MOSIS BE KAWƆL JUŊKPARSO NƐ BAA TRE
JƐNESIS
NA
1Kananɛ Ebɔrɛ to durnya be asheŋ
1Durnya be sososo na, esoso nɛ kasawule nɛ Ebɔrɛ to. 2Loŋ be saŋɛ na shɛŋ shɛŋ daa maŋ wɔ kasawule so, amoso k daa du nna le muntuluŋ. Kumo be jemanɛ na so nchu e daa la kaplɛkama nɛ tentembiri daŋ sɔ kakpa kikɛ le mina nɛ Ebɔrɛ be Kiyoyu daa lɛa a lɛa nchuana na so.
3Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ: “Shin nɛ kefulto e lar n fulto.” Epul na to nɛ kaboŋ fulto par. 4Nɛ Ebɔrɛ wu fanɛ kefulto na walɛ, nɛ e barga kefulto na be saŋɛ ashi tentembiri be saŋɛ to. 5E ka wora loŋ na nɛ e nase kefulto be saŋɛ na kapa nseŋ nase tentembiri be saŋɛ na malɛ kanyɛ. Ndoŋ nna nɛ kanyɛ biri nɛ kare chɛ ŋ ki kachɛ lelemu juŋkparso na.
6Kachɛ juŋkparso na be kaman nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ: “Shin nɛ kunji e barga nchuana na to nɛ ako e baa wɔ esoso nɛ ako malɛ e baa wɔ kaseto.” Nɛ loŋ wora. 7Loŋ ka wora nɛ Ebɔrɛ barga nchu na to ntunnyɔ, n shin nɛ katuŋ ko wɔ esoso nɛ kuko malɛ wɔ kasawule nɛ kunji wɔ amo be nferinto. 8Nɛ Ebɔrɛ nase kunji na awɔlpa. Ndoŋ nna nɛ kanyɛ biri nɛ kare chɛ ŋ ki kachɛ lelemu nyɔsopo na.
9Kachɛ nyɔsopo na be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ: “Shin nɛ nchu nɛ a wɔ awɔlpa be kaseto na e gama abar so kaboŋ koŋwule n shin nɛ kasawule malɛ e di efuli.” Nɛ loŋ wora. 10Loŋ ka wora na nɛ Ebɔrɛ nase kaboŋ wɔlso nɛ k di efuli na kasawule nseŋ nase nchuana nɛ a ba abar so na eteku. E ka wora loŋ na nɛ e wu fanɛ k walɛ.
11Kumo be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ le: “Shin nɛ asɔduuso be yiri yiri to fanɛ ayu be yiri to nɛ ndibi sɔrso be yiri to kikɛ e fara a kɔr kasawule so nseŋ sɔr amo be yiri to be asɔrso.” Nɛ loŋ wora. 12Ndoŋ nna nɛ asɔduuso be yiri yiri fanɛ ayu be yiri to nɛ asɔrso be yiri to kikɛ kɔr nɛ kekama sɔr kumo be yiri to be asɔrso be bibi. Nɛ Ebɔrɛ wu fanɛ a walɛ. 13Ndoŋ nna nɛ kanyɛ biri nɛ kare chɛ ŋ ki kachɛ lelemu sasopo na.
14Kachɛ sasopo na be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ: “Shin nɛ kefulto e lar awɔlpa to m barga kapa ashi kanyɛ to nseŋ shin nɛ a baa ŋini jemanɛ nɛ saŋɛ nɛ nchɛ nɛ nfɛ bee fara. 15Shin nɛ a baa la afulbi nɛ a wɔ awɔlpa to a nyaŋɛ kefulto a yuu kasawule so.” Nɛ loŋ wora. 16Kede be kaman nɛ Ebɔrɛ to asɔ fultoso anyɔ n shin nɛ kegboŋi na bee ji eleŋ kapaso nɛ kekakarbi na malɛ bee ji eleŋ kanyɛso. Loŋ be saŋɛ na nɛ e daŋ to achɛkpabi gba n ti so. 17Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ shin nɛ amo kikɛ wɔ awɔlpa to a nyaŋɛ a yuu kasawule so 18a ji kapa nɛ kanyɛ kikɛ so eleŋ nsaa barga kefulto ashi tentembiri to. Loŋ ka wora na nɛ Ebɔrɛ wu fanɛ k walɛ. 19Ndoŋ nna nɛ kanyɛ biri nɛ kare chɛ ŋ ki kachɛ lelemu nasopo na.
20Kede be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ: “Shin nɛ asɔ futeso be yiri yiri e sɔ nchuana na to nseŋ shin nɛ mbuibiana malɛ e sɔ esoso a firgi.” 21E ka kaŋɛ loŋ na nɛ e to nchu to be asɔ futeso gboŋgboŋiana be yiri yiri kikɛ nɛ kusɔ futeso be yiri kama nyam nɛ k wɔ nchu to nseŋ naŋ to mbuibi be yiri yiriana kikɛ verr. Loŋ ka wora na nɛ Ebɔrɛ wu fanɛ k walɛ. 22Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ nɛfa asɔ na kikɛ nyam nseŋ kaŋɛ: “Men baa wɔtɔ a kurge nsaa to a bure bibi n salga to n sɔ nchuana to nɛ mbuibiana na malɛ gba e salga to n sɔ durnya to kikɛ verr.” 23Ndoŋ nna nɛ kanyɛ biri nɛ kare chɛ ŋ ki kachɛ lelemu nusopo na.
24Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ: “Shin nɛ asɔbɔya be yiri yiri e lar a wɔ kasawule so, amo nɛ baa bela nɛ amo nɛ a wɔ kupuŋ to, begboŋi nɛ bewurbi kikɛ nyam.” Nɛ loŋ wora. 25Ebɔrɛ ka to amo kikɛ na nɛ e wu fanɛ kusɔ kama walɛ.
26Ade kikɛ be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ: “Men shin nɛ an to edimɛdi nɛ b baa du fanɛ anyi, nsaa ji eleŋ ashi ekɔrɔtɔ so nɛ mbuibi so nɛ asɔ gbeyesoana so nɛ asɔ belaso na kikɛ so nɛ kasawule kikɛ nyam so.”
27Kumo be kaman nɛ Ebɔrɛ to dimɛdi fanɛ mo gbagba be kumu nɛ mo gbagba be kaduli. Enyɛn nɛ eche nɛ e daŋ to bumo.
28Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ nɛfa bumo nseŋ kaŋɛ bumo le: “Men kurge n wora keshi n salga to n sɔ kasawule so kikɛ nsaa ji eleŋ kumo so. Men baa ji eleŋ ekɔrɔtɔ so nɛ mbuibi so nɛ asɔ gbeyeso kikɛ nyam so.”
29Kede be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ bumo le: “Men nu nfe. N ta asɔduuso fanɛ ayu be yiri yiri to nɛ ndibi sɔrso kama nɛ amo be asɔrso kɔ bibi a wɔ kasawule ere kikɛ so n sa menyi nɛ a baa la asɔ jiso n sa menyi. 30Ama kasawule ere so be asɔbɔya bre kikɛ nɛ mbuibi be yiri yiri kikɛ nɛ asɔ gbeyeso be yiri yiri kikɛ nɛ kusɔ futeso kikɛ nyam bre afitiri nɛ afantaŋ bumbuŋ nɛ n sa amo nɛ a baa la amo be ajibi.” Nɛ loŋ wora.
31Ebɔrɛ ka keni asɔ nɛ e wora na kikɛ nɛ e wu fanɛ amo kikɛ walɛ ga. Ndoŋ nna nɛ kanyɛ biri nɛ kare chɛ ŋ ki kachɛ lelemu shesopo na.
21To, kananɛ Ebɔrɛ daŋ to esoso nɛ kasawule nɛ kusɔ kama, kebɛso kebɛso loŋ n ya loge nyam nna na. 2Kachɛ shunusopo na ka fo nɛ Ebɔrɛ loge mbe kushuŋ kikɛ, amoso kachɛ shunusopo na e wushi nna ashi ashuŋ nɛ e shuŋ na kikɛ nyam to. 3Amoso Ebɔrɛ daŋ nɛfa kachɛ shunusopo na nna n yili fanɛ kachɛ cheembi, ŋkpal manɛ so, kumo be kachɛ na nɛ e wushi ashi mbe durnya be keto be ashuŋ to.
Kananɛ Ebɔrɛ to enyɛn nɛ eche be asheŋ
4To, kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ to esoso nɛ kasawule nna na. E ka daŋ to amo na, 5kedibi kama nɛ keduuso jiso kama daa maŋ naŋ kɔr kasawule so. Enyɛnpe Ebɔrɛ malɛ daa maŋ naŋ shin nɛ bɔrɛ ba kasawule so. Dimɛdi kikɛ malɛ daa maŋ wɔtɔ a dɔ kasawule so. 6Saŋɛ nɛ bɔrɛ daa maŋ naŋ ba na, nchu daa shi kasawule to nna a bul a wushi kasawule na kikɛ nyam.
7Enyɛnpe Ebɔrɛ ka daa shin nɛ e to dimɛdi na, e daŋ ta shishɛr nna ashi kasawule so m pɔr enyɛn nseŋ fute ŋkpa be efute n wɔtɔ mbe kamuna to nɛ enyɛn na ki kusɔ futeso.
8Enyɛnpe Ebɔrɛ ka pɔr enyɛn na n loge nɛ e wora ndibi sɔrso nɛ aduuso be yiri yiri be kudɔbi ko nɛ k wɔ kakpa lela ko nɛ baa tre Iden na ashi epeŋipetekpa be kaba so nseŋ ta enyɛn na n wɔtɔ ndoŋ. 9Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ shin nna nɛ ndibi lela be yiri yiri kɔr n daŋ ashi ndoŋ. Ndibi na nɛ amo be asɔrso malɛ daa walɛ keji nna. Ama ndibi anyɔ ko malɛ daa yil kudɔbi na be nferinto. Loŋ be ndibi na be kuko be asɔrso daa sa ŋkpa nna nɛ kuko malɛ peya daa sa kanyiasheŋ nɛ k bee shin nɛ esa bee pin kelela nɛ kulubi.
10Eboŋ ko daa wɔ Iden be kudɔbi na to nna a sa kumo kayul. K daa shile kudɔbi na to nna n ya bɔl m barga to ayabi ana ŋ ki eboŋ ana.
11Loŋ be eboŋ ana na be kumo nɛ k juŋkpar be ketre e daa la Pishon. K daa shile nna a kulti Havila be efuli. 12Ndoŋ nɛ shuwa lela nɛ a walɛ ga na nɛ kemar ko nɛ a bee dufɛ viim nɛ baa tre amo bedɛliam na nɛ yawu kpakpaso be ajembu lela ko nɛ baa tre ɔniks na kikɛ daa wɔ. 13Eboŋ nyɔsopo na be ketre e daa la Gihɔn. K daa shile nna a kulti Kush be efuli. 14Eboŋ sasopo na be ketre e daa la Tigris. K daa wɔ Asiriya be efuli so be epeŋipetekpa be kaba so nna. Eboŋ nasopo na malɛ be ketre e daa la Yufreetes.
15To, Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ ta enyɛn na nna n wɔtɔ kudɔbi nɛ baa tre Iden na to fanɛ e baa dɔ ndoŋ nsaa keni kumo so. 16Enyɛnpe Ebɔrɛ ka ta mo n wɔtɔ ndoŋ nna nɛ e fiɛ mo so ŋ kaŋɛ mo le: “N sa fo ekpa fanɛ fo baa ji kakpa ere be kedibi kama be asɔrso, 17ama sa maŋ kaŋ ji kedibi nɛ k bee sa kelela nɛ kulubi be kanyiasheŋ na bre be asɔrso, ŋkpal manɛ so, kachɛ kama so nɛ fo baŋ ji loŋ be kedibi na be asɔrso, shɛŋ maaŋ mɔlga fo ashi luwu to. Abaanaaworasheŋ feeŋ wu.”
18Kede be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ: “K maŋ daga fanɛ enyɛn na nawule e baa wɔtɔ. Meeŋ pɔr echɛtopo nɛ e beeŋ kukwe mo n sa mo.”
19Kasawule be shishɛr nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ ta m pɔr asɔbɔya kikɛ nɛ mbuibi kikɛ nseŋ ta bumo kikɛ m ba sa enyɛn na ŋ keni atre nɛ e beeŋ sa bumo. Ketre kama malɛ nɛ enyɛn na daŋ sa asɔ futeso na be kekama, loŋ be ketre na e ki kumo be ketre. 20Ndoŋ nna nɛ enyɛn na sa n sa asɔyigeso kikɛ nɛ mbuibi kikɛ nɛ kupuŋ to be asɔbɔya kikɛ amo be atre. Ama echɛtopo nɛ e daa beeŋ kukwe mo ere kanyɛn na bre gbagba, daa maŋ wɔ asɔ na to. 21Amoso Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ shin nna nɛ edigboŋ ko pɛ enyɛn na nɛ e di n chul nɛ Ebɔrɛ lara mbe kekentibi ko nseŋ shin nɛ ndoŋ chɛ n ti. 22Kumo be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ta kekentibi nɛ e lara enyɛn na to na n wora eche nseŋ ta mo m ba sa enyɛn na.
23Ndoŋ nna nɛ enyɛn na kaŋɛ:
“Too, naniere bre esa nɛ mbe awibi shi ma awibi to
nɛ mbe eyur malɛ gba shi ma eyur to nde.
Baaŋ baa tre mo eche,
ŋkpal manɛ so, ma to nɛ e shi.”
24Amoso nɛ enyɛn baŋ ta eche, a daga fanɛ e yige mo tuto nɛ mo nio nseŋ ya far n chɛ mbe eche nɛ b ki eyur koŋwule.
25Enyɛn na nɛ mbe eche kikɛ daŋ baa wɔtɔ kayurkpaŋ nna, ama anishinyɔr malɛ daa maŋ kɔ bumo.
3Kananɛ dimɛdi tɔr Ebɔrɛ be ntaŋ be asheŋ
1Asɔbɔya nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ to na kikɛ to, kusɔkpaŋ e daa du fanɛ kanansabi a chɔ bumo nɛ b ka na kikɛ. Kachako nɛ kusɔkpaŋ na ba eche na kutɔ m ba bishi mo le: “Ama kashenteŋ nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ fanɛ men sa maŋ kaŋ ji kedibi kama be asɔrso nɛ a wɔ kudɔbi ere to a?”
2Nɛ eche na kaŋɛ kusɔkpaŋ na: “Ayai, Ebɔrɛ maŋ kaŋɛ loŋ, e yɛ anyeeŋ tiŋ n ji nfe be kedibi kama be asɔrso, 3ama e yɛ an sa maŋ kaŋ ji kedibi nɛ k yil kakpa ere be nferinto ere bre be asɔrso. E yɛ an sa maŋ beta amo gba kuraa. Nɛ mannɛ aloŋ anyeeŋ wu.”
4Ndoŋ nna nɛ kusɔkpaŋ na kaŋɛ eche na: “Abaa, men maaŋ wu. 5Keni, Ebɔrɛ kaŋɛ loŋ nna ŋkpal e ka nyi fanɛ men baŋ ji kumo be asɔrso na menyeeŋ baa pin asheŋ to nsaa du fanɛ Ebɔrɛ gbagba, a nyi kelela nɛ kulubi.”
6Kusɔkpaŋ na ka kaŋɛ loŋ na nɛ eche na wu fanɛ kedibi na be asɔrso walɛ kenishiso kashenteŋto nseŋ duli asɔ nɛ a beeŋ baa wɔ ebel, amo alɛ naŋ duli asɔ nɛ esa beeŋ ji nseŋ nya kanyiasheŋ. Nɛ amo be kayɛlga ba mo to nɛ e chuge kedibi na be asɔrso na n ji nseŋ ta n sa mo kul nɛ e daa wɔ mo kutɔ na nɛ mo alɛ gba ji. 7B ka ji kusɔrso na nɛ bumo benyɔ kikɛ be anishi bugi nɛ b pin fanɛ b na kayurkpaŋ nna. Ndoŋ nna nɛ b chuge kedibi nɛ baa tre figi na be afantaŋ m ba m mata abar n dela.
8Kumo be kamɔnchɛ kaboŋ ka ya kaa wushito nɛ enyɛn na nɛ mbe eche nu Enyɛnpe Ebɔrɛ be aya be egbri kudɔbi na to nseŋ luri ndoŋ be ndibi to ŋ ŋana mo so. 9Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ tre enyɛn na m bishi mo le: “Fo wɔ nnɛ?”
10Nɛ enyɛn na shuli ŋ kaŋɛ: “N nu fo ka na kudɔbi na to nna nɛ kufu pɛ ma ŋkpal ŋ ka maŋ dela shɛŋ so, amoso nɛ n ya ŋana.”
11Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ bishi mo: “Wanɛ e kaŋɛ fo fanɛ fo maŋ dela shɛŋ? Fo ji kedibi mo nɛ ŋ kaŋɛ fo sa maŋ ji kumo be asɔrso na nna a?”
12Nɛ enyɛn na kaŋɛ: “Eche mo nɛ fo ta n wɔtɔ ŋ kutɔ nfe na e sa ma kedibi na be kusɔrso nɛ n ji.”
13Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ bishi eche na: “Manɛ be kushuŋ nɛ fo shuŋ loŋ?”
Nɛ eche na kaŋɛ: “Kusɔkpaŋ na e fule ma nɛ n ji kusɔrso na.”
14Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ kusɔkpaŋ na le:
“Ŋkpal fo ka wora le ere so, fo nawule e naŋ nya
kɔnɔsho asɔ belaso
nɛ kupuŋ to be asɔbɔya kikɛ to!
Fo epun so nɛ feeŋ baa gbeye
nsaa ji shishɛr fo kebaawɔtɔ to kikɛ.
15Ma alɛ beeŋ ta kedoŋ
n wɔtɔ fo nɛ eche na be nferinto
nseŋ naŋ ta kedoŋ n wɔtɔ fo pibi nɛ eche na be kebia to.
Eche na be kebia na beeŋ baa bɛa fo kumu to
nɛ fo alɛ e baa duŋ mbe kenaŋkuŋ.”
16Kede be kaman nɛ e kilgi ŋ kaŋɛ eche na le:
“Ŋkpal kusɔ nɛ fo wora ere so, fo kasogberge nde:
Fo baŋ di kedampo, fo nɛ awurfoŋ e naaŋ baa la;
nɛ fo alɛ baa shin nɛ fo kurge, ebesa beeŋ baa shi fo so ga.
Fo kagbene kikɛ beeŋ baa wɔ fo kul so ga,
ama mo alɛ e naaŋ baa ji fo so eleŋ.”
17Enyɛnpe Ebɔrɛ ka malga n sa eche na n loge nɛ e kilgi ŋ kaŋɛ enyɛn na malɛ le:
“Ŋkpal fo ka nu n sa fo eche n ji kusɔrso nɛ ŋ kaŋɛ fo sa maŋ kaŋ ji na so so,
meeŋ sho kasawule ere kɔnɔ ŋkpal fo so.
Pɔɛŋ nɛ fo nya n ji, feeŋ baa wɔtɔ nna a ji awurfoŋ a nyɛa kebleŋ
ashi fo kebaawɔtɔ to kikɛ.
18Kasawule na beeŋ baa kɔr ewi nɛ afitiri kpaŋ ŋkpal fo so;
kasawule na malɛ so nɛ feeŋ baa dɔ a ji.
19Kashenteŋto feeŋ baa nyɛa kebleŋ damta nna pɔɛŋ
nsaa ji,
hale loŋ nɛ fo naŋ ya bɛta n yɔ shishɛr to,
ŋkpal manɛ so, shishɛr na nɛ b ta n pɔr fo.
Fo la shishɛr nna,
amo alɛ to nɛ feeŋ naŋ bɛta n yɔ.”
20Enyɛn na be ketre e daa la Adam nɛ mo alɛ nase mbe eche Hawa, ŋkpal manɛ so, mo e naaŋ ba ki bomin kikɛ mo nio.
21Asheŋ na ka ba loŋ na nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ta asɔbɔya be nwɔl n wora asɔbuuso n sa Adam nɛ mbe eche nɛ b baa buu. 22Kumo be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mbe kumu le: “Ŋkpal kanyɛn ere ka ji kusɔrso na so, naniere e ki fanɛ anyi to be eko nna a nyi kelela nɛ kulubi to, amoso a maŋ daga fanɛ e naŋ nya ekpa n chuge kedibi mo nɛ k bee sa ŋkpa na malɛ be kusɔrso n ji ŋkaa maaŋ naŋ wu kikɛ.” 23Amoso Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ ju mo ashi Iden be kudɔbi na to nna fanɛ e ya kaa shuŋ kasawule mo nɛ b daŋ ta m pɔr na so. 24Ebɔrɛ ka ju Adam nɛ mbe eche ashi kudɔbi na to n loge nɛ e shin nɛ emalaika nɛ baa tre chɛrubim na ba kudɔbi na be epeŋipetekpa m baa kaa keni kumo so, nɛ tokobi nɛ k bee suse edɛ bee filito a yɔ a ba, saŋɛ na so ekama maaŋ tiŋ n yɔ kedibi nɛ k bee sa ŋkpa na ase.
4Keen nɛ Eebel be asheŋ
1Kachako nɛ Adam nɛ mbe eche Hawa di keche nɛ kenyɛn nɛ eche na di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nɛ b nase mo ketre Keen. Ŋkpal manɛ so, Hawa yɛ: “Enyɛnpe Ebɔrɛ na e chɛ ma to nɛ ŋ kurge ebinyɛn.” 2B wɔtɔ loŋ nɛ e naŋ ba kurge Keen mo sipo nɛ baa tre mo Eebel.
Mbia na ka daŋ nɛ Eebel bee bela mbolpɔ nɛ Keen malɛ bee dɔ. 3Kachako nɛ Keen ya bar mbe adɔjibi ko m ba kɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na 4nɛ Eebel malɛ bar mbe asɔbɔya to be ewurkoŋfɔlbiana na be eko m ba mɔ nseŋ lara kumo be ebɛaŋ n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na. Ndoŋ nna nɛ Eebel nɛ mbe kakɛ na be asheŋ bɔlɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kenishi. 5Ama Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ kini Keen bre nɛ mbe kakɛ na nna. Keen ka wu loŋ na nɛ e nya agbo n tiŋ to.
6Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na bishi Keen le: “Manɛ e ba nɛ fo nya agbo n tiŋ to loŋ? 7Fo maŋ nyi fanɛ fo daŋ wora nɛnɛ nna asheŋ daŋ beeŋ nyalɛ n sa fo a? Ama ŋkpal fo ka maŋ wora nɛnɛ so, kulubi du fanɛ buluŋ nna a tɛ fo nɛ k jija fo, amoso wora ania m pɔɔ kumo so.”
8Kachako nɛ Keen kaŋɛ mo sipo Eebel fanɛ b yɔ kupuŋ to. Ndoŋ nna nɛ Eebel shuli nɛ mo nɛ Keen yɔ kupuŋ na to. B ka ya fo ndoŋ nɛ Keen tɛ n yuu mo sipo Eebel so m bri mo m mɔ.
9Kumo be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na bishi Keen: “Fo sipo Eebel wɔ nnɛ?”
Nɛ Keen kaŋɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na le: “M maŋ nyi. Ma e naa keni n sipo so a?”
10Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ naŋ bishi Keen le: “Manɛ be kushuŋ nɛ fo shuŋ le ere? Keni, n wu kananɛ fo mɔ fo sipo nɛ mbe ŋklaŋ nɛ a wurge kasawule du fanɛ dimɛdi a shu a ŋini ma fanɛ m bishi kuwule n sa mo. 11Ŋkpal fo ka mɔ fo sipo so n sho fo kɔnɔ nsaa ju fo ashi kasawule nɛ k nuu fo sipo na be ŋklaŋ na so. 12Fo naŋ dɔ kumo so gba, fo maaŋ nya shɛŋ. Yili kabre a yɔ fo maaŋ baa kɔ epe, feeŋ baa la efɔ nna a na chamcham durnya ere to.”
13Ndoŋ nna nɛ Keen kaŋɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na le: “Kasogberge nɛ fo sa ma na shi ga a chɔ ma so. 14Keni, naniere fo ju ma ashi kasawule ere so nɛ e na durnya ere to chamcham. Ma alɛ maaŋ naŋ tiŋ m ba fo anishito gba. Amoso esa kama nɛ e tu ma kaplɛkama beeŋ mɔ ma.”
15N doŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋɛ Keen: “Ayai, mannɛ aloŋ nna, esa kama nɛ e mɔ fo, meeŋ bishi amodoŋwura kumo be kuwule ale shunu.” Kede be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na dulgi Keen, saŋɛ na so esa kama nɛ e tu mo kaplɛkama maaŋ mɔ mo. 16Ndulgi na be kaman nɛ Keen lar Enyɛnpe Ebɔrɛ na kutɔ n ya kaa wɔ Nɔd be kasawule so. Ndoŋ daa wɔ Iden be epeŋipetekpa be kaba so nna.
17Keen ka ta eche nɛ mo nɛ mo di kenyɛn nɛ keche nɛ eche na di kedampo ŋ kurge ebinyɛn n nase mbe ketre Inɔk. Kakurge na be kaman nɛ Keen fara kade nseŋ ta mbe kebia na be ketre n nase kade na. 18Inɔk ka daŋ nɛ e ta eche ŋ kurge Irad nɛ Irad malɛ koso ŋ kurge Mehujaɛl nɛ Mehujaɛl malɛ kurge Metushaɛl nɛ Metushaɛl malɛ kurge Lamɛk.
19Lamɛk ka koso nɛ e ta beche anyɔ, eko be ketre e daa la Ada nɛ eko malɛ be ketre daa ji Zila. 20Ndoŋ nna nɛ Ada ba kurge Jabal. Jabal e daa la esa nɛ e fara a yuu ewajɛbu a di to nsaa bela asɔbɔya. 21Mo sipo be ketre e daa la Jubal. Jubal ere e daŋ fara a laŋ alaŋsɔ fanɛ keklaŋ nɛ kalopi. 22Lamɛk be eche nyɔsopo nɛ b daa tre Zila na malɛ e daŋ kurge Tubalkeen. Mo alɛ daa la bɔyɛpo nna nɛ esa nɛ e daŋ fara n ta epal nɛ abɛlso be yiri yiri n lɔŋɛ ashuŋsɔ. Tubalkeen mo sipoche nɛ b daa tre Naama.
23Kachako nɛ Lamɛk kaŋɛ mbe beche Ada nɛ Zila le:
“Ma beche Ada nɛ Zila, men nu ma kamalga ere.
Men bugi
asoe n nu kusɔ nɛ mee sha kemalga ere.
M mɔ kanyɛn ko ŋkpal e ka doro ma so,
E daa la kabrantiɛ nna. M mɔ mo nna ŋkpal e ka ŋmɛa ma so.
24Ebɔrɛ kaŋɛ fanɛ esa kama nɛ e mɔ Keen,
amodoŋwura beeŋ nya loŋ be kulubi na
be kuwule be kebishi ale shunu so.
Ama nɛ esa mɔ ma ere Lamɛk,
kumo be kuwule beeŋ baa la ela
adushunu nɛ ashunu nna.”
25Ndoŋ nna nɛ Adam nɛ mbe eche naŋ di keche nɛ kenyɛn nɛ eche na di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nɛ b nase mo ketre Sɛt. Nɛ Adam be eche yɛ: “N nase mo loŋ nna, ŋkpal manɛ so, Ebɔrɛ naŋ sa ma ebinyɛn nna n tal Eebel nɛ Keen mɔ na to.” 26Sɛt malɛ ka daŋ nɛ e ta eche ŋ kurge ebinyɛn nseŋ nase mo ketre Inɔsh.
Kumo be jemanɛ so nɛ basa fara a shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nsaa bunyaŋ mo.
5Adam be kaman to ebi be asheŋ
1Adam be kanaŋ to ebi be atre nɛ b sibɛ n nase nde.
Ebɔrɛ ka to dimɛdi na e daŋ to mo nna nɛ e du fanɛ mo Ebɔrɛ gbagba. 2Enyɛn nɛ eche nɛ e daŋ to n nɛfa bumo nsaa tre bumo edimɛdi.
3Adam wɔtɔ loŋ m ba fo nfɛ kalfa nɛ adesa pɔɛŋ nseŋ kurge ebinyɛn nɛ e duli mo n nase mo ketre Sɛt. 4B ka kurge Sɛt be kaman nɛ Adam naŋ ji nfɛ alfa aburwa durnya to n nya bibinyɛnsobi nɛ becheso n ti mo so pɔɛŋ nseŋ wu. 5Nfɛ nɛ Adam daŋ ji durnya to kikɛ nseŋ wu daa wɔ nfɛ alfa akpanu nɛ adesa nna.
6Sɛt malɛ ka fo nfɛ kalfa nɛ anu nɛ e kurge Inɔsh. 7B ka kurge Inɔsh be kaman Sɛt daŋ naŋ ji nfɛ alfa aburwa nɛ ashunu durnya to nna n nya bibinyɛnsobi nɛ becheso ko n ti mo so pɔɛŋ nseŋ wu. 8Nfɛ nɛ Sɛt daŋ ji durnya to kikɛ pɔɛŋ nseŋ wu daa wɔ nfɛ alfa akpanu nɛ kuduanyɔ.
9Inɔsh malɛ daŋ ji nfɛ adekpanu nna pɔɛŋ nseŋ kurge Kenan. 10B ka kurge Kenan be kaman nɛ Inɔsh naŋ ji nfɛ alfa aburwa nɛ kuduanu durnya to, n nya bibinyɛn nɛ becheso ko n ti mo so pɔɛŋ nseŋ wu. 11Nfɛ nɛ Inɔsh daŋ ji durnya to kikɛ nseŋ wu daa wɔ alfa akpanu nɛ anu.
12Kenan malɛ daŋ ji nfɛ adushunu nna pɔɛŋ nseŋ kurge Mahalalɛl. 13B ka kurge Mahalalɛl be kaman nɛ Kenan naŋ ji nfɛ alfa aburwa nɛ adena durnya to, n nya bibinyɛn nɛ becheso ko n ti mo so pɔɛŋ nseŋ wu. 14Nfɛ nɛ Kenan daŋ ji durnya to kikɛ nseŋ wu daa wɔ nfɛ alfa akpanu nɛ kudu.
15Mahalalɛl malɛ daŋ ji nfɛ adeshe nɛ anu nna pɔɛŋ nseŋ kurge Jarɛɛd. 16B ka kurge Jarɛɛd be kaman nɛ Mahalalɛl naŋ ji nfɛ alfa aburwa nɛ adesa durnya to n nya bibinyɛn nɛ becheso n ti mo so pɔɛŋ nseŋ wu. 17Nfɛ nɛ Mahalalɛl daŋ ji durnya to kikɛ nseŋ wu daa wɔ nfɛ alfa aburwa nɛ adekpanu nɛ anu nna.
18Jarɛɛd malɛ daŋ ji nfɛ kalfa nɛ adeshe nɛ anyɔ nna pɔɛŋ nseŋ kurge Inɔk. 19B ka kurge Inɔk be kaman Jarɛɛd daŋ naŋ ji nfɛ alfa aburwa durnya to nna n nya bibinyɛn nɛ becheso n ti mo so pɔɛŋ nseŋ wu. 20Nfɛ nɛ Jarɛɛd daŋ ji durnya to kikɛ pɔɛŋ nseŋ wu daa wɔ nfɛ alfa akpanu nɛ adeshe nɛ anyɔ.
21Inɔk malɛ ka ji nfɛ adeshe nɛ anu nɛ e kurge Mɛtusela. 22B ka kurge Mɛtusela be kaman nɛ Inɔk nɛ Ebɔrɛ luri kɔnɔkoŋwule be kebaawɔtɔ to n ji keteri nfɛ alfa asa. Kumo be jemanɛ so nɛ mo nɛ mbe eche naŋ kurge bibinyɛn nɛ becheso ko n ti mo so. 23Nfɛ nɛ Inɔk daŋ ji durnya to kikɛ daa wɔ nfɛ alfa asa nɛ adeshe nɛ anu. 24Inɔk nɛ Ebɔrɛ daa ji keteri nna loŋ m ba fo saŋko nɛ Ebɔrɛ ta mo n yɔ ebɔrɛso nɛ e maŋ wu.
25Mɛtusela malɛ daŋ ji nfɛ kalfa nɛ aduburwa nɛ ashunu nna pɔɛŋ nseŋ kurge Lamɛk. 26B ka kurge Lamɛk be kaman nɛ Mɛtusela naŋ ji nfɛ alfa ashunu nɛ aduburwa nɛ anyɔ durnya to nseŋ naŋ nya bibinyɛn nɛ becheso n ti mo so pɔɛŋ nseŋ wu. 27Nfɛ nɛ Mɛtusela daŋ ji durnya to kikɛ nseŋ wu daa wɔ nfɛ alfa akpanu nɛ adeshe nɛ akpanu.
28Lamɛk malɛ daŋ ji nfɛ kalfa nɛ aduburwa nɛ anyɔ nna pɔɛŋ nseŋ kurge ebinyɛn. 29E daŋ nase ebinyɛn na ketre Nowa nna. E yɛ: “N nase mo loŋ nna, ŋkpal manɛ so, mo e naaŋ baa kaa leŋ anyi to ashi anyi be ashuŋ nɛ kegben damta nɛ anyee gben ashi kasawule mo nɛ Ebɔrɛ sho kɔnɔ ere so.” 30B ka kurge Nowa be kaman Lamɛk daŋ naŋ ji nfɛ alfa anu nɛ adekpanu nɛ anu nna n naŋ nya bibinyɛn nɛ becheso ko n ti so pɔɛŋ nseŋ wu. 31Nfɛ nɛ Lamɛk daŋ ji durnya to kikɛ nseŋ wu daa wɔ nfɛ alfa ashunu nɛ adushunu nɛ ashunu.
32Nowa daŋ ji nfɛ alfa anu nna pɔɛŋ nseŋ kurge Shɛm nɛ Ham nɛ Jafɛf.
6Kananɛ basa be alubi fara a salga be asheŋ
1Basa ka fara a wora keshi kasawule so nɛ b fara a kurge a kurge beche. 2Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛso be asɔtoso nyɛnsoana ko wu edimɛdi be bibichesobiana na nɛ bumo be kebita par bumo nɛ b ta bumo nɛ baa sha a kil. 3Kachako nɛ Enyɛnpetale kaŋɛ: “M maaŋ shin nɛ kiyoyu nɛ n ta n wɔtɔ dimɛdi to na e baa wɔ mo to mbaanaayɔ, ŋkpal manɛ so, e la eyur nɛ ŋklaŋ nna, amoso e beeŋ ji nfɛ kalfa nɛ adunyɔ nawule nna durnya ere to.”
4Jemanɛ na so nɛ kumo be kaman nɛ basa ko nɛ b daa tre Nefilebi nɛ b la basa tenteŋ nsaa kɔ eleŋ a kɔ kena ga nɛ basa kikɛ bee sa bumo bunyaŋ ga na daa wɔ durnya to. Le be saŋɛ ere nɛ Ebɔrɛso be asɔtoso nyɛnsoana daa ta edimɛdi be bibichesobiana a kurge mbia na.
5Kumo be jemanɛ na so nɛ Enyɛnpetale Ebɔrɛ wu fanɛ basa be alubi bee wora keshi durnya to a ti so nɛ bumo be ŋgbene to be nfɛra fɛso kikɛ la asheŋ lubi. 6Nɛ kumo be loŋ besa Enyɛnpe Ebɔrɛ na ga nseŋ jija mbe kagbene ŋkpal e ka to dimɛdi kasawule ere so so. 7Ndoŋ nna nɛ e kaŋɛ mbe kumu: “Meeŋ mur basa nɛ n to durnya ere to kikɛ nyam, bumo nɛ asɔbɔya nɛ asɔ gbeyeso nɛ mbuibi firgisoana kikɛ nyam, ŋkpal manɛ so, ma kagbene jija ga ŋkpal ŋ ka to dimɛdi nɛ loŋ be asɔ na kikɛ so.” 8Ama Nowa bre be asheŋ daŋ bɔlɔ Ebɔrɛ kenishi ga.
9Kananɛ Nowa nɛ mbe kanaŋ to ebi be asheŋ lar nde. Nowa daa la esa nɛ e niŋi nna ashi Ebɔrɛ be anishito nseŋ daa maa kɔ amoso mbe jemanɛ na so. Mo nɛ Ebɔrɛ daa ji keteri nna. 10Nowa daa kɔ bibinyɛnsobi asa nna nɛ baa tre bumo Shɛm nɛ Ham nɛ Jafɛf. 11Ebɔrɛ daŋ wu fanɛ alubi daŋ sɔ durnya kikɛ to nna nɛ asheŋ lubi chase kaplɛkama. 12Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ wu fanɛ durnya jija, ŋkpal manɛ so, basa be asheŋ lubi sɔ durnya to kikɛ nyam nna nɛ dimɛdi be asheŋ woraso kikɛ ki kulubi. 13Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ Nowa le: “Meeŋ mur basa kikɛ nyam durnya ere to, ŋkpal manɛ so, bumo so nɛ kelantokɔ nɛ kebagato sɔ durnya ere kikɛ to na. Kashenteŋto, meeŋ mur bumo nɛ durnya ere kikɛ nyam. 14Amoso, kuya ndibi kpakpaso n lɔŋɛ kuloŋ gboŋgboŋi nseŋ wora ebu wurbiana kumo to n ta kootal n laa kumo be epun to nɛ kaman to kikɛ nyam. 15Shin nɛ kumo be nteŋ e baa la ayadra alfa ana nɛ adunu nɛ kumo be mpar e baa la ayadra adushunu nɛ anu nɛ kumo be jeŋgreŋ malɛ e baa la ayadra adena nɛ anu. 16Buu kuloŋ na so nseŋ ya wora kaboŋ ko kumo be esoso fanɛ tokuro na nɛ k fo fanɛ keyadra koŋwule nɛ bargato. Wora kabuna kuloŋ na be kaba koŋwule so nseŋ wora ebuana m bɛ abar so nɛ kuloŋ na e baa kɔ kaseto nɛ nferinto nɛ esoso be mboŋ. 17Lɔŋɛ kuloŋ na, ŋkpal manɛ so, meeŋ shin nɛ bɔrɛ e ba durnya to nɛ nchu e sɔ kaplɛkama n ji kusɔ futeso kikɛ nyam. Kashenteŋto, durnya to be kusɔ kama nyam beeŋ mur. 18Ama ma ere nɛ fo beeŋ wora kɔnɔkoŋwule be ŋkre, nɛ fo nɛ fo eche nɛ fo bibinyɛnsobiana na nɛ bumo be beche na e luri kuloŋ na to. 19Keta kusɔbɔya be yiri kama be kenyɛnso nɛ kecheso n ti so n luri kuloŋ na to nɛ a tu menyi a wɔ ŋkpa to ndoŋ. 20Ta mbuibi be yiri yiri nɛ asɔbɔya be yiri yiri nɛ asɔ gbeyeso be yiri yiri benyɔnyɔ nɛ a ba kaa wɔ ŋkpa to ashi kuloŋ na to. 21Kumo be kaman nɛ fo ta kusɔ kama be ajibi jiso ŋ wɔtɔ kuloŋ na to, saŋɛ na so menyi nɛ asɔbɔya na kikɛ beeŋ ba kɔ kusɔ jiso ashi kuloŋ na to.”
22Ndoŋ nna nɛ Nowa wora kusɔ kama nyam nɛ Ebɔrɛ daŋ kaŋɛ mo fanɛ e wora na.
7Nchu nɛ a mur durnya kikɛ na
1Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe na kaŋɛ Nowa le: “Fo nɛ fo kanaŋ kikɛ e luri kuloŋgboŋ na to, ŋkpal manɛ so, n wu fanɛ fo jemanɛ ere so ebi to fo e la esa nɛ e niŋi ma anishito. 2Ta asɔbɔya nɛ a maŋ kɔ eyurpi nseŋ daga keta n lara sarga na be yiri to be kenyɛnso nɛ kecheso be ntuŋ ashunushunu, nɛ asɔbɔya nɛ a kɔ eyurpi nsaa maŋ daga keta n lara sarga na be yiri to be kenyɛnso nɛ kecheso be ntuŋ anyɔnyɔ, 3nɛ mbuibi be yiri yiri to malɛ kikɛ be kenyɛnso nɛ kecheso be ntuŋ ashunushunu. Saŋɛ na so kekama be yiri to maaŋ mur kasawule ere so kikɛ. 4Ŋkpal manɛ so, nchɛ ashunu be kefɛato meeŋ shin nɛ bɔrɛ e ba kasawule so nchɛ nɛ nnyɛ adena nɛ kusɔ futeso kama nɛ n to durnya ere to e mur cheche.”
5Ndoŋ nna nɛ Nowa wora asɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋɛ fanɛ e wora na kikɛ nyam.
6Jemanɛ nɛ nchu na daŋ ba sɔ kasawule so kikɛ na nɛ Nowa daa la nfɛ alfa ashe. 7Ama Nowa bre nɛ mbe eche nɛ mbe bibinyɛn nɛ bumo be beche daŋ luri kuloŋgboŋ na to nna nɛ nchu na maŋ mur bumo. 8Asɔ nɛ a daŋ naŋ ti so n luri kuloŋgboŋ na to e daa la asɔbɔya nɛ a maŋ kɔ eyurpi n daga keta n lara sarga na nɛ amo nɛ a kɔ eyurpi nsaa maŋ daga keta n lara sarga na, nɛ mbuibi be yiri yiri nɛ asɔ gbeyeso be yiri yiri kikɛ. 9Asɔ nɛ a daŋ tu Nowa n luri kuloŋgboŋ na to na be kekama daa la kecheso nɛ kenyɛnso nna fanɛ kananɛ Ebɔrɛ daŋ kaŋɛ mo fanɛ e wora na. 10Nchɛ ashunu na be kaman nɛ nchu fara a sɔ kasawule so kikɛ.
11Nowa be nfɛ alfashe to be kufɔl nyɔsopo to be kachɛ kuduashunusopo na nɛ kasawule pante a lar nchu nɛ abɔrɛwɔlpa malɛ gbu nchu fanɛ a ka kɔ mbuna nseŋ bugi nɛ nchu bee wurge na. 12Bɔrɛ na daŋ ba kapa nɛ kanyɛ kikɛ, a maa teŋ hale n ya fo nchɛ adena.
13Kachɛ nɛ bɔrɛ na fara a ba na gbagba nɛ Nowa nɛ mbe eche nɛ bibinyɛn nɛ baa tre Shɛm nɛ Ham nɛ Jafɛf na nɛ bumo be beche luri kuloŋgboŋ na to. 14Bumo nɛ kupuŋ to be asɔbɔya be yiri kikɛ nɛ asɔ belaso be yiri kikɛ nɛ asɔ gbeyeso be yiri kikɛ nɛ mbuibi be yiri kikɛ nɛ kusɔ kama nɛ k kɔ atɛ kikɛ nyam e daŋ luri kuloŋgboŋ na to. 15Asɔ futeso kama to be benyɔnyɔ e daŋ tu Nowa n luri kuloŋgboŋ na to. 16Asɔbɔya nɛ a daŋ luri kuloŋgboŋ na to na kikɛ daa la kecheso nɛ kenyɛnso nna fanɛ kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ kaŋɛ na. Nowa nɛ asɔ na kikɛ ka luri na be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na gbagba ti kuloŋgboŋ na be kabuna.
17Bɔrɛ na daŋ ba loŋ nchɛ adena nɛ nchu sɔ kaplɛkama nsaa dii a yɔ esoso loŋ hale nɛ kuloŋgboŋ na fuga n deŋi amo so. 18Nchu na daŋ wora keshi nseŋ dii esoso hale nɛ kuloŋgboŋ na fara a na amo so. 19Nchu na daŋ dii loŋ hale nɛ kasawule so be abee jeŋgreŋ kikɛ nyam muni so. 20Nchu na daŋ wora keshi loŋ hale n ya dii m muni abee na kikɛ so n fo fanɛ ayadra adunyɔ. 21Ndoŋ nna nɛ kusɔ futeso kikɛ nyam nɛ k wɔ durnya to wu. Mbuibiana nɛ asɔ belaso nɛ kupuŋ to be asɔbɔya nɛ asɔ firgisobiana nɛ a wɔ kasawule so kikɛ e daŋ mur. 22Kusɔ futeso kama nyam nɛ k daa wɔ kasawule so daŋ wu nna. 23Ebɔrɛ daŋ mur kusɔ futeso kama nyam nɛ k daa wɔ kasawule so nna. Nowa nɛ bekama nɛ b daŋ ti mo so na nɛ asɔbɔya nɛ mbuibi nɛ asɔ gbeyeso nɛ a daa wɔ kuloŋgboŋ na to na nawule e daŋ ka.
24Nchu na daa wɔ kasawule so nchɛ kalfa nɛ adunu nna.
8Nchu na be keloge be asheŋ
1Saŋɛ nɛ kuloŋgboŋ na daa deŋ nchu na so na Ebɔrɛ daa maŋ teŋ Nowa nɛ asɔbɔya nɛ b wɔ kuloŋgboŋ na to na so kikɛ. E daŋ shin nna nɛ afu fara a chela kasawule so nɛ nchu na fara a gberge. 2Ebɔrɛ daŋ ti kasawule to be nchuana nɛ a daa lar na nna nseŋ shin nɛ bɔrɛ nɛ k daa ba fanɛ awɔlpa be mbuna ka bugi na ku kuraa. 3Nchu nɛ a daa wɔ kasawule so na kikɛ daŋ fara nna a gberge gbrɛgbrɛbi. Nchɛ kalfa nɛ adunu nɛ nchu na kikɛ daŋ ta ŋ gberge. 4Kufɔl shunusopo to be kachɛ kuduashunusopo nɛ kuloŋgboŋ na ya yili kebee nɛ baa tre Ararat na so. 5Ndoŋ nɛ k daa yil nɛ nchu na bee gberge loŋ n ya fo kufɔl kudusopo to. Kufɔl kudusopo na to be kachɛ juŋkparso na nɛ kebee na be awɔltoana lar efuli.
6Abee na be awɔltoana ka lar efuli na be nchɛ adena be kaman nɛ Nowa bugi tokuro mo nɛ e daŋ lɔŋɛ n wɔtɔ kuloŋgboŋ na to na 7nseŋ lara nyiŋgbeŋ ashi kuloŋgboŋ na to n lɛ kowu nɛ k baa wɔtɔ a lɛa a lɛa a jo saŋɛ nɛ nchu na kikɛ nyam beeŋ feeto kasawule so kuraa. 8Kumo be kaman nɛ e lara keli malɛ n lɛ to nɛ e keni nchu na loge kasawule so a. 9Ama keli na daa maŋ nya kaplɛkama nɛ k jɔŋɛ ŋkpal nchu na ka daŋ kraa wɔ kasawule so kikɛ so, amoso keli na daŋ naŋ bɛta nna m ba Nowa kutɔ ashi kuloŋgboŋ na to. Nɛ Nowa teŋi enɔ m pɛ keli na n wɔtɔ kuloŋgboŋ na to. 10Kede be kaman nɛ e naŋ jo bɔkwe koŋwule pɔɛŋ nseŋ naŋ lara keli na kuloŋgboŋ na to n lɛ kowu. 11Kumo be kase ka ya ka fo nɛ keli na bɛta m ba nɛ kedibi nɛ baa tre Ɔlif na be kefantaŋ popɔrbi fɛa kumo be kɔnɔ. Ndoŋ nna nɛ Nowa pin fanɛ nchu na kraa feeto nna. 12Nɛ e naŋ jo bɔkwe koŋwule nseŋ naŋ lara keli na kuloŋgboŋ na to n lɛ kowu. Kede bre to, keli na maŋ naŋ bɛta m ba.
13Nowa be nfɛ alfa ashe nɛ kako be kufɔl be kachɛ juŋkparso ka ya ka fo nɛ nchu nɛ a daa wɔ kasawule so na kikɛ loge nyam. Ndoŋ nna nɛ Nowa gboŋi kuloŋgboŋ na be buuso na kumo so nseŋ wu fanɛ kasawule fara a wɔl. 14Kufɔl nyɔsopo na ka ya fo nchɛ adunyɔ nɛ ashunu nɛ kasawule na kikɛ wɔl nyam.
15Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ Nowa le: 16“To, naniere fo nɛ fo eche nɛ fo bibinyɛn na nɛ bumo be becheana e lar kuloŋgboŋ na to. 17Shin nɛ asɔ futeso nɛ a wɔ kuloŋgboŋ na to kikɛ e lar. Shin nɛ mbuibiana na nɛ asɔbɔyaana na nɛ asɔ gbeyesoana na kikɛ nyam e lar, saŋɛ na so amo kikɛ beeŋ baa wɔ kasawule so a kurge n wora keshi n salga.” 18Ebɔrɛ ka kaŋɛ loŋ na nɛ Nowa nɛ mbe eche nɛ mbe bibinyɛn na nɛ bumo be beche na lar kuloŋgboŋ na to. 19Kumo be kaman nɛ asɔbɔya na kikɛ nɛ asɔ gbeyesoana na kikɛ nɛ mbuibiana na kikɛ nɛ asɔ kama nɛ a na kasawule so na kikɛ lar kuloŋgboŋ na to. Asɔ na be kekama malɛ nɛ kumo be yiri e daa la.
20Ndoŋ nna nɛ Nowa gbare ajembu n deŋi abar so nseŋ pɛ m pɛ asɔbɔya nɛ a maŋ kɔ eyurpi n daga keta n lara sarga na be ako nɛ mbuibi nɛ a maŋ kɔ eyurpi n daga keta n lara sarga na be ako m mɔ n deŋi ajembu na so n chɔɔ n lara sarga n sa Ebɔrɛ. 21Enyɛnpe na ka nu sarga na be efɛa belbelso na nɛ e kaŋɛ mbe kumu le: “N nyi fanɛ dimɛdi be kebia to kikɛ mbe nfɛra fɛso lubi, ama m maaŋ naŋ kpal dimɛdi so n sho kasawule ere kɔnɔ kikɛ. Ma alɛ maaŋ naŋ mur asɔ futeso fanɛ kananɛ n wora ere kikɛ.
22Yili jemanɛ ere n ya fo saŋɛ nɛ durnya beeŋ koso na
kasɔdu nɛ kasɔteŋi be saŋɛ beeŋ baa wɔtɔ
nɛ awo nɛ kebleŋ be saŋɛ e baa wɔtɔ
nɛ ketarso nɛ kechaliso e baa wɔtɔ
nɛ kapa nɛ kanyɛ e baa wɔtɔ.”
9Nowa nɛ Ebɔrɛ be kɔnɔkoŋwule be ŋkre be asheŋ
1Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ nɛfa Nowa nɛ mbe mbia na nseŋ kaŋɛ bumo le: “Men kurge n wora keshi n sɔ kasawule so kikɛ. 2Asɔbɔyaana kikɛ nɛ mbuibiana kikɛ nɛ asɔ gbeyesoana kikɛ nɛ ekɔrɔtɔana kikɛ beeŋ baa ŋana menyi nsaa ta kufu a shile menyi kutɔ. Ma alɛ ta amo kikɛ m bɔɔ menyi enɔ. 3Kusɔ kama nɛ k kɔ ŋkpa beeŋ baa la kusɔ jiso a sa menyi. Kananɛ n daŋ ta asɔ duuso kikɛ n sa menyi na, loŋ koŋwule na nɛ naniere mee ta kusɔ kama nyam nɛ k kɔ ŋkpa a sa menyi.
4Ama men sa maŋ kaŋ we eblaŋ kama nɛ kumo be ŋklaŋ maŋ lar kumo to, ŋkpal manɛ so, ŋklaŋ na to nɛ ŋkpa wɔ. 5Esa kama nɛ e lara men be ŋkpaana ere k baŋ fuli nna fanɛ ma alɛ beeŋ bishi amodoŋwura na kumo be kuwule. Nɛ kusɔbɔya malɛ e lara dimɛdi be ŋkpa, meeŋ bishi kumo kuwule. Nɛ dimɛdi malɛ e lara mo barkasa be ŋkpa, meeŋ bishi mo mo barkasa dimɛdi na be ŋkpa na be kelara be kuwule.
6Esa kama nɛ e mɔ dimɛdi,
baaŋ mɔ amodoŋwura gba n tal to,
ŋkpal manɛ so, Ebɔrɛ pɔr dimɛdi nna
fanɛ mbe kaduli.
7Menyi ere e baa kurge n wora keshi n ti so n salga to n sɔ kasawule ere so kikɛ.”
8Kede be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ Nowa nɛ mbe bibinyɛnana na le: 9“Yili kabre a yɔ, mee nase kɔnɔ nna a sa menyi nɛ men be kanaŋ to ebi 10nɛ kusɔ futeso kama nɛ menyi nɛ kumo daa wɔ kuloŋgboŋ na to na, fanɛ mbuibiana nɛ asɔbelasoana nɛ kupuŋ to be asɔbɔyaana nɛ asɔ futeso kama nɛ menyi nɛ amo daŋ shi kuloŋgboŋ na to n lar a wɔ durnya to na kikɛ. 11Ma nɛ menyi be kɔnɔkoŋwule be ŋkre nɛ mee nase a sa menyi nde, fanɛ m maaŋ naŋ ta nchu m mur durnya to be kusɔ futeso kikɛ. M maaŋ naŋ shin nɛ nchu e jija durnya ere kikɛ.”
12Kumo be kaman nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ bumo le: “Kɔnɔ nɛ mee nase nɛ k baa wɔtɔ mbaanaayɔ n sa menyi nɛ asɔ futeso kama nɛ menyi nɛ amo wɔtɔ ere be tɔɔnɛ nde: 13Mee ta ma kabɔrɛnyaŋgelambi nna a wɔtɔ awɔlpa to nɛ k baa la ma nɛ durnya kikɛ be kɔnɔkoŋwule be ŋkre na be kanyiŋi. 14Saŋkama nɛ m baŋ shin nɛ bɔrɛwɔlpa deŋi nɛ kabɔrɛnyaŋgelambi lar awɔlpa na to, 15meeŋ nyiŋi ma nɛ menyi nɛ asɔ futeso kikɛ be kɔnɔkoŋwule be ŋkre na. Kumo e la fanɛ m maaŋ naŋ shin nɛ nchu e bɔlɔ m mur kusɔ futeso kikɛ. 16Saŋkama nɛ kabɔrɛnyaŋgelambi na lar awɔlpa to, meeŋ wu kumo nseŋ nyiŋi ma nɛ menyi nɛ asɔ futeso kikɛ be kɔnɔkoŋwule be ŋkre na.”
17Ebɔrɛ ka malga asheŋ ere kikɛ na nɛ e kaŋɛ Nowa le: “Ma nɛ durnya to be kusɔ futeso kikɛ be kɔnɔkoŋwule be ŋkre na be tɔɔnɛ nna na.”
Nowa nɛ mbe kanaŋ to ebi be asheŋ
18Nowa be bibinyɛnsobi nɛ mo nɛ bumo daŋ shi kuloŋgboŋ na to n lar na e daa la Shɛm nɛ Ham nɛ Jafɛf. [Ham pibi e daa la Keenan.] 19To, Nowa be bibinyɛn asa na nna na. Bumo alɛ to nɛ basa nɛ b wɔ durnya ere to kikɛ shi.
20Nowa e daa la edɔpo nɛ e fara a dɔ asɔrso nɛ baa ta a wora nsa nɛ baa tre wain na. 21Asɔrso na ka ba bel nɛ b ta amo n wora nsa nɛ Nowa nuu amo be ako m boo nseŋ delge so a dese mbe wajɛbu to. 22Ndoŋ nna nɛ Ham nɛ e daa la Keenan mo tuto na ya wu mo tuto nɛ e dese eyurkpaŋ nɛ e lar n ya kaŋɛ mo daana benyɔ na. 23Ndoŋ nna nɛ mo daana Shɛm nɛ Jafɛf ta wajɛ m parga to n deŋi bumo be abatimu so nseŋ laŋɛ kaman loŋ n ta kumo n ya buu bumo tuto so. B daŋ pal kaman nna n ya wora loŋ, saŋɛ na so b maaŋ wu bumo tuto be eyurkpaŋ.
24Nowa be nsa na ka lar mo to nɛ e pin kusɔ nɛ mbe bibinyɛn asa na to be ekekarso na wora mo na nseŋ kaŋɛ le:
25“Kɔnɔsho e baa wɔ Keenan so.
E beeŋ baa la mo daana be kenya.”
26E ka sho Keenan kɔnɔ n loge na nɛ e kaŋɛ le:
“Shɛm bre, nɛfa e baa wɔ Enyɛnpe nɛ e la Shɛm be Ebɔrɛ na so.
Keenan beeŋ ba ki Shɛm be kenya.
27Ebɔrɛ beeŋ shin nɛ Jafɛf
be kasawule e kpalga to n ti so,
nɛ mo nanabiana
nɛ Shɛm e ba kaa wɔ
abar be ewajɛbu to kɔnɔkoŋwuleso.
Ama Keenan bre beeŋ ba ki Jafɛf be kenya.”
28Nchu na ka daŋ ji kasawule na be kaman, Nowa daŋ naŋ ji nfɛ alfa asa nɛ adunu nna pɔɛŋ nseŋ wu. 29Nfɛ nɛ Nowa daŋ ji durnya to kikɛ nseŋ wu daa wɔ nfɛ alfa akpanu nɛ adunu.
10Nowa be kanaŋ to ebi be asheŋ
1Kananɛ Nowa be mbia Shɛm nɛ Ham nɛ Jafɛf be mbiaana be nnaŋ nite nde. Nchu ka daŋ ji durnya na be kaman pɔɛŋ nɛ Nowa be bibinyɛn na daŋ nya bibinyɛnana.
Basa nɛ b daŋ lar Jafɛf be kanaŋ to be asheŋ
2Jafɛf be bibinyɛn e daa la Gomɛr nɛ Magɔg nɛ Madai nɛ Javan nɛ Tubal nɛ Meshɛk nɛ Tiras.
3Gomɛr malɛ be bibinyɛn e daa la Ashkenaz nɛ Raifat nɛ Togaama.
4Javan malɛ be bibinyɛn e daa la Elaisha nɛ Taashish nɛ Kitebi nɛ Rodanebi. 5Basa nɛ b daŋ n chena n chena teku be kɔnɔ na daŋ shi le be basa ere to nna. Bumo be ekama malɛ nɛ mbe kanaŋ e daa la nɛ bumo be ŋgbarana kɔr abar to.
Basa nɛ b daŋ lar Ham be kanaŋ to be asheŋ
6Ham malɛ be mbia e daa la Kush nɛ Misraim nɛ Put nɛ Keenan.
7Kush malɛ be bibinyɛn e daa la Seba nɛ Havila nɛ Sabta nɛ Raama nɛ Sabteka. Raama malɛ be bibinyɛn e daa la Sheba nɛ Dedan.
8Kush be kebia ko gba e daa la Nimrɔd nɛ e daŋ ŋ ki durnya kikɛ to be ekɔpo gboŋ na. 9E daa la ekpampogboŋ nna Enyɛnpetale Ebɔrɛ na be anishito, amoso nɛ b daa kaŋɛ le na: “Baa la ekpampogboŋ Enyɛnpetale Ebɔrɛ be anishito fanɛ Nimrod.” 10Mbe efuli e daa la Babilɔn nɛ Erɛk nɛ Akad nɛ Kalne be nde nɛ a wɔ Babilɔn be efuli so na. 11E ka lar kasawule na so nɛ e yɔ Asiriya be kasawule so n ya fara Ninɛve nɛ Rehobɔt nɛ Ir nɛ Kala be nde. 12Kumo nɛ k daŋ naŋ ti so e daa la kade lempo nɛ baa tre Rezin nɛ k daa wɔ Ninɛve nɛ Kala be kefɛato na.
13Basa nɛ baa tre Ludebi nɛ Anamebi nɛ Lehabebi nɛ Naftuebi na kikɛ daŋ shi Misraim nna. 14Misraim koŋwule na to nɛ basa nɛ baa tre Patrɔsebi nɛ Kasluhebi nɛ Kaftorebi na gba daŋ shi. Filistiebi shi Kasluhe be basa na to nna.
15Keenan be wurkoŋ e daa la Sidɔn. Keenan koŋwule na be mbia na to nɛ Hitebi 16nɛ Jebusiebi nɛ Amɔriebi nɛ Gɛgashebi 17nɛ Hivebi nɛ Aakebi nɛ Sinebi 18nɛ Aavadebi nɛ Zimarebi nɛ Hamafebi kikɛ daŋ shi.
Ndoŋ nna nɛ Keenan be kanaŋ to be basa pesaŋ to n sɔ kaplɛkama. 19B yili Sidɔn n sɔ Gerar be kaba so loŋ n ya fo Gaaza nseŋ naŋ yili ndoŋ malɛ n sɔ Sodɔm nɛ Gomɔra nɛ Adma nɛ Zeboyim be kaba so loŋ n ya fo Lasha.
20Kananɛ Ham malɛ be kanaŋ to be asheŋ daŋ nite nde. Bumo to be kanaŋ kama nɛ kumo be ŋgbar, kekama malɛ nɛ kumo be kasawule nɛ efuli.
Basa nɛ b shi Shɛm be kanaŋ to be asheŋ
21Shɛm nɛ e daa la Jafɛf mo sipo na e la Hibruwebi kikɛ bumo nananyɛn.
22Shɛm be bibinyɛnana nɛ b daa la Elam nɛ Ashuur nɛ Aafaksad nɛ Lud nɛ Mɛsopoteemia na be atre e daŋ ba ki bumo be nnaŋ to ebi be atre.
23Mɛsopoteemia be bibinyɛnana e daa la Uz nɛ Huul nɛ Geter nɛ Meshɛk.
24Aafaksad pibinyɛn e daa la Shela nɛ mo alɛ pibinyɛn daa la Eber.
25Bibinyɛn anyɔ nɛ Eber daa kɔ. B daa tre eko Pɛlɛg, ŋkpal manɛ so, saŋɛ nɛ b daŋ kurge mo na, durnya to ebi daŋ barga to nna. Pɛlɛg mo sipo nɛ b daa tre Jɔktan.
26Jɔktan be bibinyɛn e daa la Almodad nɛ Shelef nɛ Hazarmavɛf nɛ Jera 27nɛ Hadoram nɛ Uzal nɛ Dikla 28nɛ Obal nɛ Abimaɛl nɛ Sheba 29nɛ Ɔfir nɛ Havila nɛ Jobaab. Bede kikɛ nyam daa la Jɔktan be mbia nna.
30Kakpa nɛ b daa wɔ na daŋ yili Mɛsha nna n dese loŋ n ya fo Sefar nɛ k wɔ epeŋipetekpa be abee to be efuli so na.
31To, Shɛm be kanaŋ to ebi be kananɛ b lar nna na. Ekama nɛ mbe kanaŋ nɛ mbe ŋgbar nɛ mbe kasawule nɛ mbe efuli.
32To, kananɛ Nowa be bibinyɛn nɛ bumo be kanaŋ to ebi lar n daa wɔ bumo be efuliana so nna na. Nchu ka ji durnya na be kaman Nowa be kaman to ebi ere e salga to n fara nde nɛ a ki efuliana durnya to.
11Babel be ketempreŋ jeŋgreŋ na be asheŋ
1To, sososo na, durnya to be basa kikɛ daa kɔ ŋgbar koŋwule nna nsaa malga kamalga koŋwule. 2Basa daŋ sɔ epeŋipetekpa nna a yɔ nseŋ ya tu kaboŋ fultoso ko ashi Babilɔn be efuli so n ta ndoŋ ŋ ki bumo be kade.
3Kumo be kaman nɛ b kaŋɛ abar: “Men shin nɛ an kuya ebirkesi n ta amo n tɔ edɛ to nɛ a ki kpakpa.” Amoso ebirkesi nɛ b daa ta a pɔr, mannɛ ajembu, nsaa ta kootal a pɛ amo a mata abar. 4Kede be kaman nɛ b kaŋɛ le: “Naniere bre men shin nɛ an pɔr kadegboŋ n sa anyi be amu nseŋ pɔr ketempreŋ jeŋgreŋ n ya chute awɔlpa, saŋɛ na so, anyi be ketre beeŋ dii nɛ anyi maaŋ naŋ pesaŋ to a wɔ kasawule so kikɛ.”
5Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ba wu kadegboŋ na nɛ ketempreŋ jeŋgreŋ nɛ basa na daa pɔr na 6nseŋ kaŋɛ le: “Ŋkpal basa ere ka la basa koŋwule a gbar ŋgbar koŋwule nseŋ fara a wora kusɔ nɛ baa wora ere, kumo ere kusɔ kama nɛ baa fɛ kewora, baaŋ tiŋ n wora kumo. 7Amoso men shin nɛ an yɔ n ya wea bumo be ŋgbar na to, saŋɛ na so b maaŋ naa nu abar be ŋgbar.”
8Loŋ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ wora n shin nɛ b pesaŋ to n sɔ kasawule so kikɛ nseŋ yige kadegboŋ na nɛ ketempreŋ jeŋgreŋ nɛ b daa pɔr na be kepɔr. 9Loŋ be kade na nɛ b daa tre Babilɔn, ŋkpal manɛ so, ndoŋ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ wea basa kikɛ be ŋgbar to nseŋ pesaŋ bumo to nɛ b sɔ kasawule so kikɛ.
Shɛm be kanaŋ to ebi be asheŋ
10Kananɛ Shɛm be kanaŋ to ebi be asheŋ nite nde.
Nchugboŋ nɛ a daŋ ji durnya na be nfɛ anyɔ be kaman nɛ Shɛm nya nfɛ kalfa. Amoafɛ malɛ nɛ mo nɛ mbe eche kurge ebinyɛn n nase mo Aafaksad. 11B ka kurge Aafaksad be kaman Shɛm daŋ naŋ ji nfɛ alfa anu durnya to nna. Loŋ be jemanɛ na so nɛ e nya bibinyɛn nɛ bibiche n ti so pɔɛŋ nseŋ wu.
12Aafaksad malɛ ka ji nfɛ adesa nɛ anu nɛ mo alɛ gba nɛ mbe eche kurge Shɛla. 13B ka kurge Shɛla be kaman Aafaksad daŋ naŋ ji nfɛ alfa ana nɛ asa durnya to nna. Loŋ be jemanɛ na so nɛ e nya bibinyɛn nɛ bibiche n ti so pɔɛŋ nseŋ wu.
14Shɛla malɛ ka ji nfɛ adesa nɛ mo alɛ nɛ mbe eche kurge Eber. 15B ka kurge Eber be kaman nɛ Shɛla naŋ ji nfe alfa ana nɛ asa durnya to. Loŋ be jemanɛ na so nɛ e nya bibinyɛnsobi nɛ bibiche n ti so pɔɛŋ nseŋ wu.
16Eber malɛ ka ji nfɛ adesa nɛ ana nɛ mo nɛ mbe eche kurge Pɛlɛg. 17B ka kurge Pɛlɛg be kaman Eber daŋ naŋ ji nfɛ alfa ana nɛ adesa durnya to nna. Loŋ be jemanɛ na so nɛ e nya bibinyɛnsobi nɛ bibiche n ti so pɔɛŋ nseŋ wu.
18Pɛlɛg malɛ ka ji nfɛ adesa nɛ mo nɛ mbe eche kurge Rehu. 19Rehu be kaman nɛ Pɛlɛg naŋ ji nfɛ alfa anyɔ nɛ akpanu durnya to. Loŋ be jemanɛ na so nɛ e nya bibinyɛnsobi nɛ bibiche n ti so pɔɛŋ nseŋ wu.
20Rehu ka ji nfɛ adesa nɛ anyɔ nɛ mo nɛ mbe eche kurge Zeruk. 21B ka kurge Zeruk be kaman Rehu daŋ naŋ ji nfɛ alfa anyɔ nɛ ashunu durnya to nna. Loŋ be jemanɛ na so nɛ e nya bibinyɛnsobi nɛ bibiche n ti so pɔɛŋ nseŋ wu.
22Zeruk malɛ ka ji nfɛ adesa nɛ mo nɛ mbe eche kurge Nahɔɔ. 23B ka kurge Nahɔɔ be kaman Zeruk daŋ naŋ ji nfɛ alfa anyɔ durnya to nna. Loŋ be jemanɛ na so nɛ e nya bibinyɛnsobi nɛ bibiche n ti so pɔɛŋ nseŋ wu.
24Nahɔɔ malɛ ka ji nfɛ adunyɔ nɛ akpanu nɛ mo nɛ mbe eche kurge Tɛra. 25B ka kurge Tɛra be kaman Nahɔɔ daŋ naŋ ji nfɛ kalfa nɛ kuduakpanu durnya to nna. Loŋ be jemanɛ na so nɛ e nya bibinyɛnsobi nɛ bibiche n ti so pɔɛŋ nseŋ wu.
26Ndoŋ nna nɛ Tɛra malɛ ji nfɛ adushunu nɛ mo alɛ nɛ mbe eche kurge Eebram nɛ Nahɔɔ nɛ Haran.
27Tɛra be kanaŋ to ebi nde.
Tɛra be mbia e daa la Eebram nɛ Nahɔɔ nɛ Haran. Haran e daŋ koso ŋ kurge Lɔt. 28Haran daŋ wu mbe kade to gbagba nna, ndoŋ nɛ baa tre Ur ashi Babilɔnia na. Kumo be saŋɛ nɛ mo tuto Tɛra bre kraa wɔtɔ. 29Eebram nɛ Nahɔɔ gba daŋ ta beche nna. Eebram be eche be ketre e daa la Sɛɛrai nɛ Nahɔɔ malɛ peya daa ji Milka. Milka nɛ Iska kikɛ bumo tuto e daa la Haran. 30Sɛɛrai malɛ daa maa kurge, e daa la egbentepo nna.
31Nɛ Tɛra keta mo pibinyɛn Eebram nɛ mo nanabi Lɔt nɛ e daa la Haran pibinyɛn na nɛ mo shache Sɛɛrai, Eebram be eche, n ti mbe kumu so nɛ b lar Ur ashi Babilɔnia n yɔ Keenan be kasawule so. B ka bee yɔ Keenan n ya fo Haran nɛ b chena ndoŋ.
32Tɛra daŋ ji nfɛ alfa anyɔ nɛ anu durnya ere to nna pɔɛŋ nseŋ wu ashi Haran.
12Ebɔrɛ ka tre Eebram be asheŋ
1Kachako nɛ Enyɛnpetale na kaŋɛ Eebram: “Lar fo efuli so nɛ fo basa to nɛ fo tuto be kowu to nseŋ yɔ kasawule nɛ mee sha keŋini fo ere so.
2Meeŋ shin nɛ fo ki kanaŋgboŋwura nsaa kɔ efuligboŋ.
Meeŋ nɛfa fo
n shin nɛ fo ketre e dii,
nɛ fo ki nɛfa n sa basa kikɛ.
3Bekama malɛ nɛ b nɛfa fo,
ma alɛ gba beeŋ nɛfa bumo.
Ama ekama nɛ e sho fo kɔnɔ,
ma alɛ gba beeŋ sho amodoŋwura kɔnɔ.
Fo so nɛ meeŋ bɔla n nɛfa durnya to ebi kikɛ.”
4Eebram be nfɛ adushunu nɛ anu be saŋɛ nɛ e lar Haran to, fanɛ kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mo fanɛ e wora na. Nɛ Lɔt gba tu mo n yɔ. 5Eebram daŋ keta mbe eche Sɛɛrai nɛ mo sipo pibi Lɔt nna n ta bumo kikɛ be kanya nɛ basa nɛ b daŋ nya ashi Haran be kasawule so na kikɛ nyam m pɛ Keenan be ekpa a yɔ ndoŋ.
6B ka ya fo Keenan nɛ Eebram nite ŋ kulti kasawule na so hale n ya fo More be kedibigboŋ na ase, ashi Shɛkɛm. Kumo be saŋɛ malɛ nɛ Keenanebi kraa tase kasawule na so. 7Ndoŋ nɛ Enyɛnpe na lar Eebram so ŋ kaŋɛ mo: “Meeŋ ta kasawule ere n sa fo kanaŋ to ebi.” Kumo be kaman nɛ Eebram yuu bɔrɛsure ndoŋ n lara sarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e lar mo so ndoŋ na.
8Kumo be kaman nɛ e yɔ abee nɛ a wɔ Bɛtɛl be epeŋipetekpa be kaba so na n ya yuu mbe ewajɛbu Bɛtɛl nɛ Ai be kefɛato. Ndoŋ nɛ Eebram naŋ yuu bɔrɛsure m bunyaŋ Enyɛnpe na pɔɛŋ 9nseŋ naŋ pɛ mbe enite na to be ekpa loŋ a yɔ keshishɛrsawule nɛ baa tre Negɛf na be kaba so.
Eebram ka yɔ Ijipt be asheŋ
10Jemanɛ ko nɛ akoŋ tɔr Keenan be kasawule so nɛ Eebram yɔ Ijipt be efuli so nɛ e ya ji nchɛnnyɔ, ŋkpal akoŋ na ka daŋ sɔ Keenan be kasawule so kikɛ na so. 11Mo nɛ mbe eche Sɛɛrai ka ta loŋ n ya kaa taga to Ijipt nɛ e kaŋɛ mo le: “Sɛɛrai, n nyi fo ka walɛ kebita ga. 12Amoso Ijiptebi ere baŋ wu fo, baaŋ kaŋɛ fanɛ ma eche e la fo, nseŋ kpal loŋ so m mɔ ma ŋ ka fo. 13Amoso, an ka yɔ ndoŋ fo kaŋɛ bumo fanɛ fo la n sipoche nna, saŋɛ na so baaŋ kpal fo so n yige ma nseŋ keni ma so nɛnɛ.”
14Kashenteŋto malɛ, Eebram nɛ Sɛɛrai ka luri Ijipt nɛ Ijiptebi na wu fanɛ Sɛɛrai walɛ kebita pasaa. 15Amoso Ijipt be ewura nɛ baa tre Fɛɛro na be benimu ko ka wu Sɛɛrai nɛ b ya kaŋɛ Fɛɛro mbe kebita be asheŋ. Kumo be kaman nɛ b ba keta Sɛɛrai n yɔ Fɛɛro be laŋ to. 16Ŋkpal Sɛɛrai so, ewura Fɛɛro daŋ keni Eebram so nna nɛnɛ nseŋ daŋ sa mo mbolpɔ nɛ ana nɛ ekurma nyɛnso nɛ becheso nɛ anya nyɛnso nɛ becheso n ta enyɔma n ti so.
17Ama ŋkpal ewura Fɛɛro ka daŋ sɔ Eebram be eche Sɛɛrai na so, Enyɛnpetale na daŋ shin nna nɛ alɔ lubi tɔr mo nɛ mbe basa nɛ b wɔ mbe laŋ to so. 18Ndoŋ nna nɛ ewura na shuŋi nɛ b ya tre Eebram m ba nɛ e bishi mo: “Manɛ e ba nɛ fo wora ma loŋ? Nuso nɛ a ji nɛ fo maŋ kaŋɛ ma fanɛ Sɛɛrai la fo eche nna? 19Manɛ so nɛ fo kaŋɛ fanɛ e la fo sipoche nna nseŋ shin nɛ n ta mo fanɛ ma eche? To, fo eche nde. Keta fo kusɔ a yɔ.” 20Ndoŋ nna nɛ ewura Fɛɛro lara basa ŋ kaŋɛ bumo fanɛ b keta Eebram nɛ mbe eche nɛ asɔ nɛ b kɔ na kikɛ n lar kasawule na so.
13Eebram nɛ Lɔt ka barga abar be asheŋ
1B ka lar Ijipt na be kaman nɛ Eebram ta mbe eche nɛ mbe asɔ nɛ e kɔ kikɛ m bɛta n yɔ keshishɛrsawule nɛ baa tre Negɛf na so nɛ Lɔt naŋ tu mo n yɔ ndoŋ gba. 2Eebram daa la damawura nna kashenteŋto nseŋ daa kɔ mbolpɔ nɛ mboe nɛ ana nɛ shuwa nɛ gbiti.
3K maŋ chɛr nɛ Eebram naŋ lar ndoŋ a na a kilgi to hale n ya kaa taga to Bɛtɛl. E ka fo Ai nɛ Bɛtɛl be kefɛato, kakpa nɛ e daŋ yuu mbe ewajɛbu na 4nɛ kakpa nɛ e daŋ yuu bɔrɛsure na, nɛ e naŋ bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ be ketre.
5Lɔt gba daŋ keta mbe mbolpɔ nɛ mboe nɛ ana nɛ mbe kanaŋ nna n tu Eebram n yɔ. 6Kasawule na malɛ be asɔbɔya be ejikpa daa maŋ shi nɛ bumo benyɔ kikɛ e tiŋ n chena abar so kaboŋ koŋwule, ŋkpal manɛ so, bumo be asɔbɔya daa shi ga. 7Kumo be kaman Keenanebi na nɛ Pɛrizebi na gba daa wɔ kasawule na so nna n ti so. Amoso kolu daŋ tɔr Eebram nɛ Lɔt be asɔbɔyakpapoana so nna ŋkpal asɔbɔya be ejikpa so.
8Ndoŋ nna nɛ Eebram kaŋɛ Lɔt le: “An la basa koŋwule nna, k maŋ daga kamalga ka wɔ ma nɛ fo be nferinto ŋko fo basa nɛ ma basa ka bee bile ŋkpal kasawule so. 9Mannɛ kasawule e dese ere a? Amoso shin nɛ an barga to n chena. Nɛ fo yɔ benaso, ma alɛ beeŋ yɔ jisoso nɛ fo alɛ naŋ yɔ jiso so, ma alɛ beeŋ yɔ benaso.”
10Nɛ Lɔt maŋ mbe kumu so ŋ keni n wu Jɔɔdan be ketaŋɛ ka dese n ya fo Zowar, a kɔ nchu nseŋ daa du fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kudɔbi nɛ baa tre Iden na, ŋko Ijipt be kasawule. [Ade kikɛ daŋ wora nna pɔɛŋ nɛ Enyɛnpe mur Sodɔm nɛ Gomɔra be ndegboŋ na.] 11Eebram ka daŋ kaŋɛ loŋ na nɛ Lɔt lara Jɔɔdan be ketaŋɛ na be kaba so kikɛ n sa mbe kumu nseŋ barga n ya chena epeŋipetekpa be kaba so.
To, kananɛ bumo benyɔ na daŋ barga abar nna na: 12Eebram daŋ chena Keenan be kasawule so nna nɛ Lɔt malɛ daŋ chena nde nɛ a wɔ Jɔɔdan be ketaŋɛ na be nferinto nseŋ yuu mbe ewajɛbu m mata Sodɔm. 13Sodɔmebi malɛ daa la dalubiwuraana nna nseŋ daa wora alubi ga a gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ na.
Eebram ka yɔ Hibrɔn be asheŋ
14Eebram nɛ Lɔt ka daŋ barga abar na be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋɛ Eebram le: “Yili kaboŋ nɛ fo wɔ ere m maŋ fo kumu so ŋ keni ŋ kulti kakpa nɛ fo wɔ ere kikɛ. 15Meeŋ ta kasawule nɛ fo wu ere kikɛ n sa fo nɛ fo kaman to ebi nɛ k baa la menyeya nna hale mbaanaayɔ. 16Kumo be kaman, meeŋ shin nɛ fo kaman to ebi e wora keshi fanɛ kasawule so be shishɛr. Amoso nɛ esa baŋ tiŋ ŋ karga kasawule so be shishɛr, kumo ere e beeŋ tiŋ ŋ karga fo kaman to ebi gba. 17Koso n nite kasawule na be nteŋ to nɛ mparto kikɛ, ŋkpal manɛ so, fo nɛ meeŋ ta kumo n sa.”
18Ndoŋ nna nɛ Eebram tia mbe wajɛbu ŋ kaa n ya chena m mata Mamre be ndibigboŋ na ashi Hibrɔn nseŋ yuu bɔrɛsure a bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ.
14Eebram ka mɔlga Lɔt be asheŋ
1Jemanɛ nɛ Lɔt nɛ Eebram barga to nna nɛ Babilɔn be efuli so be ewura Amrafɛl nɛ Ɛlasa be ewura Ariɔk nɛ Ilam be ewura Kedɔrlawomer nɛ Goyiim be ewura Taidal kre kena m ba kɔ 2Sodɔm be ewura Bɛra nɛ Gomɔra be ewura Birsha nɛ Adnab be ewura Shinab nɛ Zeboyim be ewura Shemeber nɛ Bela nɛ baa tre Zowar na be ewura na. 3Bewura anu nɛ b ti bumo be atre kaman to ere daŋ wora kɔnɔkoŋwule nna m ba abar so ashi Sidim be ketaŋɛ to. [Ndoŋ nɛ baa tre nfɔl be teku na.] 4Nfɛ kuduanyɔ nɛ b daŋ shuŋ ewura Kedɔrlawomer, ama kafɛ kuduasasopo to, nɛ b nyaŋɛ to ŋ kini fanɛ b maaŋ naŋ shuŋ mo. 5Kafɛ kuduanasopo na to nɛ ewura Kedɔrlawomer nɛ bewura asa nɛ b daŋ ti mo so na nɛ bumo be benapo yɔ n ya kɔ m pɔɔ Refayebi nɛ b wɔ Ashterɔf Karnaya na nɛ Zuzebi ashi Ham nɛ Emiebi ashi Shaivaa Kiryatayim be kepreŋ so 6nɛ Horebi ashi Edɔm be efuli so be abee to na so nseŋ bɛ bumo so n yɔ kufɔ n ya fo Ɛl Paran be kiyi na be ekar. 7Kede be kaman nɛ b bɛta kaman m ba Ɛn Mishpat. (Kumo e la Kadɛsh na) Ndoŋ nna nɛ b naŋ ya kɔ n sɔ Amalɛkebi be nsawule kikɛ nseŋ naŋ kɔ m pɔɔ so Amɔriebi nɛ b daa wɔ Hazazɔn Tamaa na malɛ so.
8Ndoŋ nna nɛ Sodɔm nɛ Gomɔra nɛ Adma nɛ Zeboyim nɛ Bela, bumo e la Zowar na, be bewura malɛ keta bumo be benapo n lar m ba Sidim be ketaŋɛ na to 9m ba kaa kɔ Ilam be bewura nɛ baa tre Kedɔrlawomer na nɛ Goyiim be ewura nɛ baa tre Taidal na nɛ Babilɔn be ewura nɛ baa tre Amrafɛl na nɛ Ɛlasa be ewura nɛ baa tre Ariɔk na kena nɛ k ki fanɛ bewura anu e daŋ kɔ bewura ana na. Bewura ana na be atre e daa la Kedɔrlawomer nɛ Taidal nɛ Amrafɛl nɛ Ariɔk. 10Sidim be ketaŋɛ na malɛ to daa kɔ kootal be amaŋ chiŋgeliŋ nna, amoso Sodɔm nɛ Gomɔra be bewura na nɛ bumo be benapo ka daŋ shile a lar kena na to na nɛ bumo be beko tɔr amaŋ na be ako to nɛ bumo nɛ b ka na malɛ shile n yɔ abee ko to n ya ŋana. 11Ndoŋ nna nɛ bewura ana na ya bela Sodɔm nɛ Gomɔra be asɔ nɛ ajibi kikɛ kuraa n choŋ. 12Eebram mo sipo pibi Lɔt malɛ daa wɔ Sodɔm nna, amoso b daŋ ta mo alɛ gba nɛ mbe asɔ nɛ e kɔ kikɛ nna n ti so n yɔ.
13Ama kanyɛn ko bre daŋ nya mbe kumu n shile nseŋ ya kaŋɛ Eebram, Hibruw be esa na, asheŋ nɛ a daŋ wora na kikɛ. Eebram malɛ daŋ chena m mata ndibigboŋ ko nɛ a daa la Amɔriebi be esa ko nɛ baa tre Mamre na peya. Mamre nɛ mo sipoana Ɛshkɔl nɛ Anɛr nɛ Eebram daŋ yili kumo nna fanɛ baaŋ baa chɛ abar to. 14Eebram ka nu fanɛ b pɛ mo sipo pibi na nɛ e tre benapo nɛ b kurge mbe laŋ to kikɛ m ba shɛr. Bumo kikɛ daa wɔ basa alfa asa nɛ kuduaburwa, nɛ b ju m buu bewura ana na so hale n ya fo kade nɛ baa tre Dan na. 15Ndoŋ nɛ e ya barga mbe benapo to ntuŋ ntuŋ so nɛ b kɔ bumo doŋana na kena kanyɛso m pɔɔ bumo so cheche nseŋ ju m bɛ bumo so loŋ n ya fo Hobab nɛ k daa wɔ Damaskɔs be kelargato be esoso be kaba so na. 16Ndoŋ nɛ Eebram ya suge asɔ nɛ b daŋ ta na nseŋ bɛta mo sipo pibi Lɔt nɛ mbe asɔ nɛ ana nɛ beche nɛ basa pɔtɛ nɛ b daŋ ti so na kikɛ nyam m ba.
Mɛlkizedɛk ka nɛfa Eebram be asheŋ
17Eebram ka daŋ ya kɔ m pɔɔ Kedɔrlawomer nɛ bewura nɛ b daŋ chɛ mo to a kɔ na so, nseŋ bɛta a ba na, nɛ Sodɔm be ewura daŋ ya shɛr mo to ashi Shave be Ketaŋɛ nɛ baa tre Bewura be Ketaŋɛ na to.
18Ndoŋ nna nɛ Mɛlkizedɛk nɛ e daa la Salɛm be ewura nseŋ naa la Ebɔrɛ Ewurgboŋ na be bɔrɛmatapo na, ta bodobodo nɛ nsa ko m bar Eebram 19nseŋ nɛfa mo ŋ kaŋɛ:
“Ebɔrɛ Ewurgboŋ nɛ e to esoso nɛ kasawule na e nɛfa fo Eebram.
20Kemaŋkura e baa la Ebɔrɛ Ewurgboŋ
nɛ e sa fo eleŋ nɛ fo kɔ m pɔɔ fo doŋana so na peya.”
Nɛ Eebram sa Mɛlkizedɛk asɔ nɛ e ya nya kena na to na kikɛ be kudukudusopo.
21Ndoŋ nna nɛ Sodɔm be ewura malɛ kaŋɛ Eebram: “Ta asɔ na bre nseŋ laŋɛ ma basa kikɛ n sa ma.”
22Nɛ Eebram kaŋɛ: “M bɔ ntaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ Ewurgboŋ nɛ e to esoso nɛ kasawule na be anishito 23fanɛ m maaŋ ta fo kusɔ kama, hale kajesebi ŋko kesebeta be kawɔlbi gba, saŋɛ na so fo maaŋ nya ŋ kaŋɛ le: ‘Ma e shin nɛ Eebram ki damawura.’ 24Ŋ gbagba maaŋ ta fo shɛŋ ama kusɔ nɛ mbrantiɛ na ji kena na to na nawule. Ama shin nɛ n teriana Anɛr nɛ Eshkɔl nɛ Mamre e ta asɔ nɛ an bar na be ako.”
15Ebɔrɛ nɛ Eebram be kɔnɔkoŋwule be ŋkre be asheŋ
1Ade kikɛ be kaman nɛ Eebram ku bɔrɛdare nseŋ nu Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka kaŋɛ mo:
“Eebram, sa maa lɔ kufu.
Ma e la fo ekumpo
meeŋ ka fo kukɔ gboŋgboŋi.”
2Nɛ Eebram kaŋɛ: “Enyɛnpe lela, ŋ ka baa maŋ kɔ mbia ere, manɛ be kelela nɛ fo kakɔka ere beeŋ wora ma? Damaskɔs be Eliaza ere e naaŋ ji ma kapetɛ na. 3Fo maŋ sa ma mbia, amoso ma anya ere be eko e naaŋ ji ma kapetɛ na.”
4Ndoŋ nna nɛ Eebram naŋ nu Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka naŋ malga mo kutɔ ŋ kaŋɛ: “Mannɛ fo kenya Eliaza e naaŋ ji fo kapetɛ. Fo gbagba pibinyɛn kurgeso e naaŋ ki fo asɔ be kumuwura.” 5Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ Eebram lar kowu nɛ e kaŋɛ mo: “Keni esoso ŋ keni, feeŋ tiŋ ŋ karga achɛkpabi ere a? To, nɛ fo maaŋ tiŋ ŋ karga amo bre, kumo ere loŋ nɛ fo kanaŋ to ebi beeŋ ba kaa sa na.”
6Nɛ Eebram yirda Enyɛnpe be kamalga na. Nɛ Enyɛnpe na malɛ kpal loŋ so n nase kumo fanɛ e la esa nɛ e niŋi nna ashi mbe anishi to.
7Kede be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na naŋ kaŋɛ mo le: “Ma e la Enyɛnpetale Ebɔrɛ nɛ e lara fo ashi Ur nɛ k wɔ Babilɔn be efuli so na nsaa shin nɛ n ta kasawule ere n sa fo nɛ k baa la feya.”
8Ndoŋ nna nɛ Eebram kaŋɛ: “Enyɛnpetale lela, manɛ e naaŋ baa la tɔɔnɛ fanɛ kasawule ere beeŋ baa la meya?”
9Kumo be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋɛ mo: “Bar ma nache fɔlbi nɛ kaboelote nɛ kpakpa, nɛ b fo nfɛ asasa, n ta lepɔ nɛ keli fɔlbi gba n ti so.”
10Nɛ Eebram bar loŋ be asɔ na Ebɔrɛ be anishito nseŋ ku ŋ ku asɔbɔya na bre to anyɔnyɔ n ta kaba kama n nase m mata kumo barkasa kasawule. Ama e daa maŋ ku mbuibi na bre to. 11Ndoŋ nna nɛ ejita ba kaa jɔŋɛ eblaŋ na so nɛ Eebram ju bumo.
12Saŋɛ nɛ epeŋi bee sha ketɔr na nɛ Eebram di m mel nɛ tentembiri plɔtɔ ba buu mo so. 13Kumo be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mo: “Eebram, baa nyi geeŋ fanɛ kachako fo kanaŋ to ebi beeŋ ki befɔ ashi kasawule nɛ b maŋ nyi so nseŋ ki anya ndoŋ nɛ b tɔrɔ bumo ga nfɛ alfa ana. 14Ama meeŋ gberge loŋ be basa nɛ baaŋ ta bumo ŋ ki anya na kusoe. Kumo be kaman baaŋ lar ndoŋ nɛ kanya damta. 15Ama fo ere beeŋ ji kasawule ere so n ya bel n fuli kumu nseŋ wu kagbenewushi be luwu nɛ b puli fo. 16Fo kenanagbiramuli be jemanɛ to nɛ baaŋ naŋ bɛta m ba kasawule ere so. Loŋ be saŋɛ na nɛ Amɔriebi be alubi wora keshi ga nseŋ daga kasogberge.”
17Ade kikɛ be kaman epeŋi ka tɔr nɛ kaboŋ biri to nɛ kapuliya nɛ edishi bee lar kumo to nɛ kabulpi suseso ko ba choŋ n lar epul na to m ba bɔla eblaŋ na be nfɛato n choŋ. 18To, kumo be kachɛ na nɛ Enyɛnpe nɛ Eebram wora kɔnɔkoŋwule be ŋkre nɛ Enyɛnpe kaŋɛ mo: “Kɔnɔ nɛ mee nase a sa fo e la fanɛ meeŋ ta kasawule nɛ k yili lɔr nɛ k wɔ Ijipt be kasawule be ekar n ya fo lɔrgboŋ nɛ baa tre Yufreetes na kikɛ n sa fo kaman to ebi, 19n ta Kenebi nɛ Kenizebi nɛ Kadmɔnebi 20nɛ Hitebi nɛ Pɛrizebi nɛ Refayebi 21nɛ Amɔriebi nɛ Keenanebi nɛ Girgasebi nɛ Jebusiebi be nsawule kikɛ n ti so.”
16Heega nɛ Ishmaɛl be asheŋ
1Saŋɛ ere so kikɛ nɛ Eebram be eche Sɛɛrai daa maŋ naŋ kurge mbia n sa mo. Sɛɛrai malɛ daa kɔ Ijipt be kebita ko nɛ baa tre mo Heega. 2Kachako nɛ Sɛɛrai kaŋɛ Eebram: “Keni, Enyɛnpe maŋ sa ma kakurge nna na, nɛ manɛ nna nɛ fo maaŋ tu ma kebita ere n di? Ashere e beeŋ kurge mbia n sa ma.”
Ndoŋ nna nɛ Eebram shuli n sa Sɛɛrai. 3Nɛ Sɛɛrai ta mbe Ijipt be kebita Heega na n sa Eebram fanɛ e ki mbe eche. Eebram daŋ chena Keenan beeŋ wora nfɛ kudu be kaman nna pɔɛŋ nɛ loŋ be kesheŋ na wora. 4Ndoŋ nna nɛ Eebram nɛ Heega gama keche nɛ kenyɛn nɛ e di kedampo.
Heega ka baŋ pin fanɛ e di kedampo na nɛ e nya kamoowu nseŋ daa maŋ naa keni Sɛɛrai a bɔlɔ kenishi. 5Nɛ Sɛɛrai kaŋɛ Eebram: “Fo e shin nɛ Heega bee keni ma jiga na. Ma alɛ gbagba e ta mo n sa fo, ama yili saŋɛ nɛ e wu fanɛ e kɔ kedampo na kikɛ e maŋ naa tre ma ere shɛŋ. Enyɛnpe Ebɔrɛ na malɛ e naaŋ ji ma nɛ fo demu n wu emo nɛ e kɔ kashenteŋ, fo ŋko ma.”
6Ndoŋ nna nɛ Eebram kaŋɛ: “To, Heega la fo kebita nna, nsaa wɔ fo kaseto, amoso, wora mo kusɔ kama nɛ fee sha.” Ŋkpal loŋ so nɛ Sɛɛrai fara a wora Heega asheŋ nɛ a maŋ daga, nɛ e shile.
7Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be malaika ya tu Heega ketirbu ko ase ashi keshishɛrsawule ko so ashi Shur be ekpa to, 8nseŋ bishi mo: “Heega, Sɛɛrai be kebita, nnɛ nɛ fo shi m ba nfe nɛ nnɛ malɛ nɛ fee yɔ?”
Nɛ e kaŋɛ: “Mee shile ashi n chepe Sɛɛrai kutɔ nna.”
9Nɛ Enyɛnpe be malaika na kaŋɛ mo: “Bɛta n yɔ mo kutɔ n ya ka la mbe kebita.” 10Enyɛnpe be malaika na ka kaŋɛ loŋ be kaman nɛ e naŋ kaŋɛ Heega le n ti so: “Meeŋ sa fo kanaŋ damta nɛ esa kikɛ maaŋ tiŋ ŋ karga bumo. 11Feeŋ kurge ebinyɛn fo kedampo ere to nseŋ nase mo ketre Ishmaɛl, ŋkpal manɛ so, Enyɛnpe na nu fo awurfoŋ be kushu na. 12Ama fo pibinyɛn na beeŋ ba ki fanɛ kurma nɛ k kpeŋ n luri kupuŋ to nna. Mo nɛ basa kikɛ beeŋ kɔ abar kena. Mo nɛ mo niopibiana beeŋ ba barga abar a wɔtɔ.”
13Ndoŋ nna nɛ Heega bishi mbe kumu le: “Ma alɛ e wu Ebɔrɛ nseŋ kraa wɔ ŋkpa to ere a?” Kumo be kaman nɛ e nase Enyɛnpe nɛ e daŋ malga mo kutɔ na ketre fanɛ “Ebɔrɛ nɛ e bee wu asheŋ.” 14Amoso nɛ basa bee tre ketirbu nɛ Heega daa wɔ kumo ase nɛ k wɔ Kadɛsh nɛ Berɛd be nferinto na Beer Laha Roi na. Loŋ be ketirbu na malɛ kraa wɔtɔ hale nɛ mbre.
15Ade kikɛ be kaman nɛ Heega kurge ebinyɛn n sa Eebram nɛ e nase mbe ketre Ishmaɛl. 16Kumo be saŋɛ nɛ Eebram nya nfɛ aduburwa nɛ ashe.
17Kɔnɔkoŋwule be ŋkre be katutuku
1Eebram be nfɛ adekpanu nɛ akpanu be saŋɛ nɛ Enyɛnpe lar mo so ŋ kaŋɛ mo le: “Ma e la Enyɛnpetale na. Wora ma kasonu a bɛ ma ekpaana so nsaa la esa nɛ e maŋ kɔ amoso basa be anishito. 2Saŋɛ na so ma nɛ fo be kɔnɔkoŋwule be ŋkre fanɛ meeŋ shin nɛ fo kanaŋ to ebi e wora keshi ga na, beeŋ bɔlɔ so.”
