SAMUƐL
BE KAWƆL JUŊKPARSO NA
1Ɛlkana nɛ mbe laŋ to ebi be asheŋ
1Kanyɛn ko e daa wɔ Raama ashi Efrayim be efuli so be kakpa nɛ abee wɔ na nɛ baa tre mo Ɛlkana. Ɛlkana mo tuto e daa la Jeroham nɛ mo nananyɛn malɛ daa la Elihu nɛ Elihu malɛ mo tuto daa la Tohu nɛ Tohu malɛ mo tuto daa la Zuuf. 2Beche anyɔ nɛ Ɛlkana daa kɔ. Eko be ketre e daa la Haana nɛ eko malɛ be ketre daa la Pɛnina. Pɛnina daa kɔ mbia, ama Haana bre daa maŋ kɔ.
3Kafɛ kikɛ Ɛlkana daa shi Raama nna a yɔ Shilo n ya kaa bunyaŋ Enyɛnpetale na nsaa lara sarga a sa mo. Eli nɛ mbe mbinyɛnsobi anyɔ nɛ baa tre Hofni nɛ Finihas na e daa la bɔrɛmatapoana ashi ndoŋ. 4Saŋkama nɛ Ɛlkana baŋ lara sarga, e bee chige sarga be eblaŋ na nna n sa mbe eche Pɛnina nɛ mbe mbinyɛnsobi nɛ mbichesobi. 5Hale Enyɛnpe Ebɔrɛ ka shin nɛ Haana daa la egbentepo na kikɛ Elkana daa sa mo sarga na be eblaŋ lela nna a chɔ Pɛnina nɛ mbe mbia ŋkpal e ka bee sha Haana ga so. 6Haana mo chamana Pɛnina daa wora mo eyurto nɛ asheŋ besaso nna ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ ka shin nɛ e la egbentepo so. 7Kafɛ kikɛ nɛ b baŋ yɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ be lambu to, Pɛnina bee wora Haana eyurto ga nna hale nɛ e baa shu nseŋ kini ajibi gba be keji. 8Nɛ mo kul Ɛlkana e bishi mo le: “Haana, manɛ nna nɛ fee shu nsaa maa ji? Manɛ nna nɛ fo kagbene jija fo loŋ? M maŋ chɔ fo ka kɔ mbinyɛnsobi kudu bre a?”
9Kachako b ka ji ajibi n loge nɛ Haana koso nɛ e ya kule Ebɔrɛ, nɛ Eli malɛ chena mbe kabɛ so m mata bɔrɛlambu na be kukuloŋ. 10Haana be kagbene daŋ jija mo nna ga nɛ kabɔltoduŋi pɛ mo, amoso e ka daa kule Ebɔrɛ na kikɛ nɛ e bee shu, 11nseŋ nase kɔnɔ ŋ kaŋɛ le: “Enyɛnpetale, n la fo kebita nna! Ama kebaawɔtɔ ki ma jiga. Nɛ fo baa maŋ teŋ ma so nseŋ chɛ ma to nɛ n nya ebinyɛn, kumo ere ma alɛ beeŋ laŋɛ mo n sa fo nɛ e baa wɔ fo kutɔ hale n ya fo mbe luwuachɛ. Kusɔ nɛ k beeŋ ŋini fanɛ n ta kebia na ŋ kɛ fo e la fanɛ b maaŋ she mbe emin kikɛ.”
12Haana daŋ kule Ebɔrɛ n chɛr nɛ Eli bee keni mbe kɔnɔ. 13E daa kule Ebɔrɛ mbe kagbene to nna nɛ mbe kɔnɔ bee wora nyuminyumibi, ama kamalga daa maa lar. Ndoŋ nna nɛ Eli fɛ fanɛ e boo nsa nna, 14nseŋ kaŋɛ mo le: “Saŋɛ mo gba nɛ feeŋ yige fo kaboo ere? Lar fo kasanuu ere to.”
15Nɛ Haana kaŋɛ le: “N nyɛnpe, m maŋ boo nna! M maŋ la esa nɛ mee nuu nsa. Kagbenejija nɛ kabɔltoduŋi e tɔr ma so nɛ mee kaŋɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ma etɔrɔsheŋ. 16Sa maŋ kaŋ fɛ fanɛ eche jiga e la ma. Kebaawɔtɔ e ki ma cham nɛ mee kule le be kabɔrɛkule na.”
17Nɛ Eli kaŋɛ le: “Israɛl be Ebɔrɛ na e wora kusɔ kama nɛ fo kule mo ere n sa fo. Ebɔrɛ e yɛr fo nɛ alenfia.”
18Nɛ Haana chɔrɔ mo ŋkpal e ka sa mo ebɔl lela so. Ndoŋ nna nɛ mbe kagbene wushi mo nɛ e lar n ya ji ajibi.
B ka Kurge Samuɛl be asheŋ
19Kumo be ŋklade kachipurdidi nɛ Ɛlkana nɛ mbe kanaŋ wule ŋ koso n ya bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ nseŋ bɛta n yɔ Raama, bumo be kade to. Elkana nɛ mbe eche Haana ka di keche nɛ kenyɛn nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nu Haana be kabɔrɛkule. 20Ndoŋ nna nɛ e di kedampo ŋ kurge ebinyɛn, nseŋ fɛ mbe kumu to le: “Ŋ kule Enyɛnpe Ebɔrɛ nna nɛ e sa ma mo.” Amoso e daŋ nase mbe ketre Samuɛl nna.
21Kafɛ kikɛ Ɛlkana nɛ mbe kanaŋ kikɛ daa yɔ n ya kaa lara sarga nna a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na nsaa ta kakɛ nɛ e nase kɔnɔ fanɛ e beeŋ ba sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na a ti so a yɔ. 22Ama kafɛ nɛ Haana kurge na mo ere daa maŋ yɔ. Le nɛ e daŋ kaŋɛ mo kul: “Ma nɛ Samuɛl bre maaŋ yɔ ama m baŋ ku mo kenyipo nna pɔɛŋ nseŋ ta mo n ya sa Enyɛnpe Ebɔrɛ ashi Shilo nɛ e baa wɔ ndoŋ hale n ya fo mbe luwu achɛ.”
23Nɛ Ɛlkana kaŋɛ le: “K nyalɛ, wora kusɔ nɛ fee fɛ fanɛ k walɛ n sa fo, ama baa wɔ laŋ to n ya fo saŋkama nɛ feeŋ ku kebia na kenyipo. Enyɛnpe Ebɔrɛ e shin nɛ fo kɔnɔ nɛ fo nase na e bɔlɔ so.” Ndoŋ nna nɛ Haana chena laŋ to a nyipo kebia na n ya fo saŋɛ nɛ e ku mo kenyipo.
24Haana ka ku kebia na kenyipo, nɛ e ta mo n yɔ Shilo. E daŋ ta nfɛnsa be gbolu nɛ nyifu kilo kudu nɛ nsa belbelso deŋkeŋ be bɔlɔ n ti kebia na so nna m ba Enyɛnpe Ebɔrɛ be lambu to ashi Shilo. 25B ka mɔ gbolu na n loge nɛ b keta kebia na n yɔ Eli kutɔ. 26Nɛ Haana kaŋɛ mo le: “N nyɛnpe fo pin ma a? Ma e la kache nɛ e daŋ ba yili nfe jemanɛ ko a kule Enyɛnpe Ebɔrɛ na. 27Ŋ kule Enyɛnpe Ebɔrɛ kebia ere nna nɛ mo alɛ sa ma kusɔ nɛ ŋ kule na gbagba. 28Amoso mee ta mo nna a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e ba la mo ere Enyɛnpe Ebɔrɛ be kayɛrbi mbe ŋkpa to kikɛ.”
Ndoŋ nna nɛ b bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na.
2Haana be kabɔrɛkule nɛ k du fanɛ kashɛ na be asheŋ
1Ndoŋ nna nɛ Haana boŋ kashɛ ŋ kaŋɛ le:
“Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ ma kagbene fuli ma.
Ma kagbene fuli ma ga ŋkpal Ebɔrɛ ka mɔlga ma nseŋ sa ma eleŋ so.
Ŋkpal kusɔ nɛ Ebɔrɛ wora n sa ma ere so meeŋ mushe ma doŋana.
2Ebɔrɛ kikɛ maŋ wɔtɔ a du cheembi fanɛ fo Enyɛnpe na;
Esa kama maŋ du fanɛ fo.
Fo an be Ebɔrɛ du fanɛ kebee nna a kuŋ anyi.
3Menyi kamoowuwuraana;
men yige men be nfɛlso be mmalga na.
Shɛŋ shɛŋ maa ŋana fo Enyɛnpe Ebɔrɛ so.
Fo alɛ e naaŋ ji ekama be aworbi demu.
4Fo Enyɛnpe e naa buri benapo lempo be ata kikɛ to
nsaa sa bepɔshipo eleŋ.
5Basa nɛ b daa nya a ji yɛlyɛla so na
bee ji paa nna a fin bumo be kusɔ jiso naniere,
ama bekama nɛ akoŋ daa mɔ na bre maŋ naa shu akoŋ.
Fo e shin nɛ egbentepo kurge mbia ashunu,
nɛ bibi damta bumo nio malɛ paŋ mbe mbia kikɛ.
6Fo Enyɛnpe Ebɔrɛ na e naa sa basa ŋkpa, nseŋ naa tiŋ a sɔ kumo;
fo e naa shin nɛ basa bee yɔ nchaŋ to
nseŋ naa tiŋ a bɛta bumo a ba ŋkpa to.
7Fo Enyɛnpe Ebɔrɛ e to ketir nɛ kedamaya.
Fo e naa ta basa ko a ki bebɔlpo ŋ kaa ta beko malɛ a ki basa gboŋ.
8Fo e naa pulgi betirpo ashi shishɛr to
nsaa lara betentaŋasepo ashi bumo be awurfoŋ to;
Nsaa ta bumo a yili bewurbi be eyilikpa,
ashi ewura be laŋ to be bunyaŋ be kakpa na.
Fo Enyɛnpe e wora durnya ere be gbaltɔlase,
nseŋ pɔr durnya n yili kumo so.
9Fo e naa kuŋ fo basa nɛ baa bɛ fo so kashenteŋto na,
ama belubiworapoana bre, tentembiri to nɛ baaŋ wu n dese.
Anyi gbagba be eleŋ maaŋ tiŋ n shin nɛ an kɔ m pɔɔ so.
10Bekama nɛ baa kɔ fo Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ mur cheche.
Feeŋ shin nɛ bɔrɛ e shi esoso m ponte ŋ kɔ bumo.
Fo Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ ji durnya ere kikɛ demu,
nseŋ ta eleŋ nɛ yuku n sa fo ewura lara so.”
11Kede be kaman nɛ Ɛlkana nɛ Haana bɛta n yɔ bumo be kade to Raama, ama kebinyɛnsobi Samuɛl bre daŋ shir bɔrɛmatapo Eli kutɔ nna ashi Shilo a shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na.
Eli be mbinyɛnsobi be asheŋ
12Eli be mbinyɛnsobi na daa la basa lubi nna nsaa maa nu a sa Ebɔrɛ, 13ŋko a bɛ bɔrɛmatapoana be mbra so. Amoso basa na daŋ baa daŋɛ bumo be sarga be eblaŋ, bɔrɛmatapoana na bee shuŋi kayɛrbi nna nɛ e ta katoe chɛgato 14m ba yuu kapuliya nɛ baa daŋɛ eblaŋ kumo to na n jɔ eblaŋ kama n lara kumo n ya sa bɔrɛmatapoana na. Kananɛ b daa wora Israɛlebi nɛ b daa ba Shilo m ba ka lara sarga na nna na. 15Kumo be kaman, pɔɛŋ nɛ b ta eblaŋ na be nfɔ n ya chɔ gba, nɛ bɔrɛmatapo na be kayɛrbi ba esa nɛ e bee lara sarga na kutɔ m ba kaŋɛ mo le: “Sa ma eblaŋ na be ako nɛ n ya sa bɔrɛmatapo na nɛ e tɔ n we, ŋkpal manɛ so, e maaŋ baa sha eblaŋ daŋɛso ama eblaŋ bumbuŋ.”
16Esa nɛ e bee lara sarga na baŋ kaŋɛ mo fanɛ e shin nɛ e chɔɔ eblaŋ na be nfɔ pɔɛŋ nɛ e ta kekama nɛ k par mo a yɔ, kayɛrbi na bee kilgi nna ŋ kaŋɛ le: “M-m, ta eblaŋ na n sa ma! Nɛ mannɛ loŋ, meeŋ sɔ amo eleŋso!”
17Eli be mbinyɛnsobi na be kulubi daa shi ga ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ be anishito ŋkpal b ka daa maa keni esarga nɛ baa lara a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na a bɔlɔ kenishi so.
Samuɛl ka wɔ Shilo be asheŋ
18Le be saŋɛ so kikɛ nɛ kebinyɛnsobi Samuɛl bee shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na nna, nsaa buu kabɔrɛmata be piŋi nɛ baa tre ɛfɔd na. 19Kafɛ kikɛ malɛ mo nio bee ba piŋi nna a yili, saŋɛ na so mo kul baa yɔ Shilo nɛ e ya lara mbe kafɛ kafɛ be sarga na, nɛ e tu mo n ta kumo n ya sa Samuɛl. 20Nɛ Eli e nɛfa Ɛlkana nɛ mbe eche Haana nseŋ kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ e kraŋ bɔla kache ere so n shin nɛ fo kurge mbia n ti so, saŋɛ na so baaŋ tal emo nɛ fo ta n sa mo ere to.”
Kumo be kaman nɛ b bɛta n yɔ epe.
21Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛfa Haana nɛ e naŋ kurge mbinyɛnsobi asa nɛ mbichesobi anyɔ. Le be saŋɛ ere kikɛ nɛ Samuɛl bee daŋ nsaa shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na be kushuŋ.
Eli ka fiɛ mbe mbinyɛnsobi so be asheŋ
22Eli daŋ bel ga, mo alɛ nsaa nu kusɔ nɛ mbe mbinyɛnsobi na kɔ a ŋini Israɛlebi na hale n nu fanɛ mbia na bee tu beche nɛ baa shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ be Nshɛr be wajɛbu na be kabuna to na nna a di keche nɛ kenyɛn. 23Ndoŋ nna nɛ Eli kaŋɛ mbe mbinyɛnsobi na le: “Manɛ nna nɛ menyee wora le be asheŋ lubi ere? Esa kama bee malga menyi be kulubi ere be asheŋ a kaŋɛ ma. 24Mbia, men yige loŋ be asheŋ na. Enyɛnpe Ebɔrɛ na be basa bee malga asheŋ lubi nɛ menyee wora ere kikɛ be asheŋ a kaŋɛ ma. 25Nɛ fanɛ esa ko baŋ wora n da mo barkasa so, Ebɔrɛ beeŋ tiŋ n lɔŋɛ bumo be kefɛato, ama nɛ fanɛ esa wora n da Ebɔrɛ so wanɛ malɛ e naaŋ tiŋ n lɔŋɛ bumo be kefɛato?”
Ama ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka daŋ yili kumo fanɛ e beeŋ mɔ bumo so, mbinyɛnsobi na daŋ maŋ nu n sa kusɔ nɛ bumo tuto daŋ kaŋɛ bumo na.
26Saŋkama malɛ Samuɛl daŋ baa daŋ eyurto nna a ti so nsaa nya kasha ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ basa kikɛ kutɔ.
Anebi ka malga ŋ gbiti Eli be laŋ to ebi be asheŋ
27Kachako nɛ anebi ko ba Eli kutɔ m ba kaŋɛ mo fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋɛ le: “Saŋɛ so nɛ fo nananyɛn Ɛɛrɔn nɛ mbe kanaŋ daa la Ijipt be efuli so be ewura be anya na nɛ n lara ma kumu ŋ ŋini bumo. 28Mo nɛ n lara Israɛl be eyiri na kikɛ to, fanɛ e baa la bɔrɛmatapo nsaa chɔɔ duwu ashi bɔrɛsure na so a sa ma nsaa buu kabɔrɛmata be piŋi nɛ baa tre ɛfɔd na saŋkama nɛ e bee ba ma anishito, nseŋ sa mbe kaman to ebi ekpa fanɛ b baa ta sarga nɛ baa chɔɔ bɔrɛsure na so na be ako. 29Ama fo maa keni ma esarga na a bɔlɔ kenishi. Manɛ nna nɛ fee bunyaŋ fo mbinyɛnsobi na a chɔ ma nseŋ shin nɛ baa ji esarga na be mboŋ lela kikɛ? 30Ma, Enyɛnpe, Israɛl be Ebɔrɛ na e daŋ nase kɔnɔ fanɛ fo kanaŋ e naaŋ baa la bɔrɛmatapoana mbaanaayɔ, ama mee kaŋɛ fo nna fanɛ loŋ maaŋ naŋ wora kikɛ. Basa kama nɛ baa bunyaŋ ma na nɛ mee sa bunyaŋ nsaa sho bekama nɛ b kishi ma na kɔnɔ. 31Saŋko bee ba nɛ m mɔ fo nɛ basa kama nɛ b wɔ fo kanaŋ to na kikɛ. Menyi be kanaŋ to malɛ maaŋ ba kɔ esa nɛ e beeŋ ji ŋkpa n ya fo mbe mbel be saŋkikɛ. 32Fo kanaŋ beeŋ luri etɔrɔ damta to. Ma alɛ beeŋ nɛfa Israɛlebi nɛ b ka na, ama fo ere be kanaŋ bre, esa kama maaŋ ji ŋkpa n ya fo mbe mbel be saŋɛ. 33Nɛ n shin nɛ fo kanaŋ to be esa ko ba ki bɔrɛmatapo gba kagbene jija beeŋ tɔr mo so nɛ e shu m puŋi anishi. Nɛ mbe kanaŋ to ebi kikɛ malɛ e wu luwu nyaŋnyaŋso. 34Saŋɛ nɛ fo mbinyɛnsobi Hofni nɛ Finihas kikɛ beeŋ wu kachɛ koŋwule na nɛ feeŋ pin fanɛ kusɔ kama nɛ ŋ kaŋɛ na beeŋ bɔlɔ so kashenteŋto. 35Meeŋ lara bɔrɛmatapo mo nɛ e beeŋ baa ji kashenteŋ nsaa nu a sa ma. Meeŋ shin nɛ mbe kanaŋ to ebi e ki bɔrɛmatapoana a shuŋ ma ewura laraso na. 36Fo kanaŋ to be esa kama nɛ e kraa wɔ ŋkpa to malɛ beeŋ yɔ bɔrɛmatapo na kutɔ n ya jɔŋɛ ŋ kule mo amansherbi nɛ ajibi, mo alɛ nseŋ naŋ kule fanɛ b sa mo alɛ gba bɔrɛmatapo be kushuŋ ko nɛ e chɛ to n shuŋ nseŋ nya kusɔ jiso.”
3Enyɛnpe ka lara mbe kumu ŋ ŋini Samuɛl be asheŋ
1Jemanɛ nɛ kebinyɛnsobi Samuɛl daa wɔ Eli kutɔ a shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na, be saŋko saŋko, Enyɛnpe Ebɔrɛ na daa malga a sa basa nna, amoso e daa maa lara mbe kumu a ŋini basa saŋɛ damta. 2Loŋ be saŋɛ na nɛ Eli maŋ naa wu nɛnɛ. Kachako kanyɛso nɛ Eli dese mbe ebu to, 3nɛ Samuɛl malɛ dese Ebɔrɛ be lambu to be kakpa nɛ Ebɔrɛ be ŋkre be deka na wɔ na. Saŋɛ so nɛ Ebɔrɛ be lambu to be fitila na maŋ naŋ duŋ na 4nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ tre Samuɛl nɛ e shuli so ŋ kaŋɛ: “Ma nde,” 5Nseŋ shile n yɔ Eli kutɔ n ya kaŋɛ mo le: “Fo ka tre ma na, ma nde.”
Ama le nɛ Eli daŋ kaŋɛ: “Ma ere maŋ tre fo; bɛta n ya dese.” Ndoŋ nna nɛ Samuɛl bɛta n ya dese.
6Ndoŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ na tre Samuɛl kela nyɔsopo, nɛ Samuɛl koso n yɔ Eli kutɔ n ya kaŋɛ mo le: “Fo ka tre ma na, ma nde.” Nɛ Eli ka mo le: “M pibi maŋ tre fo, bɛta n ya dese.” 7Samuɛl daa maŋ nyi fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na e naa malga mo kutɔ, ŋkpal manɛ so Enyɛnpe Ebɔrɛ na daa maŋ naŋ lara mbe kumu ŋ ŋini mo.
8Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ naŋ tre Samuɛl kela sasopo nɛ e koso n yɔ Eli kutɔ n ya kaŋɛ mo le: “Fo ka tre ma na, ma nde.”
Ndoŋ nna nɛ Eli pin fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na e naa tre Samuɛl, 9nseŋ kaŋɛ mo le: Bɛta n ya dese, e ka baŋ naŋ tre fo, fo kaŋɛ: “Enyɛnpe Ebɔrɛ, baa malga, fo kayɛrbi bee nu.” Ndoŋ nna nɛ Samuɛl bɛta n ya dese.
10Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ba yili Samuɛl kutɔ n tre mo kananɛ e daŋ tre mo na: “Samuɛl! Samuɛl!”
Ndoŋ nna nɛ Samuɛl shuli so ŋ kaŋɛ le: “Baa malga, fo kayɛrbi bee nu.”
11Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mo le: “Samuɛl, Meeŋ wora kusɔ ko Israɛl be efuli so kachako nɛ kɔnɔ e mɔ ekama nɛ e nu kumo be asheŋ. 12Loŋ be kachɛ na ma kasogberge nɛ ŋ kaŋɛ fanɛ meeŋ sa Eli nɛ mbe laŋ to ebi kikɛ na beeŋ bɔlɔ so le chap. 13N teŋ kaŋɛ mo fanɛ meeŋ gberge mbe laŋ to ebi kusoe mbaanaayɔ ŋkpal mbe mbinyɛnsobi ka maŋ ta bunyaŋ n sa ma nsaa wora alubi a gbiti ma nɛ mo alɛ kini keshin nɛ b yige kebaawora loŋ so. 14Amoso nɛ n fiɛ Eli be laŋ to ebi so ŋ kaŋɛ fanɛ sarga ŋko toto be kelara maaŋ tiŋ n lara le be alubi be kasogberge ere ashi bumo so na.”
15Samuɛl ka dese nɛ karechɛ, nɛ e koso n ya bugi Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛlambu na be akuloŋ. E daa ŋana kekaŋɛ Eli kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mo na nna. 16Ama Eli daŋ tre mo nna ŋ kaŋɛ le: “Ma kebia Samuɛl!”
Nɛ Samuɛl shuli so ŋ kaŋɛ: “Ma nde n nyɛnpe!”
17Nɛ Eli bishi mo le: “Manɛ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ fo? Sa maŋ ta shɛŋ ŋ ŋana ma so. Nɛ fo baa maŋ kaŋɛ ma kusɔ kama nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋɛ fo, e beeŋ bar kasogberge gboŋgboŋi fo so,” 18Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ mo kusɔ kama. E maŋ ta shɛŋ shɛŋ ŋ ŋana mo so. Nɛ Eli kaŋɛ le: “Mo e la Enyɛnpe Ebɔrɛ na, kusɔ kama nɛ k par mo e wora.”
19Samuɛl ka bee daŋ na kikɛ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daa wɔ mo kutɔ nseŋ shin nɛ asɔ nɛ e kaŋɛ na malɛ be kekama bɔlɔ so. 20Amoso baŋ yili Dan be kade to be kelargato be esoso n ya fo Bɛshiba be kade to be kelargato be kaseto kikɛ Israɛl be basa daŋ pin fanɛ Samuɛl la Enyɛnpe Ebɔrɛ na be anebi nna. 21Enyɛnpe Ebɔrɛ daa lara mbe kumu nna a ŋini Samuɛl ashi Shilo nsaa ŋini mo kusɔ nɛ e beeŋ baa kaŋɛ. Samuɛl malɛ baŋ malga, Israɛlebi na kikɛ daa kaŋ kusoe nna a nu.
4Filistiebi ka kɔ n sɔ ŋkre be deka na be asheŋ
1Kachako nɛ Israɛlebi na yɔ nɛ b ya kɔ Filistiebi kena nseŋ ya wora bumo be keeyi to ashi Ebeneeza nɛ Filistiebi na bela ase n ya wora bumo alɛ be keeyi to ashi Afɛk. 2Kena na to nɛ Filistiebi na kɔ m pɔɔ Israɛlebi na so nseŋ mɔ Israɛlebi na be basa ŋgboŋ ana. 3Israɛl be benapo nɛ b ka na ka bɛta n yɔ bumo be keeyi to na, nɛ bumo be benimu na kaŋɛ le: “Manɛ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ Filistiebi ere kɔ m pɔɔ anyi so kabre loŋ? Men shin nɛ an ya ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka nɛ k wɔ Shilo na m ba, saŋɛ na so Ebɔrɛ beeŋ bɛ anyi so n ya mɔlga anyi ashi anyi doŋana kutɔ.” 4Ndoŋ nna nɛ b shuŋi basa ko fanɛ b yɔ Shilo n ya ta Enyɛnpe be ŋkre be deka nɛ mbe ketre Enyɛnpetale deŋ mbe kuwurputi so ashi shuwa be emalaika anyɔ na be nferinto na m ba. Eli be mbinyɛnsobi anyɔ nɛ baa tre, Hofni nɛ Finihas gba daŋ ti bumo nɛ b ya ta ŋkre be deka na m ba na so.
5B ka bar ŋkre be deka na, nɛ Israɛlebi na be ŋgbene fuli bumo nɛ b cha awɔr ga hale nɛ kasawule bee gbuŋgbuŋ. 6Filistiebi na ka nu loŋ nɛ b kaŋɛ le: “Manɛ nna nɛ Israɛlebi na bee cha awɔr bumo be keeyi to loŋ?” B ka nu fanɛ Enyɛnpe be ŋkre be deka na ba Israɛlebi na be keeyi to, 7nɛ kufu pɛ bumo nɛ b kaŋɛ le: “Bumo be Ebɔrɛ ba bumo be keeyi na to! Amoso naniere bre an luri asheŋ to! Le be kesheŋ ere be kaduli maŋ naŋ tu anyi kikɛ! 8Nuso be asheŋ nde? Wanɛ e naaŋ tiŋ m mɔlga anyi ashi Israɛl be Ebɔrɛ lempo ere be enɔ to? Loŋ be Ebɔrɛ ere e shin nɛ alɔ be yiri yiri ba mɔ Ijiptebi ashi keshishɛrsawule na to dra dra na. 9Amoso Filistiebi men shin nɛ an baa kɔ kenyɛn nsaa kɔ kena fanɛ benyɛn! Nɛ manɛ aloŋ Israɛl be basa ere beeŋ pɔɔ anyi so nseŋ ta anyi ŋ ki bumo be anya.”
10Ndoŋ nna nɛ Filistiebi na naaŋ ya kɔ Israɛlebi na kena m pɔɔ bumo so alegaiso m mɔ bumo be basa ŋgboŋ adesa, nɛ bumo nɛ b ka na kikɛ shile n yɔ bumo be elaŋ to. 11Filistiebi na daŋ sɔ Ebɔrɛ be ŋkre be deka na nna nseŋ mɔ Eli be mbinyɛnsobi anyɔ nɛ baa tre Hofni nɛ Finihas na.
Eli be luwu be asheŋ
12Kumo be kamɔnchɛ na kikɛ nɛ Bɛnjamin be kanaŋ to be enapo ko shile kena na to n yɔ Shilo. E daŋ kpɛa mbe asɔbuuso to nna nseŋ muu shishɛr n wurge mbe kumu so a ŋini kagbenejija nɛ k tɔr mo so. 13E ka fo Shilo nɛ Eli tase mbe kabɛ so ekpakar a jo, ŋkpal manɛ so e daa lɔ kufu nna ŋkpal kusɔ nɛ k beeŋ wora ŋkre be deka na so. Kanyɛn na ka luri kade to n ya kaŋɛ bumo kusɔ nɛ k wora na, nɛ basa na kikɛ fara a shu. 14Eli ka nu basa na be kushu nɛ e bishi le: “Awɔr nɛ k bee cha ere be kifito a?” Nɛ kanyɛn na shile n yɔ Eli kutɔ nɛ e ya kaŋɛ mo kusɔ nɛ k wora. 15Kumo be jemanɛ so nɛ Eli la nfɛ adekpanu nɛ aburwa. Mo alɛ daa maŋ naa wu. 16Ndoŋ nna nɛ kanyɛn na kaŋɛ Eli le: “N shile kena nna hale m ba fo nfe kabre na.”
Nɛ Eli malɛ bishi mo le: “M pibinyɛn, manɛ e wora?”
17Nɛ kanyɛn nɛ e bar baru na kaŋɛ le: “Filisti be benapo pɔɔ Israɛl be benapo na so, anyi alɛ be kekɔntɔr na shibi ga! Kumo alɛ be kaman fo mbinyɛnsobi Hofni nɛ Finihas gba wu nɛ b ta Ebɔrɛ be ŋkre be deka na gba n choŋ.”
18Eli daa tase mbe kabɛ so nna m mata kade na be egbal be kabunagboŋ na nɛ kanyɛn na ba kaŋɛ fanɛ Filistiebi na ta ŋkre be deka na n choŋ, nɛ e lar mbe kabɛ na so n tɔr mbe kaman. Ŋkpal mo alɛ ka daŋ bel ga nsaa shi so nɛ mbe kubɔ bu nɛ e wu. Nfɛ adena nɛ e daŋ juŋkpar Israɛlebi na.
