Titusə

Ləkaləkatə ŋga Bulusə ka

Titusə

¹Wiinə ləkaləkatə ca dzə ka hə Titusə, daciiki Bulusə. Ma nya, əndə slənə ŋga Əntaŋfə nə nyi, masləkee əndə ŋga Yeesu *Aləmasiihu əsə. Ci sləkee ka nyi kaa nya dzəgunətə ka mataɗə ənji ŋga Əntaŋfə. Ma dzəgunənəkəya, kaa təya vii gooŋga ka ci, təya shii gooŋgaanə makə sətə ca dzə da ndzaanə camə. 1.1 masləkee ənda: 1 Tim. 2.7.²Ətsə patə əsa, kaa təya ka nə ŋga upaanə də əpinə ətə pooshi ka uudənə. Ma əpiitsa, daga ŋukə ŋukə ɗii Əntaŋfə aləkawaləkii ka ənja. Ma ca, paa ci ka jirakənə. 1.2 1 Piita 1.3-5; Gal. 3.6,17-18.³Makə mbu’i uusəratə lagi ci, kə ŋgiragi ci waɓənə ŋga əpinəkii dacii ənji waazanə. Ma nyi əsə, kə ba’acii Əntaŋfə Maluu gaamə ka nyi, kaa nya waaza ka ənja. 1.3 3.4; uusəratə lagi ci: 1 Tim. 2.6.

⁴Agi nəhəpaanə nə nyi tə hə Titusə. Ma ha, kə ndzaa hə makə tantanyitə uuzənaaki ka rəgwa ŋga vii gooŋga gaamə, amə patə. Wa Əntaŋfə Dəsənaamə da i Yeesu Aləmasiihu Maluu gaamə a ɗa ka hə pwapoonə, təya vii ka hə ndzaanə jamə. 1.4 Titusə: 2 Koor. 2.13; uuzənaaki: 1 Tim. 1.2.

Slənə ŋga Titusə agyanə hanyinə ŋga Karita

⁵Ma unee nyi ka hə agyanə hanyinə ŋga Karita, kaa ha haɗatəgi də sətə mbəɗaanə; kaa ha taaɗəcii matakəŋwanyinə asəkə taa ŋgutə vəranə, makə sətə bii nyi ka hə. 1.5 Slənə 14.23.⁶Ma matakəŋwanə, kə dəɓee ca ndzaanə ka əndətə pooshi ənji ka idəpaa uushi ashikii. Da minə rəŋwə dyaŋə ndzaanəkii. Manjeevənaakii əsa, wa təya ndzaanə ka ənji nə’unə tə Yeesu; ga ənjə a idəpaa tə tii ka rəgwa ŋga ’waslyakəənə, taa ka rəgwa ŋga purətə haŋkalaanə. 1.6-9 1 Tim. 3.2-7; 1 Piita 5.1-4.⁷Makə ɗii matakəŋwanə ka kadala ŋga Əntaŋfə, kə dəɓee ca ndzaanə yadə idəpaa uushi ashikii. Ga ca ɗuunətə naakii na; ga ca ndzaa ka rəŋutəsəka; ga ca kapaa nəkii ka sa ənvwa; ga ca ndzaa ka əndətə ci ədzəməkii a əbu pii pii; ga ca ndzaa ka əndə suuna gəna. ⁸Amma, ma dəɓee ndzaanəkəya, əndə luu mu’uminə gakii asii, maŋga’ə ənda, əndə ətsətə naakii na, əndə gooŋga, malaaɓa ənda, madzalə ənda. ⁹Kə dəɓee ca kəsəpaa mahoola waɓəənə də bəra’itə cii, makə sətə dzəgunətə ənji ka ci. Də ha’ə mbeenəkii ka dzəgunətə gooŋgaanə ka ənji ŋga’ə, ca vii ka tii ŋgeerənə kaa təya nə’utə. Də ha’ə əsə mbeenəkii ka dzalə tə ənji ɗaaɗa mabizhinə. 1.9 2.1; 1 Tim. 1.10.