3Ndoŋ nna nɛ Eebram gbir ŋ kurgi kumu n yuu. E ka wora loŋ na nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ le: 4“Ma kɔnɔkoŋwule be ŋkre nɛ k wɔ ma nɛ fo be kefɛato e la fanɛ, feeŋ ki efuli damtaana be basa bumo tuto. 5Fo ketre malɛ maŋ naa la Eebram. K beeŋ ki Eebraham, ŋkpal manɛ so, n ta fo ŋ ki efuli damtaana be basa bumo tuto nna. 6Meeŋ shin nɛ fo mbia e wora keshi nɛ efuli damtaana nɛ bewuraana e shi bumo to n lar. 7Meeŋ nase ma kɔnɔkoŋwule be ŋkre n sa fo nɛ fo kaman to ebi nɛ bumo alɛ be kaman to ebi mbaanaayɔ. Meeŋ baa la fo nɛ fo kaman to ebi kikɛ be Ebɔrɛ. 8Ade kikɛ be kaman, meeŋ ta Keenan be kasawule mo nɛ men la befɔ ashi kumo so naniere ere n sa fo nɛ k ki fo nɛ fo kaman to ebi be kapetɛ mbaanaayɔ nɛ ma alɛ e baa la bumo be Ebɔrɛ.”
9Kumo be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ Eebraham le: “A daga fanɛ fo ere nɛ fo kaman to ebi nɛ bumo alɛ be kaman to ebi kikɛ ka bɛ ma nɛ fo be kɔnɔkoŋwule be ŋkre ere so. 10K daga fanɛ fo nɛ fo echefoso be kaman to ebi kikɛ e baa ku menyi to be benyɛn kikɛ atutu. 11Men be katutuku na e naaŋ ki kɔnɔkoŋwule be ŋkre na be tɔɔnɛ a wɔ ma nɛ menyi be kefɛato. 12K daga fanɛ menyi to be ebinyɛn kama nɛ e ji nchɛmburwa ka ku kututu. Enyɛn kikɛ nɛ e shi menyi be kanaŋ to daga e ka ku kututu. 13Ekama nɛ b kurge ashi menyi pe nɛ emo nɛ men ta menyi be amansherbi n tɔ efɔ kikɛ kutɔ gba daga fanɛ b ku mo kututu. Saŋɛ na so ma kɔnɔkoŋwule be ŋkre na be tɔɔnɛ beeŋ baa wɔ menyi be eyur so mbaanaayɔ. 14Amoso enyɛn kama nɛ e maŋ ku kututu daga b ka lara mo ashi ma basa to, ŋkpal manɛ so, e maŋ bɛ ma kɔnɔkoŋwule be ŋkre be kɔnɔ naseso na so nna na.”
15Kede be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ Eebraham le: “Sa maŋ kaŋ naa tre fo eche Sɛɛrai kikɛ. Yili kabre a yɔ mbe ketre beeŋ baa la Sɛɛra. 16Meeŋ nɛfa mo nseŋ shin nɛ e kurge ebinyɛn n sa fo. Meeŋ nɛfa mo n shin nɛ mbe mbia e ki efuli damta be bewura.”
17Ndoŋ nna nɛ Eebraham gbir ŋ kurgi kumu n yuu nseŋ fara a mushe a fɛ le: “Enyɛn beeŋ tiŋ n fo nfɛ kalfa nseŋ naŋ tiŋ n nya mbia a? Sɛɛra malɛ beeŋ naŋ tiŋ ŋ kurge kebia saŋɛ nɛ e fo nfɛ adekpanu ere a?” 18Le be nfɛra ere be kaman nɛ e kaŋɛ Ebɔrɛ le: “Manɛ nna nɛ fo maaŋ nɛfa Ishmaɛl nseŋ ta asɔ nɛ fo nase kɔnɔ fanɛ feeŋ sa ma na n sa mo.”
19Nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ: “Ayai, loŋ maaŋ wora, fo eche Sɛɛra e naaŋ kurge ebinyɛn n sa fo nɛ fo nase mo ketre Aizek. Meeŋ shin nɛ ma kɔnɔkoŋwule be ŋkre na e baa wɔ mo ere nɛ mbe kaman to ebi so mbaanaayɔ. 20N nu kusɔ nɛ fo kule a yɔ Ishmaɛl be kaplɛa so na, amoso meeŋ nɛfa mo alɛ gba nseŋ sa mo mbia damta nɛ kaman to ebi damta. Ade kikɛ be kaman e beeŋ ki bewurbi kuduanyɔ bumo tuto nɛ n shin nɛ mbe efuli e ki efuli lempo gboŋgboŋi. 21Ama meeŋ shin nɛ ma kɔnɔkoŋwule be ŋkre na bre e baa wɔ fo pibinyɛn Aizek nɛ Sɛɛra beeŋ kurge kafɛ a ba saŋɛ ere so na so.” 22Ebɔrɛ ka malga Eebraham kutɔ n loge nɛ e yɔ ŋ ka mo.
23Kumo be kachɛ na malɛ gbagba nɛ Eebraham wora kasonu n sa Ebɔrɛ nseŋ ku mo pibinyɛn Ishmaɛl nɛ benyɛn kama nɛ b kurge mbe laŋ to na kikɛ atutu n ta anya nɛ b daŋ kurge ashi mbe laŋ to nɛ bumo nɛ e tɔ n ti so. 24Eebraham gba daŋ fo nfɛ adekpanu nɛ akpanu nna pɔɛŋ nseŋ ku kututu. 25Nɛ mo pibinyɛn Ishmaɛl malɛ daa la nfɛ kuduasa. 26Eebraham nɛ mo pibi Ishmaɛl kikɛ, kachɛ koŋwule nɛ b daŋ ku bumo. 27Loŋ be kachɛ na gbagba nɛ b daŋ ku Eebraham be laŋ to be enyɛn kama, bumo nɛ b kurge mbe laŋ to nɛ bumo nɛ b daŋ tɔ na kikɛ.
18Ebɔrɛ ka nase ebinyɛn be kɔnɔ n sa Eebraham be asheŋ
1Kachako nɛ Enyɛnpe na naŋ lar Eebraham so ashi Mamre be ndibigboŋ na ase. Loŋ be kachɛ na K daa la kapaso nna nɛ kaboŋ bel edɛ nɛ Eebraham tase mbe wajɛbu be kabuna to. 2Eebraham daa baŋ maŋ kumu so nna nɛ e keni nseŋ wu benyɛn asa ko kaa yil. E ka wu bumo, epul na to nɛ e shile n lar kowu n ya shɛr bumo to ŋ jɔŋɛ bumo ase 3ŋ kaŋɛ: “Men maaŋ yili ma kutɔ gbrɛbi pɔɛŋ nsaa yɔ a? 4Men shin nɛ b bar menyi nchu nɛ men fɔr menyi be aya so. Men chena kedibi ere be kifito a wushi 5nɛ n fin kusɔ ko n sa menyi nɛ men ji nseŋ nya eleŋ n naa yɔ menyi be enite to. Men maŋkura ma nna so nɛ men ba ma pe na, amoso men shin nɛ n wora kusɔ ko n sa menyi nɛ men ji.”
Ndoŋ nna nɛ b shuli so nseŋ kaŋɛ: “To, an nu.”
6Kumo be kaman nɛ Eebraham wora manaŋ n luri mbe wajɛbu to n ya kaŋɛ Sɛɛra le: “Jɔ fo nyifu lela na manaŋ kananɛ a beeŋ fo basa asa ere ŋ gbiti amo n wora bodobodo.”
7Eebraham ka malga loŋ n loge nɛ e shile n yɔ kenalu to n ya pɛ kena fɔlbi danso nɛ e maŋ naŋ shinto m ba sa mbe kenya nɛ e lɔŋɛ mo manaŋ. 8Kumo be kaman nɛ e ta kenyipo ko nɛ wagashi n ti eblaŋ nɛ b daŋɛ na so n ya yili bumo be anishito nseŋ kilgi a yil bumo kutɔ kedibi na be kifito nɛ b ji ajibi na.
9B ka ji n loge nɛ b bishi mo le: “Nnɛ nɛ fo eche Sɛɛra wɔ?”
Nɛ Eebraham kaŋɛ: “E wɔ wajɛbu ere to.” 10Ndoŋ nna nɛ basa asa na to be emo nɛ e la Enyɛnpe na kaŋɛ: “Kafɛ a ba saŋɛ ere so, meeŋ naŋ bɛta m ba fo kutɔ. Loŋ be saŋɛ na malɛ nɛ fo eche Sɛɛra kurge ebinyɛn.”
E ka bee malga na nɛ Sɛɛra wɔ mbe kaman ashi wajɛbu na be kabuna to a nu kusɔ nɛ baa malga na. 11Saŋɛ na so malɛ nɛ Eebraham nɛ Sɛɛra kikɛ daŋ bel nna hale Sɛɛra daa maŋ naa fɔr gba. 12Nɛ Sɛɛra mushe nseŋ kaŋɛ mbe kagbene to le: “Kananɛ m bel ŋ ki ere, kanyɛndi beeŋ naaŋ yɛlga ma bre a? Kumo be kaman, ŋ kul malɛ gba bel.”
13Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe na bishi Eebraham le: “Manɛ nna nɛ Sɛɛra mushe nseŋ kaŋɛ mbe kumu fanɛ e maaŋ naŋ tiŋ n nya ebi saŋɛ nɛ e bel ere? 14Kusɔ ko malɛ wɔtɔ nna a du kpakpa n sa Enyɛnpe na a? Kafɛ a ba saŋɛ ere so, meeŋ naŋ bɛta m ba fanɛ kananɛ ŋ kaŋɛ na nɛ Sɛɛra nya kebia na.”
15Ama ŋkpal kufu ka daŋ pɛ Sɛɛra so, e daŋ chɛ nna nseŋ kaŋɛ fanɛ e maŋ mushe nna.
Nɛ Enyɛnpe na naŋ kaŋɛ: “Kashenteŋ, fo wora loŋ. Fo mushe.”
Eebraham ka kule Ebɔrɛ n sa Sodɔm be asheŋ
16Ndoŋ nna nɛ basa na lar ndoŋ nseŋ kilgi bumo be anishi n shoŋi Sodɔm a yɔ nɛ Eebraham bɛ bumo so a shuŋi bumo ekpa. 17B ka bee yɔ nɛ Enyɛnpe na kaŋɛ mbe kumu to le: “M maaŋ ta kusɔ nɛ mee yɔ nɛ n ya wora ere ŋ ŋana Eebraham so. 18Ŋkpal manɛ so, mbe kanaŋ to ebi beeŋ ba ki kanaŋgboŋ nsaa kɔ eleŋ. Mo alɛ so nɛ meeŋ bɔla n nɛfa durnya be efuliana be basa kikɛ. 19N lara mo nna, nɛ e shin nɛ mbe mbia nɛ basa nɛ b wɔ mbe laŋ to kikɛ e wora kasonu n sa ma nsaa wora kusɔ nɛ k niŋi nɛ kusɔ nɛ k daga. Nɛ b wora loŋ, ma alɛ beeŋ wora kusɔ kama nɛ n nase kɔnɔ fanɛ meeŋ wora n sa mo ere Eebraham na.”
20E ka fɛ loŋ na be kaman nɛ e kaŋɛ Eebraham le: “Asheŋ nɛ baa malga a gbiti Sodɔm nɛ Gomɔra ebi nɛ alubi nɛ baa wora na wora keshi ga. 21Amoso nɛ mee yɔ nɛ n ya keni fanɛ asheŋ nɛ b yɛ baa wora na kikɛ la kashenteŋ nna a. Saŋɛ na so meeŋ pin kusɔ nɛ k wɔtɔ.”
22B ka bee malga na nɛ benyɛn anyɔ na yige bumo nseŋ sɔ Sodɔm be kaba so a yɔ. Nɛ Eebraham shir a yil Enyɛnpe na kutɔ. 23Ndoŋ nna nɛ Eebraham firgi n taga Enyɛnpe na to nseŋ bishi mo le: “Enyɛnpe, ama fo baa yɔ nna nɛ fo ya mur basa nɛ b niŋi nɛ alubiworapoana kikɛ nna a? 24Nɛ fanɛ basa nɛ b niŋi fo basa adunu kade na to, feeŋ mur kade na kikɛ a? Fo maaŋ kpal basa adunu na so n ta m paŋ bumo a? 25Kashenteŋto, m baa nyi fanɛ fo maaŋ shuli m mɔ basa nɛ b niŋi na n ti alubiworapoana na so. M baa nyi geeŋ fanɛ fo maaŋ shuli n wora loŋ. Nɛ fo baŋ wora loŋ, kumo ere basa nɛ b niŋi na nɛ alubiworapoana na kikɛ nɛ fo gama ŋ gberge kusoe na. Loŋ malɛ maŋ daga. Fo nɛ fo la durnya kikɛ be demujipo na maaŋ wora kusɔ nɛ k niŋi ekpa a?”
26Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe na kaŋɛ: “Nɛ m baŋ nya basa nɛ b niŋi adunu ashi Sodɔm to, kumo ere m maaŋ mur kade na ŋkpal bumo so.”
27Nɛ Eebraham naŋ kaŋɛ: “Jande Enyɛnpe, ta m paŋ ma, ma alɛ dimɛdi nɛ n la shishɛr nɛ nsunɔ ere ka yil a kɔ fo a malga le. 28Ama nɛ basa nɛ b niŋi adena nɛ anu nawule wɔ ndoŋ, feeŋ mur kade na kikɛ ŋkpal loŋ so a?”
Nɛ Enyɛnpe na kaŋɛ: “Nɛ m baŋ nya basa nɛ b niŋi adena nɛ anu ashi kade na to, m maaŋ mur kumo.”
29Nɛ Eebraham naŋ kaŋɛ: “Nɛ b kaa la basa adena ai?”
Nɛ Enyɛnpe na kaŋɛ: “Ŋkpal basa adena so, m maaŋ mur kade na.”
30Ndoŋ nna nɛ Eebraham naŋ kaŋɛ: “Jande, sa maŋ kaŋ nya agbo Enyɛnpe, ama ŋ kraa sha kenaŋ m malga nna. Nɛ b la basa adesa nawule malɛ ai?”
Nɛ e kaŋɛ: “Nɛ m baŋ nya basa nɛ b niŋi adesa ndoŋ, m maaŋ mur kumo.”
31Nɛ Eebraham naŋ bɛta ŋ kaŋɛ: “Jande Enyɛnpe, ta ma gbenshe ere m paŋ ma ŋkpal ŋ ka kraa malga fo kutɔ ere so. An ta fanɛ nɛ fo nya basa nɛ b niŋi adunyɔ nawule ai?”
Nɛ Enyɛnpe na kaŋɛ: “Ŋkpal basa adunyɔ gba so, m maaŋ mur kade na.”
32Ade kikɛ be kaman nɛ Eebraham naŋ kaŋɛ: “N nyɛnpe, jande sa maŋ kaŋ nya agbo, nɛ m malga kela koŋwule nseŋ yige. Nɛ fo nya basa nɛ b niŋi kudu nawule malɛ, nuso nɛ asheŋ beeŋ baa du?”
Nɛ Enyɛnpe na kaŋɛ: “Ŋkpal basa kudu gba so, m maaŋ mur kumo.”
33Enyɛnpetale nɛ Eebraham ka malga n loge nɛ e choŋ nɛ Eebraham malɛ bɛta n yɔ laŋ to.
19Sodɔm be kulubi be asheŋ
1Kumo be kamɔnchɛ kaaseso emalaika anyɔ na ka fo Sodɔm nɛ Lɔt tase kade na be kabuna. E ka baŋ wu bumo, epul na to nɛ e koso n ya shɛr bumo to ŋ jɔŋɛ bumo ase 2ŋ kaŋɛ: “N nyɛnpeana, men jande, men ba ma, menyi be kenya be laŋ to m ba fɔr menyi be aya so nseŋ di ndoŋ ŋklade. Kare kaŋ chɛ nɛ men naa yɔ menyi be enite to.”
Nɛ b kaŋɛ: “M-m, anyeeŋ dese kelɔnɛ so nfe kanyɛ ere.”
3Ndoŋ nna nɛ e mata bumo so loŋ pɔɛŋ nɛ b ba shuli n bɛ mo so n yɔ mbe laŋ to. Kumo be kaman nɛ Lɔt kaŋɛ fanɛ b wora bodobodo nɛ a maŋ kɔ yiisi amo to na nɛ ajibi lela n sa befɔ na. B ka wora ajibi na n loge nɛ befɔ na ji. 4B ka bee shin nɛ b luri n dese nɛ Sodɔm be benyɛn ba kulti Lɔt be kowu n shɛr to. Kade na to be benyɛn kikɛ, mbrantiɛbi nɛ benyɛnnimu kikɛ e daa wɔ ndoŋ. 5B daŋ tre Lɔt nna m bishi mo le: “Nnɛ nɛ basa nɛ b ba fo pe nfe kanyɛ ere na wɔ? Shin nɛ b lar m ba anyi kutɔ nɛ anyi nɛ bumo e di keche nɛ kenyɛn.”
6Ndoŋ nna nɛ Lɔt lar kowu n ti kukuloŋ nseŋ yili kabuna to 7ŋ kaŋɛ bumo le: “N teriana, mee kule menyi nna, men sa maŋ kaŋ wora le be kesheŋ lubi ere! 8Men keni, ma ere kɔ besuŋgurbi anyɔ nɛ b maŋ naŋ pin benyɛn gba. Amoso, men shin nɛ ŋ keta bumo m bar menyi nɛ men wora bumo kusɔ kama nɛ menyee sha. Ama men sa maŋ kaŋ wora basa ere bre shɛŋ. B la befɔ nna nseŋ ba ma pe nɛ k daga fanɛ ŋ keni bumo so nɛnɛ.”
9Ama le nɛ Sodɔmebi na daŋ kaŋɛ: “Loŋi anyi be anishito, fo alɛ efɔ ere. Wanɛ e la fo nɛ fo alɛ e tiŋ ŋ ŋini anyi kusɔ nɛ k daga fanɛ an wora? Loŋi anyi be anishito nɛ mannɛ aloŋ, kusɔ nɛ anyeeŋ wora fo beeŋ lubi a chɔ bumo peya.” Kede be kaman nɛ b ŋin Lɔt n yɔ kaman nseŋ nyisi m ba nɛ b ba bure kukuloŋ na.
10Ndoŋ nna nɛ benyɛn anyɔ nɛ b wɔ ebu to na teŋi enɔ n lar kowu ŋ gberge Lɔt n luri ebu to nseŋ ti kukuloŋ na. 11Kumo be kaman nɛ b shin nɛ basa na kikɛ, mbrantiɛ nɛ benyɛnnimu, tan ashi kowu ndoŋ nsaa maŋ naŋ tiŋ n wu kukuloŋ na.
Lɔt ka lar Sodɔm to be asheŋ
12Kede be kaman nɛ befɔ anyɔ na kaŋɛ Lɔt le: “Nɛ fo kɔ basa ko nfe, fanɛ fo bibinyɛn nɛ beche nɛ fo shaana ŋko fo benyipo kama nɛ b wɔ kade ere to, fo keta bumo kikɛ n lar kade ere to, epul ere to, 13ŋkpal manɛ so, anyee shin nɛ an mur kade ere nna na. Asheŋ lubi nɛ baa malga a gbiti basa ere a sa Enyɛnpe na wora keshi ga, amoso nɛ e shuŋi anyi fanɛ an ba mur kumo na.”
14Ndoŋ nna nɛ Lɔt yɔ benyɛn nɛ mbe bibichesobi na daa sha kekil na kutɔ n ya kaŋɛ bumo le: “Men wora manaŋ n lar nfe, ŋkpal manɛ so, Enyɛnpe na bee sha kemur kade ere nna na.” Ama b daŋ fɛ fanɛ e bee pɛl nna.
15Kaboŋ ka ba kpaŋɛ to nɛ emalaika na wora ania fanɛ baaŋ shin nɛ Lɔt e wora manaŋ nseŋ kaŋɛ mo le: “Wora manaŋ n ta fo eche nɛ fo bibiche anyɔ ere n lar, saŋɛ na so men maaŋ paŋ menyi be ŋkpa saŋɛ nɛ kade ere bee mur na.”
16Lɔt ka wɔtɔ a jija saŋɛ nɛ emalaika na pɛ mo nɛ mbe eche nɛ bumo be bibiche anyɔ na be enɔana to ŋ gberge bumo n lar kade na to, ŋkpal Enyɛnpe na ka daŋ wu bumo kuwɔr so. 17B ka baŋ keta Lɔtana n lar kade na to nɛ emalaika na be eko kaŋɛ le: “Men baa shil a mɔlga menyi be ŋkpa! Menyi be ekama malɛ e sa maŋ kaŋ gbɛ ŋ keni kaman ŋko n yili ketaŋɛ nɛ k wɔ menyi be anishito ere to. Men shile a yɔ abee ere ase, saŋɛ na so b maaŋ mɔ menyi.”
18Nɛ Lɔt kaŋɛ: “M-m, jande sa maŋ kaŋ shin nɛ an wora loŋ, n nyɛnpe. 19N wu fanɛ ma asheŋ bɔlɔ fo kenishi, ŋkpal manɛ so, fo wora ma kelela ga m mɔlga ma ŋkpa, ama abee na ase wɔ kufɔ ga. Amoso pɔɛŋ nɛ n fo ndoŋ kusɔ ko beeŋ tiŋ n wora ma nɛ n wu. 20Fo wu kadebi nɛ k wɔ ndoŋ ere a? Kumo e taga to. Shin nɛ an yɔ ndoŋ n ya nya kumɔlga.”
21Ndoŋ nna nɛ malaika na kaŋɛ: “K nyalɛ, n shuli, amoso m maaŋ mur loŋ be kade na bre. 22Ama men baa shil manaŋ manaŋ. M maaŋ tiŋ n wora shɛŋ ama men fo ndoŋ nna pɔɛŋ.” [Ŋkpal Lɔt ka daŋ tre kade na kadebi na so so, b daa tre kumo Zowar nna.]
Sodɔm nɛ Gomɔra be kemur be asheŋ
23Epeŋi daŋ pete nna pɔɛŋ nɛ Lɔt fo Zowar. 24K maŋ chɛr nɛ Enyɛnpe shin nɛ chɛbra shi esoso a chɔ a wurge Sodɔm nɛ Gomɔra be nde na so fanɛ bɔrɛ ka bee ba na, 25m mur amo nɛ ketaŋɛ na nɛ ndoŋ be basa nɛ kusɔ kama nɛ k daa wɔ kasawule na so kikɛ nyam. 26Ama Lɔtana ka daa shil a yɔ na nɛ Lɔt be eche bre gbɛ ŋ keni kaman nseŋ kilgi kafɔljembu a yil.
27Kumo be kare ka chɛ chipurdidi nɛ Eebraham wule n yɔ kaboŋ mo nɛ mo nɛ Enyɛnpe daa yil na 28n ya yili ndoŋ ŋ keni Sodɔm nɛ Gomɔra nɛ ketaŋɛ na to kikɛ be kaba so n wu edishi ka bee kaa kululu kasawule na so fanɛ kananɛ kupuŋ bee chɔɔ nɛ edishi bee lar na.
29Ebɔrɛ malɛ ka daŋ mur ketaŋɛ to be nde na nɛ e nyiŋi Eebraham nseŋ lara Lɔt ashi kemur be tɔrɔ nɛ e daŋ ta n lɛ nde nɛ Lɔt daa wɔ amo be kuko to na to.
Kananɛ Mowabebi nɛ Ammɔnebi fara be asheŋ
30Ama ŋkpal Lɔt ka daa lɔ kufu a laŋɛ kechena Zowar to so, mo nɛ mbe bibiche anyɔ na daŋ koso ndoŋ nna n yɔ abee na to n ya kaa wɔ kebeelaŋ ko to. 31Ndoŋ nna nɛ kachako Lɔt pibiche gboŋiso na kaŋɛ mo sipo le: “An tuto bee ki kanyɛnnimubi nna na, benyɛn malɛ maŋ wɔ kaplɛkama nɛ b ta anyi ŋ kil nɛ an kurge mbia. 32Amoso, shin nɛ an ya fule an tuto nɛ e nuu nsa m boo, saŋɛ na so anyi nɛ mo beeŋ di keche nɛ kenyɛn nɛ an bɔla mo so n nya mbia nɛ anyi be kanaŋ maaŋ mur kuraa.”
33Kumo be kanyɛso nɛ b sa bumo tuto nsa nɛ e nuu. Ndoŋ nna nɛ mo pibiche gboŋiso na luri mo to nɛ b di keche nɛ kenyɛn. Ama ŋkpal Lɔt ka daŋ nuu nsa na ga so e daa maŋ pin saŋɛ nɛ mo nɛ mo di keche nɛ kenyɛn.
34Kumo be ŋklade nɛ mo pibiche gboŋiso na kaŋɛ mo sipo na le: “Ndere kanyɛso ma ere nɛ an tuto di, amoso shin nɛ an naŋ ya sa mo nsa kanyɛ ere nɛ fo alɛ nɛ mo e naaŋ di, saŋɛ na so anyi be ekama beeŋ bɔla mo so n nya kebia nɛ anyi be kanaŋ e sa maŋ mur.” 35Kumo be kanyɛso nɛ b naŋ shin nɛ bumo tuto naŋ nuu nsa. Nɛ mo pibiche kekarkarso na malɛ luri mo to nɛ mo nɛ mo di keche nɛ kenyɛn. Kumo alɛ gba ŋkpal e ka daŋ nuu nsa na ga so, e daa maŋ pin saŋɛ nɛ mo nɛ mo alɛ gba di.
36Loŋ be ekpa na so nɛ Lɔt be bibiche anyɔ na daŋ bɔla n nya adampu ashi bumo tuto gbagba kutɔ. 37Ndoŋ nna nɛ Lɔt pibi gboŋiso na kurge ebinyɛn nseŋ nase mbe ketre Mowab. Mo e ba ki Mowabebi bumo nananyɛn hale nɛ mbre. 38Nɛ mo pibiche karso na malɛ naŋ kurge ebinyɛn nseŋ nase mbe ketre Bɛn Ami. Mo alɛ e ki Ammɔnebi bumo nananyɛn hale nɛ mbre.
20Eebraham nɛ Abimelɛk be asheŋ
1Eebraham daŋ koso Mamre nna n ya chena Kadɛsh nɛ Shur be kefɛato be keshishɛrsawule nɛ baa tre Negɛf na be efuli so. Saŋko e daŋ ya chena Gerar nna n wora nchɛnnyɔ. 2Gerar na nɛ e daŋ kaŋɛ fanɛ mbe eche Sɛɛra la mo sipoche na. Ndoŋ nna nɛ Gerar be ewura Abimelɛk shin nɛ b ya ta Sɛɛra m bar mo.
3Kachako kanyɛso nɛ Ebɔrɛ ba ewura na kutɔ ashi edare to m ba kaŋɛ mo le: “Feeŋ wu, ŋkpal fo ka ta eche kilpo ere ŋ ki fo eche so.”
4Loŋ be saŋɛ na nɛ Abimelɛk malɛ maŋ naŋ wora Sɛɛra shɛŋ. Amoso le nɛ e kaŋɛ: “Enyɛnpe, maŋ naŋ wora kulubi, ama feeŋ mur ma nɛ ma efuli ere so ebi a? 5Eebraham gbagba e daŋ kaŋɛ fanɛ Sɛɛra la mo sipoche nna nɛ Sɛɛra malɛ gba shuli m bɛ mo so ŋ kaŋɛ: ‘Mo siponyɛn e la mo.’ Amoso nɛ ma kagbene daŋ maŋ ji ma emɔrɔ fanɛ k maŋ daga ŋ ka ta mo na, ama m maŋ wora kulubi kama ŋ gbiti fo.”
6Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ mo ashi edare na to le: “Kashenteŋ, n nyi fo ka wora kusɔ nɛ fo wora na nɛ nfɛra lela, amoso nɛ mee kuŋ fo nɛ fo sa maŋ kaŋ wora kulubi ŋ gbiti ma na. 7Amoso bɛta Sɛɛra naniere n ya sa mo kul, nɛ e kule Ebɔrɛ n sa fo nɛ fo sa maŋ wu, ŋkpal manɛ so e la anebi nna. Ama fo baŋ maŋ bɛta mo n yɔ bre, meeŋ gberge fo kusoe nɛ fo nɛ fo basa kikɛ e wu.”
8Kare ka chɛ chipurso nɛ ewura Abimelɛk tre mbe benimu kikɛ m ba shɛr nseŋ kaŋɛ bumo kusɔ nɛ k wora na nɛ kufu pɛ bumo kikɛ ga. 9Kumo be pɔɛŋ nɛ Abimelɛk tre Eebraham m bishi mo: “Manɛ be kushuŋ nɛ fo shuŋ anyi loŋ? Manɛ be kulubi nɛ n wora fo nɛ k shin nɛ fo bar le be kumu lubi m ba lɛ ma nɛ ma basa kikɛ so le? Esa kama maaŋ shuli n wora ma kusɔ nɛ fo wora ma ere. 10Nuso nɛ a ji nɛ fo wora loŋ?”
11Ndoŋ nna nɛ Eebraham kaŋɛ: “N daŋ fɛ nna fanɛ esa kama maaŋ baa wɔ nfe nsaa nyi Ebɔrɛ kashenteŋto, amoso abaanaaworasheŋ baaŋ mɔ ma nseŋ ta ma eche. 12Ama e la n sipoche nna kashenteŋto bre, ŋkpal manɛ so, ma nɛ mo la ketuto koŋwule nna, ama an nioana bre e kɔr nɛ e bee kil ma. 13Amoso, saŋɛ nɛ Ebɔrɛ lara ma ashi n tuto be laŋ to a yɔ nsawule nɛ m maŋ nyi so na nɛ ŋ kaŋɛ mo le: ‘Nɛ fee sha fanɛ fo ŋini ma fo kasha, kumo ere kaplɛkama nɛ an yɔ, fo kaŋɛ ndoŋebi fanɛ fo siponyɛn e la ma.’ ”
14Ndoŋ nna nɛ Abimelɛk sa Eebraham mbolpɔ nɛ ana nɛ anyanyɛn nɛ anyache ŋkeŋ bɛta mbe eche Sɛɛra n ti so n sa mo. 15Ade kikɛ be kaman nɛ e naŋ kaŋɛ Eebraham: “Ma kasawule e la kasawule ere kikɛ. Ya chena kumo be kaplɛkama nɛ fee sha.”
16Nseŋ kaŋɛ Sɛɛra malɛ le: “Mee ta gbiti be ndarbi kagboŋ ere nna a sa fo da nɛ a baa la shɛda n sa basa nɛ b wɔ menyi kutɔ ere kikɛ fanɛ n wora asheŋ nɛ amo be ekpa so nɛnɛ. Saŋɛ na so nɛ ekama e pin fo ka maŋ wora kulubi kikɛ.”
17-18Ŋkpal Abimelɛk ka daŋ suge Eebraham be eche Sɛɛra so, Enyɛnpetale daŋ ti mbe laŋ to ebi kikɛ be kakurge nna. Ndoŋ nna nɛ Eebraham kule Ebɔrɛ nɛ Ebɔrɛ chɛ Abimelɛk nɛ mbe eche nɛ mbe anyache kikɛ, saŋɛ na so baaŋ naŋ tiŋ ŋ kurge mbia.
21B ka kurge Aizek be asheŋ
1Eebraham nɛ mbe eche wɔtɔ loŋ nɛ Enyɛnpe na ba buu Sɛɛra wulo so fanɛ kananɛ e daŋ nase kɔnɔ fanɛ e beeŋ wora na. 2Saŋɛ nɛ Ebɔrɛ daŋ nase kɔnɔ fanɛ Sɛɛra beeŋ kurge na ka fo nɛ Ebɔrɛ shin nɛ Sɛɛra di kedampo ŋ kurge ebinyɛn n sa Eebraham mbe mbel be jemanɛ to. 3Ndoŋ nna nɛ Eebraham nase ebinyɛn nɛ Sɛɛra kurge n sa mo na ketre Aizek. 4Eebraham pibinyɛn Aizek na ka fo nchɛmburwa nɛ Eebraham bɛ Ebɔrɛ be kɔnɔ so ŋ ku mo kututu. 5Eebraham daa la nfɛ kalfa nna nɛ b kurge mo pibinyɛn Aizek.
6Sɛɛra ka kurge kebia na nɛ e kaŋɛ le: “Ebɔrɛ sa ma kagbenefuli nɛ emushe. Ekama malɛ nɛ e nu ma kakurge be asheŋ be kagbene beeŋ fuli nɛ e tu ma m mushe.” 7Sɛɛra ka malga le ere be kaman nɛ e naŋ kaŋɛ le: “Wanɛ e daa beeŋ tiŋ ŋ kaŋɛ Eebraham fanɛ mbe eche Sɛɛra beeŋ nya kebia n chena aya so n nyipo? Ama kabre, amo nde. Ma e kurge ebinyɛn n sa mo mbe mbel to na.”
B ka ju Heega nɛ Ishmaɛl be asheŋ
8Kebia na ka ba daŋ n fo kenyipo be keku nɛ Eebraham wora kejigboŋ n sa basa kumo be kachɛ na.
9Ndoŋ nna nɛ kachako Sɛɛra wu kebia nɛ Heega nɛ e shi Ijipt na kurge n sa Eebraham na ka bee wora mo ere Sɛɛra pibinyɛn Aizek eyurto. 10Nɛ e kaŋɛ mo kul Eebraham le: “Lara kenyache ere nɛ mo pibinyɛn ere nfe, ŋkpal manɛ so, m pibinyɛn Aizek nɛ kenyache ere pibinyɛn maaŋ tiŋ m barga kapetɛ koŋwule to.”
11Kesheŋ na daŋ jija Eebraham be kagbene ga ŋkpal k ka lɛa mo pibi Ishmaɛl na so. 12Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ Eebraham le: “Sa maŋ shin nɛ fo kagbene e jija fo ga ŋkpal fo kenyache na nɛ mbe kebia so. Wora kusɔ kama nɛ Sɛɛra kaŋɛ fanɛ fo wora, ŋkpal manɛ so, Aizek so nɛ fo kanaŋ to ebi beeŋ nya ketre. 13Ama meeŋ shin nɛ fo kenyache be kebia ere gba e ki efuli ko be kumuwura ŋkpal mo alɛ gba ka shi fo to so.”
14Ebɔrɛ ka malga loŋ ŋklade chipurdidi nɛ Eebraham ta ajibi nɛ deŋkeŋ nɛ nchu n sa Heega. E daŋ ta amo kikɛ nna n di mo nseŋ ju mo nɛ mbe kebia na fanɛ b baa yɔ. Ndoŋ nna nɛ Heega lar m pɛ ekpa n ya kaa na Bɛshiba be kiyi to a kilgi to.
15Deŋkeŋ na to be nchu na ka loge ashi kiyi na to nɛ Heega ta kebia na n ya nase kupumbi ko ase. 16Kumo be kaman nɛ e yɔ anishito fanɛ ayadra alfa asa n ya chena, a fɛ mbe kumu to le: “M maaŋ tiŋ n yili ŋ keni ma kebia nɛ e wu.” E ka tase ndoŋ na nɛ keboltofinfiŋ pɛ mo nɛ mbe anishichubi fara a wurge.
17Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ nu kebia na be kushu na nɛ Ebɔrɛ be malaika shi ebɔrɛso n tre Heega m bishi mo le: “Heega, manɛ nna? Sa maa lɔ kufu. Ebɔrɛ nu kebia na be kushu ashi kakpa nɛ e dese na. 18Koso n ya pɛ kebia na be enɔ to m maŋ mo so. Meeŋ shin nɛ e ki efuligboŋ ko so ebi be kumuwura.”
19Kamalga ere be kaman nɛ Ebɔrɛ shin nɛ Heega wu ketirbu ko nɛ k kɔ nchu nɛ e ya jɔ amo m bɔlɔ deŋkeŋ na m ba sa kebia na nɛ e nuu.
20Kebia na ka wɔ Para be kiyi na to a daŋ na nɛ Ebɔrɛ wɔ mo kutɔ. E daa wɔ ndoŋ nna loŋ hale n ya daŋ ŋ ki keta be etopo. 21Kiyi na to nɛ e daa wɔ nɛ mo nio ya fin eche ashi Ijipt be efuli so m bar mo.
Eebraham nɛ Abimelɛk be kɔnɔkoŋwule be ŋkre be asheŋ
22Jemanɛ na so nɛ Abimelɛk nɛ mbe benapo be enimu nɛ baa tre Fikɔl na yɔ Eebraham kutɔ n ya kaŋɛ mo le: “An wu fanɛ kusɔ kama nɛ fee wora, Ebɔrɛ wɔ fo kutɔ nna, 23amoso nase kɔnɔ Ebɔrɛ be anishito nfe fanɛ echefoso fo maaŋ fule ma nɛ ma mbia nɛ ma kaman to ebi. N wora fo kelela n chɛr, amoso fo alɛ gba e nase kɔnɔ n sa ma nɛ efuli mo nɛ fo la efɔ kumo so ere so ebi fanɛ fo maaŋ lar anyi kaman kikɛ.”
24Ndoŋ nna nɛ Eebraham kaŋɛ: “N nase kɔnɔ loŋ.”
25Eebraham ka nase kɔnɔ na n loge nɛ e kaŋɛ Abimelɛk kusɔ nɛ k deŋ mbe kagbene so. E yɛ, “Fo shin nɛ fo nyɛrbi suge ketirbu ko ashi ma basa kutɔ.” 26Ndoŋ nna nɛ Abimelɛk kaŋɛ Eebraham le: “Ma ere maŋ nyi esa nɛ e wora loŋ. Naniere nɛ m baa nu kumo be asheŋ na, ŋkpal manɛ so, fo maŋ wule ŋ kaŋɛ ma.”
27Kamalga ere be kaman nɛ Eebraham ya bar mbolpɔ nɛ ana m ba sa Abimelɛk nɛ bumo basa anyɔ na nase kɔnɔ n sa abar fanɛ baaŋ ba kraa ji keteri. 28Kede be kaman nɛ Eebraham lara mbolpɔ cheso fɔlbi ashunu ashi mbe mbolpɔ to n yili ŋ kɔr. 29Ndoŋ nna nɛ Abimelɛk bishi mo: “Mbolpɔ cheso fɔlbi ashunu mo nɛ fo lara ere be kifito e la manɛ?”
30Nɛ Eebraham kaŋɛ mo: “Jande, sɔ mbolpɔ cheso fɔlbi ashunu ere nɛ k baa la shɛda a ŋini fanɛ ma e kur ketirbu nɛ fo nyɛrbi suge na.”
31Kede so nɛ kaboŋ na nya ketre Bɛshiba na a ŋini fanɛ ndoŋ nɛ basa anyɔ na nase kɔnɔ n sa abar.
32Eebraham nɛ Abimelɛk ka nase kɔnɔ ashi Bɛshiba n loge na nɛ Abimelɛk nɛ mbe benapo be enimu nɛ baa tre Fikɔl na bɛta n yɔ Filistiebi be kasawule so. 33Kumo be kaman nɛ Eebraham duu kedibi ko nɛ baa tre tamariski na ashi Bɛshiba nseŋ bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e wɔ ŋkpa to mbaanaayɔ na be ketre ndoŋ. 34Eebraham daŋ chena Filistiebi be kasawule na so n chɛr ga.
22Ebɔrɛ ka wora Eebraham ŋ keni be asheŋ
1Eebraham wɔtɔ loŋ nɛ kachako Ebɔrɛ ba nɛ e ba wora mo ŋ keni, nseŋ tre mo: “Eebraham!” Nɛ Eebraham shuli ŋ kaŋɛ: “Ma nde.”
2Nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ mo: “Ta fo pibinyɛn koŋwule Aizek nɛ fee sha ga na n yɔ Moriya be kasawule so n ya mɔ mo n chɔɔ n lara sarga n sa ma ashi abee na be kumo nɛ meeŋ ŋini fo na so.”
3Kumo be ŋklade chipurdidi nɛ Eebraham kil ndibi nɛ e beeŋ ta n ya chɔɔ sarga na n sulɔ mbe kurma nseŋ keta mo pibi Aizek nɛ nyɛrbi anyɔ n ti so m pɛ kakpa nɛ Ebɔrɛ daŋ malga kumo be asheŋ na be ekpa. 4B nite loŋ nchɛnsa. Kachɛ sasopo na nɛ Eebraham wu kaboŋ na kufɔ kufɔ. 5Ndoŋ nna nɛ e kaŋɛ mbe nyɛrbi na le: “Menyi nɛ kurma ere e baa wɔ nfe nɛ ma nɛ kebia ere e yɔ anishito n ya bunyaŋ Ebɔrɛ nseŋ bɛta m ba menyi kutɔ nfe.”
6E ka malga loŋ na nɛ e ta ndibi nɛ e beeŋ ta n lara sarga na n sulɔ mo pibinyɛn Aizek nseŋ ta edɛ nɛ kasaŋɛbi ŋ keta. Bumo basa anyɔ na ka bee yɔ na nɛ 7Aizek tre mo tuto: “N tuto!”
Nɛ e shuli ŋ kaŋɛ “Ma nde, m pibi.”
Nɛ Aizek bishi mo: “To, edɛ nɛ ndibi nde nɛ nnɛ nɛ kubɔlpo fɔlbi nɛ anyeeŋ ta n ya mɔ n chɔɔ n lara sarga na malɛ wɔ?”
8Nɛ Eebraham kaŋɛ mo: “M pibi, Ebɔrɛ gbagba e naaŋ sa kubɔlpo fɔlbi nɛ anyeeŋ mɔ n chɔɔ n lara sarga na.” Ndoŋ nna nɛ b naŋ kilgi m pɛ bumo be ekpa.
9B ka ya fo kakpa nɛ Ebɔrɛ ŋini Eebraham fanɛ e lara sarga na nɛ Eebraham yuu bɔrɛsure ndoŋ nseŋ bela ndibi na n deŋi bɔrɛsure na so. Kumo be kaman nɛ e pɛ mbe kebia na ŋ kre mo n ya deŋi bɔrɛsure na nɛ ndibi na so, 10nseŋ ta kasaŋɛ na nɛ e mɔ mbe kebia na. 11Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe be malaika shi ebɔrɛso m ponte n tre: “Eebraham, Eebraham!” Nɛ Eebraham shuli so: “Ma nde.”
12Nɛ malaika na kaŋɛ: “Sa maŋ kaŋ mɔ kebia na. Naniere m pin fo ka bee sha ma Ebɔrɛ, ŋkpal manɛ so, fo maŋ mɔn ma fo pibinyɛn koŋwule nɛ fee sha ga na.”
13Malaika na ka kaŋɛ loŋ na nɛ Eebraham maŋ kumo so ŋ keni nɛ asɔ ko fanɛ chakpaŋare kre kpakpa ko n yili, nɛ e yɔ n ya saŋɛ kpakpa na m ba mɔ n chɔɔ n lara sarga n sa Ebɔrɛ, nseŋ yige mbe kebia na. 14Sarga ere be kaman nɛ Eebraham nase kaboŋ na ketre: “Enyɛnpe beeŋ sa.”
15Kumo be kaman nɛ Enyɛnpe be malaika na naŋ yili ebɔrɛso n tre Eebraham kela nyɔsopo ŋ kaŋɛ fanɛ 16Enyɛnpe yɛ: “M bɔ ŋ gbagba be kumu fanɛ ŋkpal fo ka maŋ mɔn ma fo pibinyɛn koŋwule Aizek nseŋ daa shin nɛ fo ta mo n lara sarga n sa ma so so, 17meeŋ nɛfa fo kashenteŋto nseŋ shin nɛ fo kaman to ebi e baa shi fanɛ awɔlpa to be achɛkpabi nɛ teku ase be shishɛr na. Fo kaman to ebi beeŋ ba koso m pɔɔ bumo doŋana so n sɔ bumo be ndeana. 18Fo kaman to ebi so nɛ durnya to ebi kikɛ beeŋ bɔla n nya nɛfa ŋkpal fo ka wora ma kasonu ere so.”
19B ka wora kusɔ kama nyam n loge kebee na so na nɛ Eebraham nɛ mbe kebia na bɛta n yɔ mbe nyɛrbi na kutɔ nɛ bumo kikɛ ta n yɔ Bɛshiba, kakpa nɛ Eebraham daa wɔ na.
Nahɔɔ be mbia be asheŋ
20Kachako nɛ Eebraham nu fanɛ mo sipo Nahɔɔ be eche Milka gba kurge bibinyɛn n sa mo kul. Mbi na be atre nde: 21Uz e la bumo be wurkoŋ n ta mo sipo Buz m bɛ so nɛ Kemuwɛl, nɛ e daŋ kurge Aram na, m bɛ so. 22Bumo nɛ b naŋ ti so e la Kesɛd nɛ Hazo nɛ Pildash nɛ Jidelaf nɛ Bɛtuwɛl. 23Bɛtuwɛl na e daŋ ba ki Rebɛka mo tuto na. Bibinyɛn aburwa ere nɛ Milka daŋ kurge n sa Eebraham mo sipo Nahɔɔ. 24Nahɔɔ mo jipoche nɛ b daa tre Rɔima na gba daŋ kurge bibinyɛn nna n sa mo. Bumo be atre nde: Teba nɛ Gaham nɛ Tahash, nɛ Maaka.
23Sɛɛra be luwu be asheŋ
1Nfɛ nɛ Sɛɛra daŋ ji durnya to kikɛ daa wɔ nfɛ kalfa nɛ adunyɔ nɛ ashunu. 2Sɛɛra daŋ wu ashi Kiriaf Arba nɛ kumo koŋwule na la Hibrɔn nɛ k wɔ Keenan be kasawule so na nna nɛ Eebraham shu mbe keeli ga. 3Sɛra be kebuni na daŋ kraa dese nna nɛ Eebraham koso n yɔ Hitebi na kutɔ n ya kaŋɛ bumo: 4“N la efɔ nɛ enitepo nna a wɔ menyi to nfe, amoso men jande, men fa kasawule ko nfe n sa ma nɛ m baa puli ma basa ndoŋ.”
5Ndoŋ nna nɛ Hitebi na kaŋɛ mo le: 6“Keni, ebunyampo, nu nfe. Fo la esagboŋ nna a wɔ anyi to nfe. Kaplɛkama nɛ k par fo, feeŋ tiŋ a puli fo basa ndoŋ. Anyi be ekama maaŋ tiŋ m mɔn fo mbe kasawule nɛ feeŋ baa puli fo basa.”
7Ndoŋ nna nɛ Eebraham koso ŋ jɔŋɛ basa na 8ŋ kaŋɛ bumo le: “To, nɛ men shuli fanɛ m baa puli ma basa nfe bre, kumo ere men jande, men kule Zohar pibinyɛn Efrɔn n sa ma 9fanɛ e fa mbe kebeelaŋ nɛ baa tre Makpɛla nɛ k wɔ mbe kasawule be ekarso na n sa ma. Nɛ e shuli, meeŋ tɔ kumo yawu kama nɛ e beeŋ fa kumo n sa ma ashi menyi be anishito nfe, nɛ ndoŋ e ki kakpa nɛ meeŋ baa puli ma basa.”
10Jemanɛ na so nɛ Efrɔn gbagba tase mo braana Hitebi na kutɔ nshɛr na to ashi kade na be ekarso, kakpa nɛ baa kaa shɛr a ji demu na. Eebraham ka malga n loge na nɛ Efrɔn kaŋɛ: 11“Ayai, n nyɛnpe, nu nfe. M maaŋ fa kumo n sa fo. N ta kebeelaŋ na nɛ kasawule na kikɛ ŋ kɛ fo ashi m peebi nɛ b wɔ nfe ere kikɛ be anishito. Baa puli fo basa ndoŋ.”
12Ndoŋ nna nɛ Eebraham naŋ jɔŋɛ n chɔrɔ efuli na so be basa na 13nseŋ kilgi ŋ kaŋɛ Efrɔn le ashi basa na kikɛ be anishito: “Jande nu n sa ma. Meeŋ ka kasawule na be kukɔ, amoso wora ania n sɔ loŋ be kakɔka na, saŋɛ na so meeŋ baa puli ma basa ndoŋ.”
14Kumo be kaman nɛ Efrɔn kaŋɛ Eebraham: 15“Keni, n nyɛnpe, jande nu nfe. Ma kasawule na be yawu la gbiti be ndarbi alfa ana nna. Ama ade maŋ la shɛŋ ma nɛ fo be kefɛato, amoso baa puli fo basa ndoŋ.”