Finihas be ekulpoche na be luwu be asheŋ
19Eli mo shache nɛ e la Finihas be eche na daŋ di kedampo nna n taga to kakurge. E ka nu fanɛ b ta Ebɔrɛ be ŋkre be deka na nɛ mo shanyɛn nɛ mo kul be luwu be asheŋ, nɛ kakurge ta mo epul na to. Mbe kakurge na daŋ ki kpakpa nna nɛ e bee shin nɛ e wu. 20E ka bee shin nɛ e wu na nɛ beche nɛ baa chɛ mo to nɛ e kurge na kaŋɛ mo le: “Baa leŋ fo kumu to! Ebinyɛn nɛ fo kurge!” Ama mbe nfɛra gba daa maŋ wɔ bumo so. Mo alɛ daa maŋ tuge bumo shɛŋ, 21nseŋ kaŋɛ: “Kebia na be ketre e la Ikabod, kumo be kifito bee ŋini fanɛ, Ebɔrɛ be kemaŋkura maŋ naa wɔ Israɛl so.” Ŋkpal b ka suge ŋkre be deka na nɛ mo shanyɛn nɛ mo kul kikɛ be luwu so nɛ e kaŋɛ loŋ na. 22Ebɔrɛ be kemaŋkura maŋ naa wɔ Israɛl so ŋkpal b ka ta Ebɔrɛ be ŋkre be deka na n yɔ so.
5Ebɔrɛ be ŋkre be deka na ka wɔ Filistiebi kutɔ be asheŋ
1Filistiebi na ka sɔ Ebɔrɛ be ŋkre be deka na nɛ b ta kumo ashi Ebeneeza n yɔ Ashdɔd bumo be kade to, 2nseŋ ta kumo n ya yili bumo be kegbir Dagɔn be lambu to m mata kegbir na be kapɔrduli. 3Ŋklade kachipurdidi nɛ Ashdɔd be basa na wu kegbir na be kapɔrduli ka tɔr kasawule a dese kumo be epun so ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na be anishito. Ndoŋ nna nɛ b naŋ niŋi kumo to n yili kumo be eyilikpa. 4Kare ka naŋ chɛ kachipurdidi, nɛ b naŋ wu kegbir na be kapɔrduli na ka naŋ tɔr kasawule ŋkre be deka na be anishito m buu epun so. Kumo be kumu nɛ mbre kikɛ daŋ chuge nna n ya tɔr kabuna to. Kumo be eyur nawule e daa maŋ chuge to. 5Amoso yili loŋ be saŋɛ m ba fo kabre Dagɔn be kegbirwura kikɛ nɛ basa nɛ b wɔ Ashdɔd a shuŋ kumo na kikɛ baa luri ebu na to baa tɛmbaŋ kakpa nɛ kegbir na tɔr na nna.
6Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ shin nna nɛ etɔrɔ damta tɔr Ashdɔd be basa na nɛ basa nɛ b wɔ nde nɛ a mata bumo na so ga. E daŋ shin nna nɛ achuubɔbɔ pɛ bumo nɛ keyeŋiyeŋi malɛ gba tɔr bumo so ga. 7B ka wu kusɔ nɛ k bee wora na nɛ b kaŋɛ abar le: “Israɛl be Ebɔrɛ na e naa gberge anyi nɛ an be kegbir Dagɔn ere kusoe na. Anyi maaŋ naŋ shin nɛ Ebɔrɛ be ŋkre be deka ere e baa wɔ anyi kutɔ nfe.” 8Ndoŋ nna nɛ b shuŋi mbɔ n tre Filistiebi na be bewura anu na kikɛ m ba shɛr m bishi bumo le: “Nuso nɛ anyeeŋ wora Israɛlebi be Ebɔrɛ be ŋkre be deka ere?” Nɛ b kaŋɛ bumo le: “Men ta kumo n yɔ Gaaf.” Ndoŋ nna nɛ b ta kumo n yɔ ndoŋ. 9B ka bar kumo Gaaf na nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kasogberge ba kade na to ebi gba so. Nɛ e shin nɛ keyeŋiyeŋi tɔr bumo so, nɛ achuubɔbɔ pɛ kade na to be basa, mbia nɛ benimu kikɛ. 10Ndoŋ nna nɛ b ta ŋkre be deka na n yɔ Ekrɔn, ama b kaa bee luri kade na to na nɛ basa na fara a cha awɔr a kaŋɛ le: “B bar Israɛl be Ebɔrɛ be ŋkre be deka na nfe nna nɛ k ba mɔ anyi nɛ an wɔ kade ere to kikɛ!” 11Ndoŋ nna nɛ b naŋ shuŋi n tre Filisti be bewura na kikɛ ŋ kaŋɛ bumo le: “Men shin nɛ an lara Ebɔrɛ be ŋkre be deka na ashi anyi to saŋɛ na so k maaŋ mɔ anyi nɛ anyi be basa kikɛ.” Nɛ keyeŋiyeŋi tɔr kade na be basa kikɛ so ŋkpal Ebɔrɛ be kasogberge ka daŋ ba bumo so alegaiso so. 12Achuubɔbɔ daŋ pɛ kade na to be basa kikɛ nna ama bumo be bumo nɛ achuubɔbɔ na daa maŋ mɔ na daa shu a tre bumo be agbirana nna fanɛ a ba mɔlga bumo.
6B ka bɛta ŋkre be deka na m ba Israɛl be asheŋ
1Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na ka ji afɔl ashunu ashi Filisti be efuli so be kaman, 2nɛ Filistiebi na tre bumo be agbirwuraana nɛ bekpalpo m bishi bumo le: “Nuso nɛ anyeeŋ wora Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka ere? Men kaŋɛ anyi kananɛ anyeeŋ wora m bɛta kumo n yɔ kumo be kakpa nɛ k shi.”
3Nɛ b kaŋɛ le: “Nɛ men baa sha kebɛta kumo n yɔ kumo be kakpa nɛ k shi bre, kumo ere men fin sarga be kakɛ ko n ti so a ya kule alubi be ketampaŋ ŋkpal men ka suge kumo so. Loŋ na nɛ menyeeŋ pin kusɔ nɛ k ba nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kasogberge wɔ menyi so. Ŋkpal manɛ so, k maŋ daga b ka bɛta ŋkre be deka na n yɔ nɛ kakɛ maŋ ti kumo so.”
4Nɛ basa na naŋ bishi le: “Nuso be kakɛ e daga an ka ta n ya sa mo?” Nɛ agbirwuraana na nɛ bekpalpo na kaŋɛ: “Men ta shuwa n lɔŋɛ asɔ anu fanɛ achuubɔbɔ nseŋ naŋ ta shuwa n lɔŋɛ eshiboe anu nɛ a yili n sa Filisti be bewura anu na, ŋkpal manɛ so kulɔ na teŋ pɛ menyi nɛ bewura na kikɛ. 5Men ta asɔ nɛ men lɔŋɛ nɛ a duli eshiboe nɛ a bee jija men be adɔjibi na nɛ amo nɛ a duli achuubɔbɔ a tɔrɔ menyi na n ti ŋkre be deka na so n yɔ nɛ a baa ŋini fanɛ menyee sa Israɛl be Ebɔrɛ na bunyaŋ. Nɛ men wora loŋ bre, ashere e maaŋ naŋ shin nɛ etɔrɔ e ba menyi nɛ men be agbirana nɛ menyi be kasawule ere so. 6Men sa maŋ kaŋ wora men be ŋgbene kpakpa fanɛ Ijiptebi na nɛ bumo be ewura. Dra na Ebɔrɛ be kasogberge gboŋgboŋi daŋ ba bumo so nna pɔɛŋ nɛ b sa Israɛlebi na ekpa nɛ b lar Ijipt to. 7Amoso men fin enache anyɔ nɛ b maŋ naŋ ta n dɔ ŋ ku so nɛ b kɔ anabi. Kumo be kaman nɛ men fin turko popɔr n chɛ ana na nseŋ chɛ anabi na malɛ m muni kuluu to. 8Kumo be kaman nɛ men ta Ebɔrɛ be ŋkre be deka na n deŋi turko na so nseŋ ta shuwa be asɔ nɛ men lɔŋɛ a yɔ nɛ men ya sa mo fanɛ men be alubi be kewora be kakɛ na n wɔtɔ deka pɔtɛ to m mata kumo, nseŋ ju ana na nɛ bumo nawule e baa yɔ. 9Kede be kaman nɛ menyi alɛ e yili a keni bumo. Nɛ ana na baŋ sɔ Bɛf Shimɛsh be kade to be kaba so, kumo ere k baŋ di efuli nna fanɛ Israɛl be Ebɔrɛ na e shin nɛ le be aleblawu ere ba anyi so na. Nɛ loŋ baa maŋ wora bre, kumo ere k bee ŋini nna fanɛ mannɛ Ebɔrɛ e shin nɛ loŋ be aleblawu na ba anyi so. K daŋ chɛr a beeŋ ba nna.”
10Ndoŋ nna nɛ basa na nu kusɔ nɛ b kaŋɛ bumo na nseŋ ta ana na n chɛ turko na nseŋ chɛ bumo be anabi na bre m muni kuluu to. 11Kede be kaman nɛ b ta ŋkre be deka na nɛ deka nɛ asɔ nɛ b ta shuwa n lɔŋɛ nɛ a du fanɛ eshiboe nɛ achuubɔbɔ wɔtɔ na n ti ŋkre be deka na so n yili turko na to. 12Nɛ enache na bɔla Bɛf Shimɛsh be ekpa n niŋi tinini a shu a yɔ. Nɛ Filisti be bewura anu na bɛ bumo so hale n ya ka taga to Bɛf Shimɛsh be kade to.
13Bɛf Shimɛsh be basa daa wɔ ketaŋɛ to nna a teŋi bumo be ayu. B ka maŋ bumo be amu so nseŋ wu ŋkre be deka na, nɛ bumo be ŋgbene fuli bumo ga hale nɛ b yige kasɔteŋi na. 14Ndoŋ nna nɛ ana na gberge turko na m ba kanyɛn ko nɛ e shi Bɛf Shimɛsh nɛ baa tre mo Joshuwa be ndɔ to m ba yili kejembu gboŋgboŋi ko ase. Nɛ basa ko ba kuya turko na be ndibi to m puga edɛ nseŋ mɔ ana na n ta amo n chɔɔ n lara sarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. 15Ndoŋ nɛ Livaiebiana na daŋ lara Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na nɛ deka nɛ achuubɔbɔ nɛ eshiboe be asɔ nɛ b ta shuwa n lɔŋɛ na ashi turko na so n deŋi kejembu gboŋgboŋi na so. Kumo be kaman nɛ Bɛf Shimɛsh be basa ba lara esarga chɔɔso nɛ esarga ko ana gba n ti so n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. 16Filisti be bewura anu na ka wu kusɔ nɛ k wora na nɛ b bɛta n yɔ Ekrɔn be kade to kamɔnchɛ na kikɛ.
17Asɔ anu nɛ Filistiebi na ta shuwa n lɔŋɛ nɛ a du fanɛ achuubɔbɔ nɛ b ta n ti ŋkre be deka na so n yɔ Bɛf Shimɛsh na be kekama daŋ yili nna a ŋini bunyaŋ nɛ Filistiebi be nde nɛ baa tre Ashdɔd nɛ Gaaza nɛ Ashkɛlɔn nɛ Gaaf nɛ Ekrɔn na kɔ a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. 18Shuwa be asɔ anu nɛ a du fanɛ eshiboe na be kekama malɛ daŋ yili nna n sa Filistiebi be nde nɛ b pɔr egbal ŋ kulti na nɛ ndewurbi nɛ a mata amo na be bewura anu na. Kejembu gboŋgboŋi nɛ Livaiebi na daŋ ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na n ya yili so ashi Bɛf Shimɛsh be kanyɛn ko nɛ baa tre Joshuwa na be ndɔ to na, kraa dese shɛda so hale kabre.
19Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ mɔ Bɛf Shimɛsh be benyɛn adushunu kikɛ nna ŋkpal b ka jule ŋ keni ŋkre be deka na to so. Nɛ basa na shu keeli ga ŋkpal basa damta nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ mɔ na so.
B ka ta ŋkre be deka na n yɔ Kiriaf Jearim be asheŋ
20Ndoŋ nna nɛ Bɛf Shimɛsh be benyɛn na bishi abar le: “Wanɛ e naŋ tiŋ n yili Enyɛnpe Ebɔrɛ cheembi ere be anishito n ji efute? K daga fanɛ an lara ŋkre be deka ere nfe, ama nnɛ nɛ anyeeŋ yɛr kumo?” 21Nɛ b shuŋi mbɔ fanɛ b ya kaŋɛ Kiriaf Jearim be basa na le: “Filistiebi na bɛta Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na m ba. Men ba ta kumo n yɔ menyi pe.”
71Ndoŋ nna nɛ Kiriaf Jearim be basa na ba ta Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na n yɔ kanyɛn ko nɛ baa tre Abinadab nɛ mbe laŋ wɔ kebee be esoso na pe nseŋ lara mo pibinyɛn Eliaza n yili fanɛ e baa keni kumo so.
Samuɛl ka ki Israɛlebi be ejuŋkparpo be asheŋ
2Enyɛnpe Ebɔrɛ be ŋkre be deka na daŋ ji nfɛ adunyɔ kikɛ nna ashi Kiriaf Jearim. Loŋ be jemanɛ na malɛ nɛ Israɛlebi na bee shu a kule Enyɛnpe Ebɔrɛ a fin kechɛto.
3Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ Israɛlebi na le: “Nɛ men bɛta a ba Enyɛnpe Ebɔrɛ kutɔ bre, kumo ere a daga men ka yige efuli pɔtɛana so be agbir nɛ kegbirche Ashtɔrɛf be kebaashuŋ, nseŋ ta men be ŋgbene kikɛ n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ, nsaa bunyaŋ mo nawule. Saŋɛ na so e beeŋ mɔlga menyi ashi Filistiebi na be enɔ to.” 4Nɛ Israɛlebi na yige agbir nɛ baa tre Baal nɛ Ashtɔrɛf na be kebaashuŋ nsaa shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ nawule.
5Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ le: “Men tre Israɛlebi na kikɛ nɛ b ba shɛr Mizpa nɛ ŋ kule Enyɛnpe Ebɔrɛ na n sa menyi.” 6Nɛ Israɛlebi na ba shɛr abar so ashi Mizpa. Samuɛl e daa la bumo be ejuŋkparpo. B daŋ saŋ nchu nna n chulgi n wurge kasawule fanɛ sarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. Bumo alɛ daŋ kishi kumo be kamɔnchɛ kikɛ nna nseŋ bugi to ŋ kaŋɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ fanɛ b wora alubi n da mo so.
7Filistiebi na ka nu fanɛ Israɛlebi na shɛr Mizpa nɛ bumo be bewura nɛ benapo yɔ nɛ b ya kɔ Israɛlebi na. Israɛlebi na ka nu loŋ, nɛ kufu pɛ bumo. 8Nɛ b kaŋɛ Samuɛl le: “Baa kule Enyɛnpe Ebɔrɛ na fanɛ e mɔlga anyi ashi Filistiebi ere be enɔ to.” 9Ndoŋ nna nɛ Samuɛl mɔ kubɔlpobi n ta kumo kikɛ n chɔɔ n lara sarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ fanɛ e chɛ Israɛlebi to. Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nu mbe kabɔrɛkule na. 10Samuɛl kraa lara sarga na nna, nɛ Filistiebi na gbaŋ m buu bumo so nɛ b kɔ bumo, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ bɔrɛ ponte nɛ Filistiebi na be nfɛra wul bumo to nɛ keyeŋiyeŋi tɔr bumo so nɛ b shile. 11Nɛ Israɛlebi na lar Mizpa n ju m buu Filistiebi na so m mɔ bumo n ya kaa taga to Bɛf Kaar.
12Ndoŋ nna nɛ Samuɛl ta kejembu n yuu Mizpa nɛ Shɛn be kefɛato nseŋ nase kumo be ketre Ebeneeza ŋ kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ na e chɛ anyi to m ba fo nfe.” 13Israɛl be benapo na daŋ pɔɔ Filistiebi na so nna. Samuɛl be jemanɛ so malɛ kikɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ chɛ Israɛlebi na to nna nɛ Filistiebi na maŋ naŋ tiŋ n sɔ bumo be efuli kikɛ. 14Nɛ Israɛl be nde nɛ a wɔ Ekrɔn nɛ Gaaf be kefɛato nɛ Filistiebi daŋ sɔ na kikɛ naŋ laŋɛ ŋ ki Israɛlebi peya. Nɛ kagbenewushi malɛ ba Amɔriebi na nɛ Israɛlebi na be kefɛato.
15Samuɛl e daa la Israɛl be demujipo hale n ya wu. 16Kafɛ kikɛ e bee nite a chambɔ Bɛtɛl nɛ Gilgaal nɛ Mizpa be nde nna a ji Israɛlebi nɛ b wɔ ndoŋ be asheŋ n sa bumo. 17Saŋkama malɛ nɛ e baŋ loge mbe kushuŋ e bee bɛta nna n yɔ Raama mbe kade to n ya kaa ji bumo alɛ gba be asheŋ a sa bumo. E daŋ pɔr bɔrɛsure ashi Raama nna n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ.
8Israɛlebi ka bee fin ewura be asheŋ
1Samuɛl ka bel, nɛ e lara mbe mbinyɛnsobi anyɔ nɛ b ki Israɛl be demujipoana. 2Mo pibinyɛn nimuso na be ketre e daa la Jowɛl nɛ ekekarso na malɛ be ketre daa la Abija. Bumo kikɛ daa wɔ kade nɛ baa tre Bɛshiba na nna. 3Ama bumo ere daa maŋ du fanɛ bumo tuto. Amansherbi nɛ bumo kenishi daŋ pere so ga, nɛ baa puni basa a sɔ bumo be asɔ nsaa ji basa be edemuana durmu so.
4Ndoŋ nna nɛ Israɛl be bejuŋkparpoana na kikɛ gbargbar abar n yɔ Samuɛl kutɔ ashi Raama 5n ya kaŋɛ mo le: “Naniere fo bel nna na, nɛ fo mbinyɛnsobi ere malɛ maŋ du fanɛ fo, amoso lara ewura n sa anyi nɛ e baa juŋkpar anyi fanɛ kananɛ efuli pɔtɛana na gba be basa kɔ bewura na.” 6K daŋ maŋ par Samuɛl ŋkpal b ka kaŋɛ fanɛ baa fin ewura so. Ndoŋ nna nɛ e kule Enyɛnpe Ebɔrɛ a yɔ kumo be kaplɛa so. 7Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mo le: “Kusɔ kama nɛ b kaŋɛ fo, fo nu n sa bumo. Mannɛ fo nɛ b kini; ma nɛ b kini fanɛ bumo be ewura. 8Yili saŋɛ so nɛ n lara bumo ashi Ijipt be kasawule so dra dra na kikɛ nɛ b kini ma nseŋ ya kaa bɛ agbir so. Kusɔ nɛ b wora ma na gbagba nɛ b ta a wora fo alɛ gba naniere na. 9Kusɔ kama nɛ b kaŋɛ, fo nu n sa bumo, ama wora ania ŋ kpele bumo kusoe kenishipereso nɛ b pin kananɛ ewura na beeŋ ba kaa wora bumo.”
10Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ basa nɛ baa kule mo fanɛ e fin ewura n sa bumo na kusɔ kama nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋɛ mo. 11E yɛ: “Le nɛ menyi be ewura na beeŋ wora menyi. E beeŋ tintiŋ men be mbinyɛnsobi nɛ b ki mbe benapo nseŋ shin nɛ bumo be beko e baa far mbe egbaŋɛturko nɛ beko malɛ e baa di egbaŋɛ a kɔ kena, nɛ beko e baa shile a juŋkpar mbe egbaŋɛturko. 12E beeŋ lara bumo be beko nɛ b ki benapo ŋgboŋto ŋgboŋto be benimu nɛ beko malɛ e ki benapo adununu be benimu. E beeŋ shin nɛ bumo be beko e baa dɔ mo nɛ beko malɛ e baa teŋi mbe asɔ nɛ beko e baa wora akɔsɔ nɛ mbe egbaŋɛturko be asɔ. 13Men be mbichebi beeŋ baa wora etulale a sa mo nseŋ ki mbe bedaŋɛpo nɛ ebodobodotɔpoana. 14E beeŋ sɔ menyi be nsawule lela nɛ ndibi nɛ baa tre ɔlif na be ndɔana nɛ ndibi nɛ baa tre greep na be ndɔana n sa mbe benimuana. 15E beeŋ baa sɔ menyi be ayu nɛ menyi be greep be asɔrso be kudu kudusopo a sa mbe benimuana nɛ mbe ekrachiana. 16Ewura na beeŋ baa sɔ men be nyɛrbi nɛ mbita nɛ men be ana lela nɛ men be ekurma a shin nɛ b baa shuŋ mo. 17Mo alɛ beeŋ naa sɔ menyi be mbolpɔ nɛ mboe be kudu kudusopo. Nɛ menyi alɛ gbagba e ki mbe anya. 18Loŋ be saŋɛ na kaŋ fo, menyeeŋ fubel ga ŋ gbiti menyi be ewura nɛ men gbagba fin na, ama ma Enyɛnpe Ebɔrɛ malɛ maaŋ nu menyi be nfubel na.”
19Nɛ basa na kini kenu n sa Samuɛl nseŋ kaŋɛ le: “Mm, anyi ere, ewura nɛ anyee sha. 20Saŋɛ na so anyi alɛ gba beeŋ ba du fanɛ efuli pɔtɛana a kɔ an gbagba be ewura nɛ e baa ji anyi so kuwura nsaa juŋkpar anyi a yɔ ana to n ya kaa kɔ a sa anyi.” 21Samuɛl ka nu kusɔ kama nɛ b kaŋɛ na n loge nɛ e ya kaŋɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kumo. 22Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ le: “Wora kusɔ nɛ baa sha n sa bumo nseŋ sa bumo ewura.” Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ Israɛl be basa na kikɛ fanɛ b baa yɔ epe.
9Sɔɔl nɛ Samuɛl ka tu abar be asheŋ
1Damawura ko e daa wɔtɔ nɛ baa tre mo Kish nɛ e shi Bɛnjamin be yiri to. Mo tuto be ketre e daa la Abiɛl nɛ mo nananyɛn malɛ daa la Zɛrɔ. Zɛrɔ malɛ mo tuto e daa la Bɛkurɔf nɛ Bɛkurɔf malɛ mo tuto daa la Afaya. 2Kish pibinyɛn ko be ketre e daa la Sɔɔl. Sɔɔl daa walɛ kayɛrbi nna ga, nsaa maŋ kɔ sara kikɛ. Mo e daa wɔ nteŋ a chɔ Israɛl be esa kikɛ.
3Kish daa kɔ ekurma nna nɛ b foe. Ndoŋ nna nɛ e kaŋɛ Sɔɔl le: “Keta nyɛrbi na be eko nɛ fo nɛ mo e ya fin ekurma na.” 4Ndoŋ nna nɛ b bɔla Efrayim be abee ase nɛ Shalisha be efuli so be kaba so, n fin amo ŋ gben, nseŋ naŋ bɔla Shaalim malɛ be efuli so be kaba so, ama bumo alɛ daa maŋ wu ekurma na. Ndoŋ nna nɛ b bɔla Bɛnjamin be efuli so be kaba so a fin ekurma na ama b daa maŋ wu amo. 5B ka bee taga to Zuuf be kasawule so, nɛ Sɔɔl kaŋɛ mbe kayɛrbi na le: “Shin nɛ an bɛta n yɔ epe, nɛ mannɛ loŋ, n tuto beeŋ yige ekurma na be asheŋ be kebaafɛ nsaa fɛ anyi be asheŋ.”
6Nɛ kayɛrbi na kaŋɛ le: “N nyɛnpe, kebɔrɛnya ko wɔ kade ere to nɛ basa bee sa mo bunyaŋ ga, ŋkpal manɛ so kusɔ kama nɛ e baŋ kaŋɛ, k bee wora kashenteŋ nna. An yɔ mo kutɔ, ashere e beeŋ tiŋ ŋ ŋini anyi kakpa nɛ ekurma na wɔ.”
7Nɛ Sɔɔl bishi mo le: “An kaŋ yɔ mo kutɔ, manɛ bre nɛ anyeeŋ sa mo? Anyi be ajibi nɛ a wɔ anyi be ebɔtɛ to na kikɛ loge, anyi alɛ maŋ naa kɔ shɛŋ nɛ an ya sa mo; ŋko an kɔ kusɔ ko?”
8Nɛ kayɛrbi na naŋ kaŋɛ mo le: “Ma ere kɔ gbiti be kadɛrbi fimbi ko. Meeŋ ta kumo n sa mo saŋɛ na so e beeŋ ŋini anyi kakpa nɛ anyeeŋ wu ekurma na.”
9Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “Mbo! An yɔ kebɔrɛnya nɛ e bee wu asheŋ a kaŋɛ na kutɔ.” E daŋ kaŋɛ le nna ŋkpal manɛ so loŋ be jemanɛ na so Ebɔrɛ daa bɔla asheŋ be kewuŋkaŋɛ so nna a malga a sa basa. Basa nɛ baa wu asheŋ a kaŋɛ na nɛ b daa tre anebiana loŋ be jemanɛ na. 10Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl nɛ kayɛrbi na yɔ kakpa nɛ anebi na wɔ na. 11B ka dii kebee a yɔ kade na to na, nɛ b ya tu besuŋgurbi ko nɛ baa ba nɛ b ba saŋ nchu, nɛ b bishi bumo le: “Anyee fin kanyɛn nɛ e bee wu asheŋ a kaŋɛ na nna. E wɔtɔ nna ere a?”
12Nɛ b yɛ: “Mm, e wɔ kade to kabre ŋkpal manɛ so, baa sha kelara sarga ashi kebee nɛ k mata nfe ere so kabre nna. Mo e wɔ menyi be anishito a yɔ na, amoso men wora manaŋ. 13Men baŋ luri kade na to, menyeeŋ wu mo pɔɛŋ nɛ e yɔ kakpa nɛ baa lara sarga na. Basa na maaŋ fara a ji sargajibi na ama e baŋ ya nɛfa amo na pɔɛŋ. Nɛ men baŋ yɔ naniere, menyeeŋ tu mo pɔɛŋ nɛ e yɔ ndoŋ.” 14Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl nɛ mbe kayɛrbi na luri kade to nseŋ wu Samuɛl nɛ e bee shɛr bumo to a yɔ sarga na be kakpa.
15Kumo be ŋklade, pɔɛŋ nɛ Sɔɔl ba na, le nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ kaŋɛ Samuɛl. 16“N wu kananɛ ma basa bee ji awurfoŋ. Ma alɛ nu bumo be kushu nɛ baa shu a fin kechɛto na. Echefo saŋɛ ere so gbagba, meeŋ shuŋi esa ko nɛ e shi Bɛnjamin be kanaŋ to nɛ fo duga ŋku n do mbe kumu so n lara mo ŋ ki Israɛl be ejuŋkparpo. Mo e naaŋ mɔlga bumo ashi Filistiebi na be enɔ to.”
17Samuɛl ka wu Sɔɔl na nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mo le: “Kanyɛn ere be asheŋ nɛ ŋ kaŋɛ fo na. Mo e naa shin nɛ e ki Israɛl be ejuŋkparpo na.” 18Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl yɔ Samuɛl kutɔ ashi kabunagboŋ na ekpa n ya bishi le: “Jande ŋini ma esa nɛ e bee wu asheŋ a kaŋɛ na be laŋ to.”
19Nɛ Samuɛl kaŋɛ le: “Ma nna na. Men ba nɛ an yɔ kakpa nɛ baa lara sarga na. Menyeeŋ tu ma n ji kabre, ama echefo kachipurso nɛ meeŋ kaŋɛ menyi kusɔ nɛ k wɔtɔ pɔɛŋ nɛ men baa yɔ. 20Sa maŋ shin nɛ fo ekurma nɛ b foe nchɛ asa kikɛ ere bre be asheŋ e baa fɔŋ fo. B wu bumo. Wanɛ bre nɛ fee tama fanɛ Israɛl bee sha e ka ki bumo be ejuŋkparpo? Mannɛ fo nɛ fo kanaŋ a?”
21Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kaŋɛ mo le: “Bɛnjamin be yiri to ebi e la ma. Bumo e la yiri mo nɛ b maŋ shibi ashi Israɛl kikɛ to. Ma alɛ be laŋ to ebi nɛ b maa keni a bɔlɔ kenishi ashi anyi be yiri na to. Nɛ manɛ a ba nɛ fee malga ŋ kutɔ le?”
22Nɛ Samuɛl keta Sɔɔl nɛ mbe kayɛrbi na n yɔ ejikpa be lambu to n ya shin nɛ b chena bunyaŋ be echenakpa, kakpa nɛ befɔ beeŋ wora fanɛ basa adesa daa tase a ji na. 23Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ edaŋɛpo na le: “Ta eblaŋ lela nɛ ŋ kaŋɛ fanɛ fo ta n yili ŋ kɔr na m ba.” 24Nɛ edaŋɛpo na ta eblaŋ na m ba yili Sɔɔl be anishito. Nɛ Samuɛl kaŋɛ mo le: “Ade kikɛ la feya nna. N ta amo kikɛ nna n yili fo, amoso baa we. N tre befɔ ere kikɛ nna nɛ b ba tu fo n ji.”