¹⁰Acii tə’i purətə haŋkaliinə ɓəzəkii agi ənji nə’unə. Ma palee, agi *Yahudiinə. Ma təya, agi gəəgətənə nə tii waɓənə zaɓə haha’ə ka gəəpənə də hara ənja. 1.10-16 3.9-11; 1 Tim. 1.3-7.1.10 1 Tim. 1.6.¹¹Ma dəɓee, wa ənjə a pa’ətə ka tii ma, kaa təya ndzaa kəɗa’ə. Acii, ma təya, agi dzəgunənə nə tii sətə madəɓəmə. Ma nə tii ka ɗanə ha’ə, kaa təya upaa rəgwa ŋga gəəpə də uushi’inə ŋga ənja. Də ha’ə nə tii ka ŋusləginə də patənə ŋga ənji nə’unə ka hara yinyinə. 1.11 1 Tim. 6.5; 2 Tim. 3.6.¹²Tə’i əndə’i əndə də Karita maa, kə nyihə ənji Karita tə ci makə *anabi. Kə bii ci də naakii nə oo’i, “Ma ənji Karita, majirakənə nə tii ka shaŋə. Bwayakii nə tii makə sə ŋga bilinə. Manya’inə nə tii, bwaŋkariinə əsə.” ¹³Ma ətsə kamə, gooŋga waɓi əndəta. Aciikii, ma ɗanəkwa, ndzaawu iza’u anə ənjitsə də dzalənə, kaa təya ndzaanə də rəgwakii agi nə’unə tə Yeesu. 1.13 2 Tim. 4.2.¹⁴Waatoo, ga təya ka nətii ka waɓənə ətə ci Yahudiinə a gəəgətə. Ga təya nə’u bariyanyinə ŋga ənjitə ca kaaree ka gooŋgaanə. 1.14 3.9; 1 Tim. 1.14.

¹⁵Taa ŋgutə uushi patə, camə ka macamə ənja. Amma, ma ka ma’ajijinə ənja, kə kaaree tii ka nə’u gooŋgaanə, pooshi macamə uushi ka tii shaŋə. Kə ɗagi haŋkalatii da mooɗəfətii ajijinə. 1.15 1 Tim. 1.5; Mat. 15.11; Rooma 14.14,20.¹⁶Ma təya, agi banə nə tii oo’i, kə shii tii tə Əntaŋfə. Amma agi ɓaariinə nə slənatii oo’i, mashiimə tii tə ci. Ma’ajijinəkii nə tii, purətə haŋkaliinə nə tii, paa tii ka mbeenə ka slənətə taa ŋgutə ŋunyi slənənyinə. 1.16 2 Tim. 3.5; 1 Yooh. 2.4.

Ŋunyi dzəgunənə

¹Amma, ma ha, dzəgunətə ka ənji tə gooŋgaanə makə sətə diɓə. 2.1-9 Af. 5.21–6.9.2.1 1 Tim. 1.10.²Ma ɗanəkwa, bawə ka masariinə, ga təya kapaa natii nə ka taa ŋgutə suuna, wa təya ndzaanə da ayinatii, təya ətsətə natii na, təya ndzaanə də rəgwakii agi nə’unə tə Yeesu, təya uuɗə tə hara ənja, təya ndzaanə ka ənji ədzəmə əsə. 2.2 1 Koor. 13.13.³Ma iirə makinə əsa, wa təya ndzaanə malaaɓakii ka rəgwa ŋga slənatii. Ga təya pəɗəhiinə. Ga təya kapaa natii nə ka sa ənvwa. Wa təya dzəgunə ŋunyi uushi ka harii makinə ətə ma’ə ma’iirəmə. 2.3 1 Tim. 3.11; 1 Piita 3.1-5.⁴Waatoo, təya ɓaarii ka tii makə sətə uuɗənətii ŋguyirənatii da manjeevənatii. ⁵Təya ətsətə natii na, təya ndzaanə tsəslə ashi ŋguyirənatii, təya ɗaaɗa slənə ŋga makinə ŋga’ə, təya ɗa ŋga’aanə, təya muu aaya ka ŋguyirənatii. Ma ətsə patə, acii ga ənjə a ushapaa waɓənə ŋga Əntaŋfə. 2.5 Af. 5.22-24.

