KRONIKƐLS

BE KAWƆL NYƆSOPO

1

1Sɔlɔmɔn nɛ e la ewura Deevid pibinyɛn na daŋ ji Israɛl be efuli na so eleŋ ga ŋkpal Enyɛnpe nɛ e la mbe Ebɔrɛ na ka daŋ nɛfa mo nseŋ sa mo eleŋ ga so.

2Kachako nɛ ewura Sɔlɔmɔn kaŋɛ mbe benapo be benimuana nɛ b daa keni benapo kagboŋ be katuŋ so nɛ benapo kalfa be katuŋ so nɛ ekrachi nimuso nɛ kanaŋ to be benimuana nɛ basa nɛ b ka na kikɛ nna kenishipereso 3fanɛ b tu mo n yɔ kakpa nɛ baa bunyaŋ Ebɔrɛ ashi Gibiɔn na. B daŋ yɔ ndoŋ nna ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ be wajɛbu nɛ mbe kayɛrbi Mosis daŋ lɔŋɛ ashi kiyi to dra dra na ka daa wɔ ndoŋ so. 4Loŋ be saŋɛ na nɛ b ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na ashi Kiriaf Jearim m ba yili wajɛbu nɛ ewura Deevid wora ashi Jerusalɛm na to. 5Danyaŋ be bɔrɛsure nɛ Yuri pibinyɛn Bezalɛl nɛ e la Hur mo nanabi daŋ lɔŋɛ na gba daa yil Enyɛnpe Ebɔrɛ be wajɛbu na be anishito nna ashi Gibiɔn. Ewura Sɔlɔmɔn nɛ basa na kikɛ daŋ yɔ ndoŋ nna n ya bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ. 6Ewura Sɔlɔmɔn ta asɔbɔya kagboŋ nna n chɔɔ n lara sarga danyaŋ be bɔrɛsure na so n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ.

7Kumo be kanyɛso na gbagba nɛ Ebɔrɛ lara mbe kumu ŋ ŋini Sɔlɔmɔn edare to nseŋ bishi mo le: “Manɛ nɛ fee sha nɛ n wora n sa fo?”

8Nɛ ewura Sɔlɔmɔn kaŋɛ Enyɛnpe na le: “Kasha nɛ fo kɔ n sa fo kayɛrbi, n tuto Deevid maa chɛrga kikɛ. Naniere fo alɛ ta ma n tal mbe katelamu to nɛ ŋ ki ewura. 9O Enyɛnpe Ebɔrɛ, jande shin nɛ fo nnɔ nɛ fo nase n sa n tuto na e bɔlɔ so. Fo ta ma nna ŋ ki basa nɛ b shibi m baŋ so kekarga ere be ewura, 10amoso jande sa ma kanyiasheŋ nɛ nfɛra nɛ meeŋ ta n ji bumo so kuwura nɛnɛ, nɛ mannɛ aloŋ, nuso nɛ meeŋ wora n tiŋ n ji fo basa lempo ere kikɛ so kuwura?”

11Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ malɛ kaŋɛ Sɔlɔmɔn le: “Fo kule kusɔ nɛ k walɛ. Fo maŋ kule kedamaya ŋko amansherbi ŋko fo ketre be kedii ŋko fo doŋana be luwu ŋko ŋkpa tenteŋ n sa fo kumu ama kanyiasheŋ nɛ nfɛra nɛ fo kule ma nɛ fo tiŋ n ji ma basa nɛ n ta fo ŋ ki bumo be ewura na so kuwura nɛnɛ. 12Meeŋ sa fo kanyiasheŋ nɛ nfɛra nseŋ naŋ ta kedamaya nɛ amansherbi n ti fo so. Ma alɛ beeŋ shin nɛ fo ketre e dii a chɔ bewura kama nɛ b juŋkpar fo nɛ bumo nɛ baaŋ bɛ fo so kikɛ.”

Ewura Sɔlɔmɔn be eleŋ nɛ mbe kedamaya be asheŋ

(1 Bewura 10:26-29)

13Ndoŋ nna nɛ ewura Sɔlɔmɔn lar kakpa nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be wajɛbu na daa wɔ ashi Gibiɔn na m bɛta n yɔ Jerusalɛm n ya kaa ji Israɛl be kuwura. 14Mbe egbaŋɛturko nɛ egbaŋɛ daŋ baa wora keshi nna hale m ba fo egbaŋɛturko kagboŋ nɛ alfa ana nɛ egbaŋɛ malɛ ŋgboŋ kuduanyɔ. E daŋ yige beko Jerusalɛm nna nseŋ yige beko malɛ ndegboŋ na be ako to. 15Jemanɛ nɛ e daa ji kuwura na, shuwa nɛ gbiti bre daŋ gbigi nna fanɛ ajembu ashi Jerusalɛm be kade to, nɛ ndibi nɛ baa tre sida na malɛ daŋ gbigi fanɛ ndibi nɛ baa tre sikamɔɔ nɛ a wɔ Juda be abee be efuli so na. 16Ewura Sɔlɔmɔn be ewurkpa be eyawujipoana e daa tɔ mbe ewurkpa be egbaŋɛ ashi efuli wɔfɔana nɛ baa tre Musri nɛ Silishiya na a bar mo. 17Gbiti be ndarbi alfa ashe nɛ b daŋ tɔ mbe gbaŋɛturko na be kekama nseŋ tɔ gbaŋɛ kama malɛ gbiti be ndarbi kalfa nɛ adunu. Bumo e daa fa egbaŋɛ nɛ egbaŋɛturko a sa Hitebi nɛ Siriyaebi be bewura gba.

2

Kebelase m pɔr bɔrɛlambu na be asheŋ

(1 Bewura 5:1-18)

1Ewura Sɔlɔmɔn yili kumo nna fanɛ e beeŋ pɔr bɔrɛlambu nɛ baaŋ baa bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ kumo to nseŋ pɔr ewura malɛ be laŋ n sa mo gbagba be kumu. 2E daŋ shin nna nɛ beshumpo ŋgboŋ adushunu bee sulɔ bɔrɛlambu na be asɔ nɛ b kɔ a pɔr kumo na nseŋ shin nɛ basa ŋgboŋ aduburwa malɛ bee bure ajembu to ashi abee be efuli na so. Benyɛn ŋgboŋ asa nɛ alfa ashe nɛ e daŋ ta nɛ baa keni kushuŋ na so nɛ k baa nite nɛnɛ.

3Ewura Sɔlɔmɔn daŋ ta le be kubɔya ere nna n ya sa Tayɛ be Ewura Hiram: “Shin nɛ ma nɛ fo e baa ji yawu fanɛ kananɛ fo nɛ n tuto ewura Deevid daa ji yawu na, nɛ fo baa fa ndibi nɛ baa tre sida na a sa ma fanɛ kananɛ fo daŋ fa amo n sa mo nɛ e pɔr mbe ewura be laŋ na. 4Mee pɔr lambu nna nɛ m maŋkura Enyɛnpe Ebɔrɛ. K beeŋ baa la kakpa cheembi nɛ ma nɛ ma basa beeŋ baa bunyaŋ Ebɔrɛ nsaa chɔɔ duwu nɛ a kɔ efɛa belbelso nsaa lara bodobodo cheembi be sarga a sa mo saŋkikɛ. Ndoŋ malɛ gba nɛ anyeeŋ baa lara sarga chɔɔso kachipurso nɛ kaaseso kikɛ nɛ kewushiachɛ kikɛ nɛ kufɔl popɔr to be kachɛ juŋkparso kikɛ nɛ ewushi be nchɛ a maŋkura an Enyɛnpe nɛ an be Ebɔrɛ na. Mo e kaŋɛ Israɛlebi kenishipereso fanɛ b baa wora loŋ mbaanaayɔ. 5Mee sha kepɔr bɔrɛlambu nɛ k shibi ga nna, ŋkpal manɛ so, anyi be Ebɔrɛ na kɔ eleŋ a chɔ kegbir kikɛ. 6Ama esa kama maŋ wɔtɔ nɛ e beeŋ tiŋ m pɔr lambu nɛ k beeŋ tiŋ n sɔ Ebɔrɛ, ŋkpal manɛ so, esoso kikɛ gba kra du fimbi nɛ k tiŋ n sɔ mo. Kakpa nɛ ma ere beeŋ tiŋ m pɔr e la lambu nɛ baaŋ baa chɔɔ duwu kumo to a sa Ebɔrɛ. 7Lara esa nɛ e kɔ kenyi a tiŋ a wora asɔ a deŋi shuwa nɛ gbiti nɛ danyaŋ nɛ abɛlso be asɔ so nsaa kɔ ewajɛ buru nɛ apeper kunɔkunɔ nɛ apeper kpaw be kelue be kenyi nɛ mo nɛ basa nɛ b kɔ enɔ to be kushuŋ be kenyi nɛ n tuto Deevid lara nɛ b wɔ Juda nɛ Jerusalɛm na e baa kaa shuŋ. 8N nyi fo basa nɛ baa ku ndibi na ka nyi bumo be kushuŋ nɛnɛ, amoso mee kule fo nna nɛ fo sa ma ndibi nɛ baa tre sida na nɛ ndibi nɛ baa tre seprɛs na nɛ ndibi nɛ baa tre junipa nɛ a wɔ Lebanɔn na be ndishaŋ. N wora shiriya nɛ n shuŋi ma basa nɛ b ba chɛ fo basa to 9n fin ndibi nɛ b kɔ a wora ebu na be adamta m ba, ŋkpal manɛ so bɔrɛlambu nɛ mee sha kepɔr na beeŋ ba shibi nsaa walɛ ga. 10Meeŋ sa fo beshumpo na ayu ebɔtɛ ŋgboŋ alfa anyɔ nɛ ayu peper be ebɔtɛ ŋgboŋ alfa anyɔ nɛ nsa edurɔm ŋgboŋ kalfa nɛ kudu nɛ ɔlif be ŋku be edurɔm ŋgboŋ kalfa nɛ kudu.”

11Ndoŋ nna nɛ ewura Hiram sibɛ kawɔl n sa ewura Sɔlɔmɔn ŋ kaŋɛ mo le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ be kasha nɛ e kɔ n sa mbe basa so nɛ e ta fo ŋ ki bumo be ewura. 12Kemaŋkura e baa la Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la Israɛl be Ebɔrɛ nɛ esoso nɛ kasawule kikɛ be etopo na peya! Mo e sa ewura Deevid ebinyɛn nyiashempo nɛ e kɔ asheŋ be kepinto nɛ kasheŋwora be kenyi nsaa sha kepɔr bɔrɛlambu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ ewura be laŋ n sa mbe kumu. 13Meeŋ shin nɛ esa nɛ e nyi asheŋ nsaa kɔ enɔ to be kushuŋ be kenyi nɛnɛ nɛ baa tre mo Huram na e ba fo kutɔ. 14Mo nio shi Dan be yiri to nna nɛ mo tuto malɛ la Tayɛ be kadetobia. E nyi kananɛ baa ta shuwa nɛ gbiti nɛ danyaŋ nɛ abɛlso nɛ ajembu nɛ ndibi a lɔŋɛ asɔ damta. E beeŋ tiŋ n lue ewajɛ buru nɛ apeper kpaw nɛ apeper kunɔkunɔ nɛ ago. E kɔ kenyi a laŋɛ kebaachaŋ asɔ a deŋi asɔ so nsaa beeŋ tiŋ n wora ndulgi kama nɛ b ŋini mo fanɛ e wora. Shin nɛ e tu fo beshumpo nɛ b kɔ enɔ to be kushuŋ be kenyi ga na nɛ bumo nɛ b daa shuŋ a sa fo tuto ewura Deevid na a shuŋ. 15Amoso wora ania n ta ayu nɛ ayu peper nɛ nsa nɛ ɔlif be ŋku nɛ fo nase kɔnɔ fanɛ feeŋ sa na n chise beshumpo na. 16Anyeeŋ ku ndibi nɛ baa tre sida nɛ fee sha na ashi Lebanɔn be abee so nseŋ ta amo n yɔ teku be kɔnɔ ase n ya kre amo nɛ eyɔri to n ta amo m bɔla teku so n yɔ Jɔpa, nɛ fo ya ta amo ndoŋ n yɔ Jerusalɛm.”

B ka fara bɔrɛlambu na be kepɔr be asheŋ

(1 Bewura 6:1-38)

17Ewura Sɔlɔmɔn daŋ karga befɔ nɛ b wɔ Israɛl be kasawule so kikɛ na nna, fanɛ kananɛ mo tuto Deevid daŋ wora na. Befɔ na daa wɔ basa ŋgboŋ kalfa nɛ adunu nɛ asa nɛ alfa ashe. 18E daŋ lara bumo be ŋgboŋ adushunu nna fanɛ b baa sulɔ asɔ nɛ b kɔ a pɔr bɔrɛlambu na, nseŋ lara basa ŋgboŋ aduburwa malɛ fanɛ b baa shɛl ajembu abee so, nseŋ lara basa ŋgboŋ asa nɛ alfa ashe malɛ fanɛ b baa keni ashuŋ na so.

3

1Ewura Deevid nɛ e la Sɔlɔmɔn mo tuto na daŋ lɔŋɛ bɔrɛlambu na be kakpa nna ashi Jerusalɛm be kebeegboŋ nɛ baa tre Moriya na so. Ndoŋ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ lara mbe kumu ŋ ŋini mo ashi kugooro nɛ Aruna nɛ e la Jerusalɛm be esa na daa bri mbe ayu so na. 2Ewura Sɔlɔmɔn malɛ e fara bɔrɛlambu na be kepɔr saŋɛ nɛ e ji kuwura na be kafɛ nasopo be kufɔl nyɔsopo na be kachɛ nyɔsopo na. 3Bɔrɛlambu nɛ Ewura Sɔlɔmɔn pɔr na be nteŋ daa la ayadra adekpanu nna nɛ kumo be mpar malɛ daa la ayadra adesa. 4Bɔrɛlambu na be anishito daa kɔ kedɛdɛ nɛ baa bɔla to a luri kumo to nna, nɛ kedɛdɛ na be mpar la ayadra adesa nɛ kumo be jeŋgreŋ malɛ la ayadra adesa. B daŋ ta shuwa nna m mata kedɛdɛ na be epunto be egbal kikɛ so. 5B daŋ ta sida be ndibi nna m mata ebugboŋ na be egbal so ŋ kulti n ta shuwa lela m mata m mata amo so nseŋ wora abii be ndibi nɛ ŋgbɛlɛbi be efoto n deŋi amo so. 6Ewura na daŋ ta ajembu nɛ amo be yawu du kpakpa nna nɛ shuwa nɛ b tɔ ashi Parvaim be kasawule so na nna n ji bɔrɛlambu na kebita. 7E daŋ ta shuwa na nna m mata m mata bɔrɛlambu na be egbal so nɛ kumo be eyɔri so nɛ kabuna to nɛ kumo be akuloŋ so. Beshumpo na malɛ daŋ wora asɔ anyɔ ko nɛ a du fanɛ emalaika nɛ baa tre amo chɛrubim be ndulgi nna n deŋi egbal na so. 8Ebu nɛ baa tre acheembiana to be kakpa cheembi na be nteŋ daa la ayadra adesa nna nɛ kumo be mparto malɛ gba daa la ayadra adesa. Shuwa nɛ amo be egbɛ sa fanɛ kilo ŋgboŋ adunyɔ nɛ anu nɛ b daŋ ta m mata m mata acheembiana to be kakpa cheembi na be egbalana so. 9Shuwa nɛ amo be egbɛ sa fanɛ kilo be bargato nɛ b ta n lɔŋɛ kumo be anyembi nseŋ ta shuwa m mata m mata kumo be esoso be ebuana na be egbalana so.

10Ewura Sɔlɔmɔn daŋ kaŋɛ mbe beshumpo nna fanɛ b ta kebɛlso n lɔŋɛ emalaika anyɔ be mpɔrduli nseŋ ta shuwa m mata m mata amo so n ta amo n yili acheembiana to be kakpa cheembi na to 11-13nɛ b yili ŋ karga abar so, nɛ bumo be anishito e baa keni kabuna to be kaba so. Amo be kekama daa kɔ aba anyɔ nyɔ nna nɛ aba na be kekama be nteŋ daa sa fanɛ ayadra ashunu nɛ bargato. Amo be kekama parga aba to nna nɛ keba ko bee chute ebu na be kaba ko be egbal nɛ kuko malɛ bee chute kumo barkasa be keba ashi ebu nɛ kumo be nteŋ la ayadra adesa na be nferinto. 14Ago be kechɛbi nɛ achɛbi ko nɛ b nyɔ amo buru nɛ apeper kpaw nɛ apeper kunɔkunɔ nɛ b jɔ emalaika be ndulgi n deŋi so na nɛ b ta n lɔŋɛ patisa ŋ kuŋ acheembiana be kakpa cheembi na be kabuna to.

Danyaŋ be eshabɔrɛ anyɔ na be asheŋ

(1 Bewura 7:15-22)

15Ewura Sɔlɔmɔn daŋ shin nna nɛ b yuu eshabɔrɛ anyɔ ashi bɔrɛlambu na be anishito nna nɛ amo be kekama be nteŋ daa sa fanɛ ayadra adunu nɛ anyɔ. Amo be kekama malɛ daa kɔ kuwuro nɛ kumo be nteŋ la ayadra ashunu nɛ bargato nna. 16B daŋ wora ŋgbɛlɛbi nɛ a mɛa abar be ndulgi nɛ asɔ kulkulbi ko nɛ a du fanɛ asɔrso nɛ baa tre pomegranates na be kalfa kalfa nna n deŋi n deŋi eshabɔrɛ na be kekama be esoso n ji amo kebita. 17B daŋ yuu eshabɔrɛ na be kuko bɔrɛlambu na be kelargato be kaseto be kaba so nɛ baa tre kumo Jakin na nna, nseŋ yuu kuko malɛ kumo be kelargato be esoso be kaba so nɛ baa tre kumo alɛ Boaz.

4

Asɔ nɛ b ta n lɔŋɛ n bɔrɛlambu na to be asheŋ

(1 Bewura 7:23-51)

1Ewura Sɔlɔmɔn daŋ shin nɛ b lɔŋɛ danyaŋ be bɔrɛsure nɛ kumo be nteŋ daa la ayadra adesa nɛ kumo be mpar gba la ayadra adesa nɛ kumo be jeŋgreŋ malɛ la ayadra kuduanu nna. 2E daŋ lɔŋɛ danyaŋ be katishaŋgboŋ kulkulso nɛ baa tre Teku nna nɛ kumo be mpar daa sa fanɛ ayadra kuduanu, nɛ kumo be chuŋguluŋ malɛ daa sa fanɛ ayadra ashunu nɛ bargato nɛ kumo be kɔnɔkarso ŋ kulti daa la ayadra adena nɛ anu. 3B daŋ wora asɔ ko nna fanɛ egbolu nɛ a bɛ abar so esoso nɛ kaseto egbaŋ anyɔ n deŋi ketishaŋgboŋ na be kɔnɔkarso n ji kumo kebita n chambɔ. 4Katishaŋgboŋ na daa bɛ egbolu kuduanyɔ nɛ b ta danyaŋ n lɔŋɛ so nna. Danyaŋ be egbolu na daŋ pal mman nna n sa abar nɛ besa be anishito kilgi n shoŋi kelargato be esoso be kaba so nɛ besa kilgi n shoŋi kelargato be kaseto be kaba so nɛ besa malɛ kilgi n shoŋi epeŋitɔrkpa be kaba so nɛ besa kilgi anishito n shoŋi epeŋilarkpa be kaba so. 5Katishaŋgboŋ na be gbenteliŋ daa sa fanɛ enɔ be epunto be mpar nna. Nɛ kumo be kɔnɔkarso malɛ daa du fanɛ kusɔnuunchu nseŋ naŋ to n lar kaman fanɛ atoto na. K daa beeŋ tiŋ n sɔ egalɔn ŋgboŋ kuduanu be asɔ. 6B daŋ naŋ lɔŋɛ ntishaŋgboŋ kudu nna n ti katishaŋgboŋ na so nseŋ ta amo be anu n yili bɔrɛlambu na be kelargato be kaseto be kaba so nseŋ ta anu nɛ a ka na malɛ n yili kelargato be esoso be kaba so. B daa ta amo to be nchu nna a nyɛlpɔ asɔ nɛ baa ta a lara sarga chɔɔso na so. Katishaŋgboŋ na to bre be nchu na la bɔrɛmatapoana na peya nna nɛ baa ta a wora daŋkare be kefɔrso be asheŋ.

7-8Kananɛ b daŋ yili kumo fanɛ baaŋ lɔŋɛ shuwa be efitilatɔl kudu nɛ eteebɔl kudu na gbagba chap nɛ b daŋ lɔŋɛ amo nseŋ ta amo n yili bɔrɛlambu na be ebu gboŋ na to. B daŋ ta eteebɔl na be anu nɛ efitilatɔl anu nna n yili ebu na be kaba nseŋ ta anu malɛ efitilatɔl anu n yili kumo be kaba ko. B daŋ lɔŋɛ shuwa be ntishaŋ nɛ baa ta asɔ be ŋklaŋ a wɔtɔ a ŋmenyaŋ asɔbɔya so na be kalfa gba n ti so.

9B daŋ wora kelɔnɛ laŋ na be epunto nna n sa bɔrɛmatapoana nawule nseŋ wora kuko malɛ kowushina. B daŋ ta danyaŋ nna m mata akuloŋ nɛ a wɔ alɔnɛ anyɔ na be kefɛato na so. 10B daŋ ta katishaŋgboŋ nɛ baa tre Teku na nna n yili bɔrɛlambu na be kukɔlɔ to ashi kelargato be kaseto be kaba so a laŋɛ epeŋilarkpa be kaba so na.

11-16Hiram e daŋ lɔŋɛ mpuliya nɛ eshabɔl nɛ ntishaŋ. Asɔ nɛ e daŋ nase kɔnɔ n sa ewura Sɔlɔmɔn fanɛ e beeŋ lɔŋɛ n sa bɔrɛlambu na nseŋ lɔŋɛ amo n loge na be ako e daa la,

Eshabɔrɛ anyɔ na nɛ

amo be ebuuso nɛ a deŋ amo be esoso na,

nɛ Asɔ nɛ b chaŋ fanɛ ŋgbɛlɛbi nɛ a mɛa abar n deŋ shabɔrɛ na be kekama so na

nɛ asɔ alfa ana nɛ a du fanɛ asɔrso kulkulbi nɛ baa tre amo pomegranates nɛ b ta danyaŋ n lɔŋɛ n deŋi eshabɔrɛ na be kekama so na;

nɛ eturko kudu nɛ ebɔtɛ kudu na,

nɛ katishaŋgboŋ nɛ baa tre teku na,

nɛ edanyaŋ be egbolu kuduanyɔ nɛ katishaŋgboŋ na yil so na,

nɛ mpuliya nɛ eshabɔl nɛ ntoe chɛgato na.

Huram nɛ e kɔ enɔ to be kushuŋ be kenyi ga na e daŋ lɔŋɛ asɔ ere kikɛ. Danyaŋ nɛ k bee nyɛpkɛso nɛ b daŋ ta n lɔŋɛ amo fanɛ b ta a shuŋ ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛlambu na to fanɛ kananɛ ewura Sɔlɔmɔn ŋini fanɛ b wora na gbagba.

17Ewura Sɔlɔmɔn na daŋ shin nna nɛ b ŋalga danyaŋ na nseŋ chulgi amo n wɔtɔ mpuliya nɛ b pɔr n yili lɔr nɛ baa tre Jɔɔdan na be keplasawule nɛ k wɔ Sukɔf nɛ Zereda be kefɛato na. 18B daŋ ta danyaŋ nna n lɔŋɛ asɔ damta ga hale bumo gbagba maŋ naa nyi kananɛ amo be egbɛ sa gba.

19Ewura Sɔlɔmɔn daŋ ta shuwa nna n ji asɔ nɛ a wɔ bɔrɛlambu na to kebita. Amo e la, bɔrɛsure na nɛ eteebɔl nɛ baa ta ebodobodo a deŋi so a sa Ebɔrɛ na; 20nɛ kefitilatɔl na nɛ efitila nɛ b ta shuwa lela n lɔŋɛ nɛ baa chɔ amo e yili acheembiana to be kakpa cheembi na, 21nɛ asɔ ko nɛ b wora fanɛ atoto na nɛ efitila na nɛ ntoe chɛgato, 22nɛ asɔ nɛ baa ta a duŋ efitila na nɛ ntishaŋ nɛ eduwu be mba nɛ asɔ nɛ b kɔ a chɔɔ edɛ na. Shuwa lela nɛ b daŋ ta n lɔŋɛ asɔ ere kikɛ. Shuwa nɛ b daŋ ta m mata m mata bɔrɛlambu na be kowushina be akuloŋana nɛ kumo be acheembiana to be ebu cheembi na be akuloŋana na so kikɛ.

5

1Ewura Sɔlɔmɔn ka wora bɔrɛlambu na to be kushuŋ kikɛ n loge, nɛ e ta asɔ nɛ mo tuto ewura Deevid daŋ ta m bɔɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ enɔ na n wɔtɔ bɔrɛlambu na be ebuana nɛ baa ta asɔwurbi a yili na to. Amo e la gbiti nɛ shuwa nɛ asɔ nɛ baa ta a shuŋ bɔrɛlambu na to na.

B ka ta ŋkre be deka na m ba bɔrɛlambu to be asheŋ

2Kumo be kaman nɛ ewura Sɔlɔmɔn shuŋi n tre bejuŋkparpoana na kikɛ nɛ Israɛl be eyiriana nɛ mbuna mbunaana kikɛ fanɛ b ba shɛr Jerusalɛm to, saŋɛ na so baaŋ lara Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka ashi Zayɔn nɛ k la Deevid be kade to na n yɔ bɔrɛlambu na to. 3Saŋɛ so nɛ baa ji ewajɛbu to be kejigboŋ na nɛ b daŋ shɛr kufɔl shunusopo na to. 4Bejuŋkparpoana na kikɛ ka shɛr abar so na, nɛ Livaiebi na maŋ ŋkre be deka na so 5n ta kumo n yɔ bɔrɛlambu na to. Bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi na gba daŋ ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be wajɛbu na nɛ kumo be asɔ nɛ baa ta a shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ kumo to na kikɛ nna n yɔ bɔrɛlambu na to. 6Ewura Sɔlɔmɔn nɛ Israɛlebi na kikɛ daŋ shɛr Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na be anishito nna m mɔ mbolpɔ nɛ ana damta nɛ b maŋ kɔ kekarga gba n lara sarga. 7Bɔrɛmatapoana na e daŋ ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na n ya yili m mata emalaika anyɔ na be aya ase ashi acheembiana to be kakpa cheembi na to. 8Bumo be atɛ daŋ parga to nna m buu deka na nɛ ndibi nɛ b kɔ a sulɔ kumo na so. 9Ndibi na daa wɔ nteŋ nna ga nɛ esa beeŋ tiŋ n yili acheembiana to be kakpa cheembi na be kabuna to n wu amo ama manɛ kakpa kikɛ nɛ esa beeŋ tiŋ n yili n wu amo. Loŋ be ndibi na yili ndoŋ n chɛr ga. 10Shɛŋ shɛŋ daa maŋ wɔ ŋkre be deka na to ama ajembu paŋgelambi anyɔ nɛ Mosis daŋ ta n wɔtɔ kumo to ashi kebeegboŋ nɛ baa tre Sainai na ase saŋɛ so nɛ Israɛlebi na lar Ijipt be efuli so nɛ bumo nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ yili ŋkre n sa abar na.

Enyɛnpe Ebɔrɛ be kemaŋkura be asheŋ

11-14Bɔrɛmatapoana na kikɛ daŋ lara kulubi bumo be ŋgbene to nna nsaa du cheembi. Katuŋ nɛ bumo be ekama daa wɔtɔ to na be asheŋ daŋ maŋ tir bumo. Asaf nɛ Heman nɛ Jedutum nɛ bumo be kabuna be basa nɛ b la Livaiebi na e daa la beshɛbompo. B daa buu ago be kechɛbi lela be asɔbuuso nna. Livaiebi na daŋ yili bɔrɛsure na be epeŋilarkpa nna a laŋ echakachaka nɛ ejaŋjilaŋ nɛ bɔrɛmatapoana kalfa nɛ adunyɔ malɛ bee foŋ mbel. Beshɛbompoana na ka bee boŋ nshɛ a maŋkura Enyɛnpe Ebɔrɛ na nɛ basa nɛ baa foŋ mbel na nɛ bumo nɛ baa laŋ echakachaka nɛ alaŋsɔ be yiri kikɛ na bee laŋ a kukwe nshɛ na so. Beshɛbompoana na daa boŋ nshɛ a maŋkura Enyɛnpe Ebɔrɛ na nna a kaŋɛ le: “Men maŋkura Enyɛnpe Ebɔrɛ na, ŋkpal manɛ so e walɛ, nɛ mbe kasha malɛ wɔtɔ mbaanaayɔ.”

Bɔrɛmatapoana na ka bee lar bɔrɛlambu na to na, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ bɔla kuwɔlpa to m luri m bɔlɔ bɔrɛlambu na to epul to a nyɛkpɛ so pɛlpɛl nɛ b maŋ naŋ tiŋ m bunyaŋ mo gba.

6

Ewura Sɔlɔmɔn ka malga n sa basa na be asheŋ

(1 Bewura 8:12-21)

1Ade be kaman nɛ ewura Sɔlɔmɔn kule Ebɔrɛ le:

“Enyɛnpe Ebɔrɛ, fo e kaŋɛ fanɛ feeŋ baa wɔ awɔlpa lembir ere to.

2Naniere bre, m pɔr kemaŋkura be bɔrɛlambu

nɛ feeŋ baa wɔ ndoŋ mbaanaayɔ.”

3Israɛlebi na kikɛ daŋ shɛr abar so a yil ndoŋ nna nɛ ewura Sɔlɔmɔn na kilgi mbe anishito n shoŋi bumo nseŋ nɛfa bumo. 4Le nɛ e daŋ kaŋɛ: “Kapandi e baa la Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la Israɛl be Ebɔrɛ na peya! Mo e daŋ shin nɛ mbe nnɔ naseso bɔlɔ so n sa n tuto ewura Deevid nseŋ kaŋɛ mo fanɛ, 5yili saŋɛ so nɛ n lara ma basa ashi Ijipt be efuli so na hale m ba fo kabre, maŋ lara kade kama ashi Israɛl be kasawule so fanɛ k baa la kakpa nɛ baaŋ pɔr bɔrɛlambu nsaa bunyaŋ ma ndoŋ, ma alɛ maŋ lara esa kama fanɛ e baa juŋkpar ma basa Israɛlebi. 6Naniere bre Jerusalɛm nɛ n lara fanɛ k baa la kade nɛ baaŋ baa bunyaŋ ma kumo to, nɛ fo alɛ Deevid e baa juŋkpar ma basa.”

7Kumo be kaman nɛ ewura Sɔlɔmɔn kaŋɛ le: “N tuto ewura Deevid e daŋ yili kumo fanɛ e beeŋ pɔr bɔrɛlambu nɛ b baa bunyaŋ Enyɛnpe nɛ e la Israɛl be Ebɔrɛ na ndoŋ, 8ama le nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ kaŋɛ mo: ‘Fo ka yɛ feeŋ pɔr bɔrɛlambu n sa ma ere, k kɔ ekpa ga, 9ama mannɛ fo e naaŋ pɔr kumo, fo pibinyɛn nɛ e la fo gbagba be ŋklaŋ na e naaŋ ba pɔr ma bɔrɛlambu na n sa ma.’

10Enyɛnpe Ebɔrɛ be kɔnɔ nɛ e nase na bɔlɔ so naniere bre. Ma e sɔ n tuto so n ji Israɛl be kuwura, ma alɛ e pɔr bɔrɛlambu nɛ baaŋ ba bunyaŋ Enyɛnpe Israɛl be Ebɔrɛ na kumo to na. 11N ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na n yili bɔrɛlambu na to, nseŋ ta ajembu paŋgelambi anyɔ nɛ b sibɛ ŋkre n deŋi so nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nɛ an nananyɛnana kre saŋɛ nɛ e lara bumo ashi Ijipt be efuli so dra dra na n wɔtɔ kumo to.”

