Rooma

Ləkaləkatə ŋga Bulusə ka ənji

Rooma

¹Wiinə ləkaləkatə ca dzə daciiki Bulusə. Ma nya, əndə slənə ŋga Yeesu *Aləmasiihu nə nyi, mataɗə masləkee ənda. Kə ’wii Əntaŋfə tə nyi, kaa nya waaza Ŋunyi Habaraakii ka ənja. 1.1 Slənə 9.3-15; 26.16; Gal. 1.15-16.²Ma Ŋunyi Habaratsa, daga ŋukə waɓi Əntaŋfə agyanəkii da ma anabiinaakii, təya naahəgərə aasəkə malaaɓa ləkaləkatə. 1.2 3.21; 1 Piita 1.10-12.³Agyanə Uuzənaakii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu nə Ŋunyi Habarakii. Ma ka rəgwa ŋga əndə shiŋkinə, aagi slikərənə ŋga *Dawuda pwayi ənji tə ci. 1.3-4 Mat. 1.1; 20.30-31; Slənə 13.33; 2 Tim. 2.8.⁴Amma ma ka ndzaanaakii malaaɓakii, kə ɓaarii Əntaŋfə də maɗuunə baawəɗaakii oo’i, Uuzənaakii nə ci də maɗeenə ka ci agi maməətə ənja. ⁵Daciikii upaa inə pwapoonə ŋga ndzaanə ka masləkee ənji ka putaakii, kaa patənə ŋga ənji shiŋkinə a shii shinə aatsaa səɗəkii, təya nə’u sətə cii kəya moo patə. 1.5 11.13; 15.15-18; Gal. 1.1; 2.7,9.⁶Ma ətsa, patə da i unə ənji Rooma agikii, unə ətsə ’wii Əntaŋfə tuunə koona ndzaanə ka ənji ŋga Yeesu Aləmasiihu.

⁷Agi nəhəpaanə nə nyi tuunə patə, unə ətsə də Rooma. Ma unə, kə uu’i Əntaŋfə tuunə, kə ’wii ci tuunə koona ndzaa ka ənjaakii. 1.7 ndzaanə jamə: 5.1; 15.33; 16.20; 1 Koor. 7.15.

Wa Əntaŋfə Dəsənaamə da Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu a ɗa koonə pwapoonə, təya vii koonə ndzaanə jamə.

Kuyiriinə ŋga Bulusə tə Əntaŋfə

⁸Takumə kaa nya ’watəgi də kuyiriinə tə Əntaŋfə zəku’i də ləmə ŋga Yeesu Aləmasiihu ka putə goonə, acii taa dama patə asəkə duuniya, kə fii ənji habara ŋga vii gooŋga goonə. 1.8 16.19; 1 Tees. 1.8.⁹Taa guci patə agi buurətənə nə nyi tuunə agi də’waaki. Ma ətsa, Əntaŋfə nə seedaaki. Acii tə ci cii kya paslə də ədzəmə rəŋwə ka rəgwa ŋga waaza Ŋunyi Habara agyanə Uuzənaakii. 1.9-10 15.23; Slənə 19.21; Af. 1.16.¹⁰Taa guci patə nyi agi ɗa də’wa, agi kədiinə nə nyi acii Əntaŋfə, maɗa kə luuvə ci, kaa ca vii ka nyi rəgwa ha’ə ŋga dzənə ka caamatənə tuunə ŋga əna. ¹¹Acii ŋga’ə ka nyi ka shaŋə nə neenə koonə, koona shii upaa barəkaanə ŋga Ma’yanə ŋga Əntaŋfə, koona shii upaa də ŋgeerənə ŋga mooɗəfuunə əsə. ¹²Ma cii kya moo banə, waatoo, kaama tsaakəshi agi vii gooŋga gaamə, nya tsakə tuunə, una tsakə tə nyi noonə əsə.

¹³Ndzəkəŋushi’inəkya, ŋga’ə ka nyi una shii oo’i, ka pu’u ka pu’u nə nyi ka ɗa aniya ŋga dzənə aahoonə, amma ma’ə nyi ma’upaamə rəgwa ŋga dzənə zəku’i. Ŋga’ə ka nyi kaa slənaaki a shii ndzaanə ka magaɗə uushi ahadoonə, una shii dzənə aakəŋwa, makə sətə slənyii ahada hara slikərənə. 1.13 1 Koor. 9.19-22.¹⁴Acii tə’i dəmənə atsaki ŋga waaza Ŋunyi Habara ka ənji patə. Taa ka ənjitə uunyi nətii, taa ka ənjitə ma’ə nətii ma’uunəmə, taa ka majaŋga ənja da ənjitə pooshi jaŋgii patə, tyasə see a waaza nyi ka tii Ŋunyi Habara. 1.14 Kwal. 3.11.¹⁵Acii putakii ha’ə ɗii nyi da kuɗəpəshinə ŋga waaza Ŋunyi Habara koonə, unə ətsə də Rooma.

Ŋgeerənə ŋga Ŋunyi Habara

¹⁶Pooshi ayinə ka ɗanə tə nyi ŋga waaza Ŋunyi Habara shaŋə, acii ŋgeerənə ŋga Əntaŋfə nə ci, ŋga luupaa də ənjitə vii gooŋga patə. Ma ŋga təkəŋwanə, ka luupaa də *Yahudiinə. Ma daaba’əkii əsə, hara slikərənə. 1.16 2.9; Slənə 13.46; 2 Tim. 1.8; 1 Koor. 1.18,24.¹⁷Acii Ŋunyi Habara ca ɓaarii makə sətə ci Əntaŋfə a ŋgərə ənji ka ənji gooŋga. Ma ɗii ci ha’ə, dagi vii gooŋgatii daga ka ’watəginə, ca’ə ka muudinə. Tə’i manaahəkii ha’ə asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Ma əndətə ŋgirə Əntaŋfə tə ci ka əndə gooŋga putə ŋga vii gooŋgaakii, ci na ndzaanə da i əpinə ətə pooshi ka uudənə.” 1.17 3.21-30; da purəŋanə 4; 10.4-13; Hab. 2.4; Gal. 3.9-12; Fil. 3.9; Ibər. 10.38.

Ma’waslyakəkii nə ənji shiŋkinə patə akəŋwacii Əntaŋfə

¹⁸Kə ɓaaryagərə Əntaŋfə maɓətəsəkaakii aagyanə ma’waslyakə ənji da bwaya ənji patə. Ma təya, bwaya ndzaanatii ca tsəŋagi ənji ka shii gooŋgaanə ŋga Əntaŋfə. 1.18 2.5,8; Af. 5.6; 2 Tees. 2.12.¹⁹Ma maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə, acii ma sətə ci ənjə a mbee ka neenə ashikii, ci saakii ɓaarəgi ka tii paŋgəraŋə akəŋwaciitii. 1.19-20 Ayb. 12.9; Jab. 19.2-5; Slənə 17.27-28; 1 Koor. 1.21.²⁰Taa ŋgahi pooshi ənji ka neenə ka Əntaŋfə də ginə, patə da ha’ə, daga saa’itə tagii Əntaŋfə duuniya, agi ɓaariinə nə ci paŋgəraŋə ka ənji oo’i, pooshi baawəɗaakii ka uudənə, waatoo Əntaŋfə ŋga tantanyinə nə ci. Də neenə ka uushi’iitə tagii ci, ci ənjə a nee ka baawəɗaakii. Acii ha’ə, pooshi tii da ma ŋga waɓənə akəŋwaciikii. ²¹Kə shii tii tə Əntaŋfə, amma pooshi tii agi haŋətənə tə ci makə sətə diɓə, pooshi tii agi kuyiriinə tə ci əsə. Hiimatii patə, uushi zaɓə. Mapa’əkii nə haŋkalatii əsə. 1.21 Af. 4.17-18.²²Agi dəlaginə nə tii oo’i, kə shii tii uushi’inə, amma pooshi uushi shii tii, mabiinə nə tii. 1.22 1 Koor. 1.19-20.²³Təya bwasee ka paslənə tə Əntaŋfə ətə pooshi ka əntənə shaŋə, təya dzəgərə ka paslə uushi’inə kama kama. Ma uushi’iitsa, harakii makə əndə shiŋkinə ɗatə ənji, harakii makə əgina, taa makə daba, taa makə sətə ca ələ anə səka. 1.23 Dzək. 4.16-18; Jab. 106.20.

²⁴Putə ŋga ɗanatii ha’ə kapaa Əntaŋfə tə tii kaa təya slənə sətə kaɗeesəkə ka mooɗəfətii, təya slənə sə ŋga ayinə ahadatii. ²⁵Kə ŋgirə tii jirakənə, təya bwasee ka gooŋga ŋga Əntaŋfə, təya dzəgərə ka paslə sətə tagii ci, təya fa tə tii bwasə ka Əndətə tagii uushi’iitsa. Ma ca, kə dəɓee ənjə a dəla də ci ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. *Aamiina. 1.25 9.5.

²⁶Putə ŋga ətsə ha’ə kapaa Əntaŋfə tə tii kaa təya dzəgərə ka slənə sə ŋga ayinə. Makinə a dzəgərə ka baanə də makinə makə tii, bwasə ka ŋguyirənə makə sətə dəɓee. 1.26-27 1 Koor. 6.9.²⁷Ha’ə əsə kə bwasee ŋguyirənə ka baanə də makinə, təya dzəgərə ka baanə də ŋguyirənə makə tii. Agi ɗanə nə ŋguyirənə sə ŋga ayinə ahadatii satii. Də ha’ə nə tii ka tə’ya gəŋwanə ŋga Əntaŋfə aanətii mbərə mbərə da slənatii. 1.27 Leew. 18.22; 20.13.

²⁸Pooshi tii nee ka Əntaŋfə makə uushi. Acii ha’ə kə kapaa ci tə tii kaa təya hiima bwaya uushi’inatii, təya ɗa. ²⁹Taa ŋgutə tsarə ŋga bwaya bwayaanə patə, tə’i ashitii. Təya moo uushi ŋga əndə’i ənda, təya ɗa əbwanə ahadatii, təya sərəhəshi, təya ɓəələhiinə, təya mbəəzə, təya ɗa jarəwiinə, təya hiima ɗa ŋgərəkikinə uusəra patə ka ənja, təya jaarakə aashi ənja, 1.29 Gal. 5.19-21; 2 Tim. 3.2-4.³⁰təya saawee ka ləmə ŋga ənja, təya bərapaa tə Əntaŋfə, təya dzaanashi natii na, təya haŋətə natii na, təya mbuɗətə natii na. Taa guci patə, agi hiima rəgwa ŋga slənə kura ’waslyakəənə nə tii. Paa tii ka fanə tə mapoo tə tii. ³¹Bwayakii nə rəgwatii, paa tii ka mbu’utəgi də aləkawalatii, paa tii ka ɗa ŋga’aanə, paa tii ka nəhə təgunuunə ŋga ənji əsə. ³²Kə shii tii weewee oo’i, ma bii bariya ŋga Əntaŋfə, ma ənjitə ca ɗa tsarə ŋga ndzaatsa, kə dəɓee wə ka tii. Patə da ha’ə, agi dzəginə nə tii aakəŋwa. Əntaa wata ətsə ha’ə ci təya ɗa tanə, amma agi dəlanə nə tii də hara ənjitə ca ɗa tsarə slənətsa.

Gəŋwanə ŋga Əntaŋfə

¹Hə ənda, taa wu nə hə, paa hə da rəgwa ŋga lagi gəŋwanə oo’i ma’waslyakə əndə nə zana. Acii maa kə ɗii hə ha’ə, amma boo, ma hə, agi slənənə nə hə səkii, agyanə naaku nə cii kwa lagi gəŋwanə. 2.1 Jab. 50.16; Mat. 7.2.²Kə shii amə, ma la gəŋwanə ŋga Əntaŋfə agyanə ənji ɗa tsarə slənətsa, də rəgwakii cii kəya la. ³Ya hə ənda, makə agi slənənə nə hə tsarə uushi’iitsə lagi hə gəŋwanə ŋga hara ənji anəkəya, ma nə hə ka nəhənə ka mbərəɗənə nə hə acii gəŋwanə ŋga Əntaŋfə kwa? ⁴Anii bərapaanə cii kwa bərapaa maɗuunə pwapoonə ŋga Əntaŋfə da sə’wanaakii da kəsə ədzəmaakəya? Weewee ŋga’ə nə Əntaŋfə! Shiiwə oo’i, ma nə ci ka ɗa ka hə ŋga’aanə ha’ə, kaa ha shii baanə ka ci. 2.4 Slənə 17.30; 2 Piita 3.9,15.⁵Amma makə kə ndaləgi hə ədzəməku, ha təkuree ka baanə ka ci, agi tsakənə nə hə dza də maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə aagyanəku uusəratə nii kəya la gəŋwanə ka ənja. Ma gəŋwanəkii, də rəgwakii cii kəya la. 2.5 uusərə ŋga la gəŋwanə: Isaa. 2.11-21.⁶Acii ma Əntaŋfə, ka viinə nə ci shikwa ka taa wu patə mbərə mbərə da slənaakii. 2.6 1 Koor. 3.13-15; 2 Koor. 5.10; Af. 6.8; Mat. 16.27.⁷Ma hara ənji, agi dzənə nə tii aakəŋwa də ɗa ŋga’aanə, kaa təya shii upaa də ɗuunətənə ŋga Əntaŋfə tə tii, ca vii ka tii məghərəvənə da əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Ka tii nə Əntaŋfə a vii əpinəkii. ⁸Hara ənji, ka natii nə ci təya uuɗə, təya purakəgi, təya bwasee ka nə’u gooŋga, təya dzəgərə ka nə’u bwaya bwayaanə. Aagyanətii nə Əntaŋfə a əpi maɓətəsəkaakii. ⁹Ŋgəra’wə da ciɓə na kulaanə ka patənə ŋga ənjitə ca ɗa bwaya ndzaanə. Aagyanə *Yahudiinə nii kəya kula ŋga təkəŋwanə. Ma daaba’əkii, aagyanə hara slikərənə. ¹⁰Amma ɗuunuunə da məghərəvənə da ndzaanə jamə nə Əntaŋfə a vii ka patənə ŋga ənjitə ca slənə ŋga’aanə. Təkəŋwanə ka Yahudiinə. Ma daaba’əkii, ca vii ka hara slikərənə. ¹¹Acii ma Əntaŋfə, paa ci ka ɗa kama kamaanə ahada ənja. 2.11 Slənə 10.34; Kwal. 3.25; 1 Piita 1.17; Yak. 2.1.

¹²Ma hara slikərənə, paa tii shii bariya ŋga Muusa. Acii ha’ə, maa ɗii tii ’waslyakəənə, əntaa də bariyaakii nə Əntaŋfə a la ka tii gəŋwanə, amma ’waslyakəənatii satii na zamagi də tii. Ma Yahudiinə, kə shii tii bariya. Də bariyakii əsə nə Əntaŋfə a la ka tii gəŋwanə. 2.12 Mat. 7.21.¹³Acii əntaa də fa bariya ci ənjə a ndzaanə də gooŋgaanə akəŋwacii Əntaŋfə, amma də slənə sətə ci bariya a ba. ¹⁴Ma hara slikərənə, taa ŋgahi paa tii shii bariya, amma maɗa kə slənyi tii də hiima ŋga nətii makə sətə bii bariya, kə ndzaa tii makə bariya ŋga natii na. ¹⁵Slənatii ca ɓaarii oo’i, ma sətə bii bariya ɗanə, tə’i manaahəkii a ədzəmətii. Agi ɓaarənə nə haŋkalatii əsə oo’i, ma ətsa, gooŋga. Ma bii nyi ətsə ha’ə, acii ma ka əndə’i saa’i, maɗa kə ɗii tii məzaanə, ka banə nə ədzəmətii ka tii oo’i, bwayakii ɗii tii. Ka əndə’i saa’i əsə, maɗa kə ɗii tii ŋga’aanə, ca ba ka tii ŋga’ə ɗii tii. ¹⁶Ha’ə makə ətsə na ɗa uusəratə nə Əntaŋfə a ɗa gəŋwanə ka ənji dacii Yeesu Aləmasiihu, ca dzalə tə tii putə ŋga ma’umbee hiimatii. Ha’ə bii Ŋunyi Habaranə cii kya waaza ka ənja. 2.16 2.6; 1 Koor. 4.5.

*Yahudiinə da bariya ŋga Muusa

¹⁷Unə noonə Yahudiinə, agi banə nuunə, Yahudiinə nuunə, una kəŋaanə ndihə ndihə agyanə bariya, una dəɓa oo’i, ənji ŋga Əntaŋfə nuunə. 2.17 9.4; Isaa. 48.1.¹⁸Kə shii unə sətə ci Əntaŋfə a moo una ɗa, acii kə ɓaarii bariya koonə sətə dəɓee una slənə. ¹⁹Agi ŋgərənə nuunə noonə nə oo’i, unə ca ɓaarə rəgwa ka muurəfinə, unə əsə nə ɓərənə ka ənjitə agi təkunə. 2.19 Mat. 15.14.²⁰Agi dzalə ənjitə mashiimə uushi’inə nuunə. Agi dzəgunənə nuunə ka ənjitə ma’ə mazəŋamə. Agi neenə nuunə ka noonə nə makə kə shii unə gooŋgaanə putə ŋga ətə shii unə *bariya. ²¹Agi dzəgunənə nuunə ka hara ənji. Mi saŋə paa unə ka dzəgunənə ka noonə na? Agi banə nuunə, ga ənjə a hərə, amma wanuunə ka hərənə. 2.21 Mat. 23.3-4; Yooh. 7.19.²²Agi banə nuunə, ga ənjə a aləhiinə, amma wanuunə ka aləhiinə. Agi banə nuunə, ga ənjə a paslə uuləminə, amma wanuunə ka ŋgərə uushi a kuvə uuləma. ²³Agi dəlaginə nuunə də upaa bariya ŋga Əntaŋfə, amma agi ɗavənə nuunə ayinə ka Əntaŋfə də taŋəgi bariyaakii. ²⁴Tə’i manaahəkii ha’ə asəkə ləkaləkatə oo’i, “Puta goonə Yahudiinə ci hara slikərənə a waɓə bwaya uushi aashi ləmə ŋga Əntaŋfə.” 2.24 Əzaki. 36.20.