⁶Ma daguyinə əsa, bawə ka tii, a ətsətə tii natii na. 2.6 1 Yooh. 2.14.⁷Ma hə də naaku na, ndzaawu ka sə ŋga dzəgunənə ka tii, taa agi ŋgutə uushi patə, ha ɗa ŋunyi sləna. Wa dzəgunənaaku a ndzaanə də gooŋga, də haŋkala əsə. 2.7 1 Tim. 4.12; Fil. 3.17.⁸Ma sətə cii kwa ba agi dzəgunənəkəya, wa ca ndzaanə də rəgwakii yadə idəpaa uushi agikii. Ma ətsə ha’ə, ka ɗavə ayinə ka ənji daawaanə gaamə, pa təya mbee ka waɓənə bwayakii aashaamə taa ka ŋgutə rəgwa patə. 2.8 1 Piita 2.15.

⁹Ka maviinə əsa, bawə ka tii, a banee tii ka nətii akəŋwacii slanjiinətii. Təya ɗaaɗa sətə ca kaɗeesəkə ka tii taa agi ŋgutə uushi patə. Ga təya ɗaaɗa mabizhinə, 2.9-10 1 Tim. 6.1-2.¹⁰ga təya hərə taa mi ŋga slanjiinətii. Amma, ma dəɓee, wa təya ndzaanə mahoolakii agi sətə ci təya ɗa taa guci patə. Ma ətsə patə, kaa dzəgunənə agyanə Əntaŋfə Maluu gaamə a ndzaanə da məghərəvənə taa agi mi patə. 2.10 3.4.

Ɗa pwapoonə ŋga Əntaŋfə ka ənja

¹¹Ma ŋgiragi Əntaŋfə pwapoonaakii, ka luupaanə də patənə ŋga ənja. ¹²Agi dzalənə nə pwapoonəkii taamə, kaama kagi bwaya bwayaanə da suuna ŋga ginə ŋga duuniya, ama ətsətə naamə nə agi zamanana, ama ndzaanə də rəgwakii, ama ŋgwalə tə Əntaŋfə. 2.12 Af. 1.4; 1 Yooh. 2.16.¹³Ka ɗanə naamə ha’ə, kaama gəra də uusərə ŋga upaa barəkaanə ətə caama ka də na. Ma uusərakəya, ka jigaginə nə Əntaŋfə gaamə, Əndə məghərəvənə, waatoo Yeesu Aləmasiihu Maluu gaamə. 2.13 1 Koor. 1.7; 1 Tees. 1.10.¹⁴Ma ca, kə vigi ci naakii nə ka putə gaamə kaa ca pərapaa taamə acii patənə ŋga ’waslyakəənə, ca laaɓagi taamə ka ci saakii, kaama ndzaanə ka ənjaakii, ama kavə naamə nə ka ɗa ŋunyi sləna. 2.14 3.14; Shig. 19.5; Əzaki. 11.20; Gal. 1.4; Af. 2.10; 1 Tim. 2.6; Ibər. 13.12; 1 Piita 2.9; 1 Yooh. 3.16.

¹⁵Ha’ə dzəgunənəku ka ənja, ha waɓə ka tii, ha dzalə tə tii əsə. Waazawə ka tii də baawəɗaaku. Ga ha kapaa rəgwa ka taa wu a bərapaa tə hə shaŋə.

