ANEBI JOWƐL

BE KAWƆL

1

1Enyɛnpe Ebɔrɛ be kamalga nɛ k shi mo kutɔ m ba ma Jowɛl, nɛ n la Petuel pibinyɛn na kutɔ nde.

Elotɔr be keba kasawule so be asheŋ

2Benimu, men nu nfe, menyi bekama nɛ men wɔ

kasawule ere so, e kaŋ kusoe n nu.

Men ka koso kikɛ le be kesheŋ ere daŋ wora

men be jemanɛ to,

ŋko men nananyɛnana be jemanɛ to a?

3Men kaŋɛ men be mbia kusɔ nɛ mee

shin nɛ ŋ kaŋɛ menyi ere,

nseŋ shin nɛ bumo alɛ e kaŋɛ bumo be mbia

nɛ loŋ be mbia na malɛ e kaŋɛ bumo alɛ be mbia.

4Elotɔr be ntuŋgboŋ nɛ ntuŋwurbi bɛ m bɛ abar so

m ba ji adɔjibi kikɛ nyam.

5Menyi besanuupo ere, men tiŋi edi to

nseŋ shu anishichubi!

Menyi to be bekama nɛ menyee nuu nsa na,

e boŋ to a shu.

Men boŋ to a shu ŋkpal men ka maaŋ naŋ nya

amo n nuu so.

6Efuli ko so ebi nɛ b shi ga, a du fanɛ elotɔr na

ba kɔ m pɔɔ ma efuli so

n sɔ kumo ŋ ki bumo peya.

Loŋ be basa na kɔ anyii nna fanɛ buluŋ na.

7B shin nɛ ma ndibi sɔrso ki asɔ fuloŋ,

a yil jiga, a maŋ naa kɔ tɔnɔ.

Loŋ be efuli na so ebi marga m marga

ndibi na be afɔfɔ n lɛ

ŋ ka amo nɛ a fuli a yil.

8Men baa shu ebesa so fanɛ kasuŋgurbia

nɛ mo jipo nɛ e bee shin nɛ e ta mo ka wu ŋ ka mo

nɛ e tase kagbenejijaso a shu keeli na.

9Kebɔltofinfin pɛ bɔrɛmatapoana nɛ b wɔ

Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛlambu to a shuŋ na gba

ŋkpal kuyu baŋɛto nɛ kusɔ nuuso kikɛ ka maŋ naa wɔtɔ

nɛ b ta n lara sarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na so.

10Nfe be adɔsawule kikɛ nyam jija nsaa maŋ naa kɔ tɔnɔ.

Nsawule kikɛ wɔl nɛ asɔ duuso kikɛ mur.

Asɔrso popɔrbi kikɛ wɔl, nɛ ŋku loge.

11Bedɔpo, men shin nɛ men be ŋgbene e jija menyi ga.

Menyi bumo nɛ menyee dɔ ndibi sɔrso na,

e boŋ to a shu.

Men shin nɛ men be ŋgbene e jija menyi ga,

ŋkpal men be asɔ duuso kikɛ ka mur so.

12Ndibi sɔrso be yiri yiri kikɛ bolo to

nseŋ wɔl n wu kuraa;

nɛ bomin kikɛ be kagbenefuli n loge kuraa.

Kelar alubi to be saŋɛ ka fo be asheŋ

13O, menyi bɔrɛmatapoana,

men ta kagbenejijaso be asɔbuuso n buu a shu.

Menyi bumo nɛ men wɔ bɔrɛsure na be anishito a shuŋ na,

e boŋ to a shu.

Menyi bumo nɛ menyee shuŋ Ebɔrɛ be anishito

ashi bɔrɛlambu to na

e buu kagbenejijaso be asɔbuuso ŋklade,

ŋkpal kuyu baŋɛ to nɛ kusɔ nuuso

nɛ menyeeŋ ta n lara sarga

ka maŋ naa wɔtɔ so so.

14Naniere, a daga fanɛ men tre abar n shɛr

ŋ kishi ekishi cheembi.