Sɔɔl nɛ Samuɛl ka ji n loge, 25nɛ b bɔla kakpa nɛ baa shuŋ Ebɔrɛ na m bɛta n yɔ kade to. Ndoŋ nna nɛ b nase kelaŋ n sa Sɔɔl kuchoŋi be esoso ashi Samuɛl be laŋ to, 26nɛ e dese nɛ mo nɛ Samuɛl ber bare.
Samuɛl ka duga ŋku n do Sɔɔl so n ta mo ŋ ki ejuŋkparpo be asheŋ
Kare ka chɛ kachipurdidi, nɛ Samuɛl tre Sɔɔl kuchoŋi na so ŋ kaŋɛ mo le: “Koso, nɛ n shuŋi fo akpa.” Nɛ Sɔɔl koso nɛ mo nɛ Samuɛl bɛ abar so n lar. 27B ka bee fo kade na be ekarso, nɛ Samuɛl kaŋɛ Sɔɔl le: “Kaŋɛ fo kayɛrbi na nɛ e juŋkpar anyi a yɔ.” Nɛ kayɛrbi na choŋ. Ndoŋ nna nɛ Samuɛl naŋ kaŋɛ Sɔɔl le: “Jo nfe gbrɛbi nɛ n wora ŋ kaŋɛ fo kusɔ nɛ Ebɔrɛ kaŋɛ ma.”
101Ndoŋ nna nɛ Samuɛl ta ɔlif be ŋku kɔlbabi to n chulgi n wurge Sɔɔl be kumu so nseŋ chɔrɔ mo fanɛ kananɛ baa chɔrɔ ewura na ŋ kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ na e lara fo fanɛ mbe basa Israɛlebi be ejuŋkparpo. Feeŋ baa juŋkpar mbe basa a kuŋ bumo ashi bumo doŋana kikɛ kutɔ. Kusɔ nɛ ŋ kaŋɛ ere be tɔɔnɛ nɛ feeŋ wu nde: 2Fo baŋ lar ma kutɔ kabre a yɔ feeŋ ya tu benyɛn anyɔ ko a mata Reechel be nchaŋ nɛ k mata Zelza ashi Bɛnjamin be efuli so na. Baaŋ kaŋɛ fo fanɛ: B wu ekurma nɛ menyee fin na. Amoso naniere fo asheŋ e naa tir fo tuto nɛ e bee fɛ kananɛ e beeŋ wora n wu fo, mannɛ ekurma na bre.” 3Fo baŋ naŋ yili ndoŋ a yɔ, feeŋ ya tu kedibi gboŋgboŋi ko ashi Tabɔɔ, nseŋ wu benyɛn asa ko ka bee yɔ Bɛtɛl nɛ b ya bunyaŋ Ebɔrɛ. Bumo to be eko beeŋ juŋkpar mboefɔlbi asa, nɛ enyɔsopo na malɛ e sulɔ ebodobodo asa, nɛ esasopo na e sulɔ nsa belbelso deŋkeŋ be bɔlɔ. 4B baŋ chɔrɔ fo n loge, baaŋ sa fo ebodobodo na be anyɔ. B kaŋ sa fo amo, fo sɔ. 5Kumo be kaman nɛ fo yɔ Gibia, kakpa nɛ Filistiebi be benapo be keeyi to wɔ na. Fo baa luri kade na to, feeŋ tu anebiana be katuŋ ko nɛ b bɛ abar so n shi kakpa nɛ baa bunyaŋ Ebɔrɛ na a gbelge to a ba nɛ b juŋkpar bumo a laŋ ejaŋjilaŋ nɛ ŋkure nɛ egoji nsaa foŋ nlopi nɛ bumo alɛ bee wu asheŋ a kaŋɛ. 6Enyɛnpe Ebɔrɛ be kiyoyu be eleŋ beeŋ gbelge fo so epul to na to nɛ fo alɛ gba e tu bumo a wu asheŋ a kaŋɛ nsaa wora asheŋ nɛ fo daa maa wora. 7Le be etɔɔnɛsheŋ ere baŋ wora m bɔlɔ so, kumo ere fo wora kusɔ kama nɛ fee fɛ fanɛ k walɛ, ŋkpal manɛ so, Ebɔrɛ beeŋ baa juŋkpar fo. 8Juŋkpar ma a yɔ Gilgaal nɛ m ba tu fo ndoŋ n lara sarga chɔɔso nɛ kɔnɔkoŋwuleso be esarga. Ya jo ma ndoŋ bɔkwe nɛ m ba kaŋɛ fo kusɔ nɛ feeŋ wora.
9Sɔɔl ka yige Samuɛl a yɔ kumo be kamɔnchɛ na nɛ Ebɔrɛ sa Sɔɔl nfɛra popɔr, nɛ kusɔ kama nɛ Samuɛl kaŋɛ mo na bɔlɔ so. 10Sɔɔl nɛ mbe kayɛrbi ka fo Gibia, nɛ anebiana be katuŋ ko ba tu bumo epul to na to nɛ Ebɔrɛ be kiyoyu gbelge mo so eleŋso nɛ mo alɛ gba fara a wu asheŋ a kaŋɛ. 11Basa nɛ b daa nyi mo dra na ka wu kusɔ nɛ e bee wora na, nɛ b bishi abar le: “Manɛ e kɔ Kish pibinyɛn ere? Sɔɔl malɛ naŋ ki anebi nna?” 12Nɛ kanyɛn ko nɛ e wɔ ndoŋ bishi le: “Kanaŋ mo bre to nɛ anebiana ere shi?” Nɛ k ki sara nɛ baa kaŋɛ le na: “Sɔɔl gba ki anebiana na be eko nna a?” 13Sɔɔl ka wora kewuŋkaŋɛ be asheŋ na n loge nɛ e dii kebee nɛ baa bunyaŋ Ebɔrɛ na so.
14Sɔɔl mo wɔpa ka wu mo nɛ mbe kayɛrbi na nɛ e bishi bumo le: “Nnɛ nɛ men yɔ?”
Nɛ Sɔɔl yɛ: “Ekurma nɛ an ya ka fin ama an ka fin bumo ŋ gben na nɛ an ya wu Samuɛl.”
15Nɛ Sɔɔl mo wɔpa naŋ bishi le: “Nɛ nuso nɛ e kaŋɛ menyi?”
16Nɛ Sɔɔl kaŋɛ: “E kaŋɛ anyi nna fanɛ b wu ekurma na, ama mo alɛ maŋ kaŋɛ mo wɔpa kananɛ Samuɛl yɛ e beeŋ ki ewura be asheŋ.”
B ka yɛ Sɔɔl beeŋ ki ewura be asheŋ
17Nɛ Samuɛl shin nɛ Israɛlebi na gbargbar abar ashi Mizpa n shuŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ ndoŋ 18nɛ e kaŋɛ bumo fanɛ Enyɛnpe Israɛl be Ebɔrɛ na yɛ: “Ma e lara menyi ashi Ijipt be kasawule so nseŋ mɔlga menyi ashi Ijiptebi na be enɔ to nɛ bekama nɛ baa mɛaŋ menyi na kutɔ. 19Ma e la Ebɔrɛ nɛ e lara menyi ashi menyi be etɔrɔ nɛ awurfoŋ kikɛ to na, ama kabre men kini ma nseŋ kaŋɛ ma fanɛ n fin ewura n sa menyi. Amoso men yɔ n ya gbargbar abar yiriyiri so nɛ mbuna mbuna be ntuŋ so n yili ma anishito.”
20Samuɛl ka shin nɛ Israɛl be yiri yiri na kikɛ bee lar a ba kebɛso kebɛso na, Bɛnjamin be yiri na nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ lara. 21Ndoŋ nna nɛ Samuɛl shin nɛ Bɛnjamin be kanaŋ na lar n yili mbuna mbuna so nɛ Ebɔrɛ lara Matri be kabuna ebi. Matri be kabuna be benyɛn na ka lar a ba kebɛso kebɛso na nɛ e lara Kish pibinyɛn Sɔɔl. Ama b ka bee fin mo, b daa maŋ wu mo. 22Ndoŋ nna nɛ b bishi Enyɛnpe Ebɔrɛ le: “Esa ko kraŋ naa wɔtɔ a?”
Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ fanɛ Sɔɔl e ka, ama mo alɛ ŋana esulɔ na be kaman.
23Nɛ basa na shile n ya fin Sɔɔl ŋ keta mo m ba nshɛr na to nseŋ wu fanɛ e do basa kama nɛ b daa wɔ ndoŋ nna kikɛ kumu. 24Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ basa na le: “Kanyɛn nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ lara nna na! Esa kama maŋ du fanɛ mo.”
Ndoŋ nna nɛ basa na kikɛ cha awɔr ŋ kaŋɛ le: “Ewura! Ebɔrɛ e sa fo ŋkpa tenteŋ!”
25Nɛ Samuɛl bugi asheŋ to n sa bumo a yɔ kuwurji be kaplɛa so, nseŋ sibɛ kumo be mbra n nase kawɔl to n ya nase bɔrɛlambu to. Kumo be kaman nɛ e shin nɛ ekama yɔ epe. 26Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ malga n sa benapo lempo ko nɛ b ber ŋgbene n shuŋi Sɔɔl n yɔ Gibia. 27Ama basa nɛ baa ku asheŋ na bre daŋ kaŋɛ le nna: “Nuso nɛ Sɔɔl malɛ beeŋ tiŋ m mɔlga anyi ashi anyi doŋana kutɔ?” B daa maa sha Sɔɔl ka ki bumo be ewura, ŋkpal loŋ so b daa maŋ bar mo kakɛ kikɛ. Ama Sɔɔl malɛ daa maŋ kaŋɛ shɛŋ.
11Sɔɔl ka kɔ m pɔɔ Ammɔnebi so be asheŋ
1Kede be kaman nɛ Ammɔnebi be ewura nɛ baa tre Nahaash na nɛ mbe benapo kre kena m ba kulti kade nɛ baa tre Jabesh nɛ k wɔ Giliad be efuli so na n wɔtɔ. Le nɛ basa nɛ b wɔ Jabesh na daŋ kaŋɛ ewura Nahaash: “Shin nɛ anyi nɛ fo e wora kɔnɔkoŋwule, saŋɛ na so, anyeeŋ ba wɔ fo kaseto nsaa ka lampo a sa fo.”
2Nɛ Nahaash kaŋɛ le: “Kusɔ koŋwule so nɛ meeŋ yili nɛ ma nɛ menyi e wora kɔnɔkoŋwule be ŋkre. Meeŋ chule men be ekama be jisoso be kenishi nɛ anishinyɔr e pɛ Israɛlebi na kikɛ.”
3Nɛ Jabesh be benimuana na kaŋɛ le: “Sa anyi nchɛnshunu nɛ an ta n shuŋi mbɔ anyi be basa nɛ b ka ashi Israɛl be kasawule so na kutɔ. Esa kama baa maŋ ba chɛ anyi to bre, kumo ere anyeeŋ shuli so n sa fo.”
4Mbɔ na ka ta baru na n yɔ Gibia nɛ k la Sɔɔl be kade to na n ya kaŋɛ bumo, nɛ Gibiaebi na kikɛ fara a shu awɔrso. 5K maŋ chɛr ko nɛ Sɔɔl shi ndɔ to m bɛ mbe ana dɔso so a ba m ba bishi bumo le: “Manɛ e wora a? Manɛ nna nɛ ekama bee shu loŋ?” Ndoŋ nna nɛ b kaŋɛ mo kusɔ nɛ mbɔ nɛ b shi Jabesh na ba kaŋɛ. 6Sɔɔl ka nu loŋ, nɛ Ebɔrɛ be kiyoyu gbelge mo so eleŋso nɛ e nya agbo ga ŋkpal kusɔ nɛ Nahaash kaŋɛ na so. 7Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl mɔ ana dɔso na be anyɔ nseŋ kuya bumo to n ta eblaŋ na be eko n shuŋi mbɔ ŋ kaŋɛ bumo fanɛ b ta eblaŋ kuyatoso na n yɔ Israɛl be efuli so kikɛ n ya kpele bumo kusoe ŋ kaŋɛ le: “Esa kama nɛ e baa maŋ bɛ Sɔɔl nɛ Samuɛl so n yɔ kena to, le nɛ amodoŋwura gba be ana beeŋ ki na!”
Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shin nɛ kufu tɔr Israɛl be basa na so ga nɛ bumo kikɛ gbargbar abar so. 8Sɔɔl daŋ shin nna nɛ bumo kikɛ gbargbar ashi Bɛzɛk. Bumo nɛ b daŋ shi Israɛl daa la basa ŋgboŋ alfa asa, nɛ basa ŋgboŋ adesa malɛ daŋ shi Juda. 9Ndoŋ nna nɛ b kaŋɛ mbɔ nɛ b shi Jabesh na le: “Men kaŋɛ menyi be basa fanɛ pɔɛŋ nɛ kapa e fo echefo anyeeŋ mɔlga bumo.” Jabesh be basa ka nu loŋ be baru na nɛ bumo be ŋgbene fuli bumo ga. 10Nɛ b kaŋɛ Nahaash le: “Echefo anyeeŋ shuli so n sa fo, saŋɛ na so feeŋ wora anyi kusɔ kama nɛ k par fo.”
11Kumo be ŋklade nɛ Sɔɔl barga mbe basa na to ntuŋ asa nseŋ ta kena n ya tu bumo doŋana Ammɔnebi na ashi bumo be keeyi to kachipurdidi na. Israɛlebi na daŋ mɔ Ammɔnebi na nna hale n ya fo kapaso. Bumo be bumo nɛ b daa maŋ nya m mɔ na malɛ daŋ pesaŋ to nna nɛ bumo be basa anyɔ kama daŋ maŋ naa wɔ abar so.
12Ndoŋ nna nɛ Israɛl be basa na kaŋɛ Samuɛl le: “Nnɛ nɛ basa nɛ b kaŋɛ fanɛ Sɔɔl e sa maa la anyi be ewura na wɔ? Men bar bumo m ba sa anyi nɛ an mɔ!”
13Ama le nɛ Sɔɔl bre daŋ kaŋɛ: “B maaŋ mɔ esa kama kabre ŋkpal manɛ so le be kachɛ ere nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ta m mɔlga Israɛl be basa.” 14Nɛ Samuɛl kaŋɛ bumo le: “Men shin nɛ an kikɛ e yɔ Gilgaal n naŋ ya lɔŋɛ ŋ kaŋɛ fanɛ Sɔɔl e la anyi be ewura.” 15Ndoŋ nna nɛ bumo kikɛ yɔ Gilgaal be kakpa nɛ baa bunyaŋ Ebɔrɛ na n ya yili kumo fanɛ Sɔɔl e la bumo be ewura. Kumo be kaman nɛ b lara kɔnɔkoŋwuleso be esarga ndoŋ nseŋ ji eyur ndoŋ ga.
12Samuɛl be ŋkla be kamalga be asheŋ
1Ndoŋ nɛ Samuɛl kaŋɛ Israɛl be basa na kikɛ le: “Kusɔ nɛ menyee sha na, naniere bre n wora kumo n sa menyi. N sa menyi ewura mo nɛ e beeŋ baa juŋkpar menyi. 2Men gbagba ere wu kananɛ n juŋkpar menyi saŋɛ so nɛ n la kabrantiɛ na kikɛ. Naniere bre m bel nɛ ma emin malɛ gba fuli. Ma mbinyɛnsobi gba ki benimu. Naniere k daga men ka keni kananɛ menyi be ewura na beeŋ ba keni menyi so. 3Ma e yili nfe na. Nɛ n wora kusɔ ko ŋ gbɛ to nna, kumo ere men kaŋɛ kulubi nɛ n wora na ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ mbe ewura laraso na kikɛ be anishito. Wanɛ be kena ŋko kurma nɛ n daŋ suge? Wanɛ nɛ n daŋ puni ŋko m mɛaŋ? Wanɛ kutɔ nɛ n daŋ sɔ brɔbu? Nɛ fanɛ n wora asɔ ere be kekama nna, kumo ere meeŋ ka kumo be kukɔ.”
4Ndoŋ nna nɛ basa na kaŋɛ le: “M-m, fo maŋ puni anyi, fo alɛ maŋ naŋ mɛaŋ anyi; fo alɛ maŋ suge anyi be shɛŋ.”
5Nɛ Samuɛl kaŋɛ basa na le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ mbe ewura laraso na e la ma eshɛdajipo fanɛ men maŋ wu kulubi kikɛ ma so.”
Nɛ bumo alɛ kaŋɛ le: “Mm, Enyɛnpe Ebɔrɛ na e la anyi be shɛdajipo.”
6Nɛ Samuɛl kaŋɛ bumo le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ na e lara Mosis nɛ Ɛɛrɔn nseŋ lara men nananyɛnana ashi Ijipt be efuli so dra dra na. 7Naniere men yili nfe nɛ n nyiŋi menyi asheŋ tumase nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ wora nɛ kananɛ e mɔlga menyi nɛ men nananyɛnana na. 8Jeekɔb nɛ mbe laŋ to ebi ka daŋ yɔ Ijipt be kasawule so na, Ijiptebi na daa mɛaŋ bumo nna nɛ b shu ŋ ŋini Enyɛnpe Ebɔrɛ fanɛ e chɛ bumo to. Ndoŋ nna nɛ e shuŋi Mosis nɛ Ɛɛrɔn nɛ b ya lara bumo Ijipt be kasawule so m ba kasawule ere so. 9Ama ŋkpal Israɛlebi na ka daŋ kini kenu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ so, E daŋ sa Filistiebi na nɛ Mowab be ewura nɛ Sisɛra nɛ e la Heezɔ be kade be benapo be enimu na ekpa nna nɛ b kɔ m pɔɔ bumo so.” 10Ndoŋ nna nɛ b naŋ shu n tre Enyɛnpe Ebɔrɛ ŋ kaŋɛ le: “An wora kulubi ŋkpal an ka kini keshuŋ fo Enyɛnpe Ebɔrɛ na nsaa shuŋ agbir nɛ baa tre Baal nɛ kegbirche Ashtɔrɛf na so so. Mɔlga anyi ashi an doŋana kutɔ saŋɛ na so anyeeŋ shuŋ fo!” 11Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shuŋi Gidiɔn nɛ Barak nɛ Jɛfta nɛ ma, nɛ an mɔlga menyi ashi men doŋana kutɔ nɛ men nya menyi be amu. 12Ama men ka wu Nahaash nɛ e la Ammɔn be ewura na ka bee ba nɛ e ba kɔ menyi na, nɛ men kini Enyɛnpe Ebɔrɛ na fanɛ menyi be ewura nsaa fin menyi gbagba be ewura nɛ e beeŋ baa juŋkpar menyi.
13Ewura nɛ men lara na nde. “Menyi e kule fanɛ menyee sha ewura nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ lara mo n sa menyi. 14Nɛ fanɛ menyi nɛ men be ewura bee bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ nna nsaa shuŋ mo a nu a sa mo nsaa bɛ mbe mmalga naseso so bre, asheŋ beeŋ nyalɛ n sa menyi. 15Ama nɛ men baa maa nu a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na nsaa kplaŋ mbe mbra so bre, e beeŋ lara kenishi n yuu menyi nɛ men be ewura fanɛ kananɛ e daŋ wora men nananyɛnana na dra na. 16Amoso men baa yil to kakpa nseŋ keni kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be eleŋ beeŋ wora. 17Mannɛ ketarso nde a? Meeŋ kule Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e shin nɛ bɔrɛ e ba nseŋ ponte eleŋso. Le be kesheŋ kaŋ wora na, nɛ menyeeŋ pin men ka wora kulubi gboŋgboŋi ŋ gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ, ŋkpal men ka kule mo fanɛ e sa menyi ewura so.”
18Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kule Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e shin nɛ bɔrɛ ba nseŋ ponte eleŋso kumo be kamɔnchɛ na kikɛ. Nɛ basa na kikɛ fara a ŋana Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ Samuɛl.
19Ndoŋ nna nɛ b kaŋɛ Samuɛl le: “Jande kule Enyɛnpe fo Ebɔrɛ na n sa anyi, saŋɛ na so anyi maaŋ wu. Naniere an pin fanɛ anyi be alubi nɛ an wora na kikɛ be kaman, anyi be kekaŋɛ fanɛ anyee sha ewura na gba la kulubi nna.”
20Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ le: “Men sa maa lɔ kufu. Kashenteŋ nna fanɛ men wora kulubi, ama amo na amo kikɛ, men sa maŋ lar Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaman ama men ta menyi be ŋgbene kikɛ a shuŋ mo. 21Men sa maa shuŋ agbir, ŋkpal manɛ so, a maaŋ tiŋ n chɛ menyi to ŋko m mɔlga menyi. Agbir la asɔ fuloŋ nna. 22Ebɔrɛ na e lara menyi fanɛ mo gbagba be basa. Ŋkpal mbe ketre ka shibi so, e maaŋ yige menyi kikɛ. 23Nɛ m baŋ yige kebaakule Ebɔrɛ a sa menyi, kumo ere Enyɛnpe Ebɔrɛ na nɛ m maŋ wora kasonu na. Meeŋ ŋini menyi kusɔ nɛ k daga fanɛ men baa wora. 24Men baa nu a sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na nsaa ta menyi be ŋgbene kikɛ a shuŋ mo nsaa nyiŋi asheŋgboŋ damta nɛ e wora n sa menyi na. 25Ama nɛ fanɛ men kraŋ baa wɔtɔ a wora alubi bre, Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ mur menyi nɛ men be ewura kikɛ.”
13Israɛlebi ka kɔ Filistiebi na kena be asheŋ
1Sɔɔl daa la nfɛ adesa nna nseŋ ba ki Ewura. E daŋ ji Israɛl be kuwura nfɛ adena nɛ anyɔ nna. 2Kachako nɛ Sɔɔl lara Israɛl be benyɛn ŋgboŋ asa nɛ b ki mbe benapo. Benapo na be ŋgboŋ anyɔ daa wɔ mo kutɔ nna ashi abee nɛ a kulti Mikmash nɛ Bɛtɛl na, nɛ kagboŋ koŋwule malɛ daa wɔ Jonatan kutɔ ashi Gibia nɛ k wɔ Bɛnjamin be efuli so na, nɛ e shin bumo nɛ b ka na yɔ epe.
3Nɛ Jonatan be benapo yɔ n ya kɔ Filistiebi be benapo ashi Gɛba, nɛ Filistiebi na kikɛ nu kumo be asheŋ. Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl shuŋi mbɔ fanɛ b nite efuli na so kikɛ n foŋ kabel ŋ kaŋɛ basa kusɔ nɛ k wora. 4Nɛ mbɔ na kaŋɛ Israɛl be basa le: “Sɔɔl mɔ Filistiebi be benapo be enimu na ashi Gɛba nɛ Israɛlebi be asheŋ pɛ Filistiebi na agbo ga, amoso k daga fanɛ kade kikɛ ka lara benapo nɛ b ya ti Sɔɔl be benapo so ashi Gilgaal.”
5Ndoŋ nna nɛ Filistiebi na tre bumo be benapo m ba shɛr abar so nɛ b kɔ Israɛlebi kena. B daa kɔ egbaŋɛturko ŋgboŋ asa nɛ egbaŋɛdiipoana ŋgboŋ ashe nɛ bumo be benapo nɛ b na aya so malɛ daa shi fanɛ teku ase be leele. Nɛ b ya wora bumo be keeyi to ashi Mikmash nɛ k wɔ Bɛf Avɛn be epeŋilarkpa be kaba so na. 6Ndoŋ nɛ b yili ŋ kre kena m ba kɔ Israɛlebi na n shin nɛ ebɔl lar bumo. Nɛ Israɛl be benapo ko shile n ya ŋana abeelaŋ to nɛ beko malɛ ya ŋana amaŋ to nɛ abee to nɛ ajanmaŋ to nɛ atirbu nɛ a maŋ kɔ nchu to; 7nɛ beko malɛ dii Jɔɔdan be Lɔr na n yɔ Gad nɛ Giliad be efuliana so.
Sɔɔl bre daa wɔ Gilgaal nna, nɛ benapo nɛ mo nɛ bumo daa wɔ ndoŋ na daa chicha kufuso. 8Nchɛnshunu nɛ Samuɛl kaŋɛ Sɔɔl fanɛ e jo nɛ e ba, ama Samuɛl malɛ daa maŋ nya manaŋ m ba Gilgaal, nɛ benapo na fara a shile Sɔɔl kutɔ. 9Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kaŋɛ benapo na le: “Men ta asɔbɔya nɛ meeŋ ta n lara sarga chɔɔso nɛ amo nɛ meeŋ ta n lara kɔnɔkoŋwule be sarga na m bar ma.” Nɛ b ta amo m ba sa mo nɛ e lara sarga chɔɔso n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. 10E baa lara sarga chɔɔso na nna a loge nɛ Samuɛl nde. Nɛ Sɔɔl shɛr mo to n wora mo ansaŋ nɛ keba.
11Nɛ Samuɛl bishi mo le: “Manɛ nɛ fo wora ere?”
Nɛ Sɔɔl kaŋɛ: “Ma benapo na bee pesaŋ to nna a yɔ, fo alɛ maŋ ba saŋɛ nɛ k daga fanɛ fo ba na. Kumo be kaman Filistiebi na bee gama abar nna ashi Mikmash. 12Ndoŋ nna nɛ n fɛ fanɛ Filistiebi na beeŋ ba kɔ ma kena ashi Gilgaal. Ma alɛ daa maŋ lara sarga kikɛ a fin kechɛto ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ kutɔ, amoso nɛ n fɛ fanɛ k daga fanɛ n lara sarga na.”
13Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ mo le: “Fo wora kawulisheŋ ga. Fo maŋ bɛ kenishipere be mmalga nɛ Enyɛnpe fo Ebɔrɛ na kaŋɛ fo na so. Fo daŋ bɛ amo so nna e daa beeŋ shin nɛ fo nɛ fo kaman to ebi e baa ji Israɛl be kuwura mbaanaayɔ. 14Ama ŋkpal fo ka kini kenu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ so nɛ e yɛ e maaŋ naŋ lara fo kanaŋ to be esa kikɛ nɛ e ki Israɛl be ewura na. E teŋ lara mo gbagba be kepar be esa nɛ e beeŋ baa la mbe basa be ewura.”
15Kumo be kaman nɛ Samuɛl lar Gilgaal m pɛ mbe ekpa n choŋ. Ndoŋ nna nɛ basa na be beko bɛ Sɔɔl so n ya ti benapo nɛ b ka na so. Gilgaal nɛ b daŋ fara n nite hale n ya fo Gibia nɛ k wɔ Bɛnjamin be efuli so na. Sɔɔl ka karga benapo nɛ b ka na, b daa wɔ basa alfa ashe.
16Sɔɔl nɛ mo pibinyɛn Jonatan nɛ bumo be benapo daŋ yɔ bumo be keeyi to ashi Gɛba nɛ k wɔ Bɛnjamin be efuli so na nna. Ama Filisti be benapo na bre be keeyi to daa wɔ Mikmash nna. 17Filisti be benapo nɛ baa ta kena a purgi basa a suge bumo be asɔ na daŋ barga bumo amu to ntuŋ asa nna n lar bumo be keeyi to. Ntuŋ na be kuko daŋ bɔla Ɔfra ashi Shuwal be efuli so nna. 18Nɛ kuko bɔla Bɛf Hɔrɔn be kaba so nɛ katuŋ nɛ k ka na malɛ bɔla Zeboyim be ketaŋɛ na be kaba nɛ k dese n shoŋi keshishɛrsawule na be ekarso be kaba so na.
19Filisti be ebɔyɛpo na daa maa shin nɛ Israɛlebi na bee koya kananɛ baa bɛl etokobi nɛ akpa, saŋɛ na so Israɛlebi na maaŋ baa lɔŋɛ amo. 20Filistiebi na kutɔ nɛ Israɛlebi na daa ya ka yee bumo be ana dɔso be ntekpa be nnɔ nɛ bumo be ntɔkɔrɔ nɛ akpanfu nɛ eloji kikɛ be nnɔ. 21Filistiebi daa sɔ Israɛlebi amansherbi damta nna pɔɛŋ nsaa yee bumo be akpanfu nɛ ana dɔso be ntekpa nɛ ntɔkɔrɔ ŋko a lɔŋɛ anyembi nɛ baa ta a da ana dɔso a shin nɛ a bee nite na.
22Amoso Israɛl be benapo na be ekama daa maa keta tokobi ŋko kekpa a yɔ kena to, she Sɔɔl nɛ mo pibinyɛn Jonatan nawule. 23Ndoŋ nna nɛ Filistiebi na shuŋi benapo be katuŋ ko fanɛ b yɔ Mikmash n ya kuŋ ekpa nɛ k dese m bɔla abee na to na.
14Jonatan ka kɔ Filistiebi na kena be asheŋ
1Kachako nɛ Sɔɔl pibinyɛn Jonatan kaŋɛ kabrantiɛbia nɛ e bee sulɔ mbe akɔsɔ na le: “Shin nɛ an yɔ Filistiebi be benapo na be keeyi to.” Ama Jonatan malɛ daa maŋ kaŋɛ mo tuto Sɔɔl kumo be asheŋ, 2Sɔɔl be benapo alfa ashe na daa wɔ mbe keeyi to ashi kedibi nɛ k duli kokotiko na be kifito ashi Migrɔn nɛ kumo nɛ Gibia daa maŋ wɔ kufɔ ko na nna. 3Ahija nɛ e daa la bɔrɛmatapo na gba daa wɔ ndoŋ. Mo e daa buu kale lela nɛ baa tre Ɛfɔd na nɛ bɔrɛmatapo nimuso bee buu a bishi kusɔ nɛ Ebɔrɛ bee sha na. Ahija mo tuto e daa la Ahitub nɛ mo tuto mo da malɛ daa la Ikabod. Ahitub malɛ mo tuto e daa la Finihas nɛ Finihas malɛ mo tuto daa la Eli mo nɛ e daa la Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛmatapo ashi Shilo na. Bumo alɛ be ekama daa maŋ nyi fanɛ Jonatan lar ndoŋ.