²⁵Maɗa kə nə’utə hə bariya, ka nafanə nə *ryaminanaaku. Amma maɗa kə taŋəgi hə bariya, mbərə mbərə nuunə da əndətə pooshi ryaminii. 2.25 1 Koor. 7.19; Gal. 5.3.²⁶Yaci kə nə’utə əndə faara yadə ryaminanə bariya saŋa, pooshi Əntaŋfə ka neenə ka ci makə maryaminakii kwa? 2.26 Gal. 5.6.²⁷Ma əndətə pooshi ryaminii, maɗa kə nə’utə ci bariya, ka ɗavənə nə ci ayinə ka hə maryamina ənda. Acii ma ha, da i manaahə bariya aciiku nə hə, amma ha taŋəgi. ²⁸Əntaa wata nə’unə a ba ma nə Yahudaanə. Əntaa ryaminanə də ciinə tanə əsə nə ryaminanə ŋga gooŋga. 2.28-29 9.6; Irim. 4.4; Fil. 3.2-3; Kwal. 2.11.²⁹Amma ma tantanyitə Yahuda, əndətə ɗii Yahudaanaakii a ədzəməkii, waatoo a ədzəməkii nə ryaminanaakii. Ma ətsa, ci nə slənə ŋga Ma’yanə ŋga Əntaŋfə, əntaa ŋga bariya. Ma əndətsa, Əntaŋfə ca dəla də ci, əntaa əndə shiŋkinə.

¹Makə ha’ə ɗii əna, pooshi uushi paleegi *Yahudiinə ka hara slikərənə də ci kwa? Anii pooshi uushi ci *ryaminanə a tsakə ka ənda? ²Awa, tə’i laŋə, tə’i uushi cii kəya tsakə ka rəgwa kama kama. Ŋga təkəŋwanə, ka Yahudiinə ba’avə Əntaŋfə waɓənaakii. 3.2 9.4; Jab. 147.19-20.³Yaci kə naanagi hara ənji ahadatii ka luuvə waɓənəkəya? Ma nuunə ka nəhənə ka əntəginə nə gooŋgaanə ŋga Əntaŋfə putakii kwa? 3.3-4 9.6; 11.29; Ɓaan. 23.19; 2 Tim. 2.13.⁴Pooshi ka ɗanə shaŋə! Taa ŋgahi majirakə nə ənda, amma əndə gooŋga nə Əntaŋfə, makə sətə ɗii manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, 3.4 Jab. 51.6.

“’Ya’ə Əntaŋfə, ma ha waɓə,

ka neenə nə ənji ka gooŋgaanaaku,

ka jaalanə nə hə agyanə ənjitə ca waɓə tə hə.”

⁵Yaci ma ’waslyakəənə gaamə, agi ŋgiraginə nə ci gooŋga ŋga Əntaŋfə saŋa, iitə banaama? Ka banə naamə kə ɗii Əntaŋfə bwaya bwayaanə maɗa dzyalə ci taamə kwa? (Makə sətə ci ənjə a ləgwa ləguyi nyi.) 3.5 9.14.⁶Aa’a, pooshi amə ka banə ha’ə! Maci əntaa əndə gooŋga nə Əntaŋfwa, kaɗa iitiitə mbeenəkii ka la gəŋwanə ka ənji *duuniya? ⁷Yaci ma jirakənaaki, agi ŋgiragi gooŋga ŋga Əntaŋfə nə ci da tsakə ka ci məghərəvənə saŋa, də iitiitə saŋə gwaŋə nə ənji ka la ka nyi gəŋwanə oo’i, ma’waslyakə əndə nə nya? ⁸Maɗa ha’ə ɗii əna, əntaa a dzaamə aakəŋwa də slənə məzaanə kaa gooŋga a shii cakana? Tə’i hara ənji maa ca alə haliminaaki də banə oo’i, kə waɓi nyi ha’ə makə ətsa. Ma gəŋwaatə nə ənjə a la ka ənjitsa, mbərə mbərə da ’waslyakəənatii. 3.8 6.1.

Pooshi əndə da gooŋgaanə

⁹Ya saŋə Yahudiina, kə palee amə ka hara slikərənə kwa? Pooshi shaŋə. Kə bagi nyi kə dzəgi oo’i, ma Yahudiinə da hara slikərənə, ’waslyakəənə ca ɗa ŋwaŋuunə agyanətii patə. 3.9 1.18–2.24; 3.23.¹⁰Tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, 3.10-12 Jab. 14.1-3.

“Pooshi əndə taa rəŋwə ətə da gooŋgaanə.

¹¹Pooshi əndə paaratəginə, taa alənə tə Əntaŋfə.

¹²Patə kə ŋuusləgi tii agi nə’unə tə Əntaŋfə,

kə saawagi tii patə.

Pooshi əndə slənə gooŋgaanə, pooshi taa rəŋwə.

¹³Kə ɗagi matii makə mawunə gu’u ənda. 3.13 Jab. 5.10; 140.4.

Bwaya jirakənə a dzə də shiginə a matii.

Makə ŋgumətə ama rəhunə nə waɓənatii.

¹⁴Dzaana hiinə nəndə amatii. 3.14 Jab. 10.7.

¹⁵Pooshi ka ta’avənə aciitii nə ɓələ ənda. 3.15-17 Isaa. 59.7-8.

¹⁶Taa dama gi tii patə, see zanə da təguunə fanə ənji davə.

¹⁷Pooshi tii shii rəgwa jamənə.

¹⁸Pooshi ŋgwalənə tə Əntaŋfə a mooɗəfətii əsə.” 3.18 Jab. 36.2.

¹⁹Yoo, kə shii amə, ma sətə waɓi bariya patə, ka ənjitə atsaa səɗə bariya waɓi ci. Ma ətsə patə, acii ga taa wu a upaa ha ŋga ɗa mabizhinə, kaa patənə ŋga ənji *duuniya a shii oo’i, tə’i gəŋwanə ŋga Əntaŋfə ashitii. ²⁰Acii pooshi Əntaŋfə ka ŋgərə əndə ka əndə gooŋga putə ŋga nə’u sətə bii *bariya. Ma bariya, ɓaarənə cii kəya ɓaarə tanə ka əndə oo’i, kə ɗii ci ’waslyakəənə. 3.20 Ayb. 4.17; Jab. 130.3; 143.2; Rooma 4.15; Gal. 2.16; 3.22.

Rəgwatə ci Əntaŋfə a ŋgərə əndə ka əndə gooŋga

²¹Ma ŋga ənə ha’ə, kə ɓaarəgi rəgwatə ci Əntaŋfə a ŋgərə ənji ka ənji gooŋga. Ma rəgwatsə əsə, kama kama nə tii da bariya. Seedanə ci anabiinə da bariya a seeda tə rəgwatsa. 3.21-22 1.2,17.²²Dagi vii gooŋga ŋga ənji ka Yeesu Aləmasiihu ci Əntaŋfə a ŋgərə tə tii ka ənji gooŋga. Ka patənə ŋga ənjitə ca vii gooŋga ka Aləmasiihu ci Əntaŋfə a ɗa ha’ə, pooshi kama kamaanə ŋga ənja. 3.22 2.11; 3.9; 10.12; 11.32.²³Acii ənji patə ɗii ’waslyakəənə, dzaɗə dzaɗə nə tii da məghərəvənə ŋga Əntaŋfə. 3.23 5.2,12; 8.18-20; ’Wat. 3.19.²⁴Amma kə ɗii Əntaŋfə pwapoonaakii, ca ŋgərə tə tii ka ənji gooŋga də zaɓə. Ma ətsa, dacii Yeesu Aləmasiihu əndə pərapaanə taamə. 3.24 5.17; Af. 2.8; Tit. 3.7.²⁵Kə vii Əntaŋfə tə ci ka əntənə kaa ca tifyagi ka ənji ’waslyakəənatii də idənaakii putə ŋga vii gooŋgatii ka ci. Ma ɗii Əntaŋfə ətsa, kaa ca shii ɓaarii gooŋgaanaakii. Ma ŋga ŋukə, kə nji Əntaŋfə a ɗa makə paa ci nja nee ka ’waslyakəətə nji ənjə a ɗaaɗa. 3.25 idənaakii: Mat. 26.28; Af. 2.13; Kwal. 1.20; Ibər. 9.12-14; 1 Yooh. 1.7; Səniinə 1.5; 5.9; jamənə: 5.1; 2 Koor. 5.18-21; Af. 2.14-16; Kwal. 1.20; gooŋgaanaakii: 1.17; 3.3-4.²⁶Amma ma ŋga əna, kə kavə ci hiimaakii ka tsaamə ’waslyakəənə ŋga ənja kaa ca ɓaarii gooŋgaanaakii. Ka rəgwatsə ha’ə ɓaarii ci oo’i, tə’i gooŋgaanə ashikii saakii, ca ŋgərə tə ənjitə vii gooŋga ka Yeesu ka ənji gooŋga əsə.

²⁷Ya makə ɗii ha’ə əna, aa putə ŋga mi ɗii haŋətənə əndə naakii na? Pooshi uushi cii kəya haŋətə naakii nə putakii. Acii əntaa putə ŋga slənaakii ŋgirə Əntaŋfə tə ci ka əndə gooŋga, amma putə ŋga vii gooŋgaakii. 3.27 3.1,21,31; 8.2.²⁸Kə shii amə pooshi Əntaŋfə ka ŋgərə əndə ka əndə gooŋga putə ŋga nə’u sətə bii bariya, see də vii gooŋgaanə tanə. 3.28 Gal. 2.16.²⁹Anii ma Əntaŋfwa, ŋga Yahudiinə nə ci tana? Əntaa Əntaŋfə ŋga hara slikərənə nə ci əsə kwa? Weewee ha’ə makə ətsa, Əntaŋfə ŋga ənji patə nə ci. 3.29-30 3.22; 4.11-12.³⁰Rəŋwə nə Əntaŋfə. Putə ŋga vii gooŋga ŋga Yahudiinə ŋgərənə Əntaŋfə tə tii ka ənji gooŋga. Ha’ə nə hara slikərənə əsə. Dagi vii gooŋgatii ŋgərənə Əntaŋfə tə tii ka ənji gooŋga. ³¹Kə ɓaarii ətsə oo’i, kə ɗəkəpaa amə bariya aataŋgala də vii gooŋga gaamə kwa? Aa’a poosha, də ɗanə ha’ə caama ɓaarii oo’i, tə’i nafalə ŋga bariya. 3.31 6.15; 8.2-4.

Misaali ŋga Ibərahiima

¹Ya saŋa, ya dzədzəshi’inaamə Ibərahiima, mi nee ca? ²Acii maci kə upaa ci ndzaanə ka əndə gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə putə ŋga slənaakii, kaɗa tə’i ci da sə ŋga dəlaginə. Amma əntaa ha’ə, pooshi ci da sə ŋga dəlaginə akəŋwacii Əntaŋfə. 4.2 Yak. 2.21.³Tə’i manaahəkii oo’i, “Kə vii Ibərahiima gooŋga ka Əntaŋfə. Putə ŋga vii gooŋgaakii əsə ŋgirə Əntaŋfə tə ci ka əndə gooŋga.” 4.3 ’Wat. 15.6; Gal. 3.6; Yak. 2.23.⁴Ma əndə sləna, ka viinə nə ənji ka ci zaarənaakii. Pooshi ənji ka banə, ŋga zaɓə vii ənji ka ci, amma putə ŋga slənaakii. ⁵Ma əndətə paa ci ka kavə nəkii ka slənaakii, amma tə Əntaŋfə tanə cii kəya gi’i, tə ci ŋgərənə Əntaŋfə ka əndə gooŋga. Acii kə shii ci, agi ŋgərənə nə Əntaŋfə tə ma’waslyakə ənji kaa təya ndzaanə ka ənji gooŋga. ⁶Ha’ə makə ətsə bii *Dawuda əsə saa’itə waɓi ci agyanə mooɗasəkə ŋga əndətə ŋgirə Əntaŋfə tə ci ka əndə gooŋga tsaŋə da slənaakii. 4.6-8 Jab. 32.1-2.⁷Waatoo kə bii ci,

“Əndə barəkaanə nə əndətə tifyagi Əntaŋfə ka ci məzaanaakii,

waatoo, əndətə tifyagi Əntaŋfə ka ci ’waslyakəənaakii.

⁸Əndə barəkaanə nə əndətə pooshi Slandanə ka tsəkə ’waslyakəənaakii shaŋə!”

⁹Ya mooɗasəkətsə waɓi Dawuda anəkəya, wata ka ənjitə *ryaminii tanə kwa? Pooshi. Patə da i ka ənjitə pooshi ryaminii nə mooɗasəkəkii. Acii kə bii inə, tə’i manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i, “Kə vii Ibərahiima gooŋga ka Əntaŋfə. Putə ŋga vii gooŋgaakii əsə ŋgirə Əntaŋfə tə ci ka əndə gooŋga.” ¹⁰Guci saŋə slənyi ha’a? Ya saŋə taabu’u ryaminii Ibərahiima nii, anii daaba’ə ryaminanaakəya? Ci ma’ə maryaminamə slənyi ha’ə. ¹¹Ma ryaminaatə upaa ci, sagida nə ci. Ci ɓaarii oo’i, putə ŋga vii gooŋga ŋga Ibərahiima ŋgirə Əntaŋfə tə ci ka əndə gooŋga. Ma ətsa, daga ci ma’ə maryaminamə. Acii ha’ə, ci nə dii patənə ŋga ənji vii gooŋga ka Əntaŋfə, taa ŋgahi paa tii ryaminii, təya ndzaanə ka ənji gooŋga akəŋwaciikii. 4.11 ’Wat. 17.9-11; Gal. 3.7; Rooma 2.28-29.¹²Ci əsə nə dii ənjitə ryaminii. Əntaa wata putə ŋga ryaminanatii tanə, amma putə ŋga gi’inatii tə Əntaŋfə makə sətə gi’i dəsənaamə Ibərahiima ci ma’ə maryaminamə. 4.12 Mat. 3.9.

Upaa sətə ɗəkəpaa Əntaŋfə ka ənja

¹³Kə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ka Ibərahiima da jijinyinaakii oo’i, ka ndzaanə nə duuniya patə natii. Ma aləkawalətsa, əntaa putə ŋga nə’u *bariya ŋga Ibərahiima, amma acii kə vii ci gooŋga, Əntaŋfə a ŋgərə tə ci ka əndə gooŋga. 4.13 ’Wat. 12.7; 22.17.¹⁴Acii ma sətə ɗii Əntaŋfə aləkawaləkii ŋga viinə, maci ka viinə nə ci ka ənji nə’u bariya, kə ndzaa ci ətsə pooshi nafa ŋga vii gooŋga ŋga ənda. Ha’ə əsə, uushi zaɓə nə aləkawalə ŋga Əntaŋfə. 4.14 Gal. 3.18.¹⁵Acii ma bariya, maɗa taŋəgi ənji, maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə cii kəya kira. Amma ma hatə pooshi bariya, pooshi ənji agi taŋəgi bariya davə. 4.15 3.20; 5.13,20; 7.7-13; Gal. 3.19.