Ewura Sɔlɔmɔn be kabɔrɛkule be asheŋ

(1 Bewura 8:22-53)

12Ndoŋ nna nɛ ewura Sɔlɔmɔn yili bɔrɛsure na be anishito Israɛlebi na kikɛ be anishito m maaŋ mbe enɔana so ŋ kule Ebɔrɛ. 13Sɔlɔmɔn daŋ wora danyaŋ be ketempreŋ nɛ kumo be nteŋ la ayadra ashunu nɛ bargato nɛ kumo be mparto gba la ayadra ashunu nɛ bargato nɛ kumo be jeŋgreŋ la ayadra anu nna n yili kelɔnɛ na be kowushina be nferinto. E daŋ yuu kusɔ jeŋgreŋ ere nna nseŋ gbir kumo so m maŋ mbe enɔana so esoso, kakpa nɛ ekama beeŋ baa wu mo, 14ŋ kule Ebɔrɛ le: “Enyɛnpe nɛ fo la Israɛl be Ebɔrɛ na, Ebɔrɛ kikɛ maŋ naa wɔtɔ fanɛ fo ashi esoso nɛ kasawule kikɛ. Fo maa teŋ ŋkre nɛ fo nɛ fo basa nase n sa abar na so kikɛ. Fo alɛ bee ŋini bumo fo kasha saŋɛ so nɛ b ta bumo be ŋgbene kikɛ a wora kasonu a sa fo na nna. 15Fo shin nɛ fo kɔnɔ nɛ fo nase n sa n tuto ewura Deevid na bɔlɔ so kabre. 16Naniere, Enyɛnpe nɛ fo la Israɛl be Ebɔrɛ, shin nɛ fo kɔnɔ nɛ fo nase n sa n tuto ewura Deevid fanɛ nɛ mbe kaman to ebi baa wora fo kasonu bre, bumo e naŋ baa ji Israɛl be kuwura na e bɔlɔ so. 17Enyɛnpe nɛ fo la Israɛl be Ebɔrɛ na, shin nɛ kusɔ kama nɛ fo nase kumo be kɔnɔ n sa fo kenya ewura Deevid na a bɔlɔ so.

18Fo Ebɔrɛ beeŋ tiŋ a wɔ edimɛdi to durnya ere to a? Esoso kikɛ gba maaŋ tiŋ n sɔ fo. Nɛ nuso nɛ bɔrɛlambu nɛ m pɔr ere bre beeŋ tiŋ n sɔ fo? 19N nyɛnpe Ebɔrɛ, n la fo kayɛrbi nna, nu ma kabɔrɛkule ere nseŋ wora kusɔ nɛ mee kule ere n sa ma. 20Ba keni bɔrɛlambu ere so kapa nɛ kanyɛ. Fo nase kɔnɔ n sa ma fanɛ, ndoŋ nɛ baaŋ ba bunyaŋ fo. Amoso saŋkama nɛ m baŋ kilgi anishito n shoŋi bɔrɛlambu ere ŋ kule fo, fo nu ma kekule. 21Saŋkama nɛ ma nɛ fo basa Israɛlebi baŋ kilgi anishito n shoŋi kakpa ere a kule fo Ebɔrɛ, fo yili fo pe ebɔrɛso n nu n sa anyi nseŋ ta anyi be alubi m paŋ anyi.

22Nɛ fanɛ b ku asheŋ nna n deŋi esa fanɛ e wora mo barkasa kulubi nseŋ bar mo bɔrɛsure ase ashi fo bɔrɛlambu ere to m ba kaŋɛ fanɛ e bɔ ntaŋ fanɛ e maŋ wora shɛŋ, 23kumo ere Enyɛnpe Ebɔrɛ, fo yili esoso n ji fo nyɛrbi demu nseŋ gberge esa nɛ e ji n tɔr na kusoe nseŋ yige emo nɛ e maŋ ji n tɔr na.

24Nɛ bedoŋ baaŋ kɔ m pɔɔ fo basa Israɛlebi so ŋkpal b ka wora alubi ŋ gbiti fo so, nɛ b baaŋ chɛrga bumo be nfɛra nseŋ ba fo kutɔ bɔrɛlambu ere to m ba kule fo alubi be ketampaŋ, 25kumo ere fo yili esoso n nu bumo be kekule nseŋ ta bumo be alubi m paŋ bumo nseŋ bɛta bumo m ba kasawule nɛ fo ta n sa bumo nɛ bumo nananyɛnana na so.

26Fo baaŋ pɛ bɔrɛ ŋ keta ŋkpal fo basa ka wora kulubi ŋ gbiti fo so nɛ b baaŋ tuba nseŋ kilgi bumo be anishito n shoŋi bɔrɛlambu m bar bumo be amu ase ŋ kule fo, 27kumo ere, Enyɛnpe Ebɔrɛ yili esoso n nu bumo be kekule nseŋ ta fo basa Israɛlebi be alubi m paŋ bumo nseŋ ŋini bumo kusɔ nɛ k daga nseŋ shin nɛ bɔrɛ e ba fo kasawule nɛ fo ta n sa fo basa fanɛ bumo be kapetɛ mbaanaayɔ ere so.

28Nɛ akoŋ baŋ tɔr kasawule ere so, ŋko aleblawu ko e ba ŋko afugboŋ tushiso ŋko elotɔr e ba jija bumo be adɔjibi, ŋko bedoŋ ko e ba kaa kɔ bumo kena ŋko kayurnyaŋ ŋko kulɔ ko e ba luri bumo to, 29kumo ere fo nu bumo be kekule. Nɛ fo basa Israɛlebi baŋ ta kagbenejija n teŋi bumo be enɔana kabɔrɛkule to n shoŋi bɔrɛlambu ere, 30fo yili esoso n nu bumo be kekule nseŋ ta bumo be alubi m paŋ bumo. Fo nawule e nyi dimɛdi be kagbene to. Shin nɛ ekama e nya mbe asheŋ woraso be kakɔka, 31saŋɛ na so fo basa beeŋ baa bunyaŋ fo nsaa nu a sa fo ashi kasawule nɛ fo ta n sa an nananyɛnana ere so.

32Befɔ nɛ b shi kufɔ na kaŋ nu eleŋ nɛ fo kɔ nɛ kananɛ fee teŋi fo enɔ lempo na a wora asheŋ na, kaŋ baŋ ba bɔrɛlambu ere to m ba kule fo, 33kumo ere fo yili esoso n nu bumo be kekule nseŋ wora kusɔ nɛ baa sha n sa bumo saŋɛ na so durnya be basa kikɛ beeŋ pin fo nsaa nu a sa fo fanɛ kananɛ fo basa Israɛlebi bee nu a sa fo na. Loŋ nɛ baaŋ pin fanɛ bɔrɛlambu nɛ m pɔr ere e la kakpa nɛ k daga fanɛ b baa bunyaŋ fo na.

34Fo kaŋ kaŋɛ fo basa kenishipereso fanɛ b ya kɔ bumo doŋana kena nɛ b yili kaplɛkama ŋ kilgi bumo be anishito n shoŋi kade nɛ fo lara nɛ bɔrɛlambu nɛ m pɔr n sa fo ere ŋ kule fo, 35kumo ere fo yili esoso n nu bumo be kekule n shin nɛ b kɔ m pɔɔ so.

36Ekama bee wora alubi, amoso hale nɛ fo basa wora alubi ŋ gbiti fo nɛ fo nya agbo n wɔtɔ bumo nseŋ ta bumo m bɔɔ bumo doŋana enɔ nɛ b pɛ bumo n yɔ efuli pɔtɛ nɛ k wɔ kufɔ so gba, 37fo nu fo basa be kabɔrɛkule. Nɛ fanɛ b chɛrga bumo be nfɛra nseŋ kule fo a bugi to e kaŋɛ bumo be alubi kananɛ b la basa lubi nɛ kananɛ b la amu kpakpasowuraana ashi efuli na so, kumo ere Enyɛnpe Ebɔrɛ, fo nu bumo be kekule. 38Nɛ fanɛ b chɛrga bumo be nfɛra kashenteŋto nna ashi efuli na so bre nseŋ kilgi bumo be anishito n shoŋi kasawule nɛ fo ta n sa an nananyɛnana na nɛ kade nɛ fo lara ere nɛ bɔrɛlambu nɛ m pɔr n sa fo ere nseŋ kule fo, 39kumo ere fo yili esoso n nu bumo be kekule nseŋ wu bumo kuwɔr n ta fo basa be alubi kikɛ m paŋ bumo.

40O Ebɔrɛ, keni anyi so nseŋ nu anyi be kabɔrɛkule nɛ anyee kule nfe ere. 41Enyɛnpe Ebɔrɛ, koso m bɔla ŋkre be deka nɛ k yili a sa eleŋ nɛ fo kɔ na so n luri bɔrɛlambu ere to, nsaa wɔ ndoŋ mbaanaayɔ. Nɛfa fo bɔrɛmatapoana ashi kusɔ kama nɛ baa wora to nseŋ shin nɛ fo basa malɛ kikɛ be ŋgbene e fuli bumo ŋkpal fo kelela nɛ fee wora a sa bumo so. 42Enyɛnpe Ebɔrɛ, sa maŋ kini ewura nɛ fo lara na n lɛ. Baa nyiŋi kasha nɛ fo kɔ n sa fo kayɛrbi ewura Deevid na.”

7

Keta bɔrɛlambu na m bɔɔ Ebɔrɛ enɔ be asheŋ

(1 Bewura 8:62-66)

1Ewura Sɔlɔmɔn ka kule Ebɔrɛ n loge, nɛ edɛ shi esoso m ba chɔɔ sarga nɛ b lara na. Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kefulto nyaŋɛ n fulto bɔrɛlambu na kikɛ to. 2Bɔrɛmatapoana na daŋ maŋ tiŋ n luri bɔrɛlambu na to ŋkpal kefulto gboŋgboŋi nɛ k nyaŋɛ a wɔ kumo to na so. 3Israɛlebi na kikɛ ka wu edɛ na ka shi esoso m ba sɔ bɔrɛlambu na kikɛ to na, nɛ b gbir m bunyaŋ Ebɔrɛ a di mo epaŋ ŋkpal mbe kelela nɛ mbe kasha nɛ k wɔtɔ mbaanaayɔ so. 4Ndoŋ nna nɛ ewura Sɔlɔmɔn nɛ basa na kikɛ lara esarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. 5Ewura Sɔlɔmɔn daŋ mɔ ana ŋgboŋ adunyɔ nɛ anyɔ nɛ mbolpɔ nɛ mboe malɛ ŋgboŋ kalfa nɛ adunyɔ nna n lara kɔnɔkoŋwuleso be sarga pɔɛŋ nɛ mo nɛ basa na kikɛ ta bɔrɛlambu na m bɔɔ Ebɔrɛ enɔ. 6Israɛlebi na kikɛ daŋ niŋi to a yil nna. Bɔrɛmatapoana na daa yil kakpa nɛ b sa bumo na nna. Nɛ Livaiebi na malɛ yili ŋ kilgi anishito n shoŋi bumo nsaa laŋ alaŋsɔ nɛ ewura Deevid sa bumo na a maŋkura Enyɛnpe Ebɔrɛ a boŋ nshɛ a kaŋɛ: “Mbe kasha wɔtɔ nna mbaanaayɔ!” Bɔrɛmatapoana na malɛ daa foŋ mbel nna.

7Ewura Sɔlɔmɔn daŋ ta kelɔnɛ na be nferinto a mata bɔrɛlambu na be anishito ase na nna m bɔɔ Ebɔrɛ enɔ nseŋ lara kechɔɔ m mur be esarga nɛ kɔnɔkoŋwuleso be asɔbɔya be esarga be nfɔ nɛ ajibi be sarga. E daŋ wora loŋ nna ŋkpal danyaŋ be bɔrɛsure nɛ e daŋ pɔr na ka daa maŋ shibi ga nɛ b baa lara esarga na kikɛ kumo so so.

8Ewura Sɔlɔmɔn nɛ Israɛlebi na kikɛ daŋ ji abuu to be kebaawɔtɔ be kejigboŋ nchɛnshunu nna m bɛ abar so. Basa damta na be beko daŋ shi Hamaf Paas ashi kelargato be esoso be kaba so nna nɛ beko malɛ shi Israɛl nɛ Ijipt be kasawule be egbaŋ to ashi kelargato be kaseto be kaba so. 9B daŋ ji nchɛnshunu nna ŋkpal bɔrɛsure na be keta m bɔɔ Ebɔrɛ enɔ so nseŋ naŋ ji nchɛ ashunu malɛ ŋkpal abuu to be kebaawɔ be kejigboŋ na so n ti so. Kumo be kaman nɛ b ta kachɛ koŋwule n ti so n shɛr m bunyaŋ Ebɔrɛ. 10Kumo be ŋklade nɛ k la kufɔl shunusopo na be nchɛ adunyɔ nɛ asa na, nɛ ewura Sɔlɔmɔn shin nɛ basa na kikɛ yɔ bumo peana. Bumo be ŋgbene daŋ fuli bumo ga ŋkpal kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ nɛfa mbe basa Israɛlebi, nɛ ewura Deevid nɛ ewura Sɔlɔmɔn so.

Ebɔrɛ ka naŋ lara mbe kumu ŋ ŋini ewura Sɔlɔmɔn be asheŋ

(1 Bewura 9:1-9)

11Ewura Sɔlɔmɔn ka pɔr bɔrɛlambu na nɛ ewura be laŋ na n loge, nɛ kusɔ kama nɛ e kre n yili a yɔ amo be kaplɛa so na nite nɛnɛ, 12nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ lara mbe kumu ŋ ŋini mo edare to kanyɛso nseŋ kaŋɛ mo le: “N nu fo kabɔrɛkule nseŋ shuli fanɛ bɔrɛlambu ere to nɛ baaŋ baa lara esarga a sa ma. 13Nɛ fanɛ m pɛ bɔrɛ ŋko n shin nɛ elotɔr ba ji menyi be adɔjibi ŋko n shin nɛ aleblawu ko ba ma basa so, 14nɛ ma basa bar bumo be amu kaseto ŋ chɛrga bumo be nfɛra a laŋɛ alubi nɛ baa wora na be kaplɛa so nseŋ kule ma bre, meeŋ yili esoso n nu bumo be kekule nseŋ ta bumo be alubi m paŋ bumo nseŋ naŋ nɛfa bumo be kasawule n shin nɛ k baa wora adɔjibi nɛnɛ. 15Meeŋ nu kekule kama nɛ b kule bɔrɛlambu ere to, 16ŋkpal manɛ so k la meya nna. Baaŋ baa shuŋ ma ndoŋ hale mbaanaayɔ, ma alɛ maaŋ yige kumo be kekeni so kikɛ. 17Fo tuto Deevid daa kɔ kasonu nna n sa ma amoso fo alɛ gba, Sɔlɔmɔn e baa wora loŋ. Baa bɛ ma mbra nɛ ma keŋini so, 18saŋɛ na so ma kɔnɔ nɛ n nase n sa fo tuto fanɛ mbe kanaŋ to be esa e naŋ baa ji Israɛl be kuwura saŋkama na beeŋ bɔlɔ so. 19Ama nɛ fanɛ fo ŋko Israɛl be basa ko kini kebɛ ma mbra so nsaa shuŋ efuli pɔtɛana so be agbir, 20kumo ere meeŋ lara menyi ashi kasawule nɛ n ta n sa menyi ere so nseŋ lar bɔrɛlambu nɛ n nɛfa ŋ kaŋɛ fanɛ meeŋ baa wɔ ndoŋ nɛ men baa bunyaŋ ma na to nɛ basa kikɛ e ta kumo fanɛ epel be kakpa nsaa keni kumo jiga. 21Kashenteŋ nna fanɛ bɔrɛlambu na walɛ, ama nɛ kumo be loŋ kaŋ ba wora, k beeŋ chinchiŋ basa kama nɛ baa bɔla kumo ase a choŋ nɛ b baa bishi le: ‘Manɛ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ wora mbe basa nɛ b wɔ mbe bɔrɛlambu to le?’ 22Nɛ basa e kaŋɛ bumo le: ‘Ŋkpal b ka kplaŋ Enyɛnpe bumo tutoana be ebɔrɛ nɛ e lara bumo ashi Ijipt be efuli so na so nseŋ ya kaa shuŋ agbir pɔtɛana so nɛ e shin nɛ le be aleblawu ba bumo so na.’ ”

8

Kusɔ nɛ ewura Sɔlɔmɔn tiŋ n wora be asheŋ

(1 Bewura 9:10-28)

1Nfɛ adunyɔ nɛ Sɔlɔmɔn daŋ ta m pɔr bɔrɛlambu na nɛ ewura be laŋ n loge. 2Kumo be kaman nɛ e naŋ lɔŋɛ m pɔr nde nɛ ewura Hiram nɛ e la Tayɛ be ewura daŋ ta n sa mo na gba nseŋ shin nɛ Israɛlebi na ya chena amo to.

3Ewura Sɔlɔmɔn daŋ ya kɔ Hamaf Zoba kena nna n sɔ ndoŋ be kaba na so kikɛ. 4E daŋ shin nna nɛ mbe beshumpo lɔŋɛ m pɔr kade nɛ baa tre Tadmɔ nɛ k wɔ keshishɛrsawule so na nɛ nde nɛ a wɔ Hamaf nɛ e bee yili mbe ajibi ndoŋ na. 5E daŋ naŋ lɔŋɛ m pɔr Bɛf Hɔrɔn nɛ k wɔ esoso be kaba so na nɛ Bɛf Hɔrɔn nɛ kumo alɛ wɔ kaseto be kaba so na nseŋ shin nɛ b pɔr egbal ŋ kulti amo nseŋ wɔtɔ amo be mbunagboŋana kikɛ abersobi. 6Loŋ koŋwule na nɛ e wora n sa Baalaf nɛ nde nɛ e bee ta ajibi nɛ egbaŋɛturko nɛ egbaŋɛ a yili na. Ewura Sɔlɔmɔn daŋ shin nna nɛ mbe beshumpo pɔr asɔ nɛ e bee sha n yili Jerusalɛm nɛ Lebanɔn nɛ mbe efuli so be kaplɛkama.

7-8Ewura Sɔlɔmɔn daŋ shin nna nɛ Keenan be efuli so b basa nɛ Israɛlebi daa maŋ mɔ saŋɛ nɛ b daŋ lar Ijipt m ba sɔ kasawule na bee shuŋ a sa mo. Bumo e daa la Hitebi nɛ Amɔriebi nɛ Pɛrizebi nɛ Hivebi nɛ Jebusiebi nɛ bumo be kaman to ebi la anya hale m ba fo loŋ be jemanɛ na so. 9Ewura Sɔlɔmɔn daa maa tintiŋ Israɛlebi na bre nɛ baa shuŋ ashuŋ kpakpaso ama e daŋ ta bumo be beko nna ŋ ki benapo nseŋ ta beko malɛ ŋ ki benapo be benimu nseŋ ta beko ŋ ki egbaŋɛturko nɛ bumo nɛ bumo baa dii egbaŋɛ a kɔ kena nɛ benapo nɛ baa nite ayaso a kɔ kena be benimu nna.

10Ewura Sɔlɔmɔn daŋ lara ekrachi alfa anyɔ nɛ adunu nna nɛ baa keni beshumpo nɛ baa pɔr mbe asɔ na kikɛ so.

11Ewura Sɔlɔmɔn be eche nɛ e la Ijipt be ewura pibiche na, daŋ koso Jerusalɛm be kaba ko nɛ baa tre Deevid be kade to na nna n yɔ ewura be laŋ popɔr nɛ Sɔlɔmɔn pɔr na to. B ka daŋ ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na n ya yili Deevid be kade to na, kumo be loŋ e daŋ shin nɛ ewura be laŋ na ki cheembi nɛ ewura Sɔlɔmɔn be eche na maŋ naŋ tiŋ n chena kumo to.

12Ewura Sɔlɔmɔn daŋ lara esarga bɔrɛsure nɛ b pɔr bɔrɛlambu na be anishito nna n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. 13E daŋ bɛ kananɛ Mosis ŋini fanɛ b baa lara esarga kewushiachɛ na, nɛ kufɔl popɔr kikɛ be kachɛ sososo nɛ bodobodo nɛ a maŋ kɔ yiisi be kachɛgboŋ nɛ kasɔteŋi be kachɛgboŋ nɛ abuu to be kebaawɔ be kachɛgboŋ so nna.

14Kananɛ mo tuto ewura Deevid nɛ e la Ebɔrɛ be esa na daŋ kaŋɛ mo na, nɛ mo alɛ gba bɛ so nseŋ nyiŋi m barga kushuŋ na to n sa bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi nɛ baa chɛ bɔrɛmatapoana to a boŋ nshɛ nseŋ naa chɛ bumo to a shuŋ karechɛ kikɛ na. E daŋ barga bɔrɛlambu na be mbuna be bekenipo na to ntuŋ ntuŋ so nna n yili nɛ baa shuŋ mbunagboŋ na be kekama ekpa karechɛ kikɛ. 15B daŋ bɛ asheŋ nɛ ewura Deevid daŋ kaŋɛ bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi na a laŋɛ ajibi be ebuana nɛ asheŋ ko ana gba be kaplɛa so nna dede.

16Ewura Sɔlɔmɔn daŋ wora kusɔ kama nɛ e kre fanɛ e beeŋ wora na kikɛ nna n loge, baŋ yili saŋɛ so nɛ b fara Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛlambu na be gbaltɔlase hale nɛ k ya loge.

17Kumo be kaman nɛ ewura Sɔlɔmɔn yɔ Eziɔngɛba nɛ Elaf nɛ a la Edɔm be kasawule so be ndegboŋ anyɔ nɛ a wɔ teku peper na be kɔnɔ ase na. 18Ewura Hiram daŋ shin nna nɛ mbe basa nɛ b nyi nchu to be asheŋ nɛnɛ na ta ekuloŋgboŋana ko m ba sa ewura Sɔlɔmɔn. Bumo nɛ Sɔlɔmɔn be basa e daŋ bɔla nchu so n yɔ efuli nɛ baa tre Ɔfir na. B ka bɛta a ba, nɛ b bar ewura Sɔlɔmɔn shuwa nɛ amo be egbɛ sa fanɛ kilo ŋgboŋ kuduanu.

9

Shɛba be ewurche ka ba bɔɔ ewura Sɔlɔmɔn so be asheŋ

(1 Bewura 10:1-13)

1Shɛba be ewurche ka nu kananɛ Ewura Sɔlɔmɔn be ketre daŋ dii ga nna nɛ e keta mbe benimu damta nseŋ kre asɔ nɛ a kɔ efɛa belbelso nɛ shuwa damta ko n deŋi enyɔma so n yɔ Jerusalɛm nɛ e ya bishi ewura Sɔlɔmɔn mmalga kpakpaso. Mo nɛ ewura Sɔlɔmɔn ka tu abar nɛ e bishi mo asheŋ nɛ e wɔ mbe nfɛra to kikɛ. 2Ewura Sɔlɔmɔn daŋ sa mmalga na kikɛ be atuwebi nna. Asheŋ bishiso na be kekama daa maŋ du mo so kpakpa. 3Shɛba be ewurche na daŋ nu ewura Sɔlɔmɔn be kanyiasheŋ be mmalga nseŋ wu ewura be laŋ nɛ e pɔr na gba. 4E ka wu ajibi nɛ b chige n yili ewura Sɔlɔmɔn be teebɔl so na, nɛ ebuana nɛ mbe benimuana wɔtɔ na, nɛ kananɛ ewura be laŋ na be beshumpo be asheŋ bee bɛ abar so nɛnɛ nɛ epiŋi nɛ nyɛrbi nɛ baa chige ajibi kejigboŋ nɛ esarga be kelara be jemanɛ ashi bɔrɛlambu to na bee buu na, nɛ k chinchiŋ mo alegaiso.

5Ndoŋ nna nɛ e kaŋɛ ewura Sɔlɔmɔn le: “Kusɔ nɛ n nu ma efuli so a laŋɛ fo kaplɛa so nɛ kanyiasheŋ nɛ fo kɔ kikɛ la kashenteŋ nna! 6N daa maŋ yirda kumo be loŋ, ama ŋ gbagba ka ba wu kumo be kashenteŋ ere pɔɛŋ nɛ n yirda. M maŋ nu fo kanyiasheŋ ere be asheŋ be bargato gba. Fo kanyiasheŋ chɔ kananɛ n nu kumo be asheŋ basa kutɔ na ga. 7Basa nɛ baa shuŋ fo nsaa wɔ fo kutɔ saŋkikɛ a nu fo kanyiasheŋ be mmalga na nu ebel pasaa! 8Kemaŋkura e baa la Enyɛnpe fo Ebɔrɛ na peya. Mbe kagbene fuli fo so ga nna so nɛ e ta fo ŋ ki Israɛlebi be ewura nɛ fo baa ji bumo so eleŋ. Ŋkpal e ka bee sha mbe basa Israɛlebi nsaa sha kebaakuŋ bumo saŋkama nɛ so e ta fo ŋ ki bumo be ewura nɛ fo baa ji asheŋ nɛ amo be ekpa so nsaa wora asɔ nɛ a niŋi ekpa a sa bumo na.

9Ewurche na daŋ ta shuwa kilo ŋgboŋ ana nɛ abitasɔ damta nɛ asɔ nɛ a kɔ efɛa belbelso nɛ amo be efɛa maŋ kɔ sara nna m ba sa ewura Sɔlɔmɔn. Asɔ nɛ a kɔ efɛa belbelso kikɛ daa maŋ walɛ n fo amo nɛ Shɛba be ewurche na ta m ba sa ewura Sɔlɔmɔn na so”.

10Ewura Sɔlɔmɔn daŋ sa Shɛba be ewurche na kusɔ kama nɛ e daa sha nna. Asɔ nɛ ewura Sɔlɔmɔn daŋ sa mo na daa chɔ kakɛ nɛ ewurche na daŋ bar mo na. Ade be kaman nɛ Shɛba be ewurche na nɛ mbe basa bɛta n yɔ bumo be efuli so. 11Ewura Hiram nɛ ewura Sɔlɔmɔn be basa nɛ baa shuŋ nchu so na shi efuli nɛ baa tre Ɔfir na nna m bar ewura Sɔlɔmɔn shuwa nɛ ndibi nɛ baa tre junipa na nɛ abitasɔ.

12Ewura Sɔlɔmɔn daŋ ta ndibi na nna n lɔŋɛ bɔrɛlambu na nɛ ewura be laŋ be asɔ nɛ baa bɔla so a dii a luri amo to na nseŋ ta amo be ako n lɔŋɛ ejaŋjilaŋ nɛ ejirgo n sa beshɛbompoana. Loŋ be asheŋ maŋ naŋ wora ashi Juda be kasawule so kikɛ.

13Ewura Sɔlɔmɔn daa nya shuwa kilo ŋgboŋ adunyɔ ashi lampo nɛ e bee sɔ to nna. 14Ama eyawujipo nɛ benitepo be asɔ nɛ baa sa mo bre maŋ ti so. Areebia be efuli so be bewura nɛ Israɛl be efuli so be abonfu to be gomena be benimu gba daa sa mo gbiti nɛ shuwa nna.

15Ewura Sɔlɔmɔn daŋ lɔŋɛ benapo be abɛlso be asɔkuŋso gboŋgboŋi alfa anyɔ nɛ b bɛa shuwa nɛ amo be egbɛ sa fanɛ kilo asa m mata amo be kekama so nna, 16nseŋ wora amo be awurbi alfa asa nɛ b bɛa shuwa nɛ amo be egbɛ sa fanɛ kilo koŋwule nɛ bargato m mata amo alɛ be kekama so. E daŋ shin nna nɛ b ta asɔkuŋso na kikɛ n yili ewura be laŋ to be ebugboŋ nɛ baa tre Lebanɔn be kupo na to.

17Kusɔlnyi nɛ b daŋ ta n lɔŋɛ mbe kuwurputi be echenakpa gboŋgboŋi nseŋ ta shuwa lela malɛ m mata m mata kumo kikɛ so. 18Atemprembi ashe nɛ baa dii so a yɔ kuwurputi na be echenakpa. B daŋ ta shuwa nna mata kabɛ nɛ mbe aya bee yili so nɛ echenakpa na be kakpa nɛ enɔ bee deŋi so na kikɛ nna. Ebuluŋ be mpɔrduli malɛ daa yil kuwurputi na be bena nɛ jisoso kikɛ nna. 19Ebuluŋ be mpɔrduli kuduanyɔ e daa yil atemprembi ashe na ase. Ketemprembi kama be kaba kama daa kɔ buluŋ be kapɔrduli nna m mata kumo. Loŋ be ewura be echenakpa na be kaduli maŋ wɔ efuli kikɛ so.

20Shuwa lela nɛ b daŋ ta n lɔŋɛ ewura Sɔlɔmɔn be asɔ nuu nchu nɛ laŋ to be asɔjito nɛ a wɔ mbe laŋ to be ebugboŋ nɛ baa tre Lebanɔn be kupo na to. Ewura Sɔlɔmɔn be jemanɛ so b daa maa keni gbiti a bɔlɔ kenishi ŋkpal shuwa ka daŋ chase kaplɛkama so. 21Ewura Sɔlɔmɔn daa kɔ nchu so be ekuloŋgboŋ damta nɛ amo nɛ ewura Hiram be nchu so be ekuloŋgboŋ bee nite nchu so. Nfɛ asa kikɛ mbe nchu so be ekuloŋgboŋ na daa sulɔ shuwa nɛ gbiti nɛ asɔlnyii nɛ enyare nɛ efɛate nna a bɛta a ba.

22Ewura Sɔlɔmɔn daa kɔ kedamaya nɛ kanyiasheŋ a chɔ ewura kikɛ durnya to. 23Bewura kikɛ daa ba mo kutɔ nna m baa kaa a nu mbe kanyiasheŋ be mmalga nɛ Ebɔrɛ ta n sa mo na. 24Bewura nɛ baa ba mo kutɔ na be ekama daa bar mo kakɛ nna. Beko daa bar mo gbiti nɛ shuwa nɛ epiŋi tenteŋ nɛ akɔsɔ nɛ asɔ nɛ a kɔ efɛa belbelso nɛ egbaŋɛ nɛ ekurma. Loŋ nɛ bekama nɛ baa ba mo kutɔ kafɛ kafɛ kikɛ na daa wora.

25Ewura Sɔlɔmɔn daa kɔ egbaŋɛturko nɛ egbaŋɛ be eyilikpa ŋgboŋ ana nna, nsaa kɔ egbaŋɛ nawule malɛ ŋgboŋ kuduanyɔ. E daŋ shin nna nɛ amo be ako wɔ Jerusalɛm nɛ ako malɛ wɔ mbe nde pɔtɛana to. 26Mo e daa ji bewura nɛ b wɔ Lɔrgboŋ nɛ baa tre Yufreetes na ashi kelargato be esoso n ya fo Filistiebi be efuli so ashi kelargato be kaseto n ta n ya fo Ijiptebi be kasawule be egbaŋ to kikɛ so eleŋ. 27Mbe jemanɛ so gbiti daŋ baŋ gbigi Jerusalɛm nna fanɛ ajembu na, nɛ ndibi nɛ baa tre sida na malɛ gba daŋ gbigi fanɛ ndibi nɛ baa tre sikamɔɔ nɛ e wɔ Juda be kebeemase na. 28Ijipt nɛ efuli pɔtɛana so nɛ ewura Sɔlɔmɔn daa tɔ mbe egbaŋɛ.

Ewura Sɔlɔmɔn be lalaloge be kamalga be asheŋ

(1 Bewura 11:41-43)

29B daŋ sibɛ kusɔ kama nɛ ewura Sɔlɔmɔn naŋ wora saŋɛ nɛ e daa la ewura na nna n wɔtɔ anebi Neetan nɛ anebi Abija nɛ e shi Shilo na nɛ anebi Iduu nɛ e sibɛ Nebat pibinyɛn Jeroboam be asheŋ na be nwɔl to. 30Nfɛ adena nɛ Sɔlɔmɔn daŋ ji Israɛl be kasawule so kikɛ be kuwura ashi Jerusalɛm to. 31E ka wu nɛ b ya puli mo Jerusalɛm nɛ baa tre Deevid be kade to na, nɛ mo pibinyɛn, Rehoboam, malɛ sɔ mo so ŋ ki ewura.