Ndzaanə ŋga ənji nə’unə agi duuniya

¹Ma ɗanəkwa, buurətə ka ənji nə’unə oo’i, a banee tii ka nətii akəŋwacii meeminə da gayinə, təya gaɗee ka tii. Wa təya əgəgi ŋutii ka ɗa taa ŋgutə ŋunyi sləna. 3.1 Rooma 13.1-7; 1 Piita 1.13-17.²Ga təya waɓə bwayakii taa ashi wu. Ga təya mbəəzə da ənji əsə. Wa təya ndzaanə ka ənji haŋkala, təya ɗa waawa’anə ka patənə ŋga ənji taa guci patə. ³Acii aməkii maa, ma ŋga ŋuka, agi ghatə shiinə njaamə, purətə haŋkaliinə njaamə, mazakii əsə. Kə shi suuna da moo uushi’inə kama kama a zhi’wee kaamə ka maviinə. Kə njaamə a ɗa bwaya bwayaanə da sərəha. Sə ŋga bərapaanə njaamə. Kə njaamə a bərashi ahadaamə əsə. 3.3 1 Koor. 6.11; Af. 5.8.⁴Amma patə da ha’ə, kə ɓaarii Əntaŋfə Maluu gaamə ŋga’əənaakii da uuɗənaakii. 3.4 1.3; 2.10-11; 1 Tim. 1.1; 2.3; 4.10; Tit. 3.6.⁵Kə luupaa ci taamə. Ma ɗii ci ha’ə, əntaa slənənə slənyaamə də rəgwakii; aa’a, amma təgunuunə gaamə nee ci. Də iitə luupaa ci taamə saŋa? Də yiɓəginaakii taamə upaa amə kura poonə taamə, waatoo, kə ənətəgi Malaaɓa Ma’yanə daamə ka kura kuraanə. 3.5 Yooh. 3.5; Rooma 6.4; Af. 2.8-9; 5.26; 2 Tim. 1.9; 1 Piita 1.3.⁶Ma Ma’yanəkəya, kə vii Əntaŋfə kaamə bahə uushi dacii Yeesu Aləmasiihu Maluu gaamə. 3.6 Rooma 8.9-16; 1 Koor. 6.11; Gal. 5.25; Maluu: 2.13; Fil. 3.20; 2 Tim. 1.10; Tit. 3.4; 2 Piita 1.11; 1 Yooh. 4.14.⁷Ma ɗii ci ha’ə, kaa ca shii ɗeeginə kaamə ka ənji gooŋga də pwapoonaakii, kaama ka də nə ka upaa əpinə ətə pooshi ka uudənə. 3.7 Rooma 3.24.⁸Ma waɓəətsa, tantanyinə.

Ma uushi’iitsa, kə mwayi nyi ha dzəgunətə ka ənji iza iza’u, kaa ənji nə’unə tə Əntaŋfə a ciŋə agi ɗa ŋunyi sləna. Ma uushi’iitsa, ŋga’ə, ka tsakənə tə ənja. ⁹Amma, ma waɓə uura mabiinə, da haala ŋga ləmə ŋga dzədzəshi’inə, da mbəza, da ɗaaɗa mabizhinə agyanə bariya ŋga Yahudiinə, ga ha luuvə. Ma ətsə patə, zaɓə, pooshi bwatyakii. 3.9-11 1.10-16.3.9 1.14; 1 Tim. 1.4.¹⁰Ma ənjitə ca kira təəkəshinə patə, dzaluu tə tii. Maɗa kə jalə hə tə tii ha’ə kə ɗii bəra’i, pooshi tii fii, ŋgərəgi naaku nə tsaŋə ahadatii. 3.10 Mat. 18.15-17.¹¹Kə shii hə, ma tsarə ŋga ənjitsa, kə saawii, agi ɗa ’waslyakəənə nə tii. Ətsə ha’ə ca ɓaarii oo’i, tii satii ca anə natii na.

Muudinə ŋga waɓənə

¹²Yoo, maa kə sləkee nyi ka Arətima taa ka Tikikusə aaɓiiku, ɗawə gazhi’waanə ŋga shinə pii aaɓiiki aa Nikapulisə, makə ɗii ci davə ɗii nyi aniya ŋga kya vyanə. 3.12 Tikikusə: Kwal. 4.7-8.¹³Ma Zinasə, waatoo maləmə ŋga bariya, da Apoolasə, ɗawə hiima ŋga tsakənə tə tii ka dzəginatii oogə, acii ga təya ətee taa ka mi. 3.13 Apoolasə: 1 Koor. 1.12.¹⁴Ma ənji gaamə natii, wa təya kavə nətii ka ɗa ŋunyi sləna də gazhi’waanə, təya tsakə tə maaghiinə. Maɗa kə ɗii tii ha’ə, paa tii ka ndzaanə ka mazaɓə ənja. 3.14 2.14; 2 Koor. 8.8-9; Gal. 5.22; Af. 4.28; Kwal. 1.10.

¹⁵Patənə ŋga ənjinə ɗii inə ganə, kə nəhəpaa tii tə hə. Nəhəpaa tə kaɗashinyinə geenə, ənji nə’unə. Wa Əntaŋfə a ɗa koonə pwapoonə, unə patə.