¹⁶Ma waɓəətsə patə, dagi vii gooŋga ci ənjə a upaa sətə ɗəkəpaa Əntaŋfə ka ənja. Makə ha’ə ɗii əna, putə ŋga pwapoonaakii nii kəya vii ka ənji də zaɓə. Acii ha’ə weewee ka viinə nə ci ka jijinyinə ŋga Ibərahiima patə. Əntaa wata ka ənjitə ca nə’u sətə bii bariya tanə, amma patə da ənjitə vii gooŋga makə sətə vii Ibərahiima gooŋga. Acii Ibərahiima nə dəsənaamə patə. 4.16 Gal. 3.7.¹⁷Kə ɗii makə sətə ɗii manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i, “Kə kavə nyi tə hə kaa ha ndzaa ka dii slikərənyinə laŋə.” Acii ha’ə, kə ndzaa Ibərahiima ka dəsənaamə akəŋwacii Əntaŋfə. Ka ci vii Ibərahiima gooŋga, waatoo ka Əntaŋfə mamaɗee ka maməətə ənja kaa təya ndzaanə da i əpinə. Ma ca, ka waɓənə nə ci ka sətə pooshi, wata səkii a ɗa tanyi əsə. 4.17-18 ’Wat. 15.5; 17.4-5; 2 Koor. 1.9; Ibər. 11.12,19.¹⁸Ma Ibərahiima, kə vii ci gooŋga, kə kii ci nə ŋga upaa sətə nee ənji paa ci ka upaanə. Waatoo, kə kii ci nə ŋga ndzaanə ka dii slikərənə laŋə, makə sətə bii Əntaŋfə ka ci oo’i, “Makə ətsə ha’ə nə laŋənə ŋga slikərənaaku a ndzaanə.” ¹⁹Ma saa’ita, ci kə uugi ɗanə kədəhə ka fəzə gya’ə, amma pooshi vii gooŋgaakii ənya aaba’ə. Maɗa buurətə ci iirənaakii, kə shii ci kə pitəgi saa’yaakii ŋga pawə kə uugi. Minaakii Saraatu əsə, kə uugi ənji shiinə əntaa mitə pawə nə ki. 4.19-20 ’Wat. 17.1-6; Ibər. 11.11.²⁰Patə da ha’ə, kə shii ci ka upaanə nə ci sətə bii Əntaŋfə viinə ka ci, paa ci ɗii mabizhinə, amma kə cakə vii gooŋgaakii ka ci ŋgeerənə, ca dəla də Əntaŋfə əsə. ²¹Kə shii ci tantanyinə oo’i, tə’i Əntaŋfə da baawəɗa ŋga mbu’utəgi də patənə ŋga aləkawalaakii. 4.21 ’Wat. 18.14; Luka 1.37.²²Də putə ŋga vii gooŋga ŋga Ibərahiima ha’ə “ŋgirə Əntaŋfə tə ci ka əndə gooŋga.” 4.22 4.3.²³Ma waɓəətsə “kə ŋgirə Əntaŋfə tə ci ka əndə gooŋga”, əntaa wata ka putə ŋga Ibərahiima daanəkii nyaahə ənji. 4.23-24 10.9; 15.4.²⁴Amma da i ka putə gaamə, acii da i taamə ŋgirə ci ka ənji gooŋga putə ŋga vii gooŋga gaamə ka ci, waatoo, ci ətə maɗee ka Slandanaamə Yeesu agi maməətə ənja. ²⁵Kə vii Əntaŋfə tə ci kaa ca əntə putə ŋga ’waslyakəənə gaamə. Ca maɗee ka ci agi maməətə ənja kaama shii ndzaanə ka ənji gooŋga akəŋwaciikii. 4.25 Isaa. 53.4-5,10; Rooma 8.32-34; 1 Koor. 15.17.

Ndzaanə ka ənji gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə

¹Yoo, makə ɗii ci kə ŋgirə Əntaŋfə taamə ka ənji gooŋga putə ŋga vii gooŋga gaamə, tə’i jamənə ahadaamə da Əntaŋfə dacii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu. 5.1 3.21-30; jamənə: 3.25-26.²Ci kərəgərə taamə ka upaa pwapoonə ŋga Əntaŋfə putə ŋga vii gooŋga gaamə. Agyanə pwapoonəkii kəŋaamə ndihə əsə. Agi ɗa maŋushinə naamə acii kə kii amə naama ŋga dzənə ka ndzaanə agi ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə. 5.2 pwapoonə ŋga Əntaŋfə: 6.14; 2 Koor. 6.1; 12.9; Gal. 1.6; 5.4; Af. 2.5-8; 1 Piita 1.10-11; 4.13-14; 5.10,12; ŋwaŋuunə: Rooma 3.23; 5.2; 8.17-18; 8.17-18; 9.23; 1 Koor. 2.7; 2 Koor. 3.18; 4.17; Kwal. 1.27; 3.4; 1 Tees. 2.12; 2 Tim. 2.10; 1 Piita 5.1.³Ha’ə əsə, agi ɗanə naamə maŋushinə agi sa ciɓə gaamə, acii kə shii amə, ma sa ciɓa, ka kiranə nə ci sə’watənə. 5.3-5 Yak. 1.2-3,12; 1 Piita 1.5-7.⁴Maɗa kə sə’wii ənda, ka kiranə nə ci kəŋənə ndihə ndihə. Kəŋənə ndihə ndihə əsə, ka kiranə nə ci ka nə ŋga upaa dagwa uushi. ⁵Ma ka nətsa, pooshi ka ənəvə da ayinə aagyaamə, acii kə nagərə Əntaŋfə uuɗənaakii aa ədzəmaamə dacii Malaaɓa Ma’yanə, waatoo, viinə ŋga Əntaŋfə kaamə. 5.5 8.39; Jab. 22.6; Ibər. 6.19.

⁶Tanyi ma *Aləmasiihu, ka putə gaamə əŋki ci ka saa’itə ɗəkəpaa Əntaŋfə. Ma’waslyakə ənji njaamə ka saa’ikii. Pooshi ŋgeerii amə. 5.6-7 1 Piita 3.18.⁷Dzawə shaŋə kaa əndə a əntə taa ka putə ŋga əndə gooŋga. Mbu’u ka luuvənə nə əndə’i əndə əntənə ka putə ŋga əndə slənə ŋga’aanə. ⁸Amma ma Əntaŋfə, kə ɓaarii ci kaamə makə sətə uu’i ci taamə: waatoo saa’itə amə ma’ə agi slənə ’waslyakəənə əŋki Aləmasiihu ka putə gaamə. 5.8 Yooh. 3.16.⁹Makə ɗii ci kə ŋgirə Əntaŋfə taamə ka ənji gooŋga putə ŋga idənaakii, asee weewee ka upaanə naamə luupaanə acii maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə daciikii. 5.9 1.18; 1 Tees. 1.10.¹⁰Ma njaamə, ənji daawaanə ŋga Əntaŋfə, amma kə zhi’wee ci kaamə ka guviinəkii dagi əntənə ŋga Uuzənaakii. Makə ɗii ci guviinə ŋga Əntaŋfə naamə ŋga əna, asee weewee ka upaanə naamə luupaanə də əpinə ŋga Uuzənaakii. 5.10 2 Koor. 5.18-20; Kwal. 1.20-22.¹¹Əntaa wata ətsə ha’ə, amma agi ɗa maŋushinə naamə də ləɓənə gaamə da Əntaŋfə dacii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu. Ci zhi’wee kaamə, kaama ndzaa ka guviinə ŋga Əntaŋfə. 5.11 8.31.

Adamu da *Aləmasiihu

¹²Ma ’waslyakəənə, dashi əndə rəŋwə shi ci aasəkə duuniya. ’Waslyakəənaakii əsə kira wa, ca təəkəgi ka patənə ŋga slikərənyinə, acii patənə ŋga ənji ɗii ’waslyakəənə. 5.12 ’Wat. 2.17; 3.19; Rooma 6.21,23; 7.9-10.¹³Ma bii nyi ha’ə, acii ma saa’itə Əntaŋfə ma’ə maviimə bariya, tə’i ’waslyakəənə asəkə duuniya. Ma saa’itə pooshi bariya, paa ci nja ka nə ka ’waslyakəənə. 5.13 4.15.¹⁴Patə da ha’ə, ma ndzaŋənə ka saa’i ŋga Adamu ka shinə ka saa’i ŋga Muusa, kə ɗii wə ŋwaŋuunə agyanə ənja. Ma wa, kə ɗii ci ŋwaŋuunə taa agyanə ənjitə pooshi ’waslyakəənatii mbu’i makə ŋga Adamu, waatoo ətə naanagi ci ka nə’u sətə bii Əntaŋfə ka ci. 5.14 1 Koor. 15.21-22,45-49.

Ma Adamu, kə ndzaa ci ka misaali ŋga əndətə na shi. ¹⁵Amma ma ənjitsə bəra’i, kama kama nə slənatii. Acii ənji laŋə məəki putə ŋga ’waslyakəənə ŋga əndə rəŋwə, waatoo Adamu. Amma ma pwapoonə ŋga Əntaŋfə, ənji laŋə upaa luupaanə dacii əndə rəŋwə, waatoo Aləmasiihu. ¹⁶Ma pwapoonə ŋga Əntaŋfə, tsaŋə nə ci da shikwa ŋga ’waslyakəənə ŋga əndətsə rəŋwə. Acii ’waslyakəətə ŋga əndə rəŋwə kira gəŋwanə ŋga zanə ka ənja. Amma taa ŋgahi laŋə nə ’waslyakəənə ŋga ənja, pwapoonə ŋga Əntaŋfə kira ndzaanə ka ənji gooŋga akəŋwaciikii. ¹⁷Makə kə shii amə, putə ŋga ’waslyakəənə ŋga əndə rəŋwə shi wa, ca ɗa ŋwaŋuunə asəkə duuniya, shii amə əsə oo’i, ka paleenə nə slənə ŋga əndə’i ənda, waatoo Yeesu Aləmasiihu. Acii patənə ŋga ənjitə liwə malaŋə pwapoonə ŋga Əntaŋfə, ca vii ka tii rəgwa ŋga ndzaanə ka ənji gooŋga, ka upaanə nə tii əpinə, təya ɗa ŋwaŋuunə dacii Aləmasiihu. 5.17 ɗa ŋwaŋuunə: Mat. 19.28; 1 Koor. 6.2-3; 2 Tim. 2.12; Səniinə 20.4,6.

¹⁸Acii ha’ə, makə sətə ci ’waslyakəənə ŋga əndə rəŋwə a zamagi də ənji patə, ha’ə əsə nə gooŋgaanə ŋga əndə rəŋwə a kira luupaanə ka ənji patə, ca vii ka tii əpinə. ¹⁹Makə ɗii ci, ənji laŋə ɗii ’waslyakəənə putə ŋga ghatə fanə ŋga əndə rəŋwə, ha’ə əsə ənji laŋə na ndzaanə ka ənji gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə putə ŋga fanə ŋga əndə rəŋwə.

²⁰Ma ŋgiragi Əntaŋfə bariya, ka siipaa də ɗa məzaanə. Amma ma ’waslyakəənə a tsakə, ha’ə nə pwapoonə ŋga Əntaŋfə ka tsakənə naakii palee. 5.20 4.15.²¹Makə sətə ɗii ’waslyakəənə da ŋgeerənə ŋga kira wə ka ənja, ha’ə nə pwapoonə ŋga Əntaŋfə əsə: tə’i ci da ŋgeerənə ŋga kira gooŋgaanə kaamə, ca kərə taamə ka upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə dacii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu. 5.21 6.23.

Kura əpinə putə ŋga *Aləmasiihu

¹Ya makə ɗii ha’ə əna, iitə banaama? A dzaamə aakəŋwa agi ɗa ’waslyakəənə, kaa pwapoonə ŋga Əntaŋfə a shii cakanə nii? 6.1 3.5-8,31; 5.20.²Aa’a, poosha! Ma ka rəgwa ’waslyakəənə, maməətəkii naamə patə, iitə ɗii ndzaanaamə agi ’waslyakəənə əsa? 6.2 6.6; 7.4.³Kə shii unə tantanyi, kə ɗii ənji kaamə bapətisəma agi ləɓənə gaamə da Yeesu Aləmasiihu. Də ha’ə ləɓyaamə da ci agi əntənaakii ətsa. 6.3-4 Gal. 3.27; Kwal. 2.12; Tit. 3.5; 1 Piita 3.21; Mat. 28.19.⁴Də ɗa kaamə bapətisəma məəkyaamə, ənjə a ŋgəɗəgi taamə da ci, ama maɗə kaama shii ndzaanə da kura əpinə amaamə, makə sətə ma’i Aləmasiihu agi maməətə ənja, də maɗuunə baawəɗa ŋga Dii. 6.4 2 Koor. 5.14-15,17; Gal. 6.15; Kwal. 3.1-5,10.

⁵Acii makə kə ləɓyaamə da ci agi əntənaakii, ha’ə əsə ka ləɓənə naamə da ci agi maɗeenə kaamə makə sətə maɗee Əntaŋfə ka ci. 6.5 Fil. 3.10-11.⁶Kə shii amə oo’i, ma iirə ndzaanə gaamə, kə ɓələgi ənji tə ci da Aləmasiihu ashi ənfwa, kaa shishitə ’waslyakəənə gaamə a shii rarə’iginə davə, kaama mbəɗə acii ndzaanə ka maviinə ŋga ’waslyakəənə. 6.6 Gal. 5.24.⁷Acii maɗa kə əŋki ənda, kə mbə’i ci acii ŋgeerənə ŋga ’waslyakəənə. ⁸Maɗa kə əŋkyaamə da Aləmasiihu, kə vii amə gooŋga oo’i, ka ndzaanə naamə da əpinə amaamə da ci. ⁹Acii kə shii amə oo’i, ma Aləmasiihu, kə maɗee Əntaŋfə ka ci agi maməətə ənja, paa ci ma’ə ka əntənə shaŋə. Pooshi wə ma’ə da ŋgeerənə agyanəkii. 6.9-10 Slənə 2.27; Ibər. 9.25-28; 1 Piita 3.18.¹⁰Ma əntəətə əŋki ci, gahu rəŋwə ka ənja, putə ŋga ’waslyakəənatii. Ma ndzaatsə cii kəya ndzaanə əsə, ndzaanə da əpinə ka ɗuunətənə də Əntaŋfə cii kəya ndzaanə. ¹¹Ha’ə nuunə əsə. Ŋgərəmə noonə nə makə kə məəkyuunə ka rəgwa ’waslyakəənə goonə. Ma ndzaatsə cuuna ndzaanə əsə, ndzaatə ca ɗuunətə tə Əntaŋfə cuuna ndzaanə agi ləɓənə goonə da Yeesu Aləmasiihu. 6.11 Gal. 2.19; 1 Piita 2.24.

¹²Acii ha’ə, ma shishinuunə ətsə na ɓəsləgi, goona kapaa rəgwa kaa ’waslyakəənə a ɗa ŋwaŋuunə agyanəkii ma’ə, acii goona fii ka ci sətə cii kəya moo. 6.12 12.1.¹³Goona kapaa rəgwa kaa shishinuunə a ndzaa ka ha ŋga slənə məza uushi. Amma viimə nuunə ka Əntaŋfə. Makə ənjitə maɗətə agi maməətə ənja, una vii shishinuunə patə ka ci ka slənəginə də gooŋgaanə. ¹⁴Acii pooshi ’waslyakəənə na ɗa ŋwaŋuunə agyanuunə ma’ə. Pooshi unə asəkə cii *bariya əsə, amma agi pwapoonə ŋga Əntaŋfə nuunə. 6.14 5.2; Gal. 5.18; 1 Yooh. 3.6.

Maviinə ŋga gooŋgaanə

¹⁵Ya makə ɗii agi pwapoonə ŋga Əntaŋfə naamə əna, pooshi amə asəkə cii bariya əsa, ka slənənə naamə ’waslyakəənə ma’ə kwa? Poosha! 6.15 6.1.¹⁶Kə shii unə, ma sətə vii unə ka ci nuunə, una fa tə ca, kə ndzaa unə ka mava ŋga səkii kwa? Kə ndzaa ci ka slandanuunə. Maɗa ka ɗa ’waslyakəənə vii unə nuunə, əntənə nə muudinəkii. Maɗa ka Əntaŋfə vii unə nuunə əsə, ndzaanə ka ənji gooŋga nə muudinəkii. 6.16 Yooh. 8.34; 2 Piita 2.19.¹⁷Ma ŋga ŋukə, agi mavaanə ŋga ’waslyakəənə njuunə. Amma kuyirii amə tə Əntaŋfə, acii kə shigi unə, una dzəgərə aagi gooŋgaanə ŋga Əntaŋfə, una nə’utə sətə jigunyi ənji koonə də ədzəmə rəŋwə. 6.17 Yooh. 8.32.¹⁸Ma ŋga əna, kə pərapaa Əntaŋfə tuunə acii ’waslyakəənə, una ənəpaa ka maviinə agi slənə gooŋga. 6.18 1 Piita 2.24.¹⁹Ma ɗii nyi misaali də mavaanə, koona shii paaratəginə pii pii, acii unə maa, ənji shiŋkinə nuunə, pooshi unə ka kəsətə uushi tsakə-tsakə aa nuunə. Ma nji ŋga ŋukə, kə kapaa unə nuunə ka ɗa məzaanə da bwaya bwayaanə anəkii anəkii. Ha’ə əsə ɗanuunə ŋga əna, kapaamə nuunə ka slənə gooŋgaanə, ka ɗa sətə malaaɓakii.

²⁰Ma saa’itə unə ma’ə maviinə ŋga ’waslyakəənə, pooshi dəmənə ŋga slənə gooŋgaanə ashuunə. ²¹Ya əna, mi upaa unə agi uushi’iitə njuuna slənə ŋga ŋuka? Acii ma ŋga əna, sə ŋga ayinə nə səkii koonə. Ma muudinə ŋga uushi’iitsa, əntəna. 6.21 7.5; 8.6,13; Yak. 1.14-15.²²Amma ma əndzə’i, kə shigi unə agi mavaanə ŋga ’waslyakəənə. Maviinə ŋga Əntaŋfə nuunə ma’ə. Ma səndə upaa unə agikii, ndzaanə malaaɓakii makə sətə kaɗeesəkə ka ci. Ma muudinəkii əsə, əpinə ŋga ha’ə ndəŋwə ndəŋwə. ²³Acii ma shikwa ŋga ’waslyakəənə, əntəna. Amma ma sətə ci Əntaŋfə a vii də zaɓə, əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə dagi ləɓənə gaamə da Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu. 6.23 5.21.

