Səniinə

Səniinə

ŋga Yoohana

¹Ma ləkaləkatəna, asəkəkii nə uushi’iitə ɓaarii1.1 Əntaa səniinə əndə a tsəfə ŋunyinə amma uushi makə səniinə. Ma də uura Gərikə, uushi’iitə ɓaarii Yeesu Aləmasiihu ka Yoohana. Yeesu *Aləmasiihu. Əntaŋfə ba’acii ka ci uushi’iitsə, kaa ca ɓaarii ka ənji nə’unə tə ci tə sətə na slənə tyasə kədəhə. Ci ɗii sləkee Aləmasiihu ka malaa’ikaakii, kaa ca ɓaarii uushi’iitsə ka nyi, Yoohana, əndə slənaakii. 1.1 4.1; 22.6.²Kə bagi nyi patənə ŋga uushi’iitə nee nyi, nya bagi makə sətə waɓi Əntaŋfə, nya bagi gooŋgaanə ənə ɓaarii Yeesu Aləmasiihu ka nyi. 1.2 6.9.³Əndə barəkaanə nə əndətə ca jaŋga waɓənə ŋga anabaakwaanə ənə nyaahə nyi aasəkə ləkaləkatəna. Patənə ŋga ənjitə ca fa waɓənəkii, təya nə’utə, ənji barəka nə tii əsə. Acii kə uugi saa’i ŋga slənənə ŋga uushi’iitsə mbəshanə. 1.3 14.13.

Nəhəpaanə ka Ikəliisiyanyinə məɗəfə anə hanyinə ŋga Asiya

⁴Wiinə ləkaləkatə ca dzə ka Ikəliisiyanyinə məɗəfə anə hanyinə ŋga Asiya. Ma ləkaləkatəna, daciiki Yoohana shigi. Wa Əntaŋfə a ɗa koonə pwapoonə, wa ca vii koonə ndzaanə jamə. Ci nəndə əndzə’i, ci nəndə ŋukə, ci əsə na shi. Ma pwapoonəkii, dacii ŋunyi ma’yanə məɗəfə ca shigi əsə. Tii nəndə akəŋwacii dəgələ ŋga ŋwaŋuunaakii. 1.4 4.5.⁵Wa Yeesu Aləmasiihu a ɗa koonə pwapoonə, ca vii koonə ndzaanə jamə. Ci nə əndətə ca ɓaarii gooŋga. Tə ci ’watəgi Əntaŋfə maɗeenə agi maməətə ənja. Ci əsə nə Ŋwaŋwə agyanə meeminə ŋga duuniya patə. 1.5 2.26; 7.14; 19.15; Kwal. 1.18; Ibər. 9.14; 1 Yooh. 1.7.

Kə uu’i ci taamə, ca əntəgi də əjigi idənaakii ka putə gaamə kaama shii mbərəɗənə acii slənə ’waslyakəənə. ⁶Ca kavə taamə kaama ndzaanə ka limanyinə agi ŋwaŋuunaakii, ama paslə tə Əntaŋfə Dii. Wa ənjə a ɗuunətə tə ci, ca ɗa ŋwaŋuunə ŋga ha’ə ndəŋwə ndəŋwə. *Aamiina. 1.6 5.10; 20.4,6; 22.5; Shig. 19.6; 1 Piita 2.9.

⁷Tsaaməmə! Kədəhə nə ci ka shinə dagi kuraɓiinə. Taa wu patə, ka neenə nə ci ka ci də ginəkii. Ənjitə ɓələgi tə ci maa, ka neenə nə tii ka ci. Patənə ŋga slikərənyinə ŋga duuniya, ka tuunə nə tii acii shinaakii. Ha’ə na ɗa. Aamiina. 1.7 1.13; Dan. 7.13; Mat. 24.30; Yooh. 19.34,37; 1 Tees. 4.17.⁸Ma bii Slandanə, Əntaŋfə Əndə baawəɗa, ci saakii nə ŋga təkəŋwanə, ci əsə nə ŋga muudinə. Ci nəndə əndzə’i, ci nəndə ŋukə, ci əsə na shi. 1.8 1.4,8; 2.8; 4.8; 11.17; 16.5; 21.6; 22.13; Shig. 3.14; Isaa. 44.6.