16Ndoŋ nna nɛ Eebraham shuli n sɔ kukɔ nɛ Efrɔn ku na nseŋ bɛ ndoŋ be jemanɛ na so be eyawujipoana be kananɛ baa karga amansherbi na so ŋ ka kukɔ na basa na kikɛ be anishito n sa Efrɔn.
17To, kananɛ Efrɔn be kasawule nɛ kebeelaŋ nɛ baa tre Makpɛla nɛ k wɔ Mamre be epeŋipetekpa be kaba so na daŋ ki Eebraham peya nna na. Ndoŋ be ndibiana na nɛ kebeelaŋ na nɛ kasawule na so be kusɔ kikɛ nɛ k daa wɔ kaboŋ na be ekarso gba daŋ ki Eebraham peya nna. 18Yili kamɔnchɛ a yɔ, nɛ Hitebi nɛ b daa wɔ nshɛr na to ashi kade na be ekarso be kakpa nɛ baa shɛr a ji demu na kikɛ pin Eebraham be kasawule na. 19Kesheŋ na ka nya eyilikpa na nɛ Eebraham puli mbe eche Sɛɛra kebeelaŋ na to ashi Hibrɔn nɛ k wɔ Keenan be kasawule so na. 20Yili kamɔnchɛ a yɔ nɛ kasawule na nɛ kebeelaŋ nɛ k daa la Hitebi na peya na ki Eebraham peya nɛ e bee puli mbe basa.
24Aizek nɛ Rebɛka be keta abar be asheŋ
1Naniere Eebraham nya nfɛ damta nseŋ bel ga nɛ Enyɛnpe malɛ nɛfa mo ashi ekpa kama so nyam. 2Kachako nɛ Eebraham kaŋɛ mbe kayɛrbi nimuso nɛ e daa keni mbe kusɔ kikɛ nyam so na le: “Ta fo enɔ n wɔtɔ ma kebembi be kaseto m bɔ ntaŋ n nase kɔnɔ kpakpaso 3ashi Enyɛnpe nɛ e la esoso nɛ kasawule so kikɛ be Ebɔrɛ na be ketre to fanɛ fo maaŋ ta eche ashi Keenanebi nɛ n wɔ bumo to nfe ere n sa m pibinyɛn Aizek. 4Ama feeŋ yɔ ma efuli so, ma basa gbagba kutɔ n ya fin eche m ba sa m pibinyɛn Aizek.”
5Ndoŋ nna nɛ Eebraham be kayɛrbi na bishi mo nyɛnpe le: “To, nɛ k kaŋ ba fanɛ eche na maa sha ketu ma m ba efuli ere so nfe, kumo ere ŋ keta fo kebia na n yɔ fo efuli so ndoŋ n ya ta eche na n sa mo a?”
6Nɛ Eebraham kaŋɛ kayɛrbi na le: “Ayai, sa maŋ kaŋ bɛta ma kebia na n yɔ ndoŋ kuraa. 7M baa nyi fanɛ Enyɛnpe nɛ e wɔ ebɔrɛso nsaa la esa nɛ e lara ma ashi n tuto pe nɛ ma efuli so nseŋ malga ŋ kutɔ n nase kɔnɔ n sa ma fanɛ e beeŋ ta efuli ere n sa ma kaman to ebi na beeŋ shuŋi mbe malaika nɛ e juŋkpar fo n shin nɛ fo nya eche m ba sa m pibi ere. 8Nɛ eche na kaŋ kini ketu fo m ba nfe, kumo ere ntaŋ nɛ fo bɔ n sa ma ere be kɔnɔsho maaŋ naa deŋ fo so. Ama sa maŋ kaŋ keta ma kebia na bre n naŋ bɛta n yɔ ndoŋ kuraa.” 9Eebraham ka malga le n loge na nɛ mbe kayɛrbi na ta enɔ n wɔtɔ mo nyɛnpe Eebraham be kebembi be kaseto m bɔ ntaŋ n sa mo a yɔ kesheŋ na be kaplɛa so.
10Kede be kaman nɛ kayɛrbi na lara mo nyɛnpe be enyɔma kudu nseŋ ta ŋkɛ lela be yiri yiri ashi mo nyɛnpe kutɔ m pɛ ekpa a yɔ Nahɔɔ be kade nɛ k wɔ Mɛsopoteemia na. 11Kaaseso, saŋɛ nɛ beche bee yɔ eboŋ to na nɛ b fo ndoŋ. Ndoŋ nna nɛ e shin nɛ enyɔma na gbir ŋ gbir ketirbu ko ase ashi kade na be ekarso.
12Kumo be kaman nɛ e kule Ebɔrɛ ŋ kaŋɛ: “O, Enyɛnpe, n nyɛnpe Eebraham be Ebɔrɛ, sa ma kumulela kabre n wora n nyɛnpe Eebraham kelela. 13N yil ketirbu ere akpa nfe nna a keni nɛ kade ere to be mbichebi e ba kaa jɔ nchu. 14Shin nɛ bumo be ekama nɛ ŋ kaŋ kaŋɛ fanɛ e sa ma nchu nɛ n nuu nɛ e shuli ŋ kaŋɛ fanɛ n sɔ n nuu nɛ e ya jɔ ako m ba sa ma enyɔma ere gba e baa la eche nɛ fo lara a sa fo kenya Aizek na. Nɛ loŋ wora, meeŋ pin fanɛ fo e wora n nyɛnpe Eebraham kelela kashenteŋto.”
15Pɔɛŋ nɛ Eebraham be kayɛrbi na e kule Ebɔrɛ n loge nɛ Rebɛka ta lɔŋkɔŋ m bɛ mbe kebatemu so m ba lar. Rebɛka daa la Bɛtuwɛl pibiche nna nɛ Bɛtuwɛl malɛ daa la Nahɔɔ nɛ Milka pibi. Nahɔɔ malɛ daa la Eebraham mo sipo nna. 16Rebɛka daa la kasuŋgurbia nɛ e maŋ nyi enyɛn nsaa walɛ kebita ga nna. Rebɛka ka ya jɔ mbe nchu ketirbu na to a yɔ 17nɛ Eebraham be kayɛrbi na nya manaŋ n shile n ya kaŋɛ mo le: “Jande, sa ma fo nchu ere gbrɛbi nɛ n nuu.”
18Ndoŋ nna nɛ e suge lɔŋkɔŋ na nɛ nchu na manaŋ nseŋ kaŋɛ: “N nyɛnpe, sɔ n nuu.”
19Kayɛrbi na ka nuu n loge nɛ Rebɛka kaŋɛ mo le: “Meeŋ jɔ ako n sa fo enyɔma ere gba nɛ bumo kikɛ e nuu m moɛ.” 20Kumo be kaman nɛ e chulgi mbe lɔŋkɔŋ na to be nchu epul to n wɔtɔ asɔbɔya be kusɔ nuunchu ko nɛ k daa wɔ ndoŋ na to nseŋ bɛta n shile n yɔ ketirbu na akpa n ya jɔ nchu m ba sa enyɔma na. Loŋ nɛ e wora nɛ enyɔma na kikɛ ba nuu m moɛ. 21Rebɛka ka bee wora le ere kikɛ nɛ Eebraham be kayɛrbi na lo to boeŋ a dara mo a keni, ama Enyɛnpe Ebɔrɛ na nu mbe kekule na nna ere a!
22Enyɔma na kikɛ ka nuu n loge nɛ kanyɛn na lara kamuna so be shuwa be kepinibi nɛ shuwa be enɔ to be mpinibi anyɔ n sa Rebɛka. 23Eebraham be kayɛrbi na ka sa mo asɔ na n loge nɛ e bishi mo: “Jande, wanɛ pibiche e la fo? Meeŋ nya kakpa fo tuto pe n di ŋklade a?”
24Nɛ Rebɛka kaŋɛ mo: “N tuto e la Bɛtuwɛl nɛ e la Nahɔɔ nɛ Milka pibi na.” 25Kumo be kaman nɛ e naŋ kaŋɛ le: “An kɔ asɔbɔya be ajibi damta nɛ befɔ be ebu anyi pe.”
26Kanyɛn na ka nu loŋ na nɛ e gbir m bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na 27ŋ kaŋɛ: “Kapandi e baa la Enyɛnpetale n nyɛnpe Eebraham be Ebɔrɛ na peya, ŋkpal manɛ so e maŋ teŋ mbe kelela be kɔnɔ naseso nɛ e sa n nyɛnpe na so. Mo e juŋkpar ma le m ba luri n nyɛnpe mo kurgepoana gbagba pe.”
28Ndoŋ nna nɛ Rebɛka shile n ya kaŋɛ mo nio be laŋ to ebi asheŋ na kikɛ nyam. 29Rebɛka daa kɔ esiponyɛn nɛ baa tre mo Leeban. Ndoŋ nna nɛ Leeban koso n shile a yɔ kanyɛn na kutɔ ashi ketirbu na ase. 30Ŋkpal Leeban ka wu kamuna so be kepinibi na nɛ enɔ to be mpinibi nɛ a daa wɔ mo sipoche be enɔ to na nseŋ naŋ nu asɔ nɛ e kaŋɛ fanɛ kanyɛn na kaŋɛ na so nɛ e nya manaŋ n lar n yɔ kanyɛn na kutɔ ashi ketirbu na ase n ya tu mo nɛ e yil mbe enyɔma ase. 31E ka ya tu kanyɛn na nɛ e kaŋɛ mo le: “Fo nɛ Ebɔrɛ nɛfa ere, manɛ nɛ fo yil nfe a wora? Baa ba epe. N lɔŋɛ ebu nɛ enyɔma ere gba be kakpa n yili.”
32Ndoŋ nna nɛ Eebraham kayɛrbi na tu Leeban n yɔ epe nɛ b saŋɛ n saŋɛ enyɔma na be esulɔ nseŋ sa bumo ajibi. Kumo be kaman nɛ b sa kanyɛn na nchu nɛ e fɔr aya so. 33Kede be kaman nɛ b ta ajibi m ba yili mo. Nɛ kanyɛn na kaŋɛ: “M baŋ maŋ lara ma kubɔya pɔɛŋ, m maaŋ ji ajibi.”
Ndoŋ nna nɛ Leeban kaŋɛ mo: “Kumo ere lara fo kubɔya ai!”
34Nɛ kanyɛn na kaŋɛ: “Eebraham be kayɛrbi e la ma. 35Enyɛnpe Ebɔrɛ malɛ nɛfa n nyɛnpe Eebraham ga nɛ e dii dama. E sa mo mbolpɔ nɛ ana nɛ shuwa nɛ gbiti nɛ anya nyɛnso nɛ becheso nɛ enyɔma nɛ ekurma. 36N nyɛnpe be eche Sɛɛra bel nna pɔɛŋ nseŋ kurge ebinyɛn n sa mo nɛ n nyɛnpe ta kusɔ kama nɛ e kɔ n sa mo pibi na. 37Nchɛnnyɔ ere to nɛ n nyɛnpe shin nɛ m bɔ ntaŋ n sa mo fanɛ m maaŋ ta eche ashi Keenanebi nɛ e wɔ bumo be kasawule so na n sa mo pibi na, 38ama meeŋ yɔ mo tuto be basa to, mbe kanaŋ gbagba to ebi to n ya ta eche m ba sa mo pibi na. 39Ndoŋ nna nɛ m bishi n nyɛnpe Eebraham le: ‘Nɛ ŋ kaŋ yɔ nɛ eche na kini ketu ma m ba ai?’ 40Nɛ e kaŋɛ ma fanɛ Enyɛnpe nɛ e bee bɛ mo so na beeŋ shin nɛ mbe malaika e juŋkpar ma n yɔ n ya shin nɛ n nya kumulela n nya eche ashi mbe kanaŋ to nɛ mo tuto pe m ba sa mo pibi na. 41E yɛ m baŋ yɔ mbe kanaŋ to, nɛ b ya kini keta eche na n sa ma kumo ere ntaŋ na be kɔnɔsho na maaŋ naa bɛ ma so.
42Ma alɛ ka ba menyi be ketirbu na ase kabre, le nɛ ŋ kule: ‘O Enyɛnpe, n nyɛnpe Eebraham be Ebɔrɛ, nɛ k par fo, fo shin nɛ n nya kumulela ashi ma enite ere to. 43Shin nɛ kebichebi kama nɛ e ba nɛ e ba jɔ nchu nɛ ŋ kaŋɛ mo fanɛ e sa ma nchu nɛ n nuu nɛ e shuli n sa nchu nɛ n nuu 44nseŋ kaŋɛ fanɛ, nuu, nɛ n jɔ ako m ba sa fo enyɔma ere gba, e baa la eche nɛ fo, Enyɛnpe na lara a sa n nyɛnpe pibi na.’
45Ŋ kraa kule Ebɔrɛ ma kagbene to nna nɛ Rebɛka sulɔ lɔŋkɔŋ mbe kebatemu so n ya jɔ nchu ketirbu na to. Ndoŋ nna nɛ ŋ kaŋɛ mo le: ‘Jande, sa ma nchu nɛ n nuu.’
46Ŋ ka kaŋɛ mo loŋ na nɛ e suge mbe lɔŋkɔŋ na manaŋ ashi mbe kebatemu so nseŋ kaŋɛ: ‘Nuu nɛ n jɔ ako n sa fo enyɔma gba.’
47Kumo be kaman nɛ m bishi mo fanɛ wanɛ pibiche e la mo.
Nɛ e yɛ, mo tuto e la Bɛtuwɛl nɛ e la Nahɔɔ nɛ Milka pibinyɛn na. E ka kaŋɛ ma loŋ na nɛ n ta kamuna so be kepinibi n wɔtɔ mbe kamuna to nseŋ ta enɔ to be mpinibi na malɛ n wɔtɔ mbe enɔ to. 48Kumo be kaman nɛ ŋ gbir m bunyaŋ nseŋ di n nyɛnpe Eebraham be Ebɔrɛ na epaŋ, ŋkpal e ka juŋkpar ma nɛ m ba nya n nyɛnpe Eebraham mo sipo Nahɔɔ mo nanabi nɛ n ya sa mo pibinyɛn na so. 49Amoso naniere, men jande, men kaŋɛ ma, Menyeeŋ wora n nyɛnpe na kelela ŋko men maaŋ wora loŋ? Nɛ menyeeŋ wora loŋ, men kaŋɛ ma, nɛ men maaŋ wora loŋ malɛ, men kaŋɛ ma, saŋɛ na so meeŋ pin kakpa nɛ meeŋ naŋ sɔ to.”
50Ndoŋ nna nɛ Leeban nɛ Bɛtuwɛl kaŋɛ: “Asheŋ na kikɛ shi Ebɔrɛ kutɔ nna, amoso anyi ere maŋ naa kɔ shɛŋ nɛ an kaŋɛ. 51An shuli. Rebɛka nde. Keta mo a yɔ n ya shin nɛ e ki fo nyɛnpe pibi na be eche fanɛ kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ baŋ yili kumo na.”
52Eebraham be kayɛrbi na ka nu kesheŋ nɛ b kaŋɛ na nɛ e gbir kasawule n chɔrɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ na. 53Kumo be kaman nɛ e lara shuwa nɛ gbiti be abitasɔ nɛ asɔbuusoana ko n sa Rebɛka nseŋ naŋ sa Rebɛka mo da Leeban nɛ mo nio gba yawu kpakpaso be ŋkɛ. 54E ka wora ade kikɛ n loge na nɛ mo nɛ basa nɛ b daa wɔ mo kutɔ na kikɛ ji ajibi nseŋ di ndoŋ ŋklade.
Kare ka chɛ chipurso nɛ Eebraham be kayɛrbi na kaŋɛ bumo le: “To, mee kule ekpa nɛ n yɔ n nyɛnpe kutɔ.”
55Ndoŋ nna nɛ Rebɛka mo nio nɛ mo da Leeban kaŋɛ: “Fo ere beeŋ tiŋ a yɔ, ama shin nɛ kebichebi na bre e ji anyi kutɔ nchɛ kudu pɔɛŋ.”
56Nɛ Eebraham be kayɛrbi na kaŋɛ bumo le: “Men sa maŋ shin nɛ n chɛr nfe, ŋkpal manɛ so, Enyɛnpe Ebɔrɛ na teŋ sa ma kumulela ashi ma enite ere to. Men sa ma ekpa nɛ n yɔ n nyɛnpe kutɔ.”
57Ndoŋ nna nɛ b kaŋɛ mo fanɛ e shin nɛ b tre kebichebi na gbagba m ba bishi mo ŋ keni. 58Nɛ b tre Rebɛka m bishi mo: “Rebɛka, feeŋ tu kanyɛn ere a yɔ a?”
Nɛ e kaŋɛ: “Mm, meeŋ yɔ.”
59Rebɛka ka shuli na nɛ b sa mo nɛ Eebraham be kayɛrbi na nɛ mbe basa ekpa fanɛ b baa yɔ nseŋ shin nɛ kebita nɛ e daa keni Rebɛka so kebia to na tu mo n yɔ. 60Le be mmalga nɛ b daŋ ta ŋ kela mo. B yɛ:
“Esipoche,
Ebɔrɛ e nɛfa fo
n shin nɛ fo mbia
e wora keshi n fo ŋgboŋto ŋgboŋto
nɛ fo kanaŋ to ebi kikɛ
e pɔɔ bumo doŋana so
n sɔ bumo be mboŋ a wɔtɔ.”
61Mmalga ere be kaman nɛ Rebɛka nɛ mbe mbita bela ase n dii n dii bumo be enyɔma n tu kanyɛn na nɛ e keta Rebɛka n yɔ.
62Aizek malɛ daŋ shi Beer Lahai Rɔi n ya kaa wɔ keshishɛrsawule nɛ baa tre Negɛf na. 63Kachako kaaseso nɛ Aizek lar n ya kaa fɛ nfɛra nseŋ maŋ kumu so ŋ keni n wu enyɔma ka ya kaa ba. 64Rebɛka malɛ ka wu Aizek nɛ e gbelge ashi mbe nyɔma so 65nseŋ bishi Eebraham be kayɛrbi na le:
“Kanyɛn mo e ya kaa wɔ ndoŋ ere a ba anyi kutɔ ere?” Nɛ kayɛrbi na kaŋɛ: “N nyɛnpe nna.” Ndoŋ nna nɛ Rebɛka ta mbe shata m buu mbe kumu so.
66B ka fo Aizek kutɔ nɛ kayɛrbi na kaŋɛ mo asheŋ nɛ e ya wora na kikɛ nyam. 67Kubɔya na be kaman nɛ Aizek keta Rebɛka m ba wajɛbu nɛ mo nio Sɛɛra daa wɔtɔ na to m ba ta mo ŋ ki mbe eche. Rebɛka ka ba ki Aizek be eche na Aizek daa sha mo ga nɛ kumo be loŋ shin nɛ mo nio be luwu be ebesa nɛ k daa kɔ mo na lar nɛ kagbene wushi mo.
25Eebraham be luwu be asheŋ
1Eebraham be eche Sɛɛra ka wu na be kaman nɛ e naŋ ta eche ko nɛ baa tre mo Ketura. 2Mbia mo nɛ Ketura nɛ Eebraham daŋ kurge e daa la Zimran nɛ Jɔkshan nɛ Medan nɛ Midian nɛ Ishbak nɛ Shuwa. 3Jɔkshan e daŋ koso ŋ kurge Sheba nɛ Dedan. Dedan be kanaŋ to ebi e daa la Ashuurebi nɛ Letushebi nɛ Leyumebi. 4Midian be mbia mo nɛ e daŋ koso ŋ kurge be atre nde, Efar nɛ Efer nɛ Hanɔk nɛ Abida nɛ Eldaa. Ketura mo nanabiana e daa la bede kikɛ nyam.
5Eebraham daŋ yige kusɔ kama nɛ e daa kɔ nna n sa Aizek. 6Ama e ka daa wɔ ŋkpa to na e daŋ kɛ mo jipocheana be mbia na asɔ nna pɔɛŋ nseŋ n shin nɛ b lar Aizek kutɔ n ya ka wɔ epeŋipetekpa.
7Eebraham daŋ nya nfɛ damta nna m bel nɛnɛ pɔɛŋ nseŋ wu n yɔ mo nanaana kutɔ. 8Nfɛ kalfa nɛ adushunu nɛ anu nɛ Eebraham daŋ ji kasawule ere so. 9E ka wu mbe mbia Aizek nɛ Ishmaɛl e daŋ ŋana mo kebeelaŋ nɛ baa tre Makpɛla nɛ k mata Mamre na to. Ndoŋ e daa la Zohar pibinyɛn Efrɔn nɛ e la Hitebi be esa na peya na. 10Kumo nɛ Eebraham daŋ tɔ ashi Hitebi kutɔ na. Ndoŋ nɛ b daŋ ŋana mo m mata mbe eche Sɛɛra. 11Eebraham ka wu nɛ Ebɔrɛ nɛfa mo pibinyɛn Aizek nɛ e daŋ ya kaa wɔ a mata Beer Lahai Roi na.
Ishmaɛl be kanaŋ to ebi be asheŋ
12Kananɛ Eebraham pibinyɛn Ishmaɛl nɛ Sɛɛra be kebita Heega nɛ e shi Ijipt na daŋ kurge na be mbia nɛ kanaŋ to ebi be asheŋ daŋ nite nde.
13Ishmaɛl be bibinyɛn be atre nɛ kananɛ b daŋ bɛ abar so kenimuso nde. Nabaiɔt e daa la Ishmaɛl be wurkoŋnyɛn n ta Keedaa m bɛ so. Bumo nɛ b daŋ naŋ ti so e daa la Adbeel nɛ Mibsam nɛ 14Mishma nɛ Duma nɛ Masa 15nɛ Hadad nɛ Tema nɛ Jetur nɛ Nafish nɛ Kedema. 16Bumo e ki nnaŋ kuduanyɔ be amuwuraana na nseŋ ta bumo be atre n nase bumo be ndeana na. 17Ishmaɛl daŋ ji nfɛ kalfa nɛ adesa nɛ ashunu nna pɔɛŋ nseŋ wu n yɔ mo nanaana kutɔ. 18Ishmaɛl be kaman to ebi daa tase kakpa nɛ k wɔ Havila nɛ Shur be kefɛato ashi Ijipt be efuli so be ekarso a yɔ Asiriya be efuli so be kaba so nna. Bumo nɛ bumo kurgepoana daa maŋ chena abar so.
Jeekɔb nɛ Isɔɔ be asheŋ
19Kananɛ Eebraham pibinyɛn Aizek nɛ mbe kanaŋ to ebi be asheŋ lar nde.
Aizek mo tuto e daa la Eebraham. 20Aizek malɛ daŋ ji nfɛ adena nna pɔɛŋ nseŋ ta Rebɛka nɛ mo tuto daa la Bɛtuwɛl, Mɛsopoteemia be esa na. Rebɛka mo siponyɛn malɛ e daa la Leeban.
21Aizek nɛ Rebɛka ka ta abar Rebɛka daa maa kurge nɛ Aizek kule Enyɛnpe Ebɔrɛ na n sa mo nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nu mbe kabɔrɛkule na n shin nɛ Rebɛka di kedampo. 22Mborobi be kedampo nɛ Rebɛka daŋ di nɛ mbia na fara a ŋin a ŋin abar bumo nio be epun to. Nɛ Rebɛka fɛ mbe kumu to le: “Manɛ e ba nɛ le be kesheŋ ere bee wora ma ere?” Kumo be kaman nɛ e ya bishi Enyɛnpe Ebɔrɛ kusɔ nɛ k ba nɛ loŋ be kesheŋ na bee wora mo na.
23Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mo le:
“Mbia anyɔ nɛ baaŋ ba ki
efuli anyɔ be bejuŋkparpo anyɔ
a wɔ fo epun to.
Bumo alɛ beeŋ ba barga to a wɔtɔ.
Eko beeŋ ba kaa kɔ eleŋ
a chɔ mo barkasa,
nɛ enimuso na e ba kaa shuŋ ekekarso so na.”
24B wɔtɔ loŋ nɛ mbe kakurge be saŋɛ ba fo nɛ e kurge mborobi nyɛnso. 25Emo nɛ e daŋ juŋkpar n lar na daŋ pere nna kpaw nɛ mbe eyur kikɛ so kɔ afuibi fanɛ e ka buu afuibi be kale na. Ŋkpal loŋ so nɛ b nase mo ketre Isɔɔ. 26Isɔɔ ka lar na be kaman nɛ mo sipo malɛ pɛ mbe kenaŋkuŋ to m bɛ mo so m ba lar. Ŋkpal loŋ so nɛ b nase mo ketre Jeekɔb. Saŋɛ nɛ Rebɛka kurge mbia ere na nɛ Aizek la nfɛ adeshe nna.
Isɔɔ ka fa mbe kenimu be asheŋ
27Mbia na ka daŋ nɛ Isɔɔ ki ekpampo a nyi kekpaŋ to ga nsaa sha kupuŋ to be kebaawɔtɔ, nɛ Jeekɔb malɛ du boeŋ nsaa sha laŋ to be kebaawɔtɔ. 28Isɔɔ be asheŋ nɛ Aizek daa sha a chɔ Jeekɔb ŋkpal e ka bee ji kupuŋ a bar mo eblaŋ so. Rebɛka malɛ daa sha Jeekɔb nna a chɔ Isɔɔ.
29Kachako nɛ Isɔɔ ta akoŋ n shi kupuŋ to m ba to nɛ Jeekɔb bee daŋɛ epo belbelso ko. 30Ndoŋ nna nɛ Isɔɔ kaŋɛ Jeekɔb le: “Jande sa ma fo epo peper ere be ako, nɛ mannɛ aloŋ, akoŋ beeŋ mɔ ma.” Amoso nɛ b daa tre mo Edɔm na.
31Nɛ Jeekɔb malɛ kaŋɛ mo: “Kumo ere, fo ta fo kekurge to be kenimu ere n sa ma pɔɛŋ nɛ n sa fo epo na.”
32Nɛ Isɔɔ kaŋɛ: “Keni, akoŋ bee shin nɛ k mɔ ma nna na, nɛ manɛ be tɔnɔ nɛ kekurge to be kenimu kɔ n sa ma?”
33E ka kaŋɛ loŋ na nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo le: “Kumo ere bɔ ntaŋ pɔɛŋ.” Ndoŋ nna nɛ Isɔɔ bɔ ntaŋ n ta mbe kekurge to be kenimu na n chɛr epo na Jeekɔb kutɔ.
34Isɔɔ ka wora loŋ na nɛ Jeekɔb sa mo bodobodo nɛ mbe epo belbelso na be ako nɛ e ji nseŋ koso n choŋ.
To, kananɛ Isɔɔ daŋ keni mbe kekurge to be kenimu jiga nna na.
26Aizek nɛ Abimelɛk be asheŋ
1Jemanɛ ko nɛ akoŋ tɔr efuli na so, ama mannɛ kumo nɛ k daŋ ba Eebraham be jemanɛ so na. Kede daa kɔr. Akoŋ na be jemanɛ na so nɛ Aizek koso n yɔ Filistiebi be ewura Abimelɛk kutɔ ashi Gerar. 2Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe lar Aizek so ŋ kaŋɛ mo le: “Sa maŋ kaŋ yɔ Ijipt, baa wɔ kasawule mo nɛ ŋ kaŋɛ fanɛ fo baa wɔ so ere so. 3Baa wɔ nfe n wora nchɛnnyɔ nɛ m baa wɔ fo kutɔ a nɛfa fo. Meeŋ bɛ kɔnɔ nɛ n nase n sa fo tuto Eebraham na so nseŋ ta kasawule ere kikɛ n sa fo nɛ fo kaman to ebi. 4Meeŋ shin nɛ fo kaman to ebi e wora keshi a sa fanɛ awɔlpa to be achɛkpabi nɛ n ta nsawule ere kikɛ n sa bumo nseŋ bɔla bumo so n nɛfa efuli kama so ebi durnya to. 5Meeŋ wora ade kikɛ nna ŋkpal Eebraham ka wora ma kasonu m bɛ ma mbra kikɛ so nɛ ma nɛ mo be ŋkre kikɛ so nɛ nnɔ naseso nɛ an nase n sa abar na kikɛ so so.” 6Ŋkpal loŋ so nɛ Aizek daŋ shir a wɔ Gerar.
7Ama ŋkpal Aizek be eche be kebita so ndoŋ be benyɛn ko ka bishi mo mbe eche be asheŋ nɛ e kaŋɛ bumo fanɛ mo sipoche e la mo ŋkpal manɛ so, e daa lɔ kufu nna fanɛ nɛ e kaŋɛ bumo fanɛ mbe eche nna, baaŋ mɔ mo nseŋ ta eche na.
8Aizek daa wɔ ndoŋ loŋ n chɛr nɛ kachako Filistiebi be ewura nɛ baa tre Abimelɛk na keni tokuro to n wu Aizek ka bee chɔlta mbe eche Rebɛka. 9Ndoŋ nna nɛ Abimelɛk shin nɛ b tre Aizek nɛ e bishi mo le: “Kajaa, fo eche e la mo nɛ fo kaŋɛ fanɛ fo sipoche e la mo a.”
Nɛ Aizek kaŋɛ mo: “N daŋ fɛ nna fanɛ nɛ m maŋ kaŋɛ loŋ, baaŋ mɔ ma nseŋ ta mo.”
10Nɛ ewura Abimelɛk bishi mo: “To, manɛ be kushuŋ nɛ fo shuŋ anyi loŋ? Ndafanɛ fo maŋ shin nɛ nfe be enyɛn ko di fo eche nɛ kumo be loŋ e shin nɛ kɔnɔsho e ba anyi so a?”
11Kamalga ere be kaman nɛ ewura Abimelɛk fiɛ basa na kikɛ so ŋ kaŋɛ: “Meeŋ shin nɛ b mɔ esa kama nɛ e tɔrɔ kanyɛn ere ŋko mbe eche.”
12Aizek ka dɔ n duu asɔ kasawule na so nɛ e nya adɔjibi ga loŋ be kafɛ na ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka nɛfa mo so so. 13Ŋkpal kananɛ Ebɔrɛ daa nɛfa mo na so so, Aizek be kanya daŋ baa ti so nna nɛ e ya ki damawura gboŋgboŋi. 14E daa kɔ asɔyigeso damta nɛ nyɛrbi damta nɛ Filistiebi na fara a besa mo eyur 15nseŋ ya fara a kur shishɛr a ti a ti atirbu nɛ mo tuto Eebraham be nyɛrbi daŋ kur na kikɛ.
16Kachako nɛ ewura Abimelɛk kaŋɛ Aizek le: “Koso anyi kutɔ, ŋkpal manɛ so, naniere fo eleŋ pɔɔ anyi so nfe.”
17Ndoŋ nna nɛ Aizek koso bumo to n yɔ Gerar be ketaŋɛ to n ya yuu mbe wajɛbu ndoŋ n chena. 18E ka yɔ ndoŋ na nɛ e naŋ ya shin nɛ b kur ŋ kur atirbu nɛ b daŋ kur Eebraham be jemanɛ to nɛ Filistiebi na daŋ ti amo na to nɛ e naŋ bɛta n ta atre mo nɛ mo tuto daŋ nase amo na gbagba n nase amo.
19Kachako nɛ Aizek be nyɛrbi kur Gerar be ketaŋɛ to n nya nchu lela ko ndoŋ. 20Ama k maŋ chɛr ko nɛ Gerar be asɔbɔya kpapoana nɛ Aizek be asɔbɔya kpapoana fara a dii abar so. Gerarebi be asɔbɔyakpapoana na daa kaŋɛ nna fanɛ nchu na la bumoya nna. Ndoŋ nna nɛ Aizek nase kaboŋ na Esɛk ŋkpal kɔnɔgberge nɛ b daŋ nya ndoŋ na so so. 21Kede be kaman nɛ Aizek be nyɛrbi naŋ ya kur ketirbu ko nɛ bumo nɛ Gerarebi be asɔbɔya kpapoana na naŋ nya kɔnɔgberge ŋkpal kumo alɛ gba so nɛ Aizek naŋ sa kumo alɛ ketre Sitna. 22Ŋkpal kɔnɔgberge na so, nɛ Aizek naŋ lar ndoŋ gba n yɔ kaboŋ pɔtɛ. Ndoŋ bre kɔnɔgberge kama daa maŋ naŋ ba, nɛ e nase kumo Rehobɔt ŋkpal manɛ so, e yɛ: “Naniere bre, Enyɛnpe na shin nɛ an nya anyi be amu nɛ an chena kasawule ere so n nya kanya.”
23Ade be kaman nɛ e yɔ Bɛshiba. 24Kumo be kamɔnchɛ be kanyɛso nɛ Enyɛnpe na lar mo so ŋ kaŋɛ mo: “Ma e la fo tuto Eebraham be Ebɔrɛ na, sa maa lɔ kufu, ŋkpal manɛ so, n wɔ fo kutɔ. Meeŋ nɛfa fo nseŋ shin nɛ fo kaman to ebi e wora keshi ŋkpal ma kenya Eebraham so.”
25Ndoŋ nna nɛ Aizek yuu bɔrɛsure ndoŋ m bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na. Kumo be kaman nɛ e yuu mbe wajɛbu n chena ndoŋ nɛ mbe nyɛrbi kur ketirbu.
26Kachako nɛ ewura Abimelɛk nɛ mbe jinatopo nɛ baa tre Ahusal na nɛ Fikɔl nɛ e la mbe benapo be enimu na shi Gerar m ba Aizek kutɔ. 27Ndoŋ nna nɛ Aizek bishi bumo: “Manɛ nɛ men naa ba ŋ kutɔ nɛ men ba wora, ŋkpal manɛ so, ŋ ka daa wɔ men kutɔ men ŋini ma da lubi nna n ju ma.”
28Nɛ b kaŋɛ mo: “K baŋ di efuli nna fanɛ Enyɛnpetale na wɔ fo kutɔ, amoso nɛ an fɛ fanɛ fo shin nɛ anyi nɛ fo e bɔ ntaŋ n nase kɔnɔ n sa abar. Shin nɛ an wora kɔnɔkoŋwule be ŋkre 29fanɛ fo maaŋ wora anyi shɛŋ fanɛ kananɛ fo daa wɔ anyi kutɔ nɛ an maŋ tɔrɔ fo nseŋ daa kɔ fo to a wora fo kelela loŋ n ya lara fo ndoŋ kagbenewushiso boeŋ na. Naniere an wu fanɛ Enyɛnpetale nɛfa fo, amoso nɛ an ba na.”
30Ndoŋ nna nɛ Aizek wora kejigboŋ n sa bumo nɛ b ji gbetɛɛ. 31Kumo be ŋklade chipurdidi nɛ Aizek nɛ basa na kre kɔnɔ naseso be ŋkre kpakpaso n sa abar pɔɛŋ nɛ Aizek sa bumo ekpa nɛ b ta kagbenewushi m bɛta n yɔ epe.
32Kumo be kamɔnchɛ na gbagba nɛ Aizek be nyɛrbi ba kaŋɛ mo ketirbu ko nɛ b kur be asheŋ. B yɛ: “An nya nchu.” 33Ndoŋ nna nɛ Aizek nase kumo be ketre Shiba. Kumo e ba ki kade na be ketre Bɛshiba hale nɛ mbre na.
34Isɔɔ malɛ daa wɔtɔ loŋ m ba fo nfɛ adena nseŋ ta Hitebi to be mbichebi anyɔ ko. Eko be ketre e la Judit nɛ e la Beeri pibiche nɛ eko malɛ daa ji Basemat nsaa la Ilɔn pibiche. 35Beche na daŋ shin nɛ kebaawɔtɔ daŋ ki nyaŋgraŋ nna n sa Aizek nɛ mbe eche Rebɛka.
27Aizek ka nɛfa Jeekɔb be asheŋ
1Aizek ka bel nsaa maŋ naa wu nɛnɛ nɛ e tre mo pibinyɛn nimuso Isɔɔ kachako ŋ kaŋɛ mo: “M pibi.”
Nɛ Isɔɔ shuli ŋ kaŋɛ: “Ma nde.”
2Nɛ Aizek kaŋɛ mo: “To, naniere ŋ ki enyɛn nimu nna na a maŋ nyi kachɛ nɛ meeŋ wu. 3Amoso koso n ta fo akpansɔ, fo keta nɛ kumo be atanyembi n yɔ kupuŋ to n ya mɔ eblaŋ ko m bar ma. 4Fo kaŋ bar loŋ be eblaŋ na fo ta kumo n daŋɛ ajibi belbelso mo nɛ mee sha ga na m ba sa ma nɛ n ji n nɛfa fo pɔɛŋ nseŋ wu.”
5Aizek ka daa malga asheŋ ere kikɛ a sa mo pibinyɛn na nɛ Isɔɔ mo nio Rebɛka yil nseŋ nu amo kikɛ nyam. Isɔɔ ka baŋ ta n choŋ kupuŋ to 6-7nɛ Rebɛka kaŋɛ mo pibinyɛn Jeekɔb le: “Keni, n nu fo tuto ka bee kaŋɛ fo da Isɔɔ fanɛ e ya mɔ eblaŋ ko m ba wora ajibi belbelso ko n sa mo nɛ e ji nseŋ nɛfa mo Enyɛnpe na be anishito pɔɛŋ nseŋ wu. 8Amoso, m pibi, bugi asoe n nu nfe nseŋ ya wora kusɔ nɛ mee shin nɛ ŋ kaŋɛ fo ere: 9Lar ketaman n yɔ asɔbɔya na to n ya pɛ mboefɔlbi lelabi anyɔ m bar ma nɛ n wora ajibi belbelso nɛ fo tuto bee sha ga na, 10ŋseŋ ta amo n ya sa mo nɛ e ji n nɛfa fo pɔɛŋ nseŋ wu.”
11Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb bishi mo nio Rebɛka le: “Nɛ n da Isɔɔ be eyur so kikɛ ka kɔ afuibi nɛ ma alɛ peya maŋ kɔ ere a? 12Nɛ ŋ kaŋ wora loŋ nɛ n tuto beta ma a? Nɛ k ba loŋ k beeŋ wora fanɛ mee fule mo nna nɛ nɛfa na e ki kɔnɔsho n sa ma.”
13Nɛ mo nio kaŋɛ mo: “M pibi, shin nɛ loŋ be kɔnɔsho na e baa la meya. Fo ere e wora kusɔ nɛ mee kaŋɛ ere de. Ya pɛ kaboe na m bar ma.”
14Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb ya pɛ mboe na m ba sa mo nio nɛ e wora ajibi belbelso mo nɛ Jeekɔb mo tuto bee sha ga n yili 15nseŋ ya ta mo pibinyɛn nimuso Isɔɔ be asɔbuuso lela ga nɛ a daa wɔ mo ere Rebɛka be ebu to na m ba buu mo pibinyɛn kekarkarso Jeekɔb. 16Kumo be kaman nɛ e ta mboe na be nwɔl na m mɛa m mɛa Jeekɔb be enɔana nɛ mbe kubɔ be kakpa nɛ afuibi daa maŋ wɔtɔ na so. 17E ka loge ade kikɛ na nɛ e ta ajibi belbelso na nɛ bodobodo nɛ e wora na n sa Jeekɔb.
18Nɛ Jeekɔb ta ajibi na n yɔ mo tuto kutɔ n ya tre mo ŋ kaŋɛ: “N tuto.”
Nɛ mo tuto shuli nseŋ bishi: “M pibi mo nna?”
19Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo tuto le: “Ma, fo wurkoŋ Isɔɔ nna. N wora kusɔ nɛ fo yɛ n ya wora na nna. Amoso jande, niŋi to n chena n ji kusɔ nɛ n ya nya kekpaŋ to m ba ere pɔɛŋ nseŋ nɛfa ma.”
20Ndoŋ nna nɛ Aizek bishi mo: “Nuso nɛ fo wora n ya nya eblaŋ na m ba manaŋ loŋ?”
Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo: “Enyɛnpe fo Ebɔrɛ na e chɛ ma to.”
21Nɛ Aizek kaŋɛ mo: “Firgi n taga to nfe, m pibi nɛ m beta fo ŋ keni m pibi Isɔɔ gbagba e la fo ŋko mannɛ mo nna.”
22Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb yɔ mo tuto Aizek kutɔ nɛ e beta mo ŋ keni nseŋ kaŋɛ: “To, ebɔl ere la Jeekɔb be ebɔl nna, ama fo enɔana ere bre la Isɔɔ peya nna.” 23Aizek daa maŋ pin fanɛ Jeekɔb nna ŋkpal mbe enɔana ka daa kɔ afuibi fanɛ Isɔɔ peya na so so, amoso e daa shin nna nɛ e nɛfa mo. 24Ama pɔɛŋ nɛ e nɛfa mo na e daŋ bishi mo le nna: “Fo m pibi Isɔɔ gbagba nna ere a?”
Nɛ Jeekɔb shuli ŋ kaŋɛ: “Mm, ma nna.”
25Kumo be kaman nɛ Aizek kaŋɛ mo: “Kumo ere m pibi, ta kusɔ nɛ fo ya nya ashi fo kekpaŋ to m ba daŋɛ na m bar ma nɛ n ji nseŋ nɛfa fo.”
Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb ta ajibi na n sa mo nɛ e ji. Kumo be kaman nɛ e sa mo yabra belbelso nɛ e nuu. 26Ade kikɛ be kaman nɛ mo tuto Aizek kaŋɛ mo le: “M pibi ba nfe nɛ n lala fo so.”
27Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb yɔ nɛ mo tuto e lala mo so. Aizek ka nu mbe asɔbuuso na be efɛa nɛ e nɛfa mo nseŋ kaŋɛ le:
“Cha, ma kebia ere be efɛa
baa du fanɛ kasawule mo
nɛ Enyɛnpe nɛfa nna.
28Ebɔrɛ e shin nɛ bunyaŋ
e shi ebɔrɛso m ba sa fo nsawule kayul
nseŋ shin nɛ fo kasawule
e baa walɛ a wora ajibi damta.
Kumo e la fanɛ adɔjibi kama
nɛ a shi ayu be yiri to be adamta
n ta yabra belbelso n ti so.
29Ebɔrɛ e shin nɛ efuli pɔtɛana be basa
e ba kaa bunyaŋ fo
nɛ basa be nnanto e baa gbir fo kumuli.
Baa la fo sipoana kikɛ be ewura
n shin nɛ fo nio be bibinyɛn kikɛ
e ba kaa gbir fo kumuli.
Ebɔrɛ e shin nɛ bekama nɛ baaŋ sho fo kɔnɔ
e nya kɔnɔsho
nɛ bekama malɛ nɛ b nɛfa fo
e nya nɛfa.”
30Aizek ka baŋ nɛfa Jeekɔb n loge nɛ e baa lar mo kutɔ nɛ mo da Isɔɔ malɛ shi mbe kekpaŋ na to m ba kaa luri. 31Ndoŋ nna nɛ Isɔɔ gba ya wora ajibi m bar mo tuto m ba kaŋɛ le: “N tuto, niŋi to n chena n ji kusɔ nɛ n ya nya kekpaŋ to m ba ere pɔɛŋ nseŋ nɛfa ma.”
32Ndoŋ nna nɛ mo tuto Aizek bishi mo: “Fo wanɛ nna?”
Nɛ Isɔɔ kaŋɛ mo: “Ma, fo wurkoŋ nna.”
33Nɛ Aizek be eyur kikɛ chicha mo nɛ e bishi: “To, nɛ wanɛ malɛ e ya ji kekpaŋ n daŋɛ m bar ma na? M baŋ ji kumo nna pɔɛŋ nɛ fo ba na. Ma alɛ teŋ nɛfa amodoŋwura. Kashenteŋto malɛ, m maaŋ naŋ tiŋ n laŋɛ nɛfa na.”
34Isɔɔ ka nu mo tuto be mmalga na nɛ e boŋ to awɔrso kagbenejijaso ŋ kaŋɛ: “Kumo ere fo nɛfa ma alɛ gba. N tuto, jande nɛfa ma alɛ gba!”
35Nɛ Aizek kaŋɛ mo: “Keni, fo sipo teŋ ba m ba fule ma n sɔ fo nɛfa na.”
36Nɛ Isɔɔ kaŋɛ mo tuto: “Mbe kela nyɔsopo nna na e ka puni ma. E daŋ kesɔ ma kekurge to be kenimu nseŋ naŋ sɔ ma nɛfa ere na. Alawude e ka bee ji Jeekɔb.” Kamalga ere be kaman nɛ Isɔɔ bishi mo tuto: “Ama fo maŋ yige nɛfa kaman yili ma a?”
37Nɛ Aizek kaŋɛ mo pibi Isɔɔ: “N teŋ ta mo ŋ ki fo nyɛnpe nseŋ ta mo niopibiana kikɛ ŋ ki mbe nyɛrbi. N ta ayu be yiri to be asɔ duuso kikɛ be kanya nɛ yabra belbelso kikɛ be kanya n sa mo. Amoso m pibi shɛŋ maŋ naa wɔtɔ nɛ meeŋ naŋ tiŋ n wora n sa fo.”
38Ndoŋ nna nɛ Isɔɔ bishi mo tuto: “N tuto nɛfa koŋwule nɛ fo kɔ a? Jande nɛfa ma alɛ gba.” Kumo be kaman nɛ e fara a shu awɔrso.
39Nɛ mo tuto Aizek kaŋɛ mo:
“Bunyaŋ maaŋ shi ebɔrɛso m ba wushi fo kasawule;
fo echenakpa nɛ kasawule lela malɛ beeŋ baa wɔ kufɔ.
40Fo tokobi so nɛ feeŋ baa bɔla a ji;
fo alɛ beeŋ baa la fo sipo be kayɛrbi nna.
Ama kachɛ nɛ fo ba diewu bre,
feeŋ sɔ fo kumu ashi mbe enɔ to.”
Jeekɔb ka shile n yɔ Leeban kutɔ be asheŋ
41Ndoŋ nna nɛ Isɔɔ fara a kishi Jeekɔb ŋkpal nɛfa nɛ mo tuto daŋ sa mo na so nseŋ fɛ mbe kumu to le: “K maaŋ naŋ chɛr nɛ n tuto e wu nɛ an shu mbe keeli. Keeli na be kaman meeŋ mɔ n sipo Jeekɔb.”
42Rebɛka ka pin kesheŋ nɛ Isɔɔ kre na nɛ e shuŋi n tre mo pibinyɛn kekarkarso Jeekɔb ŋ kaŋɛ mo le: “Keni, fo da Isɔɔ bee kre kemɔ fo nna m bishi kuwule. 43Amoso, m pibi, nu nfe nseŋ wora kusɔ nɛ mee sha kekaŋɛ fo ere. Lar nfe manaŋ n shile n yɔ n siponyɛn Leeban kutɔ ashi Haran. 44Ya kaa wɔ mo kutɔ gbrɛ nɛ fo da be agbo e yɔɔ nɛ mbe kagbene e wushi 45nɛ e teŋ kusɔ nɛ fo wora mo ere so pɔɛŋ nɛ n shuŋi n tre fo. Ŋkpal manɛ so m maa sha fanɛ m paŋ menyi benyɔ kikɛ kachɛ koŋwule.”
46Rebɛka ka malga le ere be kaman nɛ e naŋ kaŋɛ Aizek le: “Ma ere, Hitebi to be mbichebi nɛ Isɔɔ ta ere be asheŋ baŋ lar ma ebɔl nna. Nɛ Jeekɔb malɛ naŋ ta Hitebi ere to be eche ko, kumo ere ŋ ka wu bɔ.”
281Ndoŋ nna nɛ Aizek tre Jeekɔb n nɛfa mo nseŋ fiɛ mo so ŋ kaŋɛ: “Sa maŋ kaŋ ta Keenan be efuli so nfe be eche kikɛ. 2Kusɔ nɛ k daga fanɛ fo wora e la fanɛ fo yɔ fo nananyɛn Bɛtuwɛl pe ashi Mɛsopoteemia epul ere to n ya fin fo wɔpa Leeban be mbichebiana na be eko n ta ŋ ki fo eche. 3Ebɔrɛ Enyɛnpetale na e nɛfa fo nseŋ sa fo mbia be kanya nɛ fo ba ki basa damta bumo tuto. 4Ebɔrɛ koŋwule na e sa fo nɛ fo kaman to ebi nɛfa mo nɛ e daŋ sa Eebraham na saŋɛ na so kasawule mo nɛ fo wɔ kumo so fanɛ efɔ naniere ere beeŋ ki feya. Kumo e la kasawule nɛ Ebɔrɛ ta n sa Eebraham na.” 5Aizek be kamalga na be kaman nɛ Jeekɔb pɛ Mɛsopoteemia be efuli so be ekpa nɛ e yɔ Bɛtuwɛl nɛ e la Mɛsopoteemia be esa na pibinyɛn Leeban kutɔ. Leeban daa la Jeekɔb nɛ Isɔɔ bumo wɔpa nna.