10

Eyiriana nɛ a wɔ kelargato be esoso be kaba so na ka kini kenu n sa ewura Rehoboam be asheŋ

(1 Bewura 12:1-20)

1Rehoboam daŋ yɔ Shɛkɛm nna nɛ Israɛlebi nɛ b wɔ kelargato be esoso be kaba so chala abar a jo mo ndoŋ nɛ b buu mo kuwura. 2Jeroboam nɛ e la Nebat pibinyɛn nseŋ daŋ shile n ya ŋana Ewura Sɔlɔmɔn so ashi Ijipt na ka nu loŋ nɛ e bɛta m ba epe. 3Kelargato be esoso be kaba so be eyiriana na e daŋ shuŋi n tre mo, nɛ bumo nɛ mo kikɛ yɔ Rehoboam kutɔ n ya kaŋɛ mo le: 4“Fo tuto bre daŋ shin nɛ anyee gben ga. Fo baaŋ ku anyi be ashuŋ so nseŋ shin nɛ asheŋ bɔ n sa anyi bre, kumo ere anyi alɛ beeŋ baa shuŋ fo saŋkama.”

5Nɛ Rehoboam kaŋɛ bumo le: “Men sa ma nchɛ asa nɛ n fɛ kesheŋ ere be asheŋ. Kumo be kaman nɛ men bɛta m ba nu kusɔ nɛ k wɔtɔ.” Ndoŋ nna nɛ basa na bɛta n yɔ.

6Kumo be kaman nɛ Rehoboam ya bishi benimu nɛ b daa la mo tuto be asoetojipoana na le: “Manɛ nɛ menyee sha fanɛ ŋ kaŋɛ basa ere?”

7Nɛ bumo alɛ kaŋɛ le: “Fo baa wora basa ere kelela nsaa wora kusɔ nɛ baa sha a sa bumo, kumo ere bumo alɛ beeŋ baa shuŋ fo saŋkikɛ.”

8Ama e daŋ kini benyɛnnimu na be kasotoji nna nseŋ ya sɔ mo braana mbifɔlbi nɛ mo nɛ bumo la sarato na be kasotoji. 9Le nɛ e daŋ bishi bumo: “Manɛ be kasotoji nɛ men kɔ n sa ma? Manɛ nɛ menyee sha ŋ ka kaŋɛ basa nɛ baa kaŋɛ ma fanɛ ŋ ku bumo be kushuŋ so n sa bumo ere?”

10Ndoŋ nna nɛ mo braana nɛ mo nɛ bumo koso kebiato na kaŋɛ e kaŋɛ basa na le: “Men sa maa ta n tuto a ber ma. 11Nɛ n tuto daa ta ashuŋ damta a sa menyi nna ma ere beeŋ naŋ wora amo keshi n ti so. Nɛ e daa ta kuchuchɔ fuloŋ a kuya menyi so, ma ere beeŋ ta gbaŋɛ be kuchuchɔ a kuya menyi so!”

12Nchɛ asa na ka fo nɛ Jeroboam nɛ basa na kikɛ bɛta m ba Rehoboam kutɔ fanɛ kananɛ e yili bumo na gbagba. 13Ewura na daŋ kini benyɛnnimu na be kasotoji nna nsaa malga basa na m malga jiga 14fanɛ kananɛ mbrantiɛbia na kaŋɛ mo na, a kaŋɛ le: “Nɛ n tuto daa shin nɛ menyee shuŋ ga, ma ere beeŋ shin nɛ men shuŋ a chɔ loŋ. Nɛ e daa ta kuchuchɔ fuloŋ a kuya menyi so, ma ere beeŋ ta gbaŋɛ be kuchuchɔ ŋ kuya menyi so!” 15K daa la Enyɛnpe Ebɔrɛ be kepar nna fanɛ kusɔ nɛ e bɔla anebi Ahija nɛ e shi Shilo na so ŋ kaŋɛ Nebat pibinyɛn Jeroboam na e bɔlɔ so. Kumo alɛ be loŋ so nɛ ewura na be shɛŋ daa maŋ wɔ basa na to na. 16Basa na ka wu fanɛ ewura na maŋ nu n sa bumo na, nɛ b ponte ŋ kaŋɛ le: “Anyi nɛ Deevid nɛ mbe kanaŋ maŋ kɔ shɛŋ! Manɛ nɛ b daŋ wora n sa anyi? Israɛlebi, men shin nɛ an yɔ epe! Men yige Rehoboam nɛ e baa ji mbe laŋ to ebi nawuleso kuwura.”

Ndoŋ nna nɛ Israɛlebi na kini kenu n sa mo 17nɛ Juda be kaba so nawule ebi sɔ Rehoboam fanɛ bumo be ewura.

18Kede be kaman nɛ ewura Rehoboam shuŋi Adoniram nɛ e bee keni beshumpo so na fanɛ e ya malga Israɛlebi na kutɔ. E ka yɔ nɛ b kpa mo ajembu m mɔ. Nɛ Rehoboam nya manaŋ n luri mbe gbaŋɛturko to n shile n yɔ Jerusalɛm. 19Baŋ yili loŋ be saŋɛ m ba fo kabre, basa nɛ b wɔ Israɛl be kelargato be esoso be kaba so na bee kini kebaanu a sa ewura Deevid be kanaŋ to be kuwurji be mbra nna.

11

Shemaya be kewuŋkaŋɛ be asheŋ

(1 Bewura 12:21-24)

1Ewura Rehoboam ka ba Jerusalɛm na, nɛ e tre Bɛnjamin nɛ Juda be yiri na to be benapo lempo ŋgboŋ kalfa nɛ aduburwa m ba abar so. E daa sha keyɔ n ya kɔ Israɛl be eyiri nɛ a wɔ kelargato be esoso be kaba so na kena nna saŋɛ na so efuli na kikɛ beeŋ baa kraa la kukoŋwule. 2Ama Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ kaŋɛ anebi Shemaya 3nna fanɛ e ta le be kubɔya ere n sa ewura Rehoboam nɛ Juda nɛ Bɛnjamin be yiri to be basa na kikɛ. 4E yɛ: “Men sa maŋ kaŋ kɔ menyi gbagba be basa Israɛlebi na kena. Menyi kikɛ e baa yɔ epe. Ma keparso nɛ le be asheŋ ere kikɛ wora na.” Nɛ b nu kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ bumo na nseŋ yige keya kɔ Jeroboam nɛ mbe basa kena.

Rehoboam ka pɔr egbal ŋ kulti ndeana na be asheŋ

5Nɛ ewura Rehoboam shir a wɔ Jerusalɛm nseŋ shin nɛ b pɔr egbalana ŋ kulti Juda nɛ Bɛnjamin be yiri to be nde ere. 6Amo ale Bɛtlɛhɛm nɛ Etam nɛ Tekua 7nɛ Bɛfzur nɛ Soko nɛ Adulam 8nɛ Gaaf nɛ Marɛsha nɛ Ziif 9nɛ Adoraim nɛ Lakish nɛ Azeka 10nɛ Zora nɛ Aijalɔn nɛ Hibrɔn. 11E daŋ shin nna nɛ baa kuŋ amo nɛnɛ nseŋ lara benapo be benimu nɛ baa keni nde na be kekama so nseŋ ta ajibi nɛ ɔlif be ŋku nɛ asɔnuuso, 12nɛ abɛlso be asɔkuŋso nɛ akpaana n wɔtɔ amo to. Ŋkpal loŋ so e daŋ ji eleŋ Juda nɛ Bɛnjamin be nde so ga.

Bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi ka ba Juda be kasawule so be asheŋ

13Bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi nɛ b shi Israɛl be kelargato be esoso be kaba so be eyiri to na kikɛ daa bɛ ewura Rehoboam so nna. 14Livaiebi na yige bumo be asɔbɔya be ejikpa nɛ nsawule ko nna n lɛ nseŋ koso n yɔ Juda nɛ Jerusalɛm ŋkpal ewura Jeroboam nɛ e bee ji Israɛl be kuwura na nɛ bewura nɛ b bɛ mo so na kikɛ ka maŋ shuli fanɛ b baa shuŋ fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛmatapoana so. 15Ewura Jeroboam daŋ lara mo gbagba be bɔrɛmatapoana nna fanɛ b baa shuŋ kakpa nɛ nnyamase na bee lɔŋɛ bumo be agbir na nsaa sha fanɛ b baa shuŋ ayoyu lubi nɛ egbolufɔlbi nɛ e lɔŋɛ fanɛ agbir na. 16Ndoŋ nna nɛ Israɛl be eyiriana na to be basa nɛ b daa sha kebaashuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ kashenteŋto na bɛ bɔrɛmatapoana na nɛ Livaiebi na so n yɔ Jerusalɛm, saŋɛ na so baaŋ tiŋ a lara esarga a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na. 17Ŋkpal loŋ so Juda be kuwurji na daŋ ji eleŋ ga nɛ b chɛ Sɔlɔmɔn Pibinyɛn Rehoboam to nfɛ asa, nɛ bumo nɛ mo chena fanɛ kananɛ bumo nɛ ewura Deevid nɛ ewura Sɔlɔmɔn daa wɔtɔ na.

18Ewura Rehoboam e daŋ ta Mahalaf nɛ mo tuto daa la Jerimɔf nɛ e la ewura Deevid pibinyɛn na. Mo nio e daa la Eliab pibiche Abiheel nɛ e la Jɛsi nɛ e la ewura Deevid mo tuto na mo nanabi na. 19Ewura Rehoboam nɛ Mahalaf daa kɔ mbinyɛnsobi asa nna: Bumo e la, Jewush nɛ Shemariya nɛ Zaham. 20Kumo be kaman nɛ Rehoboam ta Absalɔm pibiche Maaka. Mo nɛ Maaka daa kɔ mbinyɛnsobi ana nna, bumo e daa la: Abija nɛ Attai nɛ Ziza nɛ Shelomif.

21Ewura Rehoboam daa kɔ beche kuduaburwa nɛ bejipo malɛ adeshe. E daa kɔ bibinyɛn adunyɔ nɛ aburwa nɛ bibiche malɛ adeshe. Mbe beche nɛ bejipo kikɛ to Maaka nɛ e daa sha ga. 22Mbe mbia malɛ kikɛ to, Maaka be pibinyɛn Abija nɛ e daa sha ga hale n lara mo fanɛ esa nɛ e beeŋ ba sɔ mo so n ji kuwura mbe kaman. 23Ewura Rehoboam daŋ wora kanyiasheŋ nna n shin nɛ mbe mbinyɛnso na be ekama bee keni Juda nɛ Bɛnjamin be eyiriana be nde nɛ b pɔr egbal ŋ kulti na so. E daŋ sa bumo asɔ kama nɛ baaŋ ta a keni ndeana na so nna nseŋ ta beche damta n sa bumo n ti so.

12

Ijipt be esa ka kɔ m pɔɔ Juda so be asheŋ

(1 Bewura 14:25-28)

1Rehoboam be kuwura ka baŋ yili nɛnɛ, nɛ mo nɛ mbe basa kini kebaabɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra so. 2Rehoboam ka ji kuwura be kafɛ nusopo to, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ gberge bumo kusoe n shin nɛ Ijipt be ewura Shishak ba kɔ n sɔ Jerusalɛm ŋkpal b ka maa wora Enyɛnpe Ebɔrɛ kasonu so. 3Benapo nɛ baa ta egbaŋɛturko a kɔ kena na be basa kagboŋ nɛ alfa anyɔ nɛ egbaŋɛdiipoana malɛ ŋgboŋ adeshe nɛ benapo damta nɛ esa maaŋ tiŋ ŋ karga nɛ b shi Libiya nɛ Sukkit nɛ Itiopia nɛ ewura na daŋ ta n ya kɔ kena na. 4E daŋ kɔ n sɔ Juda be nde nɛ b pɔr egbal ŋ kulti na kikɛ nna hale n ya fo Jerusalɛm.

5Anebi Shemaya daŋ yɔ ewura Rehoboam nɛ Juda be bejuŋkparpoana nɛ b shile n ya ŋana Shishak so ashi Jerusalɛm na kutɔ nna n ya kaŋɛ bumo le: “Enyɛnpe be kubɔya nɛ e kɔ a sa menyi nde. E yɛ: ‘Ŋkpal men ka kini ma so, ma alɛ gba yige menyi m bɔɔ Shishak enɔ.’ ”

6Nɛ ewura na nɛ mbe bejuŋkparpoana shuli fanɛ b wora kulubi nseŋ kaŋɛ le: “Kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ wora na kɔ akpa.”

7Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka nu loŋ, nɛ e kaŋɛ Shemaya le: “Ŋkpal b ka shuli fanɛ b wora kulubi so, m maaŋ mur bumo. Hale Shishak bee kɔ bumo gba, baaŋ pete. Ma agbo maaŋ naŋ ba Jerusalɛm so ga, 8ama Shishak beeŋ pɔɔ bumo so, loŋ nɛ baaŋ pin kebaashuŋ ma nɛ kebaashuŋ durnya ere to be bewura ere be mbarga.”

9Ewura Shishak daŋ ba Jerusalɛm nna m ba ta bɔrɛlambu na to nɛ ewura be laŋ to be asɔ lela kikɛ. E daŋ ta asɔ kikɛ nna nseŋ ta benapo be shuwa be asɔkuŋso nɛ ewura Sɔlɔmɔn lɔŋɛ na gba n ti so. 10Ewura Rehoboam daŋ lɔŋɛ danyaŋ be asɔkuŋso nna n tal amo na to nseŋ ta amo n wɔtɔ bekumpo nɛ baa keni ewurkpa be mbunagboŋ so na be benimu be enɔ to. 11Saŋkama nɛ ewura na baaŋ yɔ bɔrɛlambu na to, bekumpo na bee ta asɔkuŋso na nna a keta, ewura na baaŋ bɛta n yɔ epe nɛ b naŋ bɛta amo n ya wɔtɔ ebu nɛ baa kuŋ na to. 12Ŋkpal ewura Rehoboam ka naŋ bɛta m ba Enyɛnpe Ebɔrɛ kutɔ so, Enyɛnpe na be agbo daa maŋ mur mo cheche, nɛ asheŋ naŋ nyalɛ ashi Juda be efuli so.

13Ewura Rehoboam daŋ ji kuwura ashi Jerusalɛm nna nɛ mbe kuwura malɛ ji eleŋ ga. E daa la nfɛ adena nɛ kako nna pɔɛŋ nseŋ ji kuwura nfɛ kuduashunu ashi Jerusalɛm nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ lara ashi Israɛl be efuli so kikɛ fanɛ b baa bunyaŋ mo ndoŋ na. Ewura Rehoboam mo nio e daa la Naama nɛ e shi Ammɔn be efuli so na. 14E daŋ wora alubi nna ŋkpal e ka daa maa wora Enyɛnpe Ebɔrɛ be aparsheŋ so.

15B sibɛ ewura Rehoboam be kusɔ nɛ e wora saŋɛ so nɛ e daa la ewura na nɛ mbe kanaŋ to be asheŋ kikɛ nna n wɔtɔ anebi Shemaya nɛ anebi Iddo be adrasheŋ be nwɔl to. Saŋɛ so nɛ Rehoboam daa la Juda be ewura na, mo nɛ Israɛl be ewura Jeroboam daa kɔ abar kena nna saŋkikɛ. 16Ewura Rehoboam ka wu, kakpa nɛ baa puli bewurbi ashi Jerusalɛm nɛ k la ewura Deevid be kade to na nɛ b daŋ puli mo. Ndoŋ nna nɛ mo pibinyɛn Abija sɔ mo so ŋ ki ewura.

13

Abija ka kɔ Jeroboam kena be asheŋ

(1 Bewura 15:1-8)

1Ewura Jeroboam ka ji kuwura ashi Israɛl be efuli so be kafɛ kuduaburwasopo be jemanɛ so nɛ Abija malɛ ki Juda be efuli so be ewura 2nseŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ asa. Mo nio e daa la Yuriya nɛ e shi Gibia na pibiche Mikaya. Ndoŋ nna nɛ kena tɔr ewura Abija nɛ ewura Jeroboam so. 3Abija be benapo daa wɔ basa ŋgboŋ alfa ana, nɛ Jeroboam daŋ keta benapo ŋgboŋ alfa aburwa n ya kɔ mo kena.

4Benapo na daŋ ya tu abar abee so be efuli nɛ k wɔ Efrayim na nna. Ewura Abija daŋ dii kebeegboŋ nɛ baa tre Zemariam na nna n yɔ kumo be esoso n ya tre Jeroboam nɛ Israɛlebi na m ponte ŋ kaŋɛ le: “Men nu nfe! 5Men maŋ nyi fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la Israɛl be Ebɔrɛ na nase kɔnɔ kpakpaso n sa ewura Deevid fanɛ mo ere Ebɔrɛ na ta Israɛl be kuwurji nna n sa mbe kaman to ebi mbaanaayɔ a? 6Nebat pibinyɛn Jeroboam daŋ kini kenu n sa mbe ewura Sɔlɔmɔn nna.” 7Kumo be kaman nɛ e chala befɛpo nɛ basa fuloŋ be katuŋ ko nɛ b tintiŋ Rehoboam nɛ e baa wora kusɔ nɛ baa sha ŋkpal e ka kra la kebia nsaa maaŋ tiŋ n yili asheŋ kananɛ a daga loŋ be saŋɛ na so. 8Naniere, fee fɛ fanɛ feeŋ tiŋ ŋ kɔ m pɔɔ kuwurji nɛ Enyɛnpe ta n sa ewura Deevid be kaman to ebi ere so nna? Menyi alɛ kɔ benapo damta nɛ agbir nɛ Jeroboam ta shuwa n lɔŋɛ fanɛ egbolu fɔlbi na nna nɛ e baa la menyi be agbirana. 9Fo ju Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛmatapoana nɛ b la Ɛɛrɔn be kaman to ebi na nseŋ ju Livaiebi na gba. Fo lara basa pɔtɛ ko nna nɛ b sɔ bumo be kabɔrɛmata be kushuŋ be eyilikpa fanɛ kananɛ efuli pɔtɛ ko be basa bee wora na. Ekama malɛ nɛ e baŋ ta gbolu ŋko mbolpɔ ashunu m ba, fo shin nɛ e bee ki menyi be agbirana nɛ a maŋ la shɛŋ na be kegbirwura nna.

10“Ama anyi ere kraa shuŋ Enyɛnpe nɛ e la anyi be Ebɔrɛ na nna. Anyi alɛ maaŋ kini mo kikɛ. Ɛɛrɔn be kaman to ebi e kraa shuŋ kabɔrɛmata be kushuŋ na nɛ Livaiebi na malɛ bee chɛ bumo to. 11Kachipurso nɛ kaaseso kikɛ, baa chɔɔ duwu nɛ asɔbɔya be kechɔɔ m mur be esarga nna a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. Baa ta bodobodo be sarga na nna a deŋi teebɔl nɛ k du cheembi na so daŋkare be ekpa so nsaa chɔɔ efitila nɛ a yil shuwa be kefitilatɔl na malɛ so kaaseso kikɛ. Anyi ere bee bɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra na so nna, ama menyi ere kini mo. 12Ebɔrɛ gbagba e la anyi be ejuŋkparpo nɛ mbe bɔrɛmatapoana malɛ wora shiriya nɛ b foŋ bumo be mbel n tre anyi nɛ anyi nɛ menyi e kɔ kena. Israɛlebi, men sa maŋ kaŋ kɔ an nananyɛnana be Ebɔrɛ na kena ŋkpal manɛ so menyi maaŋ pɔɔ so kikɛ!”

13Jemanɛ ere so nɛ ewura Jeroboam shin nɛ mbe benapo ko ya pugi Judaebi na be benapo na be kaman to nɛ bumo nɛ b ka na malɛ wɔ bumo be anishito a jo nɛ b kɔ bumo kena. 14Judaebi na ka keni n wu fanɛ b kulti bumo n wɔtɔ na, nɛ b shu n tre Ebɔrɛ fanɛ e chɛ bumo to. Ndoŋ nna nɛ bɔrɛmatapoana na foŋ bumo be mbel 15nɛ Judaebi na cha kena to be awɔr ga. Kede be kaman nɛ ewura Abija juŋkpar bumo n ya kɔ kena na nɛ Ebɔrɛ chɛ bumo to nɛ b pɔɔ Jeroboam nɛ Israɛlebi be benapo na so m mɔ bumo. 16Israɛlebi na daŋ kilgi nna a shil nɛ Ebɔrɛ na shin nɛ Judaebi na ju m bɛ bumo so a mɔ bumo. 17Ewura Abija nɛ mbe benapo daŋ kɔ m pɔɔ Israɛlebi na so nna nseŋ mɔ bumo be benapo ŋgboŋ alfa anu kikɛ. 18Ŋkpal Juda be basa ka ta bumo be yirda n lɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na so so, nɛ b daŋ kɔ m pɔɔ Israɛlebi na so na.

19Ewura Abija daŋ ju m buu Jeroboam be benapo na so nna hale n ya sɔ bumo be nde ko ana. Nde na e la Bɛtɛl nɛ Jeshana nɛ Efrɔn nɛ ndewurbi nɛ a kulti amo na kikɛ. 20Jemanɛ nɛ Abija daa ji Juda be efuli so be kuwura na, Jeroboam daa maŋ naŋ nya eleŋ kikɛ. Amo kikɛ be lalaloge, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ e wu.

21Abija bre be kuwurji be eleŋ daŋ baa ti so nna ga. E daa kɔ beche kuduana nɛ mbinyɛnsobi adunyɔ nɛ anyɔ nɛ mbichesobi kuduashe nna. 22B daŋ sibɛ Abija be mmalga nɛ mbe aworbi kikɛ nna n wɔtɔ anebi Iddo be adrasheŋ be nwɔl to.

14

Ewura Asa ka kɔ m pɔɔ Itiopiaebi na so be asheŋ

1Ewura Abija ka wu, kakpa nɛ baa puli bewura na nɛ b ta mo n ya puli ashi Jerusalɛm nɛ baa tre ewura Deevid be kade to na. Mo pibinyɛn Asa e daŋ sɔ mo so n ji kuwura. Asa be jemanɛ to, efuli na kikɛ daŋ nya kagbenewushi nfɛ kudu kikɛ nna. 2Ewura Asa daŋ wora kusɔ nɛ k niŋi nsaa walɛ Enyɛnpe mbe Ebɔrɛ na be anishito nna. 3E daŋ bure efuli pɔtɛana so be ebɔrɛsureana nɛ mboŋ nɛ baa shuŋ bumo be agbirana kikɛ nna nseŋ bure agbirjembu nɛ eshabɔrɛ be mboŋ nɛ basa bee shuŋ kegbirche Ashira na ashi mbe efuli so. 4Kumo be kaman nɛ e kaŋɛ Juda be basa kenishipereso fanɛ b baa bɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na be keŋini nɛ mbe mbra so. 5Ŋkpal e ka bure agbirana nɛ ebɔrɛsureana nɛ baa chɔɔ duwu amo so ashi Juda be nde kikɛ to na so, mbe kuwurji be jemanɛ daa kɔ kagbenewushi nna. 6Mbe jemanɛ to e daŋ shin nna nɛ b naŋ pɔr egbalana n deŋi deŋi egbalana nɛ b pɔr ŋ kulti Juda be nde na so nɛ nde na nya eleŋ n ti so. Amoso nfɛ damta nɛ b daa maŋ naa kɔ kena ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ ka sa bumo kagbenewushi so. 7Le nɛ e daŋ kaŋɛ Juda be basa: “Men shin nɛ an pɔr atempreŋ jeŋgreŋ nseŋ pɔr egbalana ŋ kulti anyi be ndeana, nseŋ wɔtɔ amo ekuloŋgboŋ nɛ anyeeŋ baa ti nsaa ta ndibi gboŋgboŋi a laga amo to. An kɔ kasawule na so be eleŋ. Ŋkpal an ka bee wora Enyɛnpe Ebɔrɛ be aparsheŋ so, E kuŋ anyi be ŋkpa ekpa kikɛ so.” Amoso b daŋ pere kenishi nna m pɔr ga nseŋ nya nɛfa malɛ ga. 8Ewura Asa be benapo nɛ b shi Juda n daa kɔ abɛlso be asɔkuŋso nɛ ekpa na daa wɔ basa ŋgboŋ alfa asa nɛ bumo nɛ bumo alɛ daa shi Bɛnjamin nsaa kɔ abɛlso be asɔkuŋso wurbi nɛ ata na daa wɔ basa ŋgboŋ alfa anyɔ nɛ aduburwa. Bumo kikɛ daa kɔ kenyɛn ga nsaa nyi kena be kekɔ nɛnɛ.

9Zɛra nɛ e shi Itiopia be efuli so na e daŋ juŋkpar benapo damta nɛ b maŋ kɔ kekarga na nɛ egbaŋɛturko nɛ b kɔ a kɔ kena be benapo alfa asa n ya kɔ Juda hale ŋ kɔ n ya lar kade nɛ baa tre Marɛsha na kikɛ. 10Nɛ ewura Asa nɛ mbe benapo lar n ya yili ŋ karga abar so n wora shiriya nɛ b tu mo ŋ kɔ kena ashi Zefata be ketaŋɛ nɛ k mata Marɛsha na ase. 11Ndoŋ nna nɛ ewura Asa kule Enyɛnpe mbe Ebɔrɛ na ŋ kaŋɛ le: “O Enyɛnpe Ebɔrɛ, fo nawule e naa tiŋ a chɛ benapo pɔshipo to nɛ baa tiŋ a kɔ a pɔɔ benapo lempo so. Amoso, an Nyɛnpe nɛ anyi be Ebɔrɛ, ba chɛ anyi to naniere, ŋkpal manɛ so, fo nɛ anyee fute a yige so. Fo ketre be eleŋ na malɛ to nɛ an ba nɛ an ba kɔ benapo damta ere na. Enyɛnpe, fo e la anyi be Ebɔrɛ. Esa kama malɛ maŋ wɔtɔ nɛ e beeŋ tiŋ m pɔɔ fo so.”

12Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ chɛ Asa nɛ mbe benapo to nna nɛ b kɔ m pɔɔ Itiopiaebi na so nɛ bumo be benapo kikɛ shile, 13nɛ Asa nɛ mbe benapo ju m buu bumo so hale n ya fo Gɛra. B daŋ pɔɔ bumo so cheche nna hale Itiopiaebi na daa maŋ naŋ tiŋ nɛ b kɔ gba. B daŋ mɔ bumo be bedamta nna. Enyɛnpe Ebɔrɛ na e daŋ kɔ m pɔɔ bumo so n sa benapo na nɛ b muu Itiopiaebi na be asɔ kikɛ. 14Kumo be kaman nɛ Asa be benapo na kɔ ndewurbi nɛ a kulti Gɛra na kena m pɔɔ amo kikɛ so ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ be kusɔ nɛ e wora na ka shin nɛ kufu pɛ bumo ga so. Ndoŋ nna nɛ Juda be benapo na muu bumo be asɔ lela kikɛ n yɔ. 15B daŋ yɔ mbolpɔkpapoana be echenakpaana nɛ a mata nde na gba to nna n ya kɔ bumo kena nseŋ pɛ bumo be mbolpɔ nɛ mboe nɛ enyɔma damta. Ade kikɛ be kaman nɛ b bɛta n yɔ Jerusalɛm.

15

Ewura Asa ka lɔŋɛ asheŋ be asheŋ

1Asheŋ ere ka wora n choŋ na, nɛ Ebɔrɛ be kiyoyu gbelge Odɛd pibinyɛn Azariya so, 2nɛ e yɔ ewura Asa kutɔ n ya kaŋɛ mo le: “Ewura Asa nɛ Juda nɛ Bɛnjamin be basa, men kikɛ e nu nfe! Men baa nu a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na, mo alɛ beeŋ baa wɔ menyi kutɔ saŋkikɛ. Men baa fin mo, menyeeŋ wu mo, ama nɛ men baŋ pal kaman n sa mo bre, mo alɛ beeŋ yige menyi to. 3Israɛlebi na daŋ yige keshuŋ kashenteŋ be Ebɔrɛ na n chɛr ga. B daa maŋ naa kɔ bɔrɛmatapoana nɛ baa ŋini bumo Ebɔrɛ be akpa. Amoso b daa maŋ naa bɛ Ebɔrɛ be mbra so. 4Ama saŋkama nɛ b luri tɔrɔ to baa fin Enyɛnpe Israɛl be Ebɔrɛ na nna nsaa wu mo. 5Loŋ be jemanɛ na so, esa kikɛ daa maaŋ tiŋ n nite yɛlyɛla so ŋkpal manɛ so kena daŋ baa wɔ kaplɛkama nna. 6Efuliana kikɛ daŋ baa mɛaŋ abar nna nɛ ndegboŋana na gba bee mɛaŋ abar ŋkpal Ebɔrɛ ka daa bar awurfoŋ nɛ etɔrɔ bumo so na so. 7Ama menyi ere e baa kɔ eleŋ nsaa maa pɔ aba ŋkpal manɛ so menyi be kushuŋ nɛ menyee wora na beeŋ bar tɔnɔ.”

8Ewura Asa ka nu kewuŋkaŋɛ nɛ Odɛd pibinyɛn Azariya kaŋɛ na, nɛ e nya keleŋto. E daŋ mur agbir nɛ a wɔ Juda nɛ Bɛnjamin be kasawule so nna nɛ amo nɛ a wɔ nde nɛ e kɔ n sɔ Efrayim be abee be efuli so na kikɛ. E daŋ lɔŋɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛsure nɛ k daa yil bɔrɛlambu na be kelɔnɛ so ashi Jerusalɛm na gba nna m pɔr.

9Basa damta nɛ b shi Efrayim nɛ Manase nɛ Simiɔn be kasawule so daŋ ba ka wɔ ewura Asa be kasawule so nna ŋkpal b ka wu Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka wɔ mo kutɔ so. Ewura Asa daŋ tre bumo nɛ Juda nɛ Bɛnjamin be basa kikɛ nna m ba abar so. 10Asa be kuwurji be kafɛ kuduanusopo be kufɔl sasopo to nɛ bumo kikɛ ba shɛr Jerusalɛm to. 11Kumo be kamɔnchɛ nɛ b daŋ ta asɔ nɛ b daŋ muu kena to ashi Gɛra na m ba lara sarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. Asɔ na e daa la ana alfa ashunu nɛ mbolpɔ nɛ mboe ŋgboŋ ashunu. 12B daŋ nase nnɔ nna n sa abar a laŋɛ kananɛ baaŋ ta bumo be ŋgbene nɛ ayoyu kikɛ a bunyaŋ bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na. 13B yɛ a daga b ka mɔ ekama nyam nna, kebia, ŋko enimu ŋko enyɛn ŋko eche nɛ e maa bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nna. 14B daŋ bɔ ntaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ be ketre to awɔrso nna fanɛ baaŋ bɛ kɔnɔ naseso nɛ b nase na so kpakpa nsaa foŋ mbel a cha awɔr nsaa ji bumo be eyur. 15Juda be basa kikɛ be ŋgbene daŋ fuli bumo nna ŋkpal b ka ta bumo be ŋgbene kikɛ n nase nnɔ n sa abar na so. Saŋkama nɛ baa bunyaŋ Ebɔrɛ, bumo be ŋgbene daa fuli bumo nna ŋkpal e ka daŋ sɔ bumo nseŋ sa bumo kagbenewushi ashi kusɔ kama to so.

16Ewura Asa mo nanache Maaka daŋ yuu kedibi nna a shuŋ kegbirche nɛ baa tre Ashira na nɛ ewura Asa tia kumo ŋ kuya to n chɔɔ ashi Kidrɔn be ketaŋɛ to. Ŋkpal kusɔ nɛ Maaka wora na so nɛ ewura Asa lara mo ashi eyilikpa nɛ e daa kɔ efuli na so to. 17Kashenteŋ nna fanɛ ewura Asa daa maŋ tiŋ m mur agbirana kikɛ ashi Israɛl be kasawule so, ama mbe ŋkpa kikɛ to e daŋ ji kashenteŋ nna n sa Ebɔrɛ. 18E daŋ ta asɔ nɛ mo tuto Abija daŋ ta m bɔɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ enɔ na nna, nɛ gbiti nɛ shuwa be asɔ nɛ mo alɛ gbagba ta m bɔɔ Ebɔrɛ enɔ na kikɛ n wɔtɔ bɔrɛlambu na to. 19B daa maŋ naŋ kɔ kena kikɛ hale n ya fo Asa be kuwurji be nfɛ adesa nɛ anu.