Men tre bejuŋkparpoana na,

nɛ bekama nɛ b wɔ kasawule ere so na

n shɛr men Nyɛnpe be bɔrɛlambu to

n shu n tre mo.

15Enyɛnpe Ebɔrɛ be kachɛ na taga to.

Kachɛ nɛ e beeŋ bar kemur na.

Kashenteŋto,

kachɛ na maaŋ baa walɛ kuraa!

16To, naniere gba an kɔ anishi nna a keni anyi be adɔ

nɛ amo be ajibi bee jija.

Kagbenefuli malɛ maŋ naa wɔ bɔrɛlambu to kuraa.

17Asɔduuso malɛ wɔ shishɛr wɔlso to a wu.

Asɔduuso kama malɛ maŋ naa wɔtɔ

nɛ an ta n yili echefoso.

Amoso mpuroana kikɛ yil a jija.

18Ana wɔtɔ nna a shile yireŋ yireŋ;

a shu a muni to kagbenejijaso,

ŋkpal a ka maŋ nya afitiri nɛ b we so.

Mbolpɔ kikɛ gba bee ji awurfoŋ nna.

19Enyɛnpe Ebɔrɛ, fo nɛ mee shu a tre na,

ŋkpal manɛ so, asɔbɔya be afitiri jiso kikɛ wɔl

n chɔɔ n fige to nyam.

20Ŋkpal kusɔ nɛ fo wora so,

mbombi kikɛ wɔlto nɛ kupuŋ to be asɔbɔya

maŋ naŋ nya nchu nɛ b nuu nsaa fute yeŋayeŋa.

2

Elotɔr na be keba be asheŋ

1Men foŋ kabel nseŋ ber kenishipereso be dewuro ashi Zayɔn,

nɛ k la Ebɔrɛ be kebee cheembi na so.

Judaebi, men baa chicha, ŋkpal manɛ so,

Enyɛnpe Ebɔrɛ be kachɛ na be saŋɛ fo n loge.

2Loŋ be kachɛ na beeŋ biri to le tuum

nseŋ bar kagbenejija damta.

Kamɔnchɛ beeŋ ba kaa la kachɛ

nɛ kusɔ kama beeŋ biri to nna

nɛ bɔrɛwɔlpa e biri n sɔ kaplɛkama.

Benapo lempo be katuŋgboŋ na beeŋ salga to n sɔ abee na so.

Le be kesheŋ ere maŋ naŋ wora ŋ ku so kikɛ,

kumo alɛ maaŋ naŋ wora kikɛ mbaanaayɔ.

3Baaŋ jija kusɔ kama nyam

fanɛ kananɛ edɛ bee ji asɔ na.

Kasawule kama nɛ k wɔ bumo be anishito

du fanɛ kudɔbi nɛ baa tre Iden na nna.

Ama kumo nɛ k wɔ amo be kaman to bre du

fanɛ keshishɛrsawule,

nɛ shɛŋ maŋ wɔ kumo so na nna.

Shɛŋ shɛŋ malɛ maaŋ tiŋ ŋ gelge bumo.

4Kashenteŋto b du fanɛ egbaŋɛ nna

nsaa shile manaŋ manaŋ fanɛ esoji ka dii

egbaŋɛ a yɔ kena to na.

5B baa wɔ abee so a tɛ,

bumo be egbri du fanɛ egbaŋɛturko be egbri nna,

a shin nɛ kaplɛkama bee gbri waa fanɛ kananɛ

edɛ bee chɔɔ afitiri wɔlso nɛ a bee gbri na.

Baa pɛ abar a yɔ kena to nna.

6Bumo alɛ baa ba,

kufu bee pɛ ekama nna nyam

nɛ ekama e baa chicha kufuso.

7-8Baa ba nna m ba kɔ kusɔ kama

fanɛ benapo na, nsaa dii egbalana

fanɛ kananɛ benapo bee dii egbal na.