Isɔɔ ka naŋ ta eche ko be asheŋ
6Isɔɔ daŋ ba nu fanɛ mo tuto daŋ nɛfa Jeekɔb nna nseŋ fiɛ mo so ŋ kaŋɛ mo fanɛ e sa maŋ kaŋ ta Keenanche kikɛ, nseŋ shin nɛ e yɔ Mɛsopoteemia nɛ e ya ta eche ndoŋ. 7Mo alɛ daŋ naŋ nu fanɛ Jeekɔb daŋ wora mo tuto nɛ mo nio kasonu nna nseŋ yɔ Mɛsopoteemia. 8Loŋ be asheŋ na kikɛ e daŋ shin nɛ Isɔɔ pin mo tuto Aizek ka daa maa sha Keenancheana na be keta be asheŋ. 9Nɛ e kpal loŋ so n yɔ Eebraham pibinyɛn Ishmaɛl pe n ya ta mo pibiche Mahalat nɛ e daa la Nabaiɔt mo sipoche na n ti mbe beche so.
Jeekɔb ka daŋ ku edare ashi Bɛtɛl be asheŋ
10Jeekɔb daŋ lar Bɛshiba nna m pɛ Haran be ekpa. 11E nite loŋ m ba fo kakpa ko nɛ epeŋi tɔr mo nɛ e ta kejembu ko ndoŋ n nase ŋ ŋele kumo a dese a di. 12Edi na to nɛ e ku edare n wu kasakpar ka yili kasawule n ya fo ebɔrɛso nɛ Ebɔrɛ be emalaika wɔtɔ a dii kumo a gbelge. 13E daŋ wu fanɛ Enyɛnpe na e daa yil kumo be kumu so gbagba na. Ndoŋ nɛ Enyɛnpe na daa yil nseŋ kaŋɛ mo le: “Ma e la Enyɛnpetale, fo nananyɛn Eebraham be Ebɔrɛ nɛ Aizek be Ebɔrɛ na. Meeŋ ta kasawule mo nɛ fo dese so ere n sa fo nɛ fo kaman to ebi. 14Fo kaman to ebi beeŋ ba kaa shi fanɛ kasawule so be shishɛr nseŋ sɔ durnya be abonfu ana ere kikɛ so nɛ m bɔla fo nɛ fo kanaŋ to ebi so n nɛfa durnya ere be efuli kama so ebi. 15Amoso kaplɛkama nɛ fo yɔ, meeŋ baa wɔ fo kutɔ a keni fo so nseŋ bɛta fo m ba kasawule ere so. M maaŋ yige fo kikɛ ama m baŋ wora kusɔ nɛ n nase kɔnɔ fanɛ meeŋ wora ere nna.”
16Jeekɔb ka tiŋi mbe edi na to nɛ e fɛ mbe kumu to le: “Kajaa, Enyɛnpe Ebɔrɛ na wɔ kaboŋ ere nna nɛ n daa maŋ nyi!” 17Ndoŋ nna nɛ kufu pɛ mo nɛ e kaŋɛ: “Cha, daŋga be kakpa e la kaboŋ ere pasaa! K baŋ fuli nna fanɛ kaboŋ ere la Enyɛnpe na pe nna. Kumo alɛ nseŋ naa la kakpa nɛ kabuna mo nɛ k bee bugi a yɔ ebɔrɛso na gba wɔ!”
18Kare ka chɛ chipurdidi nɛ Jeekɔb ta kejembu nɛ e daŋ ŋele na n yuu fanɛ kanyiŋi be kejembu na nseŋ duga ŋku n wurge kumo be kumu so. 19Kumo be kaman nɛ e nase kakpa na ketre Bɛtɛl. Kade nɛ k daa wɔ ndoŋ na nɛ b daa tre Luz pɔɛŋ nɛ e nase kumo Bɛtɛl na.
20Asheŋ ere be kaman nɛ Jeekɔb nase kɔnɔ ŋ kaŋɛ le: “Nɛ Ebɔrɛ beeŋ baa wɔ ma kutɔ nsaa keni ma so ashi ma enite ere to nsaa sa ma ajibi nɛ asɔbuuso loŋ 21nɛ n ya bɛta n yɔ n tuto pe nɛ eyur be alenfia, kumo ere Enyɛnpe na e naaŋ baa la ma Ebɔrɛ. 22Amoso nɛ n yuu kejembu ere n dulgi ndoŋ nɛ k baa la fo Ebɔrɛ pe na. Kusɔ kama malɛ nɛ fo sa ma, meeŋ lara kumo be kudusopo n sa fo.”
29Jeekɔb ka fo Leeban pe be asheŋ
1Jeekɔb ka lar Bɛtɛl nɛ e ta kumu n sɔ epeŋipetekpa be kaba so ebi be efuli so. 2E ka bee yɔ nɛ e ya tu ketirbu ko kudɔsawule ko so nɛ mbolpɔ dese kumo ase ntuŋsaso, ŋkpal manɛ so, ketirbu na to nɛ b daa jɔ nchu a sa bumo. Kejembu gboŋgboŋi ko malɛ nɛ b daŋ ta m buu ketirbu na be kɔnɔ so. 3Mbolpɔkpapo ko daa jo nna nɛ bumo braana kikɛ e gama pɔɛŋ nɛ b gbelti loŋ be kejembu na ashi to nseŋ jɔ nchu n sa bumo be mbolpɔ. Kumo be kaman nɛ b naŋ gbelti kejembu na m buu ketirbu na so.
4Jeekɔb ka fo ndoŋ nseŋ wu mbolpɔkpapoana na nɛ e bishi bumo: “Ŋkurgepoana, nnɛ nɛ men shi?”
Nɛ b kaŋɛ mo fanɛ b shi Haran nna.
5Nɛ Jeekɔb bishi bumo fanɛ b nyi Nahɔɔ mo nanabi Leeban a?
Nɛ b shuli ŋ kaŋɛ: “Mm, an nyi mo.”
6Nɛ Jeekɔb naŋ bishi bumo fanɛ e kɔ alenfia a?
Nɛ b naŋ shuli ŋ kaŋɛ: “Mm, e kɔ alenfia, mo pibiche Reechel gba e ya keta bumo be mbolpɔ a ba na.”
7B ka malga loŋ na be kaman nɛ Jeekɔb kaŋɛ bumo le: “Epeŋi maŋ naŋ wora shɛŋ nɛ men gama mbolpɔ ere nfe na, amoso men jɔ nchu n sa bumo nɛ b nuu nɛ men naŋ keta bumo n yɔ keji to.”
8Nɛ b kaŋɛ mo: “Anyi maaŋ tiŋ n wora shɛŋ ama an braana kikɛ gama nna nɛ an gbelti kejembu ere ashi to pɔɛŋ nseŋ nya n jɔ nchu n sa anyi be asɔbɔya.”
9Jeekɔb kraa malga bumo kutɔ nna nɛ Reechel keta mo tuto be mbolpɔ m ba, ŋkpal manɛ so, e daa la eche nɛ e bee kpa mbolpɔ nna. 10Jeekɔb ka wu mo wɔpa Leeban pibiche Reechel nɛ mbolpɔ na nɛ e ya gbelti kejembu na ashi to nseŋ jɔ nchu n sa mo wɔpa be mbolpɔ na. 11Kumo be kaman nɛ Jeekɔb ya ber Reechel to n chɔrɔ mo kashaso nseŋ fara a shu awɔrso 12ŋ kaŋɛ Reechel fanɛ mo tuto Leeban mo sipoche Rebɛka pibinyɛn e la mo. Reechel ka nu loŋ na nɛ e shile n ya kaŋɛ mo tuto.
13Leeban malɛ ka baŋ nu mo sipoche pibi Jeekɔb be asheŋ nɛ e lar manaŋ n yɔ nɛ e ya shɛr mo to. E ka ya wu mo nɛ e ya ber mo to n chɔrɔ mo kashaso nseŋ keta mo n yɔ mo pe nɛ Jeekɔb ya kaŋɛ mo asheŋ nɛ a wora kikɛ nyam. 14Ndoŋ nna nɛ Leeban kaŋɛ mo: “Ma ŋklaŋ e baa la fo.” Kede be kaman nɛ Jeekɔb chena ndoŋ kufɔl koŋwule.
Jeekɔb ka ta Lia nɛ Reechel be asheŋ
15Kumo be kaman nɛ Leeban kaŋɛ mo le: “M maaŋ kpal fo ka la ma esa so nɛ fo baa shuŋ ma jiga. Amoso, kaŋɛ ma kananɛ meeŋ baa ka fo.”
16Leeban malɛ daa kɔ mbichebi anyɔ. Egboŋiso na nɛ baa tre Lia nsaa tre ekekarso na malɛ Reechel. 17Lia daa lɔ anishi nna, ama Reechel bre daŋ pɔr nɛnɛ nsaa walɛ kebita nna. 18Amoso Jeekɔb be kagbene daŋ pɛ Reechel nna nɛ e kaŋɛ Leeban le: “Meeŋ shuŋ nfɛnshunu n sa fo nɛ fo ta fo pibiche kekarkarso Reechel n sa ma.”
19Nɛ Leeban kaŋɛ mo: “Kumo ere, baa wɔ ŋ kutɔ nfe a shuŋ, ŋkpal manɛ so, ŋ ka ta mo n sa fo bɔ ŋ ka ta mo n sa enyɛn pɔtɛ.” 20Amoso nfɛnshunu nɛ Jeekɔb daŋ shuŋ ŋkpal Reechel so, ama nfɛnshunu na daa du fanɛ nchɛ gbrɛbi ko nna ŋkpal kasha nɛ e daa kɔ n sa Reechel na so.
21Nfɛnshunu na be kaman nɛ Jeekɔb kaŋɛ Leeban: “To, naniere saŋɛ fo nɛ n ta ma eche, amoso ta fo kebia na n sa ma nɛ e ki ma eche.”
22Ndoŋ nna nɛ Leeban shɛr ndoŋ be basa kikɛ n wora kejigboŋ n sa bumo. 23Ama kanyɛ ka biri nɛ e kini keta Reechel n sa Jeekɔb nseŋ keta Lia n ya sa mo nɛ Jeekɔb nɛ mo di keche nɛ kenyɛn. 24E ka ta Lia n sa Jeekɔb na be kaman nɛ e ta mbe kebita ko nɛ baa tre Zilpa na n sa Lia fanɛ e baa la mbe kebita.
25Jeekɔb nɛ Lia ka di ŋklade nɛ Jeekɔb keni nɛ Lia nna, mannɛ Reechel. Ndoŋ nna nɛ e bishi Leeban le: “Manɛ be kushuŋ nɛ fo shuŋ ma loŋ? Reechel so nɛ n shuŋ fo ŋko mannɛ aloŋ nna? Nɛ manɛ e ba nɛ fo fule ma loŋ?”
26Nɛ Leeban kaŋɛ mo fanɛ bumo ere be daŋkare to kebia maa kil nɛ mo da maŋ naŋ kil. 27Amoso e jo nɛ kejafɔ be aworbi na e loge bɔkwe na to pɔɛŋ nɛ e ta Reechel n sa mo nɛ e naŋ shuŋ nfɛnshunu n ti so.
28Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb shuli nɛ bɔkwe na be edaŋkaresheŋ be aworbi na choŋ nɛ Leeban ta mo pibiche Reechel n sa mo n ti so. 29E ka ta Reechel n sa Jeekɔb na be kaman nɛ e ta mbe kebita ko nɛ baa tre Bilha na n sa Reechel fanɛ e baa la mbe kebita. 30Jeekɔb nɛ Reechel ka di keche nɛ kenyɛn nɛ Jeekɔb sha Reechel a chɔ Lia. Kede be kaman nɛ Jeekɔb naŋ shuŋ nfɛnshunu n sa Leeban.
Jeekɔb be mbia be asheŋ
31Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka wu fanɛ Jeekɔb maa sha Lia nɛnɛ nɛ e sa mo kakurge, ama Reechel bre daa la egbentepo nna. 32Amoso Lia daŋ di kedampo nna ŋ kurge ebinyɛn nseŋ kaŋɛ le: “Enyɛnpe na wu ma kagbenejija nseŋ chɛ ma to, amoso naniere bre ŋ kul beeŋ baa sha ma.” Ŋkpal loŋ so nɛ e nase kebia na Ruben.
33Ruben be kaman nɛ e naŋ di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nseŋ kaŋɛ: “Enyɛnpe na naŋ sa ma ebinyɛn ere gba nna ŋkpal e ka nu fanɛ ŋ kul maa sha ma so so.” Amoso ketre mo nɛ e daŋ sa kebia na e la Simiɔn.
34Simiɔn be kaman nɛ Lia naŋ di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nseŋ kaŋɛ: “To, naniere bre ŋ kul beeŋ firgi m mata ma ŋkpal ŋ ka kurge bibinyɛn asa n sa mo so.” Amoso ketre mo nɛ e daŋ sa kebia na e daa la Livai.
35Kede be kaman nɛ Lia naŋ di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nseŋ kaŋɛ: “Kede bre to meeŋ di Enyɛnpe na epaŋ.” Amoso ketre nɛ e daŋ sa kebia na e daa la Juda.
301Jemanɛ ere so kikɛ nɛ Reechel bre maŋ naŋ nya mbia n sa Jeekɔb, amoso e daa kɔ mo da Lia kukɔrkɔ nna nseŋ kaŋɛ Jeekɔb le: “Sa ma alɛ gba mbia, nɛ mannɛ aloŋ, meeŋ wu.”
2Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb nya agbo n wora Reechel nseŋ bishi mo: “N la Ebɔrɛ nna a? Mo nawule e naŋ teŋ shin nɛ fo kurge, mannɛ ma.”
3Nɛ Reechel kaŋɛ mo: “Ma kebita Bilha e wɔtɔ na. To, ta mo n di nɛ e kurge mbia n sa ma, saŋɛ na so ma alɛ beeŋ bɔla mo so ŋ ki ebinio.”
4Kamalga ere be kaman nɛ Reechel ta mbe kebita Bilha n sa mo kul Jeekɔb fanɛ e ta mo ŋ ki mbe eche. 5Nɛ Bilha di kedampo ŋ kurge ebinyɛn n sa Jeekɔb. 6Ndoŋ nna nɛ Reechel kaŋɛ: “Naniere bre, Ebɔrɛ ji n chɛ ma to n nu ma kabɔrɛkule nseŋ sa ma ebinyɛn.” Amoso ketre nɛ e daŋ sa mo e daa la Dan.
7Dan be kaman nɛ Reechel be kebita Bilha naŋ di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nyɔsopo n sa Jeekɔb. 8Nɛ Reechel naŋ kaŋɛ: “Ma nɛ n da Lia gberge abar to n chɛr ga, ama naniere bre m pɔɔ mo so.” Amoso ketre nɛ e daŋ sa kebia na e daa la Naftali.
9Lia malɛ ka wu fanɛ e maŋ naa kurge nɛ mo alɛ gba ta mbe kebita Zilpa n sa mo kul fanɛ e ta mo ŋ ki mbe eche. 10Ndoŋ nna nɛ Lia be kebita Zilpa gba di kedampo ŋ kurge ebinyɛn n sa Jeekɔb. 11Nɛ Lia kaŋɛ: “Kumulela nde pasaa!” Amoso ketre nɛ e daŋ sa kebia na e daa la Gad.
12Gad be kaman nɛ Lia be kebita Zilpa naŋ di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nyɔsopo n sa Jeekɔb. 13Nɛ Lia kaŋɛ: “Ma kagbene fuli ma paa. Kede to bre, nfe be beche kikɛ beeŋ fara a tre ma kagbenefuliwura.” Amoso ketre nɛ e sa kebia na e la Ashɛr.
14Kachako kasɔteŋi be jemanɛ so nɛ Ruben yɔ kupuŋ to n ya wu asɔ duuso ko nɛ baa tre amo mandreek na nɛ e tia amo m ba sa mo nio Lia. Ndoŋ nna nɛ Reechel kaŋɛ Lia: “Jande, sa ma fo pibi be mandreek ere be ako.”
15Nɛ Lia bishi Reechel le: “Ama fo ka suge ŋ kul ŋ ka ma ere bre maŋ kukwe fo a? Nɛ fo naa sha kesɔ ma kebia be emandreek gba n ti so a?”
Nɛ Reechel kaŋɛ mo: “To, kumo ere sa ma fo pibinyɛn be emandreek ere be ako nɛ n shin nɛ fo nɛ mo e di kanyɛ ere.”
16Kamɔnchɛ be kaaseso Jeekɔb ka shi ndɔ to m ba nɛ Lia ya kaŋɛ mo le: “Kanyɛ ere ma nɛ fo e wɔ kedi ŋkpal manɛ so, n ta ma kebia be emandreek nna n chɛr kedi ashi fo eche kutɔ.” Amoso Lia nɛ Jeekɔb e daŋ di kumo be kanyɛ na.
17Kedi na be kaman nɛ Ebɔrɛ nu Lia be kekule n naŋ shin nɛ e di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nusopo n sa Jeekɔb. 18Lia ka kurge nɛ kaŋɛ: “Ebɔrɛ ka ma kukɔ ŋkpal ŋ ka ta ma kebita n sa ŋ kul so.” Amoso ketre nɛ e daŋ sa kebia na e daa la Isakar.
19Isakar be kaman nɛ Lia naŋ di kedampo ŋ kurge ebinyɛn shesopo n sa Jeekɔb. 20Kede to nɛ Lia kaŋɛ: “Kashenteŋto, Ebɔrɛ kɛ ma kakɛ lela, amoso m baa nyi fanɛ kede to ŋ kul beeŋ bunyaŋ ma ŋkpal ŋ ka kurge bibinyɛn ashe n sa mo so.” Amoso ketre nɛ e daŋ sa kebia na e daa la Zɛbyulɔn.
21Zɛbyulɔn be kaman nɛ Lia kurge ebiche n nase mo Daina.
22B wɔtɔ loŋ nɛ Ebɔrɛ ba nyiŋi Reechel n nu mbe kekule nseŋ bugi mbe kakurgesha 23nɛ e di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nseŋ kaŋɛ: “Naniere bre, Ebɔrɛ lara ma anishinyɔr to.” 24Amoso ketre nɛ e daŋ sa kebia na e daa la Josɛf, ŋkpal manɛ so, le nɛ e daŋ kaŋɛ: “Ebɔrɛ naaŋ sa ma ebinyɛn ko n ti so.”
Jeekɔb nɛ Leeban be asɔbɔya be asheŋ
25Reechel ka kurge Josɛf na be kaman nɛ Jeekɔb kaŋɛ Leeban: “Sa ma ekpa nɛ m bɛta n yɔ ma efuli so. 26Ta ma, ma beche nɛ mbia nɛ n shuŋ fo n nya na n sa ma nɛ n ta a yɔ. Fo alɛ gba nyi kushuŋ mo nɛ n shuŋ n sa fo.”
27Nɛ Leeban kaŋɛ mo: “Jande, nɛ ma asheŋ bɔlɔ fo kenishi bre, fo baa kraa wɔtɔ, ŋkpal manɛ so, n wu fanɛ fo so nɛ Enyɛnpe na bee nɛfa ma. 28Fee sha, fo kaŋɛ ma kananɛ feeŋ sɔ ma nɛ ŋ ka fo.”
29Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo: “Fo gbagba baa nyi kananɛ n shuŋ n sa fo. Fo alɛ nseŋ naa nyi kananɛ fo asɔbɔya salga ashi ma enɔ to. 30Asɔbɔya gbrɛbi nɛ fo daa kɔ pɔɛŋ nɛ m ba, ama naniere b salga n sɔ kakpa, nɛ Enyɛnpe na bɔla ma so n nɛfa fo ekpa kama so. To saŋɛ mo nɛ ma alɛ beeŋ wora kusɔ ko n sa ŋ gbagba be laŋ to ebi?”
31Ndoŋ nna nɛ Leeban bishi mo: “To, nɛ manɛ nɛ meeŋ ta ŋ ka fo kukɔ?”
Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo: “Sa maŋ ka ma shɛŋ. Nɛ feeŋ shuli n wora kusɔ nɛ meeŋ kaŋɛ fo ere bre, meeŋ baa kraa keni fo asɔbɔya na so. 32Shin nɛ n luri fo asɔbɔya to kabre n lara mbolpɔ muchɛr muchɛr ŋko bechɛchɛrɛ na kikɛ nɛ bumo be befɔlbi nɛ b biri na kikɛ nɛ mboe chɛchɛrɛ ŋko bemuchɛr muchɛr na kikɛ ŋ ki ma kakɔka. 33Nɛ fo shin nɛ n wora loŋ, kumo ere echefoso feeŋ tiŋ m pin fanɛ mee ji kashenteŋ ŋko m maa ji kashenteŋ. Saŋɛ na so saŋkikɛ nɛ fee sha kekeni ma kakɔka be asheŋ to nseŋ wu kaboe kama nɛ e maŋ du muchɛr muchɛr ŋko chɛchɛrɛ ŋko kubolpɔbi kama nɛ e maŋ biri, kumo ere feeŋ tiŋ ŋ kaŋɛ fanɛ n yuri kumo nna.”
34Ndoŋ nna nɛ Leeban kaŋɛ: “To, n shuli loŋ. An ta kumo n yili kananɛ fo kaŋɛ na.” 35Ama kumo be kamɔnchɛ kikɛ Leeban ya lara mboe nyɛnsoana nɛ b daa du muchɛr muchɛr ŋko chɛchɛrɛ na kikɛ nɛ mboe chesoana nɛ b daa du muchɛr muchɛr ŋko chɛchɛrɛ na nɛ mbolpɔfɔlbi lembirana na kikɛ n ta bumo n sa mbe mbia fanɛ b baa keni so. 36Kumo be kaman nɛ e shin nɛ b ta loŋ be asɔbɔya na m barga Jeekɔb n nite nchɛ asa n ya chena, saŋɛ na so Jeekɔb malɛ beeŋ baa keni asɔbɔya nɛ b ka na so.
37Kede be kaman nɛ Jeekɔb ku kedibi ko nɛ baa tre pɔpla na nɛ kedibi nɛ baa tre amand na be ayabi nɛ kedibi nɛ baa tre pleen na be ayabi nseŋ marga m marga amo be afɔfɔ na be ako nɛ a fuli n weato. 38Kumo be kaman nɛ e ta loŋ be ayabi na n nase asɔbɔyaana na be asɔnuunchu akpa, saŋɛ na so asɔbɔya na ya kaa nuu nchu nsaa dii abar baaŋ baa wu ndibi weato na. 39Ŋkpal asɔbɔya na ka bee wu ndibi weatoana na nsaa dii na so nɛ b fara a kurge bibi weato nɛ bemuchɛr muchɛr nɛ bechɛchɛrɛ nɛ bumo nɛ b chaŋɛ eyur so fanɛ chakplaŋ. 40Ade be kaman nɛ Jeekɔb barga asɔbɔya fɔlbiana na ashi begboŋi na to nseŋ shin nɛ begboŋi na bee keni Leeban be asɔbɔya weatoana na nɛ belembirana na be kaba so. Loŋ nɛ e daŋ wora n nya mo gbagba be asɔbɔya nseŋ barga bumo ashi Leeban peya to. 41Saŋkama nɛ asɔbɔya cheso lempoana na ya kaa dii, Jeekɔb daa ta ndibi chɛchɛrɛ na nna n yuu n yuu asɔbɔyaana na be anishito ashi bumo be asɔ nuunchu akpaana na, saŋɛ na so baaŋ baa dii abar amo ase. 42Ama asɔbɔya kama nɛ b daa maŋ kɔ eleŋ na bre baa dii e daa maa wora loŋ. Amoso asɔbɔya pɔsoana na e ki Leeban peya nɛ belempoana na malɛ ki Jeekɔb peya. 43Ŋkpal loŋ so Jeekɔb daŋ ba ki damawura gboŋgboŋi nna a kɔ asɔbɔya damta nɛ nyɛrbi nɛ mbita nɛ enyɔma nɛ ekurma ga.
31Jeekɔb ka shile Leeban be asheŋ
1Kachako nɛ Jeekɔb nu Leeban be mbia ka bee malga le: “Jeekɔb ta an tuto be kanya kikɛ ŋ ki mo peya, nseŋ bɔla amo so n dii dama.” 2Kumo be kaman nɛ Jeekɔb wu fanɛ Leeban be asheŋ woraso maŋ naa du fanɛ kananɛ k daa du na.
3Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ Jeekɔb le: “Bɛta n yɔ fo basa pe ashi fo nanaana be kasawule so. Meeŋ baa wɔ fo kutɔ.”
4Jeekɔb ka nu loŋ na nɛ e shuŋi ŋ kaŋɛ Reechel nɛ Lia fanɛ b ba mo kutɔ kakpa nɛ mo nɛ mbe asɔbɔya wɔ na. 5B ka ba nɛ e kaŋɛ bumo le: “N wu fanɛ ma nɛ men tuto be kefɛato maŋ naa du fanɛ kananɛ k daa du na, ama n tuto be Ebɔrɛ na malɛ wɔ ma kutɔ. 6Menyi alɛ kikɛ nyi kananɛ m bugi kagbene n shuŋ men tuto. 7Ama men tuto puni ma nseŋ chɛrga ma kakɔka ale kudu. Ama Ebɔrɛ maŋ shin nɛ e nya ma n doro bre. 8Saŋkikɛ nɛ e daŋ baŋ kaŋɛ le: ‘Naniere, asɔbɔya kama nɛ b chɛchɛrɛ to na beeŋ baa la fo kakɔka,’ asɔbɔya na kikɛ bee fara nna a kurge bibi chɛchɛrɛ. Nɛ mo alɛ naŋ kaŋɛ le: ‘Naniere asɔbɔya na be bekama nɛ b chaŋɛ eyur so fanɛ chaŋkplaŋ na beeŋ baa la fo kakɔka,’ asɔbɔya na kikɛ bee fara nna a kurge bibi nɛ b chaŋɛ eyur so. 9Amoso fo keni a, Ebɔrɛ ta men tuto be asɔbɔya nna n sa ma.
10Jemanɛ nɛ asɔbɔya bee kurge na, n daŋ ku edare nna n wu fanɛ mboelote nɛ b daa dii na kikɛ daŋ chɛchɛrɛ to nna ŋko a du muchɛr muchɛr ŋko ŋ chaŋɛ eyur so fanɛ chaŋkplaŋ na. 11Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ be malaika tre ma edare na to ŋ kaŋɛ: ‘Jeekɔb’ nɛ n shuli ŋ kaŋɛ: ‘Ma nde.’ 12Nɛ malaika na kaŋɛ: ‘Maŋ kumu so ŋ keni, feeŋ wu fanɛ mboelote nɛ baa dii becheso na kikɛ du chɛchɛrɛ nna, ŋko muchɛr muchɛr ŋko ŋ chaŋɛ eyur so fanɛ chaŋkplaŋ nna, ŋkpal manɛ so, n wu kusɔ nɛ Leeban bee wora fo kikɛ. 13Ma alɛ e la Ebɔrɛ mo nɛ e daŋ lar fo so ashi Bɛtɛl na. Ndoŋ nɛ fo daŋ duga ŋku n wurge ndulgi be kejembu nɛ fo yuu na so nseŋ nase kɔnɔ n sa ma na. Naniere, lar kasawule ere so nfe epul ere to m bɛta n yɔ kasawule mo nɛ b kurge fo na so.’ ”
14Ndoŋ nna nɛ Reechel nɛ Lia kaŋɛ Jeekɔb le: “Anyi alɛ naa kɔ kachige ko nna ashi an tuto be kapetɛ to a? 15Fo maŋ nyi fanɛ e bee keni anyi nna fanɛ befɔ a? E fa anyi nseŋ ta anyi be keshaji be asɔ n ji. 16Amoso kanya kama nɛ Ebɔrɛ sɔ ashi an tuto kutɔ n sa fo ere e la anyi nɛ anyi be mbia peya na. Ŋkpal loŋ so, wora kusɔ kama nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ fo fanɛ fo wora na.”
17Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb ta mbe beche nɛ mbia n chena n chena enyɔma so 18nseŋ kpa mbe asɔbɔya kikɛ n juŋkpar n ta asɔ nɛ e daŋ nya ashi Mɛsopoteemia na kikɛ n ti so a yɔ mo tuto Aizek kutɔ ashi Keenan be efuli so.
19Pɔɛŋ nɛ b lar na Leeban ka yɔ nɛ e ya kuya mbe mbolpɔ be afuibi nɛ Reechel ya yuri mo tuto Leeban be laŋ to be agbir. 20Kumo be kaman Jeekɔb malɛ gba daŋ fule Mɛsopoteemia be kanyɛn Leeban na nna ŋkpal e ka ŋana mo so n shile so. 21Amoso, Jeekɔb daŋ ta mbe asɔ kikɛ nna n shile n ya dii lɔr nɛ baa tre Yufreetes na n ta n sɔ Gilead be efuli so, kakpa nɛ abee wɔ ga na.
Leeban ka ju m bɛ Jeekɔb so be asheŋ
22Jeekɔb ka shile na be kachɛ sasopo pɔɛŋ nɛ Leeban nu fanɛ e shile. 23Ndoŋ nna nɛ Leeban keta mbe basa n ju m bɛ Jeekɔb so nchɛnshunu pɔɛŋ nseŋ ya tu mo ashi Gilead be efuli so be kakpa nɛ abee damta wɔ na. 24Kumo be kanyɛso nɛ Ebɔrɛ lar Leeban so edare to ŋ kaŋɛ mo le: “Baa da so nsaa maŋ kaŋ malga kamalga lubi kikɛ ŋ gbiti Jeekɔb.”
25Jeekɔb daŋ ya yuu mbe wajɛbu abee to nna ashi Gilead be efuli so. Ndoŋ koŋwule na nɛ Leeban nɛ mbe basa gba daŋ ya yuu bumo be ewajɛbu. 26Kumo be kaman nɛ Leeban bishi Jeekɔb le: “Manɛ be kushuŋ nɛ fo shuŋ ma loŋ? Fo fule ma nseŋ ta ma mbia n shile fanɛ anya nɛ b pɛ ashi kena to. 27Manɛ e ba nɛ fo ŋana ma so n shile? Manɛ e ba nɛ fo daa maŋ kaŋɛ ma nɛ n shin nɛ an ta kagbenefuli nɛ alaŋsɔ m boŋ nshɛ n cha n shuŋi fo ekpa? 28Fo maŋ tiŋ n shin nɛ n lala n nanabiana so ŋ kela bumo nɛ bumo nioana kashaso gba. Fo wora kawulisheŋ ga. 29Ŋ kɔ ekpa nɛ n daŋ shin nɛ b tɔrɔ fo, ama ndre kanyɛso, fo tuto be Ebɔrɛ na ba kaŋɛ ma fanɛ m baa da so nsaa maŋ kaŋ malga kamalga lubi kikɛ ŋ gbiti fo. 30N nyi fo ka shile ŋkpal kenaŋ bɛta n yɔ fo tuto pe be asheŋ ka pere fo kenishi ga so so, ama manɛ e ba nɛ fo naa yuri ma agbir malɛ a shile?”
31Nɛ Jeekɔb kaŋɛ Leeban: “N daa lɔ kufu nna fanɛ nɛ ŋ kaŋɛ fo, feeŋ suge fo mbia eleŋso ashi ŋ kutɔ. 32Ama anyi to be ekama kutɔ nɛ fo wu fo agbir na, amodoŋwura maŋ daga e ka ji efute. Keni ma asɔ ere kikɛ to ashi an kurgepoana ere kikɛ be anishito ŋ keni fo asɔ ko wɔ amo to a. Nɛ fo kaŋ wu fo kusɔ kama amo to fo ta fo kusɔ.” Jeekɔb daa maŋ nyi fanɛ Reechel e yuri mo tuto be agbir na.
33Jeekɔb ka kaŋɛ loŋ na nɛ Leeban luri mo ere Jeekɔb be wajɛbu to nɛ Lia nɛ bumo be mbita anyɔ na be ewajɛbu to ŋ keni ama e daa maŋ wu shɛŋ. Kumo be kaman nɛ e ya luri Reechel malɛ peya to. 34Reechel malɛ daŋ ta mo tuto be agbir na nna n wɔtɔ mbe nyɔma be gaare be kaseto n chena so. Ndoŋ nna nɛ Leeban keni wajɛbu na to be asɔ kikɛ to nyam e maŋ wu shɛŋ.
35Nɛ Reechel kaŋɛ mo tuto Leeban le: “Ebunyampo, jande, sa maŋ kaŋ nya agbo n wora ma ŋkpal ŋ ka maŋ niŋi to n yili fo anishito bunyanso so. N wora eyurpi nna so nɛ m maaŋ tiŋ n niŋi to na.” Ndoŋ nna nɛ Leeban keni ŋ keni kaplɛkama, ama e daa maŋ wu mbe laŋ to be agbir na.
36Nɛ Jeekɔb kpal loŋ so n nya agbo n wɔtɔ Leeban nseŋ bishi mo: “Manɛ be kulubi nɛ n wora, nɛ fo kpal kumo so n ju a bɛ ma so? 37To, fo ka keni ma asɔ ere kikɛ to ere, manɛ nɛ fo wu nɛ k la fo laŋ to peya? Kusɔ kama nɛ fo wu, fo ta kumo n nase ma basa nɛ fo basa be anishito nɛ b keni esa nɛ e wora kulubi.
38Ma nɛ fo ka chena kumo be nfɛ adunyɔ nna na. Loŋ be nfɛ adunyɔ na malɛ to fo mbolpɔ ko maŋ gboŋi adampu. Ma alɛ maŋ naŋ mɔ fo kpakpa kikɛ n we. 39Ma alɛ maŋ naŋ ta kusɔbɔya jiŋka kama nɛ kupuŋ to be kusɔbɔya kama pɛ n ji ŋ ka m bar fo. Kekama gba nɛ k daŋ wu, ma e daŋ ta kumo be kukɔ. Fo alɛ be kusɔbɔya kama nɛ b daŋ yuri kapaso ŋko kanyɛso fo daa shin nna nɛ mee ka loŋ be kusɔbɔya na be kukɔ. 40Le be kebaawɔtɔ to nɛ n daa wɔ: Kapaso epeŋi daa chɔɔ ma nna ga nɛ awo malɛ daa mɔ ma kanyɛso ga nɛ edi e lar ma anishito. 41Le be kebaawɔtɔ ere to nɛ n daa wɔ fo laŋ to loŋ nfɛ adunyɔ. Nfɛ kuduana nɛ n shuŋ n sa fo pɔɛŋ nseŋ nya fo bibichesobi anyɔ ere n ta. Nfɛnshe malɛ nɛ n shuŋ ŋ keni fo asɔbɔya so n sa fo, ama amo nɛ amo kikɛ fo chɛrga ma kakɔka ale kudu. 42Nɛ Ebɔrɛ nɛ n tuto Aizek bee bunyaŋ nɛ e la Eebraham gba be Ebɔrɛ na daa maŋ wɔ ma kutɔ nna, fo daa beeŋ ju ma fo laŋ to nɛ enɔfuloŋ. Ama Ebɔrɛ wu ma awurfoŋ nɛ kegben nɛ ŋ gben na kikɛ nna nseŋ fiɛ fo so edare na to.”
43Ndoŋ nna nɛ Leeban kaŋɛ Jeekɔb le: “Fo beche Lia nɛ Reechel ere la ma mbia nna nɛ fo mbia ere malɛ gba la n nanabiana nɛ asɔbɔya nɛ fo kɔ ere gba la meya. Kashenteŋto asɔ nɛ fee keni ere kikɛ la meya nna. Ama naniere manɛ nɛ meeŋ naŋ tiŋ n wora nɛ k shin nɛ ma bibiche ere nɛ bumo be mbia nɛ b kurge ere e bɛta n chena ma laŋ to? 44Amoso shin nɛ ma nɛ fo e nase kɔnɔ n sa abar nɛ k baa la shɛda be kusɔ a wɔ anyi be kefɛato.”
45Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb ta kejembu ko n yuu n dulgi ndoŋ. 46E ka wora loŋ n loge nɛ e kaŋɛ mbe laŋ to ebi na: “Men gama ajembu n deŋi abar so.” Nɛ b gama ajembu n deŋi abar so nseŋ chena amo ekpa n ji. 47Leeban daŋ tre loŋ be kaboŋ na Jega Sahaduta nna nɛ Jeekɔb malɛ tre ndoŋ Galeed.
48Ndoŋ nna nɛ Leeban kaŋɛ: “Ajembu nɛ a deŋ abar so ere e la anyi be kɔnɔ naseso ere be shɛda kabre.” Loŋ so nɛ b daŋ nase ndoŋ Galeed na. 49Kumo be ketre ko gba e daa la Mispa, ŋkpal manɛ so, le nɛ e daŋ kaŋɛ: “Ebɔrɛ e baa keni ma nɛ fo kikɛ so saŋɛ nɛ anyee barga abar ere. 50Nɛ fo baŋ tɔrɔ ma mbichebi ere be ekama ŋko n ta eche kama n ti bumo so, hale an ka bee shin nɛ an barga abar ŋkaa maaŋ naŋ wu abar ere gba, baa nyiŋi fanɛ Ebɔrɛ bee keni anyi.”
51Kumo be kaman nɛ Leeban naŋ kaŋɛ Jeekɔb le: “Ajembu nɛ a deŋ abar so ere nɛ kumo nɛ k yuu ere e la asɔ nɛ a yil ma nɛ fo be kefɛato. 52Amoso m maaŋ baŋ amo so m ba tɔrɔ fo. Fo alɛ e sa maŋ baŋ amo so m ba tɔrɔ ma. 53Eebraham nɛ Nahɔɔ nɛ bumo tuto be Ebɔrɛ na e gberge ekama nɛ e maŋ bɛ kɔnɔ naseso ere so kusoe.”
Ndoŋ nɛ Jeekɔb yili Ebɔrɛ nɛ mo tuto Aizek daa bunyaŋ na be ketre so m bɔ ntaŋ fanɛ e beeŋ bɛ bumo be kɔnɔ naseso na so. 54Kumo be kaman nɛ e lara sarga abee be efuli na so ndoŋ nseŋ tre basa nɛ b wɔ ndoŋ na kikɛ nɛ b ba ji. B ka ji n loge nɛ b di ndoŋ ŋklade.
55Kumo be ŋklade chipurdidi nɛ Leeban koso n lala mo nanabiana na nɛ mbe bibicheana na so n nɛfa bumo nseŋ bɛta n yɔ mo pe.
32Jeekɔb ka shɛr mo da Isɔɔ to be asheŋ
1Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb malɛ pɛ mbe ekpa a yɔ nɛ Ebɔrɛ be emalaika ba tu mo. 2Jeekɔb ka wu bumo nɛ e kaŋɛ: “Ebɔrɛ be benapo be echenakpa nde.” Kumo be kaman nɛ e nase kaboŋ na Mahanayim.
3Ndoŋ nɛ Jeekɔb yili n shuŋi mbɔ nɛ b juŋkpar mo a yɔ mo da Isɔɔ kutɔ ashi Seyir nɛ k wɔ Edɔm be efuli so na. 4Kamalga nɛ e daŋ ta n sa mbɔ na fanɛ b ya sa mo da Isɔɔ e la: “Fo kayɛrbi Jeekɔb yɛ: ‘N daŋ ya kaa wɔ Leeban pe nna m ba fo mbre. 5Ŋ kɔ ana nɛ ekurma nɛ mbolpɔ nɛ mboe, benyanyɛn nɛ benyache a ba nsaa kule fo n nyɛnpe fanɛ fo wu ma kuwɔr.’ ”
6Mbɔ na ka bɛta m ba Jeekɔb kutɔ nɛ b kaŋɛ mo le: “An yɔ fo da Isɔɔ kutɔ, amoso e ta basa alfa ana a shɛr fo to.”
7Ndoŋ nna nɛ kufu nɛ kagbenejija damta tɔr Jeekɔb so nɛ e barga mbe basa nɛ mbe ana nɛ ekurma nɛ mbolpɔ nɛ mboe nɛ b wɔ mo kutɔ na to ntuŋnyɔ. 8Ŋkpal manɛ so le nɛ e daa fɛ: “Nɛ Isɔɔ ba kɔ katuŋ koŋwule m pɔɔ kumo so, katuŋ nɛ k ka na malɛ beeŋ shile.”
9Kumo be kaman nɛ Jeekɔb kule Ebɔrɛ ŋ kaŋɛ: “N tuto Eebraham nɛ Aizek be Ebɔrɛ, n Nyɛnpe, fo e kaŋɛ ma fanɛ m bɛta n yɔ ma efuli so nɛ ma basa pe nɛ fo shin nɛ ŋ ki asɔwura. 10N nyi ŋ ka maŋ daga kuwɔrwu nɛ kashenteŋji nɛ fo wu ma fo kenya ere kikɛ. Kekpabi nawule nɛ n daŋ ta n dii Jɔɔdan be lɔr ere n yɔ n wɔpa kutɔ, ama kabre m bɛta a ba nɛ basa nɛ asɔbɔya damta. 11Amoso mee kule fo nna fanɛ fo mɔlga ma ashi n da Isɔɔ be enɔ to, ŋkpal manɛ so, mee lɔ kufu nna fanɛ e bee ba nna nɛ e ba kɔ ma nɛ ma beche nɛ mbia kena. 12Ama fo alɛ kaŋɛ fanɛ feeŋ shin nɛ ŋ ki asɔwura nseŋ shin nɛ ma kanaŋ e salga fanɛ teku ase be leele nɛ esa maaŋ tiŋ ŋ karga na.”
13Jeekɔb nɛ mbe basa na daŋ di ndoŋ nna ŋklade. Kare ka chɛ nɛ e lara asɔ nɛ e kɔ na to be ako nɛ e ya kɛ mo da Isɔɔ. 14E daŋ lara mboeche alfa anyɔ nɛ mboelote adunyɔ, mbolpɔche alfa anyɔ nɛ benyɛnso adunyɔ, 15enyɔma cheso adesa nɛ bumo be bewurbi, enache adena nɛ egbolu kudu nɛ ekurmache adunyɔ nɛ ekurma nyɛnso kudu. 16E daŋ ta kusɔbɔya kama be yiri nɛ kumo be ekpapo nna nseŋ kaŋɛ bekpapo na le: “Men juŋkpar ma a yɔ nseŋ barga abar gbrɛgbrɛbi.”
17Kumo be kaman nɛ e kaŋɛ anya na to be emo nɛ e daŋ juŋkpar na fanɛ mo da Isɔɔ baŋ tu mo nseŋ bishi mo fanɛ, “Wanɛ be esa e la fo? Nnɛ nɛ fee yɔ? Wanɛ e wɔ asɔbɔya damta nɛ b juŋkpar fo ere kikɛ?” 18Nɛ e kaŋɛ mo: “B la fo Isɔɔ be kenya Jeekɔb peya nna nɛ e kaŋɛ fanɛ an ta m bar fo. Ama mo ere wɔ kaman a ba.”
19Loŋ koŋwule nɛ Jeekɔb daŋ kaŋɛ nyɛrbi nɛ b bɛ so na kikɛ fanɛ b kaŋɛ Isɔɔ. 20E yɛ: “Men sa maŋ teŋ so kekaŋɛ Isɔɔ fanɛ mbe kenya Jeekɔb wɔ kaman a ba.” Jeekɔb daa fɛ nna fanɛ nɛ e ta le be ŋkɛ ere n juŋkpar n ya sa Isɔɔ, a beeŋ wushi mo kagbene nɛ e sɔ mo nɛ enɔ anyɔ. 21Amoso Jeekɔb daŋ shin nna nɛ mbe kakɛ na juŋkpar mo nɛ mo ere naŋ shir echenakpa na n di ŋklade.
Jeekɔb nɛ Ebɔrɛ ka kɔ emaŋ be asheŋ
22Kumo be kanyɛso nɛ Jeekɔb koso n ta mbe beche nɛ bumo be mbita anyɔ nɛ mbe bibinyɛn kudukako n ya bɔla Jabɔk be lɔr na be kakpa nɛ k maŋ wɔ nchiŋ na n dii. 23E ka ta bumo n dii eboŋ na n loge nɛ e ta mbe kanya malɛ kikɛ n dii. 24Kumo be kaman nɛ Jeekɔb nawule bɛta n yɔ bumo be echenakpa na nɛ kanyɛn ko ba tu mo ŋ kɔ emaŋ hale nɛ kare ya chɛ. 25Kanyɛn na ka wu fanɛ e maa tiŋ a pɔɔ Jeekɔb so nɛ e beta Jeekɔb be kebembi nɛ mbe keleŋ kpekpel. 26Ndoŋ nna nɛ kanyɛn na kaŋɛ Jeekɔb le: “Shin nɛ n yɔ, ŋkpal manɛ so, kare chɛ.”
Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo: “M maaŋ shin nɛ fo yɔ ama fo baŋ nɛfa ma nna.”
27Nɛ kanyɛn na bishi Jeekɔb: “Fo ketre?”
Nɛ Jeekɔb kaŋɛ: “Ma ketre e la Jeekɔb.”
28Ndoŋ nna nɛ kanyɛn na kaŋɛ Jeekɔb le: “Yili kabre mbaanaayɔ fo ketre maaŋ naŋ ji Jeekɔb, k ki Israɛl, ŋkpal fo nɛ Ebɔrɛ nɛ edimɛdi ka kɔ nɛ fo pɔɔ so so.”
29Kumo be kaman nɛ Jeekɔb kule mo fanɛ e ti mbe ketre ŋ ŋini mo.
Nɛ kanyɛn na kaŋɛ: “Manɛ nɛ fee sha ma ketre nɛ fo wora?” Kumo be kaman nɛ e nɛfa Jeekɔb.
30Amoso nɛ Jeekɔb daŋ nase kaboŋ na be ketre Peniyɛl na, ŋkpal manɛ so, e yɛ: “N wu Ebɔrɛ kenishiso nfe nna, ma alɛ maŋ wu.”
31Epeŋi maŋ so nna pɔɛŋ nɛ e lar Peniyɛl a tɔr keleŋ so a yɔ. 32Ŋkpal kesheŋ ere so nɛ Israɛlebi maa ji eblaŋ nɛ k mar kusɔbɔya be kebembi be echɛkpa na. Ŋkpal Ebɔrɛ ka daŋ beta Jeekɔb be kebembi nɛ k kpekpel na so e daa tɔr keleŋ so nna.
33Jeekɔb nɛ Isɔɔ ka shɛr abar to be asheŋ
1Kede be kaman nɛ Jeekɔb maŋ kumu so n wu Isɔɔ nɛ mbe basa alfa ana ka bee ba nɛ e kpal loŋ so m barga mbe mbia na to n sa Lia nɛ Reechel nɛ bumo be mbita anyɔ na. 2E daŋ ta mbita na nɛ bumo be mbia nna n juŋkpar nseŋ ta Lia nɛ mbe mbia m bɛ so n ta Reechel nɛ Josɛf m bɛ so lalaloge. 3Jeekɔb ka wora loŋ na nɛ mo gbagba juŋkpar bumo kikɛ a jɔŋɛ a jɔŋɛ mo da Isɔɔ ase. E daŋ jɔŋɛ mo ase ale shunu nna pɔɛŋ nseŋ tu mo.
4Ndoŋ nna nɛ Isɔɔ malɛ shile n ya ber Jeekɔb to n far n chɛ mo n lɛ mbe enɔ n deŋi mbe abatimu so nɛ bumo benyɔ na kikɛ shu ga. 5Kumo be kaman nɛ Isɔɔ ki ŋ keni n wu beche na nɛ bumo be mbia na nseŋ bishi Jeekɔb le: “Fo nɛ basa mo malɛ nna?”
Nɛ Jeekɔb kaŋɛ: “Mbia nɛ Ebɔrɛ wu ma kuwɔr n sa ma, fo kenya nna.”
6Kumo be kaman nɛ mbita na nɛ bumo be mbia ba jɔŋɛ m bunyaŋ Isɔɔ nɛ mbe basa na. 7Nɛ Lia nɛ mbe mbia bɛ so n ta Reechel nɛ Josɛf malɛ m bɛ so lalaloge, nɛ bumo kikɛ jɔŋɛ m bunyaŋ Isɔɔ.
8Nɛ Isɔɔ bishi Jeekɔb le: “Nɛ asɔbɔya damta nɛ n shɛr to na malɛ a?”
Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo: “N ta bumo nna n sa fo nɛ fo wu ma kuwɔr n sɔ ma, n nyɛnpe.”
9Nɛ Isɔɔ kaŋɛ: “Bumo nɛ ma alɛ gba kɔ shi ga, amoso baa kɔ feya.”
10Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo: “Ayai, nɛ ma asheŋ baŋ bɔlɔ fo kenishi bre, kumo ere fo sɔ le be kakɛ nɛ mee sa fo ere, ŋkpal manɛ so, ŋ kaŋ baŋ wu fo anishito ere gba baa du nna fanɛ ŋ ka wu Ebɔrɛ be anishito na, fɔŋfɔŋ kananɛ fo sɔ ma nɛ enɔ anyɔ ere so. 11Amoso, jande sɔ kakɛ nɛ n ta n shuŋi a sa fo ere, ŋkpal manɛ so, Ebɔrɛ wu ma kuwɔr ga n sa ma kusɔ kama nɛ k daga ma.” Ŋkpal Jeekɔb ka mata Isɔɔ so ga so nɛ e sɔ kakɛ na.
12Kumo be kaman nɛ Isɔɔ kaŋɛ mo: “Shin nɛ n shuŋi fo n yɔ a!”
13Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo: “N nyɛnpe, fo nyi mbia ka maŋ kɔ eleŋ nɛ kumo alɛ naŋ daga fanɛ ŋ keni mbolpɔ cheso nɛ ana nɛ b kɔ bibi na so. B kpa bumo eleŋso kachɛ koŋwule n yɔ, asɔbɔya na kikɛ beeŋ wu. 14Amoso n nyɛnpe, juŋkpar ma a yɔ, nɛ ma alɛ e bɛ asɔbɔya na nɛ mbia na so a ba gbrɛgbrɛbi, hale nɛ an ba fo fo kutɔ ashi Edɔm be efuli so.”
15Nɛ Isɔɔ kaŋɛ: “Kumo ere shin nɛ n yige ma basa ere be beko fo kutɔ.”
Nɛ Jeekɔb bishi mo: “Manɛ nna nɛ fee sha nɛ fo wora loŋ, n nyɛnpe? Kananɛ fo sɔ ma ere gba kukwe.”
16Ŋkpal loŋ so Isɔɔ daŋ naŋ bɛta nna n yɔ mo pe ashi Edɔm be efuli so kumo be kachɛ na kikɛ. 17Ama Jeekɔb bre daŋ yɔ Sukɔf nna n ya pɔr kaboŋ ndoŋ n chena nseŋ yuu kuluu n sa mbe asɔbɔya malɛ. Sukɔf be kefito e la abuu to.
18Jeekɔb ka shi Mɛsopoteemia be efuli so m ba nɛ alenfia nɛ ya chena m mata kadegboŋ nɛ baa tre Shɛkɛm nɛ k wɔ Keenan be kasawule so na. 19Gbiti be ndarbi kalfa nɛ Jeekɔb daŋ ta n tɔ kasawule nɛ e chena so na ashi Hamar be mbia kutɔ. Hamar ere e daa la Shɛkɛm mo tuto na. 20Ndoŋ nɛ e pɔr bɔrɛsure m bunyaŋ Israɛl be Ebɔrɛ na nseŋ nase kumo Ɛl Elohi Israɛl.
34Daina nɛ Shɛkɛmebi be asheŋ
1Kachako nɛ Daina, Lia pibiche nɛ e daŋ kurge n sa Jeekɔb na lar n yɔ nɛ e ya bɔ Shɛkɛm be beche so. 2Ndoŋ nna nɛ Shɛkɛm, Hamar nɛ e daa la Hivebi nɛ efuli na so be ewura na pibinyɛn wu Daina nseŋ pur mo. 3E ka pur mo na nɛ mbe kagbene kilgi Jeekɔb pibiche Daina na so ga nɛ mbe kasha ba kebichebi na so nɛ e malga mo kutɔ kashaso. 4Kesheŋ ere be kaman nɛ Shɛkɛm kaŋɛ mo tuto Hamar fanɛ e ya sha kebichebi na n sa mo nɛ e ki mbe eche.
5Saŋɛ nɛ Jeekɔb nu fanɛ b jija mo pibiche Daina na nɛ mbe bibinyɛn daa wɔ kupuŋ to a keni bumo be asɔbɔya so. Nɛ e loto boeŋ hale nɛ mbe mbrantiɛ na ya shi kupuŋ to ŋ keta bumo be asɔbɔya m ba.
6Ndoŋ nna nɛ Shɛkɛm mo tuto Hamar lar n yɔ Jeekɔb kutɔ nɛ b ya malga Daina be kasha be asheŋ. 7Kumo be jemanɛ malɛ nɛ Jeekɔb be mbinyɛnbi na shi kupuŋ to m ba. B ka nu kusɔ nɛ k wora bumo sipoche Daina na nɛ kagbenejija bumo nɛ agbo pɛ bumo ŋkpal Shɛkɛm ka wora Jeekɔb pibiche anishinyɔr be kusɔ nɛ k maŋ daga ashi Israɛl be efuli so so.
8Ama le nɛ Hamar bre daŋ kaŋɛ bumo: “Ma kebia Shɛkɛm be kayɛlga wɔ men pibiche Daina so nna. Amoso, jande men ta mo n sa mo nɛ e ki mbe eche. 9Men shin nɛ anyi nɛ menyi e wora kɔnɔkoŋwule a ta abar be mbichebi. Anyeeŋ baa ta anyi be mbichebi a sa menyi nɛ men baa kil nɛ menyi alɛ gba e baa ta menyi be mbichebi a sa anyi nɛ an baa kil. 10Menyeeŋ tiŋ n chena anyi be efuli ere be kaplɛkama nɛ menyee sha. Men baa wɔ kumo so a ji yawu nsaa fin kanya a sa menyi be amu.”
11Kumo be kaman nɛ Shɛkɛm kaŋɛ Daina mo tuto nɛ mo siponyɛnana le: “Nɛ men shuli kusɔ nɛ ŋ kaŋɛ ere, ma alɛ gba beeŋ wora kusɔ kama nɛ men yili ma. 12Men ku kebia na be keshaji be kukɔ nɛ kakɛ nɛ meeŋ sa kanaŋkamaso nɛ menyee sha. Kusɔ kama nɛ men yili ma, meeŋ wora. Menyi ere e ta kebichebi na n sa ma nɛ n ta mo ŋ ki ma eche bre de.”
13Ŋkpal Shɛkɛm ka jija bumo sipoche Daina so, Jeekɔb be bibinyɛn na daŋ fule nna n shuli n sa Shɛkɛm nɛ mo tuto Hamar. 14Le nɛ b daŋ kaŋɛ bumo: “Anyi maaŋ tiŋ n wora le be kesheŋ ere, anyi maaŋ tiŋ n ta an sipoche n sa esa nɛ e maŋ ku kututu. K beeŋ baa la anishinyɔr be kusɔ nna n sa anyi. 15Ekpa koŋwule so nawule nɛ anyeeŋ shuli n sa fo. Kumo e la fanɛ menyeeŋ ki fanɛ anyi nna, nseŋ ku menyi be benyɛn kikɛ atutu. 16Kumo be kaman nɛ an baa ta abar be mbichebi a kil. Loŋ nɛ anyeeŋ chena menyi to nɛ anyi nɛ menyi e ki basa koŋwule. 17Ama nɛ menyi maaŋ shuli ŋ ku menyi be atutu bre, anyeeŋ sɔ an sipoche nseŋ koso menyi be efuli so.”
18Asheŋ nɛ b daŋ kaŋɛ na daŋ duli kusɔ lela nna n sa Hamar nɛ mo pibi Shɛkɛm. 19Shɛkɛm nɛ e daa la kabrantiɛbia nɛ ekama daa sa mo bunyaŋ ga ashi mo tuto be laŋ to na, daŋ maŋ naŋ jo kikɛ nseŋ wora kusɔ nɛ Jeekɔb be mbia daŋ kaŋɛ bumo na. Ŋkpal manɛ so, mbe kagbene daŋ pɛ Daina ga. 20Loŋ so Hamar nɛ mo pibinyɛn Shɛkɛm daŋ yɔ bumo be kade na to be kakpa nɛ benimu bee shɛr a to jina na nna n ya bɔ kubɔya na n sa bumo braana kikɛ. 21B yɛ: “Basa ere bee sha anyi be asheŋ ga. Men shin nɛ b chena anyi be kasawule ere so a ji yawu. Kasawule na shi ga nsaa beeŋ fo anyi nɛ bumo kikɛ. Anyeeŋ tiŋ n ta bumo be mbichebi nɛ bumo alɛ gba e tiŋ n ta anyeya. 22Ama basa na be kechena anyi be kasawule ere so beeŋ shi kananɛ anyeeŋ baa shuli a ku atutu fanɛ bumo nna. 23Nɛ an wora loŋ, basa ere be asɔbɔya ere nɛ bumo be kusɔ kama nɛ b kɔ ere kikɛ maaŋ ba ki anyeya a? Loŋ so, men shin nɛ an shuli kusɔ nɛ b kaŋɛ na nseŋ shin nɛ b chena anyi be kasawule ere so.”
24Ndoŋ nna nɛ benyɛn nɛ Shɛkɛm nɛ mo tuto Hamar daŋ tu ashi kade na be kakpa nɛ benimu bee shɛr a to jina na kikɛ shuli n sa bumo nseŋ shin nɛ b ku kade na to be benyɛn na kikɛ atutu.
25B ka ku atutu na be nchɛ asa be kefɛato, saŋɛ nɛ b kraa wɔ bumo be katutuku be ebesa to na nɛ Jeekɔb be bibinyɛn anyɔ, Simiɔn nɛ Livai, Daina mo siponyɛnana gbagba na, ta bumo be etokobi n ya gboŋ bumo m mɔ bumo be benyɛn na kikɛ, ŋkpal manɛ so, b daŋ maŋ bela ase. 26B daŋ mɔ Hamar nɛ mo pibi Shɛkɛm gba nseŋ keta bumo sipoche Daina ashi Shɛkɛm be laŋ to n yɔ epe. 27Kede be kaman nɛ Jeekɔb be mbia nɛ b ka na malɛ luri n sensaŋ kade nɛ b daŋ jija bumo sipoche kumo to na be asɔ kikɛ. 28B daŋ pɛ bumo be mbolpɔ nɛ ana nɛ ekurma nna, nseŋ ta bumo be asɔ kama nɛ b kɔ epe nɛ ndɔana to kikɛ. 29B daŋ ta basa na be kanya kikɛ nɛ bumo be beche nɛ mbia kikɛ nna.
30Le be asheŋ ere ka wora na be kaman nɛ Jeekɔb kaŋɛ Simiɔn nɛ Livai le: “Men bar ma tɔrɔ nna na. Naniere Keenanebi nɛ Pɛrizebi, nɛ b wɔ efuli ere so ere beeŋ kishi ma. Anyi alɛ be basa maŋ shi. Nɛ basa ere kikɛ wora kɔnɔkoŋwule, baaŋ mur ma nɛ ma laŋ to ebi ere kikɛ.”
31Nɛ mbe mbia na kaŋɛ mo le: “Anyi alɛ gba maaŋ shuli nɛ b ta an sipoche ŋ ki fanɛ bojuache.”
35Jeekɔb ka bɛta m ba Bɛtɛl be asheŋ
1Asheŋ ere kikɛ be kaman nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ Jeekɔb: “Bɛta n ya chena Bɛtɛl nseŋ yuu bɔrɛsure ndoŋ n sa Ebɔrɛ nɛ e daŋ lara mbe kumu ŋ ŋini fo saŋɛ nɛ fo daa shile a ŋana fo da Isɔɔ so na.”
2Jeekɔb ka nu loŋ nɛ e kaŋɛ mbe laŋ to ebi nɛ bumo nɛ b daa wɔ mo kutɔ na kikɛ le: “Men lara agbirana ere kikɛ ashi menyi to n fɔr menyi be amu ashi eyurpi kama to n chɛrga menyi be asɔbuuso 3nseŋ ba nɛ an yɔ Bɛtɛl n ya yuu bɔrɛsure n sa Ebɔrɛ nɛ e nu n sa ma nsaa wɔ ma kutɔ kaplɛkama nɛ n yɔ saŋɛ nɛ n wɔ awurfoŋ to na.” 4Jeekɔb ka malga loŋ n loge nɛ b ta bumo be agbirana na kikɛ nɛ bumo be akondeana kikɛ n sa mo nɛ e ta amo m puli Shɛkɛm be kedibigboŋ na ase. 5Jeekɔb nɛ mbe kanaŋ ka lar Shɛkɛm a yɔ nɛ Ebɔrɛ shin nɛ kufu pɛ nde nɛ b bɔla amo ase a choŋ na be basa. Amoso b daŋ maŋ tiŋ n wora Jeekɔb nɛ mbe basa shɛŋ.
6Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb nɛ basa nɛ b daa wɔ mo kutɔ na kikɛ yɔ Bɛtɛl. Kumo koŋwule nɛ baa tre Luz na, ashi Keenan be kasawule so. 7Nɛ Jeekɔb pɔr bɔrɛsure ndoŋ n sa Ebɔrɛ nseŋ tre kaboŋ na Ɛl Bɛtɛl, ŋkpal manɛ so, ndoŋ nɛ Ebɔrɛ daŋ lara mbe kumu ŋ ŋini mo saŋɛ nɛ e daa shile a ŋana mo da Isɔɔ so na.
8Loŋ be saŋɛ na nɛ Dɛbora, nɛ e daa la kebita a keni Rebɛka so kebiato na wu nɛ b puli mo Bɛtɛl be kedibigboŋ na ase. Loŋ so b daa tre ndoŋ Alɔn Bakut nna.
9Jeekɔb ka bɛta n shi Mɛsopoteemia be efuli so a yɔ Keenan na nɛ Ebɔrɛ naŋ lara mbe kumu ŋ ŋini mo nseŋ nɛfa mo 10ŋ kaŋɛ: “Fo ketre e la Jeekɔb, ama b maaŋ naa tre fo Jeekɔb. Fo ketre e la Israɛl naniere.”
11Kede be kaman nɛ Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ mo: “Ma e la Enyɛnpetale Ebɔrɛ na. Meeŋ shin nɛ fo mbia e ba kaa shi ŋ ki efuli damtaana be amuwuraana nɛ bumo be beko e ki bewura. 12N ta kasawule nɛ n daŋ ta n sa Eebraham nɛ Aizek na, n sa fo alɛ gba nɛ fo kaman to ebi.” 13Ebɔrɛ ka malga n loge nɛ e yige mo ashi kakpa nɛ e daa malga mo kutɔ na nseŋ choŋ.
14Ebɔrɛ ka yige mo n choŋ na nɛ Jeekɔb yuu ndulgi be kejembu ndoŋ nseŋ chulgi asɔnuuso ko nɛ ŋku n wurge kumo so fanɛ sarga na n sa Ebɔrɛ. 15Kede be kaman nɛ Jeekɔb nase ndoŋ be ketre Bɛtɛl.
Reechel nɛ Aizek be luwu be asheŋ
16Jeekɔb nɛ mbe kanaŋ ka lar Bɛtɛl a yɔ Efraf na nɛ kakurge ta Reechel. Kumo alɛ daa du kpakpa n sa mo. 17Mbe kakurge na be asheŋ ka bee ki kpakpa a ti so na nɛ kache nɛ e daa keta mo kurge na kaŋɛ mo: “Reechel, sa maa lɔ kufu, ebinyɛn nɛ fo naŋ nya.” 18Kajaa Reechel malɛ daa kɔ luwu nna, ama pɔɛŋ nɛ e wu nɛ e nase mbe kebia na Bɛn Oni. Ama kebia na mo tuto bre daŋ naŋ nase mo Bɛnjamin nna.
19Reechel ka wu nɛ b puli mo ashi Efraf be ekpa to. Ndoŋ koŋwule na e la Bɛtlɛhɛm na. 20Jeekɔb daŋ yuu ndulgi be kejembu nna n yili mbe nchaŋ so. Hale kabre loŋ be ndulgi be kejembu na kraa yil Reechel be nchaŋ na so.
21Kede be kaman nɛ Jeekɔb naŋ lar ndoŋ a yɔ n ya choŋ Mikdal Eder so n yɔ anishito n ya yuu mbe wajɛbu.
Jeekɔb be mbia be asheŋ
22Saŋɛ nɛ Jeekɔb daa wɔ ndoŋ na nɛ Ruben ya tu mo tuto Jeekɔb mo jipoche Bilha n di nɛ Jeekɔb nu kumo be asheŋ.
Jeekɔb daa kɔ mbinyɛnbi kuduanyɔ nna. 23Lia be mbia e daa la, Ruben, Jeekɔb be wurkoŋ nɛ Simiɔn nɛ Livai nɛ Juda nɛ Isakar n ta Zɛbyulɔn m bɛ so lalaloge. 24Reechel be mbia e daa la, Josɛf nɛ Bɛnjamin. 25Reechel be kebita Bilha be mbia e daa la, Dan nɛ Naftali. 26Lia be kebita Zilpa be mbia e daa la, Gad nɛ Ashɛr. Jeekɔb be mbinyɛnbi nɛ b daŋ kurge n sa mo ashi Mɛsopoteemia be efuli so nna na.
Aizek be luwu be asheŋ
27Jeekɔb nite loŋ m ba fo mo tuto Aizek pe ashi Mamre nɛ k daŋ taga Kiriaf Aba na. Kumo koŋwule na e la Hibrɔn na. Ndoŋ nɛ Aizek nɛ Eebraham daŋ chena na. 28Aizek be nfɛ nɛ e daŋ ji daa wɔ nfɛ kalfa nɛ aduburwa nna. 29Nfɛ ere be kaman nɛ e wu nɛ mbe mbia Isɔɔ nɛ Jeekɔb puli mo.
36Isɔɔ mo nanabiana be asheŋ
1Isɔɔ nɛ mo koŋwule na la Edɔm na be kaman to ebi nde.
2Isɔɔ daŋ ta beche nna ashi Keenanebi na to. Bumo e daa la Ada, Ilɔn nɛ e la Hitebi be esa na pibi, nɛ Oholibama, Ana pibi, mo alɛ nseŋ naa la Zibiɔn mo nɛ e la Hivebi be esa na mo nanabi. 3Isɔɔ be eche sasopo malɛ e daa la Basemat nɛ mo sipo la Nabaiɔt nɛ bumo tuto la Ishmaɛl na. 4Ada pibi e daa la Elifas nɛ Basemat malɛ pibi daa la Ruwɛl. 5Nɛ Oholibama malɛ be mbia daa la Jewush nɛ Jalam nɛ Koora. Isɔɔ be bibinyɛn nɛ b daŋ kurge n sa mo Keenan be efuli so nna na.
6Isɔɔ daŋ keta mbe beche nɛ mbe bibinyɛn nɛ mbe bibiche nɛ mbe laŋ to ebi kikɛ nɛ mbe asɔbɔya nɛ mbe kanya nɛ e nya ashi Keenan be efuli so na kikɛ nna m barga Jeekɔb n ya chena kasawule ko so. 7Bumo be kanya nɛ b daa kɔ na daa shi nna ga, loŋ so nɛ b daa maŋ tiŋ n chena abar so na. Kasawule nɛ b daŋ chena so na malɛ daa maŋ tiŋ n sɔ bumo kikɛ ŋkpal bumo be asɔbɔya na so. 8Amoso Isɔɔ nɛ mo koŋwule na la Edɔm na, daŋ ya chena Edɔm be efuli so be abee to nna.
9Isɔɔ nɛ e la Edɔmebi bumo tuto na be asheŋ nde. E daa wɔ Edɔm be efuli so be abee to nna.
10Isɔɔ be mbinyɛnbi be atre nde: Elifas nɛ mo nio la Ada na, nɛ Ruwɛl nɛ mo nio la Basemat na. 11Elifas malɛ be mbinyɛnbi nde: Teman nɛ Omaa nɛ Zefo nɛ Gatam nɛ Kenas. 12Isɔɔ pibi Elifas gba daa kɔ ejipoche ko nɛ baa tre mo Timna nɛ mo nɛ Elifas kurge Amalɛk. Isɔɔ be eche Ada mo nanabiana nna na. 13Ruwɛl be mbia nde. Nahat nɛ Zera nɛ Shaama nɛ Miza. Isɔɔ be eche Basemat mo nanabiana nna na.
14Isɔɔ nɛ mbe eche Oholibama nɛ e la Ana pibi nsaa la Zibiɔn mo nanabi na malɛ be mbinyɛnbi nde: Jewush nɛ Jalam nɛ Koora.
15Bewura nɛ b daa shi Isɔɔ be kanaŋ to nde. Bewura nɛ b daŋ shi Elifas nɛ e la Isɔɔ be wurkoŋ be mbinyɛnbiana to be eko daa la Teman nɛ Omaa nɛ Zefo nɛ Kenas 16nɛ Koora nɛ Gatam nɛ Amalɛk. Bewura nɛ b daŋ lar Elifas be kanaŋ to ashi Edɔm be efuli so ashi Edɔm be efuli so nna na. B daa la Ada mo nanabiana nna.
17Isɔɔ be kebia Ruwɛl be mbia nɛ b daŋ ki bewura nde: Nahat nɛ Zera nɛ Shaama nɛ Miza. Bewura nɛ b daŋ lar Ruwɛl be kanaŋ to ashi Edɔm nna na. B daa la Isɔɔ be eche Basemat mo nanabiana nna.
18Isɔɔ be eche Oholibama be mbia nɛ b daŋ ki bewura nde: Jewush nɛ Jalam nɛ Koora. Bewura nɛ b daŋ lar Isɔɔ be eche Oholibama nɛ e la Ana pibi na to nna na. 19Isɔɔ nɛ mo koŋwule la Edɔm na be mbia mo nɛ b daa la bewura nɛ bumo nɛ b daa maŋ la bewura nna na.
20Seyir nɛ e la Horaiebi be esa na be mbinyɛnbi nɛ b daa wɔ efuli na so nde. Lotan nɛ Shobal nɛ Zibiɔn nɛ Ana, 21nɛ Dishɔn nɛ Ezaa nɛ Dishan. Seyir be mbia ere gba daa la Horaiebi be bewura nna ashi Edɔm be kasawule so.
22Lotan be mbinyɛnbi e daa la Horai nɛ Homam. Timna malɛ daa la Lotan mo sipoche nna.
23Shobal be mbia e daa la Alvan nɛ Manahaf nɛ Ebal nɛ Shefo nɛ Onam.
24Zibiɔn malɛ be mbia e daa la Aya nɛ Ana. Le be Ana ere e daŋ fara n wu kabombi tushiso na ashi kiyi to saŋɛ nɛ e daa kpa mo tuto Zibiɔn be ekurma na.
25Ana malɛ be mbia e daa la Dishɔn nɛ Oholibama, nɛ e la Ana pibiche na. 26Dishɔn malɛ be mbia e daa la Hemdan nɛ Eshban nɛ Itran nɛ Keran.
27Ezaa malɛ be mbia e daa la Bilhan, Zafan nɛ Akan.
28Dishan malɛ be mbia e daa la Uz nɛ Aran.
29Le be basa ere malɛ e daa la Horaiebi na be bewura: Lotan nɛ Shobal nɛ Zibiɔn nɛ Ana 30nɛ Dishɔn nɛ Ezaa nɛ Dishan. Le be basa ere e daa ji Horaiebi be nde nɛ a chena ntuŋ ntuŋso na be kuwura ashi Edɔm be efuli so.
Edɔm be bewura be asheŋ
31Le be bewura ere e daŋ ji kuwura ashi Edɔmebi na so pɔɛŋ nɛ Israɛlebi na be ekama fara a ji kuwura. 32Bela nɛ e la Biyɔɔ pibi na e daŋ ji Edɔm be kuwura nɛ mbe kadegboŋ malɛ daa la Dinaba. 33Bela ka wu nɛ Jobaab nɛ e la Zera nɛ e shi Bozra na pibi ta kuwura na. 34Jobaab ka wu, Husham nɛ e shi Temanebi be kasawule so na malɛ e ta kuwura na. 35Husham ka wu nɛ Hadad nɛ e la Bedad nɛ e daŋ kɔ m pɔɔ Midianebi so ashi Mowab be efuli so na pibi e ta kuwura na. Mbe kadegboŋ e daa la Avif. 36Hadad ka wu nɛ Samla nɛ e shi Masreka na ta kuwura na. 37Samla ka wu nɛ Shawul nɛ e shi Rehobɔt nɛ k daa wɔ lɔrgboŋ nɛ baa tre Yufreetes na ase na malɛ ta kuwura na. 38Shawul ka wu, Baalhanan nɛ e la Akbɔ pibi na malɛ e ta kuwura na. 39Baalhanan, Akbɔ pibi ka wu nɛ Hadad ta kuwura na. Mbe kadegboŋ e daa la Pawu nɛ mbe eche malɛ be ketre daa la Mehetabel nɛ e la Matrɛd pibiche nsaa la Mezahab mo nanabi na.
40Bewura nɛ b daŋ lar Isɔɔ be kanaŋ to ashi ntuŋ so be atre nde: Timna nɛ Alvan nɛ Jetɛt 41nɛ Oholibama nɛ Ila nɛ Pinɔn 42nɛ Kenaz nɛ Teman nɛ Mibza 43nɛ Magdiel nɛ Iram. Bewura nɛ b daŋ ji kuwura kakpa nɛ b chena ashi Edɔm be kasawule so nna na. Kananɛ Isɔɔ, nɛ e la Edɔmebi bumo tuto, na be kaman to ebi be kuwurji be asheŋ nite nna na. Kananɛ Edɔmebi nɛ b la Isɔɔ na be kaman to ebi lar nna na.
37Josɛf be edare be asheŋ
1Jeekɔb daŋ chena Keenan be kaboŋ nɛ mo tuto daa wɔ fanɛ efɔ na nna.
2Jeekɔb nɛ mbe kanaŋ to ebi be asheŋ nde.
Josɛf ka daŋ n fo nfɛ kuduashunu na nɛ mo nɛ mo da nyɛnsoana nɛ b la mo tuto be beche Bilha nɛ Zilpa be mbia na daa kpa mbolpɔ. Loŋ be saŋɛ na so Josɛf daa wɔtɔ nna a ta mo daana na be asheŋ woraso m ba kaa kute a sa mo tuto.
3Jeekɔb malɛ daa sha Josɛf nna ga a chɔ mbe mbia na be ekama ŋkpal e ka daa la mbe mbel to be kebia so. Amoso e daŋ baa piŋi tenteŋ muchɛr muchɛr nna n sa Josɛf. 4Mo daana ka wu fanɛ bumo tuto bee sha Josɛf a chɔ bumo na nɛ b kishi mo nsaa maŋ naa malga mo kutɔ kashaso.
5Kachako nɛ Josɛf ku edare ko. E ka kaŋɛ mo daana edare na nɛ b kpal kumo so ŋ kishi mo ga n ti so. 6Le nɛ e daŋ kaŋɛ bumo: “Men nu edare mo nɛ ŋ ku ere. 7Edare na to n wu fanɛ an yɔ ndɔ to nna n ya teŋi ayu a kre to a nase nɛ ma kuyu pati niŋi to n yili nɛ menyeyaana ba gama ŋ kulti meya na nsaa jɔŋɛ kumo ase.”
8Ndoŋ nna nɛ mo daana na bishi mo: “Ama fee fɛ nna fanɛ feeŋ ba ji anyi so kuwura ŋko feeŋ ba kaa kɔ eleŋ anyi so a?” Nɛ b naŋ kpal edare na nɛ mbe mmalga so ŋ kishi mo ga n ti so.
9Kachako nɛ Josɛf naŋ ku edare ko nseŋ naŋ kute kumo ŋ ŋini mo daana na. E yɛ: “Men nu nfe, n yaŋ ku edare ko nna n wu epeŋi nɛ kufɔl nɛ achɛkpabi kudukako ka bee jɔŋɛ ma ase.”
10E ka kaŋɛ mo tuto edare na nɛ mo tuto ponte mo so ŋ kaŋɛ: “Nuso be edare nɛ fo ku loŋ? Fee fɛ fanɛ ma nɛ fo nio nɛ fo daana beeŋ ba kaa jɔŋɛ fo ase kashenteŋto nna a?” 11Ndoŋ nna nɛ mo daana na fara a kɔ mo kukɔrkɔ ŋko a besa mo eyur ashi bumo be ŋgbene to, ama mo tuto bre daa maŋ teŋ kesheŋ na so.
Josɛf mo daana ka fa mo be asheŋ
12Kachako nɛ mo daana na kpa bumo tuto be mbolpɔ a yɔ Shɛkɛm, 13nɛ bumo tuto Jeekɔb kaŋɛ Josɛf le: “Fo daana wɔ Shɛkɛm a keni mbolpɔ so, amoso shin nɛ n shuŋi fo bumo kutɔ.”
Nɛ Josɛf shuli ŋ kaŋɛ: “To.”
14Ndoŋ nna nɛ mo tuto kaŋɛ mo: “Keni, yɔ naniere n ya keni kananɛ fo daana nɛ asɔbɔya na du. Fo kaŋ wu bumo, fo naŋ ba kaŋɛ ma kusɔ nɛ k wɔtɔ.” Ndoŋ nna nɛ e shin nɛ Josɛf bɔla Hibrɔn be ketaŋɛ to a yɔ Shɛkɛm.
15E ka ya fo Shɛkɛm nɛ kanyɛn ko wu mo nɛ e na ndoŋ a kilgi to nɛ e bishi mo: “Manɛ nɛ fee fin?”
16Nɛ Josɛf kaŋɛ mo: “N daana nɛ mee fin. Jande nɛ fo nyi kakpa nɛ b wɔ a keni anyi be mbolpɔ so, fo ŋini ma ndoŋ.”
17Nɛ kanyɛn na kaŋɛ mo: “B maŋ naa wɔ nfe. N daŋ nu b ka kaŋɛ abar fanɛ b yɔ Dotan.”
Ndoŋ nna nɛ Josɛf ju mo daana na be kebɔr n ya tu bumo Dotan. 18E kraa wɔ kufɔ nna a ba nɛ mo daana na wu mo nseŋ wora kɔnɔkoŋwule fanɛ e baŋ ba, b mɔ mo.
19Le nɛ b daŋ kaŋɛ abar: “Men keni, edarekupo na e ya kaa ba na. 20Men shin nɛ an mɔ mo n lɛ ketirbu ere be kuko to nseŋ ya kaŋɛ fanɛ kupuŋ to be kusɔbɔya lubi ko e mɔ mo nseŋ keni kananɛ mbe edare ere be asheŋ beeŋ ba ki.”
21Ruben ka nu loŋ nɛ e wora ania a fin kananɛ e beeŋ wora m mɔlga Josɛf ashi bumo be enɔ to nseŋ kaŋɛ bumo le: “Men sa maŋ shin nɛ an lara mbe ŋkpa. 22Men sa maŋ wora mo shɛŋ. Men shin nɛ an ta mo n lɛ ketirbu ere to ashi kiyi ere to nfe. Ama men sa maŋ shin nɛ an teŋi enɔ m beta mo.” E daŋ kaŋɛ loŋ nna, saŋɛ na so e beeŋ sɔ kebia na bumo be enɔ to n ya sa mo tuto.
23Josɛf ka ba fo mo daana na kutɔ nɛ b gbaŋ mbe piŋi tenteŋ muchɛr muchɛr nɛ e daŋ buu na 24nseŋ ta mo n lɛ ketirbu nɛ k maŋ kɔ nchu to.
25Kumo be kaman nɛ b ya chena nɛ b ji ajibi nseŋ wu Ishmaɛlebi be eyawujipoana ko ka shi Giliad a yɔ Ijipt. Eyawujipoana na be enyɔma daŋ sulɔ tulale nɛ duwu nɛ asɔ warabi damta nna.
26Josɛf mo daana na ka wu basa na nɛ Juda kaŋɛ mo sipoana le: “Nɛ an baŋ mɔ an sipo ere nseŋ ta kumo ŋ ŋana, manɛ be tɔnɔ nɛ anyeeŋ nya kumo to? 27An fa mo n sa Ishmaɛlebi ere bɔ an ka teŋi enɔ m mɔ mo, ŋkpal manɛ so, an sipo gbagba nna nɛ anyi nɛ mo la ŋklaŋ koŋwule.” Ndoŋ nna nɛ bumo nɛ b ka na nu n sa mo.
28Amoso Ishmaɛlebi be eyawujipoana na ka ba fo kakpa nɛ Josɛf mo daana na wɔ na nɛ b lara Josɛf ketirbu na to n fa mo egbiti be ndarbi adunyɔ n sa Ishmaɛlebi na nɛ b ta mo n yɔ Ijipt be efuli so. Kumo be saŋɛ so nɛ Ruben bre maŋ wɔ bumo kutɔ.
29Ruben ka laŋɛ m ba ketirbu na ase m ba wu fanɛ Josɛf maŋ naa wɔtɔ nɛ e kpɛa mbe asɔbuuso to ŋkpal kagbenejijaso 30nseŋ yɔ mo sipoana na kutɔ n ya bishi bumo le: “Kebia ere ka maŋ naa wɔtɔ ere, manɛ nɛ meeŋ ya kaŋɛ mo tuto?”
31Kumo be kaman nɛ b mɔ kaboe nseŋ ta Josɛf be piŋi tenteŋ muchɛr muchɛr na m melti m melti kumo be ŋklaŋ 32nseŋ ta kale na n ya ŋini bumo tuto m bishi mo le: “Keni kusɔ nɛ an wu, fo kebia be piŋi na nde ŋko mannɛ kumo nna?”
33Ndoŋ nna nɛ e pin kumo nseŋ kaŋɛ: “Ma kebia be piŋi nna. Kupuŋ to be kusɔbɔya lubi ko e pɛ mo na. K maŋ naa kɔ emɔrɔ fanɛ kusɔbɔya ko e kpɛa mo to n we.”
34Ndoŋ nna nɛ e kpɛa mbe asɔbuuso to nseŋ ta kusɔbuuso ko nɛ kumo be kapɔr du sesaga fanɛ bɔtɛ m buu n ta nchɛ damta n shu mbe kebia na be keeli ga. 35Mbe bibinyɛn nɛ bibiche kikɛ daŋ wushi mo kagbene ŋ gben nɛ e yɛ: “Ayai, m maaŋ tiŋ n yige. Ma nɛ kushu ere e naaŋ yɔ ma nchaŋ to, kakpa nɛ ma kebia na wɔ na.” Kashenteŋto, e daŋ shu ga ŋkpal Josɛf so.
36Loŋ be saŋɛ malɛ nɛ Ishmaɛlebi nɛ b daŋ tɔ Josɛf na malɛ ta mo n ya fa n sa kanyɛn ko nɛ baa tre Potifa ashi Ijipt be efuli so. Potifa e daa la ewura Fɛɛro be esoji nɛ baa kuŋ mo na be enimu.
38Juda nɛ Taama be asheŋ
1Loŋ be jemanɛ na so nɛ Juda lar mo daana nɛ mo sipoana to n ya tu Adulam be kanyɛn ko nɛ b daa tre Haira na n chena. 2Ndoŋ nɛ Juda daŋ wu Keenan be kanyɛn ko nɛ baa tre mo Shuwa na pibicheso nseŋ n ta mo 3nɛ e di kedampo n kurge ebinyɛn nɛ e nase mo ketre Ɛra. 4B wɔtɔ loŋ nɛ eche na naŋ di kedampo ŋ kurge ebinyɛn nseŋ nase mo ketre Onan. 5Onan be kaman nɛ eche na naŋ di kedampo ŋ kurge ebinyɛn n nase mo ketre Shela. Kade nɛ baa tre Kezib na nɛ Juda daa wɔ nseŋ kurge mo.
6Juda be wurkoŋnyɛn nɛ baa tre Ɛra na ka ba fo eche nɛ Juda ta eche n sa mo. Eche na be ketre e daa la Taama. 7Ama Ɛra daa la esa lubi nna ashi Enyɛnpe be anishito nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ wu.
8Ɛra be luwu na be kaman nɛ Juda kaŋɛ Onan: “Fo da Ɛra be eche ka ki ekulpoche ere bre, fo ta mo ŋ kurge mbia n sa fo da ŋkpal manɛ so, fo e daga nɛ fo kurge mbia n sa fo da.” 9Ndoŋ nna nɛ Onan shuli n ta eche na, ama saŋkama nɛ mo nɛ eche na bee di keche nɛ kenyɛn e daa maa shin nɛ mbe nchu bee luri eche na to. E daa chulgi amo nna a wurge kasawule. Ŋkpal manɛ so, e daa nyi fanɛ mbia kama nɛ mo nɛ eche na kurge maaŋ baa la mo peya. 10Kusɔ nɛ Onan daa wora na daa la kusɔ lubi nna Ebɔrɛ be anishito nɛ Ebɔrɛ shin nɛ mo alɛ gba wu.
11Onan malɛ ka wu na be kaman nɛ Juda kaŋɛ mo shache Taama le: “To, baa yɔ fo tuto pe n yaa ka la ekulpoche loŋ n ya fo saŋɛ nɛ n pibinyɛn Shela beeŋ daŋ n fo eche.” Juda daŋ kaŋɛ loŋ nna ŋkpal e ka daa lɔ kufu fanɛ nɛ Shela ta mo, mo alɛ gba beeŋ wu fanɛ kananɛ mo daana na wu n wu na. Ndoŋ nna nɛ Taama yɔ mo tuto pe n ya kaa wɔtɔ.
12B wɔtɔ loŋ nɛ Juda be eche nɛ e la Shuwa pibiche na ba wu. Juda ka shu mbe keeli loŋ n ya fo saŋɛ nɛ kagbene wushi mo nɛ mo nɛ mo teri Haira nɛ e shi Adulam na yɔ Timna, kakpa nɛ baa kuya mbe mbolpɔ be afuibi so na.
13Ndoŋ nna nɛ esa ko ya kaŋɛ Taama le: “Fo shanyɛn bee yɔ Timna nna nɛ e ya kuya mbe mbolpɔ be afuibi so.” 14Taama ka nu loŋ nɛ e delge mbe kukulwu be asɔbuuso nɛ e daŋ buu na n nase nseŋ ta asɔ pɔtɛ m buu n ta shata n deŋi kumu nɛ k baa buu mbe anishiakpa so. Kumo be kaman nɛ e ya chena kade nɛ baa tre Enayim na be ekarso. E daŋ wora loŋ nna ŋkpal e kaa nyi Juda pibinyɛn Shela ka daŋ ŋ ki enyɛn nɛ bumo alɛ daa maŋ shin nɛ e ya kil mo na so.
15Juda ka ba fo kakpa nɛ Taama tase na nseŋ wu mo nɛ e fɛ fanɛ sakaleche ko e la mo ŋkpal e ka ta shata m buu anishi so so. 16Ndoŋ nna nɛ e yɔ mo kutɔ ekpakar na n ya kaŋɛ mo le: “Keni, shin nɛ an ya di keche nɛ kenyɛn ai.” E daŋ kaŋɛ loŋ nna ŋkpal e ka daa maŋ pin e ka la mo shache so so.
Ndoŋ nna nɛ kache na malɛ bishi mo: “Nɛ ma nɛ fo di, manɛ nɛ feeŋ sa ma?”
17Nɛ Juda kaŋɛ mo: “Meeŋ shin nɛ b bar fo kaboefɔlbi ashi ma asɔbɔya to.”
Nɛ keche na bishi mo: “Nɛ manɛ nɛ feeŋ ta n wora tarma n sa ma nɛ n yirda fo kamalga ere n ya fo saŋɛ nɛ feeŋ bar kaboe na?”
18Nɛ Juda malɛ bishi mo: “To, manɛ nɛ fee sha fanɛ n ta n wora tarma n sa fo n ya fo saŋɛ nɛ kaboe na beeŋ ba?”
Nɛ kache na kaŋɛ mo: “Ta fo kemaŋkanibi nɛ fo ketre deŋ so nɛ fo di ere nɛ fo kekpabi nɛ fo keta ere n sa ma.” Ndoŋ nna nɛ Juda ta asɔ na n sa kache na nɛ mo nɛ mo di keche nɛ kenyɛn nɛ e luri kedampo. 19Kumo be kaman nɛ kache na bɛta n yɔ epe n ya deŋi shata na n nase nseŋ naŋ ta mbe ekulpoche be asɔbuuso na m mɛa to.
20Juda ka ya ta kaboefɔlbi na n shuŋi mo teri Haira nɛ e shi Adulam na fanɛ e ta n ya sa kache na nseŋ sɔ mbe asɔ na m ba, nɛ kache na maŋ naa wɔ kakpa nɛ b daŋ tu mo na. 21Ndoŋ nna nɛ e bishi benyɛn mo nɛ e ya tu ndoŋ na le: “Nnɛ nɛ sakaleche nɛ e daa wɔ Enayim be ekpakar na wɔ?”
Nɛ b kaŋɛ mo: “Sakaleche kama maŋ wɔ nfe.”
22Ndoŋ nna nɛ e bɛta n ya kaŋɛ Juda: “M maŋ ya wu kache na. Benyɛn nɛ b wɔ ndoŋ na malɛ gba kaŋɛ fanɛ sakaleche kama maŋ wɔ ndoŋ.”
23Nɛ Juda kaŋɛ mo teri: “Shin nɛ e baa kɔ asɔ na, anyi maaŋ fin mo nɛ anyi be wulo e bugi. Ma ere wora ania nɛ ŋ ka mo kaboefɔlbi na, fo maŋ ya tu mo nna.”
24Kumo be afɔl asa be kaman nɛ esa ko ba kaŋɛ Juda le: “Fo shache Taama ji kubojua n di kedampo.”
Ndoŋ nna nɛ Juda kaŋɛ: “Men ta mo n lar ekarso n chɔɔ mo edɛ m mɔ.”
25B ka yaa keta mo a lar nɛ b ya chɔɔ m mɔ nɛ e ta le be kubɔya ere n shoŋi mo shanyɛn Juda: “Sɔ kemaŋkanibi nɛ kumo be efɔl ere nɛ kekpabi ere ŋ keni. Esa nɛ e di ma kedampo na be asɔ nna na.”
26Ndoŋ nna nɛ Juda pin asɔ na nseŋ kaŋɛ: “Alelasheŋ be kaplɛa so, kache na bɔ ma. A daŋ daga fanɛ n ta mo n sa m pibinyɛn Shela nna, ama ma alɛ maŋ wora loŋ.” Kumo be kaman Juda maŋ naŋ tu kache na n di keche nɛ kenyɛn kikɛ.
27Mbe kakurgeachɛ ka fo nɛ b wu fanɛ mborobi nyɛnso be kedampo e daa la. 28E kaa bee kekurge nɛ mbia na be eko be enɔ juŋkpar n lar nɛ esa nɛ e bee keta beche nɛ baa kurge na ta jese peper n chɛ enɔ na nseŋ kaŋɛ: “Ede e daŋ kelar na.” Ama k maŋ chɛr nɛ enɔ na naŋ bɛta n luri nɛ kebia nyɔsopo na ba choŋ n lar. Nɛ esa nɛ e bee keta beche nɛ baa kurge na kaŋɛ: “Ama kananɛ fee sha nɛ fo bugi ekpa n lar nde ŋko?” 29Ketre nɛ b daŋ nase mo e la Pɛrɛs. 30Mo da na ka chɛ efɔl peper n shir kaman m ba lar nɛ b nase mo ketre Zera.
39Josɛf nɛ Potifa be eche be asheŋ
1Ishmaɛlebi nɛ b daŋ tɔ Josɛf na ka ta mo n yɔ Ijipt be efuli so, Potifa nɛ e la Ijipt be ewura Fɛɛro be esoji nɛ baa kuŋ mo na be enimu na e daŋ tɔ mo. Potifa gba daa la Ijiptebi nna.
2Enyɛnpe na daa wɔ Josɛf kutɔ nna a nɛfa mo ashi kusɔ kama nɛ e bee wora ashi mo nyɛnpe Ijiptnyɛn na be laŋ to.
3Josɛf mo nyɛnpe Potifa ka wu fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na wɔ Josɛf kutɔ nsaa nɛfa kusɔ kama nɛ e bee wora na 4nɛ Josɛf be asheŋ bɔlɔ mo kenishi ga. Ndoŋ nna nɛ e ta mo ŋ ki esa nɛ e bee shuŋ mbe ashuŋ nsaa keni mbe laŋ so. 5Baŋ yili jemanɛ nɛ Potifa ta Josɛf ŋ ki mbe laŋ to nɛ mbe asɔ kikɛ so be enimu na, Enyɛnpe na daŋ kpal Josɛf so nna n nɛfa mbe laŋ to nɛ mbe ndɔ to be asɔ kikɛ nyam. 6Josɛf ka daŋ baa juŋkpar kusɔ kama ashi mbe laŋ to so, Potifa daŋ maŋ naa fɔŋ shɛŋ so ama ajibi nɛ e beeŋ ji nawule.
Josɛf malɛ daŋ pɔr nɛnɛ nna a walɛ kayɛrbi. 7B wɔtɔ loŋ nɛ Josɛf mo nyɛnpe be eche be kagbene ba kilgi Josɛf so nɛ mbe kayɛlga ba mo so nɛ kaŋɛ Josɛf le: “Ba nɛ an ya di keche nɛ kenyɛn ai.”
8Nɛ Josɛf kini nseŋ kaŋɛ kache na: “Ŋ ka bee ji kejuŋkpar laŋ ere to ere, n nyɛnpe maŋ naa fɔŋ shɛŋ so, kusɔ kama nɛ e kɔ e ta kumo nna m bɔɔ ma enɔ. 9Kenimu be kaplɛa so, esa kama maŋ chɔ ma laŋ ere to. N nyɛnpe maa mɔn ma shɛŋ shɛŋ laŋ ere to ama fo nawule nɛ e maŋ ta m bɔɔ ma enɔ, ŋkpal manɛ so, mbe eche e la fo. To, nɛ nuso nɛ meeŋ tiŋ n nya kagbene kpakpaso n wora le be kulubi ŋ gbiti Ebɔrɛ?” 10Asheŋ nɛ Josɛf daŋ malga na kikɛ daa maŋ luri kache na to, amoso saŋkikɛ e daa kaŋɛ Josɛf kesheŋ koŋwule na nna, nɛ Josɛf malɛ daa maa nu a sa mo nsaa gelge mo.
11Kachako nɛ Josɛf yɔ laŋ to nɛ e ya shuŋ nɛ laŋ na to be beshumpo na be ekama maŋ wɔtɔ. 12Ndoŋ nna nɛ kache na ya pɛ Josɛf be kale to a gberge a kaŋɛ mo le: “Shin nɛ an di! Shin nɛ an di!” Ndoŋ nna nɛ Josɛf gbaŋ mbe kale n wɔtɔ kache na be enɔ to nseŋ shile n lar laŋ na to.
13Kache na ka wu fanɛ Josɛf yige mbe kale n wɔtɔ mbe enɔ to nseŋ lar kowu n shile na 14nɛ e tre mbe laŋ na to be beshumpo na ŋ kaŋɛ bumo: “Men keni, ŋ kul bar Hibruw ere nna nɛ e ba tege anyi. Men keni, e ba ma ebu to nna nɛ e ba pur ma nɛ m boŋ to awɔrso ga. 15E ka nu kananɛ m boŋ to na nɛ e yige mbe kale n wɔtɔ ma enɔ to nseŋ shile n lar kowu.”
16Kede be kaman nɛ e ta Josɛf be kale na n nase m mata mbe kumu hale nɛ Josɛf mo nyɛnpe na ya ba. 17Mo kul ka ba nɛ e kaŋɛ mo kesheŋ koŋwule na fanɛ: “Keni, kenya nɛ e la Hibruw nɛ fo bar laŋ to m ba wɔtɔ anyi to nfe na luri nna nɛ e ba pur ma. 18Ama ŋ ka baŋ boŋ to n shu awɔrso nɛ e gbaŋ mbe kale n wɔtɔ ma enɔ to nseŋ shile n lar kowu.”
19Josɛf mo nyɛnpe na ka nu kusɔ nɛ mbe eche kaŋɛ na nɛ k nu mo agbo nɛ mbe kagbene kaa mo ga. 20Ndoŋ nna nɛ Josɛf mo nyɛnpe na pɛ mo n ti ebu, kaboŋ nɛ baa ti ewura Fɛɛro be basa lubi ebu na.