Misaali də ŋgərəshinə

¹Ndzəkəŋushi’ina, ma sənə cii kya ba, kə shii unə, acii unə patə kə shii unə bariya. Ma bariya, əndə da i əpinə amakii cii kəya ɗa ŋwaŋuunə anəkii. ²Ma minə, maɗa ma’ə ŋgurii ka əpinə, tə’i bariya ŋga ŋgərəshinə anətə. Amma maɗa kə əŋki ŋgurii, kə ndzaa ci ətsə pooshi ma’ə bariya ŋga ŋgərəshinə anətə. 7.2 1 Koor. 7.39.³Acii ha’ə, maɗa kə ŋgirə ki əndə’i ŋgurə, ŋgurii ma’ə ka əpinə, ka ’wanə nə ənji tə ki ma’alə ŋguyirənə. Amma maɗa kə əŋki ŋgurii, pooshi bariya ŋga ŋgərəshinə ma’ə anətə. Maɗa ŋgirə ki əndə’i ŋgurə əsə, paa ki ali ŋguyirənə.

⁴Ha’ə nuunə ɗii ndzəkəŋushi’inəki. Makə liɓuunə da *Aləmasiihu agi əntənaakii, ma ka rəgwa ŋga bariya, kə ndzaa unə makə maməətəkii. Acii ha’ə, pooshi unə atsaa səɗə bariya ma’ə, amma atsaa əndə’i əndə nuunə, waatoo Aləmasiihu. Ma ca, kə maɗee Əntaŋfə ka ci agi maməətə ənja. Ətsə patə, kaama shii nafanə agi slənə ka Əntaŋfə. 7.4 6.4; Gal. 2.19.⁵Ma saa’itə amə ma’ə ka nə’unə makə sətə kaɗeesəkə ka shishinaamə, kə ŋgərəma bwaya mwamwa’inə haŋkala gaamə. Ətsə patə, bariya maɗee ka mwamwa’inə gaamə, ama dəməgərə ka slənə sətə ɗii muudinəkii ka wa. 7.5 6.21.⁶Ma ŋga əna, pooshi ma’ə bariya anaamə, kə məətəgyaamə səgaamə acii sətə sha anəgi taamə makə a furəshina. Pooshi amə ka paslənə tə Əntaŋfə ka rəgwatə ŋga ŋukə ma’ə, ətə manaahəkii asəkə bariya. Ma ŋga əna, ka kura rəgwa caama paslə tə ci, waatoo ənə ci Ma’yanaakii a ɓaarə kaamə. 7.6 6.7; 8.2-4; 2 Koor. 3.6.

*Bariya da ’waslyakəənə

⁷Iitə ba naamə əna? Ya bariya saŋa, ’waslyakəənə nə ci kwa? Pooshi! Amma bariya sha kavə tə nyi ka shiinə taa mi nə ’waslyakəənə. Maci pooshi bariya bii, “Ga ha moo uushi ŋga ənda”, kaɗa pooshi nyi shii taa mi nə moo uushi ŋga ənda. 7.7-13 4.15.7.7 Dzək. 5.21; ’Wat. 2.16-17; 3.6.⁸Də fa bariya ha’ə upaa ’waslyakəənə rəgwa ŋga dəmənə aashiki, ca maɗee ka moo uushi’inə kama kama ashiki. Maci pooshi bariya, kaɗa mantəkii nə ’waslyakəənə. 7.8 1 Koor. 15.56.⁹Nyi ka nəki maa, ma nyi ma’ə mashiimə bariya, da əpinə amaki nji nyi. Amma makə shii nyi bariya, wata ’waslyakəənə a ŋgiragi ka nyi nəkii ha’ə, 7.9 5.13.¹⁰nya əntəgi. Ma shi bariya, ka ɓaarə rəgwa ŋga əpinə shi ci. Amma ma ka nyi, wə kira ci ka nyi. 7.10 Leew. 18.5.¹¹Waatoo, makə shii nyi bariya, davə upaa ’waslyakəənə rəgwa, ca tsəku tə nyi, ca ɓələgi tə nyi. 7.11 ’Wat. 3.13.¹²Makə ha’ə ɗii əna, ma bariya, kə ndzaa ci malaaɓakii. Sətə bii ci əsə, malaaɓakii, ŋga’ə, dagwakii əsə. 7.12 1 Tim. 1.8.

¹³Maɗa ha’ə saŋa, kə zhi’i dagwa uushi ka sə ŋga ɓələginə də nyi kwa? Aa’a, pooshi! ’Waslyakəənə ɗii ha’ə, ca shi dashi dagwa uushi, ca shi ka ɓələginə tə nyi. Də ha’ə shii nyi bwaya bwayaanə ŋga ’waslyakəənə. Də putə ŋga bariya shigi ’waslyakəənə paŋgəraŋə aa babara oo’i, bwayakii nə ci shaŋə.

Təəkəshinə ənə ashaamə

¹⁴Kə shii amə, ma *bariya, dacii Əntaŋfə shi ci. Amma ma nyi, əndə shiŋkinə tanə nə nyi, mava ŋga ’waslyakəənə. 7.14 Jab. 51.7.¹⁵Paa nyi ka paaratəgi də sətə cii kya ɗa, acii paa nyi ka ɗa sətə cii kya moo nya ɗa, amma sətə pooshi maki ka moo ɗanə cii kya ɗa. 7.15 Gal. 5.17.¹⁶Makə ɗii ci əntaa də moonaaki nə məzaanə cii kya ɗa, ci ca ɓaarii oo’i, ŋga’ə ka nyi nə bariya. ¹⁷Makə ha’ə ɗii ətsa, ma cii kya ɗa məzaanə, əntaa nyi saaki ca slənə, amma ’waslyakəətə ashiki ca ɗa. ¹⁸Acii kə shii nyi oo’i, pooshi ŋga’aanə ashiki, waatoo agi ndzaanaaki ka əndə shiŋkinə. Taa ŋga’ə ka nyi nə slənə sətə dagwakii, amma paa nyi ka mbeenə. 7.18 ’Wat. 8.21; Fil. 2.13.¹⁹Paa nyi ka slənə ŋga’əətə cii kya moo nya slənə, amma see slənə sətə pooshi maki ka moonə cii kya slənə. ²⁰Maɗa kə slənyii sətə pooshi maki ka moonə, ci ca ɓaarii oo’i, əntaa nyi saaki ca slənə səkii, amma ’waslyakəətə ashiki ca slənə.

²¹Acii ha’ə, kə nee nyi, ma agi ndzaanaaki, ma nya moo slənə ŋga’aanə, wata məzaanə ca takəŋwa ka shiginə. ²²Ma asəkə mooɗəfəki, ka maŋushinə nə nyi putə ŋga bariya ŋga Əntaŋfə. ²³Amma ma nya nee, wiitsə əndə’i uushi pamə ashiki. Agi panə nə tii da bariyatə nee nyi ci nə malaaɓakii akəŋwaciiki. Ma səkii, kə zhi’wee ci ka nyi ka mava ŋga ’waslyakəətə ashiki. 7.23 Gal. 5.17; Yak. 4.1; 1 Piita 2.11.²⁴Ma nyi kamə, ka maɓətəsəkə nə nyi! Mi saŋə na luupaa tə nyi acii shishiinə ca kərə tə nyi ka əntəna? 7.24-25 1 Koor. 15.57.²⁵Yawa ŋga Əntaŋfə, ci luupaa tə nyi dacii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu.

Ma nyi da haŋkalaaki, nə’u bariya ŋga Əntaŋfə cii kya moo. Amma ma shishinəki əna, tə ’waslyakəənə cii kəya moo paslənə naakii.

Ndzaanə makə sətə mwayi Malaaɓa Ma’yanə

¹Makə ha’ə ɗii əna, ma ənjitə liɓə da Yeesu Aləmasiihu, pooshi gəŋwanə ŋga Əntaŋfə ka kəsənə tə tii shaŋə. 8.1 1.18; 5.1.²Acii ŋgeerənə ŋga Malaaɓa Ma’yanə, ca kira kaamə əpinə dagi ləɓənə gaamə da Yeesu Aləmasiihu, ci luupaa taamə acii ŋgeerənə ŋga ’waslyakəənə da wa. 8.2 3.27; 7.7-11.³Ma sətə təkuree bariya ka ɗa slənə ashi əndə shiŋkinə, acii putə ŋga ghatə ŋgeerənə ŋga nə’utə sətə bii ci. Ma Əntaŋfə nə ci, kə slənyi ci. Waatoo kə sləkee ci ka Uuzənaakii aagi duuniya də shishinə makə ŋga ma’waslyakə ənja, ca əntəgi ka madəɓa matii. Də ha’ə zamagi ci də ’waslyakəənə ashi əndə shiŋkinə. 8.3 Gal. 4.4; Fil. 2.7-8; 2 Koor. 5.21.⁴Ma ɗii Əntaŋfə ətsə ha’ə, kaama shii nə’utənə hwatə makə sətə bii bariya, amə ənə ca nə’u makə sətə ci Ma’yanaakii a dzəgunə kaamə, əntaa makə sətə ci maamə a moo. 8.4 6.22; 7.4; 13.10; Gal. 5.16,25.⁵Kə shii amə, ma ənjitə ca ɗaaɗa sətə ci matii a moo, sətə ci matii a moo ca ŋgərəgi haŋkalatii. Amma ma ənjitə ca ɗaaɗa sətə mwayi Malaaɓa Ma’yanə, sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a moo nə ŋgərəgi haŋkalatii əsə. ⁶Ma əndətə kavə nəkii ka nə’u sətə cii kəya moo, wə nə muudinaakii. Ma əndətə ca nə’u sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a moo əsə, ndzaanə da əpinə da ndzaanə jamə nə muudinaakii. 8.6 6.21; Gal. 6.8.⁷Maɗa sətə ci ma ŋga əndə a moo ŋgərəgi haŋkalaakii, əndə daawaanə ŋga Əntaŋfə nə ci ətsa, acii paa ci agi nə’u bariya ŋga Əntaŋfə. Weewee pooshi. ⁸Ma ənjitsə ca ndzaanə makə sətə kaɗeesəkə ka shishinətii, paa tii ka kaɗeesəkənə ka Əntaŋfə shaŋə.

⁹Amma ma unə, pooshi unə agi ndzaanə makə sətə kaɗeesəkə ka shishinuunə. Makə ɗii ci weewee tə’i Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a ədzəmuunə, makə sətə kaɗeesəkə ka Ma’yanaakii nuunə ka ndzaanə. Taa wu patə nə əndə pooshi Ma’yanə ŋga Aləmasiihu a ədzəməkii, əntaa ŋga Aləmasiihu nə ci ətsa. 8.9 1 Koor. 3.16.¹⁰Amma maɗa a ədzəmuunə nə Aləmasiihu, taa ŋgahi ka əntənə nuunə putə ŋga ’waslyakəənə, patə da ha’ə, ka viinə nə Malaaɓa Ma’yanə koonə əpinə acii kə ŋgirə Əntaŋfə tuunə ka ənji gooŋga. 8.10 Gal. 2.20; 1 Yooh. 3.24.¹¹Ma Əntaŋfə, ci maɗee ka Yeesu Aləmasiihu agi maməətə ənja. Maɗa tə’i Ma’yanaakii a ədzəmuunə, ci weewee na maɗee koonə agi maməətə ənji əsə. Dacii Ma’yaatsə a ədzəmuunə nii kəya ɗa ha’ə. 8.11 2 Koor. 4.14.

¹²Acii ha’ə ndzəkəŋushi’inə, pooshi ma’ə dəmənə atsaa amə ŋga slənə sətə ci shishinaamə a moo. Amma tə’i dəmənə atsaa amə ŋga slənə sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a moo. 8.12 6.18.¹³Maɗa kə ndzaa unə makə sətə ci shishinuunə a moo, ka məətənə nuunə. Amma maɗa ma ndzaanə goonə, də baawəɗa ŋga Malaaɓa Ma’yanə, una ŋgərəgi ciinuunə agi slənə ’waslyakəənə, ka ndzaanə nuunə da i əpinə. 8.13 Gal. 6.8; Af. 4.22-24.¹⁴Acii ma ənjitə ci Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a ɓaarə ka tii rəgwa, manjeevənə ŋga Əntaŋfə nə tii. 8.14 1 Yooh. 2.29–3.1.¹⁵Ma Ma’yaatsə vii Əntaŋfə koonə, paa ci kavə tuunə ka ndzaanə ka maviinə bahə kavənə tuunə koona ŋgwalə. Amma kə geegi Ma’yanəkii koonə ka manjeevənə ŋga Əntaŋfə. Də baawəɗa ŋga Ma’yanəkii əsə caama tuu ka Əntaŋfə, “Daada! Daada!” 8.15 Mar. 14.36; Gal. 4.5-7.¹⁶Ma’yanə ŋga Əntaŋfə ca ləɓə da naamə ka ɓaarəginə oo’i, manjeevənə ŋga Əntaŋfə naamə tanyi. ¹⁷Makə ɗii ci manjeevənaakii naamə, ka upaanə naamə barəkaatə ɗəkəpaa ci ka ənjaakii, ka upaanə naamə amə da i Aləmasiihu. Acii maɗa kə liɓaamə da i Aləmasiihu agi sa ciɓaakii, ka ləɓənə naamə da i ci agi məghərəvənaakii əsə. 8.17 5.12; Gal. 4.7; Fil. 3.10-11.

Məghərəvəətə naama upaa

¹⁸Kə nee nyi, ma ciɓənə caamə ciɓə ŋga əna, pooshi mbu’i bahə kavə naamə davə palee ka məghərəvəətə nə Əntaŋfə a ŋgiragi, ca vii kaamə. 8.18 2 Koor. 4.17.¹⁹Ma bii nyi ha’ə, acii patənə ŋga uushi’iitə ghənyi Əntaŋfə, agi gəranə nə tii də patənə ŋga haŋkalatii, kaa Əntaŋfə a ɓaarəgi manjeevənaakii. 8.19 Kwal. 3.4; 1 Yooh. 3.2.²⁰Acii kə kulii sətə ghənyi ci patə, təya ndzaa ka uushi zaɓə. Ma ɗii ha’ə, əntaa də moonatii. Amma ci lagi oo’i, ha’ə ɗanəkii. Patə da ha’ə, ma’ə tii agi gəranə 8.20 ’Wat. 3.17-19.²¹oo’i, uushi’iitə ghənyi Əntaŋfə patə, ka upaanə nə tii dimwaanə, pooshi tii ka ɓəslənə ma’ə, təya ləɓə da manjeevənaakii agi dimwaanə, waatoo agi məghərəvənaakii. ²²Kə shii amə oo’i, ma uushi’iitə ghənyi Əntaŋfə patə, agi ŋgi’inə nə tii dəŋə əndzə’i, agi zəmənə tə tii makə zəmənə ŋga ɓərakənə. ²³Əntaa wata uushi’iitsə tanə ca ŋgi’i, amma patə da i amə agi ŋgi’inə naamə. Acii ma amə, kə upaa amə Ma’yanə ŋga Əntaŋfə makə sə ŋga təɓətəginə zəku’i, amə ka gəranə tə Əntaŋfə, kaa ca uudəpaa geeginə kaamə ka manjeevənaakii, ca pərapaa taamə. 8.23 2 Koor. 5.2-5.²⁴Acii agi luupaanə taamə ’watəgyaamə ka na. Amma maci kə uugyaamə upaa sətə kii amə nə davə, pooshi amə ka ka nə davə ma’ə. Wu saŋə ca ka nə ka sətə uugi ci upana? 8.24 2 Koor. 5.7; Ibər. 11.1.²⁵Amma makə kə kii amə naamə ka sətə pooshi amə upaa zəku’i, ka gəranə naamə səkii də sə’wanə. 8.25 2 Koor. 4.18.

²⁶Agi tsakənə nə Malaaɓa Ma’yanə taamə əsə, acii matəkii nə ŋgeerii amə. Pooshi amə shii kədiinə acii Əntaŋfə makə sətə diɓə. Ma’yanə ci saakii ca kədii ka madəɓa maamə də ŋgi’inə ətə pooshi əndə mbee ka batənə. ²⁷Ma Əntaŋfə, agi neenə nə ci ka sətə a ədzəmə ənja, kə shii ci hiima ŋga Ma’yanaakii acii makə sətə kaɗeesəkə ka ci, ci Ma’yanaakii a kədii aciikii ka madəɓama ŋga ənjaakii. 8.27 Jab. 139.1.

²⁸Kə shii amə oo’i, ma ənjitə ca uuɗə tə Əntaŋfə, patənə ŋga sətə ca slənə də tii, ka tsakənə də tii, acii kə shii Əntaŋfə. Kə ɗii ətsə ha’ə ka ənjitə ’wii ci, kaa ca mbu’utəgi də sətə mwayi ci ka tii. 8.28 Ayb. 2.10; Af. 1.11.²⁹Acii ma ənjitə uugi Əntaŋfə taɗənə tə tii, daga ŋukə ɗii ci aniya ŋga ɗəkəpaanə tə tii, kaa təya ndzaa makə sətə ɗii Uuzənaakii; kaa Uuzənəkii a ndzaanə ka ŋga təkəŋwanə ahada ɓəzə ndzəkəŋushi’inə əsə. 8.29 Kwal. 1.18; Ibər. 1.6.³⁰Makə ɗii ci aniya ha’ə, ca ’wa tə tii kaa təya ndzaanə ka ənjaakii. Ma ənjitə ’wii ci tə tii ha’ə, kə ŋgirə ci tə tii ka ənji gooŋga, ca vii ka tii məghərəvənə əsə. 8.30 1.7; 5.2; 2 Tees. 2.13-14.