4Ajembu gboŋgboŋi anyɔ ko daa wɔ ekpa nɛ k bɔla kebee na ase nɛ Jonatan daŋ bɔla n yɔ kakpa nɛ Filistiebi be benapo na wɔ na nna. Ajembu na be kumo nɛ baa tre Bozɛz na daa dese ekpa na be kaba ko nna nɛ kumo nɛ baa tre Sene na malɛ dese kaba ko. 5Ajembu gboŋgboŋi na be kuko daa yil kebee na be kelargato be esoso be kaba so nna a shoŋi Mikmash, nɛ kuko malɛ wɔ kelargato be kaseto nsaa shoŋi Gɛba be kaba so.
6Nɛ Jonatan kaŋɛ kabrantiɛbia nɛ e bee sulɔ mbe akɔsɔ na le: “Ba nɛ an yɔ Filistiebi, nnyamase na, be keeyi to. Ashere Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ chɛ anyi to. Nɛ e baŋ shuli fanɛ e beeŋ chɛ anyi to nɛ an kɔ m pɔɔ so bre, shɛŋ shɛŋ maaŋ tiŋ ŋ kuŋ mo ekpa. K maŋ tir fanɛ an shibi ŋko anyi maŋ shibi.”
7Nɛ kabrantiɛbia na kaŋɛ le: “Wora kusɔ kama nɛ fee sha. M bɛ fo so nɛ ma kagbene kikɛ.”
8Ndoŋ nna nɛ Jonatan malɛ kaŋɛ le: “Anyeeŋ dii n yɔ kakpa nɛ Filistiebi na beeŋ wu anyi. 9Nɛ b baŋ kaŋɛ fanɛ an yili kakpa nɛ an wɔ na a jo bumo bre, kumo ere anyeeŋ yili ndoŋ a jo bumo. 10Ama nɛ b baŋ kaŋɛ fanɛ an ba bumo kutɔ bre, anyeeŋ yɔ, ŋkpal manɛ so, kumo be loŋ e naaŋ ŋini fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ shin nɛ an kɔ m pɔɔ bumo so.”
11Ndoŋ nna nɛ b shin nɛ Filistiebi na wu bumo nseŋ kaŋɛ le: “Men keni Israɛlebi na ka lar amaŋ nɛ b daŋ ŋana amo to na a ba.” 12Kumo be kaman nɛ Filistiebi ponte ŋ kaŋɛ Jonatan nɛ kabrantiɛbia na le: “Men dii a ba nfe nɛ an ŋini menyi fanɛ durnya ere wɔ anyɔ!”
Nɛ Jonatan kaŋɛ kabrantiɛbia na le: “Bɛ ma so, Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ shin nɛ an kɔ m pɔɔ so.” 13Jonatan daŋ gbeye mbe enɔana nɛ mbe amuli so nna n yɔ kebee na be esoso nɛ kabrantiɛbia na malɛ bɛ mo so. B ka dii n yɔ kebee na be esoso na, nɛ Jonatan mɔ Filistiebi be benapo nɛ b wɔ anishito a kɔ mo na, nɛ kabrantiɛbia na malɛ mɔ bumo nɛ b wɔ kaman a kɔ mo na. 14Pɔɛŋ nɛ Jonatan nɛ kabrantiɛbia nɛ e bee sulɔ mbe akɔsɔ na nite fanɛ ateŋgreŋ kalfa nɛ b teŋ mɔ Filistiebi na be benapo adunyɔ ashi sososo be kena nɛ b kɔ na to. 15Ndoŋ nna nɛ kufu pɛ Filisti be benapo na ga. Bumo nɛ b wɔ keeyi na to na nɛ bumo nɛ b wɔ kade na be kupuŋ to na gba nɛ benapo nɛ baa ta kena a purgi basa na nɛ benapo nɛ b wɔ anishito a kuŋ keeyi na kikɛ daa chicha kufuso nna, nɛ Ebɔrɛ shin nɛ kasawule gbuŋgbuŋ nɛ keyeŋiyeŋi tɔr bumo so.
Israɛlebi ka pɔɔ Filistiebi so be asheŋ
16Sɔɔl be benapo nɛ b wɔ Gibia na k wɔ Bɛnjamin be kasawule so a dara bumo doŋana na, daŋ wu Filisti be benapo na ka bee shile a yɛla kenishi to kaplɛkama. 17Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kaŋɛ mbe benapo na le: “Men karga benapo na ŋ keni bumo e maŋ wɔtɔ!” B ka karga bumo nɛ b wu fanɛ Jonatan nɛ kabrantiɛbia nɛ e bee sulɔ mbe akɔsɔ na e maŋ wɔtɔ. 18Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kaŋɛ Ahija nɛ e daa la bɔrɛmatapo na le: “Ba nɛ an bishi Ebɔrɛ kusɔ nɛ e bee sha fanɛ an wora.” 19Saŋɛ nɛ Sɔɔl bee malga bɔrɛmatapo na kutɔ na nɛ kebagato nɛ k wɔ Filistiebi na be keeyi to na bee wora keshi a ti so. Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “Yige, ŋkpal manɛ so saŋɛ maŋ naa wɔtɔ nɛ fo bishi Enyɛnpe Ebɔrɛ kusɔ nɛ anyeeŋ wora.”
20Kumo be kaman nɛ Sɔɔl nya manaŋ n tre mbe benapo m ba abar so nɛ b yɔ Filistiebi na be keeyi to nɛ b ya kɔ bumo kena, ama b ka yɔ nɛ kebagato tɔr Filistiebi na so nɛ bumo gbagba kilgi a mɔ abar. 21Israɛlebi na be benapo ko nɛ Filistiebi na daŋ haya fanɛ b chɛ bumo to ŋ kɔ na gba daŋ naŋ kilgi nna n ya ti Sɔɔl nɛ Jonatan so a kɔ Filistiebi na. 22Israɛlebi damta nɛ b daŋ ŋana abee nɛ a wɔ Efrayim be efuli so na ka nu fanɛ Filistiebi na bee shile na, nɛ b lar kakpa nɛ b ŋana na m ba chɛ to a ju Filistiebi na kenishipereso. 23B daŋ kɔ bumo kena hale n ya choŋ Bɛf Avɛn so. Kumo be kamɔnchɛ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ mɔlga Israɛlebi na.
Asɔ nɛ a wora kena na be kaman be asheŋ
24Akoŋ daŋ mɔ Israɛlebi be benapo na nna nɛ b bɛlɛ ŋkpal Sɔɔl ka daŋ bɔ ntaŋ ŋ kaŋɛ le so: “Kɔnɔsho e baa wɔ ekama nɛ e beeŋ ji ajibi pɔɛŋ nɛ n wora ma doŋana n tal to so.” Ŋkpal loŋ so esa kama daa maŋ ji shɛŋ kumo be kamɔnchɛ. 25Benapo na kikɛ ka nite m ba luri kupo ko to nɛ b wu mushoŋ ka bee chise a do kasawule. 26Mushoŋ na daŋ baa chise ndibi so nna a do kasawule, ama ekama malɛ daa maŋ ji amo ŋkpal b ka daa ŋana fanɛ Sɔɔl be kɔnɔsho na beeŋ pɛ bumo so. 27Jonatan bre daa maŋ wɔ ndoŋ n nu kananɛ mo tuto bɔ ntaŋ na, amoso e daŋ ta mbe kekpabi nɛ e daŋ keta na be kɔnɔso nna n nyɔ mushoŋ na to n ji. E ka baŋ wora loŋ nɛ mbe anishito saŋɛ mo. 28Ndoŋ nna nɛ benapo na be eko kaŋɛ mo le: “Akoŋ mɔ anyi kikɛ nna nɛ an bɛlɛ ŋkpal fo tuto ka kaŋɛ fanɛ, kɔnɔsho e baa wɔ ekama nɛ e beeŋ ji ajibi kabre so.”
29Nɛ Jonatan kaŋɛ le: “Nuso be asheŋ nɛ n tuto bar m ba sa anyi be basa le! Ma ere ka baŋ ji mushoŋ na gbrɛbi nɛ n naaŋ nya eleŋ! 30Nɛ fanɛ an be basa daŋ ji ajibi nɛ Filistiebi na yige n shile na nna bre, dafanɛ Filistiebi nɛ an daa beeŋ mɔ na daa beeŋ ba shi ga!”
31Ta n ya ka fo kaaseso be jemanɛ nɛ Israɛl be benapo na kikɛ gben ga ŋkpal b ka fara Mikmash a mɔ Filistiebi na hale n ya fo Aijalɔn so. 32Amoso b daŋ shile nna n ya kaa mɔ mbolpɔ nɛ ana nɛ anabi nɛ b kɔ Filistiebi m pɔɔ so n suge na epul to ndoŋ a kuya amo to a we amo nɛ ŋklaŋ. 33Nɛ esa ko kaŋɛ Sɔɔl le: “Keni basa na bee wora alubi a gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ na nna ŋkpal b ka bee we eblaŋ nɛ a kɔ ŋklaŋ amo to so.”
Nɛ Sɔɔl kaŋɛ kenishipereso le: “Kashenteŋ nɛ fo ji, b wora n da Enyɛnpe Ebɔrɛ so nna na. Men gbelti kejembu gboŋgboŋi m ba nfe manaŋ m ba sa ma.” 34Kumo be kaman nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “Ya kaŋɛ basa na kikɛ nɛ b ta bumo be ana nɛ mbolpɔ na m ba nfe.” K daga fanɛ b mɔ amo n we nfe a chɔ kebaawe amo nɛ ŋklaŋ nsaa wora alubi a gbiti Enyɛnpe Ebɔrɛ. Amoso bumo kikɛ daŋ bar bumo be ana kanyɛso na nna m ba mɔ amo ndoŋ. 35Nɛ Sɔɔl pɔr bɔrɛsure n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ ndoŋ. Kumo e daa la bɔrɛsure sososo mo nɛ e pɔr.
36Kumo be kaman nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “Men shin nɛ an ya kɔ Filistiebi na kanyɛ ere kikɛ hale n ya fo karechɛso m mɔ bumo kikɛ nseŋ muu bumo be asɔ kikɛ.”
Ndoŋ nna nɛ b kaŋɛ le: “Anyeeŋ wora kusɔ kama nɛ fee sha.”
Nɛ bɔrɛmatapo Ahija malɛ kaŋɛ le: “Men shin nɛ an bishi Ebɔrɛ kusɔ nɛ anyeeŋ wora.”
37Nɛ Sɔɔl bishi Ebɔrɛ le: “N naaŋ ya kɔ Filistiebi na kena a? Feeŋ shin nɛ an kɔ m pɔɔ bumo so a?” Ama kumo be kamɔnchɛ na Ebɔrɛ daŋ maŋ kaŋɛ bumo shɛŋ. 38Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl tre mbe benapo be benimu ŋ kaŋɛ bumo le: “Men shin nɛ an lege to n fin kulubi nɛ k wɔ anyi to kabre nɛ Ebɔrɛ kpal kumo so ŋ kini ketuge anyi ere. 39Ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e bee shin nɛ Israɛlebi bee kɔ a pɔɔ so na ka la ma shɛdajipo so, esa kama nɛ e wora kulubi daga luwu nna, hale nɛ k ba fanɛ m pibinyɛn Jonatan gba e wora kumo.” Ama esa kama daa maŋ kaŋɛ shɛŋ. 40Kumo be kaman nɛ Sɔɔl kaŋɛ Israɛlebi be benapo na kikɛ le: “Men kikɛ e ya yili ndoŋ ere nɛ ma alɛ nɛ Jonatan e ya yili nfe ere.”
Nɛ bumo kikɛ shuli so.
41Nɛ Sɔɔl kule Enyɛnpe Israɛl be Ebɔrɛ na ŋ kaŋɛ le: “Enyɛnpe, manɛ nna nɛ fo maŋ tuge ma kabre? Jande ŋini anyi esa nɛ e wora kulubi. Nɛ ma nɛ m pibinyɛn Jonatan e wora kulubi ŋko fo basa Israɛlebi na e wora kulubi, fo kaŋɛ anyi.” Nɛ bɔrɛmatapo na bishi Ebɔrɛ nseŋ wu fanɛ kulubi na shi Jonatan ŋko Sɔɔl kutɔ nna. 42Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kaŋɛ bɔrɛmatapo na le: “Bishi Ebɔrɛ, ma nɛ m pibinyɛn Jonatan be emo nɛ e wora kulubi na.” Nɛ k tɔr Jonatan so. 43Nɛ Sɔɔl Kaŋɛ Jonatan le: “Kaŋɛ ma kusɔ nɛ fo wora.”
Nɛ Jonatan yɛ: “N ta ma kekpabi nna n nyɔ mushoŋ to gbrɛbi n ji; nɛ kumo so nɛ k daga fanɛ n wu bre, kumo ere ma nde.”
44Nɛ Sɔɔl kaŋɛ Jonatan le: “Nɛ fo baa maŋ wu bre, kumo ere Ebɔrɛ e mɔ ma.”
45Ama le nɛ basa na daŋ kaŋɛ Sɔɔl: “Jonatan nɛ e kɔ kena m pɔɔ so n sa Israɛl be efuli ere e daga luwu a? Loŋ maaŋ wora kikɛ, ŋkpal manɛ so, an teŋ nase kɔnɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la anyi be shɛdajipo na be anishito fanɛ Jonatan be kemin gba maaŋ tia, ŋkpal manɛ so, Ebɔrɛ e chɛ mo to nɛ e wora kusɔ nɛ e wora kabre ere.” Amoso basa na e daŋ mɔlga Jonatan nɛ e maŋ luri luwu to.
46Kumo be kaman nɛ Sɔɔl yige kebaaju a buu Filistiebi na so; nɛ Filistiebi na bɛta n yɔ bumo be efuli so.
Sɔɔl be kuwurji nɛ mbe kaman to ebi be asheŋ
47Saŋɛ nɛ Sɔɔl daa ji kuwura ashi Israɛl be efuli so na, e daŋ yɔ kaplɛkama nɛ mo doŋana wɔ nna n ya kɔ bumo kena. Mo doŋana e daa la Mowab be basa nɛ Ammɔn nɛ Edɔm be basa nɛ Zoba be bewura nɛ Filistiebi. Kaplɛkama malɛ nɛ e daŋ kɔ kena, e daŋ pɔɔ so nna. 48E daŋ kɔ kena kenyɛnso nna ga hale m pɔɔ Amalɛk be basa so. Mo e daŋ mɔlga Israɛl be basa ashi basa nɛ baa ta kena a purgi basa a suge bumo be asɔ na kutɔ.
49Sɔɔl be mbinyɛnsobi e daa la Jonatan nɛ Ishvi nɛ Malkishuwa. Mo pibiche nimuso be ketre e daa la Mɛrab nɛ ekekarso malɛ be ketre daa la Mikaal. 50Mbe eche e daa la Ahinɔam nɛ e la Ahimaaz pibiche na. Mbe benapo be enimu malɛ e daa la mo tutokar Neer pibinyɛn Abna. 51Sɔɔl mo tuto Kish nɛ Abna malɛ mo tuto Neer kikɛ daa la Abiɛl be mbinyɛnsobi nna.
52Sɔɔl ka daa wɔ ŋkpa to na, mo nɛ Filistiebi na daŋ kɔ ana kpakpaso damta nna. Mo alɛ daŋ baŋ wu enapo kama nɛ e kɔ eleŋ ŋko kenyɛn, e daa ta mo nna a ti mbe benapo so.
15Israɛlebi ka kɔ Amalɛkebi be asheŋ
1Kachako nɛ Samuɛl kaŋɛ Sɔɔl le: “Ma nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ shuŋi fanɛ m ba ta ŋku n do fo kumu so n lara fo ŋ ki mbe basa Israɛlebi be ewura. Amoso kaŋ kusoe naniere n nu kusɔ nɛ Enyɛnpetale bee kaŋɛ. 2E beeŋ gberge Amalɛk be basa kusoe ŋkpal bumo nananyɛnana ka daŋ ŋana ekpa to ŋ kɔ Israɛlebi kena saŋɛ nɛ b daŋ lar Ijipt be efuli so a ba na so. 3Men ya kɔ Amalɛkebi na nseŋ jija bumo be kusɔ kama nɛ b kɔ kikɛ kuraa. Men sa maŋ kaŋ yige shɛŋ shɛŋ. Men mɔ bumo be benyɛn nɛ beche nɛ mbia nɛ mbi popɔrbi kikɛ. Men mɔ bumo be ana nɛ mbolpɔ nɛ enyɔma nɛ ekurma gba.”
4Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl tre mbe benapo m ba shɛr abar so ashi Tɛlɛm. Benapo ŋgboŋ alfa anyɔ e daŋ shi Israɛl be efuli so nɛ ŋgboŋ kudu malɛ shi Juda be efuli so. 5Nɛ Sɔɔl nɛ mbe benapo na ya ŋana ketaŋɛ ko nɛ k taga kade nɛ baa tre Amalɛk na to a jo nɛ b kɔ Amalɛkebi na kena. 6Le nɛ Sɔɔl daŋ kaŋɛ Kenebi ko nɛ b daŋ chena m mata Amalɛkebi na: “Saŋɛ nɛ anyi be efuli ere so ebi daŋ lar Ijipt a ba na, menyi be basa daŋ wora bumo kelela ga. Amoso men lar Amalɛkebi ere to manaŋ nɛ an sa maŋ kaŋ mɔ menyi n ti bumo so saŋɛ nɛ anyee kɔ bumo kena na.” Ndoŋ nna nɛ Kenebi na lar Amalɛkebi na to.
7Nɛ Sɔɔl yili Havila kikɛ ŋ kɔ m pɔɔ Amalɛkebi na so hale n ya fo Shur nɛ k wɔ Ijipt be efuli so be epeŋilarkpa na. 8E daŋ pɛ Amalɛk be ewura Agag nna nseŋ mɔ mbe basa kikɛ. 9Sɔɔl nɛ mbe benapo na daa maŋ mɔ Agag. B daa maŋ mɔ mbolpɔ lela nɛ bumo be bibi nɛ ana lela nɛ bumo be bibi ŋko n jija kusɔ kama nɛ k walɛ m par bumo na; kusɔ kama nɛ k daa maŋ kɔ tɔnɔ na nɛ b daŋ jija.
Ebɔrɛ ka kini Sɔɔl fanɛ ewura be asheŋ
10Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ Samuɛl le: 11“K wora ma kagbenejija ga fanɛ ŋ ka ta Sɔɔl ŋ ki ewura; ŋkpal manɛ so e pal kaman n sa ma nseŋ kini ma mbra be keb so.” Kumo be loŋ daŋ pɛ Samuɛl agbo ga nɛ e kule Ebɔrɛ awɔrso hale nɛ kare ba chɛ. 12Kumo be ŋklade kachipurdidi Samuɛl koso nɛ e ya fin Sɔɔl, nseŋ nu fanɛ Sɔɔl yɔ Kamɛl be kade to. Ndoŋ nɛ e pɔr kapɔrduli tenteŋ n yili nɛ b baa kɔ kumo a nyiŋi mo. E ka loge nɛ e yɔ Gilgaal. 13Samuɛl ka yɔ Sɔɔl kutɔ na nɛ Sɔɔl kaŋɛ mo le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ e nɛfa fo Samuɛl! N wora kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ ma na kikɛ.”
14Ndoŋ nna nɛ Samuɛl bishi le: “Nɛ nuso be ana nɛ mbolpɔ e naa shu ere?”
15Nɛ Sɔɔl kaŋɛ: “Ma benapo na e sɔ bumo ashi Amalɛkebi na kutɔ. B ta ana nɛ mbolpɔ duliduli na kikɛ nna nɛ b ya lara sarga n sa Eyɛnpe fo Ebɔrɛ na. Ama an mur amo nɛ a ka na bre kikɛ.”
16Nɛ Samuɛl kaŋɛ le: “Yili nɛ ŋ kaŋɛ fo kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ ma ndre kanyɛso.”
Nɛ Sɔɔl yɛ: “Baa malga.”
17Nɛ Samuɛl yɛ: “Fo gbagba nyi fo ka daa maŋ la shɛŋ; ama naniere mannɛ fo e ba ki Israɛl be eyiri kikɛ be ejuŋkparpo ere a? Fo nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ lara fanɛ fo ki Israɛl be ewura naniere, 18nɛ e shuŋi fo fanɛ fo ya mur Amalɛkebi nɛ b la basa lubi na kikɛ. E yɛ: Men kɔ bumo kena m mur bumo kikɛ kuraa! 19Manɛ nna nɛ fo maŋ wora kasonu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ? Manɛ nna nɛ fo kuse n ya muu asɔ lela na kikɛ nseŋ shin nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nya agbo?”
20Nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “N wora kasonu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ, ŋkpal manɛ so n ya mɔ Amalɛkebi na kikɛ nna nseŋ pɛ bumo be ewura Agag. 21Ama ma benapo na daa maŋ mɔ bumo be mbolpɔ nɛ ana lela na bre. B ta bumo nna m ba Gilgaal nɛ b ba lara sarga n sa Enyɛnpe fo Ebɔrɛ na.”
22Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ le: “Ade be kumo bre nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na bee sha ga? Kebaakɔ kasonu ŋko kebaalara esarga? Kebaakɔ kasonu bɔ fo kaa ta mbolpɔ duliduli a lara esarga e sa mo. 23Kekini kenu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ du fanɛ kegbaya nna. Nɛ kamoowu malɛ du fanɛ kagbirshuŋ. Ŋkpal fo ka kini kenu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ na so, mo alɛ gba kini fo fanɛ ewura.”
24Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kaŋɛ Samuɛl le: “N shuli fanɛ n wora kulubi. Ŋ kini kenu n sa fo nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kikɛ. Benapo na nɛ n daa ŋana nseŋ nu n sa bumo. 25Ama naniere bre mee kule fo nna nɛ fo ta ma alubi m paŋ ma nseŋ shin nɛ n tu fo n ya bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ.”
26Nɛ Samuɛl yɛ: “M-m, Fo maaŋ naŋ bɛ ma so n yɔ. Ŋkpal fo ka kini Enyɛnpe Ebɔrɛ be mbra na be kebɛso na so, mo alɛ gba kini fo fanɛ ewura.”
27Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kilgi nɛ e yɔ nɛ Sɔɔl to m pɛ Samuɛl be piŋi tenteŋ nɛ e buu na be kɔnɔ so to nɛ k kpɛa. 28Nɛ Samuɛl kaŋɛ mo le: “Kananɛ fo baŋ kpɛa ma piŋi ere be kɔnɔso ere, loŋ gbagba na chap nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ gboŋi fo Israɛl be kuwurji to kabre nseŋ ta kumo m buu fo echenashapo nɛ e bɔ fo. 29Israɛl be Ebɔrɛ nɛ e kɔ kemaŋkura na maa ku efɛ ŋko a chɛrga mbe nfɛra, ŋkpal manɛ so, e maŋ la dimɛdi.”
30Nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “N wora kulubi ama mee kule fo nna nɛ fo ta bunyaŋ m buu ma so ashi benapo be benimu ere nɛ Israɛl be basa kikɛ be anishito n shin nɛ n tu fo n ya bunyaŋ Enyɛnpe fo Ebɔrɛ na.” 31Ndoŋ nna nɛ mo nɛ Samuɛl bɛta n yɔ nɛ Sɔɔl ya bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ.
32Nɛ Samuɛl ponte ŋ kaŋɛ le: “Men ta Amalɛk be ewura Agag na m ba sa ma nfe.” Nɛ Agag ba yili Samuɛl kutɔ nsaa chicha kufuso a fɛ mbe kumu to le: “Naniere bre b maaŋ naŋ mɔ ma.” 33Ndoŋ nna nɛ Samuɛl kaŋɛ Agag le: “Fo e naa suge mbiwurbi bumo nioana kutɔ a mɔ nɛ baa paŋ mbia na. Fo nio gba beeŋ paŋ ebi naniere kikɛ.” Ndoŋ nna nɛ Samuɛl mɔ Agag nseŋ ŋele mo to fanɛ mblaŋkul bɔrɛsure na ase ashi Gilgaal.
34Kede be kaman nɛ Samuɛl bɛta n yɔ Raama nɛ Sɔɔl malɛ bɛta n yɔ mbe kade to Gibia. 35Baŋ yili kumo be saŋɛ na so kikɛ n ya fo saŋɛ so nɛ Samuɛl wu, e daa maŋ naŋ wu Sɔɔl kenishiso kikɛ. Ama Samuɛl be kagbene daŋ jija mo nna ga ŋkpal Sɔɔl so. K daŋ tɔrɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ malɛ nna ga ŋkpal e ka daŋ ta Sɔɔl ŋ ki Israɛl be ewura so.
16Samuɛl ka ta ŋku n do Deevid be kumu so n ta mo ŋ ki ewura be asheŋ
1Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ Samuɛl le: “Nchɛ afanɛ nɛ fo shin nɛ fo chena kagbenejijaso a fɛ Sɔɔl be asheŋ? M maŋ naŋ shuli fanɛ e baa la Israɛl be ewura, amoso ta ɔlif be ŋku n yɔ kanyɛn nɛ baa tre Jɛsi nɛ e wɔ Bɛtlɛhɛm na pe. N lara mbe mbia na be eko nɛ e ki Israɛl be ewura.”
2Nɛ Samuɛl kaŋɛ le: “M baŋ wora loŋ nɛ Sɔɔl nu, e beeŋ mɔ ma!”
Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mo: “Ta kenabi a yɔ n ya kaŋɛ fanɛ fo ba nna nɛ fo ba lara sarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ. 3Fo kaŋ baa lara sarga na fo tre Jɛsi nɛ e ba ndoŋ nɛ ŋ ŋini fo kusɔ nɛ feeŋ wora. Meeŋ ŋini fo esa nɛ feeŋ chulgi ŋku na n do mbe kumu so n lara ŋ ki ewura na.”
4Ndoŋ nna nɛ Samuɛl wora kusɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ fanɛ e wora na nseŋ yɔ Bɛtlɛhɛm, nɛ ndoŋ be benimuana na ba mo kutɔ m ba kaa chicha kufuso, nseŋ bishi le: “Kagbenewushi so nɛ fo ba ere a?” 5Nɛ Samuɛl yɛ: “Mm. M ba nna nɛ m ba lara sarga n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ, amoso men lara alubi ashi men be ŋgbene to pɔɛŋ nseŋ ba ŋ kutɔ.” Kumo be kaman nɛ e kaŋɛ Jɛsi nɛ mbe mbia fanɛ b lara kulubi ashi bumo be ŋgbene to pɔɛŋ nseŋ ba kakpa nɛ baa lara sarga na.
6B ka fo ndoŋ na, nɛ Samuɛl wu Jɛsi pibinyɛn Eliab nseŋ fɛ mbe kagbene to le: “Kashenteŋto kanyɛn ere e la Enyɛnpe Ebɔrɛ be esa laraso na.” 7Ndoŋ nna nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ naŋ kaŋɛ mo le: “Sa maŋ keni mbe nteŋ ŋko mbe kayɛrbi. Mannɛ mo nɛ n lara, ŋkpal manɛ so ma ere maa keni asheŋ fanɛ kananɛ dimɛdi bee kini asheŋ na. Dimɛdi bre bee keni eyur so nna ama ma ere bee keni kagbene to nna.”
8Ndoŋ nna nɛ Jɛsi naŋ tre mo pibinyɛn Abinadab m ba Samuɛl kutɔ, nɛ Samuɛl kaŋɛ le: “Manɛ ede gba nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na lara.” 9Nɛ Jɛsi naŋ keta Shamaa malɛ m ba. Nɛ Samuɛl kaŋɛ mo le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ maŋ lara ede gba.” 10Jɛsi daŋ keta mbia ashunu nna m ba Samuɛl kutɔ nɛ Samuɛl kaŋɛ mo le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ na maŋ lara bede be ekama.” 11Nseŋ bishi mo le: “Fo kraa kɔ mbia ko a?”
Nɛ Jɛsi yɛ: “Mm, m pibi kekarkarso Deevid e ka, ama mo alɛ wɔ kupuŋ to a kpa mbolpɔ.”
Nɛ Samuɛl kaŋɛ mo le: “Shuŋi nɛ b ya tre mo m ba. Nɛ mannɛ loŋ, anyi maaŋ lara sarga ere ama an baaŋ wu mo nna.” 12Nɛ Jɛsi shuŋi nɛ b ya tre Deevid m ba. E daŋ baŋ yili enyɛn nna a walɛ kayɛrbi ga nsaa kɔ eleŋ. Kebia na ka ba nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ Samuɛl le: “Mo gbagba nna na. Ta ŋku n do mbe kumu so n lara mo nɛ e ki ewura.” 13Nɛ Samuɛl duga ŋku na n do Deevid be kumu so nɛ mo daana yil a keni mo. Baŋ yili kumo be kamɔnchɛ na kikɛ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kiyoyu ba luri m bɔlɔ Deevid to eleŋso nsaa wɔ mo to saŋkikɛ. Kumo be kamɔnchɛ na malɛ kikɛ nɛ Samuɛl bɛta n yɔ Raama.