Jigaginə ŋga *Aləmasiihu ka Yoohana

⁹Ma nyi Yoohana, ndzəkəŋushi’inuunə nə nyi. Ləɓə naamə da Yeesu. Də ha’ə ɗii amə ləɓə agi ciɓənə ca ɗa taamə, ama sə’watə, waatoo, amə patə ənə kavə ci ka ndzaanə agi ŋwaŋuunaakii. Ma nya, kə wazii nyi waɓənə ŋga Əntaŋfə da gooŋgaanə ətə ɓaarii Yeesu. Putakii kəshi ənji tə nyi, ənjə a kərəgi tə nyi aanə hanyinə ŋga Patamasə ətə ahada ma’inə. 1.9 22.8.¹⁰Ma ka əndə’i uusəra alatə, kə ŋgərəgi Ma’yanə ŋga Əntaŋfə tə hiimaaki, kə fii nyi waɓənə makə wazənə ŋga uutəma daba’aki. 1.10 17.3.¹¹Ca ba, “Naahətə sətə nee hə, ha sləkee ka ləkaləkatəkii ka Ikəliisiyanyinə ŋga vəranə məɗəfə, waatoo, Ikəliisiya ŋga Afisa da ŋga Səmiirəna da ŋga Parəgama da ŋga Tiyatira da ŋga Sarədisə da ŋga Filadaləfiya da ŋga Lawədikiya.” 1.11 4.5.

¹²Nya zə’wugi kaa nya tsaaməgi taa wu ca waɓə da nyi. Wata nya nee ka uushi’inə məɗəfə ŋga əndzənə ətə ci ənjə a dzakə garəkuwanyinə davə. 1.12 Zak. 4.2.¹³Ma ahada uushi’iitsə ci ənjə a dzakə garəkuwanyinə davə, kə nee nyi ka uushi pushashi da əndə shiŋkinə da i magərə kəjeerənə ashikii kura’ə aa ba’ə səɗəkii. Ca anəpaa ədzəməkii də gyara ŋga əndzənə. 1.13 Dan. 7.13; 10.5.¹⁴Talə talə makə əmputə kəbənə nə shiŋkinaakii. Makə gana ŋga gunə nə ginəkii ka ɓərənə. 1.14 Dan. 7.9; 10.6.¹⁵Ma səɗəkii əsə, makə sətə ci mana tibisa a ɓərə agi gunə nə ci ka ɓərənə. Makə wazənə ŋga ŋgyaaranə ŋga ma’inə a gəərə daba’ə vəna nə uurakii əsə. 1.15 14.2.¹⁶Ca kəsəpaa tikisanyinə məɗəfə da ciizəmakii. Ŋgila purəŋanə a shigi da makii. Kyakya’ə rəgwa nə ŋgila purəŋanəkii ka idənə. Pyapiɗənə makə ŋga uusəra nə kəŋwaciinəkii. 1.16 məɗəfə 4.5; ŋgila purəŋanə: 2.12; 19.15; Ibər. 4.12.¹⁷Ma kə nee nyi ka ci, wata nya kulagi atsaa səɗəkii makə mantə ənda. Ca kəsətə tə nyi də ciizəmanəkii, əŋki ci ka nyi, “Ga ha ŋgwalə: nyi nə ŋga təkəŋwanə da ŋga muudinə. 1.17 1.8; Dan. 8.17-18.¹⁸Da i əpinə nə nyi. Kə shi nya əŋki. Amma, ma əndzə’i, tə’i nyi da əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Tə’i nyi da baawəɗa agyanə wa da agyanə ha ŋga ndzaanə ŋga maməətə ənja. 1.18 Rooma 14.9; 1 Koor. 15.3-4,25-26.¹⁹Acii ha’ə, naahətə patənə ŋga uushi’iitə cii kwa nee, waatoo, uushi’iitə ca slənə əndzə’i da uushi’iitə na slənə aakəŋwa. ²⁰Wiinə sətə ci uushi’iitsə nee hə a moo banə: ma tikisanyiitə məɗəfə ətə nee hə da ciizəmaki, tii nə malaa’ikanyinə məɗəfə ətə ca nəhə Ikəliisiyanyinə məɗəfə. Ma uushi’iitsə ŋga əndzənə məɗəfə ŋga dzakə garəkuwanyinə əsə, tii nə Ikəliisiyanyinə məɗəfə.”

Ləkaləkatə ka Ikəliisiya ŋga Afisa.

¹Əndətə nee nyi a ba ka nyi, “Naahuu ka malaa’ikatə ca nəhə Ikəliisiya ŋga Afisa oo’i: 2.1 1.16,20; Af. 1.1.

Wiinə waɓənə da ma Əndətə kəsəpaa tikisanyinə məɗəfə da ciizəmakii, ca wiigi’i ahada uushi’inə məɗəfə ŋga əndzənə ətə ci ənjə a dzakə garəkuwanyinə davə. ²Kə bii ci oo’i: Kə shii nyi patənə ŋga ndzaanə goonə. Kə shii nyi makə sətə ndzaa unə də gazhi’waanə agi slənə goonə da sə’watənə goonə. Kə shii nyi əsə, paa unə ka vii rəgwa ka bwaya ənja, təya ndzaanə ahadoonə. Kə gəlatuunə ənjitə ca jirakə oo’i, masləkee ənjaaki nə tii, una shi ka pukəgi ba’atii oo’i, majirakinə nə tii. 2.2 2 Koor. 11.13; 1 Yooh. 4.1.³Agi sə’watənə nuunə ciɓənyinə ka putaaki, pooshi unə zhaarə əsə.