Bumo kikɛ bee kaa pɛ abar to kelargato nna

a ji kenyɛn a yɔ anishito tinini

ŋkaa maa gbɛ a yɔ kakpa ko,

ŋko a kagle abar to.

Baa tiŋ a luri bekumpo lempo to a lar

nɛ shɛŋ shɛŋ maa kuŋ bumo ekpa.

9Baa yarase nna a buu kadegboŋ na

nsaa shile a tɛmbaŋ kumo be egbalana.

Baa tiŋ a bɔla etokuro to a luri ebuana to

fanɛ beyu na.

Basa be kelar bumo be alubi to be saŋɛ ka fo be asheŋ

10B baa ba, kasawule bee gbuŋgbuŋ nna

nɛ awɔlpa bee wora fanɛ a ka bee chicha na,

nɛ epeŋi nɛ kufɔl kikɛ malɛ e biri to tuum

nɛ achɛkpabi e fuli to ŋ gben.

11Enyɛnpe Ebɔrɛ na bee kaa ponte to nna

a juŋkpar mbe benapo,

nɛ b kɔ eleŋ nsaa shi

nɛ esa maaŋ tiŋ ŋ karga bumo na,

nɛ baa nu a sa mo.

Yee, Enyɛnpe Ebɔrɛ be kachɛ na beeŋ lubi pasaa!

Wanɛ e naaŋ nya ŋkpa

loŋ be kachɛ na bre?

12Ama naniere Enyɛnpe Ebɔrɛ na yɛ:

“Men lar men be alubi to

m bugi men be ŋgbene n sa ma kashenteŋto

nseŋ ta ekishi nɛ anishichubi

nɛ ŋgbenejija be kushu

m bɛta m ba ma kutɔ.

13Men shin nɛ men be kagbenejija na e di efuli

ŋ ŋini fanɛ kashenteŋto

men be ŋgbene maŋ dese menyi.

Men be asɔbuuso be kekpɛa to ere bre maŋ la shɛŋ.

Men bɛta m ba Enyɛnpe,

men be Ebɔrɛ na kutɔ.

E la enyitipo nna,

nsaa bɛ mbe nnɔ naseso so.

Saŋkikɛ e wora shiriya nna nɛ e ta men be alubi m paŋ menyi

nsaa maaŋ gberge menyi kusoe

14Nɛ men lar men be alubi to

ashere Enyɛnpe, men be Ebɔrɛ na beeŋ chɛrga mbe nfɛra

nseŋ nɛfa menyi nɛ men be adɔjibi e wora nɛnɛ ga.

Loŋ nɛ menyeeŋ tiŋ n nya adɔjibi nɛ asɔ nuuso

n lara sarga n sa mo.

15Men yili Zayɔn be kebee so

n foŋ kabel n tre ekama m ba shɛr

nseŋ yili kumo fanɛ ekama e kishi!

16Men gbargbar abar m ba shɛr

kecheembiya be ekpa so.

Men shin nɛ basa nɛ b bel kikɛ e ba

loŋ be nshɛr na to.

Men shin nɛ mbiwurbi nɛ mbi popɔrbi gba e ba.

Bumo nɛ b ta abar kepopɔr to gba

daga fanɛ b lar bumo be ebuana to m ba.

17Men shin nɛ bɔrɛmatapoana

nɛ baa shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na

e shɛr bɔrɛlambu na to be bɔrɛsure na be kabuna to

n shu ŋ kule Ebɔrɛ ŋ kaŋɛ le:

‘Enyɛnpe Ebɔrɛ, wu fo basa kuwɔr.

Sa maŋ shin nɛ efuli pɔtɛana so ebi e wora anyi eyurto,

nseŋ bishi anyi fanɛ, men be Ebɔrɛ na wɔ nnɛ naniere?’ ”

Ebɔrɛ ka beeŋ shin nɛ nɛfa e naŋ ba kasawule na so be asheŋ

18Enyɛnpe Ebɔrɛ be kasawule be asheŋ tir mo ga nna,

nɛ e wu mbe basa kuwɔr nseŋ nu bumo be kabɔrɛkule

19ŋ kaŋɛ bumo le:

“Naniere bre meeŋ sa menyi adɔjibi nɛ asɔ nuuso

nɛ ɔlif be asɔrso be ŋku nɛ men ji m moɛ.