Deevid ka bee shuŋ Sɔɔl be asheŋ
14Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ be kiyoyu lar Sɔɔl to, nɛ kiyoyu lubi ba luri mo to a tɔrɔ mo ga. 15Nɛ Sɔɔl be nyɛrbi kaŋɛ mo le: “An baa nyi fanɛ Ebɔrɛ e sa ekpa nɛ kiyoyu lubi ere bee tɔrɔ fo ga le na. 16Amoso, sa anyi ekpa nɛ an ya fin esa nɛ e nyi jaŋjilaŋ be kelaŋ, saŋɛ na so saŋkama nɛ kiyoyu lubi na baŋ ba fo so, esa na beeŋ laŋ mbe jaŋjilaŋ nɛ fo eyur e wushi fo.”
17Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kaŋɛ bumo le: “Men fin esa nɛ e nyi jaŋjilaŋ be kelaŋ nɛnɛ m bar ma.”
18Nɛ mbe nyɛrbi na be eko kaŋɛ: “Kanyɛn ko nɛ baa tre Jɛsi nɛ e wɔ Bɛtlɛhɛm na be kebia nyi jaŋjilaŋ be kelaŋ ga. E la enapo mo nɛ e kɔ kenyɛn nna ga nsaa walɛ kayɛrbi ga nɛ mbe mmalga gba wɔ ebel nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na wɔ mo kutɔ.”
19Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl shuŋi mbɔ fanɛ b ya kaŋɛ Jɛsi le: “Kaŋɛ fo pibinyɛn Deevid nɛ e bee kpa mbolpɔ na fanɛ e ba ŋ kutɔ.” 20Nɛ Jɛsi kre bodobodo n deŋi kurma so n ta kaboe fɔlbi nɛ nsa belbelso deŋkeŋ be bɔlɔ n ti so n shuŋi Deevid fanɛ e ya sa Sɔɔl. 21Ndoŋ nna nɛ Deevid yɔ Sɔɔl kutɔ n ya kaa shuŋ mo. Sɔɔl daa sha mbe asheŋ ga hale n lara mo fanɛ e baa sulɔ mbe kena to be akɔsɔ. 22Kumo be kaman nɛ Sɔɔl ta ebɔl n shoŋi Jɛsi fanɛ e shin nɛ Deevid e ba wɔ mo kutɔ a shuŋ a sa mo, ŋkpal manɛ so mbe asheŋ bee par mo ga. 23Baŋ yili loŋ be saŋɛ na nɛ Ebɔrɛ baŋ sa ekpa nɛ kiyoyu lubi na ba Sɔɔl so, Deevid bee ta mbe jaŋjilaŋ nna n laŋ, nɛ Sɔɔl be eyur e naa ŋ wushi mo.
17Goliɛf ka to Israɛl be benapo emaŋ be asheŋ
1Kachako nɛ Filisti be basa ba abar so ashi Sukɔɔ nɛ k wɔ Juda be efuli so na nɛ b ba kɔ Israɛl be basa kena. B daŋ wora bumo be keeyi to ashi Efis Dammim nɛ k wɔ Sukɔɔ nɛ Azeka be kefɛato na nna. 2Nɛ Sɔɔl nɛ Israɛl be benapo malɛ ba abar so m ba wora bumo be keeyi to ashi ketaŋɛ nɛ baa tre Ela na be kaba nseŋ yili ndoŋ m bela ase m bɛ abar so kelargato nɛ b ya kɔ Filistiebi na kena. 3Filistiebi na daa wɔ kebee ko so nna nɛ Israɛlebi na malɛ wɔ kebee ko so, nɛ ketaŋɛ na dese bumo nɛ bumo be kefɛato.
4Kanyɛn ko nɛ baa tre Goliɛf nɛ e shi Gaaf be kade to daŋ lar Filistiebi na be keeyi to nna m ba kaa to Israɛlebi na emaŋ. E daa shibi a chɔ dimɛdi kikɛ nɛ mbe nteŋ daa sa fanɛ ayadra akpanu nɛ gbrɛbi, 5nɛ e buu kenyɛnkale nɛ b ta danyaŋ n wora nɛ kumo be egbɛ sa fanɛ kilo adunu nɛ ashunu nseŋ buu danyaŋ be kekpaŋwuro gba n ti so. 6E daa kɔ danyaŋ be asɔ nɛ e bee ta a wɔtɔ a kuŋ mbe aya gba nna, nseŋ ta danyaŋ be tokobi a di mbe kaman. 7Mbe kekpa be kedibi be bumburuŋ daa sa fanɛ keyapuye, nɛ kumo be kumu be egbɛ malɛ sa fanɛ kilo ashunu. Enapo ko daa juŋkpar mo nna a keta mbe kebɛlso be kusɔ kuŋso na. 8Ndoŋ nna nɛ Goliɛf yili a ponte a kaŋɛ Israɛlebi na le: “Nuso be kena nɛ menyi alɛ gbare abar a ba nɛ men ba kɔ ere? Filisti be esa e la ma nɛ menyi alɛ la Sɔɔl be nyɛrbi! Amoso men lara menyi be enapo ko nɛ e gbelge m ba nɛ ma nɛ mo e kɔ. 9Enapo na kaŋ tiŋ m pɔɔ ma so m mɔ ma, kumo ere, anyeeŋ ki menyi be anya, nɛ ma alɛ kaŋ pɔɔ mo so m mɔ mo, menyi alɛ beeŋ ki anyi be anya. 10Menyi Israɛlebi be benapo fupo ere nɛ mee to emaŋ na. Men lara esa ko nɛ ma nɛ mo e kɔ abar!” 11Sɔɔl nɛ mbe basa ka nu kusɔ nɛ Goliɛf kaŋɛ na, nɛ kufu pɛ bumo ga nɛ bumo be aba pɔ bumo.
Deevid ka yɔ Sɔɔl be keeyi to be asheŋ
12Deevid mo tuto e daa la Jɛsi nɛ e la Efrat be kanaŋ to be esa nsaa shi Bɛtlɛhɛm nɛ k wɔ Juda be efuliso na. Jɛsi daa kɔ mbia aburwa nna, ama saŋɛ nɛ Sɔɔl daa la ewura na nɛ e teŋ bel ga. 13Jɛsi be mbia nimuso asa na nɛ Sɔɔl e daŋ yɔ kena to. Eliab e daa la bumo kikɛ to be enimu nɛ Aminadab bɛ so n ta Shamaa m bɛ so. 14Deevid e daa la bumo kikɛ to be kebia, 15nsaa wɔ Sɔɔl pe a bɛta a yɔ Bɛtlɛhɛm saŋko saŋko n ya ka kpa mo tuto be mbolpɔ.
16Nchɛ adena kikɛ nɛ Goliɛf bee yili a to Israɛlebi na emaŋ kapa nɛ kanyɛ.
17Kachako nɛ Jɛsi kaŋɛ Deevid le: “Ta aboyu keeso be kilo kudu nɛ bodobodo kudu ere n shile n ya sa fo daana ashi bumo be keeyi to, 18nseŋ ta wagashi kudu ere malɛ n ya sa fo daana be katuŋ na be enimu. Kumo be kaman nɛ fo keni kananɛ fo daana du ndoŋ nseŋ fin shɛdaso be kusɔ ko ndoŋ m ba ŋini fanɛ fo wu bumo nɛ b kɔ alenfia. 19Ewura Sɔɔl nɛ fo daana nɛ Israɛl be benapo kikɛ wɔ Ela be ketaŋɛ na ase a wora shiriya nɛ b ya kɔ Filistiebi na.”
20Kumo be ŋklade kachipurdidi nɛ Deevid koso nseŋ shin nɛ esa ko bee keni mbe mbolpɔ so nɛ e ta ajibi na n yɔ fanɛ kananɛ Jɛsi ŋini mo na gbagba chap. Saŋɛ so nɛ Israɛl be benapo na baŋ lar a boŋ kena to be nshɛ a yɔ kakpa nɛ baaŋ ya yili ŋ kɔ kena na, nɛ Deevid fo ndoŋ. 21Ndoŋ nna nɛ Filisti be benapo na nɛ Israɛl be benapo na kikɛ belase manaŋ n ya yili ketaŋɛ na be kaba nɛ kaba a keni abar. 22Nɛ Deevid yige ajibi na n yili benapo be enimu nɛ e bee keni ajibi be asheŋ so na kutɔ nseŋ shile n yɔ mo daana kutɔ ashi kaboŋ nɛ b wɔ na n ya bishi bumo kananɛ asheŋ du. 23Saŋɛ nɛ e bee malga mo daana kutɔ na, nɛ Goliɛf lar kakpa nɛ mbe basa wɔ na m ba ka to Israɛlebi na emaŋ a tege bumo fanɛ kananɛ e chɛr a wora na. Nɛ Deevid nu kumo. 24Israɛl be benapo na ka wu Goliɛf, nɛ kufu pɛ bumo nɛ bumo kikɛ shile. 25Ndoŋ nna nɛ b kaŋɛ abar le: “Men keni, kananɛ kanyɛn ere bee ba kaa to anyi emaŋ nsaa tege anyi. Esa kama nɛ e tiŋ m mɔ mo, ewura na beeŋ sa mo kakɛ gboŋ. E beeŋ ta mo pibiche n sa mo nɛ e kil nɛ mbe kanaŋ malɛ kikɛ gba maaŋ naŋ ka lampo kikɛ ashi Israɛl be efuli so.”
26Nɛ Deevid bishi benapo nɛ b yili n taga mo to na le: “Manɛ nɛ baaŋ sa esa kama nɛ e beeŋ mɔ Filisti be esa ere nseŋ lara Israɛl ashi le be anishinyɔr ere to? Kanyamase jiga ere malɛ e la wanɛ nɛ e bee keni Ebɔrɛ nɛ e wɔ ŋkpa to na be benapo jiga?” 27Nɛ b kaŋɛ mo kusɔ nɛ ewura na beeŋ wora n sa esa kama nɛ e mɔ Goliɛf.
28Deevid mo da Eliab ka nu Deevid nɛ benapo na ka bee malga, nɛ agbo pɛ Eliab ga nɛ e kaŋɛ le: “Manɛ nɛ fee fin nfe? Wanɛ nɛ fo yige fo mbolpɔ kiyi na to n sa fanɛ e ba keni so? Fo kebia kpeŋso ere! Fo ba nfe nna nɛ fo baa keni kananɛ baa kɔ kena, ŋko?”
29Nɛ Deevid malɛ bishi le: “Manɛ nɛ n wora? Ama m maŋ kɔ ekpa nɛ m bishi shɛŋ a?” 30Nɛ e naŋ bishi enapo ko loŋ be kesheŋ koŋwule na. Saŋkama malɛ nɛ e baŋ bishi kesheŋ na, kusɔ koŋwule nɛ e nu na gbagba chap nɛ baa kaŋɛ mo.
31Benapo na be beko ka nu kusɔ nɛ Deevid kaŋɛ na, nɛ b ya kaŋɛ Sɔɔl. Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl shuŋi nɛ b ya tre Deevid. 32Nɛ Deevid kaŋɛ Sɔɔl le: “Yiramu! Men sa maŋ shin nɛ Filisti be kanyɛn na e ta anyi ŋ ki befupo. Ma ere beeŋ ya tu mo ŋ kɔ.”
33Nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “M-m, fo maaŋ tiŋ n tu kanyɛn ere ŋ kɔ kikɛ, ŋkpal manɛ so kabrantiɛbia e kraa la fo, ama kanyɛn ere bre be kebia to kikɛ nɛ e kɔ kena hale m ba fo kabre!”
34Nɛ Deevid kaŋɛ le: “Yiramu! Mee keni n tuto be mbolpɔ so nna. Saŋkama malɛ nɛ buluŋ ŋko shishiri baŋ pɛ mbolpɔ na be kekama, 35mee shile nna m bɛ kumo so n ya sɔ kubolpɔ na. Nɛ buluŋ na ŋko shishiri na baŋ kilgi n tu ma, mee pɛ kumo be kubɔ to nna n nyaŋ kumo m mɔ. 36M mɔ ebuluŋ nɛ eshishiri kikɛ, amoso loŋ be ekpa koŋwule na so nɛ meeŋ bɔla so m mɔ Filisti be kanyamasenyɛn nɛ e bee keni Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e wɔ ŋkpa to na be benapo jiga na. 37Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka baŋ mɔlga ma ashi ebuluŋ nɛ eshishiri to ere bre, e beeŋ mɔlga ma ashi Filisti be kanyɛn ere gba be enɔ to.”
Nɛ Sɔɔl malɛ kaŋɛ mo le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ chɛ fo to, amoso baa yɔ n ya kɔ mo.” 38Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl ta mbe kenyɛnkale n sa Deevid fanɛ e buu. E daŋ ta mbe danyaŋ be kekpaŋwuro gba nna n sa mo fanɛ e buu. 39Nɛ Deevid ta Sɔɔl be tokobi n di n deŋi akɔsɔ nɛ e buu na so, nseŋ wora ania nɛ e nite, ama e nite ŋ gben ŋkpal amo be kebuu ka maŋ deŋ mo so.
Nɛ e kaŋɛ Sɔɔl le: “Ma ere maaŋ tiŋ m buu le be asɔ n yɔ kena to, ŋkpal manɛ so amo be kebuu maŋ deŋ ma.” Nseŋ gbaŋ asɔ na kikɛ. 40Kumo be kaman nɛ e ta kekpabi nɛ e kɔ a kpa mbolpɔ na nseŋ yɔ kabombi ko ase n ya tise ajembu mɔlmɔlbi anu n wɔtɔ mbe kɔlgu to nseŋ ta mbe ketababu a shɛr Goliɛf to.
Deevid ka pɔɔ Goliɛf so be asheŋ
41Le be saŋɛ ere nɛ esa nɛ e bee keta Goliɛf be kebɛlso be kusɔ kuŋso na juŋkpar mo nɛ e bɛ so a shɛr Deevid to. E ka taga Deevid to ŋ 42keni n wu fanɛ e la kabrantiɛbia nna nsaa walɛ kayɛrbi, nɛ e wora mo eyurto 43ŋ kaŋɛ Deevid le: “Jɔnɔ e la ma nɛ fee ta ndibi a ba ŋ kutɔ a?” Nɛ e melgi Deevid n sa Filistiebi na be agbir. 44Kumo be kaman nɛ e ponte ŋ kaŋɛ Deevid le: “Ba nfe, nɛ m mɔ fo, n ta fo eyur ere n sa mbuibi nɛ kupuŋ to be asɔbɔya nɛ b ji!”
45Nɛ Deevid kaŋɛ mo le: “Fo ere ta tokobi nɛ kekpa nɛ chutre nna m ba nɛ fo ba kɔ ma, ama ma ere ba nna nɛ m ba kɔ fo ashi Enyɛnpetale nɛ e la Israɛl be benapo be Ebɔrɛ mo nɛ fee keni jiga na be ketre to. 46Kabre be kachɛ ere, Enyɛnpe Ebɔrɛ beeŋ ta fo m bɔɔ ma enɔ nɛ m pɔɔ fo so ŋ ku fo kumu ere, nseŋ ta Filisti be benapo be eyurana n sa mbuibi nɛ kupuŋ to be asɔbɔya nɛ b ji. Saŋɛ na so nɛ durnya kikɛ e pin fanɛ Ebɔrɛ wɔ Israɛlebi kutɔ. 47Ekama malɛ nfe beeŋ pin fanɛ mannɛ etokobi ŋko akpa nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na bee ta a kɔ a mɔlga mbe basa. E la ekɔmpɔɔsopo kena kikɛ to nna. Mo alɛ beeŋ chɛ anyi to nɛ an kɔ m pɔɔ menyi so.”
48Goliɛf ka bee ba Deevid kutɔ na, nɛ Deevid malɛ bee shɛr mo to nɛ e kɔ mo. 49Ndoŋ nna nɛ Deevid lara kejembu mbe kɔlgu na to n wɔtɔ mbe ketababu to n to Goliɛf nɛ k ŋmɛa mbe kasɔto m bure n luri nɛ e tɔr mbe epun so. 50Ketababu nɛ kejembu nɛ Deevid daŋ ta m pɔɔ Goliɛf so. E daa maŋ ta tokobi. 51Deevid daŋ shile nna n ya pe Goliɛf be tokobi ashi kumo be efar to ŋ ku Goliɛf be kumu. Filistiebi na ka wu fanɛ bumo kikɛ to be elempo na wu, nɛ b lara keya n shile. 52Ndoŋ nna nɛ Israɛl nɛ Juda be benapo cha awɔr ga nseŋ shile n ju m buu Filistiebi na so hale n ya fo Filisti be nde nɛ baa tre Gaaf nɛ Ekrɔn be mbunagboŋ na. Nɛ Filistiebi wu n dese Shaaraim be ekpa na to hale n ya fo Gaaf nɛ Ekrɔn. 53Israɛl be benapo na ka yige kebaaju Filistiebi na, nɛ b bɛta m ba bumo doŋana na be keeyi to m baa muu bumo be asɔ. 54Ndoŋ nna nɛ Deevid ta Goliɛf be kumu na n yɔ Jerusalɛm, nseŋ ta mbe akɔsɔ na bre n nase mo ere Deevid be wajɛbu to.
B ka bar Deevid m ba sa ewura Sɔɔl be asheŋ
55Saŋɛ nɛ Deevid daa yɔ nɛ e ya kɔ Goliɛf na, nɛ Sɔɔl bishi mbe benapo be enimu Abna le: “Abna, wanɛ pibinyɛn nde?”
Nɛ Abna yɛ: “Yiramu, m maŋ nyi.”
56Nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “Kumo ere fo ya bishi to n nu.”
57Deevid ka shi mo nɛ Goliɛf be kena na to m ba nɛ Abna keta mo n yɔ Sɔɔl kutɔ nɛ e kraŋ keta Goliɛf be kumu na. 58Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl bishi mo le: “Wanɛ pibinyɛn e la fo?”
Nɛ Deevid yɛ: “Fo kayɛrbi Jɛsi nɛ e shi Bɛtlɛhɛm na pibinyɛn e la ma.”
181Deevid nɛ Sɔɔl ka malga n loge na, k maŋ chɛr ko nɛ Deevid nɛ Jonatan ki beteri kpakpaso. Jonatan daa sha Deevid be asheŋ ga fanɛ kananɛ e bee sha mo gbagba be kumu. 2Baŋ yili kumo be kachɛ na kikɛ Sɔɔl daŋ shin nna nɛ Deevid wɔ mo kutɔ. Mo alɛ daa maŋ sa mo ekpa nɛ e bɛta n yɔ mo tuto be laŋ to. 3Ŋkpal Jonatan malɛ ka bee sha Deevid ga so, e daŋ shin nna nɛ b nase keteri kpakpaso be kɔnɔ n sa abar. 4Nɛ Jonatan lara mbe piŋi nɛ e buu na n sa Deevid. E daŋ ta mbe kenyɛnkale gba nɛ mbe tokobi nɛ mbe keta nɛ amo be atanyembi nɛ mbe kreso n ti so nna n sa mo. 5Deevid daa ji kɔŋkɔŋ kusɔ kama nɛ Sɔɔl daa shuŋi mo fanɛ e ya wora to nna. Nɛ Sɔɔl ta mo ŋ ki mbe benapo be enimu gboŋ ko. Kumo be loŋ daŋ wora ekama nɛ Sɔɔl be benapo be benimu na kikɛ ebel ga.
Sɔɔl ka bee kɔ Deevid kukɔrkɔ be asheŋ
6Deevid ka mɔ Goliɛf, nɛ benapo na bɛta a ba epe na, nɛ beche nɛ b shi Israɛl be nde karso na kikɛ lar a ba nɛ b ba chɔrɔ ewura Sɔɔl. B daa boŋ kagbenefuli be nshɛ nna nsaa laŋ echakachaka nɛ ejaŋjilaŋ a foŋ nlopi a cha. 7Le be kashɛ nɛ beche na daa boŋ a cha: “Sɔɔl mɔ basa kagboŋ, ama Deevid bre mɔ basa ŋgboŋ kudu.” 8Nɛ bumo be kashɛ na shin nɛ Sɔɔl nya agbo ga n fɛ le: “B kaa bee kaŋɛ fanɛ Deevid mɔ basa ŋgboŋ kudu nɛ ma ere mɔ kagboŋ nawule ere, kusɔ nɛ k ka e la keta mo ŋ ki ewura.” 9Amoso baŋ yili loŋ be kachɛ na a yɔ nɛ Sɔɔl fara a kɔ Deevid kukɔrkɔ nsaa maŋ naŋ yirda mo nɛnɛ kikɛ.
10Kumo be ŋklade nɛ Ebɔrɛ sa ekpa nɛ kiyoyu lubi ko ba luri Sɔɔl to eleŋso nɛ e fara a wora fanɛ ebompo ashi mbe laŋ to. Nɛ Deevid ba kaa laŋ jaŋjilaŋ a sa mo fanɛ kananɛ e chɛr a wora karechɛ kama na. Loŋ be saŋɛ na so nɛ Sɔɔl kɔ kekpa to. 11Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl fɛ fanɛ e beeŋ kpa kekpa na n da Deevid m mata egbal nseŋ kpa mo kumo ale anyɔ kikɛ nɛ Deevid gbar amo kikɛ.
12Kumo be kaman nɛ Sɔɔl fara a ŋana Deevid ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ ka daa chɛ Deevid to nseŋ kplaŋ mo ere Sɔɔl so so. 13Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl ju Deevid mbe laŋ to nseŋ shin nɛ e ya ki benapo kagboŋ be enimu a juŋkpar bumo a yɔ kena to. 14Saŋkama malɛ nɛ Deevid baŋ yɔ kena to, e daa kɔ nna a pɔɔ so ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ ka daa wɔ mo kutɔ so. 15Sɔɔl ka wu fanɛ Deevid bee kɔ a pɔɔ so saŋkama na, nɛ e naa ŋana mo ga a ti so. 16Ama Israɛl nɛ Juda be basa bre kikɛ daa sha Deevid be asheŋ nna ga ŋkpal e ka daa juŋkpar bumo kena to nɛ baa kɔ a pɔɔ so na so.
Deevid ka ta Sɔɔl pibiche be asheŋ
17Kachako nɛ Sɔɔl kaŋɛ Deevid le: “Nɛ feeŋ nya kenyɛn a kɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ be ana a sa ma bre, kumo ere ma alɛ beeŋ ta m pibiche nimuso Mɛrab n sa fo.” Sɔɔl be nfɛra e daa la fanɛ nɛ e wora loŋ, Filistiebi na beeŋ nya Deevid m mɔ, saŋɛ na so k maaŋ ba fanɛ mo e mɔ mo.
18Nɛ Deevid kaŋɛ le: “Nuso nɛ ma alɛ le beeŋ tiŋ n ta ewura lelemu pibiche ŋ ki ma eche? M maŋ la esa gboŋ ko ashi ma laŋ to nɛ n tutoana be kanaŋ gba maŋ la shɛŋ ashi Israɛl be kasawule so.” 19Ama k ka ba fo jemanɛ nɛ k daga fanɛ Mɛrab e kil Deevid na, nɛ Sɔɔl kaŋɛ fanɛ e ya kil kanyɛn nɛ baa tre Adriɛl nɛ e shi Mɛhola na.
20Sɔɔl daa kɔ ebiche ko gba nɛ baa tre mo Mikaal nɛ e daa sha Deevid ga. Sɔɔl ka nu loŋ, nɛ mbe kagbene fuli mo. 21Ndoŋ nna nɛ e fɛ le: “Meeŋ kaŋɛ Deevid nɛ e ta Mikaal ŋ ki mbe eche, ama mee sha nna nɛ n wora loŋ saŋɛ na so Filistiebi na beeŋ mɔ mo.” Kede e ti so kela nyɔsopo Sɔɔl ka kaŋɛ fanɛ Deevid beeŋ ki mo sha. 22Kede be kaman nɛ e kaŋɛ mbe benimuana na fanɛ b tre Deevid n lar ekarso ŋ kaŋɛ mo le: “Ewura na nɛ mbe benimuana na kikɛ bee sha fo asheŋ ga, amoso saŋɛ fo nɛ fo ta mo pibiche na.”
23B ka kaŋɛ Deevid loŋ nɛ mo alɛ kaŋɛ le: “K beeŋ ba la bunyaŋ gboŋgboŋi nna n sa ma fanɛ m ba la ewura mo shanyɛn ama mannɛ etirpo nɛ ebɔlpo be asheŋ nna na.”
24Sɔɔl be benimuana na ka kaŋɛ Sɔɔl kusɔ nɛ Deevid kaŋɛ na, 25nɛ Sɔɔl kaŋɛ bumo fanɛ b ya kaŋɛ Deevid le: “Keshaji nɛ ewura baa fin fo kutɔ e la fanɛ fo mɔ Filistiebi na be basa kalfa nseŋ ba kaŋɛ ma fanɛ fo wora loŋ. Kumo be loŋ e naŋ ŋini fanɛ an kɔ an doŋana na n tal to.” Kananɛ Sɔɔl bre daŋ kre nna na, saŋɛ na so Filistiebi na beeŋ nya Deevid m mɔ. 26Sɔɔl be benimuana na ka kaŋɛ Deevid kusɔ nɛ Sɔɔl kaŋɛ na, nɛ Deevid be kagbene fuli mo ŋkpal e ka bee fɛ fanɛ e beeŋ nya ewura na pibiche n ta so. Amoso pɔɛŋ nɛ kejafɔ achɛ na e fo na 27nɛ Deevid bre nɛ mbe benapo teŋ ya mɔ Filistiebi be basa alfanyɔ nseŋ ba kaŋɛ ewura na. Saŋɛ na so e beeŋ nya ewura na pibiche na n ta. Ŋkpal loŋ so nɛ Sɔɔl ta mo pibiche Mikaal n sa Deevid.
28Sɔɔl ka pin geeŋ fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ wɔ Deevid be kaman nɛ mo pibiche Mikaal malɛ bee sha Deevid ga na 29nɛ e naa ŋana Deevid alegaiso nseŋ ta Deevid ŋ ki mo doŋ hale n ya fo mbe luwu be jemanɛ.
30Saŋkama nɛ Filisti be bewura nɛ benapo nɛ Israɛlebi baa kɔ, Deevid e naa kaa kɔ a pɔɔ so a chɔ Sɔɔl be benapo be benimu na be ekama. Ŋkpal loŋ so, nɛ Deevid be ketre daŋ dii ga.
19Sɔɔl ka bee fin Deevid nɛ e mɔ be asheŋ
1Sɔɔl daŋ kaŋɛ mo pibinyɛn Jonatan nɛ mbe benimuana fanɛ e bee kre kemɔ Deevid nna, ama Jonatan daa sha Deevid be asheŋ ga. 2Ndoŋ nna nɛ Jonatan kpele Deevid kusoe ŋ kaŋɛ mo le: “N tuto bee fin fo nɛ e mɔ, amoso baa da so. Echefo chipurso ya ŋana kupuŋ to nsaa wɔ ndoŋ. 3Meeŋ keta n tuto m ba kakpa nɛ fo ŋana nna m ba malga fo asheŋ n sa mo, kumo be kaman, nɛ ŋ kaŋɛ fo kusɔ kama nɛ k wɔtɔ.”
4Ndoŋ nna nɛ Jonatan yɔ mo tuto Sɔɔl kutɔ n ya kpaŋ Deevid ŋ kaŋɛ le: “Jande, sa maŋ kaŋ wora fo kenya Deevid kulubi kikɛ, ŋkpal manɛ so, e maŋ naŋ wora fo kulubi kikɛ. Mo alɛ be kusɔ kama nɛ e wora n sa fo kikɛ la kechɛto nna. 5E ta mbe kumu gba nna ŋ kpa kelera saŋɛ nɛ e ya mɔ Goliɛf na. Kumo alɛ be loŋ e shin nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kɔ n sɔ Israɛl be basa na. Fo alɛ gba ka wu kumo be loŋ nɛ fo kagbene fuli fo. Nɛ manɛ e ba nɛ fee sha kewora esa nɛ e maŋ wora shɛŋ kulubi hale a fin Deevid nɛ fo mɔ kenyanyaŋɛso?”
6Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl nu kusɔ nɛ Jonatan kaŋɛ na nseŋ nase kɔnɔ fanɛ ŋkpal Enyɛnpe Ebɔrɛ na ka la mbe shɛdajipo so, e maaŋ mɔ Deevid. 7Amoso Jonatan daŋ tre Deevid nna ŋ kaŋɛ mo kusɔ kama nɛ k wɔtɔ nseŋ keta mo n yɔ Sɔɔl kutɔ nɛ e ya ka shuŋ mo kananɛ e daa shuŋ mo na.
8Ndoŋ nna nɛ kena naŋ koso Israɛlebi nɛ Filistiebi na be kefɛato. Nɛ Deevid nɛ mbe benapo kɔ Filistiebi be benapo na eleŋso m pɔɔ bumo so nɛ b shile.
9Kachako nɛ Sɔɔl tase mbe ebu to ŋ keta mbe kekpa nɛ Deevid malɛ wɔ mo kutɔ a laŋ mbe jaŋjilaŋ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ sa ekpa nɛ kiyoyu lubi luri Sɔɔl to. 10Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl kpa kekpa na nɛ e da Deevid m mata egbal nɛ Deevid gbar, nɛ kekpa na ya da egbal na m muni. Kumo be kanyɛso na kikɛ nɛ Deevid shile n lar Sɔɔl be laŋ to nɛ shɛŋ maŋ wora mo.
11Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl shuŋi mbe basa fanɛ b ya kulti Deevid be laŋ n wɔtɔ, kare kaŋ chɛ kachipurso nɛ b mɔ mo. Nɛ Deevid be eche Mikaal kpele mo kusoe ŋ kaŋɛ le: “Fo baa maŋ shile kanyɛ ere, echefo baaŋ mɔ fo.” 12Kumo be kaman nɛ Mikaal chɛ Deevid to nɛ e bɔla tokuro to n lar n shile. 13Ndoŋ nna nɛ Mikaal ta kedibi ko nɛ b shɛl kumo fanɛ kegbir na n ya nase gedo so nseŋ ta kaboe be afuibi n deŋi kumo be kumu so nseŋ ta wajɛ m buu kumo be eyur so. 14Sɔɔl be basa na ka ba nɛ b ba pɛ Deevid, nɛ Mikaal kaŋɛ bumo fanɛ Deevid bee lɔ nna. 15B ka bɛta n ya kaŋɛ Sɔɔl loŋ, nɛ e kaŋɛ bumo fanɛ bumo gbagba e bɛta n ya wu Deevid kenishiso, nseŋ ponte ŋ kaŋɛ bumo le: “Men ya maŋ mo nɛ mbe gedo na kikɛ so m bar ma nfe nɛ m mɔ mo.” 16Basa na ka luri Deevid be ebu to, kedibi nɛ b shɛl fanɛ kegbir na nɛ b ya wu mbe gedo so nɛ kaboe be afuibi deŋ kumo be kumu so. 17Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl tre Mikaal m bishi mo le: “Manɛ nna nɛ fo fule ma nɛ ma doŋ nya ekpa n shile?”
Nɛ Mikaal kaŋɛ le: “E yɛ, nɛ m baa maŋ chɛ mo to nɛ e shile, e beeŋ mɔ ma.”
18Deevid daŋ shile n yɔ Samuɛl kutɔ nna ashi Raama n ya kaŋɛ mo kusɔ nɛ Sɔɔl wora mo. Ndoŋ nna nɛ mo nɛ Samuɛl yɔ Nayɔf n ya ka wɔ ndoŋ. 19Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl nu fanɛ Deevid wɔ Nayɔf nɛ k mata Raama na, 20nseŋ shuŋi basa fanɛ b ya pɛ Deevid m ba. Basa na ka yɔ Raama nɛ b ya wu anebiana be katuŋ ko nɛ bumo nɛ Samuɛl nɛ e la bumo kikɛ be enimu na bee wu abɔrɛsheŋ a malga. Ndoŋ nna nɛ Ebɔrɛ be kiyoyu na ba luri Sɔɔl be basa na gba to nɛ bumo alɛ gba fara a wu asheŋ a malga. 21Sɔɔl ka nu loŋ na nɛ e naŋ shuŋi mbɔ damta ko ndoŋ nɛ bumo alɛ gba fara a wu abɔrɛsheŋ a malga. Nɛ e naŋ shuŋi mbɔ be katuŋ sasopo, nɛ bumo alɛ gba ya wora loŋ koŋwule na. 22Ndoŋ nna nɛ mo gbagba koso a yɔ Raama. E ka ya fo ketirbu gboŋgboŋi ko ase ashi Seku nseŋ bishi Samuɛl nɛ Deevid be asheŋ, nɛ b kaŋɛ mo fanɛ b wɔ Nayɔf nɛ k mata Raama na. 23Ndoŋ nna, nɛ Ebɔrɛ be kiyoyu gbelge mo so nɛ mo alɛ gba fara a wu abɔrɛsheŋ a malga hale n ya fo Nayɔf. 24Sɔɔl daŋ yili Samuɛl gba be anishito n wu abɔrɛsheŋ ŋ kaŋɛ hale ŋ gbaŋ mbe epiŋi n le. Yili kachipurso kikɛ nɛ e daŋ baŋ delgeso n tɔr a dese Samuɛl be anishito hale n ya fo kanyɛso. Kananɛ k ji nna nɛ basa bee bishi le na: “Sɔɔl gba naŋ ki anebi nna a?”
20Jonatan ka chɛ Deevid to be asheŋ
1Ndoŋ nna nɛ Deevid shile n lar Nayɔf nɛ k wɔ Raama na n yɔ Jonatan kutɔ n ya bishi mo le: “Manɛ nɛ n wora fo tuto Sɔɔl nɛ e bee sha kemɔ ma? Manɛ be kulubi nɛ n wora?”
2Nɛ Jonatan kaŋɛ le: “Ebɔrɛ maaŋ shuli gba nɛ n tuto e mɔ fo. E maa ta kusɔ kama a ŋana ma so. Kede bre nɛ e beeŋ ta ŋ ŋana ma so a? K maŋ la kashenteŋ!”
3Ama le nɛ Deevid daŋ kaŋɛ: “Fo tuto gba nyi kananɛ fee sha ma ga, amoso nɛ e yili kumo fanɛ e maaŋ kaŋɛ fo kusɔ nɛ e kre na, saŋɛ na so fo kagbene maaŋ jija fo ga. Fo nɛ Ebɔrɛ e la ma shɛdajipo fanɛ ma nɛ luwu maŋ naa wɔ kufɔ!”
4Nɛ Jonatan kaŋɛ Deevid le: “Kusɔ kama nɛ fee sha, meeŋ wora kumo n sa fo.”
5Nɛ Deevid kaŋɛ le: “Echefo e la kufɔl popɔr be kachɛ sososo be kejigboŋ na, nɛ k daga fanɛ ŋ ka ya tu fo tuto n ji, ama m maaŋ wora loŋ. Meeŋ yɔ kupuŋ to n ya fin kakpa ko ŋ ŋana n ya fo eklade be kaaseso. 6Sɔɔl kaa fin ma, fo kaŋɛ mo fanɛ ŋ kule fo ekpa nna m bɛta n yɔ ma kade to Bɛtlɛhɛm nɛ n ya tu ma basa n lara kafɛ kikɛ be sarga nɛ baa lara ndoŋ na. 7Nɛ e kaŋ maŋ kaŋɛ shɛŋ bre, kumo ere meeŋ nya ma kumu ama e kaŋ nya agbo bre kumo ere, e nya ma, e beeŋ tɔrɔ ma. 8Jande, wora ma kechɛto nseŋ bɛ kɔnɔ nɛ ma nɛ fo yili Enyɛnpe Ebɔrɛ be ketre so n nase na so. Nɛ n wora kulubi nna, kumo ere fo gbagba mɔ ma bɔ fo ka ta ma n sa fo tuto nɛ e mɔ.”
9Nɛ Jonatan yɛ: “Kare gba! Nɛ n daa nyi fanɛ n tuto bee fin fo nna kashenteŋto nɛ e mɔ, dafanɛ maŋ kaŋɛ fo a?”
10Nɛ Deevid malɛ bishi mo le: “Nɛ fo kaŋ ya kaŋɛ fo tuto nɛ e nya agbo, wanɛ e naaŋ naŋ kaŋɛ ma?”
11Ndoŋ nna nɛ Jonatan kaŋɛ mo le: “Shin nɛ an yɔ kupuŋ to nɛ n ya kaŋɛ fo kusɔ ko.” B ka yɔ na, 12nɛ Jonatan kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la Israɛl be Ebɔrɛ nsaa la ma shɛdajipo na be eleŋto, ta n ya ka fo eklade saŋɛ ere so nɛ m pin kusɔ nɛ n tuto bee fɛ. E kaa fɛ fo nfɛra lela, meeŋ kaŋɛ fo. 13Nɛ fanɛ e bee sha ketɔrɔ fo malɛ nna, meeŋ kaŋɛ fo nseŋ chɛ fo to nɛ fo shile ŋ ŋana mo so. Nɛ ma alɛ kaa maŋ wora loŋ, kumo ere Enyɛnpe Ebɔrɛ e gberge ma kusoe. Ma kabɔrɛkule e la fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ e chɛ fo to fanɛ kananɛ e chɛ n tuto to na, 14nɛ ŋ kraa wɔ ŋkpa to, kumo ere fo wora kusɔ nɛ fo nase kɔnɔ fanɛ feeŋ wora n sa ma na. Nɛ k ba fanɛ n wu malɛ nna, 15kumo ere fo wora ma kanaŋ kelela. Hale nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ mur fo doŋana kikɛ gba, baa kraa wora ma kanaŋ kelela. 16Anyi be kɔnɔ nɛ an nase n sa abar na maaŋ jija kikɛ. Nɛ k baŋ jija malɛ, Enyɛnpe Ebɔrɛ e gberge fo kusoe.”
17Ŋkpal Jonatan ka daa sha Deevid fanɛ kananɛ e bee sha mo gbagba be kumu so e daŋ shin nɛ Deevid nase kɔnɔ kela nyɔsopo nna n sa mo fanɛ e beeŋ baa la mo teri kpakpaso. 18Ade kikɛ be kaman nɛ Jonatan kaŋɛ le: Echefo e la kufɔl popɔr be kachɛ sososo be kejigboŋ na, fo alɛ baa maŋ yɔ ndoŋ, ekama nyam beeŋ pin fo ka maŋ wɔ ndoŋ. 19Eklade be kaaseso bre nɛ baaŋ pin ga fanɛ fo maŋ wɔtɔ, amoso naŋ yɔ kakpa nɛ fo daŋ ŋana saŋɛ so nɛ le be asheŋ ere kikɛ fara na, n ya ŋana ajembu nɛ a deŋ abar so kululu na ase. 20Meeŋ to atanyembi asa n yɔ ajembu nɛ a deŋ abar so kululu na ase fanɛ ŋ ka bee to kusɔ ko na. 21Kumo be kaman nɛ n shuŋi ma kayɛrbi fanɛ e ya fin atanyembi na. Nɛ ŋ kaŋ baŋ kaŋɛ mo le: “Keni atanyembi na e dese fo anishito na, ta amo,” kumo ere shɛŋ maaŋ wora fo nna na, feeŋ tiŋ n lar a ba. Enyɛnpe Ebɔrɛ na e la ma shɛdajipo fanɛ shɛŋ maaŋ wora fo. 22Ama nɛ m baŋ kaŋɛ mo fanɛ: “Keni atanyembi na e dese kufɔ ndoŋ ere nna, kumo ere Enyɛnpe Ebɔrɛ na bee sha fanɛ fo baa yɔ nna na, nɛ fo baa yɔ.” 23Anyi be kɔnɔ nɛ an nase n sa abar na bre, Enyɛnpe Ebɔrɛ na gbagba beeŋ chɛ anyi to nɛ an bɛ kumo so mbaanaayɔ.
24Ndoŋ nna nɛ Deevid ya ŋana kupuŋ to. Kachɛ nɛ baa ji kufɔl popɔr be kachɛ sososo be kejigboŋ na nɛ Sɔɔl ba kejigboŋ na to 25nseŋ ya chena kakpa nɛ e bee kaa chena na ŋ gbasa egbal nɛ Abna chena m bɛ mo so nɛ Jonatan malɛ chena ŋ kilgi anishito n shoŋi mo, ama esa kikɛ daa maŋ chena Deevid bre be kakpa na. 26Kumo be kamɔnchɛ na Sɔɔl daa maŋ kaŋɛ shɛŋ ŋkpal manɛ so e daa fɛ nna fanɛ, ashere Deevid wora n da daŋkare be ekishi ko so nna so nɛ e maŋ tiŋ n wea bumo to. 27B ka ji kufɔl popɔr be kachɛ sososo be kejigboŋ na ŋklade nɛ esa kama kraa maŋ tase Deevid be kakpa na, nɛ Sɔɔl bishi Jonatan le: “Manɛ nna nɛ Deevid maŋ ba kejigboŋ na to ndre nɛ kabre kikɛ?”
28Nɛ Jonatan kaŋɛ mo le: “E kule ma nna fanɛ n sa mo ekpa nɛ e yɔ Bɛtlɛhɛm. 29E yɛ, ‘Jande, shin nɛ n yɔ Bɛtlɛhɛm, ŋkpal manɛ so ma kanaŋ bee lara sarga nna kabre, amoso nɛ mee sha fanɛ ma alɛ gba e ba wɔ ndoŋ. Nɛ fanɛ n la fo teri gbagba nna bre, kumo ere fo sa ma ekpa nɛ n ya wu ŋ kurgepoana.’ Amoso nɛ e maŋ wɔ fo ejikpa nfe na.”
30Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl nya agbo ga n wɔtɔ Jonatan nseŋ kaŋɛ mo le: “Fo maŋ naa la m pibinyɛn ŋkpal manɛ so, fo ki edebɔrpo nna! Naniere nɛ m pin fanɛ fo nɛ Deevid e wɔ aya. Fo paŋ anishinyɔr ga. Fo nio kurge fo ŋ gben jiga. 31Fo maŋ nyi fanɛ nɛ Deevid baa wɔ ŋkpa to, fo maaŋ ji efuli ere be kuwura kikɛ a? Men ya pɛ Deevid m bar ma nfe, ŋkpal manɛ so, e daga luwu!”
32Nɛ Jonatan bishi mo tuto le: “Manɛ nɛ Deevid wora nɛ fee sha kemɔ mo?”
33Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl ta mbe kekpa ŋ kpa Jonatan nɛ e mɔ mo. Ndoŋ nɛ Jonatan pin fanɛ mo tuto daa fin Deevid nna kenishipereso nɛ e mɔ. 34Jonatan daŋ nya agbo nna ga ŋkpal mo tuto ka daŋ tege Deevid so so, nseŋ koso ajibi na ase ŋ ka bumo. Mo alɛ daa maŋ naŋ ji shɛŋ kumo be kamɔnchɛ kikɛ. 35Kumo be ŋklade be kachipurso nɛ Jonatan lar n yɔ kupuŋ na to n ya tu Deevid. E daŋ keta kabrantiɛ fɔlbi ko nna n ti mbe kumu so n yɔ. 36B ka bee yɔ na, nɛ e kaŋɛ kebia na le: “M baŋ to atanyembi ere, fo shile manaŋ n ya fin amo m bar ma.” Kabrantiɛbia na ka fara a shile na, nɛ Jonatan to keta na nɛ ketanyembi na ya bɔla kebia na be kumu so n ya tɔr mbe anishito kufɔ. 37Kebrantiɛ fɔlbi na ka ya fo kakpa nɛ ketanyembi na tɔr na, nɛ Jonatan ponte mo so ŋ kaŋɛ mo le: “Baa yɔ! Ketanyembi na kraa dese anishito! 38Sa maŋ yili ndoŋ, wora manaŋ!” Ndoŋ nna nɛ kebia na ta ketanyembi na m ba sa mo nyɛnpe Jonatan. 39Kebrantiɛ fɔlbi na bre daa maŋ nyi kesheŋ nɛ k wora na be kifito ama Jonatan nɛ Deevid nawule e nyi. 40Nɛ Jonatan ta mbe akɔsɔ n sa kabrantiɛbia na fanɛ e ta amo m bɛta a yɔ kade to.
41Kabrantiɛbia na ka yɔ na be kaman, nɛ Deevid koso ashi ajembu nɛ a deŋ abar so kululu na ase n ya jɔŋɛ Jonatan ase ale asa. Nɛ b chɔrɔ abar kashaso nseŋ shu ga. Ama Deevid e daŋ shu ga. 42Ndoŋ nna nɛ Jonatan kaŋɛ Deevid le: “Ebɔrɛ e yɛr fo nɛ alenfia, ama baa nyiŋi kananɛ ma nɛ fo nase kɔnɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ be ketre to a yɔ anyi be keteri be kaplɛa so n sa abar na. Ebɔrɛ malɛ beeŋ shin nɛ ma kanaŋ nɛ fo kanaŋ e bɛ kɔnɔ naseso ere so hale mbaanaayɔ.” Ndoŋ nna nɛ Deevid choŋ, nɛ Jonatan malɛ bɛta n yɔ kade to.
21Deevid ka shile Sɔɔl kutɔ be asheŋ
1Nɛ Deevid yɔ bɔrɛmatapo Ahimɛlɛk kutɔ ashi kade nɛ baa tre Nɔb na. Nɛ Ahimɛlɛk chicha kufuso n lar m ba Deevid kutɔ m ba bishi mo le: “Manɛ nna nɛ fo nawule kpeŋ ba nfe?”
2Nɛ Deevid kaŋɛ mo le: “Ewura be kushuŋ so nɛ m ba. E kaŋɛ nna fanɛ n sa maŋ kaŋɛ esa kama kusɔ nɛ e shuŋi ma fanɛ m ba wora nfe. Ama ŋ ŋini mbraana na bre kaboŋ ko fanɛ b ba tu ma ndoŋ. 3Manɛ be ajibi nɛ fo kɔ nfe nɛ fo sa ma? Fo maŋ kɔ ebodobodo anu nɛ fo sa ma?”
4Nɛ bɔrɛmatapo na kaŋɛ mo le: “Bodobodo cheembi na nawule nɛ ŋ kɔ, ama nɛ fanɛ fo braana na nɛ beche maŋ di keche nɛ kenyɛn nchɛ nyɔ ere bre, feeŋ tiŋ n ta amo.”
5Nɛ Deevid yɛ: “Kashenteŋto, b maŋ di beche. Ŋkpal manɛ so hale nɛ anyee yɔ nɛ an ya shuŋ kushuŋ kama gba, b maa wora loŋ. Ama ewura be kushuŋ to bre nɛ baaŋ wora loŋ a?”
6Ndoŋ nna nɛ bɔrɛmatapo na ta bodobodo cheembi nɛ b daŋ deŋi Enyɛnpe Ebɔrɛ na be teebɔl cheembi so na nseŋ ta apopɔr n deŋi so na, n sa Deevid ŋkpal manɛ so bodobodo kikɛ daŋ maŋ naa wɔtɔ.
7Duɛg nɛ e shi Edɔm be efuli so nsaa la Sɔɔl be mbolpɔkpapo nimuso na gba daŋ ba ndoŋ kumo be kamɔnchɛ nna, nɛ e ba bunyaŋ Enyɛnpe Ebɔrɛ.
8Nɛ Deevid kaŋɛ Ahimɛlɛk le: “Fo kɔ kekpa ŋko tokobi nɛ fo sa ma a? Ewura na ka tre ma eleŋso na e shin nɛ ŋ kuse nseŋ teŋ ma tokobi nɛ ma akɔsɔ na be kekama so.”
9Nɛ Ahimɛlɛk malɛ kaŋɛ le: “Ŋ kɔ Goliɛf nɛ e la Filisti be esa nɛ fo mɔ ashi Ela be ketaŋɛ to na be tokobi ŋ kutɔ. B ta wajɛ m mɛa kumo so nɛ k wɔ kale lela nɛ baa tre Ɛfɔd na be kaman. Nɛ fee sha fo ta kumo ŋkpal manɛ so kumo nawule e la kekɔsɔ nfe.” Nɛ Deevid kaŋɛ: “Tokobi kama maŋ naa wɔtɔ n fo kumo so. Ta kumo n sa ma.”
10Kumo be kamɔnchɛ na nɛ Deevid fara a shile a ŋana Sɔɔl so hale n yɔ ewura Akish kutɔ ashi Gaaf nɛ k wɔ Filisti be efuli so na. 11Ndoŋ nna nɛ ewura na be benimuana na kaŋɛ Akish le: “Mannɛ Deevid ere e la mbe efuli so be ewura na a? Mannɛ mbe asheŋ nɛ beche bee boŋ kashɛ a cha a kaŋɛ fanɛ:
‘Sɔɔl mɔ basa kagboŋ
ama Deevid bre mɔ basa ŋgboŋto kudu nna.’ ”
12Bumo be mmalga na daŋ shin nna nɛ Deevid fara a ŋana ewura Akish ga. 13Ŋkpal loŋ so saŋkama nɛ basa baa wɔ mo kutɔ Deevid bee wora fanɛ eboŋ ka dii mo nna. B baŋ yɔ nɛ b ya pɛ mo malɛ e bee yɔ nna n ya ka chaŋ a chaŋ kade na be kabuna to be kukuloŋ gboŋ na so nsaa shin nɛ echɔl bee juye a wurge mbe katɔl so. 14Ndoŋ nna nɛ Akish kaŋɛ mbe benimuana le: “Men keni! Kanyɛn na bee lɔ eboŋ nna na. Manɛ nna nɛ men bar mo ŋ kutɔ? 15Bebompo damta tia wɔ kade ere to nɛ manɛ nna nɛ men naŋ keta ede m ba nɛ men ba ti so nɛ e baa wora kawulisheŋ? Men lara mo ma laŋ to!”
22B ka mɔ bɔrɛmatapoana na be asheŋ
1Ndoŋ nna nɛ Deevid shile Gaaf be kade to n yɔ kebeelaŋ ko nɛ k mata kade nɛ baa tre Adulam na to. Mo daana nɛ mbe kanaŋ nɛ b ka na ka nu fanɛ e wɔ ndoŋ nɛ b yɔ ndoŋ n ya tu mo. 2Basa nɛ b daa ji awurfoŋ na nɛ bumo nɛ b ji akɔ nɛ bumo nɛ asheŋ maa bɔlɔ bumo kenishi na kikɛ daŋ shile nna n yɔ mo kutɔ. Loŋ be basa na daa sa fanɛ basa alfa ana, nɛ Deevid ki bumo be ejuŋkparpo.
3Kumo be kaman nɛ Deevid lar kebeelaŋ nɛ k mata Adulam na to n yɔ Mizpa ashi Mowab be efuli so n ya kaŋɛ Mowab be ewura le: “Jande shin nɛ n tuto nɛ n nio e ba chena fo kutɔ n ya fo saŋɛ nɛ meeŋ wu kusɔ nɛ Ebɔrɛ beeŋ wora n sa ma.” 4Nɛ Mowab be ewura na shuli nɛ Deevid shin nɛ mo tuto nɛ mo nio ya kaa wɔ ewura na kutɔ nɛ Deevid bre kraŋ ŋana.
5Ndoŋ nna nɛ anebi Gad kaŋɛ Deevid le: “Sa maŋ chena nfe. Bɛta n yɔ Juda be kasawule so manaŋ.” Nɛ Deevid lar n yɔ Hɛrɛf be kupo to.
6Kachako nɛ Sɔɔl tase kedibi fimbi ko nɛ baa tre tamariski na be kifito ashi Gibia be kebee na so nseŋ keta mbe kekpa nɛ mbe benapo be benimu kikɛ wɔ ndoŋ. Ndoŋ nna nɛ e nu fanɛ b wu Deevid nɛ mbe basa. 7Nɛ e kaŋɛ mbe benimuana na le: “Men nu nfe! Men la Bɛnjamin be kaman to ebi nna, amoso men baŋ shin nɛ Jɛsi pibinyɛn ere ki ewura, e maaŋ sa menyi kudɔsawule ŋko ndibi nɛ baa tre Greep na be adɔ. Mo alɛ maaŋ naŋ ta menyi ŋ ki mbe benapo ŋgboŋ ŋgboŋ nɛ kalfa kalfa be bejuŋkparpoana fanɛ kananɛ n ta menyi ŋ ki ere. 8Ama menyi kikɛ maŋ yil ma kaman. Menyi alɛ be ekama malɛ maŋ kaŋɛ ma fanɛ m pibinyɛn Jonatan nɛ Deevid wora kɔnɔkoŋwule be ŋkre nna. Ma asheŋ maŋ tir menyi, amoso esa kama maŋ kaŋɛ ma fanɛ Jonatan e naa leŋ Deevid to fanɛ e mɔ ma!”
9Duɛg nɛ e la Edɔm be esa na gba daa yil Sɔɔl be benimuana na kutɔ nna nseŋ kaŋɛ le: “N daŋ wu Deevid ka wɔ Ahitub pibinyɛn Ahimɛlɛk nɛ e la bɔrɛmatapo na kutɔ ashi Nɔb. 10Nɛ Ahimɛlɛk bishi Enyɛnpe Ebɔrɛ kusɔ nɛ k daga Deevid ka wora nseŋ sa Deevid ajibi. E ta Goliɛf nɛ e la Filisti be esa na be tokobi gba n ti so n sa mo.”
11Ndoŋ nna nɛ ewura Sɔɔl shuŋi n tre bɔrɛmatapo Ahimɛlɛk nɛ mbe kanaŋ, nɛ bumo kikɛ la bɔrɛmatapoana ashi Nɔb na, nɛ b ba mo kutɔ. 12Nɛ Sɔɔl kaŋɛ Ahimɛlɛk: “Keni, nu nfe!”
Nɛ Ahimɛlɛk yɛ: “Yiramu! Fo e wɔ ma.”
13Nɛ Sɔɔl bishi mo le: “Manɛ nna nɛ fo nɛ Deevid bee fin ma kulubi? Manɛ nna nɛ fo sa mo ajibi nɛ tokobi nseŋ naŋ malga Ebɔrɛ kutɔ gba n sa mo? Naniere bre e nyaŋɛ to n wɔtɔ ma nsaa fin ma nɛ e mɔ.”
14Ndoŋ nna nɛ Ahimɛlɛk malɛ kaŋɛ le: “Fo benimuana ere be ekama maŋ wɔtɔ a ji kashenteŋ fanɛ Deevid. E la fo sha nna nseŋ naa la fo benapo nɛ baa kuŋ fo na be enimu nseŋ naa kɔ bunyaŋ gba ashi fo laŋ to ebi kikɛ kutɔ. 15Mannɛ kede e la ma sososo ŋ ka bee malga Ebɔrɛ kutɔ ŋkpal Deevid so. Kumo alɛ be loŋ maŋ naŋ dii fo agbo kikɛ. Nɛ manɛ be kulubi nɛ mee fin fo? Sa maŋ wu ma ŋko ma kanaŋ to be esa kikɛ kulubi ŋkpal le be asheŋ ere so!”
16Nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “Ahimɛlɛk, fo nɛ fo kanaŋ kikɛ daga luwu.” 17Kumo be kaman nɛ Sɔɔl ponte ŋ kaŋɛ bekumpo na le: “Men mɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛmatapoana na kikɛ, ŋkpal manɛ so, bumo nɛ Deevid e wora kɔnɔ ŋ kre asheŋ. B nyi Deevid ka daa shile nɛ b kini kekaŋɛ ma.” Ama bekumpo na be ekama maŋ teŋi keshilbi gba ŋ ŋini Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛmatapoana na. 18Nɛ Sɔɔl kilgi ŋ kaŋɛ Duɛg nɛ e shi Edɔm na le: “Mɔ bɔrɛmatapoana na kikɛ!” Kumo be kamɔnchɛ bɔrɛmatapoana nɛ b fo kabɔrɛmata be epiŋi nɛ baa tre Ɛfɔd na be kebuu na be basa aduburwa nɛ anu nɛ Duɛg mɔ. 19Sɔɔl daŋ shin nna nɛ Duɛg yɔ Nɔb, nɛ k la bɔrɛmatapoana be kade to na, n ya mɔ ndoŋebi kikɛ. E daŋ mɔ benyɛn nɛ beche nɛ mbia nɛ mbi popɔrbiana nɛ ana nɛ ekurma nɛ mbolpɔ kikɛ nna.
20Ama Ahimɛlɛk pibinyɛn ko nɛ baa tre Abiata na bre daŋ ŋana nna n shile n ya tu Deevid. 21E daŋ ya kaŋɛ mo kananɛ Sɔɔl mɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ be bɔrɛmatapoana nna. 22Nɛ Deevid yɛ: “Kachɛ nɛ n wu Duɛg na nɛ m pin kashenteŋto fanɛ e beeŋ ya kaŋɛ Sɔɔl. Ma ere so nɛ b kpal m mɔ fo kanaŋ na. 23Amoso ba wɔ ŋ kutɔ. Sɔɔl bee fin ma nɛ fo kikɛ nna nɛ e mɔ, ama sa maa lɔ kufu, an kikɛ beeŋ lar.”
23Deevid ka mɔlga kade nɛ baa tre Kiila na be asheŋ
1Deevid ka nu fanɛ Filistiebi na bee kɔ Kiilaebi kena hale a yuri bumo be aboyu popɔr nɛ b buri n nase kugooro so, 2nɛ e bishi Enyɛnpe Ebɔrɛ le: “N ya kɔ Filistiebi na kena a?”
Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ le: “Mm, ya kɔ bumo kena nseŋ mɔlga Kiilaebi.”
3Ama le nɛ Deevid be basa na daŋ kaŋɛ mo: “Hale Juda nfe gba, anyee lɔ kufu nna; an kaŋ yɔ Kiila nɛ an ya kɔ Filistiebi ere bre, kufu na beeŋ naŋ wora kishi n ti so ga!” 4Amoso Deevid daŋ naŋ laŋɛ nna fanɛ m bishi Enyɛnpe Ebɔrɛ na kumo be asheŋ to nɛnɛ, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ mo le: “Ya kɔ Filistiebi na kena Kiila, ŋkpal manɛ so, meeŋ shin nɛ men kɔ m pɔɔ bumo so.” 5Ndoŋ nna nɛ Deevid nɛ mbe basa yɔ Kiila n ya kɔ Filistiebi na kena m mɔ bumo be basa damta nseŋ ta bumo be asɔbɔya. Kananɛ Deevid wora m mɔlga Kiila be kade na nna na.
6Ahimɛlɛk pibinyɛn Abiata ka shile n ya tu Deevid ashi Kiila na, e daŋ ta kabɔrɛmata be piŋi nɛ baa tre Ɛfɔd na nna n ti so n yɔ. 7Ndoŋ nna nɛ b kaŋɛ Sɔɔl fanɛ Deevid yɔ Kiila, nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “Ebɔrɛ ta mo n bɔɔ ma enɔ nna na. Deevid teŋ kre mbe kumu n sa ma na nna ŋkpal e ka luri kade nɛ b pɔr egbal ŋ kulti kumo nɛ k kɔ akuloŋ lempo nɛ abersobi so.” 8Kede be kaman nɛ Sɔɔl shin nɛ mbe benapo kre kena n wora shiriya nɛ b ya pugi ŋ kulti Kiila, saŋɛ na so, baaŋ nya Deevid nɛ mbe basa m pɛ.