Uuɗənə ŋga Əntaŋfə

³¹Ya makə ɗii ha’ə əna, iitə banaama? Ya makə ɗii ci aba’ə amə nə Əntaŋfə saŋa, wu nə mbee ka panə daama? 8.31-34 Isaa. 50.8-9.8.31 Jab. 118.6.³²Paa ci ɗəkəpaa Uuzənaakii aɓiikii maa, kə vii ci tə ci kaamə patə. Makə kə vii ci kaamə Uuzənaakəya, mi nə səkii paa ci ka viinə kaamə ɗii? 8.32 5.8; Yooh. 3.16.³³Wu saŋə mbu’i bahə wula ənji ŋga Əntaŋfwa? Əntaŋfə ci saakii ɓaarəgi oo’i pooshi ma’inə aahatii. ³⁴Wu saŋə nə əndə vii ka tii ma’ina? Yeesu Aləmasiihu nə əndətə əŋki, ca maɗə agi maməətə ənja. Waatə əsə dasə da ciizəma Əntaŋfə. Ci ca kədii kaamə acii Əntaŋfə. 8.34 4.25; Slənə 2.33; Ibər. 7.25; 1 Yooh. 2.1.³⁵Makə ɗii ha’ə əna, wu nə əndəkii ca təkee kaamə da uuɗənə ŋga Aləmasiihu? bwanea kwa, ciɓə kwa, anii ŋgəra’wa? Maɗəfənə kwa, ghanə kwa, asara kwa, anii wa? 8.35 2 Koor. 5.14.³⁶Kə ɗii makə sətə ɗii manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə, oo’i, “Putaaku niinə agi asara ŋga wa uusəra patə. Kə geegi ənji keenə makə bagatə ci ənjə a dzə ka la uurakii.” 8.36 Jab. 44.23; 2 Koor. 4.11.³⁷Patə da ha’ə, agi patənə ŋga uushi’iitsa, tə’i amə da jaalanə daciikii ətə uu’i taamə! 8.37 1 Yooh. 5.4-5.³⁸Acii kə shii nyi weewee, pooshi uushi ca təkee kaamə da uuɗənaakii, taa əntəna, taa əpina, taa malaa’ika, taa uushi’iitə dadagyə ca ɗa ŋwaŋuunə; taa əndzə’i nə səkii, taa aakəŋwa; 8.38 Af. 1.21; 1 Koor. 3.22; 15.24; 1 Piita 3.22.³⁹taa duuniya dadagyə, taa ŋga dadagərə, pooshi uushi agi uushi’iitə ghənyi Əntaŋfə patə ca təkee kaamə da uuɗənə ŋga Əntaŋfə dacii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu. 8.39 5.5; Yooh. 3.16; 2 Koor. 13.13; Af. 1.4; 2.4; 1 Tees. 1.4; 2 Tees. 2.16.

Əntaŋfə da mataɗə ənjaakii

¹Ma waɓəənə cii kya moo banə koonə, tantanyinə, acii ma nyi, ŋga Aləmasiihu nə nyi, paa nyi ka jirakənə. Ma ədzəməki ənə ci Malaaɓa Ma’yanə a slənəgi, ci bii ka nyi oo’i, əntaa jirakənə cii kya jirakə. ²Laŋə ka shaŋə nə tuunaaki anə ənjaaki. Pooshi zəmənəkii ka uudənə a ədzəməki 9.2-3 Shig. 32.32.³putə ŋga slikərənaaki. Maci ka tsakənə tə ənjaaki, kaɗa ka luuvənə nə nyi naalanə ŋga Əntaŋfə tə nyi, nya təkəgi da Aləmasiihu. ⁴Tii nə mataɗə ənji ŋga Əntaŋfə, ka tii geegi ci ka manjeevənaakii, təya ndzaanə agi məghərəvənaakii da i ci. Kə ɗii ci aləkawalə da tii, ca vii ka tii bariya, ca ɓaarii ka tii rəgwatə ci təya paslə tə ci. Ka tii ɗii ci aləkawalə ŋga vii ka tii uushi’inə. 9.4 manjeevənaakii: Shig. 4.22; Hoos. 11.1; məghərəvənaakii: Shig. 16.10; 24.16-17; 40.34-35; aləkawalə: ’Wat. 17.7; Shig. 24.7-8; bariya: Shig. 20.24; aləkawalə ŋga viinə: 3.2,4; 4.13,17; Gal. 3.6,14.⁵Ma dzədzəshi’inətii əsə, madəlakii nə tii. Ma ka rəgwa ŋga əndə shiŋkinə əsə, agi slikərənatii shigi Aləmasiihu. Wa ənjə a dəla də ci, Əntaŋfə Əndə ɗa ŋwaŋuunə agyanə taa wu patə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. *Aamiina. 9.5 15.8; Shig. 3.6,15; Aləmasiihu: Mat. 1.1; Rooma 1.3-4.

⁶Ma sətə bii nya, əntaa banə bii nyi oo’i, pooshi Əntaŋfə mbu’utəgi də aləkawalaakii. Kə mbu’utəgi ci. Amma əntaa patənə ŋga ənji *Isərayiila nə mataɗə ənji ŋga Əntaŋfə. 9.6 3.3-4; 2.28-29.⁷Əntaa patənə ŋga jijinyinə ŋga Ibərahiima əsə nə manjeevənaakii akəŋwacii Əntaŋfə. Kə bii Əntaŋfə ka Ibərahiima, “Jijinyinə ŋga Isiyaaku na ndzaanə ka naaku.” 9.7 ’Wat. 21.12; Mat. 3.9.⁸Ətsə ca ɓaarii oo’i, tə’i hara manjeeviitə pwayi Ibərahiima. Ma təya, əntaa manjeevənaakii nə tii akəŋwacii Əntaŋfə. Amma, ma manjeeviitə pwayi ənji putə ŋga aləkawala ŋga Əntaŋfə, tii nə tantanyitə jijinyinə. 9.8 Gal. 3.7; 4.23.⁹Acii wiinə makə sətə ɗii Əntaŋfə aləkawalaakii, kə bii ci, “Ka saa’itə ɗəkəpaa nyi, ka ənyanə nə nyi, ka poonə nə Saraatu uundzə ŋgura.” 9.9 ’Wat. 18.10,14.

¹⁰Ha’ə əsə nə manjeevənə ŋga Rabeeka bəra’i. Ma təya, ka dənə rəŋwə nə tii, waatoo, dzədzəshi’inaamə Isiyaaku. 9.10-12 ’Wat. 25.21-23; Rooma 11.6.^11-12Ma saa’itə manjeeviitə ma’ə asəkətə, taa ŋgahi ma’ə ki mapoomə tə tii, ma’ə tii maɗamə uushi bwayakii taa ŋunyikii əsə, patə da ha’ə kə bii Əntaŋfə ka ki, əŋki ci, “Gawə na paslə ka dara.” Ma bii Əntaŋfə ka ki ha’ə, kaa ca ɓaarii oo’i, ci ca taɗə əndə makə sətə kaɗeesəkə ka ci. Ma cii kəya ’wa ənda, əntaa putə ŋga slənə ŋga ənda, amma ha’ə kaɗeesəkə ka ci. ¹³Makə sətə ɗii manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i, “Kə uu’i nyi tə Yakubu, nya kaaree ka Isəwa.” 9.13 Mal. 1.2-3.

¹⁴Iitə nee amə ətsa? Pooshi gooŋgaanə ashi Əntaŋfə kwa? Tə’i gooŋgaanə ashikii. 9.14 3.5; Dzək. 32.4.¹⁵Acii kə shi ca bii ka Muusa, əŋki ci, “Ka nəhənə nə nyi təgunuunə ŋga taa wu patə kaɗeesəkə ka nyi. Nya tsakə taa tə wu patə kaɗeesəkə ka nyi əsə.” 9.15 Shig. 33.19; Mat. 20.1-15.¹⁶Acii ha’ə, ma taɗənə ŋga Əntaŋfə tə ənda, əntaa putə ŋga moonə ŋga əndəkii, əntaa putə ŋga slənaakii əsə, amma putə ŋga nəhə təgunuunə ŋga Əntaŋfə. 9.16 Af. 2.8.¹⁷Tə’i manaahəkii asəkə ləkaləkatə nə sətə shi Əntaŋfə a bii ka *Fəriauna, “Ma ta’i nyi tə hə kaa ha ndzaanə ka ŋwaŋwa, kaa nya slənə də hə, nya ɓaarii baawəɗaaki agyanəku, kaa ənjə a dəla də nyi taa dama patə asəkə duuniya.” 9.17 Shig. 9.16.

¹⁸Acii ha’ə, paŋgəraŋə oo’i, agi nəhənə nə Əntaŋfə təgunuunə ŋga taa wu patə kaɗeesəkə ka ci. Maɗa kaɗeesəkə ka ci əsə, ca ndaləgi mooɗəfə ŋga əndə’i ənda. 9.18 Shig. 4.21; 7.3; 9.12; 14.4; 1 Piita 2.8.

Nəhə təgunuunə ŋga Əntaŋfə da maɓətəsəkaakii

¹⁹Kə shii nyi ka ləgwanə nə əndə’i əndə ahadoonə oo’i, “Maɗa Əntaŋfə ca kavə ənji ka ɗa taa mi pata, ka mi ɗii cii kəya ka nə ka ’waslyakəənə ŋga ənja?” ²⁰Guvakya! hə wu saŋə bahə ɗa mabizhinə ka Əntaŋfwa? Ma uuda, paa ci ka ləgwanə ama əndətə ghənyi tə ci oo’i, “Ka mi ghənyi hə tə nyi makə ənə ha’a?” 9.20 Isaa. 29.16; 45.9.²¹Ma əndə ghənə uuda, ci nə əndə da baawəɗa ŋga ghənə taa mi patə mwayi ci. Maɗa mwayi ci, ka ghənətənə nə ci uudiinə bəra’i də maŋgaɓə ndzaɓa rəŋwə; əndə’i ŋga slənəginə taa guci patə, əndə’i əsə, see tə’i saa’ikii slənəginə nə ənja. 9.21 Irim. 18.6; 2 Tim. 2.20.

²²Ha’ə nə Əntaŋfə əsə ɗii. Kə mwayi ci ɓaarii maɓətəsəkaakii, kaa ənjə a shii baawəɗaakii. Amma patə da ha’ə, agi sə’wanə nə ci tə ənjitə ca ɓəzee ka səkəkii. Tə tii nii kəya zamagi. 9.22 2.4,8.²³Kə mwayi ci əsə ɓaarəgi tə ɗuunuunaakii ka ənja, waatoo ka ənjitə cii kəya nəhə təgunuunatii, ca ɗəkəpaa tə tii kaa təya ndzaanə agi ɗuunuunaakii. 9.23 5.2.²⁴Amə nə ənjitə ta’i ci taamə. Əntaa agi *Yahudiinə tanə ta’i ci, amma da i agi ənjitə əntaa Yahudiinə əsə. 9.24 1.16; 10.12.²⁵Makə sətə bii ci asəkə ləkaləkatə ŋga Hoosaya oo’i, 9.25 Hoos. 2.25; 1 Piita 2.10.

“Ma ənjitə pooshi sha ndzaa ka ənjaaki,

ka ’wanə nə nyi tə tii ənjaaki.

Ma hanyiitə paa nyi nja uuɗə tə tii əsə,

ka ’wanə nə nyi tə tii mooɗəkəyaaki.

²⁶Ka hatsə ha’ə əsə, nə hatə shi ca bii ka tii

əntaa ənjaaki nuunə, 9.26 Hoos. 1.10.

davə əsə nə ənjə a ba ka tii

manjeevənə ŋga Əntaŋfə Əndə vii əpinə nə tii.”

²⁷Kə waɓi Isaaya əsə agyanə ənji Isərayiila, əŋki ci, “Taa ŋgahi makə mandzənə ama gəərə nə laŋənə ŋga ənji Isərayiila, amma gi’u ahadatii nə ənjitə na upaa luupaanə. 9.27-28 Isaa. 10.22-23.²⁸Pooshi Slandanə na səkəpaa na, pii pii nii kəya lagi gəŋwanə ka ənja.” ²⁹Ka ɗanə makə sətə nyaahə Isaaya əsə, əŋki ci, “Maci pooshi Slandanə Əndə baawəɗa bwasee kaamə ka hara slikərənə gaamə, kaɗa kə zagi amə dza’ə makə ŋga *Sadooma da *Gwamoora.” 9.29 Isaa. 1.9.

Ɗa də’wa kaa Yahudiinə a upaa luupaanə

³⁰Mi saŋə ci ətsə a moo ɓaarəna? Ma cii kəya ɓaarə, ma ənjitə əntaa Yahudiinə, pooshi tii sha ali rəgwa ŋga ndzaanə ka ənji gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə. Patə da ha’ə, ənji gooŋga nə tii akəŋwacii Əntaŋfə ŋga əna, acii kə vii tii gooŋga ka Yeesu. 9.30 10.20.³¹Ma Yahudiinə, agi alə bariyatə ca kavə tə tii ka ndzaanə ka ənji gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə nə tii, amma paa tii upaa. 9.31 10.2-3.³²Mi saŋə ɗii paa tii upana? Ma ɗii ha’ə, acii də slənə ŋga ŋgeeriitii ɗii tii gazhi’waanə ŋga ndzaanə ka ənji gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə, əntaa də vii gooŋga ka Yeesu. Agi pu’unə nə tii ashi faara pu’unə, təya kulagi. 9.32 4.4-5.³³Tə’i ha’ə manaahəkii makə ətsə asəkə ləkaləkatə ŋga Əntaŋfə oo’i, 9.33 Isaa. 8.14; 28.16; 1 Piita 2.6-8.

“Tsaamuu wanyinə ka kapaa əndə’i faara

asəkə *Sihiyoona.

Ma faarakii, ka ndzaanə nə ci ka faara pu’unə ŋga ənja,

ci na kulapaa də ənja.

Amma ma əndətə vii ka ci gooŋga,

paa nyi na ɗavə ka ci ayinə shaŋə.”

¹Ndzəkəŋushi’inəkya, ŋga’ə ka nyi ka shaŋə kaa ənjaaki *Yahudiinə a upaa luupaanə. Agi ɗanə nə nyi də’wa, kaa təya upaa. 10.1 9.1-3.²Kə nee nyi, kə kavə tii nə ka nə’unə tə Əntaŋfə ka shaŋə, amma ma’ə tii agi təkunə. 10.2 Slənə 22.3.³Paa tii paaratəgi də rəgwatə ci Əntaŋfə a ŋgərə tə ənji ka ənji gooŋga. Acii ha’ə pooshi tii luuvə kaa təya vii natii nə ka Əntaŋfə, kaa təya ndzaa ka ənji gooŋga akəŋwaciikii. Amma agi alənə nə tii natii rəgwa ŋga ndzaanə ka ənji gooŋga akəŋwaciikii. 10.3 1.17.⁴Ma ətsa, pooshi ka ɗanə, acii ma sətə ci *bariya a moo banə, Aləmasiihu shi ka mbu’utəginə. Ma shi ci, kaa taa wu patə vii ka ci gooŋga a ndzaanə ka əndə gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə. 10.4 Gal. 3.24-25.

Moonə ŋga Əntaŋfə kaa patənə ŋga ənjə a upaa luupaanə

⁵Wiinə sətə nyaahə Muusa agyanə ndzaanə ka əndə gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə də nə’u bariya, kə bii ci, “Ma əndətə ca nə’utə bariya, ci na mbəɗə.” 10.5 Leew. 18.5; Gal. 3.12.⁶Amma ma agyanə ndzaanə ka əndə gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə dagi vii gooŋga, kə nyaahə ənji oo’i, “Ga ha ba ka naaku na, wu saŋə nə ndərənə aadəgya?” Waatoo ka kiranə tə Aləmasiihu. 10.6-8 Dzək. 30.12-14.⁷“Ga ha ba əsə, wu saŋə nə jimənə aagi ənjə a gu’a?” Waatoo ka ŋgiranə tə Aləmasiihu. ⁸Acii kə bii ləkaləkatə, “Kədəhə aɓii unə nə waɓənə ŋga Əntaŋfə. Agi waɓənə nuunə agyanəkii, una ŋgərəvə aa mooɗəfuunə.” Ci nə habaranə ciina waaza koonə agyanə vii gooŋgaanə. ⁹Maɗa kə bagyuunə putsəkə də moonə oo’i Yeesu nə Slandanaamə, una vii gooŋga də mooɗəfə rəŋwə oo’i, weewee kə maɗee Əntaŋfə ka ci agi maməətə ənja, ka upaanə nuunə luupaanə. 10.9 1 Koor. 12.3; Fil. 2.11.¹⁰Acii də mooɗəfə rəŋwə vii amə gooŋga. Də ha’ə ndzaa amə ka ənji gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə. Də maamə bagyaamə putsəkə. Də ha’ə upaa amə luupaanə əsə. ¹¹Kə bii ləkaləkatə ŋga Əntaŋfə oo’i, “Ma əndətə vii ka ci gooŋga, paa nyi na ɗavə ka ci ayinə shaŋə.” 10.11 9.33.¹²Ma waɓəətsa, taa ka wu patə. Acii pooshi kama kamaanə ahada Yahudiinə da ənjitə əntaa Yahudiinə. Rəŋwə dyaŋə nə Slandanə ŋga patənə ŋga ənja. Ci ca ɗa barəkaanə ka patənə ŋga ənjitə ca kədii luupaanə aciikii. 10.12 3.22.¹³Kə ɗii makə sətə bii ləkaləkatə oo’i, “Taa wu patə kədii luupaanə acii Slandana, ka upaanə nə ci.” 10.13 Yaw. 3.5.