Loŋ na efuli pɔtɛana so ebi maaŋ naŋ fɛl menyi

nseŋ wora menyi eyurto.

20Meeŋ ju benapo be katuŋgboŋ,

nɛ b shi kelarga to be esoso m ba fanɛ elotɔr na,

ashi menyi to n ya lɛ keshishɛrsawule so kiyi to chil.

Meeŋ ju bumo be bejuŋkparpoana n yɔ Teku Wuso na to

nseŋ shin nɛ bumo be bemantopo na malɛ

e yɔ Mɛditerenia be teku to,

n ya wu mbɛ a dufɛ.”

21Ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ ka wora asɔgboŋ n sa menyi so

menyi be ndɔana gba nya nɛfa

nɛ amo be ŋgbene fuli amo

nɛ a bee ji eyur.

22Kupuŋ to be asɔbɔya,

e sa maŋ naa lɔ kufu naniere

ŋkpal kusɔ nɛ menyeeŋ ji so.

Afitiri nɛ afantaŋ kikɛ purge nna jiliim

n sɔ kaplɛkama.

Naniere ndibi bee sɔr asɔrso nna

nɛ figi nɛ greep be asɔrso kikɛ chase.

23Zayɔnebi,

men shin nɛ men be ŋgbene e fuli menyi

ŋkpal kusɔ nɛ Enyɛnpe, men be Ebɔrɛ na

wora n sa menyi na so.

E sa menyi dɔchubɔrɛso be bɔrɛ

nɛ bɔrɛchu lela

nɛ a shin nɛ men be adɔjibi wora nɛnɛ

fanɛ kananɛ a chɛr a wora na.

24Naniere mboŋ kama

nɛ baa biri ayu na kikɛ beeŋ bɔlɔ

nɛ mboŋ kama nɛ baaŋ nyaŋ asɔrso

a wora greep be nsa

ŋko ɔlif be ŋku na kikɛ

e bɔlɔ a wurge.

25Meeŋ bɛta asɔ kama

nɛ benapo nɛ b du fanɛ

elotɔr damta na daŋ jija na kikɛ

n sa menyi.

Ma Enyɛnpe Ebɔrɛ na e daŋ shuŋi elotɔr na.

26Naniere, menyeeŋ nya ajibi damta n ji m moɛ,

nseŋ fara a di men Nyɛnpetale Ebɔrɛ

nɛ e wora emamachisheŋ n sa menyi na epaŋ.

Kashenteŋto esa kama maaŋ naŋ fɛl ma basa.

27Saŋɛ na so, menyi Israɛlebi beeŋ pin fanɛ ma,

Enyɛnpe Ebɔrɛ na e la men be Ebɔrɛ

nsaa wɔ menyi kutɔ.

Esa kama malɛ maaŋ naŋ tiŋ n fɛl ma basa.

Enyɛnpe Ebɔrɛ be kachɛ na be asheŋ

28Nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ le:

“Ade kikɛ be kaman,

meeŋ shin nɛ ma kiyoyu e ba ekama so

nɛ men be mbinyɛnsobi nɛ mbichesobi

e fara a bɔ ma kubɔya na

nɛ men be benyɛnnimubiana e ba ku edare

nɛ men be mbrantiɛbi e baa ku bɔrɛdare.

29Loŋ be saŋɛ kaŋ fo,

meeŋ shin nɛ ma kiyoyu e ba ma nyɛrbi

nɛ mbita kikɛ so.

30Kumo be kamɔnchɛ,

meeŋ sa menyi kefiɛso be etɔɔnɛsheŋ

nɛ e shi awɔlpa to nɛ kasawule so.