9Deevid ka nu fanɛ Sɔɔl bee kre nɛ e ba kɔ mo na, nɛ e kaŋɛ bɔrɛmatapo Abiata le: “Ta kabɔrɛmata be piŋi lela nɛ baa tre Ɛfɔd na m ba, saŋɛ na so anyeeŋ bishi Ebɔrɛ kusɔ nɛ k daga an ka wora.” 10Nɛ Deevid kule Ebɔrɛ ŋ kaŋɛ le: “O Enyɛnpe, nɛ fo la Israɛl be Ebɔrɛ, n nu fanɛ Sɔɔl bee ba nɛ e ba mur Kiila be kade ebi ŋkpal fo kenya so. 11Kiila be ndetobia na beeŋ ta ma n sa Sɔɔl a? Kashenteŋto nɛ Sɔɔl bee ba fanɛ kananɛ n nu ere a? Enyɛnpe nɛ fo la Israɛl be Ebɔrɛ, jande kaŋɛ ma kusɔ nɛ k la!”
Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ le: “Mm Sɔɔl beeŋ ba.”
12Nɛ Deevid naŋ bishi le: “Kiilaebi beeŋ ta ma nɛ ma basa m bɔɔ Sɔɔl enɔ a?”
Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ yɛ: “Mm, baaŋ wora loŋ.”
13Ndoŋ nna nɛ Deevid nɛ mbe basa alfa ashe kikɛ lar Kiila epul na to n ya kaa chena mboŋ ko a wora kashiŋ nsaa koso ndoŋ a yɔ anishi to. Sɔɔl ka nu fanɛ Deevid lar Kiila n choŋ, nɛ e chɛrga mbe nfɛra nsaa maŋ naŋ yɔ ndoŋ.
Deevid ka yɔ kebee so be kade ko ase be asheŋ
14Deevid daŋ ya ŋana abeelaŋ nɛ a wɔ keshishɛrsawule nɛ baa tre Ziif na to nna. Sɔɔl daŋ baa fin mo nna saŋkama, ama Ebɔrɛ daa maŋ ta Deevid m bɔɔ mo enɔ. 15Jemanɛ ko Deevid ka wɔ Hɔrɛsh nɛ k wɔ keshishɛrsawule nɛ baa tre Ziif na; e daa lɔ kufu nna ŋkpal Sɔɔl ka daŋ ba ndoŋ nɛ e ba fin mo m mɔ so. 16Ndoŋ nna nɛ Jonatan yɔ Deevid kutɔ n ya leŋ mo to ŋ kaŋɛ mo fanɛ Ebɔrɛ beeŋ kuŋ mo, 17nseŋ naŋ kaŋɛ mo le: “N tuto Sɔɔl maaŋ tiŋ n wora fo shɛŋ, amoso sa maa lɔ kufu. E baa nyi geeŋ fanɛ fo e naa shin nɛ fo ba ki Israɛl be ewura nɛ ma alɛ e baa la enimu m bɛ so.” 18Ndoŋ nna nɛ bumo benyɔ kikɛ naŋ nase keteri kpakpaso be nnɔ ashi Ebɔrɛ be anishito n sa abar. Nɛ Deevid bre daŋ shir a wɔ Hɔrɛsh nɛ Jonatan malɛ yɔ epe.
19Ade be kaman nɛ basa ko nɛ b shi Ziif be kade to yɔ Sɔɔl kutɔ ashi Gibia n ya kaŋɛ le: “Deevid maŋ wɔ kufɔ. E wɔ anyi be efuli so be kebeegboŋ nɛ baa tre Hakila nɛ k wɔ Jeshimɔn be kelargato be kaseto be kaba so m mata Hɔrɛsh na. 20Amoso Yiramu, ba anyi be efuli so saŋkama nɛ k par fo nɛ an chɛ fo to nɛ fo nya mo m pɛ.”
21Nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ e nɛfa menyi ŋkpal kusɔ nɛ men kaŋɛ ma ere so. 22N nu fanɛ e kɔ kanyiasheŋ ga, amoso men naŋ bɛta n ya fin mo m pin kakpa nɛ e wɔ gbagba nseŋ bishi to nɛnɛ ŋ keni esa ko gba wu mo ndoŋ n ti so a? 23Men lege to n fin mboŋ kama nɛ e bee kaa shile a ŋana na nseŋ ba kaŋɛ ma. Saŋɛ na so ma nɛ menyi beeŋ fin mo. E baa wɔ efuli ere so bre men nya mo. Hale nɛ meeŋ keni Juda be efuli so kikɛ gba n fin mo nna meeŋ wora loŋ.”
24Ndoŋ nna nɛ Ziif be basa na bɛta n juŋkpar Sɔɔl n yɔ Ziif. Ama Deevid nɛ mbe basa bre daa wɔ Mayɔn be kiyi to nna ashi Jeshimɔn be kelargato be kaseto be kaba so. 25Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl nɛ mbe benapo lar nɛ b ya fin Deevid, ama Deevid ka nu fanɛ Sɔɔl bee ba, nɛ e yɔ kefalta be kebee ko so ashi Mayɔn be kiyi to n ya kaa wɔ ndoŋ. Sɔɔl ka pin fanɛ Deevid wɔ ndoŋ na, nɛ e naŋ fara a ju a buu mo so. 26Sɔɔl nɛ mbe basa daa wɔ kebee na be kaba ko nna nɛ Deevid malɛ nɛ mbe basa wɔ kaba ko a fin kananɛ baaŋ wora n nya ekpa n shile. A daŋ ka gbrɛbi nɛ Sɔɔl nɛ mbe basa e pɛ Deevid nɛ mbe basa. 27Nɛ kabɔ ko ba kaŋɛ Sɔɔl le: “Men ba manaŋ! Filistiebi na ta kena m ba purgi anyi be efuli ebi!” 28Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl yige kebaa ju a buu Deevid so nseŋ yɔ nɛ e ya kɔ Filistiebi na. Amoso nɛ baa tre kebee na “Kefalta nɛ k barga basa to.” 29Kede be kaman nɛ Deevid lar ndoŋ n ya ŋana kakpa nɛ k beeŋ baa du kpakpa nɛ b wu mo ashi Engedi be kebonfu so.
24Deevid ka kini kemɔ Sɔɔl be asheŋ
1Sɔɔl ka ya kɔ Filistiebi na kena n loge nseŋ bɛta m ba, nɛ b kaŋɛ mo fanɛ Deevid wɔ keshishɛrsawule nɛ k mata Engedi na ase. 2Nɛ Sɔɔl keta mbe benapo nɛ b kɔ eleŋ a kɔ kena ga ashi Israɛl kikɛ to na be ŋgboŋ asa a fin Deevid nɛ mbe basa a yɔ kakpa nɛ baa tre chibir be afalta na be kaba so. 3E daŋ ba kebeelaŋ ko nɛ k mata mbolpɔ be aluu nɛ a mata ekpa na nna nseŋ luri ndoŋ nɛ e ya jɔŋɛ. Loŋ be saŋɛ na nɛ Deevid nɛ mbe basa malɛ ŋana loŋ be kebeelaŋ na be ŋkpar to. 4Nɛ Deevid be basa na kuli ŋ kaŋɛ mo le: “Ekpa bugi n sa fo alɛ gba naniere nna na! Enyɛnpe Ebɔrɛ kaŋɛ fanɛ e beeŋ ta fo doŋ n wɔtɔ fo enɔ to nɛ fo wora mo kusɔ kama nɛ fee sha.” Ndoŋ nna nɛ Deevid pete n ya ku Sɔɔl be piŋi be keyɛlbi nɛ Sɔɔl maŋ nyi. 5Kumo be kaman nɛ Deevid be nfɛra fara a tɔrɔ mo ŋkpal e ka wora loŋ so. 6Ndoŋ nna nɛ e kaŋɛ mbe basa na le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ e baa pete ma nɛ n wora n nyɛnpe nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ lara fanɛ ewura kulubi. K maŋ daga fanɛ n wora mo kulubi kikɛ!” 7Kumo be kaman nɛ Deevid kpele mbe basa kusoe fanɛ b sa maŋ kaŋ wora Sɔɔl shɛŋ.
Nɛ Sɔɔl lar kebeelaŋ na to m pɛ ekpa a yɔ. 8K maŋ chɛr ko nɛ Deevid malɛ gba lar kebeelaŋ na to nseŋ yili kufɔ m ponte ŋ tre: “Yiramu!” Sɔɔl ka gbɛ ŋ keni, nɛ Deevid jɔŋɛ bunyanso 9nseŋ ŋ kaŋɛ le: “Manɛ nna nɛ fee nu kusɔ nɛ basa bee kaŋɛ fo, fanɛ mee sha kewora fo kulubi nna? 10Fo gbagba wu fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ daŋ ta fo nna m bɔɔ ma enɔ ashi kebeelaŋ ere to kabre. Ma basa ko kaŋɛ ma fanɛ m mɔ fo, ama ma ere yige fo nseŋ kaŋɛ bumo fanɛ, k maŋ daga fanɛ n wora fo kulubi kikɛ, ŋkpal manɛ so, fo nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ lara fanɛ fo ba la ewura. 11Yiramu, keni kusɔ nɛ ŋ keta ere, fo gbagba be piŋi be keyɛlbi nna na. Baa nyi fanɛ kananɛ m baŋ nya ekpa ŋ ku fo piŋi be keyɛlbi ere, loŋ be ekpa nɛ n daa kɔ nɛ n tiŋ m mɔ fo gba, ama ma alɛ maŋ wora loŋ. Amoso le e daga fo alɛ gba ka pin fanɛ ma ere maŋ kɔ nfɛra lubi kikɛ n sa fo. Kashenteŋ nna fanɛ maŋ wora fo shɛŋ, ama fo alɛ pere kenishi a fin ma kemɔ. 12Enyɛnpe Ebɔrɛ nawule e naaŋ ji anyi kikɛ demu m pin emo nɛ e wora n foe ekpa. Mo alɛ beeŋ gberge fo kusoe ŋkpal kusɔ nɛ fo wora ma ere so. Ama ma ere maaŋ wora fo shɛŋ. 13Dra kikɛ nɛ baa bɔ keŋasa a kaŋɛ fanɛ: ‘Basa lubi e naa wora kulubi.’ Amoso ma ere maaŋ wora fo kulubi kikɛ. 14Wanɛ e la ma alɛ, kujɔnɔmu fuloŋ nɛ kejaŋjaŋkɔrso, nɛ Israɛl be ewura ju a buu ma so a fin ma nɛ e mɔ le ere? 15Ŋkeshin nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ ji ma nɛ fo kikɛ demu nseŋ lara anyi to be emo nɛ e maŋ wora nɛnɛ. Ma kabɔrɛkule e la fanɛ Ebɔrɛ e yili ma kaman nseŋ mɔlga ma ashi fo enɔ to.”
16Deevid ka malga n loge nɛ Sɔɔl kaŋɛ le: “M pibi Deevid, fo nna a?” Kumo be kaman nɛ e fara a shu awɔrso 17nseŋ kaŋɛ Deevid le: “Fo kɔ kashenteŋ a chɔ ma. Fo wora ma kelela ga, ama kulubi nɛ ma ere ta a ka fo kukɔ! 18Ama kabre, fo kaŋɛ ma kelela nɛ fo wora ma saŋɛ so nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ ta ma m bɔɔ fo enɔ nɛ fo kini kemɔ ma na. 19Nɛ fo daa la ma doŋ nna kashenteŋto, dafanɛ fo daa maaŋ yige ma kemɔ. Enyɛnpe Ebɔrɛ e nɛfa fo ŋkpal kusɔ nɛ fo wora ma ere so. 20Naniere nɛ m pin fanɛ, fo e naaŋ ba ki Israɛl be ewura nɛ fo kuwurji malɛ e ji eleŋ ga. 21Ama nase kɔnɔ Enyɛnpe Ebɔrɛ be ketre to n sa ma fanɛ fo maaŋ mur ma kanaŋ. Saŋɛ na so, ma kanaŋ be ketre maaŋ mur.” 22Nɛ Deevid nase kɔnɔ fanɛ e beeŋ wora loŋ.
Ade kikɛ be kaman nɛ Sɔɔl bɛta n yɔ epe nɛ Deevid malɛ nɛ mbe basa bɛta n yɔ bumo be eŋanakpa.
25Samuɛl be luwu be asheŋ
1Samuɛl ka wu nɛ Israɛlebi na kikɛ ba abar so m ba shu mbe keeli, nseŋ ta mo n ya puli mbe kade to ashi Raama.
Deevid nɛ Abigɛl be asheŋ
Ade kikɛ be kaman nɛ Deevid yɔ Paran be kiyi to. 2-3Kanyɛn ko malɛ daŋ shi Kalɛb be kanaŋ to nɛ baa tre mo Nabaal. E daŋ shi Mayɔn be kade to nna n daa kɔ mo gbagba be kasawule nɛ k dese m mata Kamɛl be kade to. E daa la damawura nna nsaa kɔ mbolpɔ ŋgboŋ asa nɛ mboe malɛ kagboŋ koŋwule. Mbe eche e daa la Abigɛl, nɛ e daa walɛ kebita ga nsaa nyi asheŋ; ama Nabaal bre daa kɔ miiri nna ga, mo alɛ nsaa nya agbo manaŋ manaŋ.
Kamɛl be kade to nɛ Nabaal daa wɔ a kuya mbe mbolpɔ be afuibi, 4nɛ Deevid malɛ wɔ kiyi to nseŋ nu kumo be asheŋ. 5Ndoŋ nna nɛ Deevid shuŋi mbrantiɛfɔlbi kudu kikɛ fanɛ b yɔ Kamɛl n ya fin Nabaal n chɔrɔ mo n sa mo. 6Le be kubɔya nɛ e daŋ ta n shuŋi bumo Nabaal kutɔ. E yɛ: “Fo teri Deevid e naa chɔrɔ fo na, nsaa bishi fo nɛ fo kanaŋ nɛ kusɔ kama nɛ fo kɔ be alenfia be asheŋ. 7E yɛ e nu fanɛ fee kuya fo mbolpɔ be afuibi nna amoso nɛ e bee sha fo ka pin fanɛ fo mbolpɔkpapoana wɔ anyi kutɔ nfe, anyi alɛ maŋ tɔrɔ bumo ekpa kikɛ so. Saŋkama malɛ nɛ bumo nɛ ma basa tu abar, ma basa maa sɔ bumo shɛŋ. 8Fo bishi fo mbolpɔkpapoana na, bumo alɛ gba beeŋ kaŋɛ fo le be kesheŋ koŋwule ere. Kejigboŋ be kachɛ nɛ an ba na, amoso Deevid yɛ, fo keta anyi nɛnɛ. E yɛ kusɔ kama nɛ fo kɔ, fo ta kumo n chɛ fo teri Deevid nɛ fo nyɛrbi to.”
9Le be kubɔya ere nɛ Deevid be basa na daŋ ta n ya sa Nabaal nsaa jo nɛ b nu kusɔ ko ashi mo kutɔ. 10Ndoŋ nna nɛ Nabaal malɛ kaŋɛ le: “Wanɛ bre e la Jɛsi pibinyɛn Deevid ere? Naniere kananɛ nyɛrbi damta bee shile bumo nyɛnpeana nna na! 11Ashere bumo be eko e la mo alɛ gba na. M maaŋ ta ma ajibi nɛ nchu nɛ ma eblaŋ nɛ m bar nɛ m ba sa basa nɛ baa kuya mbolpɔ be afuibi na n sa basa nɛ m maŋ nyi!”
12Nɛ Deevid be basa na bɛta n ya kaŋɛ mo kusɔ nɛ Nabaal kaŋɛ na kikɛ. 13Ndoŋ nna nɛ Deevid kaŋɛ bumo le: “Men ta men be etokobi!” Deevid nɛ mbe benapo, beeŋ wora fanɛ basa alfa ana, e ta bumo be etokobi nɛ b yɔ nseŋ yige basa alfa anyɔ malɛ bumo be keeyi to.
14Nɛ Nabaal be nyɛrbi na be eko kaŋɛ Nabaal be eche Abigɛl le: “Fo nu fanɛ Deevid shuŋi mbe nyɛrbi ashi kiyi na to fanɛ b ya chɔrɔ an nyɛnpe nɛ e koso a tege bumo a? 15Ama b daa wora anyi kelela ga. B daa maa tɔrɔ anyi. Anyi nɛ bumo ka wɔ kupuŋ na to na, beyu daa maa yuri anyi be shɛŋ. 16Saŋkama nɛ anyee keni anyi be mbolpɔ so, b daa kuŋ anyi kapa nɛ kanyɛ nna. 17Amoso jande, fɛ asheŋ ere be nfɛra nseŋ wora kusɔ ko a laŋɛ kumo be kaplɛa so, ŋkpal manɛ so, k beeŋ tiŋ m bar asheŋ m ba sa an nyɛnpe nɛ mbe kanaŋ kikɛ. Ŋkpal mo alɛ ka la kagbene kpakpasowura so, e maa nu a sa esa kama!”
18Nɛ Abigɛl wora manaŋ n ta ebodobodo alfanyɔ nɛ nsaturbi be bɔlɔ anyɔ nɛ mbolpɔ nɛ b mɔ ŋ ŋese anu nɛ aboyu keeso be kilo kudu ashunu nɛ asɔrso jiso be asha kalfa nɛ figi be asɔrso wɔlso be ekrakashi alfa anyɔ ŋ kre amo n deŋi ekurma so. 19Kumo be kaman nɛ e kaŋɛ nyɛrbi na le: “Men ta asɔ ere a juŋkpar nɛ ma alɛ e wora a bɛ menyi so a ba.” Ama e daa maŋ kaŋɛ mo kul Nabaal kusɔ nɛ e daa wora.
20Abigɛl ka dii mbe kurma m bɔla ekpa nɛ k bɔla abee na to na, nɛ e ba tu Deevid nɛ mbe basa nɛ b shi kebee na so a gbelge to a shɛr mo to. 21Deevid daa fɛ le be nfɛra nna: “M baŋ jija ma saŋɛ nna ŋ keni Nabaal be asɔ so ashi kiyi to nɛ b maŋ nya amo n yuri. Kelela nɛ n wora mo, ama kulubi nɛ mo ere ta a ka ma kukɔ. 22Ta a ba kachipurso nɛ mbe kanaŋ to be enyɛn kama kraa wɔ ŋkpa to, kumo ere Ebɔrɛ e mɔ ma!”
23Abigɛl ka baŋ wu Deevid, nɛ e gbelge mbe kurma so manaŋ, m ba gbir Deevid be anishito ŋ kurgi kumu n yuu to, 24nseŋ kaŋɛ Deevid le: “Jande n nyɛnpe, mee kule fo nna, ta kusɔ kama nɛ k wora na be kulubi n sulɔ ma. 25Jande sa maŋ kaŋ nu n sa Nabaal, esa jiga na. Mbe ketre na be kifito e la ewulpo! Nɛ mo alɛ be asheŋ woraso nɛ mbe ketre na duli abar. Ma ere daa maŋ wɔtɔ nna nɛ fo nyɛrbi na ba. 26Enyɛnpe Ebɔrɛ na e shin nɛ fo maŋ wora n tal fo doŋana to m mɔ bumo, ama Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la ma shɛdajipo na be ketre to, fo doŋana nɛ basa nɛ baa sha ketɔrɔ fo na kikɛ beeŋ nya kasogberge fanɛ kananɛ fee sha kegberge Nabaal kusoe ere. 27Amoso n nyɛnpe, sɔ ma kakɛ ere n sa fo basa na. 28Jande, nɛ n wora fo kulubi ko gba nna, fo ta m paŋ ma. Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ shin nɛ fo ki ewura nɛ fo kanaŋ to ebi e baa ji kuwura ŋkpal fo ka bee kɔ a sa mo so. Ma kabɔrɛkule e la fanɛ fo maaŋ wora kulubi kikɛ hale nɛ fo ba lar durnya ere to. 29Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ kuŋ fo ashi bedoŋ kama nɛ baa fin fo nɛ b mɔ na be enɔ to. E beeŋ kuŋ fo fanɛ kananɛ esa bee kuŋ mbe kpanjawu na. Ama fo doŋana na bre Ebɔrɛ beeŋ kpa bumo n ya lɛ fanɛ kananɛ baa ta ajembu a wɔtɔ ketababu to a kpa a lɛ na. 30Enyɛnpe Ebɔrɛ malɛ kaŋ wora alelasheŋ damta nɛ e nase kɔnɔ n sa fo na kikɛ nseŋ shin nɛ fo ki Israɛl be ewura, 31fo maaŋ wora n daa nyi ŋkpal fo ka wora n tal fo doŋana to so. Ama n nyɛnpe, jande, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na kaŋ nɛfa fo, fo baa nyiŋi ma.”
32Ndoŋ nna nɛ Deevid kaŋɛ Abigɛl le: “Kemaŋkura e baa la Enyɛnpe, Israɛl be Ebɔrɛ nɛ e shuŋi fo fanɛ fo ba shɛr ma to kabre ere peya! 33Ama fo alɛ gba kɔ kechɔrɔ ŋkpal kanyiasheŋ be kasotoji nɛ fo sa ma kabre nɛ k kuŋ ma ashi kamɔ nɛ kewora n tal to be kulubi to so. 34Enyɛnpe Ebɔrɛ na e shin nɛ m maŋ tɔrɔ fo na. Ama Enyɛnpe, Israɛl be Ebɔrɛ na be ketre to, nɛ fanɛ fo daa maŋ nya manaŋ m ba nna, ndafanɛ ta n ya ka fo kachipurso nɛ Nabaal nɛ mbe kanaŋ to be benyɛn kikɛ maŋ naa wɔ ŋkpa to.” 35Kumo be kaman nɛ Deevid sɔ asɔ nɛ Abigɛl ta m ba na, nseŋ kaŋɛ mo le: “Bɛta a yɔ epe nsaa maŋ shin nɛ kafɔŋ e baa kɔ fo. Kusɔ kama nɛ fee sha, meeŋ wora kumo n sa fo.”
36Abigɛl ka bɛta n yɔ nɛ mo kul Nabaal wɔ laŋ to a wora kejigboŋ fanɛ ewura ka wora kejigboŋ na. E daŋ boo nna le chil; ŋkpal loŋ so, Abigɛl daa maŋ kaŋɛ mo shɛŋ hale nɛ kare ya chɛ kachipurso. 37Kare ka chɛ nɛ mbe kaboo na lar mo to na, nɛ Abigɛl kaŋɛ mo kusɔ kama nɛ k wora. Ndoŋ nna nɛ Nabaal kreŋ n dese fanɛ kejembu na. 38Kumo be nchɛ kudu be kefɛato, nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na gberge Nabaal kusoe nɛ e wu.
39Deevid ka nu fanɛ Nabaal wu na, nɛ e kaŋɛ le: “Kemaŋkura e baa la Enyɛnpe Ebɔrɛ na peya ŋkpal Nabaal ka bee tege ma nɛ e sɔ ma kɔnɔ ŋ kɔ mo n sa ma so. Nabaal be kulubi so nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ gberge mo kusoe na.”
Kede be kaman nɛ Deevid shuŋi n ya sha Abigɛl. 40Abigɛl kraa wɔ Kamɛl nna nɛ Deevid be mbɔ ya kaŋɛ mo le: “Deevid yɛ an ba ta fo m ba nɛ fo ba kaa kil mo.”
41Nɛ Abigɛl gbir ŋ kaŋɛ le: “N wora shiriya nɛ ŋ ki mbe kebita nsaa fɔr mbe nyɛrbi be aya so.” 42Ndoŋ nna nɛ e koso epul na to n dii mbe kurma. Nɛ mo nɛ mbe mbita anu kikɛ tu Deevid be nyɛrbi na n yɔ nɛ Deevid ya ta mo ŋ ki mbe eche.
43Deevid daŋ chɛr a kɔ eche ko nɛ e shi Jizreel be kade to nɛ baa tre mo Ahinɔam pɔɛŋ nseŋ ta Abigɛl n ya ti mo so. 44Loŋ be saŋɛ na so nɛ Sɔɔl teŋ sɔ mo pibiche Mikaal nɛ e daa la Deevid be eche na n sa kanyɛn nɛ baa tre Laash nɛ e shi Galiim be kade to na pibinyɛn nɛ baa tre Paalti na.
26Deevid ka naŋ kini kemɔ Sɔɔl be asheŋ
1Basa ko daŋ shi Ziif nna m ba Sɔɔl kutɔ ashi Gibia m ba kaŋɛ mo fanɛ Deevid ŋana kebeegboŋ nɛ baa tre Hakila nɛ k mata Jeshimɔn na ase ashi Juda be efuli so be kiyi to be ekarso. 2Epul to nɛ Sɔɔl keta Israɛl be benapo nɛ b nyi kena be kekɔ ga na be ŋgboŋ asa n yɔ Ziif be kiyi na to nɛ e ya fin Deevid. 3B daŋ ya wora bumo be keeyi to nna ashi ekpa nɛ k dese kebeegboŋ nɛ baa tre Hakila na ase. Loŋ be saŋɛ na nɛ Deevid kraa wɔ kiyi to, ama e ka nu fanɛ Sɔɔl bee fin mo na, 4nɛ e shuŋi basa nɛ b ya ŋana n dara nseŋ wu fanɛ Sɔɔl wɔ ndoŋ kashenteŋto. 5Ndoŋ nna nɛ Deevid koso epul na to n ya dara n wu kakpa nɛ Sɔɔl nɛ Neer pibinyɛn Abna nɛ e la Sɔɔl be benapo be enimu dese na. Sɔɔl daa dese keeyi na to nna a di nɛ mbe benapo malɛ dese ŋ kulti mo.
6Nɛ Deevid bishi Ahimɛlɛk nɛ e la Hiti be esa na nɛ Zeruwa pibinyɛn Abishai nɛ e la Jɔab mo sipo na le: “Menyi basa anyɔ ere be emo e naaŋ shuŋi ma n yɔ Sɔɔl kutɔ ashi mbe keeyi to?” Nɛ Abishai yɛ: “Meeŋ shuŋi fo n yɔ.”
7Loŋ be kanyɛ na nɛ Deevid nɛ Abishai yɔ Sɔɔl be keeyi to n ya wu Sɔɔl nɛ e dese a di nɛ mbe kekpa yuu kasawule m mata mbe kumu ase. Abna nɛ benapo nɛ b ka na malɛ kikɛ daa dese ŋ kulti mo nna a di. 8Nɛ Abishai kuli ŋ kaŋɛ Deevid le: “Naniere bre Ebɔrɛ ta fo doŋ n wɔtɔ fo enɔ to nna na. Shin nɛ n ta mo gbagba be kekpa ere m baŋ da mo m mata kasawule kela koŋwule paati. M maaŋ da mo kumo ale anyɔ!”
9Ama le nɛ Deevid daŋ kaŋɛ mo: “Sa maŋ kaŋ mɔ mo! Enyɛnpe Ebɔrɛ na beeŋ gberge esa kama nɛ e beeŋ mɔ mbe ewura laraso kusoe. 10Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la ma shɛdajipo ere be ketre to, n nyi fanɛ mo ere Enyɛnpe Ebɔrɛ na gbagba beeŋ shin nɛ Sɔɔl e wu saŋɛ ŋko kachɛ nɛ e yili n sa mo ŋko n shin nɛ b mɔ mo kena to. 11Enyɛnpe Ebɔrɛ e baa pete ma nɛ m mɔ esa nɛ mo ere Enyɛnpe Ebɔrɛ lara ŋ ki ewura. Men shin nɛ an ta mbe kekpa nɛ mbe kusɔjɔnchu a yɔ.” 12Ndoŋ nna nɛ Deevid ta Sɔɔl be kekpa nɛ mbe kusɔjɔnchu nɛ a yil m mata Sɔɔl be kumu ase nɛ mo nɛ Abishai lar keeyi na to n yɔ. Sɔɔl be benapo na malɛ be ekama maŋ tiŋ m pin kusɔ nɛ k wora ŋko n tiŋi edi to. Ŋkpal manɛ so Enyɛnpe Ebɔrɛ na e daŋ shin nɛ bumo kikɛ di m mel.
13Kede be kaman nɛ Deevid nɛ Abishai dii ketaŋɛ na n yɔ kebee na be esoso be kakpa nɛ Sɔɔl be benapo na maaŋ nya bumo m mɔ na, 14nseŋ ponte n tre Sɔɔl be benapo na nɛ Abna ŋ kaŋɛ le: “Abna! Menyee nu anyi be ebɔl a?”
Nɛ Abna malɛ bishi le: “Wanɛ bre e naa wora awɔr nɛ e tiŋi ewura ere?”
15Nɛ Deevid malɛ shuli so ŋ kaŋɛ le: “Mannɛ fo nɛ basa bee kaŋɛ Israɛl be efuli so kikɛ fanɛ fo e kɔ kenyɛn ga na a? Nɛ manɛ e ba nɛ fo maa kuŋ fo nyɛnpe nɛ fo ewura? Naniere nɛ esa ko yɔ menyi be keeyi to nɛ e ya mɔ fo nyɛnpe na. 16Abna! Fo maŋ shuŋ fo kushuŋ nɛnɛ. Ebɔrɛ nɛ e la ma shɛdajipo na be ketre to, menyi kikɛ daga luwu nna ŋkpal men ka maŋ kuŋ men nyɛnpe nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ lara mo n sa menyi fanɛ ewura na so. Men keni, ewura be kekpa nɛ mbe kusɔjɔnchu nɛ a yil mbe kumu ase na kraa wɔtɔ a?”