¹⁴Amma, iitə saŋə mbeenə tii ka kədii luupaanə aciikii maɗa pooshi tii vii ka ci gooŋga? Iitə mbeenə tii ka vii ka ci gooŋga maɗa pooshi tii fii habarakəya? Iitə mbeenə tii ka fanə maɗa pooshi ənji waazii ka tii habarakəya? ¹⁵Iitə mbu’unə waazəkii ka tii, maɗa pooshi ənji sləkee ka ənji waazanə ka təya? Kə ɗii makə sətə bii ləkaləkatə oo’i, “Dagwakii ka shaŋə nə shinə ŋga ənji waaza Ŋunyi Habara.” 10.15 Isaa. 52.7.¹⁶Amma gi’u ahadatii liwə Ŋunyi Habara. Isaaya ci saakii, kə bii ci, “Slandana, wu saŋə luuvə waazə geena?” 10.16 Isaa. 53.1; Yooh. 12.38.¹⁷Acii ma vii gooŋgaanə, dagi fa Ŋunyi Habara ca shigi. Ma fa Ŋunyi Habara əsə, dagi waazanə tə Aləmasiihu ca shigi. 10.17 Yooh. 17.20.

¹⁸Amma kə ləguyi nyi, əŋki nyi: ya, tantanyinə pooshi tii fii Ŋunyi Habara nii? Weewee kə fii tii. Makə sətə bii ləkaləkatə oo’i, “Kə fii ənji uura ŋga ənji waazanə asəkə duuniya patə. Taa dama patə kə mbu’i waazanatii asəkə duuniya.” 10.18 Jab. 19.5.¹⁹Nya ənə ka ləgwanə: pooshi ənji Isərayiila paaratəgi kwa? Weewee kə paaratəgi tii, amma paa tii luuvə. Ma ŋga təkəŋwanə, kə bii Muusa, əŋki ci, 10.19 Dzək. 32.21; Rooma 11.11.

“Ma bii Əntaŋfə, ka kavənə nə nyi tuunə

koona sərəhə tə ənjitə mambu’umə bahə hanyinə.

Nya kavə tuunə ka ɓəzə səkə

aashi ənjitə pooshi shii taa mi.”

²⁰Ma Isaaya nə ci, paŋgəraŋə bagi ci, kə bii ci, 10.20 Isaa. 65.1; Rooma 9.30.

“Ma bii Əntaŋfə, ma ənjitə pooshi agi alənə tə nyi,

tii lapaa tə nyi.

Kə shigi nyi ka ənjitə pooshi agi laagwanə tə nyi.”

²¹Amma ma agyanə ənji Isərayiila, kə bii ci, 10.21 Isaa. 65.2.

“Uusəra patə nə nyi agi vii ciinəki ka purətə haŋkaliinə da ənji panə tə nyi.”

Təgunuunə ŋga Əntaŋfə agyanə ənji Isərayiila

¹Takumə kaa nya ləgwa, ya saŋa, kə kaaree Əntaŋfə ka ənjaakii *Isərayiila kwa? Poosha, nyi ka naaki nə maa, əndə Isərayiila nə nyi, jijinə ŋga Ibərahiima agi slikərənə ŋga Beejaminə nə nyi əsə. 11.1 Slənə 22.30; 2 Koor. 11.22; Gal. 1.13-14; Fil. 3.5.²Pooshi Əntaŋfə kaaree ka ənjaakii taa gi’u, acii ci ta’i tə tii daga ŋukə. Kə shii unə sətə bii ləkaləkatə hatə kirə *Iliya tuunaakii agyanə ənji Isərayiila, 11.2 11.29; Jab. 94.14; Irim. 31.37.³ətə bii ci, “’Ya’ə Slandana, kə ɓəələgi tii anabiinaaku, təya waalagi ha ŋga ɗa ka hə sataka. Nyi rəŋwə dyaŋə mbəɗaanə. Watiinə ka aalə rəgwa ŋga ɓələginə tə nyi.” 11.3-4 1 Meem. 19.10,14,18.⁴Wiinə sətə jikəvə Əntaŋfə ka ci, əŋki ci, “Kə ɗəkəpaa nyi ka naaki nə ənji dəbu’u məɗəfə pu’unə. Pooshi tii sha pasli tə Ba’ələ.” ⁵Ha’ə əsə ɗii ka ənə saa’i, tə’i ənji gi’u ətə ta’i Əntaŋfə ahada ənji Isərayiila putə ŋga pwapoonaakii ka tii. 11.5 9.27.⁶Ma taɗənaakii tə tii, putə ŋga pwapoonaakii ka tii, əntaa putə ŋga slənatii. Acii maci putə ŋga slənətə ci ənjə a ɗa ta’i ci tə tii, kə ndzaa ci ətsə əntaa tantanyinə nə pwapoonaakii. 11.6 4.5; Gal. 3.18.

⁷Ma kamə, ma ənji Isərayiila, paa tii upaa sətə ci təya alə. See mataɗə ənjitə gi’u tanə upaa səkii. Ma hara ənji, kə kaaree tii ka fa ’wanə ŋga Əntaŋfə. ⁸Kə ɗii makə sətə ɗii manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i, “Kə kavə Əntaŋfə tə tii kaa təya təkuree ka paaratə də uushi. Ca’ə ənshinə pooshi uushi ci təya nee taa fanə.” 11.8 Isaa. 29.10; Dzək. 29.3; Mat. 13.14-15.⁹Kə bii Dawuda əsə,

“Wa ca ɗa ənjə a kəsə tə tii agi kumənatii!

Wa təya kula. Wa ənjə a dzatə tə tii! 11.9-10 Jab. 69.23-24; 35.8.

¹⁰Wa ca ɗa ənjə a pa’əgi ginətii,

acii ga təya neegi də uushi.

Wa ca ɗa təya sa ciɓə uusəra patə.”

¹¹Ha’ə əsə, wiinə əndə’i uushi cii kya ləgwa: Ya saŋə ya ənji Isərayiila, makə pu’i tii, kulii tii, paa tii ka maɗənə ma’ə kwa? Ka maɗənə nə tii. Amma putə ŋga ’waslyakəənatii upaa ənjitə əntaa Yahudiinə luupaanə, kaa Yahudiinə a shii sərəhənə ka tii. 11.11 Slənə 13.46; Rooma 10.19.¹²Aciikii ha’ə, ma ’waslyakəənə ŋga Yahudiinə, barəkaanə laŋə kira ci aa duuniya. Də ghatə paaratəginatii upaa ənjitə əntaa Yahudiinə ka barəkaanə laŋə. Makə ɗii ci, kə kira ’waslyakəənatii barəkaanə laŋə ətsa, maɗa kə ənya tii aakəŋwacii Əntaŋfə, ka ndzaanə nə barəkaanəkii laŋə dərəva.

Upaa luupaanə ŋga ənjitə əntaa Yahudiinə

¹³Takumə kaa nya waɓə koonə ɗii ənjitə əntaa Yahudiinə. Ma nyi, ma sləkee Əntaŋfə ka nyi, kaa nya ndzaanə ka masləkee əndə ahada ənjitə əntaa Yahudiinə. Ma slənətsa, ka dəlaginə nə nyi, 11.13 1.5.¹⁴kaa ca shii kavənə tə Yahudiinə kaa təya sərəhə tuunə, mbu’u ka upaanə nə hara ənji luupaanə. ¹⁵Maɗa ma kaareenə ŋga Əntaŋfə ka tii, də ci ndzaa ənji *duuniya patə ka guviinə ŋga Əntaŋfə, iitə ɗanəkii maɗa kə luuvə Əntaŋfə tə təya? Ka ndzaanə nə ci makə ənjitə məəki, təya ənə ka maɗənə da i əpinə amatii.

¹⁶Maɗa kə vii ənji ka Əntaŋfə təkəŋwanə ŋga buroodi gi’u, kə ndzaa ci ətsə, naakii patə nə buroodikii. Maɗa ma slərəginə ŋga ənfwa, ŋga Əntaŋfə, naakii əsə nə ciinə ŋga ənfukii. 11.16 Ɓaan. 15.19-21.¹⁷Tə’i ənfwə zayitunə ŋga yaa. Kə ɓiiyigi hara ciinəkii, ənjə a ŋgərə ciinə ŋga zayitunə ŋga bilinə, ənjə a gəŋutəgi da ətə ŋga yaa. Ma unə ənjitə əntaa Yahudiinə, makə zayitunə ŋga bilinə nuunə. Wanuunə agi upaa ŋgeerənə ŋga ndzaanə ŋga Yahudiinə. 11.17 Af. 2.11-13.¹⁸Acii ha’ə, goona bərapaa tə tantanyitə ənfwa. Ma unə, ciinə ŋga ənfwə nuunə. Əntaa unə kəsəpaa slərəginə, amma slərəginə kəshi tuunə. Acii ha’ə, goona haŋətə noonə na. 11.18 Yooh. 4.22.

¹⁹Mbu’u ka banə nə hə, “Awa, ma pwaatəgi ciinə ŋga ənfwa, kaa ənjə a shii gəŋutəginə də nyi.” ²⁰Gooŋga, putə ŋga ghatə vii gooŋgatii ka Yeesu pwaatəgi ənji tə tii. Ma una, putə ŋga vii gooŋga goonə gəŋutəgi ənji duunə aashi ənfukii. Acii ha’ə, goona haŋətə noonə na, amma ŋgwaləmə. 11.20 1 Koor. 10.12.²¹Acii ma Əntaŋfə, paa ci nyihə təgunuunə ŋga tantanyitə ənfwa, waatoo Yahudiinə, makə kə kaaree tii ka ci. Ha’ə nuunə əsə. Maɗa kaaree unə ka ci, paa ci ka nəhə təgunuunə goonə. ²²Kə nee amə, ma Əntaŋfə, ŋga’ə nə ci, iza’u nə ci əsə. Iza’u nə ci ka ənjitə kulii. Ma koonə, maɗa kə gi unə aakəŋwa də ndzaanə agi ŋga’əənaakii, maŋga’a əndə nə ci. Amma maɗa pooshi, ka pwaatəginə nə ənji tuunə. ²³Ma Yahudiinə əsə, maɗa kə bwasee tii ka ghatə vii gooŋgatii, ka ənəgərənə nə Əntaŋfə də tii ka hatii ŋga ŋukə. Acii ka mbeenə nə ci ka ɗanə ha’ə makə ətsa. ²⁴Ma unə ənjitə əntaa Yahudiinə, ənfwə ŋga bilinə nuunə. Ka mbeenə nə ci ka ŋgərənə tuunə, ca gəŋutəgi da ənfwə ŋga yaa. Sakwa Yahudiinə ɗii? Ka mbeenə nə ci ka ŋgərə tə tii, waatoo tantanyitə ənfwə yaa, ca ənə ka gəŋutəginə.

Pwapoonə ŋga Əntaŋfə ka ənji patə

²⁵Ndzəkəŋushi’inəkya, ŋga’ə ka nyi koona paaratəgi də uushi rəŋwə, waatoo, sətə nji ma’umbeekii, acii goona səkəpaanə ka banə oo’i, kə shii unə patənə ŋga uushi’inə. Ma ndalənə ŋga mooɗəfə ŋga ənji Isərayiila, əntaa ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə, amma kadə na uudə, waatoo saa’itə nə mambu’u laŋənə ŋga ənjitə əntaa Yahudiinə a shi patə aatsaa səɗə Əntaŋfə. 11.25 Mat. 24.14; Yooh. 10.16.²⁶Makə ətsə ha’ə nə patənə ŋga ənji Isərayiila a upaa luupaanə, makə sətə bii ləkaləkatə oo’i, 11.26-27 Isaa. 59.20-21; 27.9; Irim. 31.33-34.

“Ka shinə nə Maluu də *Sihiyoona,

ca ŋgərəgi patənə ŋga ŋgərəkikinə

ahada jijinyinə ŋga Yakubu.

²⁷Saa’ikii nii kya ŋgərəgi ka tii ’waslyakəənatii,

ci nə aləkawalətə nii kya ɗa da tii.”

²⁸Ma Yahudiinə, ənji daawaanə ŋga Əntaŋfə nə tii ka rəgwa ŋga Ŋunyi Habara, kaa una shii upaa luupaanə. Amma kə ndzaa tii ka mooɗəkəyaakii putə ŋga taɗənaakii tə tii da dzədzəshi’inətii. ²⁹Acii ma Əntaŋfə, paa ci ka zə’u də hiima agyanə əndətə ta’i ci da əndətə ɗii ci ka ci barəkaanə. 11.29 3.3-4; 15.8.³⁰Ma unə ənjitə əntaa Yahudiinə, kə ɗii unə purətə haŋkalaanə ka Əntaŋfə ŋukə. Amma kə nyihə Əntaŋfə təgunuunə goonə putə ŋga ghatə fanə tə ci ŋga Yahudiinə. ³¹Ha’ə əsə ci Yahudiinə a ɗa purətə haŋkalaanə ka Əntaŋfə ŋga əna. Amma ka nəhənə nə Əntaŋfə təgunuunatii, putə ŋga təgunuunaakii ətə cii kəya nəhə agyanuunə. ³²Acii kə pa’əgi Əntaŋfə tə ənji patə makə ənji furəshina putə ŋga ghatə fanatii tə ci kaa ca shii nəhə təgunuunatii. 11.32 3.22; Gal. 3.22.

Dəlaamə də Əntaŋfə

³³Ma Əntaŋfə, mawahə nə ci ka shaŋə, kə shii ci uushi’inə patə, pooshi əndə mbee ka bagi hiimaakii. Pooshi əndə paaratəgi də rəgwaakii əsə. 11.33 Ayb. 11.7; Jab. 139.17.

³⁴“Wu saŋə shii hiima ŋga Slandana? 11.34 Ayb. 15.8; Isaa. 40.13.

Wu saŋə mbu’i bahə ka ka ci hiima?

³⁵Wu sha vii ka ci dəməna?” 11.35 Ayb. 41.3.

³⁶Acii uushi’inə patə ci tagii. Daciikii ndzaa uushi’inə patə, ka ci saakii. Naakii nə ɗuunuunə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə! *Aamiina. 11.36 16.27; 1 Koor. 8.6.

Ndzaanə ŋga əndə slənə ka Əntaŋfə

¹Ndzəkəŋushi’inəkya, putə ŋga nəhə təgunuunə gaamə ŋga Əntaŋfə cii kya waɓə koonə. Ci ɗii cii kya kədii tuunə koona vii noonə nə ka Əntaŋfə, koona ndzaanə ka satakatə da i əpinə. Viimə noonə nə patə ka ci, makə sətə kaɗeesəkə ka ci. Ətsə nə matahu rəgwa ŋga paslənə ka ci. 12.1 6.13; 1 Piita 2.5.²Goona ɗa makə sətə ci ənji *duuniya a ɗa. Amma, wa Əntaŋfə a zə’wee ka hiima goonə kurakii, koona shii sətə cii kəya moo. Waatoo, koona shii ŋunyi uushi, sətə ca kaɗeesəkə ka ci, da koona shii gooŋgaanə. 12.2 Af. 4.22-24; 1 Tees. 5.21.

³Ma cii kya ba əna, putə ŋga pwapoonə ŋga Əntaŋfə ka nyi. Agi banə nə nyi ka taa wu ahadoonə, ga ca ŋgərə naakii na palee ka sətə diɓə. Amma, wa ca həətəpaa naakii nə makə sətə diɓə. Taa wu patə, wa ca ɗa slənə də vii gooŋgaakii makə sətə vii Əntaŋfə ka ci kaa ca slənəgi. 12.3 1.5; Mat. 20.26; 1 Koor. 12.11,28; Af. 4.17.⁴Kə shii amə, rəŋwə nə shishinə ŋga ənda, amma tə’i purəŋanyinə kama kama ətə gəŋutəgi də ci, taa ŋgutə purəŋanə patə da slənaakii. 12.4-5 1 Koor. 12.27.⁵Ha’ə əsə, taa ŋgahi laŋə naamə, shishinə rəŋwə naamə agi ləɓənə gaamə da Aləmasiihu. Magəŋukii naamə patə ka ha rəŋwə, makə sətə ɗii purəŋanyinə kama kama ashi shishinə rəŋwə. ⁶Kə ɗii Əntaŋfə kaamə pwapoonə ŋga ɗa slənənyinə kama kama. Acii ha’ə, maɗa waaza Ŋunyi Habara nə pwapootə ɗii Əntaŋfə kaamə, tyasə see a waazaamə makə sətə ɗii vii gooŋga gaamə. 12.6-8 1 Koor. 12.4-11; 12.27–14.40; 1 Piita 4.10-11.⁷Maɗa pwapoonə ŋga tsakə ənja, tyasə see a tsakaamə tə tii. Maɗa ka dzəgunənə ka ənji əsə, tyasə see a dzəgunaamə ka ənja. 12.7-8 Slənə 6.1-3; 2 Koor. 9.5,7.⁸Maɗa ka tsakə ŋgeerənə ka hara ənja, tyasə see a ɗaamə ha’ə. Maɗa pwapoonə ŋga ndzaanə ŋga ciinə fitə əsə, vii amə də ədzəmə rəŋwə. Maɗa pwapoonə ŋga ndzaanə ka matakəŋwanə əsə, slənaamə də gazhi’waanə. Maɗa pwapoonə ŋga ɗa ŋga’aanə ka hara ənji əsə, ɗaamə də mooɗasəka.