16

Ewura Asa be lalaloge be nchɛ be asheŋ

(1 Bewura 15:17-22)

1Juda be ewura Asa ka ji kuwura be kafɛ adesa nɛ ashesopo to, nɛ Israɛl be ewura Baasha kɔ n sɔ kade nɛ baa tre Raama na ashi Juda be efuli so nseŋ fara a pɔr egbal a kulti kumo, saŋɛ na so e beeŋ kuŋ basa nɛ baa luri Juda to a lar na akpa.

2Ndoŋ nna nɛ ewura Asa shin nɛ b lara gbiti nɛ shuwa ashi bɔrɛlambu na to nɛ ewurkpa n ya sa ewura Bɛnhadad nɛ e la Siriya be ewura na ashi Damaskɔs na, nseŋ kaŋɛ mo le: 3“Shin nɛ anyi nɛ fo e wora kɔnɔkoŋwule fanɛ kananɛ an tutoana daŋ wora na. Gbiti nɛ shuwa na bre la fo kakɛ nna. A daga fanɛ fo ku fo nɛ Israɛl be ewura Baasha be kɔnɔkoŋwule nɛ men kɔ na to, nɛ kumo be loŋ e shin nɛ e lara mbe benapo ashi ma kasawule so.”

4Nɛ ewura Bɛnhadad shuli kusɔ nɛ Asa kaŋɛ na nseŋ shuŋi mbe benapo nɛ bumo be benimu fanɛ b ya kɔ Israɛl be ndegboŋana na. B daŋ ya kɔ m pɔɔ Ijɔn nɛ Dan nɛ Abel Mayim nɛ Naftali be ndegboŋana nɛ b daa ta bumo be asɔ a yili to na kikɛ so nna. 5Ewura Baasha ka nu kusɔ nɛ k bee wora na, nɛ e shin nɛ b yige egbal na be kepɔr ŋ kulti Raama be kushuŋ na nseŋ bɛta n yɔ epe. 6Ndoŋ nna nɛ ewura Asa tre Juda be efuli so be benyɛn n shɛr abar so ŋ kaŋɛ bumo fanɛ b muu ajembu nɛ ndibi nɛ Baasha kɔ a shuŋ ashi Raama na. Ndoŋ nna nɛ b muu amo m ya pɔr egbal ŋ kulti Gɛba nɛ Mizpa be nde.

Anebi Hanani be asheŋ

7Loŋ be saŋɛ na nɛ anebi Hanani yɔ ewura Asa kutɔ n ya kaŋɛ mo le: “Ŋkpal fo ka ta fo yirda n deŋi Siriya be ewura so nseŋ kini keta fo yirda n deŋi Enyɛnpe Ebɔrɛ so so, fo maaŋ naŋ tiŋ m pɔ Siriya be benapo so kikɛ. 8Etopiya be efuli so ebi nɛ Libiya be efuli so ebi kɔ benapo damta nɛ egbaŋɛturko nɛ egbaŋɛdiipo damta. Ama ŋkpal fo ka ta fo yirda n deŋi Enyɛnpe Ebɔrɛ so so nɛ e shin nɛ fo kɔ m pɔɔ bumo so na. 9Enyɛnpe Ebɔrɛ na nyi kusɔ nɛ durnya to ebi kikɛ bee wora, nsaa sa bekama nɛ b kɔ kasonu a sa mo na eleŋ. Ama ŋkpal fo ka wora kawulisheŋ so, yili kabre a yɔ, feeŋ baa kɔ kena nna saŋkama.”

10Ewura Asa ka nu loŋ nɛ e nya agbo n wɔtɔ anebi na n shin nɛ b pɛ mo n ya ti ebu. Loŋ be jemanɛ na so nɛ ewura Asa fara a mɛaŋ basa na be beko.

Asa be kuwurji be ekar be asheŋ

(1 Bewura 15:23-24)

11B sibɛ Asa ka ji kuwura hale n ya loge be asheŋ kikɛ n wɔtɔ Juda nɛ Israɛl be bewura be adrasheŋ be nwɔl to. 12Asa ka ji kuwura be kafɛ adesa nɛ akpanusopo to nɛ kulɔ lubi ko pɛ mbe aya nɛ e ki bobi; ŋkeshin nɛ amo nɛ amo kikɛ e daa maŋ fin kechɛto ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ kutɔ. Edɔkta kutɔ nɛ e daŋ ya kaa fin kechɛto. 13E ka naŋ ji nfɛnyɔ n ti so, nɛ e wu 14nɛ b ta mo n ya puli mo gbagba be kejembu laŋ be nchaŋ nɛ e shin nɛ b kur n nase mo ashi Jerusalɛm nɛ k wɔ Ewura Deevid be kade to na to. B daŋ ta efɛa belbelso be duwu nna nɛ etulale be ŋkuana n ya gbiti mbe kebuni pɔɛŋ n ta mo m puli, nseŋ puga edɛgboŋ mbe keelibuna n shu mbe keeli bunyanso.

17

Jehoshafat ka ki Ewura be asheŋ

1Ewura Asa pibinyɛn Jehoshafat e daŋ sɔ mo tuto so n ji kuwura nseŋ bela mbe kumu ase nɛnɛ nɛ e kɔ Israɛl kena. 2E daŋ ta benapo nna n yili Juda be nde nɛ b pɔr egbal ŋ kulti na nɛ ndekarso ko ashi Juda be kasawule so nɛ nde nɛ mo tuto Asa kɔ n sɔ ashi Efrayim be kasawule so na. 3Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ nɛfa ewura Jehoshafat nna ŋkpal e ka daŋ bɛ kebaawɔtɔ lela nɛ mo tuto daa kɔ nseŋ kini kebunyaŋ Baal be kegbir na so. 4E daŋ shuŋ mo tuto be Ebɔrɛ nseŋ bɛ Ebɔrɛ be mbra so, a maŋ wora kananɛ Israɛl be bewuraana daŋ wora na. 5Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ sa ewura Jehoshafat eleŋ nna nɛ Juda be efuli so be kusɔ kikɛ daa wɔ mbe kuwura be kaseto. Basa na kikɛ daŋ bar mo ŋkɛ nna nɛ e ki damawura nseŋ nya bunyaŋ n ya baŋ so. 6E daŋ shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kashenteŋto ga nseŋ jija nnyamase na be ademaŋana nɛ kakpa nɛ baa shuŋ kegbirche nɛ baa tre Ashira ashi Juda be efuli so na kikɛ.

7Jehoshafat ka ji kuwura be kafɛ sasopo nɛ e lara benimu ere fanɛ b ya ka ŋini Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra na ashi nde nɛ a wɔ Juda be efuli so na kikɛ to. Bumo e la Bɛnheel nɛ Obadaya nɛ Zakareya nɛ Natanɛl nɛ Mikaya. 8Livai be basa akpanu nɛ bɔrɛmatapoana anyɔ e daŋ shuŋi bumo n yɔ. Livai be basa na e daa la Shemaya nɛ Netanaya nɛ Zebadiya nɛ Asahɛl nɛ Shamiramɔf nɛ Jehonatan nɛ Adonija nɛ Tobija nɛ Tobadonija. Bɔrɛmatapoana na malɛ e daa la Elishaama nɛ Jehoram. 9B daŋ ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra be kawɔl na nna n yɔ Juda be ndeana kikɛ to n ya ka ŋini basa na.

Jehoshafat ka la esagboŋ be asheŋ

10Enyɛnpe daŋ shin nɛ kufu pɛ efuli nɛ a kulti Juda na nna nɛ b maŋ tiŋ ŋ kɔ Ewura Jehoshafat kena. 11Filistiebi na be beko daŋ ta gbiti damta nɛ ŋkɛ ko nna m ba sa ewura Jehoshafat a ŋini fanɛ b sɔ mo ŋ ki bumo be ewura. Nlɔrbu ko gba daŋ ta mbolpɔ ŋgboŋ ashunu nɛ alfa ashunu nɛ mboe ŋgboŋ ashunu nɛ alfa ashunu nna m ba sa mo. 12Ewura Jehoshafat be kuwurji be eleŋ daŋ baa ti so nna saŋkikɛ. E daŋ pɔr egbalana nna ŋ kulti Juda be nde nseŋ pɔr nde nɛ baaŋ baa yili 13bumo be asɔ amo to, nseŋ shin nɛ benapo be benimu ko nɛ b nyi kena be kekɔ nɛnɛ chena Jerusalɛm. 14Adna e daa la Juda be kabuna be benapo be enimu, nseŋ daa kɔ benapo ŋgboŋ alfa asa a keni so. 15Jehohanan e daa la enimu nyɔsopo m bɛ mo so nsaa keni benapo ŋgboŋ alfa anyɔ nɛ aduburwa so. 16Enimu sasopo e daa la Zikri pibinyɛn Amaziya nɛ mo alɛ daa keni benapo ŋgboŋ alfa anyɔ so. Amaziya daŋ lara mbe kumu nna n yili fanɛ e beeŋ shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ.

17Benapo be enimu nɛ e daa keni Bɛnjamin be kabuna be benapo so e daa la Eliada nɛ e daa la enapo lempo nsaa keni benapo ŋgboŋ alfa anyɔ nɛ b kɔ abɛlso be asɔkuŋso nɛ ata a kɔ kena na so. 18Emo nɛ e bɛ mo so nsaa juŋkpar benapo ŋgboŋ kalfa nɛ aduburwa nɛ b kɔ kena to be adoŋsɔ nɛnɛ na, e daa la Jehozabad. 19Le be basa ere kikɛ daa shuŋ ewura na ashi Jerusalɛm nna, ama e daŋ naŋ ta benapo ko gba n chena nde nɛ b pɔr egbal ŋ kulti ashi Juda be efuli so na kikɛ nna.

18

Anebi Mikaya ka kpla ewura Ahab kusoe be asheŋ

(1 Bewura 22:1-28)

1Ewura Jehoshafat nɛ e daa la Juda be ewura na ka ki damawura nɛ mbe ketre dii ga na, nɛ mo nɛ Israɛl be ewura Ahab wora kɔnɔkoŋwule nɛ mo pibinyɛn e ta Ahab pibiche ŋ ki mbe eche. 2B ka wɔtɔ n ya fo saŋko, nɛ ewura Jehoshafat yɔ Samɛria be kade to nɛ e ya bɔɔ Ahab so. Ewura Ahab daŋ mɔ mbolpɔ nɛ ana damta nna n wora kejigboŋ ŋ keta ewura Jehoshafat nɛ mbe basa kefɔ. E daa lɔlɔ Jehoshafat nna nɛ e tu mo n ya kɔ Ramɔfebi nɛ b wɔ Giliad be kasawule so na kena. 3Le nɛ e daŋ bishi mo: “Feeŋ tu ma n ya kɔ Ramɔfebi kena a?”

Nɛ ewura Jehoshafat kaŋɛ: “Saŋkama nɛ fo wora shiriya, ma alɛ gba wora shiriya, nɛ ma benapo gba wora shiriya. Anyeeŋ tu fo n yɔ. 4Ama pɔɛŋ nɛ an wora loŋ, a daga an ka pin Enyɛnpe Ebɔrɛ be nfɛra.”

5Ndoŋ nna nɛ Ahab tre anebiana alfa ana m bishi bumo le: “N ya kɔ Ramɔf ebi kena ŋko n sa maŋ yɔ?”

Nɛ bumo alɛ kaŋɛ le: “Ya kɔ kumo, ŋkpal manɛ so Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ shin nɛ fo kɔ m sɔ kumo.”

6Nɛ Jehoshafat naaŋ bishi: “Ama anebi kama maŋ naa wɔtɔ nɛ an ya sɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ be nfɛra mo kutɔ n ti so a?”

7Nɛ ewura Ahab kaŋɛ le: “Ekoŋwule ko kraa wɔtɔ nɛ anyeeŋ tiŋ n wu mo, mo e la Imla pibinyɛn Mikaya ama ŋ kishi mbe asheŋ ga ŋkpal manɛ so kusɔ kama nɛ e wu ŋ kaŋɛ ma maa walɛ.”

Nɛ ewura Jehoshafat kaŋɛ: “Sa maŋ kaŋ kaŋɛ loŋ!”

8Ndoŋ nna nɛ ewura Ahab tre mbe benimu na be eko n shuŋi mo fanɛ e ya tre Mikaya m ba epul na to.

9Bewura anyɔ na daŋ buu bumo be ewurpiŋi nna a tase bumo nwurputi so ashi kugooro nɛ baa bri asɔ nɛ k wɔ Samɛria be kabunagboŋ na be ekarso na so, nɛ anebiana na kikɛ yil bumo be anishito a kaŋɛ kusɔ nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ. 10Chinana pibinyɛn Zɛdikaya nɛ e la anebiana na be eko bre, daŋ bɛl abɛlso be alambɛ nna nseŋ kaŋɛ Ahab le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ yɛ, le be kusɔ ere nɛ feeŋ ta ŋ kɔ Siriyaebi na kena m pɔɔ bumo so cheche.” 11Anebiana na kikɛ daŋ kaŋɛ le nna: “Men ya kɔ Ramɔf ebi; Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ shin nɛ men kɔ m pɔɔ so.”

12Esa nɛ e daŋ yɔ Mikaya kutɔ na daŋ ya kaŋɛ mo nna le: “Anebiana na kikɛ daŋ wu ŋ kaŋɛ nna fanɛ ewura na beeŋ kɔ m pɔɔ so, amoso fo alɛ gba e ya kaŋɛ loŋ.”

13Ama le nɛ Mikaya daŋ kaŋɛ: “Kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e wɔ ŋkpa to na kaŋɛ ma nɛ meeŋ kaŋɛ!”

14Amoso e ka yɔ ewura Ahab kutɔ, le nɛ e daŋ bishi mo: “Mikaya, k daga fanɛ ma nɛ ewura Jehoshafat ka ya kɔ Ramɔf ebi kena ŋko k maŋ daga?”

Nɛ Mikaya kaŋɛ: “Men ya kɔ, ŋkpal manɛ so menyeeŋ pɔɔ so. Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ shin nɛ men kɔ m pɔɔ so.”

15Nɛ ewura Ahab naŋ kaŋɛ: “Ŋ kaŋɛ fo ale damta fanɛ, fo baŋ yili Enyɛnpe Ebɔrɛ na be ketre to a malga, a daga fanɛ fo baa malga kashenteŋ! Ale fanɛ nɛ fee sha ŋ ka kaŋɛ fo le be kesheŋ ere?”

16Ndoŋ nna nɛ Mikaya naŋ kaŋɛ le: “N wu Israɛl be benapo na ka pesaŋ to n sɔ abee so fanɛ mbolpɔ nɛ b maŋ kɔ ekpapo na.” Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ le: “Basa ere maŋ kɔ ejuŋkparpo, shin nɛ b ta kagbenewushi a yɔ epe.”

17Nɛ ewura Ahab kilgi ŋ kaŋɛ ewura Jehoshafat le: “N chɛr ŋ kaŋɛ fo fanɛ e maa wu asheŋ lela kikɛ a kaŋɛ ma kaplɛa so. Saŋkama asheŋ lubi nɛ e bee kaŋɛ a yɔ ma kaplɛa so!”

18Nɛ Mikaya kraa malga nseŋ kaŋɛ le: “Nu! N wu Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka chena mbe kuwurputi so nɛ mbe emalaika kikɛ kulti mo ashi ebɔrɛso, 19nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋɛ le: ‘Wanɛ e naaŋ tiŋ n shin nɛ Ahab e yɔ Ramɔf nɛ b ya mɔ mo ndoŋ?’ Nɛ emalaika na be beko malga asheŋ ko nɛ beko malɛ malga asheŋ pɔtɛ. 20Kumo be kaman nɛ kiyoyu ko lar m ba Enyɛnpe Ebɔrɛ be anishito m ba kaŋɛ le: ‘Meeŋ tiŋ n shin nɛ e yɔ.’ Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ bishi mo le: ‘Ekpa mo so nɛ feeŋ bɔla n shin nɛ e yɔ?’ 21Nɛ kiyoyu na kaŋɛ: ‘Meeŋ ya shin nɛ Ahab be anebiana kikɛ e fule mo.’ Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋɛ: ‘Ya wora loŋ. Feeŋ pɔɔ so.’

22Ndoŋ nna nɛ Mikaya malga mbe lalaloge be kamalga ŋ kaŋɛ le: ‘Kusɔ nɛ k wora e la fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na e shin nɛ fo gbagba be anebiana kini keji fo kashenteŋ. Ama mo alɛ gbagba nyi fo ka beeŋ mur!’ ”

23Ndoŋ nna nɛ Anebi Zɛdikaya yɔ Mikaya kutɔ n ya kpa mo etaŋ anishito m bishi mo le: “Saŋɛ mo nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kiyoyu yige ma n ya malga fo kutɔ?”

24Nɛ Mikaya kaŋɛ mo le: “Kachɛ nɛ feeŋ shile ŋkpal fo doŋana so n ya ŋana ebu nɛ k wɔ ketamanto na, nɛ feeŋ pin kumo be kashenteŋ.”

25Nɛ ewura Ahab ponte ŋ kaŋɛ le: “Men pɛ Mikaya n yɔ Ammɔn nɛ e la Samɛria be kade to be gomena na, nɛ ewurbi Jɔash kutɔ, 26n ya kaŋɛ bumo fanɛ b ti mo ebu n sa maŋ kaŋ sa mo ajibi kikɛ ama bodobodo nɛ nchu nawule hale nɛ n ya bɛta m ba nɛ alenfia pɔɛŋ.”

27Nɛ Mikaya kaŋɛ le: “Fo baŋ bɛta m ba nɛ alenfia bre, kumo ere mannɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na e malga n sa ma!” Nseŋ kilgi kaŋɛ jimaŋ na le: “Men sa maŋ kaŋ teŋ kusɔ nɛ ŋ kaŋɛ ere so.”

Ewura Ahab ka wu ashi Ramɔf be asheŋ

28Ndoŋ nna nɛ Israɛl be ewura Ahab nɛ Juda be ewura Jehoshafat yɔ nɛ b ya kɔ Siriya be ewura kena ashi Ramɔf nɛ k wɔ Giliad na. 29Nɛ ewura Ahab kaŋɛ ewura Jehoshafat le: “An kaŋ baŋ yɔ kena na to, meeŋ chɛrga ma ewurpiŋi saŋɛ na so b maaŋ naŋ pin fanɛ n la ewura, ama fo ere beeŋ tiŋ m buu fo peya.” Amoso Israɛl be ewura na bre daa maŋ buu mbe ewurpiŋi n yɔ kena na to.

30Siriya be ewura na daŋ kaŋɛ mbe benapo nɛ baa ta egbaŋɛturko a kɔ kena na be benimu nna fanɛ b sa maŋ kaŋ kɔ esa kikɛ ama Israɛl be ewura na nawule. 31-32Amoso b ka wu Jehoshafat na, nɛ b fɛ fanɛ mo e la Israɛl be ewura na nsaa shin nɛ b kɔ mo kena. Ndoŋ nna nɛ ewura Jehoshafat shu n tre Enyɛnpe Ebɔrɛ na nɛ Ebɔrɛ shin nɛ benapo na yige mo.

33Ama kena na to nɛ Siriya be enapo ko to keta n lɛ kanaŋkama, nɛ k ya bɔla ewura Ahab be asɔkuŋso anyɔ be kefɛato n da mo. Ndoŋ nna nɛ Ahab kaŋɛ mbe gbaŋɛturko diipo le: “B doro ma! Ta ma n lar kena ere to manaŋ!” 34Kena na ka bee kɔ na, nɛ ewura Ahab gbar mbe gbaŋɛturko to a keni Siriyaebi na. Epeŋi ka yaa kaa tɔr nɛ e wu.

19

Anebi ka kpele ewura Jehoshafat kusoe be asheŋ

1Juda be ewura Jehoshafat bɛta n yɔ mbe kuwura laŋ to ashi Jerusalɛm nɛ shɛŋ shɛŋ maŋ wora mo. 2Nɛ anebi Jehu nɛ e la Hanani pibinyɛn na yɔ mo kutɔ n ya kaŋɛ mo le: “Fee fɛ fanɛ fo ka chɛ ewura Ahab esa lubi nɛ e kishi Enyɛnpe Ebɔrɛ to ere walɛ a? Kusɔ nɛ fo wora ere shin nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nya agbo n wɔtɔ fo ga. 3Ama amo nɛ amo kikɛ asheŋ lela ko wɔ fo to. Fo jija kegbirche Ashira be mpɔrduli nɛ basa bee shuŋ na kikɛ, fo alɛ gbagba nsaa wora ania a bɛ Ebɔrɛ be ekpa so.”

4Kashenteŋ nna fanɛ ewura Jehoshafat daa wɔ Jerusalɛm nna, ama e daa yili Bɛshiba nɛ k wɔ kelargato be kaseto be kaba so na nna a nite a bɔɔ basa na so n ya ka fo Efrayim be kebee be efuli na be kelargato be esoso be kaba so be ekarso saŋkama a leŋ bumo to fanɛ b naŋ bɛta a shuŋ bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na. 5E daŋ lara demujipoana nna n wɔtɔ nde nɛ b pɔr egbal ŋ kulti amo ashi Juda be efuli so na be kekama to 6nseŋ kaŋɛ bumo le: “Men ba de so kananɛ menyee ji basa demu, ŋkpal manɛ so mannɛ dimɛdi be eleŋ so nɛ menyee bɔla a ji demu, ama Enyɛnpe Ebɔrɛ peya. Ebɔrɛ na malɛ wɔ menyi kutɔ saŋɛ nɛ menyee ji demu na. 7Men baa bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nsaa de so, ŋkpal manɛ so Enyɛnpe nɛ e la anyi be Ebɔrɛ na maa sha kapuni nɛ ŋkpɛato nɛ brɔbu be asheŋ.”

8Ewura Jehoshafat daŋ lara Livaiebi nɛ bɔrɛmatapoana nɛ nnaŋ be bejuŋkparpo malɛ nna ashi Jerusalɛm to fanɛ b baa ji basa nɛ baa kini kebaabɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra be ekpa so na nɛ basa nɛ bumo nɛ bumo braana ndetobia kɔ asheŋ na demu. 9Le be asheŋ ere nɛ e daŋ kaŋɛ bumo: “Men ba wora men be ashuŋ nɛnɛ ashi kabɔrɛŋana nɛ kashenteŋji be ekpa so. 10Saŋkama nɛ men braana ndetobia na baŋ ta bumo be asheŋ fanɛ kamɔ ŋko kekini kenu n sa Ebɔrɛ be keŋini nɛ mbe mbra be asheŋ m ba menyi kutɔ, k daga men ka fɛa bumo so nɛ b sa maŋ kaŋ wora kulubi ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ saŋɛ na so mbe agbo maaŋ ba menyi nɛ bumo kikɛ so. Men baa wora loŋ bre, Ebɔrɛ maaŋ wu menyi kulubi. 11Bɔrɛmatapowura nimuso Amariya e naaŋ baa ji kabɔrɛshuŋ be kaplɛa so be asheŋ to, nɛ Zebadiya nɛ e la Ishmaɛl pibinyɛn nɛ e la Juda be gomena na malɛ e baa ji asheŋ nɛ a ka na to. Livaiebi na malɛ e naŋ baa keni nɛ kananɛ b nase asheŋ na a shuŋ. Men ba leŋ men be amu to nsaa bɛ keŋini ere so nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ e baa wɔ bekama nɛ b kɔ kashenteŋ be kaman!”

20

B ka kɔ m pɔɔ Mowab nɛ Ammɔn so be asheŋ

1Jemanɛ ko ka ba fo nɛ Mowab nɛ Ammɔn be benapo ya ti Meuniebi nɛ b wɔ Edɔm be efuli so na so nɛ b kɔ Judaebi kena. 2Nɛ mbɔ ko ba kaŋɛ ewura Jehoshafat le: “Benapo damta ko nɛ b shi Edɔm be efuli so na lar Teku wuso na be kaba ndoŋ m ba nɛ b ba kɔ fo kena. B tiŋ n ya kɔ m pɔɔ Engedi bre so.” 3Ndoŋ nna nɛ kufu pɛ Jehoshafat ga nɛ e kule Enyɛnpe Ebɔrɛ fanɛ e ŋini mo kusɔ nɛ e beeŋ wora. Kumo be kaman nɛ e shin nɛ efuli na be basa kikɛ kishi ŋ kule Ebɔrɛ n sa mo. 4Amoso Juda be efuli so be basa daŋ ba shɛr Jerusalɛm nna nɛ b fin kechɛto ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ kutɔ.

5Bumo kikɛ ka ba shɛr bɔrɛlambu na be kelɔnɛ popɔr na so nɛ ewura Jehoshafat ya yili bumo be anishito 6nseŋ kule Ebɔrɛ le: “O Enyɛnpe nɛ fo la an nananyɛnana be Ebɔrɛ. Fo e naa ji ebɔrɛso nɛ durnya ere be efuli kikɛ so kuwura. Fo alɛ kɔ eleŋ ga nɛ esa kikɛ maŋ wɔtɔ nɛ e beeŋ tiŋ m pɔɔ fo so. 7Fo e la anyi be Ebɔrɛ. Fo basa Israɛlebi na ka koso m ba kasawule ere so na, fo e ju basa nɛ b daa wɔ nfe na nseŋ ta kasawule na n sa fo teri Eebraham be kaman to ebi nɛ k baa la bumo peya mbaanaayɔ. 8B chena kasawule ere so nna m ba pɔr bɔrɛlambu ere nɛ k baa la kemaŋkura n sa fo, 9saŋɛ na so nɛ kena ŋko alɔ ŋko akoŋ be jɛrbi kaŋ ba bumo so, baaŋ tiŋ m ba kakpa nɛ baa bunyaŋ fo na ashi bɔrɛlambu ere be anishito m ba kule fo ashi bumo be etɔrɔ be jemanɛ nɛ fo nu nseŋ mɔlga bumo.

10Naniere Ammɔn nɛ Mowab nɛ Edɔm be basa ba nɛ b ba kɔ anyi kena. An nananyɛnana ka lar Ijipt be efuli so a ba na, fo daa maŋ shuli nɛ b kɔ n sɔ loŋ be nsawule na, ŋkpal loŋ so an nananyɛnana daŋ maŋ mur bumo. 11Kukɔ nɛ baa ka anyi a tal to nna na. B ba nɛ b ba ju anyi ashi kasawule nɛ fo ta n sa anyi na so nna. 12Fo e la anyi be Ebɔrɛ! Gberge bumo kusoe ŋkpal manɛ so anyi ere maŋ kɔ eleŋ nɛ an kɔ benapo damta nɛ baa ba nɛ b ba kɔ anyi kena ere. Anyi maŋ nyi kananɛ anyeeŋ wora ama anyee kule fo nna nɛ fo chɛ anyi to.”

13Le be saŋɛ so nɛ Juda be benyɛn nɛ bumo be beche nɛ mbia yil bɔrɛlambu na ase. 14Enyɛnpe Ebɔrɛ be kiyoyu na daŋ gbelge Livai be kanyɛn ko so nna saŋɛ so nɛ e daa wɔ jimaŋ na to na. Mbe ketre e daa la Jahaziil nɛ mo tuto la Zakareya nɛ mo alɛ mo tuto la Bɛnaya nɛ mo alɛ mo tuto la Jaɛl nɛ mo alɛ mo tuto la Mataniya ashi Asaf be kabuna. 15Ndoŋ nna nɛ Jahaziil kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ yɛ, fo nɛ Juda nɛ Jerusalɛm be basa kikɛ e sa maa lɔ kufu ŋko a pɔ aba ŋkpal benapo damta ere so. Mannɛ men gbagba e naŋ kɔ kena ere. Ebɔrɛ e naŋ kɔ n sa menyi. 16Kusɔ nɛ menyeeŋ wora e la fanɛ, echefo nɛ men doŋana be benapo na kaŋ bɔla keshishɛrsawule nɛ k dese ŋ kulti Jeruwɛl be kade na a ba, menyi alɛ gba e ya tu bumo ashi Ziz be kade to saŋɛ so nɛ b bɔla ketaŋɛ na ase a ba na. 17Mannɛ menyi e naŋ kɔ kena ere. Menyi ere e bela ase a yil. Menyeeŋ wu kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ kɔ m pɔɔ so n sa menyi. Juda nɛ Jerusalɛmebi, men sa maa lɔ kufu. Men lar n yɔ kena na to, Enyɛnpe Ebɔrɛ beeŋ ba wɔ menyi kutɔ!”

18Ndoŋ nna nɛ ewura Jehoshafat nɛ basa na kikɛ kurgi amu n yuu to, m bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ. 19Livaiebi nɛ b shi Kohaf nɛ Koora be kabuna na be beko daŋ koso n yili nna a cha awɔr a maŋkura Enyɛnpe nɛ e la Israɛl be Ebɔrɛ na.

20Ŋklade kachipurdidi saŋɛ so nɛ ekama lar a yɔ keshishɛrsawule nɛ k mata Tekua na, nɛ ewura Jehoshafat niŋi to ŋ kaŋɛ jimaŋ na le: “Menyi Juda nɛ Jerusalɛm ebi! Men ta men be yirda n deŋi Enyɛnpe nɛ e la menyi be Ebɔrɛ na so nsaa yili to kpakpa. Men yirda kusɔ nɛ mbe anebiana na kaŋɛ menyi na saŋɛ na so asheŋ beeŋ nyalɛ n sa menyi.” 21Ewura na ka malga basa na kutɔ n loge, nɛ e shin nɛ beshɛbompo ko ta epiŋi nɛ baa buu nchɛgboŋ achɛ na m buu n juŋkpar benapo na nsaa a boŋ nshɛ a kaŋɛ le, “Kemaŋkura e baa la Enyɛnpe Ebɔrɛ na peya! Mbe kasha wɔtɔ nna hale mbaanaayɔ!”

22B ka baŋ fara a boŋ nshɛ na, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ keyeŋiyeŋi tɔr bedoŋ be benapo na so nɛ b wulto epul to. 23Ammɔnebi nɛ Mowabebi daŋ kilgi nna ŋ kɔ Edɔmebi na be benapo kena nna m mur bumo cheche. Kumo be kaman nɛ b kilgi a mɔ abar. 24Judaebi be benapo na ka fo ketempreŋ jeŋgreŋ nɛ k wɔ keshishɛrsawule na ase na, nɛ b wu kananɛ bumo doŋana kikɛ wu a dese kasawule. Bumo be ekoŋwule gba daa maŋ naŋ ka.

25Ndoŋ nna nɛ ewura Jehoshafat nɛ mbe benapo ya muu bumo be asɔ damta nseŋ ta ana damta nɛ ajibi nɛ epiŋi nɛ asɔ damta n ti so. Nchɛ asa nɛ b daŋ ta a muu asɔ na ama amo nɛ amo kikɛ b daa maŋ tiŋ m muu amo n loge. 26Kumo be kachɛ nasopo na, nɛ b shɛr Bɛraka be ketaŋɛ na to nseŋ di Enyɛnpe Ebɔrɛ epaŋ ŋkpal kusɔ nɛ e wora so. Amoso nɛ baa tre ketaŋɛ na Bɛraka na. Kumo be kifito ashi Hibruwebi be ŋgbar to e la, kapandi. 27Kumo be kaman nɛ Ewura Jehoshafat juŋkpar mbe benapo n yɔ Jerusalɛm kagbenefuliso ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ ka pɔɔ bumo doŋana so n sa bumo so. 28B ka fo kade to nɛ b ta ejaŋjilaŋ nɛ nlopi nɛ mbel m boŋ nshɛ n yɔ bɔrɛlambu na to. 29Ndoŋ nna nɛ kufu pɛ efuli kama nɛ k nu kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kɔ m pɔɔ Israɛlebi bumo doŋana so na ga. 30Amoso Jehoshafat daŋ ji mbe kuwura kagbenewushiso nna nɛ Ebɔrɛ daŋ kuŋ mo ekpa kama so.