Kumo be jemanɛ so,

basa ko be ŋklaŋ beeŋ lar

edɛ beeŋ suse n shin nɛ edishi

e sɔ awɔlpa to kikɛ.

31Jemanɛ na ya kaa taga to

epeŋi beeŋ kilgi m biri to le tuum

nɛ kufɔl malɛ e pre to le kpaw

fanɛ ŋklaŋ na.

Asheŋ ere kikɛ beeŋ wora nna pɔɛŋ

nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kachɛ

nɛ e beeŋ ba na e fo.

Kachɛ na kaŋ fo, kufu beeŋ pɛ basa ga.

32Ama Ebɔrɛ beeŋ mɔlga bekama

nɛ b kule mo kechɛto

fanɛ kananɛ e kaŋɛ na!

E yɛ: ‘Basa nɛ b wɔ Zayɔn be kebee so

nɛ Jerusalɛm to na bre

beeŋ gelge loŋ be etɔrɔ na.

Bekama nɛ n lara na bre

beeŋ ji efute.’ ”

3

Ebɔrɛ ka beeŋ ji efuli pɔtɛana so ebi demu be asheŋ

1Enyɛnpe Ebɔrɛ na yɛ:

“Loŋ be jemanɛ na,

meeŋ nɛfa Jerusalɛmebi ashi Juda be efuli so kikɛ,

n shin nɛ asheŋ e naŋ nyalɛ n sa bumo.

2Meeŋ gbargbar efuli pɔtɛana kikɛ so ebi

m ba shɛr ketaŋɛ nɛ baa tre Jehoshafat na to

n ji bumo demu ŋkpal asɔ lubi kama

nɛ b wora ma basa na so.

B pesaŋ Israɛlebi na to n wɔtɔ efuli pɔtɛana to

nseŋ ta ma kasawule m barga to n sa abar.

3B daŋ to beri nna n fin bumo nɛ

baaŋ ta Israɛlebi be basa nɛ b pɛ kena to na ŋ ki anya.

B daŋ fa n fa bumo be mbinyɛnsobi nɛ mbichesobi

fanɛ anya nseŋ ta loŋ be amansherbi na

a sha esakaleche ŋko a nuu nsa.

4Tayaebi nɛ Sidɔnebi, nɛ menyi kama nɛ men wɔ Filisti be nsawule so na kikɛ; manɛ nɛ menyee sha kewora ma ere? Menyee sha kewora ma n tal to nna ŋko? To, nɛ k la loŋ bre, meeŋ juŋkpar n wora menyi pɔɛŋ nɛ men nya ekpa n wora ma n tal to. 5Men yuri ma shuwa nɛ gbiti nɛ ma yawu kpakpaso be asɔ n ya wɔtɔ men be agbirlambu to. 6Men ta Juda be efuli so ebi nɛ Jerusalɛmebi n lar bumo gbagba be efuli so n yɔ kufɔ kufɔ n ya fa n sa Griik be efuli so ebi. 7Ama naniere, meeŋ lara bumo ashi mboŋ kama nɛ men daŋ yɛr bumo na. Kumo be kaman nɛ n wora menyi asheŋ kama nɛ men daŋ ta n wora bumo na gbagba chap. 8Meeŋ shin nɛ b fa menyi alɛ gba be mbinyɛnsobi nɛ mbichesobi n sa Juda be efuli so ebi. Baaŋ fa bumo n sa Sabiaebi nɛ b wɔ kufɔ kufɔ na. Ma, Enyɛnpetale Ebɔrɛ na e kaŋɛ na.”

9Nɛ Anebi Jowɛl kaŋɛ:

“Men ta le be kubɔya ere n sa efuli pɔtɛana so ebi kikɛ

fanɛ b bela ase ŋ kɔ kena.

Ekama e tre mbe benapo ŋ gbargbar

n shin nɛ b lar m wora shiriya.

10Men ta men be asɔbɔya be ntekpa m bel etokobi

nseŋ ta men be nsaŋɛgboŋ m bel akpa.