⁹Wa uuɗənə goonə a ndzaanə ŋga tantanyinə. Goona slənə bwaya bwayaanə shaŋə. Kəsətəmə gooŋgaanə təŋə təŋə. 12.9 2 Koor. 6.6; 8.24; 1 Tim. 1.5; 1 Piita 1.22; 1 Koor. 13.4-7.¹⁰Makə ɗii ci ndzəkəŋushi’inə nuunə putə ŋga Aləmasiihu, uuɗəməshinə ahadoonə, ɗamə gazhi’waanə ŋga ɗuunətəshinə ahadoonə. 12.10 14.15; Yooh. 13.14-15; Gal. 5.13; 6.3,10; Af. 4.2; Fil. 2.2-3.¹¹Ɗamə slənə də gazhi’waanə, goona ənyaɗə. Ɗamə slənə ka Slandanə də ədzəmə rəŋwə. 12.11 8.9; Gal. 5.25; Səniinə 3.15.¹²Ma kanətsə kii unə ka Əntaŋfə, wa ca kavə tuunə ka ndzaanə də mooɗasəka. Ndzaamə də sə’watənə agi sa ciɓənyinə goonə, una ɗa də’wa uusəra patə. 12.12 5.2-3; 8.24-25; Mat. 24.13,22; Luka 18.1; 1 Koor. 10.13; 1 Tees. 2.14.¹³Təkəpaamə uushi’inə da ndzəkəŋushi’inə ənji nə’unə ətə pooshi uushi aciitii, una luu mu’uminə aahoonə aasii. 12.13 Gal. 6.10; Ibər. 13.2.

¹⁴Ma ənjitə ca ciɓee koonə, kədiimə acii Əntaŋfə, kaa ca ɗa ka tii barəkaanə; goona kədii ka tii saawanə. 12.14 Mat. 5.44.¹⁵Ɗamə mooɗasəkə da ənjitə ca ɗa mooɗasəka. Tuumə ka hakii da ənjitə ca tuu əsə. 12.15 Ayb. 30.25; 1 Koor. 12.26; 2 Koor. 11.29.¹⁶Ndzaamə ka ma rəŋwə. Goona haŋətə noonə na. Amma, ma ɗanuuna, həətəpaamə noonə nə ka ɗa taa ŋgutə tsarə ŋga slənə ka ənja. Goona ŋgərə noonə nə makə kə shii unə uushi palee ka tii. 12.16 Waɓ. 3.7; 1 Koor. 1.10-11,19-20,27-28; 8.1.

¹⁷Maɗa kə ɗii əndə koonə bwaya bwayaanə, goona ənəpaagi ka ci də bwayakii. Amma ɗamə gazhi’waanə ŋga ɗa sətə ci ənjə a nee oo’i, ŋga’ə ɗii unə. 12.17 Waɓ. 20.22; 1 Koor. 6.7; 1 Tees. 5.15; 1 Piita 3.9.¹⁸Ɗamə gazhi’waanə ŋga ndzaanə agi jamənə da patənə ŋga ənja. ¹⁹Kaɗashinyinaakya, maɗa kə ɗii ənji koonə bwaya bwayaanə, goona ki’i noonə. Amma, ma ɗanuuna, bwaseemə ka ci, aadə maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə a kula aanə əndəkii. Makə sətə ɗii manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i, “Nyi na ki’i, bii Slandana.” 12.19 Dzək. 32.35; Mat. 5.39.²⁰Tə’i manaahəkii asəkə ləkaləkatə əsə oo’i, “Ndii zəmə ka əndə daawaanaaku. Maɗa ɗii meegiirənə tə ci, ndii ka ci ma’inə. Acii də ɗanə ha’ə makə ətsə ɗavənəku ka ci ayinə, ca ətsa tə ci makə gunə.” 12.20 Waɓ. 25.21-22; Mat. 5.44.²¹Goona kapaa rəgwa kaa bwaya bwayaanə a jaala agyanuunə, amma jaalamə anəkii də ɗa ŋga’aanə.

Wa əndə nə’unə a nə’u sətə ci gayinə a ba

¹Taa wu patə, wa ca nə’u, ca fa tə gayinə ŋga hanyinə. Acii pooshi əndə ca ɗa ŋwaŋuunə maɗa pooshi Əntaŋfə vii ka ci. Ma ənjitə ca ɗa ŋwaŋuunə, Əntaŋfə ta’i tə tii. 13.1-7 Slənə 5.29; Tit. 3.1; 1 Piita 2.13-14; Səniinə 13; 20.4.13.1 Waɓ. 8.15-16.²Acii ha’ə, taa wu patə kaaree ka gayinə, kə kaaree ci ka sətə ɗii Əntaŋfə ətsa. Ma əndətə ca ɗa ha’ə, gəŋwanə ŋga Əntaŋfə cii kəya əlya aagyanəkii. ³Acii ma gayinə, pooshi ənji slənə ŋga’aanə ka ŋgwalənə aciitii. Ənji ɗa bwaya bwayaanə nə ŋgwalənə. Maɗa ŋga’ə koonə koona ndzaanə yadə ŋgwalənə acii gawa, see a ɗoonə gooŋgaanə, kaa ca dəlagi duunə. 13.3 1 Piita 2.14; 3.13.⁴Acii ma tsarə ŋga əndətsa, əndə slənə ka Əntaŋfə nə ci, ka shii tsakənə duunə. Amma maɗa kə ɗii unə bwaya bwayaanə, ka ŋgwalənə nuunə aciikii. Acii ma baawəɗatə vii Əntaŋfə ka ci, əntaa ŋga zaɓə, amma kaa ca slənəgi ka ci ka dzalə ənjitə ca ɗa bwaya bwayaanə. ⁵Acii ha’ə, ŋga’ə maɗa fii ənji gayinə. Əntaa wata acii ɓəzee ka səkə ŋga Əntaŋfə, amma putə ŋga shiitə shii hə oo’i, dagwa uushi cii kwa ɗa. 13.5 2.15.

⁶Ci ɗii əsə cuuna ki’i tsəka. Acii ma *ənji luu tsəka, maɗa kə ɗii tii slənəkii də rəgwakii, slənə ŋga Əntaŋfə ci təya ɗa. ⁷Acii ha’ə, ki’imə ka tii sətə dəɓee una ki’i ka tii. Taa ŋgutə tsarə ŋga tsəkə patə dəɓee una ki’i, ki’imə. Ha’ə əsə, famə tə ənjitə dəɓee una fa tə tii, haŋətəmə tə ənjitə dəɓee una haŋətə tə tii əsə. 13.7 Mat. 22.21.

Uuɗəshinə ahada ənji nə’unə

⁸Goona luuvə kaa dəmənə a ndzaanə ashuunə. Uuɗəshimə aakəŋwa aakəŋwa, acii ci nə dəmənəətə ashuunə. Taa wu patə uu’i tə ənja, kə nə’utə ci bariya ətsa. 13.8-10 Yooh. 13.34; 1 Koor. 13; 16.14; Gal. 6.10.⁹Ma bariya, kə bii ci kaamə, “Goona aləhiinə. Goona ɓələhiinə. Goona hərə. Goona sərəhə.” Patənə ŋga bariyanyiitsa da hara bariyanyinə, wiinə hatə njaŋə tii, waatoo, “Uuɗuu tə əndətə aɓiiku makə sətə cii kwa uuɗə naaku na.” 13.9 Dzək. 5.17-21; Leew. 19.18; Mat. 22.34-40; Gal. 5.14; Yak. 2.8-13.¹⁰Ma əndətə da uuɗənə a ədzəməkii, paa ci ka ɗa daawaanə ka əndətə aɓiikii. Acii ha’ə, ma uuɗənə, ci mbu’utəgi də bariya patə.

¹¹Dəmə aakəŋwa də ɗanə ha’ə, makə kə shii unə, kə uugi saa’i ŋga vəɗəhənə goonə ka ŋunyinə mbu’yanə, waatoo saa’i ŋga uudəpaa upaa luupaanə gaamə. Ma saa’itsa, kə uugi mbəshanə, əntaa makə ənə dzəgi aaba’ə saa’itə ’watəgi amə vii gooŋga. 13.11-12 1 Tees. 5.5-8.13.11 Af. 5.14-16; 1 Koor. 7.29-31.¹²Kədəhə nə ha ka pukənə, pooshi vəɗə ma’ə. Bwasee amə ka ɗa slənə ŋga təkunə. Ŋgəraamə uushi’inə ŋga paginə kaama ɗa panə agi camənə. 13.12 Af. 5.11; 6.11,13; 1 Yooh. 2.8.¹³Makə ɗii ci ənji ŋga camənə naamə, wii amə agi camənə, makə sətə dəɓee ama wii. Gaama ka naamə ka ɗa ajijinəənə da saasa ənvwa. Bwasee amə ka aləhiinə da badawaanə, ama bwasee ka paapanə da sərəha. 13.13 Luka 21.34; Af. 5.18.¹⁴Ŋgərəmə tə Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu kaa ca ndzaanə ashuunə, una bwasee ka ɗa sətə ca kaɗeesəkə ka shishinuunə. Goona nə’u hiima ŋga shishinuunə. 13.14 Fil. 2.5; Kwal. 3.15.

Goona lagi gəŋwanə agyanə əndə nə’unə makə unə

¹Ma əndə nə’unə ətə matəkii agi vii gooŋgaakii, luumə tə ci aahadoonə. Amma goona ɗa ka ci mabizhinə agyanə hiimaakii. 14.1–15.6 1 Koor. 8.1-13; 9.22; 10.23-33; Kwal. 2.16,20-22; 1 Tim. 4.4-5; Ibər. 13.9.14.1 15.7.²Ma vii gooŋga ŋga əndə’i ənda, kə kapaa ci ka ci rəgwa ŋga zəmə taa mi patə. Amma ma əndətə matəkii agi vii gooŋga, banyinə tanə cii kəya zəmə. 14.2 Dan. 1.8; 1 Koor. 10.25-28.³Ma əndətə ca zəmə taa mi patə, ga ca bərapaa tə əndətə pooshi ka zəmənə. Ha’ə əsə, ma əndətə ca zəmə banyinə tanə, ga ca lagi gəŋwanə agyanə əndətə ca zəmə uushi’inə patə. Ma bii nyi ha’ə, acii kə ŋgirə Əntaŋfə tə ci ka əndə gooŋga. ⁴Hə wu saŋə bahə lagi gəŋwanə agyanə əndə slənə ŋga əndə’i ənda? Acii see Slandanəkii nə lagi ka ci gəŋwanə, taa tə’i ma’inə aahakii, taa pooshi. Ka ndzaanə nə ci yadə ma’inə boo, acii ka mbeenə nə Slandanə ka kavənə tə ci ka ndzaanə yadə ma’inə.

⁵Ma əndə’i ənda, ka banə nə ci, ma əndə’i uusəra, kə palee ka harakii. Əndə’i əndə naakii, ka banə nə ci, uusəranyinə patə uushi rəŋwə nə tii. Taa wu patə, wa ca shii sətə cii kəya hiima, ca ɗatə ha’ə. 14.5 Gal. 4.10.⁶Taa wu patə ca ŋgərə əndə’i uusəra makə maɗuunə uusəra, agi ɗanə nə ci ha’ə kaa ca shii haŋətənə də Slandana. Taa wu patə ca adə zəmə əsə, ŋga’ə ka ci, kaa ca haŋətə tə Slandana makə ɗii ci agi kuyiriinə nə ci tə Əntaŋfə putə ŋga zəməkii. Taa wu patə ca kaaree ka zəmətə əsə, ŋga’ə ka ci kaa ca haŋətə tə Slandana. Agi kuyiriinə nə ci tə Əntaŋfə əsə. 14.6 1 Tim. 4.3-5.⁷Pooshi əndə ahadaamə ca ndzaanə wata ka naakii nə tanə. Pooshi əndə ca əntə ka naakii nə əsə. 14.7-9 2 Koor. 5.14-15; Gal. 2.19-20.⁸Maɗa kə ndzaa amə da i əpinə, ka Slandanə ndzaa amə. Maɗa kə əŋkyaamə əsə, ka Slandanə əŋkyaamə. Taa da i əpinə naamə, taa kə məəkyaamə, patə ŋga Slandanə naamə. ⁹Acii ma Aləmasiihu, kə əŋki ci, ca maɗətə agi maməətə ənja, kaa ca shii ndzaanə ka Slandanə ŋga ənjitə da i əpinə da maməətə ənji patə.

¹⁰Ya ha, ka mi cii kwa lagi gəŋwanə agyanə ndzəkəŋwa? Ya ha əsa, ka mi cii kwa bərapaa tə ndzəkəŋwa? Amə patə na kəŋaanə akəŋwacii Əntaŋfə, ca ɗa kaamə gəŋwanə. 14.10 2.6.¹¹Acii tə’i manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i, “Nyi Əntaŋfə ca ba koonə, patənə ŋga ənji na gərə’waanə akəŋwaciiki, patənə ŋga ənji na bagi paŋgəraŋə oo’i, nyi nə Əntaŋfə.” 14.11 Isaa. 45.23-24.¹²Acii ha’ə shii amə oo’i, taa wu patə ahadaamə, kadə nii kəya baabagi slənaakii akəŋwacii Əntaŋfə. 14.12 Gal. 6.5.

Ɗa sətə ca kulapaa də ndzəkəŋushi’inuunə

¹³Makə ha’ə ɗii əna, gaama laalagishi gəŋwanə ahadaamə ma’ə. Ma ɗanuunə, ɗatəmə hiima acii goona ɗii sətə ca kavə tə ndzəkəŋushi’inuunə kaa ca ŋusləgi a rəgwa Əntaŋfə. 14.13 1 Koor. 10.32; 1 Yooh. 2.10.¹⁴Ma nyi, əndə ŋga Slandanaamə Yeesu nə nyi. Kə shii nyi weewee pooshi tsarə ŋga zəmə ətə ajijinə akəŋwacii Əntaŋfə. Amma maɗa kə ŋgirə əndə’i əndə zəmə makə ajijinə, yoo, wa ca bwasee ka adə zəməkii. 14.14 14.23; Mat. 15.11; Slənə 10.15; Tit. 1.15.¹⁵Acii maɗa kə gwazəgi hiima ŋga ndzəkəŋu acii putə ŋga zəmətə cii kwa zəmə, paa hə agi uuɗənə tə ci ma’ə ətsa. Ga ha luuvə kaa ha adə zəmətə ca kavə tə ndzəkəŋu ka zanə, acii ka putaakii əŋki Aləmasiihu. 14.15 1 Koor. 8.1,11-13; da purəŋanə 13; Gal. 6.10.¹⁶Taa ŋga’ə ka hə nə səkii, ga ha ɗa, acii ga ənjə a waɓi bwaya uushi putə ŋga səkii. ¹⁷Acii ma *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, əntaa waɓənə ŋga zəma taa saasa uushi’inə. Amma see gooŋgaanə da ndzaanə agi jamənə da mooɗasəka ətə ci Malaaɓa Ma’yanə a vii ka ənja. 14.17 Mat. 6.31-33; 1 Koor. 8.8; Gal. 5.22-24.¹⁸Taa wu patə ca paslə tə Aləmasiihu ha’ə makə ətsa, ka luuvənə nə Əntaŋfə tə ci, ənji shiŋkinə a dəlagi də ci əsə.

¹⁹Acii ha’ə, see a kaamə nə ka ɗa sətə ca kira ndzaanə jamə, ama ɗa sətə ca tsakə ŋgeerənə ka ənja. ²⁰Putə ŋga zəmə ga ha saawee ka slənətə ɗii Əntaŋfə. Zəmənyinə patə, ka zəmənə nə ənja, amma maɗa kə agi hə zəmətə ca kavə tə əndə’i əndə ka ŋusləginə a rəgwa Əntaŋfə, bwayakii ɗii hə. ²¹Acii ha’ə, bwasee ka adə taa ŋgutə tsarə ŋga zəma, taa sa ənvwa, ha bwasee ka ɗa taa ŋgutə uushi ətə ca kavə tə ndzəkəŋu ka ŋusləginə a rəgwa Əntaŋfə. Maɗa kə ɗii hə ha’ə, ka ɗanə ŋga’ə. 14.21 1 Koor. 8.13.²²Taa mi patə shii hə agyanə adə zəməkii, ahadoonə saaku da Əntaŋfə. Ma əndətə shii oo’i, ma sətə cii kəya ɗa, də rəgwakii cii kəya ɗa, ca ɗa yadə shakanə, əndə mooɗasəkə nə ci. ²³Amma maɗa agi shakanə nə ci tə sətə cii kəya adə, maɗa kə agi ci, ka kəsənə nə gəŋwanə tə ci, acii paa ci kəŋaanə agyanə sətə shii ci. Taa mi patə ɗii ənda, maɗa əntaa agyanə vii gooŋgaakii, ’waslyakəənə ətsa. 14.23 14.14.