Ewura Jehoshafat ka ji mbe kuwura n ya fo ekar be asheŋ

(1 Bewura 22:41-50)

31Ewura Jehoshafat daŋ fo nfɛ adesa nɛ anu nna pɔɛŋ nseŋ ki Juda be ewura, ama nfɛ adunyɔ nɛ anu nɛ e daŋ chena Jerusalɛm n ji kuwura. Mo nio e daa la Shilhi pibiche Azuba. 32Kananɛ ewura Jehoshafat mo tuto Asa daa kɔ kasonu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na, loŋ nɛ mo alɛ gba daa du, 33ama e daa maŋ mur ndoŋ be mboŋ nɛ baa shuŋ agbir na kikɛ. Ŋkpal loŋ so basa na daa maŋ ta bumo be ŋgbene kikɛ m bɛ bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na so.

34B daŋ sibɛ kusɔ kama nɛ Jehoshafat daŋ wora saŋɛ so nɛ e daa la ewura na nna n wɔtɔ Hanani pibinyɛn Jehu be adrasheŋ be nwɔl nɛ amo alɛ gba ti Israɛl be bewura be adrasheŋ be nwɔl so na to.

35Jemanɛ ko, Juda be ewura Jehoshafat nɛ Israɛl be ewura Ahaziya nɛ e daŋ wora asheŋ lubi damta ga na, daŋ wora kɔnɔkoŋwule be ŋkre nna. 36B daŋ lɔŋɛ teku so be ekuloŋgboŋana nna ashi kade nɛ baa tre Eziɔngɛba nɛ k wɔ teku peper na be kɔnɔ ase na. 37Ama Eliaza nɛ e la Dodavahu pibinyɛn nsaa la anebi a shi Mɛrasha be kade to na daŋ kpele ewura Jehoshafat kusoe nna ŋ kaŋɛ le: “Ŋkpal fo nɛ ewura Ahaziya ka wora kɔnɔkoŋwule be ŋkre so, Enyɛnpe Ebɔrɛ beeŋ mur ekuloŋgboŋ nɛ fo lɔŋɛ ere.” Ndoŋ nna nɛ bumo be nchu so be ekuloŋgboŋana jija nɛ b lɔŋɛ amo ŋ gben.

21

1Ewura Jehoshafat ka wu, kakpa nɛ baa puli bewura ashi ewura Deevid be kade to Jerusalɛm na, nɛ b puli mo alɛ gba, nɛ mo pibinyɛn Jehoram sɔ mo so n ji kuwura.

Juda be ewura Jehoram be asheŋ

(2 Bewura 8:17-24)

2Ewura Jehoshafat pibinyɛn Jehoram daa kɔ besipo nyɛnso ashe nna. Bumo e daa la Azariya nɛ Jehiɛl nɛ Zakareya nɛ Azariahu nɛ Maikel nɛ Shefatiya. 3Bumo tuto, ewura Jehoshafat, daŋ ta shuwa nɛ gbiti damta nɛ asɔ lela ko gba n ti so n sa bumo nseŋ shin nɛ bumo be ekoŋwule kikɛ bee keni kade kama nɛ b pɔr egbal ŋ kulti kumo ashi Juda be efuli so so, ama Jehoram e daŋ sɔ mo tuto Jehoshafat so n ji kuwura ŋkpal e ka la mbe wurkoŋ so. 4Jehoram be kuwurji ka nya eleŋ, nɛ e shin nɛ b mɔ mo sipoana na kikɛ nɛ Israɛl be benimuana na be beko.

5Nfɛ adesa nɛ anyɔ nɛ Jehoram daŋ ji pɔɛŋ nseŋ ki ewura nseŋ chena Jerusalɛm to n ji kuwura nfɛ aburwa. 6Ŋkpal ewura Jehoram ka ta ewura Ahab pibiche so e daa kɔ kumukpakpaso nna fanɛ ewura Ahab nɛ Israɛl be bewura ko nseŋ wora alubi ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ, 7ama Enyɛnpe Ebɔrɛ na daa maa sha fanɛ e mur ewura Deevid be kaman to ebi na, ŋkpal mo nɛ ewura Deevid ka wora ŋkre nɛ e nase kɔnɔ fanɛ ewura Deevid be kaman to ebi e naaŋ baa ji kuwura mbaanaayɔ so.

8Saŋɛ so nɛ Jehoram daa la ewura na, Edɔm be basa na daa kini kebaanu a sa Judaebi na nna nsaa lara bumo gbagba be bewura. 9Ŋkpal loŋ so ewura Jehoram nɛ mbe benapo be benimuana na daŋ ta egbaŋɛturko nna n ya kɔ Edɔmebi na kena nɛ Edɔmebi na kulti bumo n wɔtɔ. Kanyɛ ka biri, nɛ Judaebi na ŋana n shile. 10Yili loŋ be saŋɛ na, nɛ Edɔmebi sɔ bumo be amu ashi Judaebi be enɔ to. Kumo be saŋɛ nɛ Libna be kade to ebi gba kini kebaanu a sa ewura Jehoram ŋkpal e ka kini kebaanu a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la mo nananyɛnana be Ebɔrɛ na so. 11Ewura Jehoram daŋ pɔr agbir be mboŋ ashi Juda be abee be efuli so nna nseŋ shin nɛ Juda nɛ Jerusalɛm be basa wora alubi ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ.

12Kachako nɛ Anebi Elaija sibɛ kawɔl n sa ewura Jehoram a kaŋɛ mo le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la fo nananyɛn ewura Deevid be Ebɔrɛ na yɛ fo maŋ wora nɛnɛ ŋkpal fo ka maŋ bɛ fo tuto ewura Jehoshafat nɛ fo nananyɛn ewura Asa be ekpa so na so. 13Fo bɛ Israɛl be bewura na be ekpa so nna nseŋ shin nɛ Juda nɛ Jerusalɛm be basa maŋ naa ji kashenteŋ a sa Ebɔrɛ fanɛ kananɛ Ahab nɛ mbe kaman to ebi daŋ shin nɛ Israɛl be efuli so ebi maŋ ji kashenteŋ n sa Ebɔrɛ na. Fo mɔ fo sipo nyɛnsoana nɛ b bɔ fo na. 14Ŋkpal loŋ so, Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ gberge fo basa nɛ fo kanaŋ to ebi kikɛ kusoe nseŋ mur fo asɔ kikɛ gba n ti so. 15Fo alɛ gbagba beeŋ nya epunto be kulɔ kpakpaso nɛ k tɔrɔ fo hale nɛ fo ya wu.”

16Kede be kaman nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na shin nɛ Filistiebi nɛ Nlɔrbu nɛ b chena m mata Itiopiaebi na ya kɔ Jehoram kena. 17B daŋ kɔ nna n sɔ Juda nseŋ muu ewura be laŋ to be asɔ kikɛ, m pɛ mbe beche nɛ mbinyɛnsobi kikɛ n yɔ. Mbe pibinyɛn Ahaziya nɛ e la kaluge na nawule nɛ b daa maŋ pɛ.

18Ade kikɛ be kaman, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ epunto be ebesa tɔr ewura na so. 19Kumo be nfɛ anyɔ be kefɛato, nɛ mbe kulɔ na nyaŋɛto nɛ e wu ebesa damta to. Mbe beyaasepo daa maŋ puga edɛgboŋ mbe keelibuna m maŋkura mo fanɛ kananɛ b wora n sa mo nananyɛnana na.

20Nfɛ adesa nɛ anyɔ nɛ Jehoram daŋ ji pɔɛŋ nseŋ ki ewura, ama e daŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ aburwa nna. E ka daŋ wu, k daa maŋ jija ekama be kagbene. Jerusalɛm nɛ k la ewura Deevid be kade to na nɛ b daŋ puli mo, ama b daa maŋ puli mo kakpa nɛ baa puli bewura na.

22

Juda be ewura Ahaziya be asheŋ

(2 Bewura 8:25-29; 9:21-28)

1Nlɔrbu na ka daŋ ta kena n ya purgi Juda na nɛ b mɔ ewura Jehoram be mbinyɛnsobi kikɛ ŋ ka Ahaziya nɛ e la mbe kaluge na nawule. Amoso Jerusalɛm be basa daŋ shin nna nɛ Ahaziya sɔ mo tuto so n ji kuwura. 2-3Ahaziya daa la nfɛ adunyɔ nɛ anyɔ nna pɔɛŋ nseŋ ki ewura. Mo alɛ daŋ ji kuwura Jerusalɛm to kafɛ koŋwule nna. Ahaziya gba daŋ bɛ ewura Ahab be kanaŋ to ebi be ekpa so nna n wora alubi ŋkpal mo nio Atalia nɛ e la Israɛl be ewura Ahab pibiche nsaa la Omri mo nanabi na ka ji mo asoeto lubi so. 4Ahaziya mo tuto ka wu na be kaman, e daŋ wora kulubi nna ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ ŋkpal e ka daŋ lara Ahab be kanaŋ na to be basa ko ŋ ki mbe asoetojipoana so. Bumo be kasotoji na malɛ e shin nɛ e tɔr. 5E daŋ bɛ bumo be kasotoji so nna n tu Israɛl be ewura Joram n yɔ nɛ b ya kɔ Siriya be ewura Haziɛl kena. Ramɔf nɛ k wɔ Giliad na nɛ b daŋ tu abar ŋ kɔ kena na nɛ b doro Joram ashi kena na to. 6E ka doro na, nɛ e bɛta n yɔ Jezreel be kade to nɛ e ya chɛ mbe doro na, nɛ Ahaziya yɔ ndoŋ nɛ e ya bɔ mo so.

7Ahaziya be keya bɔɔ Joram so na, e daŋ da mo n lɛ. E ka ba Joram kutɔ na, nɛ mo nɛ Joram ya tu Nimshi pibinyɛn Jehu nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ lara fanɛ e mur Ahab be kuwurji na. 8Jehu ka bee wora kusɔ nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ mo na, nɛ e wu Juda be bejuŋkparpoana nɛ Ahaziya mo wɔpabiana nɛ b daŋ tu mo m ba nɛ b ba bɔ Joram so na. Nɛ Jehu mɔ Ahaziya mo wɔpabiana na nɛ benimuana na be beko 9nseŋ kaŋɛ fanɛ b ya fin Ahaziya malɛ, nɛ b ya wu mo nɛ e ŋana Samɛria. Ndoŋ nna nɛ b pɛ mo n yɔ ewura Jehu kutɔ n ya mɔ. B daŋ puli Ahaziya nna ŋkpal b ka daa sa mo nananyɛn wura Jehoshafat bunyaŋ ŋkpal e ka daŋ wora ania n shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛnɛ so. Esa kikɛ malɛ daa maŋ naŋ ka Ahaziya be kanaŋ to nsaa kɔ eleŋ nɛ e tiŋ n ji kuwura na.

Juda be ewurche Atalia be asheŋ

(2 Bewura 11:1-3)

10Juda be Ewura Ahaziya mo nio Atalia ka nu fanɛ mo pibinyɛn wu nna, nɛ e kaŋɛ fanɛ b mɔ basa nɛ b shi Juda be ewura be kanaŋ to na kikɛ. 11Ahaziya daa kɔ esipoche nɛ baa tre mo Jehosheba nɛ e daa kil bɔrɛmatapo ko nɛ baa tre mo Jehowada. Mo e daŋ mɔlga Ahaziya pibinyɛn Jɔash nɛ e la Ahaziya be mbinyɛnsobi nɛ b daa sha kemɔ na be eko. E daŋ ta mo nna ŋ ŋana Enyɛnpe be bɔrɛlambuna be ebu deseto to. Ŋkpal loŋ so, Atalia daa maŋ nya mo m mɔ. 12Nfɛ ashe nɛ Jɔash ŋana bɔrɛlambu na to. Loŋ be jemanɛ na nɛ Atalia malɛ bee ji kuwurche ashi efuli na so.

23

Judaebi ka kini kenu n sa ewura Atalia be asheŋ

(2 Bewura 11:4-16)

1Ahaziya pibinyɛn Jɔash ka ŋana bɔrɛlambu na to nfɛ ashe na, nɛ bɔrɛmatapo Jehowada wu fanɛ k daga e ka wora kusɔ ko. Ndoŋ nna nɛ e ya fin benapo be benimu nɛ baaŋ yili mo kaman. Bumo e daa la Joram pibinyɛn Azariya nɛ Jehohanan pibinyɛn Ishmaɛl nɛ Obɛd pibinyɛn Azariya nɛ Adaya pibinyɛn Maaseia nɛ Zikri pibinyɛn Elishafat. 2Basa ere kikɛ daŋ yɔ Juda be efuli so be nde kikɛ to nna n ya bar Livaiebi nɛ mbuna mbuna be bejuŋkparpoana na kikɛ ashi Jerusalɛm.

3Bumo kikɛ daŋ ba shɛr bɔrɛlambu na to nna nɛ bumo nɛ ewura pibinyɛn Jɔash wora kɔnɔkoŋwule be ŋkre. Ndoŋ nna nɛ Jehowada kaŋɛ bumo le: “Ewura nɛ e wu na pibinyɛn nde. Mo e naŋ ki ewura naniere ŋkpal manɛ so Enyɛnpe Ebɔrɛ na nase kɔnɔ nna fanɛ ewura Deevid be kaman to ebi e naaŋ baa ji kuwura saŋkikɛ. 4Ama kusɔ nɛ k daga an ka wora nde. Bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi na kaŋ ba kushuŋ to kewushiachɛ ere, kananɛ b barga bumo to ntuŋ asa so na be katuŋ koŋwule e naaŋ baa keni bɔrɛlambu na be mbunaana so, 5nɛ katuŋ koŋwule malɛ e baa keni ewura be laŋ to so nɛ katuŋ koŋwule nɛ k ka na malɛ e baa keni kabuna nɛ baa tre Gbaltɔlase be kabuna na so. Nɛ menyi nɛ men ka na a yili a keni bɔrɛlambu na be kelɔnɛ na so. 6Ekama maŋ kɔ ekpa nɛ e luri bɔrɛlambu na to ama bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi nɛ baa shuŋ kumo to kamɔnchɛ na nawule. Bumo ere beeŋ tiŋ ŋ luri ŋkpal b ka lara kulubi bumo be ŋgbene to nsaa du cheembi so. Ama menyi nɛ men ka ere bre daga fanɛ men bɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be keŋini so nseŋ yili kowushina. 7Livaiebi na beeŋ keta bumo be etokobi n wora shiriya n yili a kuŋ ewura na. Kaplɛkama nɛ ewura na bee yɔ nɛ b bɛ mo so. Ekama malɛ nɛ e pɛl n luri bɔrɛlambu na to daga luwu.”

8Livaiebi nɛ Juda be basa na kikɛ daŋ wora kusɔ nɛ Jehowada kaŋɛ na nna. B daa maŋ sa basa nɛ b shuŋ bumo b kushuŋ kewushiachɛ n loge na ekpa fanɛ b yɔ epe amoso bumo nɛ basa nɛ b ba nɛ b ba sɔ bumo so na kikɛ daa wɔ ndoŋ nna. Amoso benapo be benimu na daŋ gbargbar basa nɛ b koso kushuŋto nɛ bumo nɛ b ba nɛ b ba sɔ bumo so na kikɛ ndoŋ nna. 9Ndoŋ nna nɛ Jehowada ta ekpa nɛ abɛlso be asɔkuŋso nɛ a daa la ewura Deevid peya nsaa yil bɔrɛlambu na to na n sa benapo be benimu na. 10E daŋ shin nna nɛ bekumpo na ta bumo be etokobi ŋ keta n yili ŋ kulti bɔrɛsure na ashi bɔrɛlambu na be anishito a kuŋ ewura na. 11Ade kikɛ be kaman nɛ Jehowada nɛ mbe mbinyɛnsobi ya keta Jɔash n lar kowu nseŋ ta kuwurwuro m buu mo. Kumo be kaman nɛ b ta bewura be mbra be kawɔl n sa mo n ta mo ŋ ki ewura. Bɔrɛmatapo Jehowada nɛ mbe mbinyɛnsobi e daŋ duga ŋku n do Jɔash be kumu so n ta mo ŋ ki ewura, nɛ ekama cha awɔr ŋ kaŋɛ: “Ebɔrɛ e teŋi ewura be ŋkpa so!”

12Ewurche Atalia ka nu basa na ka bee dele ewura na, nɛ e nya manaŋ n yɔ kakpa nɛ jimaŋ na shɛr na ashi bɔrɛlambu na to. 13E ka ya wu ewura popɔr na nɛ e yil eshabɔrɛ na ekpa ashi bɔrɛlambu na be kabuna be anishito be kakpa nɛ bewura bee chena na, nɛ benapo be benimu nɛ mbelfompoana yili ŋ kulti mo, nɛ basa na kikɛ bee cha awɔr kagbenefuliso nsaa foŋ mbel nɛ bɔrɛlambu to be beshɛbompoana bee juŋkpar kasheŋwora na kikɛ na, nɛ e kpɛa mbe asɔbuuso to kagbenejijaso nseŋ boŋto ŋ kaŋɛ le: “Menyi bedebɔrpo ere!”

14Jehowada daa maa sha b ka mɔ ewurche Atalia bɔrɛlambu na ase, ŋkpal loŋ so, e daŋ tre benapo be benimuana na nna ŋ kaŋɛ bumo le: “Men ta mo m bɔla bekumpo na to n yɔ. Esa kama malɛ nɛ e kaŋ pɛl a sha k sɔ mo n yige, men mɔ amodoŋwura.”

15Ndoŋ nna nɛ b pɛ mo n ta mo n yɔ ewura be laŋ to be kelɔnɛ so be kakpa nɛ baa tre Egbaŋɛ be Kabuna na, n ya mɔ mo ndoŋ.

Jehowada ka chɛrga asheŋ

16Bɔrɛmatapo Jehowada daŋ shin nna nɛ mo nɛ ewura Jɔash nɛ basa na wora kɔnɔkoŋwule be ŋkre fanɛ baaŋ baa ji kashenteŋ a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. 17Kumo be kaman nɛ b ya da Baal be lambu na n lɛ nseŋ bure kumo be ebɔrɛsure nɛ agbirana nɛ a wɔ ndoŋ na kikɛ nseŋ mɔ Maatan nɛ e la Baal be kegbirwura na ashi ebɔrɛsureana na ase gbagba. 18Ewura Jehowada daŋ shin nna nɛ bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi na bee keni bɔrɛlambu na be kushuŋ so fanɛ kananɛ ewura Deevid yili n sa bumo na. Bumo be kushuŋ e la kebaachɔɔ esarga nɛ b lara n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na ashi Mosis be mbra be ekpa so, nɛ kebaajuŋkpar a boŋ nshɛ kasheŋwora kikɛ to. 19Ewura Jehowada daŋ ta bekumpo nna nɛ baa keni bɔrɛlambu na be mbunaana so saŋɛ na so basa kama nɛ b kɔ eyurpi daŋkare be ekpa so na, maaŋ luri kumo to.

20Ade kikɛ be kaman nɛ benapo be benimuana nɛ Juda be kade to be benimuana nɛ ekrachiana nɛ basa nɛ b ka na kikɛ ba ewura Jehowada kutɔ nɛ b bɛ abar so n ya keta ewura na bɔrɛlambu na to m ba ewura be laŋ to. Kabunagboŋ na to nɛ b daŋ bɔla n luri laŋ na to nɛ ewura na ya chena mbe kuwurputi so. 21Basa na kikɛ be ŋgbene daŋ fuli bumo nna ga nɛ kade na kikɛ wora shruum ŋkpal ewurche Atalia ka wu na so.

24

Juda be ewura Jɔash be asheŋ

(2 Bewura 12:1-16)

1Jɔash ka ki Juda be efuli so be ewura nɛ e la nfɛ ashunu nna, nseŋ ji kuwura nfɛ adena ashi Jerusalɛm to. Mo nio e daa la Zibia nɛ e shi Bɛshiba be kade to na. 2E daa wora kusɔ nɛ k walɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be anishito saŋɛ so nɛ bɔrɛmatapo Jehowada daa wɔ ŋkpa to na nna. 3Jehowada daŋ ta beche anyɔ nna n sa ewura Jɔash nɛ mo nɛ bumo kurge bibinyɛn nɛ bibiche.

4Jɔash ka ji kuwura n ya fo saŋko na, nɛ e yili kumo fanɛ e beeŋ lɔŋɛ bɔrɛlambu na nɛnɛ. 5E daŋ shin nna nɛ bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi na yɔ Juda be efuli so be nde to, n ya sɔ basa na kikɛ kafɛ kafɛ be lampo nɛ baa sɔ a lɔŋɛ bɔrɛlambu na. E kaŋɛ bumo nna fanɛ b wora kumo manaŋ ama Livaiebi na daa maŋ ta kumo to manaŋ. 6Amoso e daŋ shuŋi nna n tre Jehowada nɛ e la bɔrɛmatapo nimuso na m bishi mo le: “Manɛ nna nɛ fo maŋ shin nɛ Livaiebi na sɔ lampo ashi Juda nɛ Jerusalɛm be basa na kutɔ fanɛ kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kenya Mosis daŋ shin nɛ baa ka nɛ baa ta a chɛ Enyɛnpe be Nshɛr be wajɛbu na be kushuŋ to na?”

7Ewurche Atalia nɛ e la kumu kpakpasowura na be mbinyɛnsobi e daŋ jija bɔrɛlambu na nseŋ ta kumo to be asɔ cheembi na a shuŋ kegbir nɛ baa tre Baal na.

8Ewura na daŋ kaŋɛ Livaiebi na nna fanɛ b lɔŋɛ amansherbi be kadekabi, nɛ baaŋ ta n yili bɔrɛlambu na be kabuna to a sɔ etoto. 9E daŋ sa ebɔl Jerusalɛm nɛ Juda kikɛ to nna fanɛ b ta bumo be etoto m ba bɔrɛlambu nɛ k wɔ Jerusalɛm na to fanɛ kananɛ Ebɔrɛ be kenya Mosis daŋ yili kumo kiyi to fanɛ b baa sɔ Israɛlebi na kutɔ a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na. 10Nɛ benimuana na nɛ basa na kikɛ shuli kumo be loŋ nseŋ ta bumo be amansherbi m ba kaa wɔtɔ deka na to hale nɛ k ya bɔlɔ. 11Karechɛ kikɛ Livaiebi na bee ta deka na nna n yɔ ewura na be krachi nɛ esa nɛ e bɛ bɔrɛmatapo nimuso na so kutɔ nɛ b lara amansherbi na ŋ karga amo. Kumo be kaman nɛ b naŋ bɛta deka na n yɔ bɔrɛlambu na to. Ŋkpal b ka bee wora loŋ karechɛ kikɛ so, amansherbi damta nɛ b daŋ chala. 12Ewura na nɛ Jehowada e daa ta amansherbi na a sa basa nɛ baa keni bɔrɛlambu na be kelɔnɛ be kushuŋ so na, nɛ bumo alɛ e ta amo n haya bepɔrpo nɛ ekapɛnta nɛ ebɔyɛpo nɛ b ta abɛlso nɛ danyaŋ n lɔŋɛ asɔwurbi n wɔtɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛlambu na to. 13Basa na daŋ shuŋ kenishipereso nna nseŋ lɔŋɛ bɔrɛlambu na fanɛ kananɛ k daa du sososo na gbagba, nɛ k naaŋ nya eleŋ ga n ti so. 14B ka lɔŋɛ bɔrɛlambu na n loge na, nɛ b ta amansherbi nɛ a ka na m ba sa ewura na nɛ Jehowada. Loŋ be amansherbi nɛ a ka na malɛ nɛ b ta n lɔŋɛ asɔwurbi nɛ shuwa nɛ gbiti be ntishaŋ nɛ b kɔ a wora asheŋ ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛlambu na to.

Bɔrɛmatapo Jehowada ka daa wɔ ŋkpa to na, b daa mɔ asɔbɔya nna a lara sarga chɔɔso bɔrɛlambu na to a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ saŋkama. 15Ewura Jehowada daŋ ji nfɛ kalfa nɛ adesa pɔɛŋ nseŋ wu. 16Kakpa nɛ baa puli bewura ashi ewura Deevid be kade to Jerusalɛm na, nɛ b daŋ puli mo alɛ gba ŋkpal kushuŋ lela nɛ e daŋ wora n sa Israɛl be basa nɛ kushuŋ nɛ e shuŋ ashi Ebɔrɛ be bɔrɛlambu na to so.

17Ewura Jehowada ka wu na be kaman nɛ Juda be bejuŋkparpoana na ya bunyaŋ ewura Jɔash nseŋ lɔlɔ mo nɛ e bee bɛ bumo be kasotoji so. 18Basa na daa maŋ naa yɔ bɔrɛlambu na to n ya kaa bunyaŋ bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na. B daŋ naŋ fara nna a shuŋ agbir nɛ kegbirche Ashira be kegbir be kapɔrduli. Ŋkpal kulubi nɛ b wora ere so, Enyɛnpe Ebɔrɛ be agbo daŋ ba Juda nɛ Jerusalɛm be basa so nna. 19Amo nɛ amo kikɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ shuŋi anebiana nna fanɛ b ya kpele bumo kusoe n shin nɛ b bɛta m ba mo kutɔ nɛ b kini kenu. 20Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ be kiyoyu ba bɔrɛmatapo Jehowada pibinyɛn Zakareya so. Nɛ e yili kakpa nɛ basa na beeŋ wu mo ŋ kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ yɛ, manɛ nna nɛ men kini kebɛ mbe mbra so nsaa kil kasogberge a sa menyi be amu loŋ! Men ka kini mo na so nɛ mo alɛ gba kini menyi na.” 21-22Ewura Jɔash daŋ teŋ kelela nɛ Zakareya mo tuto Jehowada daŋ wora mo na so nna nseŋ ti bejuŋkparpo na so nɛ b kre fanɛ b mɔ Zakareya. Ewura na e daŋ sa ekpa nɛ b kpa Zakareya ajembu m mɔ ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛlambu na be kelɔnɛ so.

Zakareya ka bee wu nɛ e kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ wu kusɔ nɛ fee wora ere kikɛ. Mo alɛ beeŋ gberge fo kusoe n tal to!”

Ewura Jɔash be kuwurji be lalaloge be asheŋ

23Kpanchali be jemanɛ ka fo, nɛ Siriya be benapo yɔ Juda nɛ Jerusalɛm n ya kɔ bumo kena m mɔ bumo be bejuŋkparpoana kikɛ nseŋ muu bumo be asɔ damta kena na to n ya sa bumo be ewura ashi Damaskɔs. 24Kashenteŋ nna fanɛ Siriya be benapo na daa maŋ shibi, ama Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ shin nna nɛ b kɔ m pɔɔ Juda be benapo damta na so ŋkpal b ka kini mo Enyɛnpe bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na so. Kananɛ Enyɛnpe na daŋ gberge ewura Jɔash kusoe nna na. 25Ewura Jɔash daŋ doro kena na to nna ga, ama bedoŋ na ka bɛta, nɛ mbe benimuana na be benyɔ ya mɔ mo ashi ebu nɛ e dese to na to m bishi kuwule ŋkpal e ka mɔ bɔrɛmatapo Jehowada pibinyɛn na so. Ewura Deevid be kade to nɛ b daŋ ta mo n ya puli, ama b daa maŋ puli mo kakpa nɛ baa puli bewura na. 26Basa nɛ b daŋ wora loŋ na, e daa la kache nɛ e shi Ammɔn be efuli so nɛ baa tre mo Shimish na pibinyɛn Zabad na nɛ Mowab be efuli so be kache nɛ baa tre mo Shimrif na pibinyɛn Jehozabad. 27Bewura be adrasheŋ gba bee malga Jɔash be mbinyɛnsobi be asheŋ nɛ kananɛ anebiana na malga mbe asheŋ nɛ kananɛ e lɔŋɛ bɔrɛlambu na nɛnɛ be asheŋ kikɛ. Jɔash ka wu, mo pibinyɛn Amaziya e sɔ mo so n ji kuwura.

25

Juda be ewura Amaziya be asheŋ

(2 Bewura 14:2-6)

1Amaziya ka ki ewura, nɛ e la nfɛ adunyɔ nɛ anu nna nseŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ adunyɔ nɛ akpanu. Mo nio be ketre e daa la Jehɔadin nɛ e shi Jerusalɛm na. 2Amaziya daŋ wora kusɔ nɛ k par Ebɔrɛ, ama mo alɛ daa maŋ wora kumo nɛ kagbene koŋwule. 3Mbe kuwurji ka baŋ yili to nɛnɛ, nɛ e mɔ benimu nɛ b mɔ mo tuto ewura Jɔash na epul to. 4E daa maŋ mɔ bumo be mbia bre, ŋkpal manɛ so e daŋ bɛ kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ ashi Mosis be mbra to na so nna. E yɛ: “B sa maŋ kaŋ mɔ ekurgepo ŋkpal kulubi nɛ bumo be mbia wora so. Loŋ koŋwule nɛ a maŋ daga b ka mɔ mbia ŋkpal kulubi nɛ bumo kurgepoana wora so. Ekama nɛ e wora kulubi, mo e daga kumo be kasogberge.” 5Ewura Amaziya daŋ shuŋi nna n tre Juda nɛ Bɛnjamin be eyiriana to be benyɛn nɛ b fo nfɛ adunyɔ m baŋ so na n shin nɛ b barga to n yili mbuna mbuna so, nɛ e lara benapo be benimu nɛ baaŋ baa keni basa kagboŋ kagboŋ be ntuŋ so nɛ basa kalfa kalfa be ntuŋ so n sa bumo. Benyɛn nɛ b daŋ fo ekpa nɛ abɛlso be asɔkuŋso be keta ŋ kɔ kena na kikɛ daa la basa ŋgboŋ alfa asa nna. 6E daŋ ta gbiti nɛ amo be egbɛ sa fanɛ kilo ŋgboŋ asa nɛ alfa ana nna n haya benapo ŋgboŋ kalfa ashi Israɛl be efuli so n ti bumo so. 7Ama Ebɔrɛ be anebi daŋ yɔ ewura na kutɔ nna n ya kaŋɛ mo le: “Yiramu, sa maŋ shin nɛ Israɛl be benapo ere e bɛ fo so n yɔ kena to, ŋkpal manɛ so, Enyɛnpe Ebɔrɛ maŋ wɔ bekama nɛ b shi Israɛl be efuli so be kelargato be esoso be kaba so na be kaman. 8Menyee fɛ nna fanɛ bumo e naŋ shin nɛ men baa kɔ eleŋ, ama Ebɔrɛ na e naa shin nɛ basa bee kɔ a pɔɔ so. Nɛ men shin nɛ b bɛ menyi so e beeŋ shin nɛ men doŋana e kɔ m pɔɔ menyi so.” 9Nɛ ewura Amaziya bishi anebi na le: “Nɛ gbiti nɛ n teŋ ta n sa bumo fanɛ bumo be kakɔka na malɛ a?”

Nɛ anebi na malɛ kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ tiŋ n sa fo kusɔ nɛ k chɔ loŋ!” 10Ndoŋ nna nɛ ewura Amaziya shin nɛ benapo nɛ b haya na kikɛ bɛta n yɔ bumo peana. Ama pɔɛŋ nɛ b yɔ na b daŋ nya agbo nna ga n wɔtɔ Juda be basa.

11Ndoŋ nna nɛ ewura Amaziya leŋ mbe kumu to nseŋ juŋkpar mbe benapo n yɔ Nfɔl be Ketaŋɛ na to n ya kɔ kena m mɔ Edɔm be efuli so be benapo ŋgboŋ kudu kikɛ, 12nseŋ naŋ pɛ basa ŋgboŋ kudu malɛ gba. B daŋ ta bumo nna n yɔ kade nɛ baa tre Sɛla na be kebeegboŋ na be kakpa chulgiso n ya da bumo n lɛ to nɛ b tɔr afalta so kaseto n wu.

13Loŋ be jemanɛ na Israɛlebi be benapo nɛ ewura Amaziya daa maŋ shuli nɛ b tu mo n yɔ kena na to na, ya kɔ Juda be nde nɛ a wɔ Samɛria nɛ Bɛf Hɔrɔn be kefɛato na nna nseŋ mɔ basa ŋgboŋ asa m muu bumo be asɔ damta kena na to.