21Enyɛnpe Ebɔrɛ na daa wɔ Josɛf kutɔ ashi kabuti na to gba nna a ŋini mo mbe kasha nseŋ shin nɛ Josɛf be asheŋ bee bɔlɔ kabutikenipo na kenishi. 22Ndoŋ nna nɛ kabutikenipo na ta basa nɛ b daa wɔ kabuti na to kikɛ nɛ kusɔ kama nyam nɛ k daa wora ndoŋ na m bɔɔ Josɛf enɔ nɛ e bee keni so. 23Kabutikenipo na be lakal daa maŋ naa deŋ kusɔ kama nɛ Josɛf daa wora so, ŋkpal manɛ so, Enyɛnpe na daa wɔ mo kutɔ nna a nɛfa kusɔ kama nɛ k daa wɔ mbe enɔ to nɛ k bee wora nɛnɛ.
40Josɛf ka kute kabutiwura be edare be afito be asheŋ
1Asheŋ ere be kaman be kachako nɛ esa nɛ e bee sa Ijipt be ewura Fɛɛro asɔnuuso nɛ e bee nuu nɛ mbe bodobodo worapo nimuso wora n da bumo nyɛnpe Ijipt be Ewura so. 2Ndoŋ nna nɛ Fɛɛro nya agbo n wɔtɔ mbe asɔnuuso kenipo nimuso nɛ mbe bodobodo worapo nimuso na. 3Amoso e daŋ shin nɛ b ti bumo ebu ashi kakpa nɛ Josɛf gba daa wɔ kabuti to na nna. 4B ka wɔ kabuti na to na nɛ bekumpo be enimu na ta bumo m bɔɔ Josɛf enɔ nɛ e bee keni so.
5Kachako nɛ bumo basa anyɔ be ekama ku edare kanyɛ koŋwule na. Bumo be edareana na malɛ be kekama daa ŋini kusɔ ko nna.
6B ka ku edareana na ŋklade chipurso nɛ Josɛf wu fanɛ bumo be ŋgbene maŋ fuli bumo. 7Ndoŋ nna nɛ e bishi bumo le: “Manɛ e ba nɛ men gbir anishito kabre loŋ?”
8Nɛ b kaŋɛ mo le: “Anyi benyɔ kikɛ ku edareana nna, anyi alɛ maŋ nya esa kama nɛ e kute amo be afito n sa anyi.”
Nɛ Josɛf kaŋɛ bumo: “Edareana be afito be kekute kikɛ wɔ Ebɔrɛ kutɔ nna, amoso, men kaŋɛ ma men be edareana na.”
9Ndoŋ nna nɛ asɔnuuso kenipo nimuso na kaŋɛ Josɛf mbe edare. E yɛ: “Ma edare to n wu kefeelebi nɛ k bee sɔr asɔrso nɛ baa tre greep na nɛ k kɔ ayabi asa kumo so ka yil ma anishito. 10Epul na to nɛ k futi n sɔr asɔrso nɛ baa tre greep na nɛ a chɛ gbi gbi nseŋ daŋ m bel. 11Jemanɛ na so nɛ ewura Fɛɛro be kusɔnuuasɔ wɔ ma enɔ to nɛ n ya chuge egreep na n nyaŋ amo be nchu n wɔtɔ kumo to n ya sa mo.”
12Ndoŋ nna nɛ Josɛf kaŋɛ mo: “Fo edare na be kifito nde. Ayabi asa na la nchɛ asa nna. 13Ta a ba nchɛ asa to, Fɛɛro beeŋ lara fo kabuti ere to n shin nɛ fo naŋ ya kaa yil eyilikpa nɛ fo daa yil na a ta kusɔnuuasɔ nɛ kumo be asɔ a sa mo Fɛɛro fanɛ kananɛ fo daa wora na. 14Ama mee kule fo nna fanɛ nɛ kusɔ kama kaŋ nyalɛ n sa fo, fo nyiŋi ma nseŋ wora ma kelela. Kaŋɛ Fɛɛro ma asheŋ n lara ma ashi kabuti ere to. 15Ŋkpal manɛ so, b daŋ pɛ ma eleŋso nna ashi Hibruwebi be kasawule so m ba nfe. Ma alɛ ka ba nfe ere gba, m maŋ wora shɛŋ n daga kabuti.”
16Ewura Fɛɛro be bodobodo worapo nimuso na ka nu kananɛ Josɛf sa edare na be kifito nɛ k wɔ bel na nɛ e kaŋɛ Josɛf: “Ma alɛ gba ku edare nna n wu ŋ ka sulɔ bodobodo be alantaŋɛ asa ma kumu so. 17Kelantaŋɛ sasopo nɛ k daa bɛ esoso gbagba na to daa kɔ Fɛɛro be ajibi be yiri yiri nɛ b ta paanu be nyifu n wora nna, ama mbuibi daa ba nna m ba kaa ji amo kelantaŋɛ na to ashi ma kumu so.”
18Ndoŋ nna nɛ Josɛf kaŋɛ mo: “Fo edare na be kifito nde. Alantaŋɛ asa na la nchɛ asa nna. 19Ta a ba nchɛ asa to Fɛɛro beeŋ lara fo kabuti ere to n shin nɛ b chɛ fo efɔl n shiga kedibi so m mɔ nɛ mbuibi e ba ji fo kebuni.”
20Edareana na be kaman be kachɛ sasopo na daa la Fɛɛro be kakurgeachɛ nna nɛ e wora kejigboŋ n sa mbe benimu kikɛ nseŋ lara asɔnuuso kenipo nimuso na nɛ bodobodo worapo nimuso na ashi kabuti to m ba benimu kikɛ be anishito. 21E ka lara bumo na nɛ e bɛta asɔnuuso kenipo nimuso na n yili mbe eyilikpa, saŋɛ na so e beeŋ naa ta mo ere Fɛɛro be kusɔnuuasɔ na nɛ kumo be asɔ a sa mo. 22Ama bodobodo worapo nimuso na bre e daŋ shin nna nɛ b chɛ mo efɔl n shiga fanɛ kananɛ Josɛf daŋ kute bumo be edareana na be afito n sa bumo na.
23Asheŋ nɛ a wora ere kikɛ be kaman, Fɛɛro be asɔnuuso kenipo nimuso na daŋ maŋ naŋ nyiŋi Josɛf be asheŋ, e daŋ teŋ mo so nna.
41Josɛf ka kute ewura Fɛɛro be edare be afito be asheŋ
1Asheŋ nɛ a wora na kikɛ be nfɛ anyɔ be kaman nɛ ewura Fɛɛro ku edare ko. Edare na to e daa yil lɔr nɛ baa tre Nail na be kegroŋgu so nna. 2Ndoŋ nna nɛ e wu ana danso ashunu nɛ b walɛ eyurto ga ka lar lɔr na to n yɔ kumo be ekarso n ya kaa ji afitiri. 3Loŋ be ana na be kaman nɛ ana beeso kɔŋkrɔŋ wɔlsobi ashunu malɛ ba choŋ n lar lɔr koŋwule na to n ya yili m mata bedanso na. 4Kumo be kaman nɛ ana beeso kɔŋkrɔŋ wɔlsobi na ta bedanso ashunu nɛ b walɛ eyurtoana na m min. Edare ere to nɛ ewura Fɛɛro tiŋi.
5Kumo be kaman nɛ e naŋ laŋɛ n di n naŋ ku edare nyɔsopo n wu ayu be amu lela lempo ashunu ko ka wɔ kuyudibi koŋwule so a daŋ. 6Le be ayu ere be kaman nɛ ayu be amu ashunu pɔsampɔsambi ko malɛ naŋ lar a du fanɛ ewule kpakpaso be epeŋi nɛ afu tushiso nɛ a shi epeŋipetekpa ka chɔ amo na 7ta ayu lela lempo ashunu na m min. Kumo be kaman nɛ Fɛɛro tiŋi n wu fanɛ edare nɛ e ku.
8Kare ka chɛ nɛ mbe kagbene jija mo ga nɛ e shuŋi n tre mbe efuli so be belejipoana kikɛ nɛ Ijipt be benyiashempo kikɛ m ba kaŋɛ bumo mbe edareana na, ama bumo be ekama daa maŋ tiŋ ŋ kaŋɛ mo edareana na be afito.
9Kede be kaman nɛ Fɛɛro be asɔnuuso kenipo nimuso na kaŋɛ mo le: “Kabre nɛ n nyiŋi ŋ ka wora kusɔ ko n da so. 10Saŋko nɛ fo ewura Fɛɛro daŋ nya agbo n wɔtɔ ma nɛ bodobodo worapo nimuso na nseŋ daŋ shin nɛ b ti anyi ebu ashi bekumpo be enimu pe na nɛ 11anyi benyɔ na kikɛ daŋ ku edareana kanyɛ koŋwule nɛ amo be kekama daa kɔ kumo be kifito. 12Loŋ be saŋɛ na so nɛ anyi nɛ Hibruw be kabrantiɛbia ko nɛ e la ekumpo nimuso be kenya na daa wɔ kabuti na to. Ndoŋ nna nɛ an kaŋɛ mo anyi be edareana na nɛ e kute ŋ kute amo be afito n sa anyi. Ekama be edare nɛ kumo be kifito. 13Kananɛ mo alɛ daŋ baŋ kute amo n sa anyi na gbagba chap e daŋ wora. B daŋ bɛta ma nna m ba yili ma eyilikpa nseŋ daŋ chɛ emo na malɛ efɔl.”
14Epul na to nɛ Fɛɛro shuŋi fanɛ b ya lara Josɛf kabuti na to m ba. Nɛ b ya bar mo manaŋ manaŋ. E daŋ she mbe kumu nna nseŋ chɛrga mbe asɔbuuso pɔɛŋ nseŋ ba Fɛɛro be anishito.
15Ndoŋ nna nɛ Fɛɛro kaŋɛ Josɛf le: “Ŋ ku edare nna nɛ ekama pin kumo be kifito ŋ gben. Ma alɛ nu b ka kaŋɛ fanɛ fee tiŋ a kute edare be afito.”
16Nɛ Josɛf kaŋɛ mo: “Ewura Fɛɛro, ŋ gbagba maaŋ tiŋ n wora loŋ, ama Ebɔrɛ beeŋ chɛ ma to nɛ n sa fo edare na be kifito kananɛ k daga.”
17Ndoŋ nna nɛ Fɛɛro kaŋɛ Josɛf: “Ma edare na to n daa yil Nail be lɔrkar nna 18nseŋ wu ana danso ashunu nɛ a walɛ eyurto ka lar lɔr na to n ya kaa mur a ji afitiri kumo be ekarso. 19Loŋ be ana na be kaman nɛ ana beeso kɔŋkrɔŋ wɔlsobi ashunu ko malɛ gba choŋ n lar lɔr na to. M maŋ naŋ wu loŋ be ana wɔlsobi kikɛ ashi Ijipt be kasawule so kikɛ. 20Ndoŋ nna nɛ ana beeso wɔlsobi na ta ana danso ashunu nɛ a daŋ fara n lar na m min. 21Bumo alɛ ka daŋ min bumo na gba be kaman, fo maa pin fanɛ b wora loŋ, ŋkpal manɛ so, b daŋ kraŋ wɔlsobi nna fanɛ kananɛ b daa du pɔɛŋ nseŋ min bedanso na. Edare ere be kaman nɛ n tiŋi. Kade be kaman nɛ n naŋ laŋɛ ŋ ku edare nyɔsopo.
22Ma edareana na to n daŋ wu ayu be amu lempo lela ashunu ko ka wɔ kuyudibi koŋwule so a daŋ. 23Le be ayu ere be kaman nɛ ayu be amu ashunu ko malɛ naŋ lar, a du pɔsampɔsambi fanɛ ewule kpakpaso be epeŋi nɛ afu tushiso nɛ a shi epeŋipetekpa ka chɔ amo na. 24Ndoŋ nna nɛ ayu pɔsampɔsambi na ta ayu amu lela ashunu na m min. Ŋ kute edareana ere ŋ ŋini efuli ere so be belejipo kikɛ, ama bumo be ekama maŋ tiŋ ŋ kute amo be kifito n sa ma.”
25Ndoŋ nna nɛ Josɛf kaŋɛ Fɛɛro le: “Fo edareana na be afito la kukoŋwule nna a maŋ kɔr abar to. Ewura Fɛɛro, Ebɔrɛ lara kusɔ nɛ e bee shin nɛ e wora nna ŋ ŋini fo. 26Ana lela ashunu na la nfɛnshunu nna nɛ ayu be amu ashunu na malɛ gba la nfɛnshunu. Amo be afito la kukoŋwule nna, a maŋ kɔr abar to. 27Ana beeso wɔlsobi ashunu nɛ b daŋ bɛ kaman to n lar na gba la nfɛnshunu nna nɛ ayumu pɔsampɔsambi ashunu nɛ a du fanɛ ewule kpakpaso be epeŋi nɛ afu tushiso nɛ a shi epeŋipetekpa ka chɔ amo na malɛ gba la nfɛnshunu. Loŋ be nfɛnshunu na la nfɛ nɛ akoŋgboŋ beeŋ tɔr nna.
28Ewura Fɛɛro, kumo nɛ n teŋ kaŋɛ fo na fanɛ kusɔ nɛ Ebɔrɛ bee shin nɛ e wora nɛ e lara ŋ ŋini fo na. 29Adɔjibi beeŋ wora ga ashi Ijipt be kasawule ere kikɛ so nfɛnshunu, 30ama loŋ be nfɛnshunu na be kaman, ewule lubi nɛ akoŋgboŋ beeŋ tɔr nfɛnshunu m bɛ so. Jemanɛ nɛ akoŋgboŋ na beeŋ tɔr na basa beeŋ teŋ so fanɛ ajibi daŋ wora nɛnɛ ashi Ijipt be kasawule so gba. 31Baaŋ teŋ kanya damta na so, ŋkpal manɛ so, akoŋ nɛ k beeŋ bɛ loŋ be saŋɛ na so be tɔrɔ maaŋ ba kaa walɛ kuraa. 32Ewura Fɛɛro, kusɔ nɛ k ba nɛ edare anyɔ na duli abar m ba fo kutɔ na e la fanɛ Ebɔrɛ yili kumo nna fanɛ abaanaaworasheŋ, e beeŋ wora kumo. K maaŋ chɛr gba.
33To, amoso, naniere a daga fanɛ fo fin esa nɛ e nyi asheŋ nsaa tiŋ a wora kusɔ nɛ k daga saŋkikɛ n shin nɛ e baa keni Ijipt be efuli ere be asheŋ so. 34Kumo be kaman, a daga fanɛ fo lara bejuŋkparpo mo nɛ baaŋ baa keni kasawule ere kikɛ so nseŋ shin nɛ loŋ be basa na e sɔ n sɔ adɔjibi kama nɛ basa na nya na be ntuŋnuso kikɛ to be katuŋ koŋwule nfɛnshunu nɛ adɔjibi bee wora nɛnɛ na to. 35A daga fanɛ fo shin nɛ loŋ be basa na e chala ajibi nɛ baaŋ sɔ nfɛ lela ashunu na kikɛ n yili nɛ fo enɔ e baa deŋ amoso a jo saŋɛ lubi na. 36A daga fanɛ loŋ be ajibi na e baa la efuli ere peya a dese a jo nfɛnshunu lubi be akoŋ be jemanɛ nɛ k beeŋ ba na, saŋɛ na so akoŋ na maaŋ mur efuli ere so ebi.”
37Kusɔ nɛ Josɛf kaŋɛ na daŋ par Fɛɛro nɛ mbe benimu kikɛ. 38Nɛ Fɛɛro bishi mbe benimu na: “Anyeeŋ naŋ tiŋ n nya esa ko n naŋ baŋ kanyɛn nɛ Ebɔrɛ be kiyoyu wɔ mo to ere so a?”
39Kumo be kaman nɛ Fɛɛro kaŋɛ Josɛf: “Ebɔrɛ ka baŋ lara le be asheŋ ere kikɛ ŋ ŋini fo ere, esa kama maŋ naa wɔtɔ a pin asheŋ to nsaa nyi asheŋ fanɛ fo.” 40Kumo be kaman nɛ e kaŋɛ: “Fo nɛ meeŋ ta ŋ ki ma ebɛsopo nɛ fo baa keni ma kowu kikɛ so nɛ ma basa kikɛ e baa nu a sa fo. Ma kuwura ere be eyilikpa be eleŋ be kaplɛa so nawule nɛ meeŋ baa chɔ fo.”
41Kamalga ere be kaman nɛ e naŋ kaŋɛ Josɛf: “Yili kabre a yɔ n ta Ijipt be kasawule kikɛ nyam m bɔɔ fo enɔ.” 42Fɛɛro ka kaŋɛ loŋ na be kaman nɛ e lara mbe kuwurji be eleŋ be kepinibi mbe keshilbi to n ta n wɔtɔ Josɛf peya to. Kumo be kaman nɛ e shin nɛ b ta asɔbuuso lela ko m buu mo nseŋ ta shuwa be gbelge n di mo. 43E ka wora Josɛf loŋ na nɛ e shin nɛ b ta mo gbaŋɛturko to nɛ basa ko juŋkpar mo a ponte to a kaŋɛ: “Men baa bunyaŋ mo, men baa bunyaŋ mo!” Nɛ k ŋini fanɛ mbe eyilikpa e bɛ Fɛɛro so. Ade kikɛ nɛ Fɛɛro daŋ wora n shin nɛ Josɛf ki Ijipt be kasawule na kikɛ so be ekenipo.
44Nɛ Fɛɛro kaŋɛ Josɛf: “Ma e la ewura Fɛɛro, ama esa kama maaŋ tiŋ n wora shɛŋ Ijipt be efuli so nɛ fo maŋ sa mo ekpa fanɛ e wora loŋ.” 45Ade kikɛ be kaman nɛ Fɛɛro sa Josɛf ketre Zafenat Panea nseŋ ta On be kegbirwura Potifera pibiche nɛ baa tre Asenat na n sa mo fanɛ e baa la mbe eche. Josɛf ka nya loŋ be eyilikpa na nɛ e fara a nite Ijipt be efuli na kikɛ so.
46Josɛf daa la nfɛ adesa nna pɔɛŋ nseŋ luri ewura Fɛɛro be kushuŋ na to ashi Ijipt be kasawule so. 47Nfɛnshunu lela na to kasawule na kikɛ daŋ wora ajibi nna ga 48nɛ Josɛf chala ajibiana nɛ b daŋ yili fanɛ b sɔ nfɛ lela na to na kikɛ nyam n yili n yili ndegboŋana na to kikɛ. Kadegboŋ kama to ajibi nɛ b daa dɔ ndoŋ be kaba so nɛ e daŋ chala n yili ndoŋ. Ajibi nɛ e daŋ chala na daa deŋ abar so nna fanɛ teku ase be leele. 49Ajibi na be keshi na daŋ ba wora kebanso ga nna nɛ e gben n yige amo be kekarga, ŋkpal manɛ so, esa daa maaŋ naŋ tiŋ ŋ karga amo.
50Pɔɛŋ nɛ akoŋ be jemanɛ be nfɛnshunu na fo na nɛ On be kegbirwura Potifera pibiche Asenat kurge bibinyɛn anyɔ n sa Josɛf. 51Josɛf daŋ nase mbe wurkoŋ ketre Manase nseŋ kaŋɛ: “N nase mo loŋ nna, ŋkpal manɛ so, Ebɔrɛ shin nɛ n teŋ ma tɔrɔ kikɛ so nseŋ naŋ teŋ n tuto be kowu to ebi be asheŋ so.” 52Ketre mo nɛ e daŋ sa mo pibinyɛn nyɔsopo na e daa la Efrayim nseŋ kaŋɛ: “N nase mo loŋ nna, ŋkpal manɛ so, Ebɔrɛ shin nna nɛ n nya kakurge ashi efuli mo nɛ n wɔ a ji awurfoŋ so.”
53B wɔtɔ loŋ nɛ Ijipt be kanya damta be nfɛnshunu na be jemanɛ ba choŋ 54nɛ nfɛnshunu be akoŋ be jemanɛ na malɛ ba fara fanɛ kananɛ Josɛf daŋ kaŋɛ na. Efuli kama so akoŋ na daŋ tɔr nna, ama Ijipt bre be kasawule so kikɛ ajibi daa wɔtɔ nna. 55Akoŋ na ka ba koso Ijipt be efuli so kikɛ nɛ efuli na so ebi kikɛ fara a shu a ŋini ewura Fɛɛro a fin ajibi. Nɛ Fɛɛro malɛ kaŋɛ Ijiptebi na kikɛ le: “Men baa yɔ Josɛf kutɔ n ya kaa wora kusɔ kama nɛ e yili menyi.”
56Akoŋ na ka sɔ efuli na so kikɛ nɛ Josɛf bugi m bugi ajibi be eyilikpaana na a fa ayu na a sa Ijiptebi na, ŋkpal manɛ so, akoŋ na daa shi ga nna ashi Ijipt be kasawule so kikɛ nyam. 57Basa daa shi efuli kama so nna gba a ba Josɛf kutɔ m ba kaa tɔ ayu, ŋkpal manɛ so, akoŋ na daa shi ga nna ashi kaplɛkama.
42Josɛf mo daana ka yɔ Ijipt be asheŋ
1Jeekɔb ka nu fanɛ ajibi wɔ Ijipt be efuli so nɛ e bishi mbe bibinyɛn na le: “Manɛ nna nɛ men tase a maa wora shɛŋ? 2N nu fanɛ ajibi wɔ Ijipt, amoso men yɔ ndoŋ n ya tɔ ako m ba, saŋɛ na so akoŋ maaŋ mɔ anyi.”
3Ndoŋ nna nɛ Josɛf mo daana kudu yɔ Ijipt nɛ b ya tɔ ajibi na. 4Ama Jeekɔb daa maŋ shin nɛ Josɛf mo sipo Bɛnjamin bre tu bumo n yɔ, ŋkpal e kaa daa lɔ kufu fanɛ Bɛnjamin beeŋ ya ji awurfoŋ so. 5Amoso Jeekɔb be bibinyɛnana na daŋ tu basa nɛ b daŋ yɔ Ijipt nɛ b ya tɔ ajibi na nna n yɔ, ŋkpal manɛ so, akoŋ na daa wɔ Keenan gba be kasawule so nna.
6To, jemanɛ na so malɛ nɛ Josɛf e daa la Ijipt be kasawule na so be gomena. Mo e daa fa ajibi na a sa kasawule na so ebi kikɛ. Amoso mo daana na ka fo Ijipt, b daŋ jɔŋɛ mo ase nna ŋ kurgi amu n yuu to bunyanso. 7Josɛf malɛ ka baŋ wu mo daana na nɛ e pin bumo, ama e daa wora nna fanɛ e ka la efɔ na nseŋ malga bumo kutɔ nyaŋnyaŋ m bishi bumo le: “Nnɛ nɛ men shi?” Nɛ b yɛ: “Keenan be efuli so nɛ an shi m ba nɛ an ba tɔ ajibi.”
8Josɛf bre daŋ pin mo daana na, ama bumo ere daa maŋ pin mo. 9Ndoŋ nna nɛ e nyiŋi mbe edareana nɛ e daŋ ku a laŋɛ bumo be kaplɛa so saŋɛ nɛ mo nɛ bumo kikɛ daa wɔ Keenan na nseŋ kaŋɛ bumo le: “Men la bedarapo nna. Men ba nfe nna nɛ men ba dara m pin efuli ere so be kakpa nɛ bekumpo maŋ wɔ.”
10Nɛ b kaŋɛ mo: “Ayai, enyɛnpe, mannɛ aloŋ nna. Fo anya ba nna nɛ an ba tɔ ajibi. 11An kikɛ la enyɛn koŋwule be mbia nna. Anyi, fo anya la beshenteŋjipo nna, anyi maŋ la basa nɛ baa ba nɛ b ba dara kusɔ ko nfe.”
12Nɛ Josɛf kaŋɛ bumo: “Ayai, mannɛ aloŋ nna, men ba nna nɛ men ba dara m pin efuli ere so be kakpa nɛ bekumpo maŋ wɔ.”
13Ndoŋ nna nɛ b kaŋɛ mo: “Anyi, fo anya daa la enyɛn koŋwule be bibinyɛn kuduanyɔ nna. Ekoŋwule maŋ naa wɔtɔ nɛ kaluge na malɛ wɔ an tuto kutɔ.”
14Nɛ Josɛf kaŋɛ bumo: “Kumo nɛ m baŋ kaŋɛ menyi na fanɛ men ba nna nɛ men ba dara efuli ere. 15Kananɛ anyi alɛ beeŋ wora m pin fanɛ kashenteŋ nɛ menyee ji nde: M bɔ ewura Fɛɛro be kuwurputi nɛ e tase so ere fanɛ men maaŋ lar nfe ama men be kaluge na baŋ ba nfe nna pɔɛŋ. 16Amoso men shuŋi menyi to be eko nɛ e ya bar men sipobi na, ama baaŋ ti menyi nɛ men ka na ebu, saŋɛ na so anyeeŋ bɔla men gbagba be mmalga so ŋ keni, kashenteŋ nɛ menyee ji ere a? Nɛ k kaŋ ba fanɛ mannɛ kashenteŋ nɛ menyee ji, kumo ere m bɔ ewura Fɛɛro be kuwurputi fanɛ men ba nna nɛ men ba dara anyi be efuli nna.” 17Josɛf ka malga loŋ n loge be kaman nɛ e shin nɛ b ta bumo n ti ebu nchɛnsa.
18Kumo be kachɛ sasopo nɛ Josɛf kaŋɛ bumo le: “Mee ŋana Ebɔrɛ nna, amoso men wora kesheŋ nɛ mee shin nɛ ŋ kaŋɛ menyi ere nseŋ nya men be amu. 19Nɛ men baa la beshenteŋjipo bre men shin nɛ menyi to be ekoŋwule e shir a wɔ kabuti ere to nfe nɛ bumo nɛ b ka na e ta ajibi m bɛta n ya sa men be kowu to ebi nɛ akoŋ bee mɔ na. 20Ama men keta men sipobi na m bar ma nfe nɛ n yili men gbagba be mmalga so m pin fanɛ kashenteŋ nɛ menyee ji, saŋɛ na so, men maaŋ wu.” Ndoŋ nna nɛ b shuli fanɛ baaŋ wora loŋ 21nseŋ kaŋɛ abar le: “K baŋ fuli nna fanɛ kusɔ nɛ an daŋ wora an sipo Josɛf na so so nɛ anyee nya le be kasogberge ere na. An daŋ wu kananɛ mbe kagbene kikɛ daŋ jija mo nɛ e daa yila kenishito fanɛ an wu mo kuwɔr nɛ an kini kenu. Kumo so nɛ le be kagbenejija ere ba anyi alɛ gba so na.”
22Nɛ Ruben bishi bumo: “N daa maŋ kaŋɛ menyi fanɛ men sa maŋ wora kebinyɛnbi na shɛŋ nɛ men kini kenu n sa ma? To, naniere kusɔ nɛ an wora mo na be kuwule e naa bishi anyi na.” 23B daa maŋ nyi fanɛ Josɛf daa nu bumo be mmalga na, ŋkpal manɛ so, esa ko e daa sɔ mo so a kilgi mmalga na a sa bumo.
24B kaa bee malga na nɛ Josɛf pal kaman n sa bumo n shu ga. Kumo be kaman nɛ e naŋ kilgi m malga bumo kutɔ. E daŋ shin nna nɛ b lara Simiɔn ŋ kre mo bumo kikɛ be anishito.
25Kumo be kaman nɛ Josɛf shin nɛ b jɔ ayu m bɔlɔ m bɔla bumo be ebɔtɛ na nseŋ shin nɛ b ta ekama be amansherbi m bɛta n wɔtɔ mbe bɔtɛ to nseŋ shin nɛ b sa bumo ekpa to be kusɔ jiso n ti so. B ka wora asheŋ ere kikɛ n sa bumo n loge na 26nɛ b ta bumo be ayu na ŋ kre n deŋi n deŋi bumo be ekurma so m pɛ ekpa n choŋ.
27B ka ya fo kakpa nɛ baaŋ suge n di ŋklade na nɛ bumo be eko bugi mbe bɔtɛ nɛ e jɔ ajibi n sa mbe kurma nseŋ wu mbe amansherbi ashi mbe bɔtɛ be kɔnɔ to. 28Nɛ e kaŋɛ mo niopibiana na: “B bɛta ma amansherbi nna n wɔtɔ ma bɔtɛ to. Keni, amo e wɔ kumo to na.”
Ndoŋ nna nɛ bumo be ŋgbene jija bumo nɛ b kilgi ŋ keni ŋ keni abar a chicha nseŋ bishi abar le: “Manɛ be kesheŋ nɛ Ebɔrɛ wora anyi loŋ?”
29B ka ba bumo tuto Jeekɔb nɛ e daa wɔ Keenan na kutɔ nɛ b kaŋɛ mo asheŋ nɛ a daŋ ya tu bumo na kikɛ nyam. 30B yɛ: “Kanyɛn mo nɛ e la Ijipt be gomena na ya malga nyaŋnyaŋ nna n sa anyi nseŋ wora anyi fanɛ an ka la basa nɛ b ba nɛ b ba dara efuli na so ebi nna. 31Ama le nɛ an daŋ kaŋɛ mo: ‘An la beshenteŋjipo nna, anyi maŋ la efuli be bedarapo.’ 32An kaŋɛ mo fanɛ an la esa koŋwule be bibinyɛn kuduanyɔ nna nɛ ekoŋwule maŋ naa wɔtɔ nɛ kaluge na malɛ wɔ an tuto kutɔ ashi Keenan.
33Ndoŋ nna nɛ kanyɛn nɛ e la efuli na so be gomena na kaŋɛ anyi le: ‘Kananɛ meeŋ wora m pin fanɛ men la beshenteŋjipo nde: Men yige men niopibi ko ŋ kutɔ nfe nseŋ ta ajibi n ya sa men be basa nɛ b wɔ epe nɛ akoŋ kɔ bumo a mɔ na. 34Ama men keta men be kaluge na m ba ŋini ma, saŋɛ na so meeŋ pin men ka la beshenteŋjipo ŋkaa maŋ la bedarapo. Aloŋ nɛ meeŋ bɛta men niopibi ere n sa menyi nɛ men tiŋ n nya ekpa a ji yawu kasawule ere so.’ ”
35B ka ya kaa chulgi ayu na ashi bumo be ebɔtɛana na to nɛ ekama wu mbe amansherbi ka wɔ amo be lɔkɔ to ashi mbe bɔtɛ to! Bumo nɛ bumo tuto ka wu bumo be amansherbiana na nɛ kufu pɛ bumo ga. 36Nɛ bumo tuto Jeekɔb kaŋɛ bumo le: “Men shin nɛ m paŋ ma mbia. Josɛf maŋ naa wɔtɔ, Simiɔn gba maŋ naa wɔtɔ nɛ men naa sha keta Bɛnjamin malɛ ere, kumo ere menyeeŋ ta tɔrɔ ŋ deŋ ma so pasaa!”
37Ndoŋ nna nɛ Ruben kaŋɛ mo tuto le: “Ta Bɛnjamin m bɔɔ ma enɔ, meeŋ ya bɛta mo m ba. Nɛ m maŋ ya bɛta mo m bar fo, fo mɔ ma bibinyɛn anyɔ.”
38Ama le nɛ Jeekɔb daŋ kaŋɛ: “Ayai, ma kebia ere maaŋ tu menyi n yɔ ndoŋ. Mo da wu, mo nawule e baŋ ka na. Nɛ menyee yɔ nɛ tɔrɔ ko ya tu mo enite na to, menyeeŋ shin nɛ kagbenejija e mɔ ma ashi ma mbel to.”
43Josɛf mo daana ka keta Bɛnjamin n yɔ Ijipt be asheŋ
1Le be jemanɛ ere kikɛ nɛ akoŋ na kraa ti so nna ashi Keenan be kasawule na kikɛ so. 2Saŋɛ na so nɛ Jeekɔb nɛ mbe basa malɛ ji bumo be ajibi nɛ b daŋ ya tɔ Ijipt na n loge nɛ mbia na bumo tuto Jeekɔb kaŋɛ bumo: “Men naŋ bɛta n yɔ Ijipt n naŋ ya tɔ ajibi gbrɛbi m ba.”
3Nɛ Juda kaŋɛ mo: “Kanyɛn na fiɛ anyi so kenishipereso nna ŋ kaŋɛ: ‘Men naŋ ba nfe ŋkaa maŋ bar men sipo na, men sa maŋ naŋ shin nɛ nwu menyi.’ 4Amoso, nɛ feeŋ shuli nɛ anyi nɛ an sipo na e yɔ bre, anyeeŋ yɔ n ya tɔ ajibi na m bar fo. 5Ama nɛ fo maaŋ shuli n wora loŋ bre, anyi maaŋ yɔ ŋkpal kanyɛn na ka kaŋɛ anyi fanɛ: ‘Men naŋ ba nfe ŋkaa maŋ bar men sipo na, men sa maŋ shin nɛ n wu menyi so so.’ ”
6Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb bishi bumo: “Manɛ bre e ba nɛ men kaŋɛ kanyɛn nna fanɛ men kraa kɔ esipo n ta le be tɔrɔ ere a ba ma so?”
7Nɛ b kaŋɛ mo: “Kanyɛn na gbagba e lege anyi to m bishi anyi, anyi gbagba nɛ anyi be kanaŋ to ebi be asheŋ. E yɛ: ‘Men tuto kraa wɔtɔ a? Men kraa kɔ esipo nyɛnso a?’ Amoso mo ere be asheŋ bishiso na be afito nɛ anyi ere daŋ baa sa. Kumo be kaman nuso nɛ an daa wora a pin fanɛ e beeŋ kaŋɛ fanɛ: ‘Men naa ba, men keta men sipo na a ba?’ ”
8Kamalga ere be kaman nɛ Juda kaŋɛ mo tuto Jeekɔb: “Ta kebia na m bɔɔ na enɔ nɛ an yɔ epul ere to, saŋɛ na so anyi nɛ fo nɛ anyi be mbia beeŋ baa wɔtɔ ŋkaa maaŋ wu. 9Ma ere beeŋ keni mo so nɛ shɛŋ maaŋ wora mo. Nɛ kusɔ kama wora mo nɛ m maŋ tiŋ m bar mo nfe m ba sa fo, meeŋ sɔ kumo be turju ma ŋkpa to kikɛ mbaanaayɔ. 10Keni, nɛ an daa maŋ jija saŋɛ nna m ba fo mbre, n dafanɛ an yɔ ndoŋ m bɛta m ba ale anyɔ gba.”
11Nɛ bumo tuto Jeekɔb kaŋɛ bumo: “To, nɛ k nya a du loŋ bre, men bela ase n ta kasawule ere so be asɔrso lelaana ko n wɔtɔ men be adiiku to n ya sa kanyɛn na. Men ta tulale nɛ duwu nɛ asɔ warabi nɛ mushoŋ gbrɛ ya sa mo. 12Kumo be kaman, men ta amansherbi ko n naŋ ti amo nɛ men daŋ wu men be ebɔtɛ to na so n yɔ, ŋkpal manɛ so, shere b wora nna n foe. 13Men ta men sipo gba n ti so n yɔ naniere. 14Enyɛnpetale Ebɔrɛ na malɛ e ya shin nɛ kanyɛn na e wu menyi kuwɔr n shin nɛ men da nɛ e ka ndoŋ na nɛ Bɛnjamin e tu menyi m ba. Nɛ k ba fanɛ meeŋ paŋ ma mbia gba nna meeŋ paŋ bumo nna.”
15Mbe kamalga na be kaman nɛ mbe mbia na ta ŋkɛana na nɛ amansherbi fanɛ kananɛ b daŋ ta dra na n ti adra nɛ b daŋ bɛta m ba so nseŋ ta Bɛnjamin n ti so n nya manaŋ n yɔ Ijipt n ya ta bumo be amu m bɔɔ Josɛf enɔ. 16Josɛf ka wu Bɛnjamin nɛ mo daana na nɛ e kaŋɛ mbe laŋ to be nyɛrbi be enimu le: “Keta basa ere n yɔ ma pe n ya mɔ kusɔbɔya n wora ajibi nɛ ma nɛ bumo e ji kapa ere.”
17Ndoŋ nna nɛ nyɛrbi be enimu na keta bumo n yɔ Josɛf pe fanɛ kananɛ e kaŋɛ mo na. 18B ka fo Josɛf pe na, kufu daŋ pɛ bumo nna, ŋkpal manɛ so, b daa fɛ nna fanɛ amansherbi nɛ b daŋ bɛta n wɔtɔ bumo be ebɔtɛ to saŋɛ nɛ b fara m ba ndoŋ na so nɛ b bar bumo laŋ na to. B daa fɛ fanɛ e beeŋ pɛ bumo ŋ ki mbe anya nseŋ suge bumo be ekurma nna.
19Ŋkpal le be nfɛra ere so, b ka fo Josɛf be laŋ to nɛ b kaŋɛ mbe nyɛrbi be enimu na le: 20“Ebunyampo, an daŋ keba nfe nna m ba tɔ ajibi. 21Ama an ka bɛta a yɔ epe nseŋ ya suge ekpa to n di ŋklade nɛ an bugi m bugi anyi be ebɔtɛ n wu fanɛ ekama be amansherbi deŋ mbe bɔtɛ be kɔnɔ so nna pɔɛŋ nɛ b baa kumo so. Ekama be kemansherbi daa maŋ duga so, a daŋ baa la dede nna a du kananɛ a du. Amoso an naŋ bɛta amo m ba. 22Amo alɛ be buushi, an naŋ bar amansherbi ko nɛ an naŋ ba tɔ ajibi. Ama hale mbre anyi maŋ nyi esa nɛ e ta amansherbi na n wɔtɔ anyi be ebɔtɛ na to.”
23Ndoŋ nna nɛ Josɛf be kayɛrbi nimuso na kaŋɛ bumo: “Men sa maŋ shin nɛ k tir menyi ŋko n shin nɛ kufu e baa kɔ menyi. N nyiŋi ŋ ka daŋ sɔ men be amansherbi na, amoso shere Ebɔrɛ nɛ menyi nɛ men tuto bee shuŋ na e ta loŋ be amansherbi na n wɔtɔ menyi be ebɔtɛ to na.” Kumo be kaman nɛ e ya bar Simiɔn bumo kutɔ.
24Ndoŋ nna nɛ kayɛrbi nimuso na keta bumo n luri Josɛf be kowu to n ya sa bumo nchu nɛ b fɔr bumo be aya so nseŋ sa bumo be ekurma ajibi. 25Kumo be kaman nɛ Jeekɔb be mbia na lara bumo be ŋkɛ mo nɛ b bar Josɛf na n yili a jo mo, ŋkpal manɛ so, b daŋ nu fanɛ bumo nɛ mo e naa shin nɛ b ji kapaso be ajibi kamɔnchɛ na.
26Josɛf ka ba epe nɛ b jɔŋɛ mo ase bunyanso nseŋ ta bumo be ŋkɛ nɛ b bar mo na n sa mo. 27Ndoŋ nna nɛ e chɔrɔ bumo nseŋ bishi bumo kananɛ kebaawɔtɔ du n sa bumo nɛ kananɛ bumo tuto du. E yɛ: “Men tuto kraa wɔtɔ a?”
28Nɛ b naŋ jɔŋɛ mo ase nseŋ shuli ŋ kaŋɛ: “Mm, an tuto fo kenya kraa wɔtɔ a kɔ alenfia.”
29E ka maŋ kumu so ŋ keni n wu mo sipo Bɛnjamin nɛ e la mo nio pibi gbagba na nɛ e bishi bumo: “Men sipobi nɛ men kaŋɛ ma mbe asheŋ na nde a?” Kumo be kaman nɛ e kaŋɛ: “M pibi, Ebɔrɛ e nɛfa fo.” 30E ka wu mo sipo Bɛnjamin na nɛ kebɔltofinfin pɛ mo nɛ e nya manaŋ n lar bumo to ndoŋ n yɔ mbe ebu deseto to n ya shu nseŋ kpra mbe anishichubi.
31E ka shu n loge nseŋ fɔr mbe anishito nɛ e lar a wora ania a pɛ mbe kumu nseŋ kaŋɛ mbe nyɛrbi fanɛ b chige ajibi na to.
32B daŋ ta Josɛf be ajibi nna n yili mo kakpa ko nseŋ ta mo daana na malɛ n chena kakpa ko nseŋ ta Ijipt be basa nɛ b daa wɔ ndoŋ na peya n yili kakpa ko. B daŋ wora loŋ nna, ŋkpal manɛ so, k daa la ekishi nna fanɛ Ijipt be esa e tu Hibruw be esa n chena a ji. 33B daŋ shin nna nɛ Josɛf mo daana na chena n chena m bɛ abar so kenimu kenimuso loŋ n ya fo bumo be ekekarso. Nɛ kumo be loŋ chinchiŋ bumo nɛ b keni ŋ keni abar. 34Josɛf be echenakpa na nɛ b daŋ yili n chige ajibi na n sa bumo. Bɛnjamin malɛ peya daa chɔ ekama peya ale anu. Ama bumo kikɛ daŋ ji kejigboŋ nna nseŋ tu Josɛf n nuu asɔnuuso yɛlyɛla so.
44Kusɔnuunchu foeso na be asheŋ
1B ka ji n loge na nɛ Josɛf kaŋɛ mbe laŋ na to be kayɛrbi nimuso na le: “Jɔ ayu kananɛ ekama beeŋ tiŋ n sulɔ m bɔlɔ basa ere be ebɔtɛ nseŋ ta ekama be amansherbi n laŋɛ n wɔtɔ mbe bɔtɛ to. 2Kumo be kaman nɛ fo ta ma gbiti be kusɔ nuunchu na n ti mbe ayu be amansherbi so n wɔtɔ bumo be kaluge na be bɔtɛ to.” Ndoŋ nna nɛ kayɛrbi nimuso na wora asɔ nɛ Josɛf kaŋɛ fanɛ e wora na kikɛ.
3Kumo be ŋklade, kaboŋ ka bee kpaŋɛ to nɛ Josɛf mo daana nɛ bumo be ekurma pɛ epe be ekpa. 4B ka lar kade na to b daa maŋ naŋ fo kufɔ nɛ Josɛf kaŋɛ mbe kayɛrbi nimuso le: “Ju m bɛ basa na so epul ere to. Nɛ fo ya tu bumo fo bishi bumo le: ‘Manɛ e ba nɛ menyee ta kulubi a ka kelela be kukɔ? 5Manɛ e ba nɛ men yuri n nyɛnpe be gbiti be kusɔnuunchu? To, kumo nɛ e kɔ a nuu asɔ nseŋ naa kɔ kumo a bishi so. Kusɔ nɛ men wora ere maŋ walɛ kuraa!’ ”
6Kayɛrbi na ka ya tu bumo nɛ e ta asheŋ nɛ mo nyɛnpe kaŋɛ na kikɛ chap ŋ kaŋɛ bumo. 7Ndoŋ nna nɛ b bishi mo le: “Manɛ e ba nɛ fo, an nyɛnpe bee malga le ere? Kaarɛ gba nɛ anyi, fo anya e wora loŋ! 8An ka daŋ ya wu amansherbi anyi be ebɔtɛ be nnɔ to gba an daŋ shi Keenan m bɛta amo m ba. Nɛ manɛ so nɛ anyee yuri fo nyɛnpe be gbiti ŋko mbe shuwa ashi mo pe? 9Nɛ fo kaŋ keni n wu kumo anyi be ekama be bɔtɛ to, amodoŋwura na beeŋ wu nɛ bumo nɛ b ka na malɛ kikɛ e ki fo enyɛnpe na be anya.”
10Nɛ Josɛf be kayɛrbi na kaŋɛ bumo: “To, n shuli, anyeeŋ wora kusɔ nɛ men kaŋɛ ere. Ekama nɛ k wɔ mo kutɔ beeŋ ki ma kenya nɛ bumo nɛ b ka na bre e baa wɔ bumo be amu.”
11Ndoŋ nna nɛ bumo be ekama nya manaŋ n suge mbe bɔtɛ n yili m bugi kumo so. 12Nɛ Josɛf be kayɛrbi na fara a keni bumo be asɔ na to. Bumo kikɛ be enimuso peya to nɛ e fara ŋ keni kebɛso, kebɛso loŋ n ya fo bumo kikɛ to be kebia peya. E keni to loŋ n ya wu gbiti be kusɔnuunchu na Bɛnjamin be bɔtɛ to. 13Ndoŋ nna nɛ b kpɛa bumo be asɔbuusoana to ŋkpal kagbenejijaso nseŋ naŋ bɛta ŋ kre bumo be esulɔana n deŋi bumo be ekurma so m bɛta n yɔ kade na to.
14Josɛf daa maŋ naŋ lar epe nɛ Juda nɛ mo sipoana na ba m ba dese kekil mbe anishito. 15Nɛ Josɛf bishi bumo: “Manɛ be kushuŋ lubi nɛ men shuŋ loŋ? Men maŋ nyi fanɛ esa kama nɛ e du fanɛ ma le beeŋ tiŋ m bishi so m pin asheŋ to a?”
16Ndoŋ nna nɛ Juda kaŋɛ: “To, naniere, manɛ nɛ an naa kɔ nɛ an kaŋɛ fo, an nyɛnpe? Manɛ nɛ anyeeŋ naŋ tiŋ ŋ kaŋɛ ŋko manɛ nɛ anyeeŋ naŋ tiŋ n wora ŋ ŋini fanɛ anyi maŋ tɔr kapɔŋ? Ebɔrɛ shin nɛ fo anya be alubi di efuli, amoso naniere an ki fo anya, anyi nɛ emo nɛ b wu kusɔnuunchu na mbe kusɔ to na kikɛ.”
17Nɛ Josɛf kaŋɛ: “Cha, kaarɛ gba nɛ n wora loŋ. Esa nɛ b wu ma kusɔnuunchu na nawule e naaŋ ki ma kenya. Menyi nɛ men ka na e bɛta a yɔ epe men tuto kutɔ nɛ kagbenewushi.”
18Ndoŋ nna nɛ Juda yɔ mo kutɔ n ya kaŋɛ mo: “N nyɛnpe jande, shin nɛ fo kenya e malga kamalgabi ko n sa fo, n nyɛnpe. N nyi fo nɛ ewura Fɛɛro ka sasa, ama jande, sa maŋ nya agbo n wora ma. 19Fo, n nyɛnpe e daŋ bishi anyi fo anya le: ‘Men kɔ etuto ŋko esipobi a?’ 20Nɛ an shuli ŋ kaŋɛ fo: ‘An kɔ etuto nɛ e bel a kɔ kebinyɛnsobi nɛ e kurge mbe mbel to. Kebia na mo da wu nɛ e ki mo nawule ashi mo nio be mbia to nɛ mo tuto bee sha mo ga.’
21An ka kaŋɛ fo loŋ na nɛ fo kaŋɛ anyi, fo anya le: ‘Men ya bar mo nɛ ma alɛ gba e wu mo.’ 22Fo ka kaŋɛ loŋ na nɛ an kaŋɛ fo, n nyɛnpe fanɛ: ‘Kebia na maaŋ tiŋ n yige mo tuto, ŋkpal manɛ so, e yige mo, etuto na beeŋ wu!’ 23Ndoŋ nna nɛ fo kaŋɛ anyi, fo anya le: ‘Nɛ men sipobi na baa maŋ tu menyi m ba, ma nɛ menyi maaŋ wu abar.’ 24Anyi alɛ ka bɛta n yɔ an tuto, fo kenya kutɔ epe nɛ an ya kaŋɛ mo asheŋ nɛ fo, an nyɛnpe kaŋɛ na kikɛ nyam.
25An ya kaa wɔtɔ loŋ nɛ an be ajibi ba loge nɛ an tuto na naŋ kaŋɛ anyi le: ‘Men naŋ ya tɔ ajibi gbrɛ m ba.’ 26Nɛ an kaŋɛ mo: ‘Ayai, an sipobi ere baa maŋ tu anyi n yɔ, anyi maaŋ tiŋ n yɔ, ŋkpal manɛ so, an maaŋ ya tiŋ n wu kanyɛn na, ama an sipobi ere baa wɔtɔ nna.’
27Ndoŋ nna nɛ an tuto, fo kenya kaŋɛ anyi: ‘Men nyi ma eche ka kurge bibinyɛnsobi anyɔ nawule.’ 28Eko maŋ naa wɔ ma kutɔ nɛ ŋ kaŋɛ le: ‘Kashenteŋto kupuŋ to be kusɔ ko e kpɛa mo to n we na.’ Yili kumo be jemanɛ na so malɛ kikɛ m ba fo mbre, m maŋ naŋ wu mo kikɛ. 29Nɛ men naŋ ta ede malɛ ŋ kutɔ naniere n yɔ nɛ kusɔ ko naŋ ya nya mo alɛ, kagbenejija beeŋ mɔ ma ashi ma mbel ere to.