17Ndoŋ nɛ Sɔɔl pin Deevid be ebɔl nseŋ kaŋɛ le: “Fo nna a m pibinyɛn Deevid?”
Nɛ Deevid malɛ shuli so ŋ kaŋɛ le: “Yiramu mm, ma nna.” 18Nseŋ naŋ kaŋɛ le: “Manɛ nɛ fo kayɛrbi wora nɛ fo kraa ju a buu mo so loŋ? Manɛ be kulubi nɛ n wora fo? 19Yiramu, nu kusɔ nɛ mee sha nɛ ŋ kaŋɛ fo ere! Nɛ fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na e shin nɛ fee kɔ ma, kumo ere meeŋ lara sarga n sa mo nɛ e chɛrga mbe nfɛra. Nɛ fanɛ dimɛdi malɛ e naa wora loŋ, Enyɛnpe Ebɔrɛ be kɔnɔsho na e pɛ amodoŋwura. Ŋkpal manɛ so, b ju ma ashi Enyɛnpe Ebɔrɛ be kasawule so n ya lɛ nnyamase be efuli so, kakpa nɛ m maaŋ tiŋ n shuŋ Ebɔrɛ. 20Sa maŋ kaŋ mɔ ma ashi nnyamase be kasawule so, ashi kakpa nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na maŋ taga to, ŋkpal manɛ so, m maŋ la shɛŋ. Kejaŋjaŋkɔrso gba chɔ ma! Nɛ manɛ e ba nɛ Israɛl be ewura bee fin ma alɛ le nɛ e mɔ fanɛ mbuibi ashi kebee so?”
21Nɛ Sɔɔl malɛ kaŋɛ le: “M pibinyɛn Deevid n wora kulubi, amoso bɛta a ba! M maaŋ naŋ tɔrɔ fo kikɛ ŋkpal fo ka shin nɛ n ji efute kanyɛ ere so. N wora kawulisheŋ ga! M maŋ wora nɛnɛ!”
22Ndoŋ nna nɛ Deevid kaŋɛ le: “Fo kekpa na nde Yiramu. Shin nɛ fo basa ere be eko e ba sɔ kumo. 23Beshenteŋjipo nɛ basa cheembi nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ bee nɛfa. E ta fo nna m bɔɔ ma enɔ kabre, ama ma alɛ maŋ wora fo shɛŋ ŋkpal fo ka la Enyɛnpe Ebɔrɛ na be ewura lara so so. 24Kananɛ m baŋ shin nɛ fo ji efute kabre le ere, Enyɛnpe Ebɔrɛ na e baa kuŋ ma nsaa pete ma ashi etɔrɔsheŋ kikɛ to!”
25Nɛ Sɔɔl kaŋɛ Deevid le: “M pibinyɛn Deevid, Ebɔrɛ e nɛfa fo n shin nɛ fo baa kɔ a pɔɔ so ashi kusɔ kama nɛ fee wora to!”
Ndoŋ nna nɛ Deevid pɛ mbe ekpa n choŋ nɛ Sɔɔl malɛ bɛta n yɔ epe.
27Deevid ka yɔ Filisti be efuli so be asheŋ
1Kumo be kaman nɛ Deevid fɛ le: “Sɔɔl beeŋ tiŋ m mɔ ma nchɛ anyɔ ere to. Amoso kusɔ nɛ meeŋ wora e la fanɛ meeŋ shile n yɔ Filisti be efuli so n ya ŋana, saŋɛ na so e beeŋ fin ma Israɛl be efuli so ŋ gben nɛ n nya ma kumu.” 2Epul na to nɛ Deevid nɛ mbe basa alfa ashe na yɔ Mawɔk pibinyɛn Akish nɛ e la Gaaf be kade be ewura na kutɔ. 3Deevid nɛ mbe basa na nɛ bumo be nnaŋ to ebi kikɛ e daŋ ya ka wɔ Gaaf. Deevid be beche anyɔ na gba daŋ ti so. Bumo e la Ahinɔam nɛ e shi Jizreel na, nɛ Abigɛl nɛ e daa la Nabaal nɛ e shi Kamɛl na be eche. 4Sɔɔl ka nu fanɛ Deevid shile n yɔ Gaaf na, nɛ e yige kebaafin mo.
5Ndoŋ nna nɛ Deevid kaŋɛ Akish le: “Nɛ fanɛ n la fo teri kashenteŋto nna, kumo ere fo sa ma kade ko nɛ k mata nfe nɛ n ya ka wɔ ndoŋ, ŋkpal manɛ so, k maŋ daga fanɛ ma nɛ fo kikɛ e baa wɔ kadegboŋ nɛ fo chena ere to.” 6Ndoŋ nna nɛ Akish ta kade nɛ baa tre Ziklag na n sa Deevid. Ŋkpal loŋ so nɛ Ziklag ki Juda be bewura be kade hale mbre na. 7Kafɛ nɛ afɔl ana nɛ Deevid daŋ chena Filisti be kasawule so.
8Loŋ be saŋɛ na, Deevid nɛ mbe basa daa kre kena n ya kaa purgi Gɛshur nɛ Girzi nɛ Amalɛk be basa nɛ b daŋ chena efuli na so n chɛr ga na a suge bumo be asɔ nna. E daa yili Shur nna a wora loŋ hale n ya ka fo Ijipt be kasawule so kikɛ, 9nsaa mɔ bumo be benyɛn nɛ beche kikɛ a pɛ bumo be mbolpɔ nɛ ana nɛ ekurma nɛ enyɔma nsaa ta bumo be epiŋi gba a ti so. Kumo be kaman nɛ e bɛta n yɔ Akish kutɔ, 10nɛ Akish e bishi mo le: “Basa mo nɛ fo yaŋ kre kena n ya purgi kabre?” Nɛ Deevid malɛ e kaŋɛ mo fanɛ Juda be kelargato be kaseto be kaba so ŋko Jeramiil be kaman to ebi be kaba so ŋko Keenanebi na be kakpa nɛ b tase na be kaba so. 11Deevid daa mɔ bumo be benyɛn nɛ beche kikɛ nna ŋkpal e ka daa maa sha esa kama ka yɔ Gaaf n ya kaŋɛ kusɔ nɛ mbe basa wora so. 12Akish daŋ yirda Deevid ga nsaa fɛ le: “Ŋkpal Deevid be basa, Israɛlebi, ka kishi mo ga so e beeŋ ki ma kayɛrbi mbaanaayɔ.”
281Jemanɛ ko ka ba fo nɛ Filistiebi na gbargbar bumo be benapo nɛ b ya kɔ Israɛlebi kena. Ndoŋ nna nɛ Akish kaŋɛ Deevid le: “K daga fo nɛ fo basa gba ka chɛ ma to n ya kɔ.”
2Nɛ Deevid kaŋɛ le: “Kashenteŋ nna, fo kayɛrbi e la ma, fo gbagba malɛ beeŋ wu kusɔ nɛ meeŋ wora.”
Nɛ Akish malɛ kaŋɛ le: “Mbo! Meeŋ ta fo ŋ ki esa nɛ e beeŋ ba kuŋ ma saŋkikɛ.”
Sɔɔl ka yɔ lejipo ko kutɔ be asheŋ
3Samuɛl ka wu, nɛ Israɛlebi na kikɛ ba abar so m ba shu mbe keeli nseŋ ta mo n ya puli mbe kade to ashi Raama. Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl ju bekpalpo nɛ belejipo kikɛ ashi Israɛl be kasawule so.
4Kachako nɛ Filisti be benapo na ba abar so m ba wora bumo be keeyi to m mata Shunɛm; nɛ Sɔɔl malɛ shin nɛ Israɛlebi na ya wora bumo be keeyi to ashi kebeegboŋ nɛ baa tre Gilbɔa na ase. 5Sɔɔl ka wu Filisti be benapo na, nɛ kufu pɛ mo ga, 6ndoŋ nna nɛ e bishi Enyɛnpe Ebɔrɛ kusɔ nɛ k daga e ka wora. Ama Enyɛnpe Ebɔrɛ daa maŋ kaŋɛ mo shɛŋ. E daa maŋ bɔla edare so ŋko bɔrɛmatapo so ŋko anebi so m malga n sa mo. 7Nɛ Sɔɔl ponte ŋ kaŋɛ mbe benimuana le: “Men fin lejipoche n sa ma nɛ n yɔ mo kutɔ n ya kpal.”
Nɛ b yɛ: “Kache ko wɔ Endɔɔ a kpal.”
8Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl chɛrga mbe asɔbuuso saŋɛ na so esa kama maaŋ pin mo, nseŋ ta epiŋi pɔtɛ m buu. Kanyɛ ka biri, nɛ mo nɛ mbe benimuana na be benyɔ yɔ nɛ b ya wu kache na. Le nɛ e daŋ ya kaŋɛ kache na: “Esa kama nɛ m baŋ ti mbe ketre ŋ ŋini fo, fo tre amodoŋwura be kebuni m bishi kusɔ nɛ k beeŋ wora n sa ma.”
9Nɛ kache na kaŋɛ le: “Manɛ nna nɛ menyee wora nambara nɛ men nya ma m mɔ? Men nyi kashenteŋto kusɔ nɛ Ewura Sɔɔl wora. Men nyi e ka ju bekpalpo nɛ belejipo ashi Israɛl be kasawule so.”
10Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl nase kɔnɔ ŋ kaŋɛ le: “Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la ma shɛdajipo na be ketre so, kasogberge kikɛ maaŋ ba fo so ŋkpal fo ka kpal ma so.”
11Nɛ kache na bishi mo le: “Wanɛ nɛ fee sha ŋ ka tre n sa fo?”
Nɛ e yɛ “Tre Samuɛl n sa ma.”
12Kache na ka wu Samuɛl be kebuni nɛ e boŋ to ga ŋ kaŋɛ Sɔɔl le: “Manɛ nna nɛ fee fule ma? Ewura Sɔɔl e la fo!”
13Ndoŋ nna nɛ ewura na kaŋɛ mo le: “Sa maa lɔ kufu! Kaŋɛ ma kusɔ nɛ fo wu.”
Nɛ e yɛ: “N wu kiyoyu ka lar kasawule to a ba.”
14Nɛ e bishi mo le: “Manɛ nɛ k duli?”
Nɛ kache na yɛ: “K duli kanyɛnnimubi ko ka buu piŋi tenteŋ nna nseŋ lar a ba.”
Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl pin fanɛ Samuɛl nna nseŋ jɔŋɛ kasawule n chɔrɔ mo.
15Nɛ Samuɛl kaŋɛ Sɔɔl le: “Manɛ nna nɛ fo tɔrɔ ma loŋ hale n shin nɛ n naŋ bɛta m ba?”
Nɛ Sɔɔl yɛ: “N wɔ tɔrɔ damta to nna! Filisti be basa na bee kɔ ma kena nna nɛ Ebɔrɛ kplaŋ ma so. E maŋ naa bɔla edare ŋko anebiana so a malga a sa ma. Amoso nɛ n tre fo nɛ fo kaŋɛ ma kusɔ nɛ k daga ŋ ka wora.”
16Nɛ Samuɛl kaŋɛ le: “Manɛ nna nɛ fee fin nfɛra ŋ kutɔ saŋɛ so nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ teŋ kplaŋ fo so nɛ fo ki mo doŋ. 17N chɛr ŋ kaŋɛ fo fanɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na teŋ yili kumo fanɛ e beeŋ sɔ fo kuwurji na n sa Deevid. 18Fo ka kini kenu n sa Enyɛnpe Ebɔrɛ nsaa maŋ mur Amalɛk be basa na nɛ kusɔ kama nɛ b kɔ kikɛ na so nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ na bee wora fo loŋ na. 19Echefo, Enyɛnpe Ebɔrɛ beeŋ shin nɛ Filisti be basa e pɔɔ Israɛl be benapo so, saŋɛ na so, fo nɛ fo mbia beeŋ wu m ba nfe m ba ti ma so.”
20Sɔɔl ka nu kusɔ nɛ Samuɛl kaŋɛ na, nɛ kufu pɛ mo ga nɛ e tɔr epul na to n teŋi to a dese kasawule. E daa maŋ naa kɔ eleŋ ŋkpal e ka daa maŋ ji shɛŋ kachɛ lelemu kikɛ so. 21Ndoŋ nna nɛ kache na firgi n taga mo to n wu fanɛ kufu pɛ mo alegaiso, nɛ e kaŋɛ mo le: “Yiramu, n ta ma kumu nna ŋ kpa kelera pɔɛŋ nseŋ wora kusɔ nɛ fo kaŋɛ ma fanɛ n wora ere na. 22Amoso mee kule fo nna naniere bre, nɛ fo nu n sa ma. Shin nɛ n daŋɛ ajibi n sa fo nɛ fo ji saŋɛ na so feeŋ nya eleŋ a yɔ.”
23Nɛ Sɔɔl kini fanɛ e maaŋ ji shɛŋ. Nɛ mbe benimu na leŋ mo to ga ŋ kaŋɛ mo fanɛ e ji, pɔɛŋ nɛ e shuli nseŋ koso kasawule n chena gedo so. 24Epul to nɛ kache na nya manaŋ m pɛ mbe kena fɔlbi duliduli ko nɛ e bee bela na m mɔ, nseŋ ta nyifu ŋ gbiti n wora bodobodo nɛ a maŋ kɔ yiisi amo to. 25Kumo be kaman nɛ e ta ajibi na n sa Sɔɔl nɛ mbe benimuana na nɛ b ji nseŋ lar kumo be kanyɛso na kikɛ n yɔ.
29Filistiebi na ka kini Deevid be asheŋ
1Filistiebi be benapo na kikɛ ka ba shɛr abar so ashi Afɛk, nɛ Israɛlebi na malɛ wora bumo be keeyi to ashi ketirbu nɛ k wɔ Jizreel be ketaŋɛ na ase. 2Filisti be bewura anu na ka keta bumo be benapo ntuŋ kalfa kalfa nɛ ntuŋ kagboŋ kagboŋ so a yɔ, nɛ Deevid malɛ nɛ mbe basa nɛ ewura Akish wɔ bumo be kaman a ba. 3Filisti be benapo be benimu na ka wu bumo, nɛ b bishi le: “Manɛ nɛ Israɛlebi ere bee wora nfe?”
Nɛ Akish kaŋɛ le: “Deevid nɛ e daa la Sɔɔl nɛ e la Israɛl be ewura be kayɛrbi na nna? E wɔ ŋ kutɔ nfe n chɛr ga. Yili jemanɛ nɛ e ba ŋ kutɔ na malɛ m ba fo mbre m maŋ wu kulubi ko ashi mo so.”
4Ama Filisti be benapo be benimu na daŋ nya agbo nna n wɔtɔ Akish nseŋ kaŋɛ mo le: “Shin nɛ kanyɛn na e bɛta a yɔ kade nɛ fo sa mo na to. Sa maŋ shin nɛ e tu anyi n yɔ kena na to. Nɛ mannɛ aloŋ, e beeŋ naŋ kilgi a kɔ anyi nɛ Sɔɔl e kpal loŋ so n naŋ sɔ mo ŋ ki mbe benapo be enimu. 5Mo e la Deevid mo nɛ Israɛl be beche bee boŋ nshɛ a cha a dele mo e kaŋɛ le na: ‘Sɔɔl bee mɔ bedoŋ kagboŋ ama Deevid bre bee mɔ bedoŋ ŋgboŋto kudu nna.’ ”
6Ndoŋ nna nɛ Akish tre Deevid ŋ kaŋɛ mo le: “Israɛl be Ebɔrɛ nɛ e wɔ ŋkpa to na be ketre so, fee ji kashenteŋ a sa ma. N daa beeŋ ba sha fanɛ ma nɛ fo kikɛ ka ya kɔ kena ere. Baŋ yili kachɛ nɛ fo ba ŋ kutɔ na hale m ba fo kabre, ma ere maŋ wu kulubi kikɛ fo so. Ama bewura nɛ b ka na bre kikɛ maa sha fo ka yɔ kena na to. 7Amoso bɛta a yɔ epe nɛ kagbenewushi. Sa maŋ kaŋ wora kusɔ kama nɛ k beeŋ jija bumo be ŋgbene.”
8Nɛ Deevid kaŋɛ le: “N nyɛnpe, manɛ nɛ n wora? Fo nyi kusɔ ko nɛ n wora nɛ ŋkpal loŋ so m maaŋ tiŋ n tu n nyɛnpe nɛ ma ewura n ya kɔ mo doŋana a?”
9Nɛ Akish yɛ: “Fo asheŋ bɔla ma kenishi ga fanɛ Ebɔrɛ be mbɔ na be eko. Ama bewura ana na e kaŋɛ fanɛ fo sa maŋ tu anyi n yɔ kena na to. 10Amoso Deevid, a daga fanɛ fo nɛ bekama nɛ men lar Sɔɔl kutɔ m ba ma kutɔ na ka wule ŋ koso echefo kachipurso n lar nfe pɔɛŋ nɛ kakpa e bugi to.”
11Ndoŋ nna nɛ Deevid nɛ mo braana na wule ŋ koso kachipurdidi m pɛ Ziklag be ekpa nɛ Filisti be benapo na malɛ lar n yɔ Jizreel nɛ b ya kɔ Israɛlebi na kena.
30Deevid ka kɔ Amalɛkebi kena be asheŋ
1Kachɛ sasopo na nɛ Deevid nɛ mbe basa luri Ziklag. Ama saŋɛ nɛ Deevid nɛ mbe basa daa maŋ wɔ ndoŋ na, Amalɛkebi na daŋ kre kena nna n ya purge Juda be kelargato be kaseto be kaba so ebi na hale ŋ kɔ Ziklag n chɔɔ kade na kikɛ 2nseŋ pɛ kade na to be beche nɛ mbia kikɛ n choŋ. Ama b daa maŋ mɔ bumo be ekama. 3Deevid nɛ mbe basa ka ba wu kananɛ b chɔɔ kade na nseŋ pɛ bumo be beche nɛ mbinyɛnsobi nɛ mbichesobi n choŋ 4nɛ b shu ga hale n ya chɛl pɔɛŋ nseŋ yige. 5B daŋ pɛ Deevid be beche anyɔ, Ahinɔam nɛ Abigɛl, gba n ti so nna n yɔ.
6Ndoŋ nna nɛ kagbenejija tɔr Deevid so, nɛ mbe basa be ŋgbene kikɛ kaa bumo ŋkpal b ka paŋ bumo be mbia so. Nɛ baa kaŋɛ fanɛ baaŋ kpa Deevid ajembu m mɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ nɛ e la mbe Ebɔrɛ na leŋ mo to ga. 7Nɛ Deevid kaŋɛ Ahimɛlɛk pibinyɛn bɔrɛmatapo Abiata le: “Ta bɔrɛmatapo be kale nɛ baa tre Ɛfɔd na m bar ma.” Nɛ Abiata ta kumo n ya sa mo. 8Ndoŋ nna nɛ Deevid bishi Enyɛnpe Ebɔrɛ le: “N ju m buu basa nɛ baa kre kena a purgi basa ere so a? Meeŋ nya bumo m pɛ a?” Nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ yɛ: “Nɛ fo ju m buu bumo so, feeŋ ya pɛ bumo n sɔ fo basa.”
9Amoso Deevid nɛ mbe basa alfa ashe na daŋ koso nna a ju a buu basa na so n ya fo ketaŋɛ nɛ baa tre Bɛsɔr na ase nɛ Deevid be basa na be beko shir ndoŋ. 10Bumo be basa alfa anyɔ e daŋ shir ndoŋ ŋkpal b ka daŋ gben ga so, nɛ Deevid nɛ basa alfa ana nɛ b ka na bre dii ketaŋɛ na n ju a bɛ bumo so. 11Deevid be basa na be beko daŋ ya wu Ijipt be esa ko nna ashi kupuŋ to nseŋ bar mo Deevid kutɔ m ba sa mo ajibi nɛ nchu 12nɛ figi be asɔrso wɔlso nɛ asɔrso jiso be asha anyɔ. E ka ji ajibi na nɛ e nya eleŋ, ŋkpal manɛ so, e daa maŋ ji shɛŋ ŋko n nuu nchu nchɛ asa kikɛ. 13Ndoŋ nna nɛ Deevid bishi mo le: “Fo nyɛnpe e la wanɛ? Nnɛ nɛ fo shi?”
Nɛ e yɛ: “Ijipt nɛ n shi nsaa la Amalɛk be esa ko be kenya; ama ma nchɛ asa nna na e ka yige ma n lɛ nfe ŋkpal ŋ ka bee lɔ so. 14An ta kena nna n ya tu Chereti be basa nɛ b wɔ Juda be efuli so be kelargato be kaseto be kaba so na nɛ Kalɛb be kanaŋ to ebi be kaba so nseŋ chɔɔ Ziklag.”
15Nɛ Deevid bishi mo le: “Feeŋ tiŋ n yɛr ma Amalɛkebi na kutɔ a?”
Nɛ e yɛ: “Mm, nɛ feeŋ nase kɔnɔ Ebɔrɛ be ketre to fanɛ fo maaŋ mɔ ma ŋko n ta ma m bɔɔ n nyɛnpe enɔ bre, meeŋ yɛr fo bumo kutɔ.” 16Ndoŋ nna nɛ e yɛr Deevid Amalɛkebi na kutɔ. B ka yɔ bumo kutɔ nɛ baa ji a nuu nseŋ pesaŋ to n sɔ kaplɛkama a ji bumo be eyur ŋkpal b ka ya kɔ Filistiebi nɛ Judaebi kena m pɔɔ bumo so nseŋ ta bumo be asɔ damta so. 17Kumo be ŋklade kachipurdidi nɛ Deevid nɛ mbe basa ya kɔ bumo kena hale n ya fo kaaseso. Ama Amalɛk be mbrantiɛfɔlbi alfa ana nawule e daŋ nya manaŋ n dii bumo be enyɔma n shile; nɛ b mɔ bumo nɛ b ka na kikɛ. 18Ndoŋ nɛ Deevid sɔ mbe beche anyɔ na nɛ kusɔ kama nɛ Amalɛk be basa na daŋ ta na kikɛ. 19Bumo be kusɔ kama daa maŋ foe ŋkpal manɛ so Deevid daŋ sɔ mbe basa na be mbinyɛnsobi nɛ mbichesobi nɛ asɔbɔya nɛ Amalɛkebi daŋ ta na kikɛ na m bɛta n yɔ. 20Ama Amalɛk be basa na be mbolpɔ nɛ ana nɛ b kɔ na bre, e daŋ shin nna nɛ b barga amo n ya yili ŋ kɔr. Nɛ ekama malɛ shuli so fanɛ loŋ be asɔbɔya na e baa la Deevid peya.
21Deevid ka bɛta a yɔ na nɛ e bɔla mbe basa alfa anyɔ nɛ e yige ketaŋɛ nɛ baa tre Bɛsɔr na kutɔ. Nɛ b koso a shɛr Deevid nɛ mbe basa to, nɛ Deevid chɔrɔ bumo nseŋ bishi bumo be eyur be alenfia so. 22Ama le nɛ Deevid be basa nɛ b daŋ yɔ kena na to nsaa la basa fuloŋ a kɔ amukpakpaso na bre daŋ kaŋɛ: “Ŋkpal basa ere ka maŋ tu anyi n yɔ kena ere to so, anyi nɛ bumo maaŋ barga asɔ nɛ an ya muu kena na to na n sa abar. Ama bumo be ekama beeŋ tiŋ ŋ keta mbe eche nɛ mbia bre a yɔ.”
23Le nɛ Deevid malɛ daŋ kaŋɛ bumo: “Ŋkurgepoana, men sa maŋ kaŋ ta asɔ nɛ Enyɛnpe Ebɔrɛ sa anyi n wora kejimuni. Enyɛnpe Ebɔrɛ na kuŋ anyi nseŋ shin nɛ an kɔ m pɔɔ basa nɛ baa ta kena a purgi basa a muu bumo be asɔ a shile na so. 24Wanɛ nɛ menyee fɛ fanɛ e beeŋ shuli m bɛ kusɔ nɛ men kaŋɛ ere so? Basa kama nɛ b ka keeyi to a keni anyi be asɔ so na nɛ bumo nɛ b yɔ kena na to na kikɛ beeŋ ji nna a sasa.” 25Amoso Deevid daŋ yili kumo fanɛ mbra nna n sa Israɛlebi na, nɛ bumo alɛ bɛ kumo so hale m ba fo nɛ mbre.
26Deevid ka bɛta n yɔ Ziklag nɛ e ta asɔ nɛ b ya muu kena to na be ako n ya sa mo teriana nɛ Juda be bejuŋkparpoana na nseŋ kaŋɛ bumo le be kubɔya ere: “Enyɛnpe Ebɔrɛ mo doŋana na kutɔ nɛ n suge asɔ ere nɛ m ba sa menyi fanɛ kakɛ na.” 27E daŋ shin nna nɛ b ta asɔ na be ako n ya sa Bɛtɛl be basa nɛ Raama be basa nɛ b wɔ Juda be kelargato be kaseto be kaba so na nɛ basa nɛ b wɔ Jatiir, 28nɛ Arowa nɛ Sipmɔɔf, nɛ Eshtemɔa, 29nɛ Rakaal be nde to nna, nseŋ sa Jeramiil be kanaŋ to ebi nɛ Keenanebi, 30nɛ basa nɛ b wɔ Hɔɔma nɛ Borashan nɛ Ataak 31nɛ Hibrɔn be kade to ebi kikɛ nna, nseŋ ta mboŋ kama nɛ mo nɛ mbe basa daŋ kilgi to n yɔ na kikɛ n ti so.
31Sɔɔl nɛ mbe mbinyɛnsobi be luwu be asheŋ
1Kebeegboŋ nɛ baa tre Gilbɔa na so nɛ Filistiebi na daŋ yili a kɔ Israɛlebi na kena. B daŋ mɔ Israɛlebi na be bedamta kena na to nna nɛ bumo nɛ b ka na nɛ ewura Sɔɔl nɛ mbe mbinyɛnsobi malɛ shile. 2Ama Filistiebi na daŋ ju m buu bumo so nna nseŋ ya mɔ Sɔɔl be mbinyɛnsobi asa, Jonatan nɛ Abinadab nɛ Malkishuwa. 3Kena na be kenishipere be kakpa nɛ Sɔɔl daa wɔ, ŋkpal loŋ so, bedoŋ na be atanyembi daŋ da mo nna n doro mo alegaiso. 4Nɛ Sɔɔl kaŋɛ enapo nɛ e bee keta mbe akɔsɔ na le: “Ta fo tokobi m mɔ ma! Ŋkpal manɛ so, m maa sha Filistiebi, nnyamase ere ka mɛaŋ ma m mɔ.” Ama enapo na daŋ kini kewora loŋ nna ŋkpal kufu ka daŋ pɛ mo ga so. Ndoŋ nna nɛ Sɔɔl ta mo gbagba be tokobi be kumu ase n yuu kasawule nseŋ tɔr kumo so. 5Enapo nɛ e bee keta Sɔɔl be akɔsɔ na ka wu fanɛ Sɔɔl wu na, nɛ mo alɛ gba wora kananɛ Sɔɔl wora na gbagba n mɔ mbe kumu. 6Kananɛ Sɔɔl nɛ mbe mbinyɛnsobi asa na nɛ enapo nɛ e bee keta mbe akɔsɔ na daŋ wu nna na. Kachɛ koŋwule nɛ Sɔɔl nɛ mbe benapo kikɛ daŋ wu. 7Israɛlebi nɛ b wɔ Jizreel be ketaŋɛ be kaba ndoŋ, nɛ bumo nɛ bumo alɛ wɔ Jɔɔdan be lɔr na be epeŋilarkpa be kaba so na ka nu fanɛ Israɛl be benapo shile nɛ b mɔ Sɔɔl nɛ mbe mbinyɛnsobi, nɛ bumo alɛ gba shile n lar bumo be nde to nɛ Filistiebi na ba sɔ amo n chena.
8B ka kɔ kena na ŋ klade, nɛ Filistiebi na yɔ nɛ b ya muu basa nɛ b wu na be asɔ nseŋ wu fanɛ Sɔɔl nɛ mbe mbinyɛnsobi asa na wu a dese kebeegboŋ nɛ baa tre Gilbɔa na so. 9Ndoŋ nna nɛ Filistiebi na ku Sɔɔl be kumu ŋ gbaŋ mbe kenyɛnkale nseŋ shuŋi mbɔ fanɛ b nite Filisti be efuli so be agbir be alambu to nɛ kaplɛkama nɛ basa wɔ ŋ bɔ baru lela ere. 10Kumo be kaman nɛ b ta mbe kena to be akɔsɔ na kikɛ n ya yili kegbirche Ashtɔrɛf be lambu to nseŋ gbir mo nɛ mbe mbia asa be eyurana malɛ m mata Bɛf Shan be kade to be egbal be kowushina.
11Jabesh be basa nɛ b wɔ Giliad na ka nu kusɔ nɛ Filistiebi na wora Sɔɔl na, 12nɛ bumo be basa nɛ b kɔ kenyɛn ga na koso kanyɛso na kikɛ n nite n yɔ Bɛf Shan, n ya lara Sɔɔl nɛ mbe mbinyɛnsobi na be eyurana ashi egbal na so m bɛta amo n yɔ Jabesh n ya chɔɔ amo ndoŋ. 13Kumo be kaman nɛ b ta bumo be awibi n ya puli kedibi fimbi nɛ baa tre tamariski na be kifito nseŋ kishi nchɛ ashunu kikɛ a ŋini kananɛ bumo be ŋgbene jija bumo.