14Ewura Amaziya ka ya kɔ m pɔɔ Edɔmebi na so na nɛ e ta bumo be agbir m ba yili ŋ ki mbe agbir nsaa shuŋ amo a lara sarga a sa amo. 15Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nya agbo ga ŋkpal le be asheŋ ere so nseŋ shuŋi anebi ewura Amaziya kutɔ n ya bishi mo le: “Manɛ nna nɛ fee shuŋ efuli pɔtɛana so be agbir nɛ a maŋ tiŋ m mɔlga amo gbagba be basa ashi fo enɔ to ere?”

16Nɛ ewura Amaziya ku mbe kamalga na to ŋ kaŋɛ le: “Saŋɛ mo nɛ an ta fo ŋ ki ewura be asoetojipo? Lo fo kɔnɔ na pɔɛŋ nɛ n shin nɛ b ba mɔ fo ndoŋ!”

Anebi na ka jo nɛ e malga n loge, nɛ mo alɛ kaŋɛ le: “Naniere nɛ m pin fanɛ Ebɔrɛ bee sha kemur fo nna ŋkpal fo ka kplaŋ ma kasotoji so nseŋ wora asheŋ ere kikɛ so.”

B ka kɔ Israɛl kena be asheŋ

(2 Bewura 14:8-20)

17Juda be ewura Amaziya nɛ mbe besoetojipoana daŋ kre nɛ b ya kɔ Israɛl kena nna, nseŋ ta kubɔya n ya sa Israɛl be ewura Jehɔash nɛ e la Jehowahaz pibinyɛn nsaa la Jehu mo nanabi na, a to mo emaŋ fanɛ b kɔ kena. 18Ndoŋ nna nɛ ewura Jehɔash malɛ ta le be kubɔya ere n sa ewura Amaziya. E yɛ: “Kachako nɛ Lebanɔn be abee so be ewidibi ko ta kubɔya n sa kedibi nɛ baa tre Sida na fanɛ e ta mo pibiche n sa mo pibinyɛn nɛ e kil. Ndoŋ nna nɛ kupuŋ to be kusɔbɔya ko ba fefɛa ewidibi na to n lɛ. 19Naniere Amaziya fee wu fo kumu nna, ŋkpal fo ka pɔɔ Edɔmebi so so, ama mee kaŋɛ fo nna fanɛ fo shir a wɔ laŋ to. Sa maŋ kil asheŋ nɛ a beeŋ bar jɛrbi m ba sa fo nɛ fo basa.”

20Ama ewura Amaziya daŋ kini kenu nna ŋkpal manɛ so Ebɔrɛ e daa sha fanɛ b kɔ m pɔɔ mo so ŋkpal e ka daa shuŋ Edɔmebi be agbir so. 21Amoso Israɛl be ewura Jehɔash nɛ Juda be ewura Amaziya daŋ ya kɔ abar kena nna. Bɛf Shɛmɛsh ashi Juda be efuli so nɛ b daŋ ya kɔ kena na. 22Israɛlebi na daŋ kɔ m pɔɔ Juda be efuli so be benapo na so nna nɛ b shile n yɔ bumo pe ana. 23Ndoŋ nna nɛ Jehɔash pɛ Amaziya ŋ keta mo n yɔ Jerusalɛm n ya yili Efrayim be kabuna na ekpa m bure Jerusalɛm be egbal na fanɛ ayadra alfa ashe n ya fo kukɔlɔbi to be kabuna na ase. 24E daŋ muu bɔrɛlambu na to be shuwa nɛ gbiti nɛ kumo to be asɔwurbi kikɛ nɛ ewura be laŋ to be ekpanjawu nɛ Obɛd Edɔm be kaman to ebi daa keniso na kikɛ nna, nseŋ pɛ basa gba n ti so m bɛta n yɔ Samɛria. 25Israɛl be ewura Jehɔash ka wu be kaman nɛ Juda be ewura Amaziya naŋ ji nfɛ kuduanu n ti so. 26Asɔ kama nɛ Amaziya wora saŋɛ so nɛ e daa la ewura na hale m ba wu na kikɛ be asheŋ wɔ Juda nɛ Israɛl be bewura be nwɔl to. 27Baŋ yili saŋɛ so nɛ ewura Amaziya kini kebaanu a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na, nɛ b fara a fin mo nɛ kulubi ashi Jerusalɛm. Ade kikɛ be kaman nɛ e shile n yɔ Lakish nɛ mo doŋana malɛ bɛ mo so n yɔ ndoŋ n ya mɔ mo. 28B daŋ ta mbe kebuni nna n deŋi gbaŋɛ so m ba puli kakpa nɛ baa puli bewura na ashi Deevid be kade to Jerusalɛm.

26

Juda be ewura Uziya be asheŋ

(2 Bewura 14:21-22; 15:1-7)

1-3Ewura Amaziya ka wu na nɛ Juda be efuli so ebi kikɛ lara Amaziya pibinyɛn Uziya nɛ e daa la nfɛ kuduashe na ŋ ki ewura. Uziya daŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ adunu nɛ anyɔ nna. Mo nio e daa la Jekolia nɛ e shi Jerusalɛm na. Mbe saŋɛ so nɛ e naaŋ kɔ n sɔ Elɛf nseŋ lɔŋɛ kumo m pɔr. 4E daŋ bɛ mo tuto be aya so nna n wora kusɔ nɛ k bee par Enyɛnpe Ebɔrɛ na. 5Ewura Uziya be asoetojipo e daa la Zakareya. Saŋɛ so nɛ Zakareya daa wɔ ŋkpa to na ewura Uziya daa ji kashenteŋ nna a sa Ebɔrɛ, nɛ Ebɔrɛ malɛ daa nɛfa mo.

6Ewura Uziya daŋ ya kɔ Filistiebi na kena nna nseŋ da Gaaf nɛ Jamnia nɛ Ashdɔd be nde na kikɛ be egbalana n lɛ. Kumo be kaman nɛ e wora nde popɔr m mata Ashdɔd nseŋ pɔr egbalana ŋ kulti amo nɛ Filisti be efuli so be nde ko. 7Ebɔrɛ e daŋ chɛ mo to nɛ e kɔ m pɔɔ Filistiebi nɛ Nlɔrbu nɛ b daa wɔ Gurbaal na nɛ Meuniebi nɛ b shi Edɔm be efuli so na kikɛ so. 8Ammɔnebi na daa ka lampo nna a sa ewura Uziya ŋkpal loŋ so e daŋ ji eleŋ ga nna nɛ mbe ketre daŋ dii hale nɛ Ijipt be kasawule so ebi nu mbe asheŋ.

9Ewura Uziya daŋ naŋ shin nna nɛ b pɔr atempreŋ jeŋgreŋ n yili Jerusalɛm be egbal na be kukɔlɔ to be kabuna na so nɛ Ketaŋɛ be kabuna na so nɛ egbal na be kebonfu ko so, n shin nɛ a naŋ wora eleŋ n ti so. 10Mo alɛ daŋ m pɔr atempreŋ jeŋgreŋ nna ashi efuli na be kiyi to nseŋ kur edampu damta ŋkpal e ka kɔ asɔbɔya damta nɛ b wɔ epeŋitɔrkpa be kaba so be abee be efuli nɛ keplasawule so na so. Ŋkpal e ka bee sha kudɔ ga so, e daŋ leŋ basa na to nna fanɛ b baa dɔ ndibi nɛ baa tre greep na be adɔ ashi abee be efuli na so nsaa dɔ adɔjibi ndoŋ be kasawule lela na so.

11E daa kɔ benapo damta nɛ b wora shiriya nɛ b ya kɔ kena saŋkama nna. Hananiya nɛ e daa la ewura be benimuana to be eko na e daa keni Jeɛl nɛ Maaseia nɛ b daa sibɛ benapo na nɛ kena to be asheŋ a wɔtɔ nwɔl to na so. 12-13Benapo be benimu ŋgboŋ anyɔ nɛ alfa ashe e daa keni benapo ŋgboŋ alfa asa nɛ ashunu nɛ alfa anu nɛ b nyi kena be kekɔ nɛnɛ nsaa kɔ ewura na mo doŋana na so. 14Ewura Uziya e daa sa benapo na abɛlso be asɔkuŋso nɛ ekpa nɛ abɛlso be akpaŋwuro nɛ kena to be epiŋi nɛ ata nɛ atanyembi nɛ atababu be ajembu. 15Mbe beshumpo nɛ b nyi kushuŋ nɛnɛ na be beko daŋ lɔŋɛ akɔsɔ ko nɛ baa ta a to atanyembi nɛ ajembu gboŋgboŋi nna. Ewura Uziya daŋ ta loŋ be akɔsɔ na nna n yili atempreŋ jeŋgreŋ nɛ a wɔ Jerusalɛm be egbal na be abonfu na so nna. Ebɔrɛ daŋ chɛ ewura Uziya to nna nɛ e ji eleŋ ga nɛ mbe ketre malɛ dii ashi durnya ere be efuli kikɛ so.

16Ewura Uziya ka nya eleŋ nɛ mbe ketre dii ga na, nɛ kamoowu luri mo to nɛ kumo be loŋ shin nɛ e tɔr. E daŋ wora kusoe kpakpaso nna n sa Enyɛnpe mbe Ebɔrɛ na nseŋ ya luri bɔrɛlambu na to nɛ e chɔɔ duwu bɔrɛsure nɛ baa chɔɔ duwu kumo so na so. 17Ndoŋ nna bɔrɛmatapo Azariya nɛ bɔrɛmatapoana aduburwa nɛ b kɔ kenyɛn ga daŋ bɛ ewura na so 18nɛ b ya kuŋ mo akpa. B yɛ: “Uziya, fo maŋ kɔ ekpa nɛ fo chɔɔ duwu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. Bɔrɛmatapoana nɛ b shi Ɛɛrɔn be kanaŋ to na nawule e kɔ ekpa nɛ b tiŋ n wora loŋ. Lar kakpa cheembi ere ŋkpal manɛ so fo wora kulubi ŋ gbiti Ebɔrɛ nɛ mbe nɛfa maŋ naa wɔ fo so.”

19Ewura Uziya daa yil bɔrɛlambu na to nna m mata bɔrɛsure nɛ baa chɔɔ duwu kumo so na a kɔ kusɔ chɔɔ duwu to. E ka nu bɔrɛmatapoana na be kefiɛso nɛ e nya agbo nɛ keboti pɛ mbe kasɔto epul na to. 20Bɔrɛmatapo Azariya nɛ bɔrɛmatapoana na ka wu kulɔ lubi na mbe kasɔto nɛ b kaŋɛ fanɛ e lar bɔrɛlambu na to epul na to. Mo gbagba ka pin fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ e naa gberge mo kusoe so, nɛ e wora manaŋ n lar ndoŋ.

21Ewura Uziya daŋ ki botipo nna hale n ya wu. Amoso b daa maŋ naŋ sa mo ekpa nɛ e luri bɔrɛlambu na to kikɛ. E daa wɔ laŋ pɔtɛ to nna nɛ mo pibinyɛn Jotam sɔ mo so a wɔ ewura be laŋ to a ji efuli na so be kuwura.

22Anebi Aizaaya nɛ e la Amɔz pibinyɛn na e daŋ sibɛ kusɔ kama nɛ ewura Uziya daŋ wora saŋɛ so nɛ e daa ji kuwura na. 23Ewura Uziya ka wu, b daa maŋ puli mo kakpa nɛ baa puli bewura gbagba na. B daŋ ya puli mo kakpa pɔtɛ nɛ kumo alɛ gba la bewura be kakpa nna ŋkpal e ka kɔ keboti so. Mo pibinyɛn Jotam malɛ e daŋ sɔ mo so n ji kuwura.

27

Juda be ewura Jotam be asheŋ

(2 Bewura 15:32-38)

1Nfɛ adunyɔ nɛ anu nɛ Jotam daŋ ji pɔɛŋ nseŋ ji kuwura ashi Jerusalɛm to nfɛ kuduashe. Mo nio e daa la Zadɔk pibiche Jerusha. 2Kananɛ mo tuto ewura Uziya daŋ wora Enyɛnpe Ebɔrɛ be aparsheŋ na, gbagba na chap nɛ mo alɛ gba daŋ wora; ama mo ere daa maŋ wora kulubi n chɔɔ duwu bɔrɛlambu to. Basa na bre daa wɔtɔ nna a wora alubi a ti so saŋkama.

3Ewura Jotam e daŋ pɔr Kabuna nɛ k wɔ bɔrɛlambu na be kelargato be esoso be kaba so na nseŋ lɔŋɛ Jerusalɛm be egbal nɛ baa tre Ɔfɛl na nɛnɛ ga n ti so. 4E daŋ pɔr ndegboŋana nna ashi Juda be abee so nseŋ pɔr kumɔlga be mboŋ lempo nɛ atempreŋ jeŋgreŋ n yili kupo to. 5E daŋ ya kɔ Ammɔn be ewura nɛ mbe benapo kena nna nseŋ pɔɔ bumo so n tintiŋ Ammɔnebi na nɛ baa ka lampo a sa mo kafɛ kafɛ kikɛ hale n ya fo nfɛ asa. Asɔ nɛ b daa ka a sa mo na e la, gbiti kilo ŋgboŋ asa nɛ alfa ana nɛ ayu ebɔtɛ ŋgboŋto be kagboŋ koŋwule nɛ ayu peper malɛ ebɔtɛ ŋgboŋto gboŋto be kagboŋ koŋwule. 6Ewura Jotam daŋ ji eleŋ ga ŋkpal e kaa daa ji kashenteŋ nsaa bɛ Enyɛnpe mbe Ebɔrɛ na so so. 7Kusɔ kama nɛ Jotam wora saŋɛ so nɛ e daa la ewura na nɛ ana nɛ e daŋ kɔ na kikɛ be asheŋ daa wɔ Israɛl nɛ Juda be bewura be adrasheŋ be nwɔl to nna. 8Nfɛ adunyɔ nɛ anu nɛ Jotam daŋ ji pɔɛŋ m ba ki ewura, nseŋ ji kuwura ashi Jerusalɛm to nfɛ kuduashe. 9E ka wu, ewura Deevid be kade to Jerusalɛm nɛ b daŋ puli mo nɛ mo pibinyɛn Ahaz sɔ mo so n ji kuwura.

28

Juda be ewura Ahaz be asheŋ

(2 Bewura 16:1-4)

1Nfɛ adunyɔ nɛ Ahaz daŋ ji pɔɛŋ nseŋ ki ewura, mo alɛ daŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ kuduashe nna. E daa maŋ bɛ kebaawɔtɔ lela nɛ mo nananyɛn ewura Deevid daa kɔ na so n wora kusɔ nɛ k bee par Enyɛnpe Ebɔrɛ na. 2E daŋ bɛ Israɛl be bewura be kebaawɔtɔ lubi so nna. E daŋ ta abɛlso nna n lɔŋɛ Baal be kegbir na be mpɔrduli. 3E daa chɔɔ duwu ashi kepla nɛ baa tre Hinnɔm na so nna hale n ta mo gbagba be mbinyɛnsobi n lara sarga chɔɔso n sa agbir. Mo alɛ daa kute basa nɛ b daa wɔ Israɛl be efuli so nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ju bumo saŋɛ so nɛ Israɛlebi daŋ ba kasawule na so sososo na be asheŋ woraso lubi nɛ Ebɔrɛ kishi ga na to nna. 4Ewura Ahaz daa lara mbe esarga nsaa chɔɔ duwu, ashi nnyamase be mboŋ nɛ baa shuŋ bumo be agbir nɛ abee so nɛ ndibi be afito nna.

Siriya nɛ Israɛl be kena be asheŋ

(2 Bewura 16:5)

5-6Ŋkpal ewura Ahaz ka wora kulubi nɛ Juda be basa malɛ kini Enyɛnpe bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na so, Ebɔrɛ shin nna nɛ Siriya be ewura kɔ m pɔɔ mo so nseŋ pɛ Judaebi be basa damta n yɔ kabuti to ashi Damaskɔs. Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ naŋ shin nna nɛ Israɛl be ewura Pɛka nɛ e la Remaliya pibinyɛn na kɔ m pɔɔ ewura Ahaz so nseŋ mɔ Juda be benapo nɛ b kɔ kenyɛn ga na be ŋgboŋ kalfa nɛ adunyɔ kachɛ koŋwule be epeŋi to. 7Loŋ be kena na to, nɛ Israɛl be enapo ko nɛ baa tre Zikri na mɔ benyɛn asa nɛ b kɔ eyilikpagboŋ ashi Juda be efuli so na. Bumo e la Mɛseya nɛ e la ewura na pibinyɛn nɛ Azrikam nɛ e bee keni ewura be laŋ so na nɛ Ɛlkana nɛ e la enimu a bɛ ewura na so na. 8Kashenteŋ nna fanɛ Judaebi na nɛ Israɛlebi daa la bekurgepoana gbagba nna, ama Israɛlebi be benapo na daŋ pɛ Judaebi na be beche nɛ mbia ŋgboŋ alfa anyɔ nna nseŋ muu asɔ damta kena na to m bɛta n yɔ Samɛria.

Anebi Odɛd be asheŋ

9Kede be kaman nɛ kanyɛn ko nɛ baa tre Odɛd nɛ e la Enyɛnpe Ebɔrɛ be anebi a wɔ Samɛria be kade to na lar n ya shɛr Israɛlebi be benapo nɛ b keta Juda b basa nɛ b pɛ kena to a ba Samɛria na to, saŋɛ so nɛ b daa shin nɛ b luri kade to na, nseŋ kaŋɛ bumo le: “Enyɛnpe men nananyɛnana be Ebɔrɛ na daŋ nya agbo nna n wɔtɔ Juda nseŋ shin nɛ men kɔ m pɔɔ bumo so, ama mo alɛ naŋ wu kananɛ men maŋ wu bumo kuwɔr nseŋ mɔ bumo alegaiso. 10Naniere menyeeŋ sha keta Juda nɛ Jerusalɛm be benyɛn nɛ beche nna ŋ ki men be anya na. Menyi maŋ nyi fanɛ nɛ men wora loŋ menyi alɛ gba wora alubi ŋ gbiti Enyɛnpe men be Ebɔrɛ na nna ere a? 11Men nu nfe! Basa nɛ men pɛ ere la men siponyɛn nɛ men sipocheana nna, amoso men shin nɛ b bɛta a yɔ epe, nɛ mannɛ aloŋ, Enyɛnpe na b agbo beeŋ kaa, nɛ e gberge menyi kusoe.”

12Loŋ be saŋɛ na gbagba nɛ Azariya nɛ e la Jehohanan pibinyɛn na nɛ Bɛrekaya nɛ mo alɛ la Mɛshillemɔf pibinyɛn na nɛ Jehizkia nɛ e la Shallɔm pibinyɛn na nɛ Amasa nɛ mo alɛ la Hadlai pibinyɛn nɛ b la Israɛl be benimu ana na gba ba kaŋɛ fanɛ Israɛl be benapo na maŋ wora n nyalɛ. 13B yɛ: “Men sa maŋ ta basa nɛ men pɛ kena to na m ba nfe! An tiŋ n wora alubi ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ na nseŋ wɔtɔ mo agbo to n daga mbe kasogberge. Naniere, menyee shin nɛ men wora kusɔ nɛ k beeŋ shin nɛ anyi be kulubi na e wora alegai nna na.” 14Ndoŋ nna nɛ benapo na ta basa nɛ b pɛ na nɛ asɔ nɛ b muu kena to na n sa bumo be benimuana na ashi jimaŋ na be anishito, 15nɛ benimuana na lara epiŋi ashi asɔ nɛ b muu na to n sa basa nɛ b pɛ kena to na b bumo nɛ b maŋ kɔ asɔbuuso na. Kumo be kaman nɛ b sa bumo kikɛ epiŋi nɛ asɛbta nɛ ajibi nɛ nchu nseŋ wora ɔlif be ŋku a wɔtɔ bumo be achuuana to. Kede be kaman nɛ b ta bumo bekama nɛ b maŋ kɔ eleŋ na n chena ekurma so nseŋ keta bumo n yɔ Jɛriko be kade nɛ baa tre abii be ndibi be kade na to. Kumo be kaman nɛ Israɛlebi na bɛta n yɔ bumo pe Samɛria.

16-18K maŋ chɛr ko nɛ Edɔmebi naŋ ya kɔ Judaebi kena nseŋ pɛ bumo be basa damta. Loŋ be saŋɛ na gbagba nɛ Filistiebi na ta kena n ya purgi epeŋitɔrkpa be kebeemase be nde na nɛ Juda be kelargato be kaseto be kaba so be nde. B daŋ kɔ nna n sɔ Bɛf Shimɛsh nɛ Aijalɔn nɛ Gɛdɛrɔf nɛ Soko be nde nɛ Timna nɛ Gimzo nɛ amo be ndewurbiana kikɛ nseŋ chena ndoŋ. Ndoŋ nna nɛ ewura Ahaz ya kule Tiglaf Pilesa nɛ e la Asiriya be efuli so be ewurgboŋ na fanɛ e wora bumo kechɛto. 19Ŋkpal Juda be ewura Ahaz ka daŋ maŋ wora Enyɛnpe Ebɔrɛ na kasonu nseŋ yige mbe basa nɛ baa wora alubi so nɛ Enyɛnpe na daŋ bar le be etɔrɔ Juda be efuli so na. 20Asiriya be ewurgboŋ na ka beeŋ chɛ Ahaz to na, nɛ e naŋ kilgi a fin asheŋ a sa mo. 21Amoso ewura Ahaz daŋ ta shuwa nna ashi bɔrɛlambu na to nɛ ewura be laŋ to nɛ bejuŋkparpoana na pe n ya sa Asiriya be ewura na, ama amo nɛ amo kikɛ ewura na daŋ maŋ chɛ mo to.

22Ewura Ahaz ka luri etɔrɔ damta ere to be kaman, nɛ e naaŋ wora alubi ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ na ga a chɔ sososo na gba. 23E daŋ lara esarga nna n sa Siriyaebi nɛ b daŋ kɔ m pɔɔ mo so na be agbirana. Le nɛ e daŋ fɛ: “Siriya be agbirana na a chɛ Siriya be bewura to, amoso nɛ m baŋ lara sarga n sa amo, a beeŋ chɛ ma alɛ gba to.” Aloŋ so nɛ mo nɛ mbe efuli so ebi ji jɛrbi ga na. 24E daŋ muu bɔrɛlambu na to be asɔwurbiana nɛ b kɔ a shuŋ Ebɔrɛ na nna m bure to kpachɛrkpachɛrbi nseŋ ti kumo so. Kumo be kaman nɛ e yuu agbir be ebɔrɛsureana ashi Jerusalɛm to be kaplɛkama. 25E daŋ pɔr mboŋ nɛ baaŋ baa shuŋ agbir nɛ kakpa nɛ baaŋ baa chɔɔ duwu a sa efuli pɔtɛana so be agbir ashi ndegboŋ nɛ ndewurbi kikɛ nɛ a wɔ Juda be efuli so na nna. Kumo be loŋ e daŋ shin nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la mo nananyɛnana be Ebɔrɛ na be agbo ba mo so na.

26B daŋ sibɛ kusɔ nɛ ewura Ahaz wora saŋɛ so nɛ e ji kuwura na kikɛ be asheŋ nna n wɔtɔ Juda nɛ Israɛl be bewura be adrasheŋ be nwɔl to. 27Ewura Ahaz ka wu nɛ b puli mo Jerusalɛm to ama b daa maŋ puli mo kakpa nɛ baa puli bewura na. Mo pibinyɛn Hɛzekaya e daŋ sɔ mo so n ji kuwura.

29

Juda be ewura Hɛzekaya be asheŋ

(2 Bewura 18:1-3)

1Nfɛ adunyɔ nɛ anu nɛ Hɛzekaya daŋ fo pɔɛŋ nseŋ ŋ ki Juda be ewura. Mo alɛ daŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ adunyɔ nɛ akpanu nna. Mo nio e daa la Zakareya pibiche Abija. 2E daŋ bɛ mo nananyɛn ewura Deevid be aya so nna nseŋ wora kusɔ nɛ keniŋi Enyɛnpe Ebɔrɛ na be anishito.

B ka fɔr bɔrɛlambu na so daŋkare be ekpa so be asheŋ

3Kafɛ nɛ Hɛzekaya ki ewura na be kufɔl juŋkparso to nɛ e shin nɛ b lɔŋɛ bɔrɛlambu na be akuloŋana nseŋ bugi amo. 4E daŋ shin nna nɛ bɔrɛmatapoana na, nɛ Livaiebi na shɛr bɔrɛlambu na be kelɔnɛ na be epeŋilarkpa be kaba so 5nɛ e malga bumo kutɔ ndoŋ ŋ kaŋɛ le: “Livaiebi, men lara alubi men be ŋgbene to a du cheembi nseŋ luri Enyɛnpe nɛ e la men nananyɛnana be Ebɔrɛ na be bɔrɛlambu na to n lara kusɔ kama nɛ k wora eyurpi daŋkare be ekpa so ashi kumo to. 6An nananyɛnana daa maŋ ji kashenteŋ, bumo alɛ daa maŋ wora kasonu n sa Enyɛnpe an be Ebɔrɛ na. Mannɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nawule nɛ b daŋ kini, b daŋ kplaŋ mbe bɔrɛlambu na gba so nna. 7B daŋ ti bɔrɛlambu na be akuloŋana so nna nseŋ duŋ kumo to be efitila nseŋ yige eduwu gba be kebaachɔɔ nɛ kebaalara sarga chɔɔso a sa Israɛl be Ebɔrɛ na. 8Ŋkpal le be asheŋ ere so, Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ nya agbo nna ga n wɔtɔ Juda nɛ Jerusalɛm ebi nseŋ wora bumo kusɔ nɛ k pɛ ekama kufu nseŋ mɔ ekama kɔnɔ. Men gbagba ere nyi le be kesheŋ ere nɛnɛ. 9B daŋ mɔ an tutoana ashi kena to nna nseŋ pɛ anyi be beche nɛ mbia kena to n yɔ efuli pɔtɛ so.

10Naniere bre ma nɛ Enyɛnpe nɛ e la Israɛl be Ebɔrɛ na beeŋ tiŋi ŋkre dra na to. Ashere nɛ n wora loŋ, mbe agbo maaŋ naa wɔ anyi so. 11Ma mbinyɛnsobi, men sa maa jija saŋɛ, ŋkpal manɛ so, menyi nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na lara fanɛ men baa chɔɔ duwu a sa mo nsaa juŋkpar basa nɛ b baa shuŋ mo.”

12-14Livaiebi nɛ b daa wɔ kushuŋ na to e daa la

Mahaf nɛ e la Amasai pibinyɛn na nɛ Jowɛl nɛ e la Azariya pibinyɛn na e daŋ shi Kohaf be kabuna.

Kish nɛ e la Abdi pibinyɛn na nɛ Azariya nɛ e la Jehalelɛl pibinyɛn na e daŋ shi Mɛrari be kabuna.

Jowanɛ e la Zimna pibinyɛn na nɛ Edɛn nɛ e la Jowa pibinyɛn na e daŋ shi Gɛshɔn be kabuna.

Shimri nɛ Jeuɛl daa la Elizafan be kaman to ebi nna.

Zakareya nɛ Mataniya daa la Asaf be kaman to ebi nna.

Jehuɛl nɛ Shimei daa la Heman be kaman to ebi nna.

Shemaya nɛ Uziɛl daa la Jedutum be kaman to ebi nna.

15Basa ere kikɛ daŋ tre bumo braana Livaiebi na nna n shɛr nɛ bumo kikɛ fɔr bumo be amu so daŋkare be ekpa so. Kumo be kaman nɛ b wora kusɔ nɛ ewura na kaŋɛ fanɛ b wora na nseŋ luri n ya lɔŋɛ bɔrɛlambu na to daŋkare be ekpa so fanɛ kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra bee ŋini na. 16Bɔrɛmatapoana na ka luri bɔrɛlambu na to nɛ b ya lɔŋɛ kumo to daŋkare be ekpa so na, nɛ b lara kusɔ kama nɛ k maŋ walɛ so na kikɛ m ba kumo be kelɔnɛ so. Nɛ Livaiebi na malɛ ta amo ndoŋ n ya lɛ Kidrɔn be ketaŋɛ na to.

17Kufɔl juŋkparso na be kachɛ juŋkparso nɛ b fara kushuŋ na nseŋ ta nchɛ aburwa n lɔŋɛ bɔrɛlambu na be kelɔnɛ so n ta nchɛ aburwa malɛ n lɔŋɛ bɔrɛlambu na gbagba to, nɛ kushuŋ na kikɛ loge kachɛ kuduashesopo na.

18Kubɔya nɛ Livaiebi na daŋ ta m ba sa ewura Hɛzekaya nde: “Yiramu, an lɔŋɛ bɔrɛlambu na to nɛ bɔrɛsure nɛ baa chɔɔ sarga kumo so na nɛ teebɔl nɛ baa ta bodobodo cheembi a deŋi so na nɛ asɔwurbiana nɛ b kɔ a shuŋ kumo to na kikɛ daŋkare be ekpa so n loge. 19An naŋ bɛta asɔwurbi kama nɛ Ewura Ahaz daŋ ta saŋɛ so nɛ e daa maa ji kashenteŋ a sa Ebɔrɛ na kikɛ m ba bɔɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ enɔ. Amo kikɛ wɔ Enyɛnpe be bɔrɛsure na be anishito.”

20Epul to nɛ ewura Hɛzekaya tre kade na to be benimuana na nɛ b yɔ bɔrɛlambu na to. 21B daŋ bar egbolu ashunu nɛ ekpakpa ashunu nɛ ekpakpafɔlbi ashunu nɛ mboe ashunu nna fanɛ b ta n lara Hɛzekaya nɛ mbe kanaŋ nɛ Juda be basa be alubi be ketampaŋ be sarga nseŋ fɔr bɔrɛlambu na gba so daŋkare be ekpa so. Kede be kaman nɛ Hɛzekaya kaŋɛ bɔrɛmatapoana nɛ b la Ɛɛrɔn be kaman to ebi na fanɛ b ta loŋ be asɔbɔya na n lara sarga bɔrɛsure na so. 22Egbolu na nɛ bɔrɛmatapoana na juŋkpar m mɔ n ta ekpakpa na m bɛ so nseŋ ta ekpakpafɔlbi na malɛ m bɛso. B daŋ chulgi asɔbɔya na be kekama be ŋklaŋ nna n wurge bɔrɛsure na so. 23B daŋ ta mboe na bre nna n yɔ ewura na nɛ basa nɛ b wɔ ndoŋ a bunyaŋ Ebɔrɛ na kutɔ nɛ b ta bumo be enɔana n deŋi n deŋi bumo so. 24Kumo be kaman nɛ bɔrɛmatapoana na mɔ mboe na nseŋ chulgi amo be ŋklaŋ n wurge bɔrɛsure na so fanɛ alubi be ketampaŋ be sarga, ŋkpal manɛ so, ewura na kaŋɛ nna fanɛ b ta amo n lara Israɛl be efuli so ebi kikɛ be sarga chɔɔso nɛ alubi be ketampaŋ be sarga.

25Ewura na daŋ bɛ keŋini nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ bɔla anebi Gad nɛ nɛ anebi Neetan so ŋ kaŋɛ ewura Deevid na so nna n shin nɛ Livaiebi na ta ejaŋjilaŋ nɛ echakachaka a wɔ bɔrɛlambu na to. 26Livaiebi na daŋ bela ase nna nɛ b laŋ ewura Deevid be alaŋsɔ na, nɛ bɔrɛmatapoana malɛ wora shiriya nɛ b foŋ bumo be mbel. 27Ewura Hɛzekaya ka baŋ sa ekpa fanɛ b lara sarga chɔɔso na; nɛ basa na fara a boŋ nshɛ a di Enyɛnpe Ebɔrɛ epaŋ nɛ beshɛbompo na malɛ fara a foŋ bumo be mbel nsaa laŋ alaŋsɔ 28Bekama nɛ b daa wɔ ndoŋ na kikɛ daŋ ti bumo so nna a bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nsaa boŋ nshɛ a laŋ alaŋsɔ hale nɛ b lara sarga chɔɔso na n loge. 29Ade kikɛ be kaman nɛ ewura Hɛzekaya nɛ basa na kikɛ gbir m bunyaŋ Ebɔrɛ. 30Ewura na nɛ efuli na so be bejuŋkparpoana na daŋ kaŋɛ Livaiebi na nna fanɛ b baa boŋ nshɛ nɛ ewura Deevid nɛ anebi Asaf daŋ sibɛ n nase na. B ka bee boŋ amo nɛ ekama be kagbene fuli nɛ b gbir m bunyaŋ Ebɔrɛ.