30Amoso nɛ m baŋ bɛta n yɔ n tuto, fo kenya na kutɔ ŋkaa maŋ keta kebia na n yɔ 31e beeŋ wu, ŋkpal manɛ so, e bel nɛ mo nɛ kebia na be kebaawɔtɔ ki kukoŋwule. Kagbenejija nɛ anyeeŋ yɛr mo na e naaŋ mɔ mo. 32Amoso pɔɛŋ nɛ an ba nfe ere, ma fo kenya nase kɔnɔ nna fanɛ kebia na beeŋ naŋ bɛta n fo n tuto nɛ eyur be alenfia. Ŋ kaŋɛ n tuto nna fanɛ nɛ kebia na baa maŋ bɛta m ba epe, meeŋ sɔ mbe turju ma ŋkpa to mbaanaayɔ!
33Amoso, jande, shin nɛ ma fo kenya e sɔ kebia na so n shir a wɔ nfe ŋ ki fo kenya nɛ kebia na e tu mo daana ere m bɛta n yɔ epe. 34Ŋkpal manɛ so, nɛ kebia na maŋ tu ma n yɔ epe, nuso nɛ meeŋ wora n yɔ n tuto kutɔ? Ayai, jande, sa maŋ shin nɛ n ya wu kagbenejija nɛ k beeŋ ba n tuto so na.”
45Josɛf ka kaŋɛ mo daana esa nɛ e la mo be asheŋ
1K ka fo le na, Josɛf daa maŋ naŋ tiŋ nɛ e keta mbe kumu nseŋ kaŋɛ basa pɔtɛ nɛ b daa wɔ ndoŋ na le: “Ekama e lar nfe ŋ ka anyi.” Amoso esa pɔtɛ kama daa maŋ naa wɔ Josɛf kutɔ saŋɛ nɛ e lara mbe kumu ŋ ŋini mo daana 2nseŋ shu awɔrso ga hale nɛ Ijiptebi nɛ b daa wɔ kowu na nu e ka bee shu. Ewura Fɛɛro be laŋ to ebi gba nu mbe kushu na be asheŋ.
3Kusɔ nɛ Josɛf daŋ kaŋɛ bumo e daa la: “Ma Josɛf nna na. N tuto kraa wɔtɔ a?” Ama mo daana na daa maŋ tiŋ nɛ b sa mo mbe mmalga na be atuwebi, ŋkpal manɛ so kufu daŋ pɛ bumo nna ga ashi mbe anishito.
4Ndoŋ nna nɛ Josɛf kaŋɛ mo daana na: “Men firgi a ba ma kutɔ nfe.” B ka firgi n taga mo to nɛ e kaŋɛ bumo: “Ma, men sipo Josɛf nɛ men daŋ fa n sa Ijiptebi na nna na. 5Men sa maŋ shin nɛ men be ŋgbene e jija menyi. Menyi alɛ e sa maŋ nya agbo n wora men be amu ŋkpal men ka daŋ fa ma so so, ŋkpal manɛ so, basa be kenya ŋkpa so e shin nɛ Ebɔrɛ juŋkpar n shuŋi ma nfe. 6Akoŋ ere ka tɔr kumo be nfɛ anyɔ e kraa la na, kumo alɛ kraŋ ka nfɛ anu. Nfɛ anu na be jemanɛ so basa maaŋ tiŋ n dɔ, a bishi nɛ b duu asɔ ŋko a teŋi. 7Ama Ebɔrɛ shin nna nɛ n juŋkpar menyi m ba nfe nɛ m ba bɔla le be ekpa ere so m mɔlga menyi, saŋɛ na so, menyi nɛ men be kanaŋ to ebi maaŋ mur.
8Amoso, mannɛ menyi e bar ma nfe, Ebɔrɛ e bar ma nfe m ba ta ma ŋ ki ewura Fɛɛro be kowu to ebi kikɛ nyam so be enimu nɛ mee ji kuwura Ijipt be efuli so kikɛ. 9Amoso men nya manaŋ m bɛta n ya kaŋɛ n tuto le: ‘Fo pibi Josɛf yɛ, Ebɔrɛ ta mo ŋ ki Ijipt be efuli so kikɛ be gomena, amoso nya manaŋ m ba kaa wɔ mo kutɔ nfe. 10Fo ba feeŋ ya kaa wɔ Goshen be kaba so. Fo nɛ fo mbia nɛ fo nanabiana nɛ fo asɔbɔya nɛ kusɔ kama nyam nɛ fo kɔ beeŋ ba kaa wɔ nfe m mata ma. 11Fo ba kaa wɔ Goshen, meeŋ baa keni fo nɛ fo kanaŋ to ebi so, ŋkpal manɛ so, nfɛ anu mo nɛ a kraa wɔ anyi be anishito ere kraa la akoŋ be nfɛ nna. Ma alɛ maa sha fanɛ akoŋ nɛ ketentaŋase e mɔ fo nɛ fo kowu to ebi nɛ fo basa kikɛ nɛ fo asɔbɔya kikɛ.’ ”
12Kubɔya na be kaman nɛ e kilgi ŋ kaŋɛ mo daana na nɛ Bɛnjamin: “Men gbagba wu nna na fanɛ ma Josɛf gbagba e naa malga men kutɔ na. 13Men kaŋɛ n tuto bunyaŋ nɛ b kɔ a sa ma Ijipt nfe nseŋ kaŋɛ mo kusɔ kama nyam nɛ men wu nfe ere be asheŋ nseŋ bar n tuto nfe manaŋ.”
14Ndoŋ nna nɛ e pɛ mo sipo Bɛnjamin m mata mbe kumu nseŋ shu nɛ Bɛnjamin malɛ gba shu ga. 15Kumo be kaman nɛ Josɛf nɛ mo daana na pɛ abar to kashaso n shu fraa. Ade be kaman nɛ mo daana na fara a malga mo kutɔ yɛlyɛla so.
16Josɛf mo daana na nɛ mo sipo Bɛnjamin be keba na be baru ka fo ewura Fɛɛro pe nɛ mo nɛ mbe benimu kikɛ be ŋgbene fuli bumo ga. 17Ndoŋ nna nɛ Fɛɛro kaŋɛ Josɛf le: “Keni, kaŋɛ fo daana na fanɛ b bela ase n ta esulɔ n sulɔ bumo be ekurma m bɛta n yɔ Keenan 18n ya bar men tuto nɛ bumo be beche nɛ mbia nfe. Nɛ men ba, meeŋ sa menyi Ijipt be kasawule lela ga nɛ men chena ndoŋ n nu ebel.
19Kumo be kaman nɛ fo naŋ kaŋɛ bumo le: ‘Men ta Ijipt nfe be egbaŋɛturko n ti so n ya ta men be mbia nɛ men be beche nɛ men tuto n ti so m ba. 20Men sa maŋ ya shin nɛ men be asɔ nɛ men maaŋ teŋ bar na be asheŋ e tir menyi, ŋkpal manɛ so, menyeeŋ nya asɔ lela Ijipt a chɔ amo.’ ”
21Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb be mbia na wora asheŋ nɛ ewura Fɛɛro kaŋɛ fanɛ b wora na kikɛ. Nɛ Josɛf bɛ Fɛɛro be kɔnɔ so n sa bumo egbaŋɛturko nɛ ekpa to be ajibi jiso. 22Josɛf daŋ sa mo daana na kikɛ asɔbuuso popɔr koko nna nseŋ sa Bɛnjamin malɛ asɔbuuso popɔr be yiri ntuŋ anu nɛ gbiti be ndarbi alfa asa. 23Mo tuto malɛ le be asɔ ere nɛ e daŋ ta n chise mo: Ekurma kudu e daŋ sulɔ Ijipt be kasawule so be asɔ lela be yiri yiri nɛ ekurma cheso kudu malɛ sulɔ ayu nɛ bodobodo nɛ asɔ jiso ko n ti so fanɛ a baa la mbe keba be ekpa to be ajibi. 24Ade kikɛ be kaman nɛ e sa mo daana nɛ mo sipo ekpa. B ka bee yɔ nɛ e kaŋɛ bumo: “Men sa maŋ ya kaa bile ekpa to!”
25B ka lar Ijipt na nɛ b ta loŋ m ba bumo tuto Jeekɔb kutɔ ashi Keenan be kasawule so. 26B ka fo nɛ b kaŋɛ mo: “Josɛf kraa wɔ ŋkpa to. Mo e la Ijipt be efuli so kikɛ be gomena gba kuraa!” Ndoŋ nna nɛ kamalga na mɔ Jeekɔb kɔnɔ nɛ e maŋ tiŋ nɛ e yirda bumo. 27Ama b ka kaŋɛ mo asheŋ nɛ Josɛf daŋ kaŋɛ na kikɛ nɛ ŋkpal egbaŋɛturko nɛ Josɛf daŋ ta n shoŋi fanɛ a ya bar mo na so so, nɛ mbe kagbene naŋ fuli mo nɛ e nya keleŋto mo to 28nseŋ kaŋɛ: “Naniere bre m pin asheŋ na ka la kashenteŋ. Kashenteŋto, m pibi Josɛf kraa wɔ ŋkpa to. Ma alɛ beeŋ ya wu mo pɔɛŋ nseŋ wu.”
46Jeekɔb nɛ mbe kanaŋ to ebi ka kaa n yɔ Ijipt be asheŋ
1Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb bela ase n ta kusɔ kama nɛ e kɔ m pɛ Ijipt be ekpa loŋ m ba fo Bɛshiba nseŋ lara esarga ndoŋ n sa mo tuto Aizek be Ebɔrɛ na.
2Kumo be kanyɛso nɛ Jeekɔb ku bɔrɛdare n nu Ebɔrɛ ka tre mo: “Jeekɔb, Jeekɔb.”
Nɛ Jeekɔb shuli ŋ kaŋɛ: “Ma nde.”
3Nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ: “Ma, Enyɛnpe Ebɔrɛ, fo tuto be Ebɔrɛ na e naa malga na. Sa maŋ kaa lɔ keyɔ Ijipt be kufu, ŋkpal manɛ so, meeŋ ya ta fo nɛ fo kanaŋ to ebi ŋ ki efuli lempo ndoŋ. 4Ma nɛ fo e naaŋ yɔ Ijipt, ama kachako abaanaaworasheŋ meeŋ naŋ bar fo kanaŋ to ebi kasawule ere so. Fo luwu achɛ, Josɛf beeŋ keta fo nɛ fo wu.”
5Kede be kaman nɛ Jeekɔb lar Bɛshiba m pɛ Ijipt be ekpa. Mbe mbia daŋ ta mo nɛ bumo be mbia nɛ bumo be beche n wɔtɔ egbaŋɛturko nɛ ewura Fɛɛro daŋ ta n shoŋi bumo na to nna. 6Asɔ nɛ b daŋ ta n ti bumo be amu so n yɔ e daa la bumo be asɔbɔya nɛ bumo be kanya kama nɛ b daŋ nya Keenan be kasawule so kikɛ. Jeekɔb nɛ mbe kaman to ebi kikɛ nyam e daŋ yɔ Ijipt, 7bumo e la fanɛ mbe bibinyɛn nɛ mo nanabi nyɛnsoana nɛ mbe bibiche nɛ mo nanabi chesoana nɛ bekama nɛ b lar mo to kikɛ nyam.
8Jeekɔb be kanaŋ to ebi nɛ mo nɛ bumo daŋ yɔ Ijipt na be atre nde. Emo nɛ e juŋkpar n daa la mbe wurkoŋ Ruben. 9Ruben malɛ be mbia e daa la Hanɔk nɛ Palu nɛ Hezrɔn nɛ Karmi. 10Jeekɔb pibi nyɔsopo e daa la Simiɔn nɛ mo alɛ be mbia daa la Jemuwɛl nɛ Jamin nɛ Ohad nɛ Jakin nɛ Zohar nɛ Shawul nɛ e daa la Keenanche ko pibi na. 11Livai e daŋ naŋ bɛ so nɛ mbe mbia be atre daa la Gɛrshon nɛ Kohaf nɛ Merari. 12Juda malɛ e daŋ naŋ bɛ so nɛ mbe mbia be atre daa ji: Ɛr nɛ Onan nɛ Shela nɛ Pɛrɛs nɛ Zɛra. Ɛr nɛ Onan bre daŋ wu Keenan be kasawule so nna. Pɛrɛs malɛ be mbia daa la Hɛzrɔn nɛ Hamul. 13Isakar malɛ be mbia e daa la Tola nɛ Puwa nɛ Jashub nɛ Shimron. 14Zɛbyulɔn be mbia malɛ be atre e daa la Serɛd nɛ Elon nɛ Jaleel.
15To, bibinyɛn nɛ Lia daŋ kurge n sa Jeekɔb ashi Mɛsopoteemia nna na. Daina nawule e daa la mo pibi cheso ndoŋ. Ama Jeekɔb be bibinyɛn nɛ bibiche kikɛ daa wɔ mbia adesa nɛ asa.
16Gad malɛ be mbia e daa la Zefon nɛ Hagai nɛ Shunai nɛ Ezlon nɛ Erai nɛ Arodai nɛ Areli. 17Ashɛr malɛ be mbia be atre e daa la Imna nɛ Ishwa nɛ Ishwi nɛ Beraya.
Mbia na bumo sipoche e daa la Sera.
Beraya malɛ be mbia be atre e daa la Heber nɛ Malkiɛl.
18Lia be kebita Zilpa nɛ mo tuto Leeban daŋ sa mo na daŋ nya mbia nɛ benanabi kuduashe nna n sa Jeekɔb.
19Jeekɔb be bibinyɛn nɛ mo nɛ Reechel malɛ daŋ kurge e daa la Josɛf nɛ Bɛnjamin. 20Bibinyɛn anyɔ nɛ baa tre Manase nɛ Efrayim na nɛ Or be kegbirwura Potifera pibiche Asenat daŋ kurge n sa Josɛf ashi Ijipt. 21Bɛnjamin malɛ be mbia e daa la Bela nɛ Bekaa nɛ Ashbel nɛ Gera nɛ Naaman nɛ Ehai nɛ Rosh nɛ Mupim nɛ Hupim nɛ Ard. 22Bibinyɛn nɛ benanabi nyɛnso nɛ Jeekɔb nɛ Reechel daŋ nya kikɛ daa wɔ mbia kuduana.
23Dan malɛ be kebia e daa la Hushim. 24Naftali malɛ be bibinyɛn e daa la Jaziɛl nɛ Guni nɛ Jɛza nɛ Shilɛm.
25Bibinyɛn nɛ benanabi nyɛnso ashunu nɛ Reechel be kebita Bilha nɛ mo tuto Leeban daŋ sa mo na daŋ kurge n sa Jeekɔb.
26Jeekɔb be basa gbagba nɛ b daŋ yɔ Ijipt daa wɔ basa adeshe nɛ ashe, mbe mbia be beche daa maŋ ti so. 27Bibinyɛn anyɔ nɛ Josɛf daŋ kurge ashi Ijipt n shin nɛ Jeekɔb be kanaŋ to ebi nɛ b daŋ yɔ Ijipt na kikɛ daa wɔ basa adushunu.
Jeekɔb nɛ mbe kanaŋ to ebi ka fo Ijipt be asheŋ
28Jeekɔb daŋ shuŋi Juda nna fanɛ e juŋkpar bumo n ya kaŋɛ Josɛf fanɛ e ba shɛr bumo to ŋ ŋini bumo kakpa nɛ Goshen wɔ. B ka ba fo Goshen be kasawule so 29nɛ Josɛf bela ase n luri mbe gbaŋɛturko to m pɛ ekpa nɛ e ya tu mo tuto Jeekɔb ndoŋ. Josɛf ka wu mo tuto nɛ e ya ber mo to m pɛ mo to nseŋ shu n chɛr ga.
30Ndoŋ nna nɛ Josɛf mo tuto Jeekɔb kaŋɛ mo: “To, naniere bre nɛ n wu, k par ma, ŋkpal manɛ so, ŋ gbagba wu naniere fanɛ fo kraa wɔ ŋkpa to.”
31Kumo be kaman nɛ Josɛf kaŋɛ mo daana nɛ mo tuto be kowu to ebi na kikɛ le: “A daga fanɛ n yɔ naniere n ya kaŋɛ ewura Fɛɛro fanɛ n daana nɛ n tuto be kowu to ebi kikɛ nɛ b daa wɔ Keenan be kasawule so na ba ŋ kutɔ nfe. 32Meeŋ kaŋɛ mo fanɛ men la asɔbɔyakpapoana nna m bar men be mbolpɔ nɛ men be asɔbɔya be yiri yiri nɛ men be asɔ kikɛ nyam. 33Amoso, nɛ ewura Fɛɛro kaŋ tre menyi m bishi menyi kushuŋ nɛ menyee shuŋ, 34men kaŋɛ mo le: ‘Anyi be kebia to kikɛ anyi, fo anya, la asɔbɔyakpapoana nna fanɛ an nananyɛnana m ba fo mbre.’ Nɛ men kaŋɛ mo loŋ e beeŋ sa menyi ekpa nɛ men ya kaa wɔ Goshen be kasawule so, ŋkpal manɛ so, Ijiptebi nɛ mbolpɔkenipoana maŋ kɔ shɛŋ.”
471Josɛf be kamalga na be kaman nɛ e ya kaŋɛ ewura Fɛɛro le: “N tuto nɛ n daana nɛ bumo be asɔbɔya nɛ kusɔ kama nyam nɛ b kɔ kikɛ shi Keenan be kasawule so m ba kaa wɔ Goshen be kaba so.” 2Kumo be kaman nɛ e lara mo daana na be benu n ya ŋini ewura Fɛɛro.
3Ndoŋ nna nɛ ewura Fɛɛro bishi bumo: “Manɛ be kushuŋ nɛ menyee shuŋ?” Nɛ b kaŋɛ mo: “Anyi, fo anya la asɔbɔyakpapoana nna fanɛ an nananyɛnana. 4An ba nfe nna nɛ an ba kaa wɔ nfe n ya fo saŋko. Ŋkpal akoŋ ka wɔ Keenan ga so fo anya be asɔbɔya maŋ naa nya afitiri ndoŋ a ji. Amoso, jande, shin nɛ anyi, fo anya e baa wɔ Goshen kaba so.”
5Ndoŋ nna nɛ Fɛɛro kaŋɛ Josɛf: “Fo tuto nɛ fo daana ba fo kutɔ nna, 6Ijipt malɛ be kasawule kikɛ e dese fo na, shin nɛ fo tuto nɛ fo daana na e ya chena kaplɛkama nɛ k walɛ. Shin nɛ b ya kaa wɔ Goshen be kaba so. Bumo to be ekama malɛ nɛ e nyi asɔbɔya to nɛnɛ, fo ta ma asɔbɔya m bɔɔ mo enɔ.”
7Kumo be kaman nɛ Josɛf keta mo tuto Jeekɔb m ba ŋini ewura Fɛɛro, nɛ Jeekɔb nɛfa Fɛɛro. 8Ndoŋ nna nɛ Fɛɛro bishi Jeekɔb: “Fo nfɛ afanɛ nde?”
9Nɛ Jeekɔb kaŋɛ Fɛɛro: “Nfɛ mo nɛ n ji a na a kilgi to durnya ere to wɔ nfɛ kalfa nɛ adesa. Loŋ be nfɛ na malɛ kikɛ la awurfoŋ be nfɛ nna, amo alɛ maŋ naa shi fanɛ kananɛ n tutoana nɛ n nanaana nɛ b daa na a kilgi to na be nfɛ daa shi na.” 10Kamalga na be kaman nɛ Jeekɔb naŋ nɛfa ewura Fɛɛro nseŋ lar mo kutɔ.
11Ndoŋ nna nɛ Josɛf shin nɛ mo tuto nɛ mo daana chena Ijipt nɛ e sa bumo kasawule na so be kaboŋ lela a mata kadegboŋ nɛ baa tre Ramases ashi Goshen be kaba so fanɛ kananɛ ewura Fɛɛro daŋ kaŋɛ na. 12Kumo be kaman nɛ Josɛf sa mo tuto nɛ mo daana na nɛ mo tuto be kowu to ebi kikɛ nyam ajibi nɛ a beeŋ fo ekama nɛ mbe mbia kanaŋkamaso.
Akoŋgboŋ na be asheŋ
13Ŋkpal akoŋ na ka daa chɛr ga so ajibi daa maŋ naa wɔ kaplɛkama. Ndoŋ nna nɛ Ijipt nɛ Keenan be basa kikɛ bee shu akoŋ. 14Josɛf daa sɔ amansherbi kama nɛ basa daa ta ashi Ijipt to nɛ Keenan be efuli so m ba kaa tɔ ajibi na kikɛ nna a yɔ Fɛɛro kutɔ ashi ewurkpa. 15Ijiptebi nɛ Keenanebi na ka ta bumo be amansherbi kikɛ n tɔ ajibi n loge nɛ Ijiptebi kikɛ ba Josɛf kutɔ m ba kaŋɛ mo le: “Anyi be amansherbi kikɛ loge, amoso, sa anyi ajibi nɛ an sa maŋ wu fo anishito.”
16Nɛ Josɛf kaŋɛ bumo: “To, kumo ere men ta men be asɔbɔya m ba kaa chɛr ajibi ŋkpal men be amansherbi kikɛ ka loge so.” 17Ndoŋ nna nɛ b fara a bar bumo be asɔbɔyaana m ba kaa sa Josɛf nɛ e bee sa bumo ajibi. Basa daa bar bumo be egbaŋɛ nɛ bumo be mbolpɔ nɛ mboe nɛ ana nɛ ekurma nna. Amoafɛ basa na be asɔbɔya nɛ b ta n chɛr ajibi n ji loŋ nɛ kafɛ naŋ ya bɔɔ m ba.
18Kafɛ na ka fo ekar nɛ b naŋ ba Josɛf kutɔ m ba kaŋɛ mo: “Ebunyampo, anyi maaŋ tiŋ n ta le be kesheŋ ere ŋ ŋana fo so fanɛ anyi be amansherbi kikɛ loge nɛ anyi be asɔbɔya malɛ kikɛ ki feya naniere. Anyi maŋ naa kɔ shɛŋ nɛ an sa fo an nyɛnpe. Naniere anyi gbagba be amu nɛ anyi be nsawule e ka. 19Amoso wora kusɔ ko nɛ an sa maŋ wu fo anishito ŋko n shin nɛ anyi be nsawule e baa dese jiga loŋ. Amoso tɔ anyi nseŋ sa anyi asɔ duuso nɛ an duu, saŋɛ na so anyi nɛ anyi be nsawule kikɛ beeŋ ki ewura Fɛɛro peya.”
20Ndoŋ nna nɛ Josɛf tɔ Ijiptebi be nsawule kikɛ n sa ewura Fɛɛro. Ekama nyam daŋ fa mbe kasawule nna, ŋkpal manɛ so, akoŋ na daŋ baa shi nna ga n sa ekama. Amoso nsawule na kikɛ daŋ ki Fɛɛro peya nna 21nɛ Josɛf shin nɛ ekama nyam ashi Ijipt be kasawule so kikɛ ki Fɛɛro be anya. 22Efuli na so kikɛ bɔrɛmatapoana be kasawule nawule nɛ e daa maŋ tɔ, ŋkpal manɛ so, bumo ere daa la ewura Fɛɛro be beshumpo nna nɛ e bee sa bumo ajibi saŋkikɛ. Amoso nɛ bumo alɛ daa maŋ fa bumo be nsawule na.
23Basa na kikɛ ka ki Fɛɛro peya na nɛ Josɛf kaŋɛ bumo: “To, naniere ŋ ka tɔ menyi nɛ men be nsawule n sa Fɛɛro ere, asɔ duuso nde nɛ men ta n duu men be nsawule na so. 24Ama men baa nyiŋi fanɛ men kaŋ teŋi loŋ be asɔ na, menyeeŋ nase amo ntuŋ anu nseŋ ta katuŋ koŋwule n sa ewura Fɛɛro. Ntuŋ ana so nɛ a ka na menyeeŋ tiŋ n ta amo be ako ŋ ki aduuso nseŋ ta amo nɛ a ka na nɛ menyi nɛ men be mbia nɛ men be laŋ to ebi kikɛ e baa ji.”
25Ndoŋ nna nɛ b kaŋɛ Josɛf: “Ebunyampo, fo mɔlga anyi be ŋkpaana, amoso an shuli fanɛ, anyeeŋ baa la Fɛɛro be anya fanɛ kananɛ fo kaŋɛ na.”
26Amoso Josɛf daŋ shin nna nɛ k ki Ijipt kikɛ be mbra fanɛ esa kama be adɔjibi be ntuŋ anu so be katuŋ koŋwule kama la ewura Fɛɛro peya nna. Hale nɛ mbre loŋ be mbra na malɛ kraa shuŋ. Bɔrɛmatapoana nawule be nsawule e daa maŋ ki ewura Fɛɛro peya.
27Israɛlebi na daŋ chena Ijipt be kakpa nɛ baa tre Goshen na nna n dii dama nseŋ nya mbia damta n ti so.
28Nfɛ kuduashunu nɛ Jeekɔb daŋ ji Ijipt saŋɛ na so nɛ mbe nfɛ kikɛ daŋ ya yili kalfa nɛ adena nɛ ashunu. 29Mbe luwu be saŋɛ ka ba kaa taga to nɛ e tre Josɛf ŋ kaŋɛ mo: “Nɛ fo baa sha ma asheŋ bre, fo ŋini ma kelela nseŋ ji kashenteŋ n ta fo enɔ n wɔtɔ ma kebembi be kaseto n nase kɔnɔ kpakpaso fanɛ ŋ kaŋ wu, fo maaŋ puli ma Ijipt nfe. 30Mee sha fanɛ b puli ma kakpa nɛ n tutoana wɔ nna, amoso ŋ kaŋ wu, fo ya puli ma kakpa nɛ b puli n tutoana na.”
Nɛ Josɛf kaŋɛ mo: “Meeŋ wora loŋ.”
31Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo: “Nase kɔnɔ fanɛ ŋ kaŋ wu feeŋ wora loŋ.” Ndoŋ nna nɛ Josɛf nase kɔnɔ na nɛ Jeekɔb gbir mbe edesekpa m bunyaŋ Ebɔrɛ.
48Jeekɔb ka nɛfa Josɛf be mbia be asheŋ
1Kachako nɛ b kaŋɛ Josɛf fanɛ mo tuto bee lɔ. Ndoŋ nna nɛ e koso ŋ keta mbe bibinyɛn anyɔ na, Manase nɛ Efreim n ti mbe kumu so n yɔ nɛ e ya keni mo. 2Josɛf ka ya fo ndoŋ nɛ b kaŋɛ Jeekɔb le: “Fo kutɔ nɛ fo pibinyɛn Josɛf ba na.” Nɛ e wora ania n niŋi to n chena mbe edesekpa, nseŋ kaŋɛ Josɛf le: 3“Enyɛnpetale Ebɔrɛ lar ma so nna ashi Bɛtɛl nɛ k wɔ Keenan be kasawule so na n nɛfa ma, 4nseŋ kaŋɛ ma le: ‘Meeŋ sa fo mbia damta nɛ b wora keshi ŋ ki efuli damtawuraana. Meeŋ ta kasawule ere n sa fo kanaŋ to ebi nɛ k baa la bumo peya mbaanaayɔ.’ ”
5E ka kaŋɛ kusɔ nɛ Ebɔrɛ daŋ kaŋɛ mo na nɛ e naŋ kaŋɛ Josɛf le: “Fo bibinyɛn Efreim nɛ Manase nɛ fo kurge Ijipt pɔɛŋ nɛ m ba nfe na gba ki ma mbia nna fanɛ kananɛ Ruben nɛ Simiɔn baa la ma mbia ere. 6Ama bibinyɛn kama nɛ fo naŋ kurge bumo be kaman beeŋ baa la feya. Ma kapetɛ kama nɛ loŋ be mbia na bre beeŋ nya beeŋ bɔla Efreim nɛ Manase so nna. 7Mɛsopoteemia nɛ n daŋ shi a ba nɛ fo nio Reechel wu Keenan be kasawule so n ta kagbenejija damta n lɛ ma so. Kumo be saŋɛ na so nɛ anyi nɛ Efrat nɛ baa tre Bɛtlɛhɛm na maŋ naa wɔ kufɔ. Amoso n daŋ puli mo nna m mata Efrat be ekpa to ndoŋ.”
8Jeekɔb ka kilgi n wu Josɛf be bibinyɛn na nɛ e bishi mo: “Mbia mo nde?”
9Nɛ Josɛf kaŋɛ mo: “Ma mbia nɛ Ebɔrɛ sa ma Ijipt nfe nna na.”
Nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo: “Keta bumo m ba ma kutɔ nfe nɛ n nɛfa bumo.”
10Jemanɛ na so nɛ Jeekɔb maŋ naa wu nɛnɛ ŋkpal mbel so so. Ndoŋ nna nɛ Josɛf gberge mbe mbia na m ba mo tuto kutɔ nɛ e lala bumo so kashaso nseŋ pɛ m pɛ bumo m mata m mata mbe kumu.
11Kumo be kaman nɛ Jeekɔb kaŋɛ mo pibi Josɛf le: “N daa maŋ naŋ fɛ fanɛ meeŋ naŋ wu fo kikɛ, ama naniere Ebɔrɛ shin nɛ n wu fo nɛ fo mbia gba kuraa!”
12E ka malga loŋ n loge na nɛ Josɛf maŋ mbia na so ashi mbe aya so nseŋ gbir mbe anishito ndoŋ ŋ kurgi kumu n yuu to. 13Kumo be kaman nɛ Josɛf shin nɛ Efreim yili Jeekɔb be enɔ benaso nɛ Manase malɛ yili mbe jiso so. 14Ama Jeekɔb daŋ bal mbe enɔana nna n deŋi mbia na so n shin nɛ mbe jiso yɔ Efreim nɛ e la ekekarso na so nseŋ shin nɛ mbe bena malɛ yɔ Manase nɛ e la enimuso na be kumu so.
15E ka wora loŋ na be kaman
nɛ e nɛfa Josɛf nseŋ kaŋɛ:
“Ebɔrɛ mo nɛ n nananyɛn Eebraham nɛ
n tuto Aizek daŋ shuŋ na
e nɛfa fo mbia ere.
Mo, Ebɔrɛ koŋwule mo
nɛ e juŋkpar ma
a keni ma so fanɛ asɔbɔyakpapo na
e nɛfa bumo.
16Malaika mo nɛ e tu ma ŋ kɔ emaŋ na
e nɛfa bumo.
Ebɔrɛ e shin nɛ ma ketre
nɛ n tuto Aizek be ketre nɛ n nananyɛn Eebraham be ketre
e bɔla mbia ere so a wɔtɔ mbaanaayɔ.
Ebɔrɛ e sa bumo mbia damta
nɛ kanaŋ to ebi damta durnya to.”
17Josɛf ka wu mo tuto ka ta mbe jiso n deŋi Efreim so na k maŋ par mo nɛ e ya deŋi mo tuto be enɔ na ashi Efreim be kumu so n ta n deŋi Manase peya so, 18nseŋ kaŋɛ mo tuto: “N tuto, mannɛ aloŋ nna, ede e la enimuso, amoso mo e daga fanɛ fo ta fo jiso n deŋi mo so.”
19Ndoŋ nna nɛ mo tuto kini nseŋ kaŋɛ: “N nyi, m pibi n nyi. Mo alɛ gba beeŋ ki basa ko be kumuwura, mo alɛ gba beeŋ ba ki esagboŋ, ama mo sipo e naaŋ ba kaa chɔ mo eleŋ nɛ mbe kanaŋ to ebi e ba ki efuli damtaana be basa.” 20Ndoŋ nna nɛ Jeekɔb nɛfa bumo kamɔnchɛ na ŋ kaŋɛ: “Israɛlebi beeŋ ba kaa kɔ men be atre a nɛfa bumo braana a kaŋɛ: ‘Ebɔrɛ e shin nɛ fo baa du fanɛ Efreim nɛ Manase.’ ” E ka wora loŋ na e daŋ ta Efreim nna n juŋkpar Manase.
21Kumo be kaman nɛ Jeekɔb kaŋɛ Josɛf: “M maaŋ naŋ chɛr nseŋ wu, ama Ebɔrɛ beeŋ baa wɔ menyi kutɔ n naŋ yɛr menyi men nananyɛnana be kasawule so. 22Ma alɛ bee sa fo kasawule nɛ k chɔ fo daana peya ŋkpal fo ka beeŋ ba ka chɔ bumo so so. Loŋ be kasawule na nɛ n daŋ ta ma tokobi nɛ keta ŋ kɔ n sɔ ashi Ammɔnebi kutɔ na.”
49Jeekɔb be lalaloge be mmalga be asheŋ
1Kachako nɛ Jeekɔb kaŋɛ mbe bibinyɛnana na le: “Men gbargbar abar m ba ma anishito nɛ ŋ kaŋɛ menyi kusɔ nɛ k beeŋ nya menyi echefoso be asheŋ.
2Menyi Jeekɔb be bibinyɛn e shɛr
n nu kusɔ nɛ men tuto Jeekɔb kɔ nɛ e kaŋɛ menyi.
3Ruben, fo e la ma wurkoŋ
nɛ ma eleŋ nɛ kebia nɛ e juŋkpar n lar ŋ ŋini fanɛ n la enyɛn.
Fo nɛ bunyaŋ nɛ eleŋ daa shi fo to a chɔ ma kebia kama.
4Fo daa du fanɛ ketiligboŋ nna,
ama fo maaŋ naa la esagboŋ
ŋkpal fo ka di ma kowurche keche nɛ kenyɛn
n wora ma, fo tuto be edesekpa eyurpi na so so.
5Simiɔn nɛ Livai, la esa nɛ mo sipo nna,
a kɔ bumo be etokobi a ŋini eleŋ a jija asɔ.
6M maaŋ ta ma kɔnɔ n wɔtɔ bumo be wulo be mmalga to,
ma alɛ nɛ bumo maaŋ shɛr ŋ kre asheŋ kikɛ.
Ŋkpal manɛ so,
b kaa agbo m mɔ basa
nseŋ tuge asɔbɔya be aya be achin kenyaŋnyaŋɛso nɛ a ki ebobi.
7Kɔnɔsho e baa wɔ bumo be agbo so,
ŋkpal k ka lubi ga so so.
Bumo be agbo lubi ga.
Kɔnɔsho koŋwule na e baa wɔ bumo be kediewu so,
ŋkpal manɛ so, b maŋ kɔ kushuso kuraa.
Meeŋ shin nɛ b pesaŋ to
n sɔ Israɛl be efuli so be basa kikɛ to nyam.
8Juda, fo sipoana nɛ fo daana beeŋ chɔrɔ fo.
Feeŋ pɔɔ fo doŋana so.
Fo sipoana nɛ fo daana beeŋ jɔŋɛ fo ase.
9Juda, fo du fanɛ buluŋ nna,
mo e naa pɔɔ mo braana asɔbɔya so a mɔ bumo,
nsaa bɛta a yɔ mbe eŋanakpa
n ya kaa teŋi to a dese na.
Wanɛ e naaŋ tiŋ n tɔrɔ mo?
10Juda e naaŋ ba kaa kɔ kuwurkpabi mbe enɔ to
nɛ mbe kanaŋ to ebi malɛ e ba kaa ji kuwura basa so saŋkama.
Efuli pɔtɛana so ebi beeŋ ba kaa bunyaŋ mo
a gbir mo kumuli kasonuso.
11E beeŋ ba ta mbe kurmafɔlbi
n chɛ m muni kefeelebi
nɛ k bee sɔr asɔrso nɛ baa tre greep na
be keyabi lela.
E beeŋ ta nsa nɛ b ta kefeelebi be asɔrso
nɛ baa tre greep na n wora
nɛ a pere kpaw fanɛ ŋklaŋ na
n fɔr mbe asɔbuuso.
Kumo e naŋ ŋini fanɛ
mbe ndibi sɔrso wora ga.
12Mbe anishi beeŋ ba pere
fanɛ nsa nɛ baa tre wain na,
nɛ mbe anyii malɛ e fuli parr
fanɛ kenyipochu na.
13Zɛbyulɔn beeŋ ba kaa wɔ teku ase
nɛ mbe echenakpa e ki
nchu so be ekuloŋgboŋana be eyilikpa.
Mbe kasawule beeŋ dese loŋ
n ya taga to Sidɔn.
14Isakar, fo du fanɛ kurma lempo
nɛ e teŋi to a dese
mbe esulɔ gbɛgbɛso be nferinto nna.
15Ŋkpal kananɛ fo ewushikpa walɛ
nɛ kananɛ kasawule na so wɔ ebel so
feeŋ yɔɔ m barase
n sɔ kenyaya be kushuŋ gbɛgbɛso n shuŋ.
16Dan, feeŋ ji fo basa demu
nɛ kumo be ekpa so
ashi Israɛl be nnaŋ na to.
17Dan, fo du fanɛ ekpakar be kuwɔ nna,
kuwɔ nɛ k kɔ kɔrtɔ lubi,
nɛ k bee duŋ gbaŋɛ be keya
nɛ k kpa kumo be ediipo
n ya lɛ kelela.
18O, Enyɛnpe, mee jo
fo kenya be kesɔnyige nna.
19Gad, beyu be katuŋ
beeŋ ju m buu fo so,
ama feeŋ kilgi n ju
bumo so n ya lɛ.
20Ashɛr, fo adɔsawule
beeŋ wora ajibi lela damta,
ajibi nɛ feeŋ nya na
beeŋ baa walɛ nna n sa ewura.
21Naftali, fo du fanɛ chibir
nɛ k kɔ mbia lela nna
a ji kumo be kumu
a shile a kulti.
22Josɛf, fo du fanɛ kefeelebi
nɛ k bee sɔr asɔrso lela
nɛ baa tre greep,
nɛ k yili m mata eboŋkar
nɛ kumo be ayabi daŋ
n ya kaa dii a buu egbal so na nna.
23Fo doŋana beeŋ ta bumo be ata
nɛ atanyembiana m baa tu fo
a kɔ fo kekishiso.
24Ama feeŋ yili n tu bumo
nɛ fo enɔ lempo na e baa yɔ
a ba manaŋ manaŋ,
ŋkpal manɛ so,
Enyɛnpetale Ebɔrɛ
nɛ e la Jeekɔb be Ebɔrɛ
nɛ Israɛl be Ebɔrɛ na
e baa du fanɛ kefalta a kuŋ fo
nsaa du fanɛ mbolpɔkpapo
a keni fo so na e baa sa fo eleŋ.
25Fo tuto be Ebɔrɛ na
e naa chɛ fo to.
Enyɛnpetale na e naa nɛfa fo,
a sa fo bɔrɛchu nɛ nchu
nɛ a bee bul kasawule to
nɛ asɔbɔya nɛ mbia
nɛ kenyipochu damta
nɛ mbia na e baa nuu.
26Fo tuto be nɛfa
nɛ e sa fo ere beeŋ ba shi
a chɔ bedarapo na peya
nɛ asɔ lela nɛ a shi a chɔɔ abeebi,
nsaa wɔtɔ mbaanaayɔ na.
Le be nɛfa ere kikɛ
e baa wɔ Josɛf so
ŋkpal e ka ki enimu
ashi mo daana kikɛ so so.
27Bɛnjamin, fo du fanɛ jiŋkaamu lubi
nɛ e bee kaa mɔ asɔbɔya chipurso
nsaa kpɛa bumo to
a we kanyɛso na nna.”
28To, bede kikɛ e la Israɛl be nnaŋ kuduanyɔ na be bejuŋkparpo nna. Asɔ nɛ bumo tuto malɛ daŋ nɛfa bumo nseŋ kaŋɛ ŋ kaŋɛ bumo kukoko to a yɔ ekama be da be kaplɛa so nna na.
Jeekɔb be luwu nɛ mbe kepuli be asheŋ
29Ade be kaman nɛ Jeekɔb ta le be mmalga m bɔɔ mbe mbia enɔ. E yɛ: “Naniere a ka gbrɛ nɛ n wu n yɔ n nanaana kutɔ, ma alɛ kaŋ wu, men ya puli ma n tutoana kutɔ ashi kebeelaŋ nɛ k daa la Hitebi be esa nɛ baa tre Efrɔn peya na to. 30Kumo e wɔ Makpɛla nɛ k mata kade nɛ ba tre Mamre nɛ k wɔ Keenan be kasawule so na. Eebraham e daŋ tɔ loŋ be kasawule na nɛ kebeelaŋ na ashi Efrɔn Hitebi be esa na kutɔ fanɛ k baa la kakpa nɛ baaŋ ba puli mbe bubuni. 31Ndoŋ nɛ b puli Eebraham nɛ mbe eche Sɛɛra nɛ Aizek nɛ mbe eche Rebɛka nɛ m puli Lia ndoŋ na. 32B daŋ tɔ kasawule na nɛ kebeelaŋ nɛ k wɔ ndoŋ na ashi Hitebi kutɔ nna. Men puli ma ndoŋ.”
33Jeekɔb ka ta le be mmalga ere kikɛ m bɔɔ mbe mbia na enɔ n loge nɛ e lɔŋɛ n dese nseŋ fute mbe lalaloge be efute n wu.
501Ndoŋ nna nɛ Josɛf kilgi n tɔr mo tuto so n shu ga nseŋ lala mo so kashaso. 2Kumo be kaman nɛ Josɛf sa basa nɛ baa mɛa bubuni to a puli na ekpa fanɛ b gbiti mo tuto Jeekɔb be eyur kudur, nɛ k sa maŋ bɛ. 3Loŋ malɛ be kesheŋ wora na daa ta nchɛ adena nna, amoso nchɛ adena na nɛ basa na daŋ ta n wora loŋ. Ndoŋ nna nɛ Ijiptebi na shu Jeekɔb be keeli nchɛ adushunu.
4Keeliwora na be jemanɛ ka choŋ nɛ Josɛf kaŋɛ ewura Fɛɛro be benimu le: “Nɛ menyee sha ma asheŋ, men ta le be kubɔya ere n ya sa ewura n sa ma. 5Men kaŋɛ mo fanɛ n tuto ka daa shin nɛ e wu, e daŋ shin nna nɛ n nase kɔnɔ n sa mo fanɛ nɛ e kaŋ wu, meeŋ ya puli mo nchaŋ nɛ e wora n nase Keenan na to. Amoso e jande, e sa ma ekpa nɛ n yɔ ndoŋ n ya puli mo nseŋ naa ba.”
6Ndoŋ nna nɛ ewura Fɛɛro kaŋɛ mo: “Bɛ kɔnɔ nɛ fo nase na so n ya puli fo tuto.”
7Ndoŋ nna nɛ Josɛf pɛ Keenan be ekpa nɛ e ya puli mo tuto. Mo nɛ Fɛɛro be benimu kikɛ nɛ mbe laŋ to be bejuŋkparpo kikɛ nɛ Ijipt be bejuŋkparpo kikɛ e daŋ yɔ. 8Le be basa ere kikɛ be buushi, Josɛf be laŋ to ebi kikɛ nɛ mo daana kikɛ nɛ mo tuto be laŋ to be basa kikɛ gba daŋ yɔ nna. Bumo be mbia nɛ bumo be mbolpɔ nɛ mboe nɛ ana nawule e daŋ ka a wɔ Goshen. 9Basa nɛ b daŋ tu mo n yɔ na to be beko daa wɔ egbaŋɛturko to nna nɛ bede dii egbaŋɛ. Kashenteŋto jimaŋ damta e daa la bumo.
10B daŋ ta loŋ m ba fo Atad nɛ k wɔ Jɔɔdan be epeŋipetekpa be kugooro nɛ b daa bri asɔ ndoŋ na m ba shu awɔrso ndoŋ ga nɛ Josɛf ta bɔkwe n wora keeliwora be edaŋkaresheŋ ndoŋ. 11Keenanebi nɛ b daa wɔ Atad na ka wu basa na kikɛ ka wɔ Atad be kakpa chela asɔ na ka bee shu nɛ b kaŋɛ le: “Ijiptebi ere be keeli ere la keeligboŋ nna!” Amoso nɛ b daŋ nase ndoŋ ketre Ebel Mizrayim na.
12Ade kikɛ e daa ŋini fanɛ Jeekɔb be mbia na daŋ wora asɔ nɛ bumo tuto daŋ ŋini bumo na kikɛ nyam. 13B daŋ sulɔ mbe kebuni nna n yɔ Keenan n ya puli kebeelaŋ nɛ k daa wɔ Makpɛla nɛ k mata Mamre nɛ Eebraham daŋ tɔ nɛ kudɔ nɛ k wɔ kumo to na ashi Hitebi be esa kutɔ fanɛ k baa la kakpa nɛ e beeŋ ba puli mbe bubuni na. 14Josɛf ka ya puli mo tuto n loge nɛ mo daana na nɛ basa kama nyam nɛ mo nɛ bumo daŋ ya puli Jeekɔb na naŋ bɛta n yɔ Ijipt.
Josɛf ka naŋ laŋɛ n leŋ mo daana to be asheŋ
15Jeekɔb be luwu na be kaman nɛ Josɛf mo daana na kaŋɛ abar le: “Shere an tuto ka wu ere, Josɛf beeŋ kishi anyi nseŋ wora anyi n tal alubi nɛ an daŋ wora mo na kikɛ nyam to.” 16Amoso b daŋ shuŋi m mata Josɛf nna ŋ kaŋɛ mo le: “Pɔɛŋ nɛ an tuto wu na, le nɛ e kaŋɛ anyi: 17‘Men kaŋ wora, men kule Josɛf alubi be ketampaŋ ŋ kaŋɛ: Jande, ta fo daana be alubi nɛ b wora fo na kikɛ m paŋ bumo.’ Amoso, anyee kule fo nna fanɛ fo ta m paŋ anyi nɛ an la fo tuto be Ebɔrɛ be anya na.” Josɛf ka nu bumo be kubɔya na nɛ e shu.
18Ama kubɔya na be kaman, mo daana na gba daŋ naŋ ba mo kutɔ nna m ba gbir mbe anishito ŋ kurgi amu n yuu to ŋ kaŋɛ mo: “Anyi, fo anya nde!”
19Ndoŋ nna nɛ Josɛf kaŋɛ bumo: “Men sa maa lɔ kufu, mannɛ ma e la Ebɔrɛ. 20Menyi ere daŋ kre ma kulubi nna, ama Ebɔrɛ malɛ ta kumo ŋ ki kelela, saŋɛ na so e beeŋ sɔ basa damta nɛ b wɔ ŋkpa to kabre ere n yige ŋkpal kusɔ nɛ k daŋ wora na so. 21Amoso, men sa maŋ shin nɛ kufu kama e baa kɔ menyi. Meeŋ baa keni menyi nɛ men be mbia so.” E daŋ leŋ bumo to nna m malga mmalga lela n sa bumo.
Josɛf be luwu be asheŋ
22Josɛf nɛ mo tuto be basa na kikɛ daŋ shir a wɔ Ijipt nna. Josɛf daŋ ji nfɛ kalfa nɛ kudu nna pɔɛŋ nseŋ wu. 23E daŋ wu Efreim be mbia nɛ bumo alɛ be mbia nna pɔɛŋ nseŋ wu. E daŋ wu Manase pibinyɛn Makiir gba be mbia. B ka baŋ kurge bumo na nɛ e ta bumo n ti mbe kanaŋ so. 24Kachako nɛ e kaŋɛ mo daana na le: “To, k maaŋ naŋ chɛr ko nɛ n wu, ama abaanaaworasheŋ Ebɔrɛ maaŋ yige menyi n to, e beeŋ keni menyi so nseŋ juŋkpar menyi, n lara menyi kasawule ere so n ta menyi n yɔ kakpa nɛ e daŋ nase kɔnɔ n sa Eebraham nɛ Aizek nɛ Jeekɔb fanɛ e beeŋ sa na.” 25Kede be kaman nɛ Josɛf kaŋɛ mo daana na le: “Ama, men nase kɔnɔ n sa ma fanɛ ŋ kaŋ wu nɛ Ebɔrɛ lara menyi nfe, menyeeŋ ta ma eyur n ti so n yɔ.”
26Josɛf daŋ ji nfɛ kalfa nɛ kudu nna nseŋ wu ashi Ijipt nɛ b gbiti mbe eyur kudur nɛ e sa maŋ bɛ nseŋ ta kumo n wɔtɔ deka to ashi Ijipt.