Men kikɛ nyam e bela ase ŋ kɔ kena.

Menyi to be bepɔshipo gba beeŋ kɔ.

11Menyi efuli pɔtɛana so ebi nɛ men kulti nfe ere kikɛ,

e wora manaŋ ŋ gbargbar abar.”

Kede be kaman nɛ anebi Jowɛl kaŋɛ Ebɔrɛ le:

“O Enyɛnpe Ebɔrɛ, shuŋi fo benapo nɛ b kɔ basa ere kena.”

12Nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ:

“A daga fanɛ efuli pɔtɛana so ebi kikɛ

e bela ase m ba Jehoshafat be ketaŋɛ to naniere.

Ndoŋ nɛ ma Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ chena

n ji bumo kikɛ demu.

13B kɔ amu kpakpaso ga

nseŋ wora alubi a maa shu basa so.

Amoso meeŋ ŋele bumo n lɛ

fanɛ aboyu na nseŋ kɔr bumo to

fanɛ kananɛ baa kɔr greep be asɔrso to

a wora nsa a wɔtɔ kusɔ to

nɛ a bee bɔlɔ a wurge na.”

14Nɛ Anebi Jowɛl kaŋɛ:

“Basa ŋgboŋto ŋgboŋto beeŋ ba wɔ ketaŋɛ na to

nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na e ji bumo demu.

Enyɛnpe Ebɔrɛ na be kachɛ na

be saŋɛ na maaŋ naŋ chɛr nseŋ ba.

15Loŋ be kachɛ na,

epeŋi nɛ kufɔl beeŋ nyɔ m biri to ŋ ki le tuum,

nɛ achɛkpabi e fuli to ŋ gben.

Ebɔrɛ ka beeŋ nɛfa mbe basa be asheŋ

16Ebɔrɛ shi Zayɔn be kebeegboŋ na so m ponte to

fanɛ buluŋ na nɛ mbe ebɔl shi Jerusalɛm to

ŋ gbri m ba fanɛ bɔrɛ ka ponte na

nɛ kasawule nɛ awɔlpa kikɛ gbuŋgbuŋ to.

Ebɔrɛ beeŋ baa du fanɛ kebeegboŋ

a kuŋ mbe basa Israɛlebi na bre.”

17Kede be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ yɛ:

“Kumo be jemanɛ na so

nɛ menyi Israɛlebi beeŋ pin fanɛ

ma e la Enyɛnpe men be Ebɔrɛ na.

Ma e wɔ ma kebee cheembi Zayɔn so na.

Jerusalɛm beeŋ naŋ ki kadegboŋ cheembi

nɛ efuli pɔtɛana so ebi

maaŋ naŋ tiŋ ŋ kɔ m pɔɔ kumo so.

18Loŋ be kachɛ na ndibi nɛ b kɔ amo

be asɔrso a wora nsa na

beeŋ wora keshi nɛ asɔbɔya e chase abee so.

Juda be efuli so be mbombi malɛ maaŋ naŋ wɔlto kikɛ.

Nchu beeŋ shi bɔrɛlambu na to

n shile n ya kaa luri ndibi nɛ baa tre akasia

nɛ a yil ketaŋɛ to na to.

19Ijipt be kasawule beeŋ ki kiyi to chil,

kakpa nɛ basa maaŋ baa wɔ,

nɛ Edɔm be kasawule malɛ kikɛ e jija

ŋ ki keshishɛrsawule ŋkpal b ka kɔ Juda be efuli so ebi kena

nseŋ mɔ basa nɛ b maŋ wora alubi na so.

20-21Meeŋ bishi bumo be bekama nɛ b mɔ na kikɛ be kuwule.

M maaŋ kplaŋ bekama malɛ nɛ b wora alubi na so.

Ama basa beeŋ baa wɔ Juda nɛ Jerusalɛm bre to

saŋkikɛ mbaanaayɔ,

nɛ ma, Enyɛnpe Ebɔrɛ na e baa wɔ

Zayɔn be kebeegboŋ na so.”