31Ndoŋ nna nɛ ewura Hɛzekaya kaŋɛ basa na le: “Naniere bre men ka nyalɛ so daŋkare be ekpa so ere, men ta men be kabɔrɛchɔrɔ be esarga m ba sa Enyɛnpe Ebɔrɛ.” Nɛ basa na wora loŋ, nɛ bumo be beko malɛ bar asɔbɔya m ba lara sarga chɔɔso bumo be keparso nɛ esa kama maŋ bishi bumo. 32B daŋ ta egbolu adushunu nɛ ekpakpa kalfa nɛ ekpakpafɔlbi alfa anyɔ nna n lara sarga chɔɔso n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na, 33nseŋ ta egbolu alfa ashe nɛ ekpakpa ŋgboŋ asa n lara sarga ŋ kule Enyɛnpe Ebɔrɛ be nɛfa. 34Ŋkpal bɔrɛmatapoana ka daa maŋ shibi nɛ b bɛ asɔbɔya na so, Livaiebi na e daŋ chɛ bumo to m bɛ asɔbɔya na kikɛ. Loŋ be jemanɛ na, nɛ Livaiebi damta tiŋ n fɔr bumo be amu so daŋkare be ekpa so nɛ bɔrɛmatapoana na bre be damta daa maŋ naŋ wora loŋ. 35Kechɔɔ m mur be sarga na be buushi, bɔrɛmatapoana na be kushuŋ e daŋ naa la kebaachɔɔ sarga nɛ basa kɔ ekpa nɛ b ji na be nfɔ, nɛ kebaachulgi asɔnuuso nɛ a ti sarga chɔɔso so na a wurge bɔrɛsure na so.

Amoso b daŋ naŋ fara kabɔrɛshuŋ nna ashi bɔrɛlambu to 36Ewura Hɛzekaya nɛ basa na kikɛ be ŋgbene daŋ fuli bumo nna ŋkpal Ebɔrɛ ka chɛ bumo to nɛ b wora loŋ be asheŋ na manaŋ manaŋ so.

30

K bela ase n ji kebansonchoŋ be kejigboŋ na be asheŋ

1-3Basa na daa maŋ tiŋ n ji kebansonchoŋ be kejigboŋ na kufɔl juŋkparso na to, ŋkpal manɛ so bɔrɛmatapoana na be bedamta daa maŋ fɔrso n lar so daŋkare be ekpa so nɛ basa damta malɛ daa maŋ ba Jerusalɛm to. Ŋkpal loŋ so, ewura Hɛzekaya nɛ mbe benimuana nɛ Jerusalɛm be basa daŋ shuli nna fanɛ b ji kejigboŋ na kufɔl nyɔsopo na to. Kumo be kaman b sa Israɛl nɛ Judaebi nɛ Efrayim nɛ Manase be eyiri na ebɔl fanɛ b ba nɛ b ji kebansonchoŋ be kejigboŋ na ashi Jerusalɛm be bɔrɛlambu na to nɛ k baa la kemaŋkura n sa Enyɛnpe Israɛl be Ebɔrɛ na. 4Ewura na nɛ basa na kikɛ be ŋgbene daŋ fuli bumo nna ŋkpal kusɔ nɛ b kre na so. 5B daŋ yili Dan be kasawule so be kelargato be esoso be kaba so nna n tre Israɛlebi na kikɛ n ya fo Bɛshiba be kelargato be kaseto be kaba so fanɛ b chala abar a chɔ kananɛ b daa chala abar na m ba Jerusalɛm m ba ji kebansonchoŋ be kejigboŋ na kananɛ mbra na ŋini na. 6Ewura na nɛ mbe benimuana na daŋ shin nna nɛ mbɔ ta le be kubɔya ere n yɔ Juda nɛ Israɛl be efuli so kikɛ:

“Menyi Israɛl be basa nɛ men nya men be amu saŋɛ so nɛ Asiriyaebi daŋ kɔ n sɔ kasawule ere na, e bɛta m ba Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la an nananyɛnana Eebraham nɛ Aizek nɛ Jeekɔb be Ebɔrɛ na kutɔ nɛ mo alɛ gba e sɔ menyi. 7Menyi ere e sa maŋ kaŋ ki fanɛ men nananyɛnana nɛ men braana Israɛlebi nɛ b daa maŋ ji kashenteŋ n sa Enyɛnpe bumo be Ebɔrɛ na. Men gbagba wu kananɛ e gberge bumo kusoe alegaiso. 8Menyi ere e sa maŋ wora amu kpakpaso fanɛ kananɛ men nananyɛnana daŋ wora na, ama men baa nu a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na. Men ba men Nyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛlambu cheembi nɛ k wɔ Jerusalɛm na to m ba bunyaŋ mo saŋɛ na so e maaŋ naŋ nya agbo n wɔtɔ menyi. 9Men baŋ bɛta m ba Enyɛnpe Ebɔrɛ na kutɔ, kumo ere basa kama nɛ b kɔ n sɔ men kurgepoana na beeŋ wu bumo kuwɔr nseŋ shin nɛ b naŋ bɛta m ba epe. Men Nyɛnpe men be Ebɔrɛ na la esa ga nsaa wu kuwɔr, amoso nɛ men baaŋ bɛta m ba mo kutɔ, mo alɛ gba beeŋ sɔ menyi.”

10Mbɔ na daŋ yɔ nde nɛ a wɔ Efrayim nɛ Manase be eyiriana na be efuli so kikɛ to nna hale n ta n ya fo Zɛbyulɔn be yiri na be kelargato be esoso be kaba so kikɛ, ama basa daŋ mushe bumo nna nseŋ wora bumo amɔmɔshiasheŋ. 11Ama amo nɛ amo kikɛ, eyiri nɛ b daa shi Ashɛr nɛ Manase nɛ Zɛbyulɔn be kaba so na be basa ko bre daa sha keba Jerusalɛm nna. 12Ebɔrɛ daŋ shuŋ mbe kushuŋ ashi Juda nna nseŋ leŋ basa na to nɛ b nya kɔnɔkoŋwule a wora ania a wora mo kasonu nsaa bɛ ewura na nɛ mbe benimuana na malɛ be mbra so.

B ka ji kebansonchoŋ be kejigboŋ na be asheŋ

13Basa damta daŋ ba shɛr Jerusalɛm kufɔl nyɔsopo na to nna nɛ b ji bodobodo nɛ a maŋ kɔ yiisi na be kejigboŋ na. 14B daŋ lara efuli pɔtɛana so be ebɔrɛsure nɛ b daa lara esarga nsaa chɔɔ eduwu amo so na nna n lɛ Kidrɔn be ketaŋɛ na to. 15B daŋ mɔ ekpakpafɔlbi nɛ b kɔ a lara kebansonchoŋ be kejigboŋ be sarga kufɔl na be kachɛ kuduanasopo na to nna. Anishinyɔr daŋ pɛ Bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi nɛ b daa maŋ walɛ so daŋkare be ekpa so na nna nɛ b ta bumo be amu n bɔɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ enɔ pɔɛŋ nseŋ tiŋ n lara sarga chɔɔso bɔrɛlambu na to. 16Kede be kaman nɛ b fara a shuŋ bumo be ashuŋ bɔrɛlambu to fanɛ kananɛ Ebɔrɛ be kenya Mosis be mbra yili n sa bumo na. Livaiebi na e ta asɔbɔya nɛ b ta n lara esarga na be ŋklaŋ n sa bɔrɛmatapoana na nɛ bumo alɛ ta amo ŋ ŋmenyaŋ bɔrɛsure na so. 17Ŋkpal basa na be bedamta ka daa maŋ walɛ so daŋkare be ekpa so na so, b daa maŋ tiŋ m mɔ kebansonchoŋ be ekpakpafɔlbi na. Amoso Livaiebi na e daŋ mɔ bumo be asɔbɔya nseŋ ta amo m bɔɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ na enɔ n sa bumo. 18Amo nɛ amo kikɛ basa na be bedamta nɛ b shi Efrayim nɛ Manase nɛ Isaaka nɛ Zɛbyulɔn be eyiri to na daa maŋ fɔr bumo be amu so daŋkare be ekpa so nseŋ ji kebansonchoŋ be kejigboŋ na ekpa nɛ k maŋ daga so. Ndoŋ nna nɛ ewura Hɛzekaya kule le be kabɔrɛkule ere n sa bumo. 19E yɛ: “O! Enyɛnpe an nananyɛnana be Ebɔrɛ nɛ fo walɛ, ta bekama nɛ baa shuŋ fo nɛ kagbene koŋwule na be alubi m paŋ bumo, hale b ka maŋ walɛ so daŋkare be ekpa so kikɛ ere gba.” 20Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ nu ewura Hɛzekaya be kabɔrɛkule nna nseŋ ta basa na be alubi m paŋ bumo nsaa maŋ tɔrɔ bumo. 21Basa nɛ b daŋ ba shɛr Jerusalɛm na daŋ ta nchɛ ashunu nna n ji bodobodo nɛ a maŋ kɔ yiisi be kejigboŋ na kagbenefuliso nɛ Livaiebi na nɛ bɔrɛmatapoana na bee boŋ nshɛ nsaa laŋ alaŋsɔ a di Enyɛnpe Ebɔrɛ epaŋ karechɛ kikɛ. 22Ewura Hɛzekaya daŋ chɔrɔ Livaiebi na nna ŋkpal kenyi nɛ b daa kɔ a juŋkpar basa nɛ baa bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na so.

Kejigboŋ nyɔsopo na be asheŋ

Nchɛ ashunu nɛ b ta n lara sarga n di Enyɛnpe bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na epaŋ na be kaman, 23nɛ bumo kikɛ naŋ yili kumo fanɛ b naŋ ji kejigboŋ na nchɛ ashunu n ti so. Ndoŋ nna nɛ b ji kumo kagbenefuliso nchɛ ashunu n ti so. 24Ewura Hɛzekaya daŋ sa basa na egbolu kagboŋ nɛ ekpakpa ŋgboŋ ashunu nna fanɛ b mɔ n we. Nɛ benimuana na malɛ sa bumo egbolu kagboŋ nɛ ekpakpa ŋgboŋ kudu, nɛ bɔrɛmatapoana damta fɔr bumo be amu so daŋkare be ekpa so. 25Amoso Judaebi na nɛ bɔrɛmatapoana na, nɛ Livaiebi na, nɛ Israɛlebi na, nɛ befɔ nɛ b wɔ Israɛl nɛ Juda be efuli so kikɛ be ŋgbene daŋ fuli bumo nna. 26Kagbenefuli daŋ baa wɔ Jerusalɛm kikɛ to nna, ŋkpal manɛ so yili ewura Deevid pibinyɛn, ewura Sɔlɔmɔn be jemanɛ so kikɛ, loŋ be asheŋ maŋ naŋ wora kikɛ. 27Bɔrɛmatapoana na nɛ Livaiebi na daŋ kule Enyɛnpe Ebɔrɛ be nɛfa nna n sa basa na, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na shi esoso n nu bumo be kekule.

31

Hɛzekaya ka naŋ lɔŋɛ kabɔrɛshuŋ n yili to be asheŋ

1Kejigboŋ na ka loge, nɛ Israɛlebi na yɔ Juda be efuli so be kade kikɛ to, n ya bure ndoŋ be ajembu be eshabɔrɛ nɛ kegbirche Ashira be mpɔrduli be ndibi n lɛ nseŋ mur ndoŋ be ebɔrɛsure nɛ kakpa nɛ nnyamase bee shuŋ bumo be agbirana na kikɛ. B daŋ wora loŋ nna ashi Juda be efuli so kikɛ nɛ Bɛnjamin nɛ Efrayim nɛ Manase be kaba so kikɛ. Kumo be kaman nɛ b bɛta n yɔ epe.

2Ewura Hɛzekaya daŋ naŋ lɔŋɛ nna n yili bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi na be ntuŋ nɛ ashuŋ nɛ baa shuŋ. Ashuŋ na be ako e la kebaalara esarga chɔɔso nɛ kɔnɔkoŋwule be esarga nɛ kebaabunyaŋ Ebɔrɛ nɛ kebaadi Ebɔrɛ epaŋ nsaa juŋkpar kabɔrɛchɔrɔ ashi bɔrɛlambu na to. 3Ewura na daa lara mo gbagba be mbolpɔ nɛ ana nna a sa nɛ baa lara sarga chɔɔso kachipurso nɛ kaaseso kikɛ, nɛ kewushiachɛ be sarga nɛ kufɔl popɔr be kejigboŋ nɛ kabɔrɛshuŋ kikɛ be kejigboŋ be esarga nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra ŋini fanɛ b baa lara na.

4E daŋ kaŋɛ Jerusalɛm be basa nna fanɛ b baa ta esarga nɛ baa lara a sa bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi na n sa bumo, saŋɛ na so baaŋ nya saŋɛ nɛnɛ a shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kushuŋ na. 5Israɛlebi na ka baŋ nu loŋ, epul to nɛ b ta ayu nɛ asɔnuuso nɛ ɔlif be ŋku nɛ mushoŋ nɛ sososo be adɔjibiana be ŋkɛana nɛ bumo be kudukudusopo m ba. 6Basa nɛ b daa wɔ Juda be nde nɛ a ka na to gba daŋ ta bumo be ana nɛ mbolpɔ be kudukudusopo nɛ ŋkɛ damta ko nna m ba sa Enyɛnpe bumo be Ebɔrɛ na. 7Kafɛ to be kufɔl sasopo na to nɛ basa na fara a bar bumo be ŋkɛana nseŋ kɛ le hale afɔl ana kikɛ nɛ baa koli bumo be ŋkɛ abar so. 8Ewura Hɛzekaya nɛ mbe benimuana ka wu kananɛ basa na sa na, nɛ b di Enyɛnpe Ebɔrɛ epaŋ nseŋ chɔrɔ Israɛlebi gba. 9Ndoŋ nna nɛ ewura na bishi bɔrɛmatapoana na nɛ Livaiebi na ŋkɛ na be asheŋ 10nɛ bɔrɛmatapo nimuso Azariya nɛ e la Zadɔk be kaman to ebi be esa na kaŋɛ mo le: “Baŋ yili saŋɛ so nɛ basa na fara a bar bumo be ŋkɛ bɔrɛlambu to na, an bee nya ajibi nna a ji yɛlyɛla so. An daa nya amo kikɛ nna ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka nɛfa mbe basa so. Keni amo be amo nɛ a ka.”

11Nɛ ewura na shin nɛ b pɔr ebuana nɛ baaŋ ba ta asɔ a yili to ashi bɔrɛlambu na be kelɔnɛ na be ekarso, 12nsaa ta ŋkɛ na nɛ kudukudusopo na n yili ndoŋ, saŋɛ na so shɛŋ shɛŋ maaŋ tiŋ n ta amo. B daŋ ta Livainyɛn nɛ baa tre Konaniya na nna fanɛ e baa keni amo so nseŋ ta mo sipo Shimei malɛ m bɛ mo so. 13Ewura Hɛzekaya nɛ bɔrɛmatapo nimuso Azariya daŋ lara Livaiebi kudu malɛ nna fanɛ b baa chɛ bumo to a shuŋ. Bumo e la Jehiɛl nɛ Azariya nɛ Nahaf nɛ Asahɛl nɛ Jerimɔf nɛ Jozabad nɛ Elliɛl nɛ Ismakaya nɛ Mahaf nɛ Bɛnaya. 14Imna pibinyɛn Kɔr nɛ e la Livai be esa nsaa keni bɔrɛlambu na be epeŋilarkpa be kaba so be kabuna na so na e daa sɔ ŋkɛ nɛ baa bar Enyɛnpe Ebɔrɛ na nsaa barga amo to a sa Livaiebi na nɛ bɔrɛmatapoana na. 15Nde kama nɛ bɔrɛmatapoana daa wɔ na, Livaiebi ko e daŋ bugi ŋgbene a chɛ mo to. Bumo e la, Edɛn nɛ Miniamin nɛ Joshuwa nɛ Shemaya nɛ Amariya nɛ Shekanaya. B daa yili kananɛ bumo braana Livaiebi be kushuŋ du so nna a chige ajibi na to dede a sa bumo. 16B daa maa chige amo mbuna mbuna so. B daa yili ekama be kare chɛ kikɛ be kushuŋ nɛ e bee shuŋ bɔrɛlambu na to so nna a chige amo a sa bumo be benyɛn nɛ b fo nfɛ adesa m baŋ so na. 17Mbuna mbuna so nɛ b daŋ yili m barga kushuŋ na to n sa bɔrɛmatapoana na, ama Livaiebi nɛ b fo nfɛ adunyɔ m baŋ so na bre, ntuŋ ntuŋ so nɛ b daŋ yili m barga kushuŋ na to n sa bumo. 18B daŋ sibɛ bumo nɛ bumo be beche nɛ mbia nɛ basa kama nɛ b wɔ bumo kutɔ kikɛ be atre nna nase, ŋkpal manɛ so bumo alɛ gba daga fanɛ b baa du cheembi nna nsaa beeŋ tiŋ n shuŋ loŋ be kushuŋ na saŋkikɛ. 19Bɔrɛmatapoana nɛ b daa wɔ nde nɛ b ta n sa Ɛɛrɔn be kaman to ebi ŋko nde na be asɔbɔya be ejikpa be mboŋ na, benyɛn ko nɛ baa tiŋ a keta bumo be amu daa wɔ loŋ be nde nɛ bɔrɛmatapoana nɛ b la Ɛɛrɔn be kaman to ebi wɔ ndoŋ a chige ajibi a sa benyɛn nɛ b wɔ kebɔrɛmata be kanaŋ to na nna nɛ beko malɛ ti Livaiebi be kabuna ebi na so.

20Ewura Hɛzekaya daŋ wora kusɔ nɛ k daga nsaa par Enyɛnpe mbe Ebɔrɛ na nna ashi Juda be efuli so kikɛ. 21Kusɔ kama nɛ e bee wora daa yɔ anishito nna ŋkpal bɔrɛlambu na to be kusɔ kama nɛ e wora ka daa walɛ nɛ mo alɛ naa kɔ kasonu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra na so.

32

Asiriyaebi ka kre k kɔ Jerusalɛm be asheŋ

(2 Bewura 18:13-37; 19:14-19, 35-37; Aizaaya 36:1-22; 37:8-38)

1Ewura Hɛzekaya ka wora kasonu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ n wora asheŋ ere kikɛ na be kaman nɛ Asiriya be ewurgboŋ Sennakerɛb ba kɔ Juda be efuli kena. Mbe benapo daŋ kulti Juda be nde nɛ b pɔr egbal ŋ kulti na nna n wɔtɔ, ŋ kaŋɛ fanɛ b bure nde na be egbalana na n luri. 2Hɛzekaya ka wu fanɛ ewura Sennakerɛb bee shin nɛ e kɔ Jerusalɛm gba kena, 3-4nɛ mo nɛ mbe benimuana yili kumo fanɛ baaŋ ti bumo be nchu nɛ a bee shile a yɔ kade na be ekarso na saŋɛ na so Asiriyaebi na kaŋ fo Jerusalɛm nɛ b ba kɔ bumo kena, b maaŋ nya nchu. Ndoŋ nna nɛ benimuana na juŋkpar basa damta nɛ b ya ti abuyeana na kikɛ nɛ a maŋ naa bul nchu. 5Ewura Hɛzekaya daŋ shin nna nɛ b naŋ lɔŋɛ m pɔr kade na be egbal na nseŋ pɔr atempreŋ jeŋgreŋ n yili kumo so nseŋ naŋ pɔr egbal nyɔsopo kedra na be kaman. Ade kikɛ be kaman nɛ e shin nɛ b sulɔ asɔ n ti kemaŋ nɛ k wɔ Jerusalɛm be epeŋilarkpa be kaba so na nseŋ pɔr egbal n yili ndoŋ. E daŋ shin nna nɛ b lɔŋɛ ekpa nɛ abɛlso be asɔkuŋso damta gba. 6Kumo be kaman nɛ e lara benapo be benimu nɛ baa keni basa na kikɛ so n shin nɛ bumo kikɛ shɛr kade na be kabunagboŋ na be kelɔnɛ so nɛ e kaŋɛ bumo le: 7“Men ba kɔ eleŋ nsaa leŋ men be amu to. Men saa maa ŋana Asiriya be ewurgboŋ na nɛ mbe benapo nɛ e bee juŋkpar na. Eleŋ nɛ k wɔ anyi be kaba so na chɔ bumo peya na. 8Dimɛdi be eleŋ nɛ mo ere kɔ, ama anyi ere kɔ Enyɛnpe anyi be Ebɔrɛ na nna nɛ e bee kɔ anyi be ana a sa anyi. Ndoŋ nna nɛ basa na nya keleŋto ŋkpal kusɔ nɛ ewura kaŋɛ na so.”

9Jemanɛ nɛ ewura Sennakerɛb nɛ mbe benapo kraa wɔ Lakish na nɛ e ta le be kubɔya ere n sa ewura Hɛzekaya nɛ Juda be basa nɛ b wɔ Jerusalɛm to na: 10“Ma Sennakerɛb nɛ n la Asiriya be ewurgboŋ na e naa bishi menyi kusɔ nɛ k ba nɛ men nya kagbene a wɔ Jerusalɛm to saŋɛ so nɛ benapo kulti menyi n wɔtɔ ere. 11Men be ewura Hɛzekaya bee kaŋɛ menyi fanɛ Enyɛnpe men be Ebɔrɛ na beeŋ mɔlga menyi ashi anyi be enɔ to, ama e bee fule menyi nna nɛ akoŋ nɛ achukoŋ e mɔ menyi. 12Mannɛ mo e daŋ bure agbir nɛ ebɔrɛsure na nseŋ kaŋɛ Juda nɛ Jerusalɛm be basa fanɛ b baa chɔɔ duwu ashi bɔrɛsure koŋwule so na a? 13Men maŋ nyi kusɔ nɛ ma nɛ n nananyɛnana daŋ wora efuli pɔtɛ so ebi na a? Efuli pɔtɛ so be agbirana na be kumo a tiŋ m mɔlga bumo be basa ashi Asiriya be ewurgboŋ na be enɔ to? 14Saŋɛ mo nɛ efuliana be agbirana daŋ mɔlga amo be basa ashi anyi be enɔ to? Amoso manɛ bre so nɛ menyee fɛ fanɛ menyi be Ebɔrɛ na beeŋ tiŋ m mɔlga menyi ashi ma enɔ to ere? 15Men sa maŋ shin nɛ ewura Hɛzekaya e fule menyi nseŋ shin nɛ men foe akpa. Men sa maŋ yirda mo! Efuliana ere be kekama be kegbir maŋ naŋ tiŋ m mɔlga kumo be efuli be basa ashi Asiriya be ewurgboŋ na be enɔ to. Amoso menyi be Ebɔrɛ ere gba maaŋ tiŋ m mɔlga menyi!”

16Asiriya be benimuana na gba daŋ malga asheŋ lubi dama ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ na nɛ mbe kayɛrbi Hɛzekaya. 17Kede be kaman nɛ Asiriya be ewura sibɛ kawɔl a fɛl Enyɛnpe nɛ e la Israɛl be Ebɔrɛ na a kaŋɛ le: “Efuli pɔtɛana so be agbirana na gba maŋ tiŋ m mɔlga bumo ashi ma enɔ to, loŋ koŋwule na nɛ ewura Hɛzekaya gba be Ebɔrɛ na maaŋ tiŋ m mɔlga mbe basa ashi ma enɔ to.” 18Asiriya be benimuana na daa ponte Hibruw be ŋgbar to nna a kaŋɛ kusɔ nɛ kawɔl na bee kaŋɛ na saŋɛ na so kufu beeŋ pɛ Jerusalɛm be basa nɛ b wɔ kade na be egbal na so na nɛ b pɔ aba nɛ b kɔ m pɔɔ bumo so. 19Kananɛ b daŋ baa malga Jerusalɛm be Ebɔrɛ na be asheŋ du nna fanɛ kananɛ b daa malga basa pɔtɛana be agbir nɛ b ta bumo be enɔana n lɔŋɛ na be asheŋ na.

20Ndoŋ nna nɛ ewura Hɛzekaya nɛ Amɔz pibinyɛn, anebi Aizaaya kule Ebɔrɛ n shu n fin kechɛto mo kutɔ. 21Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shuŋi malaika nɛ e ya mɔ Asiriya be benapo na nɛ bumo be benapo be benimuana na kikɛ. Nɛ ewurgboŋ na ta anishinyɔr m bɛta n yɔ epe. Kachako e ka wɔ mbe kegbir be lambu to nɛ mbe mbinyɛnsobi ko ta bumo be etokobi m ba mɔ mo.

22Kananɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na mɔlga ewura Hɛzekaya nɛ Jerusalɛm be basa ashi Asiriya be ewurgboŋ Sennakerɛb nɛ bumo doŋana nɛ b ka na be enɔ to nna na. Kumo be kaman nɛ e shin nɛ kayurwushi ba bumo nɛ efuliana nɛ b chena m mata bumo na kikɛ to. 23Basa damta daŋ shi Jerusalɛm nna n ta bumo be esarga m ba sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na nseŋ ta ŋkɛ malɛ m ba sa ewura Hɛzekaya. Yili loŋ be saŋɛ na efuliana kikɛ daa sa ewura Hɛzekaya bunyaŋ nna.

Ewura Hɛzekaya be kulɔ nɛ mbe kamoowu be asheŋ

(2 Bewura 20:1-3, 12-19; Aizaaya 38:1-3; 39:1-8)

24Jemanɛ ko ka ba fo nɛ kulɔ pɛ ewura Hɛzekaya nɛ e bee sha nɛ e wu. Ndoŋ nna nɛ e kule Ebɔrɛ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ sa mo tɔɔnɛ fanɛ e beeŋ nya alenfia. 25Ama ewura Hɛzekaya daa wu mbe kumu na ga nseŋ kini keta kechɔrɔ n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ a laŋɛ kusɔ nɛ e wora n sa mo na so. Ŋkpal loŋ so nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nya agbo nsaa shin nɛ e gberge ewura Hɛzekaya nɛ Juda nɛ Jerusalɛm be basa kusoe. 26Ade kikɛ be kaman nɛ ewura Hɛzekaya nɛ Jerusalɛm be basa na bar bumo be amu kaseto nseŋ kule Ebɔrɛ alubi be ketampaŋ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ta m paŋ bumo nseŋ maŋ naŋ gberge bumo kusoe n ya fo saŋɛ so nɛ Hɛzekaya wu pɔɛŋ.

Ewura Hɛzekaya be kedamaya nɛ mbe kela be asheŋ

27Ewura Hɛzekaya daŋ dii dama nna ga nɛ ekama daa sa mo bunyaŋ. E daŋ shin nna nɛ b pɔr asɔ be ebuana nɛ baa ta mbe shuwa nɛ gbiti nɛ yawukpakpaso be ajembu nɛ efɛa belbelso be asɔ nɛ abɛlso be asɔkuŋso nɛ asɔ lela kikɛ a wɔtɔ ndoŋ. 28Ade be kaman e daa kɔ asɔ be ebuana nɛ e bee ta mbe ayu nɛ asɔnuuso nɛ ɔlif be ŋku a wɔtɔ nsaa kɔ ana nɛ mbolpɔ be aluu be yiriyiri. 29Ebɔrɛ daŋ shin nna nɛ ewura Hɛzekaya dii dama ga n tɔ mbolpɔ nɛ mboe nɛ ana n ti so nseŋ pɔr nde damta. 30Ewura Hɛzekaya e daŋ wora nchu be kubɔr nɛ nchu bee shi Gihɔn be kebuye to a bɔla to a yɔ Jerusalɛm be kade to na. Ewura Hɛzekaya daŋ ji kɔŋkɔŋ kusɔ kama nɛ e bee wora to nna. 31Babilɔn be bejuŋkparpoana ka shuŋi mbɔ fanɛ b ya bishi ewura Hɛzekaya etɔɔnɛsheŋ nɛ Ebɔrɛ sa mo na, Ebɔrɛ daŋ wora mo nna ŋ keni e bee ji kashenteŋ a sa mo nseŋ shin nɛ ewura Hɛzekaya sa bumo mo gbagba atuwebi.

Ewura Hɛzekaya be kuwura be lalaloge be asheŋ

(2 Bewura 20:20-21)

32B daŋ sibɛ kusɔ kama nɛ ewura Hɛzekaya daŋ wora nɛ kananɛ e ji kashenteŋ n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na nna n wɔtɔ Amɔz pibinyɛn Aizaaya be kewuŋkaŋɛ be nwɔl nɛ Juda nɛ Israɛl be bewura be adrasheŋ be nwɔl to. 33Ewura Hɛzekaya ka wu, kakpa nɛ baa puli bewura nɛ b kɔ bunyaŋ ga na nɛ b ya puli mo. Juda nɛ Jerusalɛm be basa kikɛ daŋ sa mbe keeliwora kemaŋkura ga. Mo pibinyɛn Manase e daŋ sɔ mo so n ji kuwura.

33

Juda be ewura Manase be asheŋ

(2 Bewura 21:1-9)

1Manase daŋ ji nfɛ kuduanyɔ nna pɔɛŋ nseŋ ki Juda be ewura, nseŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ adunu nɛ anu. 2E daŋ kini kenu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ nna nseŋ bɛ efuliana nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ju kasawule na so, saŋɛ so nɛ mbe basa Israɛlebi bee ba kumo so sososo na be asheŋ nɛ Ebɔrɛ kishi ga na so. 3E daŋ lɔŋɛ nna m pɔr efuli pɔtɛana so be agbir nɛ mo tuto ewura Hɛzekaya daŋ mur na nna, nɛ ebɔrɛsure n sa Baal be kegbir na, nseŋ yuu kegbirche Ashira be mpɔrduli, nsaa shuŋ achɛkpabi gba. 4E daŋ pɔr agbir be ebɔrɛsure ashi bɔrɛlambu, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ fanɛ ndoŋ nɛ baaŋ ba shuŋ mo mbaanaayɔ na, to nna. 5E daŋ pɔr ebɔrɛsure bɔrɛlambu na be alɔnɛ anyɔ na so nna a shuŋ achɛkpabi. 6E daŋ ta mbe mbia nna n lara sarga chɔɔso ashi ketaŋɛ nɛ baa tre Hinnɔm na to. E daa wora kegbaya nɛ ŋkilgisheŋ nna nsaa yɔ belejipo kutɔ n ya ka kpal nsaa shuŋ bubuni gba a ti so. E daŋ wora alubi damta nna ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ n shin nɛ mbe agbo kaa ga. 7E daŋ ta kegbir be kapɔrduli nna n yili bɔrɛlambu nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ kumo be asheŋ le n sa ewura Deevid nɛ mo pibinyɛn ewura Sɔlɔmɔn na to. E yɛ: “Bɔrɛlambu ere to ashi Jerusalɛm nɛ n lara ashi Israɛl be efuli so kikɛ fanɛ b baa bunyaŋ ma kumo to mbaanaayɔ. 8Nɛ ma basa Israɛlebi beeŋ bɛ ma mbra nɛ ma keŋini nɛ ma kayɛrbi Mosis ta n sa bumo dra dra na so bre, kumo ere maaŋ shin nɛ b ju bumo ashi kasawule nɛ n ta n sa bumo nananyɛnana na so.” 9Ewura Manase daŋ shin nna nɛ Juda nɛ Jerusalɛm be basa wora alubi a chɔ amo nɛ efuliana nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ju kasawule na so saŋɛ so nɛ mbe basa daa ba kumo so sososo na wora na.