Ɗanə makə sətə ca kaɗeesəkə ka hara ənja

¹Ma amə ənə uugi zəŋanə agi vii gooŋga gaamə, tsakaamə tə matə ŋgeerənyinə, gaama ɗa wata sətə ca kaɗeesəkə kaamə. 15.1-2 14.1-2; 1 Koor. 8.1-2; 10.23-24.²Taa wu patə ahadaamə, wa ca tsakə tə əndətə aɓiikii kaa ca shii gərənə, ca zəŋa agi vii gooŋgaakii. ³Acii Aləmasiihu ka naakii nə maa, paa ci ɗii sətə ca kaɗeesəkə ka ci. Amma kə ɗii ka ci makə sətə ɗii manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i, “Kə ɗii tii ka hə jarəwiinə, amma aagyanəki kulya jarəwiinəkii.” 15.3 Jab. 69.10.⁴Patənə ŋga naahənə asəkə ləkaləkatə, kaamə nyaahə ənji ka shii dzəgunənə kaamə, kaama ka nə ka aləkawalətə ɗii Əntaŋfə ka ənjaakii. Ma ka nətsa, dagi sə’watənə ca shigi, da dagi kəŋənə ndihə ndihə makə sətə ci ləkaləkatə a dzəgunə kaamə. 15.4 1 Koor. 10.11; 2 Tim. 3.16.⁵Ma Əntaŋfə, Əndə vii ndzaanə də sə’watənə nə ci. Ci ca tsakə kaamə ŋgeerənə a ədzəmaamə. Wa ca vii koonə ndzaashinə jamə ahadoonə dagi nə’u dərəpə ŋga Yeesu Aləmasiihu, 15.5 12.16; Fil. 2.2-5.⁶koona shii dəlanə də Əntaŋfə Dii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu ka ciinə rəŋwə, də ma rəŋwə.

Dəlanə də Əntaŋfə ahada ənjitə əntaa *Yahudiinə

⁷Acii ha’ə, kə dəɓee una ləəwəshinə ahadoonə makə sətə liwə Aləmasiihu tuunə. Maɗa kə ɗii unə ha’ə, ka dəlanə nə ənji də Əntaŋfə. 15.7 14.1.⁸Acii kə bii nyi koonə, ma Aləmasiihu, kə ənəpaa ci ka əndə slənə ka putə ŋga ənji *Isərayiila, kaa ca shii ɓaariinə oo’i, əndə gooŋga nə Əntaŋfə. Ətsə ha’ə mbu’utəgi də aləkawalə ŋga Əntaŋfə ka dzədzəshi’inə. 15.8 Mat. 15.24; Slənə 3.25-26.⁹Ma ɗii ci ha’ə əsə, kaa ənjitə əntaa Yahudiinə a shii dəlaginə də Əntaŋfə putə ŋga nəhə təgunuunatii. Makə sətə ɗii manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i, 15.9 11.30; Jab. 18.50.

“Ka dəlaginə nə nyi də hə ahada ənjitə əntaa Yahudiinə,

ka kanə nə nyi wanyanə də ləməku.”

¹⁰Kə bii ci əsə, 15.10 Dzək. 32.43.

“Unə ənjitə əntaa Yahudiina, ɗamə mooɗasəkə da mataɗə ənji ŋga Əntaŋfə.”

¹¹Tə’i əsə ətə bii, 15.11 Jab. 117.1.

“Ənjitə əntaa Yahudiina pata, dəlamə də Slandana.

Ənji pata, dəlamə də ci.”

¹²Ha’ə əsə kə bii Isaaya, əŋki ci, 15.12 Isaa. 11.10.

“Tə’i slikərənə ŋga Jasii na shi,

ci na ɗa ŋwaŋuunə agyanə ənjitə əntaa Yahudiinə.

Ka ci nə təya ka nə əsə.”

¹³Ma Əntaŋfə əndə kavənə taamə kaama ka nə ka ci, wa ca natə duunə də mooɗasəka da ndzaanə jamə dagi vii gooŋga goonə ka ci, kaa ka nə goonə a tsakə gərənə aakəŋwa də ŋgeerənə ŋga Malaaɓa Ma’yanə. 15.13 5.1-2; 8.14-16,24-28; 12.12.

Waɓənə ŋga Bulusə agyanə slənətə sləkee Əntaŋfə ka ci ka ɗanə

¹⁴Ndzəkəŋushi’inəkya, kə shii nyi saaki oo’i, ŋga’ə nuunə taa ka ŋgutə rəgwa, kə shii unə patənə ŋga uushi’inə, agi mbeenə nuunə ka dzəgunətəshinə ahadoonə. ¹⁵Amma tə’i hara waɓənə ətə nyaahə nyi koonə də ŋgeerənə. Ma ɗii nyi ha’ə, acii ga waɓəətsə a zaanə koonə. Pwapoonə ŋga Əntaŋfə kavə tə nyi ka naahənə ha’ə makə ətsa. 15.15-16 1.5.¹⁶Ci ta’i tə nyi, kaa nya waaza Ŋunyi Habara ŋga Yeesu Aləmasiihu ka ənjitə əntaa Yahudiinə. Nya slənə makə *limanə, nya waaza Ŋunyi Habara ŋga Əntaŋfə, kaa ənjitə əntaa Yahudiinə a ndzaanə makə satakatə ca kaɗeesəkə ka Əntaŋfə; acii kə laaɓagi Malaaɓa Ma’yanə tə tii. 15.16 Fil. 2.17.¹⁷Acii ha’ə ka haŋətənə nə nyi slənaaki ka Əntaŋfə agi ləɓənaaki da Yeesu Aləmasiihu. ¹⁸Pooshi uushi cii kya haŋətə naaki nə agyanəkii, maɗaamə agyanə sətə slənyi Aləmasiihu daciiki. Waatoo, kə kira ci tə ənjitə əntaa Yahudiinə ka nə’unə tə Əntaŋfə dagi waɓənaaki da slənaaki. 15.18 2 Koor. 3.5.¹⁹Kə ɗii ci ha’ə də sə ŋga hurəshishinə kama kama da də ŋgeerənə ŋga Malaaɓa Ma’yanə. Ci ɗii wiigi’i nyi daga də Urusaliima kura’ə aa Ilirikumə ka waaza patənə ŋga Ŋunyi Habara agyanə *Aləmasiihu. 15.19 Mar. 16.17; 2 Koor. 12.12.²⁰Kə ɗii nyi gazhi’waanə ŋga waaza Ŋunyi Habara ka hatə pooshi ənji sha fii ləməkii, acii ga nya ghənyi kuvə agyanə mbukənə ŋga əndə’i ənda. 15.20 1 Koor. 3.10-12; 2 Koor. 10.15-16.²¹Kə ɗii makə sətə ɗii manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i,

“Ma ənjitə pooshi sha fii ləməkii,

ka neenə nə tii ka ci də ginə.

Ma ənjitə pooshi sha fii waɓənə agyanəkii əsə,

ka paaratəginə nə tii də ci.” 15.21 Isaa. 52.15.

Ɗa aniya ŋga Bulusə ka dzənə aa Rooma

²²Ci ɗii, taa ŋgahi kə ɗii nyi aniya ŋga dzənə aahoonə ɓəzəkii, ama pooshi nyi upaa rəgwa ŋga dzənə zəku’i. 15.22-24 1.9-13.²³Amma ma ŋga əna, makə ɗii ci kə uugi nyi slənaaki ganə anə hanyiina, makə ɗii ci əsə fəzənyinə laŋə nə nyi ka moo dzənə ka neenə koonə, ²⁴agi aniya nə nyi ŋga ɗanə ha’ə. Ma nya dzə aanə hanyinə ŋga Səpeena, ŋga’ə ka nyi nə ŋusləgərənə dagoonə, nya nee koonə. Maɗa ta’avee nyi doonə, ka ɗanə nə nyi mooɗasəka, una tsakə tə nyi ka dzənə aakəŋwa. ²⁵Ma əndzə’i ɗiya, aa Urusaliima nə nyi ka dzənə, ka tsakənə tə ənji ŋga Əntaŋfə ətə davə. 15.25 Slənə 19.21; 20.22; 24.17.²⁶Acii tə’i kwaɓa cikə ənji nə’unə ŋga hanyinə ŋga Makiduuniya da ŋga Akaya ka tsakənə də maaghiinə ətə ahada ənji ŋga Əntaŋfə də Urusaliima. Kwaɓakii cii kya kərə ka tii. 15.26 1 Koor. 16.1; 2 Koor. 8.1-9; Gal. 2.10.²⁷Ma slənətsa, tii satii ɗii aniya ŋga ɗanə ha’ə. Amma ma tanyi, kə dəɓee təya ɗa ha’ə makə ətsa. Acii putə ŋga Yahudiinə upaa ənjitə əntaa Yahudiinə barəkaanə ŋga Əntaŋfə a ədzəmətii. Acii ha’ə, kə dəɓee ənjitə əntaa Yahudiinə a tsakə tə Yahudiinə də uushi’iitə upaa tii patə. 15.27 1 Koor. 9.11.²⁸Maɗa kə mbu’i nyi aa dəvə, nya vii ka tii kwaɓanə cikə ənji ka tii, ka maɗənə nə nyi, nya palə aanə hanyinə ŋga Səpeena dagoonə. ²⁹Maɗa kə gi nyi aahoonə, kə shii nyi ka mbu’unə nə nyi da barəkaanə ŋga Aləmasiihu laŋə.

³⁰Ndzəkəŋushi’inəkya, agi kədiinə nə nyi acii unə də ləmə ŋga Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu da putə ŋga uuɗəətə ci Malaaɓa Ma’yanə a vii ka ənja, koona tsakə tə nyi agi ɗa də’wa də ŋgeerənə ka putaaki, 15.30 2 Koor. 1.11; Af. 6.18-19; Kwal. 4.3; 2 Tees. 3.1-2.³¹kaa Əntaŋfə a kaka’agi tə nyi acii ənjitə pooshi agi nə’unə də Yahudiya. Ɗamə də’wa əsə, kaa ənji nə’unə də Urusaliima a luu gazhi’waanaaki ka tii də bəra’itə cii. 15.31 Slənə 21.10-11; 1 Tees. 2.14-15.³²Maɗa kə ɗii ha’ə, maɗa kə luuvə Əntaŋfə, ka dzənə nə nyi ka əpisəkə aahadoonə də mooɗasəka. 15.32 1.7.³³Wa Əntaŋfə Əndə vii ndzaanə jamə a ndzaa doonə patə. *Aamiina. 15.33 1 Tees. 5.23.

Nəhəpaanə

¹Ŋga’ə ka nyi una shii tə cikəŋushi’inaamə Fibi. Ma kya, agi tsakənə nə ki tə ənji nə’unə asəkə Ikəliisiya ŋga Kəŋkəraya. 16.1 Slənə 18.18.²Maɗa kə mbu’i ki aa hoonə, luumə tə ki agi ləmə ŋga Slandanaamə, makə sətə dəɓee ənji ŋga Əntaŋfə a ɗa. Viimə ka ki sətə dəɓee kya upaa acii unə. Acii ma kya, kə cakə ki ənji laŋə patə da i nyi.

³Agi nəhəpaanə nə nyi tə i Pərisəkila da Akila. Ma təya, guvii-slənaaki agi slənə ŋga Yeesu Aləmasiihu nə tii. 16.3 Slənə 18.2,18-19,26.⁴Kə vigi tii əpinatii ka putaaki. Kə kuyirii nyi tə tii ka shaŋə. Əntaa wata nyi daanəki kuyirii tə tii, amma patə da i Ikəliisiyanyinə ŋga ənjitə əntaa *Yahudiinə. ⁵Agi nəhəpaanə nə nyi əsə tə ənji nə’uutə ca dza də nə gatii asii. 16.5 1 Koor. 16.15,19; Kwal. 4.15; Filim. 2.

Agi nəhəpaanə nə nyi tə kaɗashinaaki Ipiyaneeta. Ci nə təkəŋwanə ŋga əndətə ’watəgi vii gooŋga ka Aləmasiihu anə hanyinə ŋga Asiya patə. ⁶Agi nəhəpaanə nə nyi tə Mariyaama. Ma kya, kə slənyi ki də gazhi’waanə ka putə goonə. ⁷Agi nəhəpaanə nə nyi əsə tə i Andəroonika da Jooniya. Yahudiinə nə tii makə naaki, asəkə furəshina rəŋwə njiinə da tii. Kə shii masləkee ənji tə tii patə. Tii əsə ’watəgi ka nyi ndzaanə ka ənji nə’unə.

⁸Agi nəhəpaanə nə nyi tə Ampiliyaatu kaɗashinaaki agi gəshinə da Slandana. ⁹Agi nəhəpaanə nə nyi əsə tə Urəbaanusə guva-slənə gaamə agi slənə ka Aləmasiihu da tə guvaki Sətakayasə. ¹⁰Agi nəhəpaanə nə nyi əsə tə Apeeləsə, waatoo əndətə ndzaa gooŋgaanaakii ka tanyi. Agi nəhəpaanə nə nyi əsə tə ənji yi ŋga Arisətoobulusə. ¹¹Agi nəhəpaanə nə nyi tə Heeroodiyanə; Yahuda nə ci makə naaki. Agi nəhəpaanə nə nyi tə ənji nə’unə agi ənji yi ŋga Narəsiisa. ¹²Agi nəhəpaanə nə nyi tə i Tərifeena da Tərifoosa. Agi slənə nə tii ka Slandana. Agi nəhəpaanə nə nyi tə guvaki Peerəsisə. Ma kya, kə slənyi ki ka Slandanə ka shaŋə. ¹³Agi nəhəpaanə nə nyi tə Rufusə mataɗə əndə slənə ka Slandana da tə məci. Ma kya, kə haɗii ki də nyi makə uuzənatə ŋga səkətə. 16.13 Mar. 15.21.¹⁴Agi nəhəpaanə nə nyi tə i Asayinəkərita da Fəleegənə da Heerəməsə da Patərooba da Heerəma da patənə ŋga hara ənji nə’unə ətə ɗii tii ka hakii. ¹⁵Agi nəhəpaanə nə nyi tə Filəloogusə da Juliya da tə i Neeriya da cikəŋuci da tə Oolimpa da patənə ŋga ənji ŋga Əntaŋfə ətə ɗii tii ka hakii. ¹⁶Nəəhəpaaməshinə də uuɗəna. Agi nəhəpaanə nə patənə ŋga Ikəliisiyanyinə ŋga Aləmasiihu tuunə. 16.16 1 Koor. 16.20; 2 Koor. 13.12; 1 Tees. 5.26; 1 Piita 5.14.

Muudinə ŋga waɓənə

¹⁷Ndzəkəŋushi’inəkya, agi kədiinə nə nyi acii unə, koona kavə ginə ka ənjitə ca kira təəkəshinə aahada ənja, təya gwazee ka vii gooŋga ŋga ənja. Ma təya, agi ɗanə nə tii daawaanə da dzəgunəətə shuuna liwə. Ma ɗanuunə, ndzaamə səgoonə tsaŋə ahadatii. 16.17 Mat. 7.15; 2 Tees. 3.6; Tit. 3.9-10; 2 Yooh. 10.¹⁸Ma tsarə ŋga ənjitsə ca ɗa ha’ə, əntaa tə Aləmasiihu Slandanaamə ci təya paslə, amma tə shishinətii satii. Agi ɗanə nə tii dagwa waɓənə kaa təya shii gəpənə də ənjitə pooshi paaratəgi də waɓənə ŋga Əntaŋfə. 16.18 Fil. 3.19; Kwal. 2.4.¹⁹Ma unə, pooshi əndətə pooshi fii makə sətə cuuna nə’utə Ŋunyi Habara. Aciikii cii kya ɗa maŋushinə duunə. Ŋga’ə ka nyi koona ndzaanə macicirəkii agyanə dagwa uushi. Ma agi bwaya uushi əsə, goona ka waɓənə aagikii. 16.19 1.8.²⁰Ma Əntaŋfə Əndə vii ndzaanə jamə, kədəhə nə ci ka ləgəɗəginə tə *Seetanə atsaa səɗuunə. Wa Slandanaamə Yeesu a ɗa koonə pwapoonə. 16.20 1.7.

²¹Agi nəhəpaanə nə Timooti guva-slənaaki tuunə. Ha’ə nə Loosiya da Jasoonə da Soosipata əsə. Ma təya, Yahudiinə nə tii makə naaki. 16.21 Timooti: Slənə 16.1.

²²Nyi Təəsiya nyaahə ləkaləkatəna. Agi nəhəpaanə nə nyi tuunə naaki agi ləmə ŋga Slandana.

²³Ma əndənə ɗii nyi gakii asii, waatoo Gayusə, agi nəhəpaanə nə ci tuunə. Gakii asii əsə nə Ikəliisiya ka dza də na. Agi nəhəpaanə nə i Irasəta, əndə kəsə pəritya ŋga vəranə, da ndzəkəŋushi’inaamə Kwaratusə tuunə əsə. 16.23 Irasəta: 2 Tim. 4.20.

[²⁴Wa Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu a ɗa koonə pwapoonə patə. *Aamiina.]

Də’wa

²⁵Ɗuunətaamə tə Əntaŋfə! Ci nə əndə da baawəɗa ŋga kavənə tuunə ka kəŋənə ndihə ndihə agi vii gooŋga goonə, makə sətə bii Ŋunyi Habaranə cii kya waaza agyanə Yeesu Aləmasiihu; waatoo, makə sətə bii waɓəətə sha nji ma’umbeekii fəzənyinə aarə’u aarə’u. 16.25 Af. 1.9; 3.4-5; Kwal. 1.26.²⁶Yoo, kə shigi waɓənəkii paŋgəraŋə aa babara əndzə’i dagi naahənə ŋga anabiinə makə sətə mwayi Əntaŋfə Əndə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə; kaa patənə ŋga *duuniya a nee, təya vii gooŋga ka ci, təya nə’utə tə ci. 16.26 1.2,5.²⁷Ma Əntaŋfə, ci rəŋwə dyaŋə, ci daanəkii nə mashii uushi’inə patə. Naakii nə ɗuunuunə dacii Yeesu Aləmasiihu ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə! *Aamiina.