10Kashenteŋ nna fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ kpele ewura Manase nɛ mbe basa kusoe a laŋɛ bumo be alubi be kaplɛa so ama b daa maŋ nu n sa mo. 11Amoso Enyɛnpe Ebɔrɛ na daŋ shin nna nɛ Asiriya be benapo be benimuana ya kɔ n sɔ Juda be efuli na, nseŋ pɛ ewura Manase n ta kekɔltobi ŋ kɔl mbe kamuna to nseŋ ta ŋgbɛlɛbi ŋ kre mo n ta mo n yɔ Babilɔn. 12Ewura Manase ka wɔ kabuti to ashi Babilɔn na nɛ e bar mbe kumu kaseto n sa Enyɛnpe mbe Ebɔrɛ na nseŋ kule mo fanɛ e chɛ mo to. 13Nɛ ewura Manase be asheŋ pɛ Ebɔrɛ kuwɔr nɛ e nu mbe kekule nseŋ shin nɛ e bɛta n yɔ Jerusalɛm n ya kaa ji mbe kuwura. Ndoŋ nɛ ewura Manase pin fanɛ Enyɛnpe na e la Ebɔrɛ.

14Kede be kaman nɛ ewura Manase lɔŋɛ m pɔr ewura Deevid be kade be egbal nyɔsopo na n shin nɛ k dii n ti so. E daŋ fara kebuye nɛ k dese m mata Gihɔn be kaba so na nna m pɔr kumo n ya fo kelargato be esoso be kaba so be kabuna nɛ baa tre Kɔrɔtɔ be Kabuna na be kaba so a mata kade na be kaba nɛ baa tre Kebeegboŋ Ɔfɛl na. Mo alɛ daŋ naŋ shin nna nɛ benapo be benimu nɛ bumo be benapo chena Juda be nde nɛ b pɔr egbal ŋ kulti na be kekama to. 15E daŋ lara efuli pɔtɛana so be agbirana nɛ kegbir be kapɔrduli nɛ e daŋ ta n yili bɔrɛsure na ase na nna ashi bɔrɛlambu na to. Nseŋ lara agbir be ebɔrɛsureana nɛ e pɔr n yili kebee nɛ b pɔr bɔrɛlambu na n yili so na nɛ Jerusalɛm be kade to kikɛ, n ta amo kikɛ n lar kade na be ekarso n ya lɛ. 16E daŋ naŋ lɔŋɛ bɔrɛsure nɛ baa lara kɔnɔkoŋwuleso nɛ kechɔrɔ be esarga kumo so na nna n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ, nseŋ kaŋɛ Juda be basa kikɛ fanɛ b baa shuŋ Enyɛnpe nɛ Ebɔrɛ na. 17Nɛ basa na bɛ kusɔ nɛ ewura Manase kaŋɛ na so, ama b daŋ ya ka shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nna ashi kakpa nɛ baa shuŋ bumo be agbirana na. 18Kusɔ kama nɛ ewura Manase daŋ wora na, nɛ mbe kabɔrɛkule, nɛ abɔya kama nɛ Enyɛnpe Israɛl be Ebɔrɛ na daŋ bɔla anebiana so n sa mo na kikɛ be asheŋ wɔ Israɛl be bewura be adrasheŋ be nwɔl na to. 19Ewura Manase be kabɔrɛkule nɛ kananɛ Ebɔrɛ nu mbe kekule, nɛ alubi nɛ e wora kikɛ pɔɛŋ nseŋ chɛrga, nɛ nnyamase be agbirana nɛ e shuŋ nɛ mboŋ nɛ e pɔr kegbirche Ashira nɛ agbirana be mpɔrduli, nɛ asheŋ nɛ e wora kikɛ be asheŋ wɔ anebiana be adrasheŋ be nwɔl to. 20Manase ka wu, ewura be laŋ to nɛ b daŋ puli mo, nɛ mo pibinyɛn Ammɔn sɔ mo so n ji kuwura.

Juda be ewura Ammɔn be asheŋ

(2 Bewura 21:19-26)

21Ammɔn daa la nfɛ adunyɔ nɛ anyɔ nna pɔɛŋ nseŋ ki Juda be ewura, mo alɛ nseŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ anyɔ. 22E daŋ wora alubi nna ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ fanɛ kananɛ mo tuto ewura Manase daŋ wora na gbagba. Agbir nɛ mo tuto daŋ shuŋ na, amo nɛ mo alɛ gba daŋ shuŋ. 23Ammɔn bre daa maŋ chɛrga mbe nfɛra m bar mbe kumu ase n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ fanɛ kananɛ mo tuto daŋ wora na. Mo ere be kulubi gba daa chɔ mo tuto peya ga.

24Ewura Ammɔn be benapo be benimuana daŋ we n wɔtɔ abar nna n ya mɔ mo ashi ewura be laŋ to. 25Ndoŋ nna nɛ Juda be basa mɔ basa nɛ b mɔ ewura Ammɔn na nseŋ ta mo pibinyɛn Josaya ŋ ki ewura.

34

Juda be ewura Josaya be asheŋ

(2 Bewura 22:1-2)

1Josaya daŋ ji nfɛ aburwa nna pɔɛŋ nseŋ ki Juda be ewura, mo alɛ daŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ adesa nɛ kako nna. 2E daa wora asheŋ nɛ a niŋi ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ be anishito nna nsaa bɛ mo nananyɛn ewura Deevid be aya so nɛ Ebɔrɛ be mbra na kikɛ so dede.

3Josaya ka ji kuwura be kafɛ burwasopo to, jemanɛ nɛ e kra la kabrantiɛfɔlbi na, nɛ e fara a bunyaŋ mo nananyɛn ewura Deevid be Ebɔrɛ na. Mbe kuwurji be kafɛ kuduanyɔsopo to, nɛ e fara a jija mboŋ nɛ nnyamase bee shuŋ bumo be agbir, nɛ kegbirche Ashira be mpɔrduli nɛ agbir nɛ b shɛl, nɛ amo nɛ b ŋalga asɔ n wora na kikɛ ashi Juda be efuli so nɛ Jerusalɛm to. 4E daŋ shin nna nɛ b bure kegbir nɛ baa tre Baal na be ebɔrɛsure nɛ ebɔrɛsure nɛ baa chɔɔ duwu amo so na. Nseŋ shin nɛ b bɛa kegbirche Ashira be mpɔrduli nɛ agbir nɛ a ka na kikɛ to n lɛ basa nɛ b daa shuŋ amo na be nchaŋana so. 5Kumo be kaman nɛ ewura Josaya shin nɛ b chɔɔ agbirwuraana na be awibi ashi ebɔrɛsure nɛ b daa shuŋ agbir na so. Nɛ kumo be loŋ shin nɛ Juda be efuli so ebi nɛ Jerusalɛm to ebi lar kagbirshuŋ be eyurpi to. 6E daŋ wora loŋ koŋwule na nna ashi ndegboŋana nɛ ndewurbi nɛ a wɔ Manase be epeŋitɔrkpa be kaba so nɛ Efrayim nɛ Simiɔn be eyiri be nsawule so hale n ya fo Naftali be kelargato be esoso be kaba so kikɛ. 7E daŋ bure ebɔrɛsure nɛ kegbirche Ashira be mpɔrduli nɛ a wɔ Israɛl be kelargato be esoso be kaba so be efuli so kikɛ nna nseŋ kɔr agbir na to nseŋ bɛa ebɔrɛsure nɛ baa chɔɔ eduwu amo so na to kpachɛrkpachɛrbi. E ka wora loŋ n loge nɛ e bɛta n yɔ Jerusalɛm.

8Ewura Josaya ka ji kuwura be kafɛ kuduaburwasopo to saŋɛ so nɛ e lara asɔ lubi kikɛ ashi kasawule na so nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be lambu to na, nɛ e shuŋi mbe benimuana asa fanɛ b ya shin nɛ b lɔŋɛ bɔrɛlambu na to. Benimu na e daa la Shafan nɛ e la Azaliya pibinyɛn na nɛ Gomena Maseya nɛ e shi Jerusalɛm na nɛ Jɔa nɛ e la Jɔahaz pibinyɛn nɛ e bee sibɛ gomena be asɔ a nase nwɔl to na. 9Le be basa asa ere daŋ ta amansherbi nɛ Livaiebi nɛ baa keni bɔrɛlambu be mbunaana so na daŋ sɔ ashi Manase be epeŋitɔrkpa be kaba so be basa, nɛ Efrayim nɛ Israɛl be basa nɛ b ka na, nɛ bekama nɛ b wɔ Juda nɛ Bɛnjamin nɛ Jerusalɛm na, nna n ya sa bɔrɛmatapo nimuso Hilkiya. 10Loŋ be amansherbi na nɛ b ta n sa benyɛn asa nɛ baa keni bɔrɛlambu na be kelɔnɛ be kushuŋ so na, nɛ bumo alɛ ta amo n sa 11ekapɛnta nɛ bepɔrpo na fanɛ b tɔ ajembu nɛ ndibi n lɔŋɛ ebu nɛ Juda be bewura na shin nɛ k jija na. 12Basa nɛ b daŋ shuŋ kushuŋ na daŋ ji kashenteŋ ga. Livai be basa ana e daa keni bumo so. Basa ana na e daa la Jahaf nɛ Obadaya nɛ b shi Mɛrari be kabuna na, nɛ Zakareya nɛ Meshulam nɛ b shi Kohaf be kabuna na. Livaiebi ko malɛ nɛ b nyi nshɛ be keboŋ ga na 13e daa keni basa nɛ baa sulɔ ajembu nɛ ndibi nɛ b kɔ a pɔr na nɛ bumo nɛ baa shuŋ ashuŋ be yiri yiri na so, nɛ beko malɛ la besibɛpo nɛ beko malɛ bee keni mbunaana na so.

14B ka lara amansherbi na ebu nɛ baa ta asɔ a wɔtɔ na to, nɛ bɔrɛmatapo Hilkiya wu Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra be kawɔl nɛ e ta n sa Mosis dra dra na ashi keshishɛrsawule na so na. 15Hilkiya daŋ ta kawɔl na nna n sa Shafan nɛ e la esibɛpo ashi ewura be laŋ to na nseŋ kaŋɛ le: “N wu mbra be kawɔl ere bɔrɛlambu to nna.” 16Ndoŋ nna nɛ Shafan ta kumo n ya sa ewura na nseŋ kaŋɛ mo le: “Yiramu, an wora kusɔ kama nɛ fo kaŋɛ anyi na kikɛ. 17An ta amansherbi nɛ a wɔ bɔrɛlambu na to na n sa beshumpo na nɛ basa nɛ baa keni bumo so na kikɛ.” 18Kumo be kaman nɛ e naŋ kaŋɛ le: “Bɔrɛmatapo Hilkiya e ta kawɔl ere n sa ma.” Nseŋ kraŋ kumo awɔrso n sa ewura na.

19Ewura na ka nu kusɔ nɛ k wɔ mbra be kawɔl na to na, nɛ e kpɛa mbe epiŋi to kagbenejijaso, 20nseŋ tre Hilkiya nɛ Shafan nɛ Ahikam nɛ e la Shafan pibinyɛn na nɛ Abdɔn nɛ e la Maika pibinyɛn na n ta Asaya nɛ e la mo gbagba be kenya na m ba shɛr abar so epul na to nseŋ kaŋɛ le: 21“Enyɛnpe Ebɔrɛ na be agbo beeŋ ba wɔ ma nɛ ma basa kama nɛ b kra wɔ Israɛl nɛ Juda na so ga ŋkpal an nananyɛnana ka maŋ nu n sa mo nseŋ kini kewora kusɔ nɛ kawɔl ere bee ŋini fanɛ b wora na so. Amoso men ya bishi n fin kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na bee sha fanɛ an wora.”

22Ndoŋ nna nɛ Hilkiya nɛ basa nɛ ewura na shuŋi na yɔ anebiche nɛ baa tre Hulda nɛ e wɔ Jerusalɛm be kelargato be esoso be kaba so na kutɔ. Hulda mo kul Shallum nɛ e la Tikva pibinyɛn nsaa la Hahas mo nanabi na e daa keni bɔrɛlambu na be epiŋi so. B daŋ kaŋɛ anebi na kusɔ nɛ k wora kikɛ nna, 23nɛ e kaŋɛ bumo fanɛ b bɛta n yɔ ewura na kutɔ n ya kaŋɛ mo 24le be kubɔya nɛ k shi Enyɛnpe Ebɔrɛ kutɔ ere. E yɛ Ebɔrɛ yɛ: “Meeŋ gberge Juda be basa kikɛ kusoe fanɛ kananɛ b kraŋ kawɔl na to ashi Juda be ewura be anishito na. 25Ŋkpal b ka kini ma nsaa lara esarga a sa efuli pɔtɛana be agbirana so ma agbo kaa ga. Kusɔ nɛ b wora na so, ma agbo maaŋ wushi kikɛ. 26Ewura na bre, kusɔ nɛ ma Enyɛnpe Israɛl be Ebɔrɛ na kɔ nɛ ŋ kaŋɛ mo nde. Fo ere nu kusɔ nɛ b sibɛ n wɔtɔ kawɔl na to 27nseŋ chɛrga fo nfɛra m bar fo kumu kaseto ŋ kpɛa fo asɔbuuso to kagbenejijaso a shu ŋkpal ŋ ka kaŋɛ fanɛ meeŋ gberge Juda be basa kusoe so. N nu fo kabɔrɛkule, 28amoso kasogberge nɛ ŋ kɔ a ba Juda be basa so na maaŋ ba, ama fo wu kagbenewushiso nna pɔɛŋ.” Ndoŋ nna nɛ basa na ta kubɔya na m ba sa ewura Josaya.

Ewura Josaya ka kre kewora Enyɛnpe Ebɔrɛ kasonu be asheŋ

(2 Bewura 23:1-20)

29Ndoŋ nna nɛ ewura Josaya tre Juda nɛ Jerusalɛm be bejuŋkparpo na kikɛ m ba abar so 30nɛ mo nɛ bumo nɛ bɔrɛmatapoana na nɛ Livaiebi na nɛ basa nɛ b ka na, damawuraana nɛ betirpo kikɛ, n yɔ bɔrɛlambu na to. B ka shɛr na nɛ ewura na kraŋ Ebɔrɛ be ŋkre be kawɔl nɛ b daŋ wu bɔrɛlambu na to na bumo kikɛ be anishito. 31Kumo be kaman nɛ e yili shabɔrɛ na be kakpa nɛ bewura bee chena na n nase kɔnɔ n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na fanɛ e beeŋ bugi mbe kagbene kikɛ n wora kasonu n sa mo nseŋ bɛ mbe mbra nɛ asheŋ nɛ e yili n sa bumo na nɛ kɔnɔ naseso be ŋkre be asheŋ nɛ b sibɛ n wɔtɔ kawɔl na to na kikɛ so. 32E daŋ shin nna nɛ Bɛnjamin be yiri to be basa nɛ bekama nɛ b daa wɔ bɔrɛlambu na to na kikɛ nase kɔnɔ fanɛ baaŋ baa bɛ kɔnɔ naseso be ŋkre na so. Amoso Juda be basa daa bɛ bumo nananyɛnana nɛ Ebɔrɛ be kɔnɔ naseso be ŋkre na so nna. 33Ewura Josaya daŋ mur agbir nɛ Ebɔrɛ kishi ga na nna ashi Israɛl be kasawule na so kikɛ. Mo alɛ ka daa wɔ ŋkpa to na, e daŋ shin nna nɛ basa na bee shuŋ Enyɛnpe bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na nna.

35

Ewura Josaya ka ji kebansonchoŋ be kejigboŋ na be asheŋ

(2 Bewura 23:21-23)

1Ewura Josaya daŋ yili kumo nna fanɛ b ji kebansonchoŋ be kejigboŋ na ashi Jerusalɛm m maŋkura Enyɛnpe Ebɔrɛ na; nɛ b mɔ kejigboŋ na be kubɔlpo na kufɔl sososo na be nchɛ kuduana na. 2E daŋ sa bɔrɛmatapoana na kushuŋ nɛ k daga fanɛ b baa shuŋ bɔrɛlambu na to nna, nseŋ leŋ bumo to fanɛ b baa shuŋ kumo nɛnɛ. 3Kusɔ nɛ e daŋ kaŋɛ Livaiebi nɛ b ta m bɔɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ enɔ nɛ b la Israɛlebi be mbra ŋinipoana na nde: “Men maaŋ naa sulɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka cheembi na a nite a kilgi to, ŋkpal manɛ so k tea yil bɔrɛlambu nɛ ewura Sɔlɔmɔn nɛ e la ewura Deevid pibinyɛn na pɔr nɛ menyeeŋ baa shuŋ Enyɛnpe men be Ebɔrɛ na nɛ mbe basa Israɛlebi na to nna. 4Men wora shiriya mbuna mbuna so n shuŋ kushuŋ nɛ ewura Deevid nɛ mo pibinyɛn ewura Sɔlɔmɔn sa menyi na, 5nseŋ barga men be amu to, saŋɛ na so Israɛl be kanaŋ kikɛ beeŋ baa nya kechɛto men kutɔ ashi bɔrɛlambu na to. 6Basa baŋ bar kebansonchoŋ be ekpakpafɔlbi nɛ mboe, menyi e daga fanɛ men mɔ amo n lɔŋɛ amo nseŋ fɔr menyi be amu so daŋkare be ekpa so pɔɛŋ n ta amo n lara sarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na, nseŋ shin nɛ Israɛlebi e bɛ keŋini nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ta n sa Mosis na so n ji kejigboŋ na. Amoso men keta men be amu nɛnɛ, n sa maŋ wora kusɔ kama nɛ k beeŋ shin nɛ men wora eyurpi daŋkare be ekpa so.”

7Mbɔlpo nɛ mboe ŋgboŋ adesa, nɛ egbolu malɛ ŋgboŋ asa nɛ ewura Josaya gbagba daŋ lara n sa fanɛ b ta n lara kebansonchoŋ be sarga na. 8Mbe benimuana na gba daŋ lara asɔbɔya nna n sa basa na nɛ bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi na. Hilkiya nɛ Zakareya nɛ Jehiɛl nɛ baa keni bɔrɛlambu na so na gba daŋ ta ekpakpafɔlbi nɛ mboe ŋgboŋ anyɔ nɛ alfa ashe nɛ egbolu alfa asa nna n sa bɔrɛmatapoana na fanɛ b ta n lara sarga kebansonchoŋ be kejigboŋ na be kachɛ na. 9Konaya nɛ Shemaya nɛ Natanɛl nɛ b la Konaya mo sipoana na, nɛ Hashabia nɛ Jeɛl nɛ Jozabad nɛ b la Livaiebi be benimu na gba daŋ bar ekpakpafɔlbi nɛ mboefɔlbi ŋgboŋ anu nɛ egbolu alfa anu nna m ba sa Livaiebi na fanɛ b ta n lara sarga.

10B ka daŋ bela kusɔ kama ase n loge nsaa shin nɛ b ji kebansonchoŋ be kejigboŋ na, nɛ bɔrɛmatapoana na nɛ Livaiebi na ya yili bumo be eyilikpa nɛ ewura na daŋ sa bumo na. 11B ka mɔ ekpakpafɔlbi na nɛ mboe na n loge, nɛ Livaiebi na bɛ amo nɛ bɔrɛmatapoana na malɛ ta amo be ŋklaŋ ŋ ŋmenyaŋ bɔrɛsure na so. 12Ndoŋ nna nɛ b barga eblaŋ nɛ baaŋ ta n lara sarga chɔɔso na to n sa basa na kanaŋ kanaŋ nɛ ntuŋ ntuŋ so fanɛ kananɛ Mosis ŋini mbe mbra na to na gbagba chap. Loŋ koŋwule na nɛ b daŋ ta egbolu na gba n wora. 13Livaiebi na daŋ tɔ kebansonchoŋ be kejigboŋ be esargablaŋ na edɛ to nna fanɛ kananɛ mbra na ŋini na gbagba chap, nseŋ chige amo manaŋ manaŋ n sa basa na. Mpuliya nɛ edadishani nɛ echeenshi nɛ b daŋ ta n daŋɛ eblaŋ nɛ a ka na bre. 14Bɔrɛmatapoana na daŋ chɔɔ asɔbɔya nɛ baa chɔɔ kelelemuto na nna, nɛ asɔbɔya be eblaŋ lela nɛ baa chɔɔ a lara sarga na bɔrɛsure na so nna hale nɛ kanyɛ ya biri. B ka wora ade kikɛ n loge, nɛ Livaiebi na chige eblaŋ nɛ a ka na to n sa bumo be amu nɛ bɔrɛmatapoana nɛ b la Ɛɛrɔn be kaman to ebi na. 15Livaiebi nɛ b la beshɛbompo nsaa shi Asaf be kabuna na bre daa wɔ kaboŋ nɛ ewura Deevid nɛ Asaf nɛ Heman nɛ Jedutum nɛ e la ewura Deevid be anebi na daŋ yili fanɛ b baa wɔ na nna. Bekumpo nɛ baa keni bɔrɛlambu na be mbuna so na gba daa maŋ yige bumo be ashuŋ, ŋkpal bumo braana Livaiebi na ka shuŋ kebansonchoŋ be kejigboŋ na be kushuŋ n sa bumo so. 16Ewura Josaya daŋ shin nna nɛ b ji Kebansonchoŋ be kejigboŋ na, nseŋ chɔɔ esarga bɔrɛsure na so m bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kananɛ b yili kumo dra dra na gbagba chap. 17Ndoŋ nna nɛ Israɛl be basa na ta nchɛ ashunu m bɛ abar so n ji Kebansonchoŋ be kejigboŋ na. Kumo koŋwule nɛ baa tre Bodobodo nɛ a maŋ kɔ yiisi na be kejigboŋ na. 18Baŋ yili anebi Samuɛl be jemanɛ so kikɛ, basa daŋ maŋ naŋ shɛr alegaiso n ji kebansonchoŋ be kejigboŋ loŋ kikɛ. Bewura nɛ b ji n choŋ na be ekama daŋ maŋ ji kebansonchoŋ be kejigboŋ fanɛ kananɛ ewura Josaya nɛ bɔrɛmatapoana nɛ Livaiebi nɛ Juda nɛ Israɛl nɛ Jerusalɛm be basa kikɛ chala n ji kumo na. 19Ewura Josaya ka ji kuwura be kafɛ kuduaburwasopo to nɛ b daŋ ji le be kejigboŋ ere.

Ewura Josaya be kuwurji be lalaloge be asheŋ

(2 Bewura 23:28-30)

20Ade kikɛ be kaman, saŋɛ nɛ ewura Josaya lɔŋɛ bɔrɛlambu na to n loge na, nɛ ewura Neeko nɛ e shi Ijipt be efuli so, juŋkpar mbe benapo n yɔ Kachimish nɛ k wɔ Yufreetes be lɔrgboŋ na ase na nɛ b ya kɔ kena. Nɛ ewura Josaya gba nɛ mbe benapo lar n yɔ nɛ b ya tu bumo ŋ kɔ, 21nɛ ewura Neeko ta le be kubɔya ere n sa ewura Josaya. E yɛ: “Juda be ewura, fo kɔnɔ maŋ ti kena nɛ mee kɔ ere so. Mannɛ fo nɛ m ba nɛ m ba kɔ, ndoŋana nɛ m ba nɛ m ba kɔ nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ ma fanɛ n wora loŋ manaŋ. Ebɔrɛ wɔ ma kaman, amoso sa maŋ kuŋ ma akpa, nɛ mannɛ aloŋ e beeŋ mur fo.” 22Ama ewura Josaya bre daŋ baa yili kena na be kekɔ so nna. E daŋ kini kenu kusɔ nɛ Ebɔrɛ bɔla ewura Neeko so ŋ kaŋɛ na nna nseŋ chɛrga mbe asɔbuuso n yɔ Magido be kepla na so n ya kɔ ewura Neeko kena.

23Kena na to nɛ Ijipt be benapo ko to atanyembi n da ewura Josaya. Ndoŋ nna nɛ e kaŋɛ mbe nyɛrbi le: “Men keta ma n lar nfe, ŋkpal manɛ so n doro ga!” 24Ndoŋ nna nɛ b lara mo gbaŋɛturko nɛ e daa wɔtɔ na to n wɔtɔ mbe gbaŋɛturko pɔtɛ to n yɔ Jerusalɛm. E ka wu, nɛ b ya puli mo kakpa nɛ baa puli bewura na, nɛ Juda nɛ Jerusalɛm be basa kikɛ shu mbe keeli.

25Ndoŋ nna nɛ anebi Jɛremaya wora ewura Josaya be keeli be kashɛ. Israɛl be benyɛn nɛ beche kra boŋ kashɛ na a nyiŋi ewura Josaya be luwu saŋkama. Loŋ be kashɛ na wɔ Israɛlebi be nli be nshɛ be kawɔl to.

26Ewura Josaya be kananɛ e ta mbe kumu m bɔɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ enɔ nɛ kananɛ e daa wora kasonu a sa Enyɛnpe be mbra na, 27nɛ mbe sososo nɛ lalaloge kikɛ be kusɔ nɛ e wora kikɛ wɔ Israɛl nɛ Juda be bewura be adrasheŋ be nwɔl to.

36

Juda be ewura Jehowahaz be asheŋ

(2 Bewura 23:30-35)

1Ewura Josaya ka wu be kaman nɛ Juda be basa lara mo pibinyɛn Jehowahaz ŋ ki Juda be ewura. 2Jehowahaz daa la nfɛ adunyɔ nɛ asa nna pɔɛŋ nseŋ ki Juda be ewura nseŋ ji kuwura afɔl asa ashi Jerusalɛm to. 3Ijipt be ewura Neeko daŋ pɛ Jehowahaz nna nseŋ tintiŋ Judaebi nɛ b ka gbiti kilo ŋgboŋ asa nɛ alfa ana nɛ shuwa kilo adesa nɛ ana n sa mo. 4Ewura Neeko daŋ shin nna nɛ Jehowahaz mo da Eliakim ki Juda be ewura nɛ e chɛrga mbe ketre ŋ ki Jehowakim. E daŋ ta Jehowahaz nna n yɔ Ijipt be efuli so n ya ti ebu.

Juda be ewura Jehowakim be asheŋ

(2 Bewura 23:36—24:7)

5Jehowakim daa la nfɛ adunyɔ nɛ anu nna pɔɛŋ nseŋ ki Juda be ewura nseŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ kudukako. E daŋ wora alubi nna ŋ gbiti Enyɛnpe mbe Ebɔrɛ na. 6Jemanɛ nɛ Jehowakim bee ji kuwura na nɛ Babilɔn be ewura Nebukadneeza kɔ n sɔ Juda nseŋ pɛ Jehowakim n ta danyaŋ be ŋgbɛlɛbi ŋ kre mo n yɔ Babilɔn. 7Ewura Nebukadneeza daŋ ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛ lambu na to be asɔ lela nna n ya wɔtɔ mbe laŋ to ashi Babilɔn. 8B daŋ sibɛ asɔ kama nɛ ewura Jehowakim daŋ wora, nɛ asheŋ lubi nɛ Ebɔrɛ kishi ga kama nɛ e daŋ wora na kikɛ n wɔtɔ Israɛl nɛ Juda be bewura be adrasheŋ be nwɔl to nna. Mo pibinyɛn Jehowachin e daŋ sɔ mo so n ji kuwura.

9Jehowachin daa la nfɛ kuduaburwa nna pɔɛŋ nseŋ ki Juda be ewura. Mo alɛ daŋ ji kuwura Jerusalɛm to afɔl asa nɛ nchɛ kudu nna. Mo alɛ gba daŋ wora kulubi nna ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ na. 10Dɔchubɔrɛ be jemanɛ ka fo nɛ ewura Nebukadneeza pɛ Jehowachin nseŋ ta bɔrɛlambu na to be asɔ lela n ti mo so n yɔ Babilɔn nseŋ ta Jehowachin mo wɔpa Zɛdikaya ŋ ki Jerusalɛm be ewura.

11Zɛdikaya daa la nfɛ adunyɔ nɛ kako nna pɔɛŋ nseŋ ki Juda be ewura, mo alɛ nseŋ ji kuwura Jerusalɛm to nfɛ kudukako. 12E daŋ wora kulubi nna ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ nseŋ kini kebar mbe kumu kaseto n nu anebi Jɛremaya be kubɔya nɛ k shi Enyɛnpe Ebɔrɛ kutɔ na.

13Ewura Zɛdikaya daŋ kini kenu n sa ewura Nebukadneeza nɛ e daŋ tintiŋ mo nɛ e bɔ Ebɔrɛ fanɛ e beeŋ bugi kagbene a shuŋ mo na nna. E daa kɔ kumu kpakpaso nna nseŋ kini kechɛrga m bɛta m ba Enyɛnpe Israɛl be Ebɔrɛ na kutɔ. 14Ndoŋ nna nɛ Juda be basa nɛ bɔrɛmatapoana na wora alubi damta nɛ Ebɔrɛ kishi ga na. B daa shuŋ efuli pɔtɛana nɛ a chena m mata bumo na be agbirana nna, nsaa wora eyurpisheŋ a gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛlambu cheembi nɛ k wɔ Jerusalɛm to na. 15Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la bumo nananyɛnana be Ebɔrɛ na daa shuŋi anebiana nna, nɛ baa kpele bumo kusoe ŋkpal e ka daa maa sha kemur mbe basa nɛ mbe bɔrɛlambu nɛ e wɔ kumo to na so. 16Ama b daŋ kplaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kamalga so nna nsaa wora mbe mbɔ nɛ e daa shuŋi bumo kutɔ na amɔmɔshiasheŋ nsaa mushe mbe anebiana na, hale nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be agbo kaa alegaiso nɛ shɛŋ maŋ naa wɔtɔ nɛ k sɔ basa na.

17Ŋkpal loŋ so Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ shin nna nɛ Babilɔn be ewura nɛ mbe benapo ba kɔ bumo kena, nseŋ mɔ Juda be mbrantiɛbia nɛ b wɔ bɔrɛlambu na to na. E daa maŋ wu esa kikɛ kuwɔr, nseŋ mɔ mbifɔlbi nɛ benimu nɛ benyɛn nɛ beche nɛ belɔpo nɛ alenfiawuraana kikɛ. Ebɔrɛ daŋ shin nna nɛ e mɔ basa kikɛ kade na to. 18Ewura Nebukadneeza daŋ ta bɔrɛlambu na to be amansherbi nɛ kumo to be asɔ nɛ a ka kikɛ nna n ta ewura na nɛ mbe benimuana be amansherbi kikɛ n ti so m bɛta n yɔ Babilɔn. 19Ewura Nebukadneeza daŋ chɔɔ bɔrɛlambu na nɛ ewura be laŋ nɛ kade na kikɛ nna nseŋ da kumo be egbal n lɛ. 20E daŋ pɛ basa nɛ b maŋ wu kena to na nna n yɔ Babilɔn be efuli wɔfɔ na nɛ b ya ki mo nɛ mbe mbia be anya hale n ya fo jemanɛ nɛ Pɛshiya be efuli so be kuwurji fara a ji eleŋ na. 21Ndoŋ nna nɛ Israɛl be kasawule na dese nfɛ adushunu nɛ esa maŋ wɔ kumo so, nɛ kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ bɔla anebi Jɛremaya so ŋ kaŋɛ fanɛ kasawule na beeŋ ki keshishɛrsawule n dese nfɛ adushunu na, bɔlɔ so.

Ewura Sairus ka shin nɛ Juwebi na bɛta m ba Juda be asheŋ

(Ɛzra 1:1-4)

22Pɛshiya be ewurgboŋ nɛ baa tre Sairus na be kuwurji be kafɛ juŋkparso to nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ e sibɛ kubɔya ere n wɔtɔ nwɔl to nseŋ chige nwɔl na n sa mbe efuli so kikɛ ebi nɛ b kraŋ nwɔl na awɔrso, saŋɛ na so kusɔ nɛ e bɔlɔ anebi Jɛremaya so m malga na beeŋ bɔlɔ so.

23“Ma Sairus nɛ n la Pɛshiya be efuli so be ewurgboŋ na e naa kaŋɛ menyi le na fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e wɔ ebɔrɛso na e ta durnya ere kikɛ be kuwura m buu ma nseŋ ta bɔrɛlambu na be kepɔr ashi Jerusalɛm nɛ k wɔ Juda be efuli so na be kushuŋ n sa ma. Amoso, menyi bekama nɛ men la Ebɔrɛ be basa na e yɔ n ya lɔŋɛ bɔrɛlambu na m pɔr. Enyɛnpe menyi be Ebɔrɛ na e baa wɔ menyi kutɔ.”