⁴Amma, tə’i uushi cuuna ɗa pooshi dzəgərə ka nyi, waatoo pooshi unə agi uuɗənə tə nyi ma’ə makə ŋga ŋukə. ⁵Acii ha’ə, buurətəmə oo’i, ka ŋgutə ha saŋə ŋusləgyuuna? Baamə ka Əntaŋfə, una slənə sətə njuuna slənə ŋga ŋukə. Maɗa pooshi unə baanə, ka dzənə nə nyi aaɓii unə, nya dzə ka ŋgərəgi ha ŋga dzakə də garəkuwanyinə goonə ka hatə ɗii ci davə. 2.5 2.16,22; 3.3,19.⁶Amma wiinə sənə cii kya dəla duunə agikii: kə bərapaa unə slənə ŋga Nikoolanyinə2.6 Ma Nikoolanyinə, mbərə mbərə nə dzəgunənatii da ŋga Balaamə. Tsaamuu 2.14. makə sətə bərapaa nyi slənatii əsə.

⁷Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a ba ka Ikəliisiyanyinə. Ma ənjitə jaalii, ka viinə nə nyi ka tii rəgwa ŋga adə pawə ŋga ənfutə ca vii əpinə agi Aləjana2.7 Əndə’i ləmə ŋga ha dagyə. ŋga Əntaŋfə.” 2.7 22.2,14,19; ’Wat. 2.8-9; 3.22; Əzaki. 28.13; 31.8; Mat. 13.9,43.

Ləkaləkatə ka Ikəliisiya ŋga Səmiirəna

⁸Əndətə nee nyi a ənə ka banə ka nyi, “Naahuu ka malaa’ikatə ca nəhə Ikəliisiya ŋga Səmiirəna oo’i: 2.8 1.8,18.

Wiinə waɓənə da ma Əndətə ŋga təkəŋwanə da ŋga muudinə ətə shi a əntəgi, amma kə ma’i ci da i əpinə agi maməətə ənja. ⁹Kə bii ci oo’i: Kə shii nyi ciɓə goonə, kə shii nyi ghanə goonə əsə. Amma, ma ka nyi, ənji wahə nuunə. Kə shii nyi, ma ənjitə ca jirakə oo’i, *Yahudiinə nə tii, agi waɓənə nə tii bwaya uushi’inə aashuunə. Amma, ma tii, əntaa Yahudiinə nə tii. Ənji ŋga *Seetanə nə tii. 2.9 2 Koor. 6.10; Yak. 2.5; Seetanə: 3.9; 2 Koor. 11.14-15.¹⁰Goona ŋgwalə acii taa mi patə ətə na ciɓee koonə. Shiimə oo’i, kadə nə Seetanə a gəlatə tuunə, ənjə a əjigərə hara ənji goonə aa furəshina, təya ciɓə ŋga baanə pu’u. Ndzaamə da vii gooŋga, taa əntənə cuuna əntə putə ŋga vii gooŋga goonə. Maɗa kə ɗii unə ha’ə, ka viinə nə nyi koonə əpinə ətə pooshi ka uudənə putə ŋga jaalanə goonə. 2.10 Mat. 10.28; 1 Koor. 9.24-25.

¹¹Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a ba ka Ikəliisiyanyinə. Ma ənjitə jaalii, ka mbəɗənə nə tii acii kanə tə tii aagi gunə, waatoo, əntənə ŋga bəra’inə. Paa ci ka əntənə ma’ə.” 2.11 20.6,14; 21.8.

Ləkaləkatə ka Ikəliisiya ŋga Parəgama

¹²Əndətə nee nyi a ənə ka banə ka nyi, “Naahuu ka malaa’ikatə ca nəhə Ikəliisiya ŋga Parəgama oo’i: 2.12 1.16.

Wiinə waɓənə da ma Slanda ŋgila purəŋanə ətə ca idə kyakya’ə rəgwa. ¹³Kə bii ci oo’i: Kə shii nyi hatə rii unə davə. Ma gyuunə ka ranə, asəkə giwa ŋga Seetanə da ŋwaŋuunaakii. Amma patə da ha’ə pooshi unə bwasee ka vii ka nyi gooŋga. Taa ka saa’itə ɓələgi ənji tə Antipa, əndə seedaaki ŋga gooŋga, pooshi unə kaaree ka nyi. Ma ca, kə ɓələgi ənji tə ci ahadoonə, asəkə giwa ŋga Seetanə.

¹⁴Amma, tə’i uushi’inə cuuna ɗa pooshi dzəgərə ka nyi, waatoo tə’i hara ənji ahadoonə ca nə’u dzəgunənə ŋga Balaamə. Ma ca, kə dzəgunətə ci ka Balaka makə sətə kagərə ci tə ənji *Isərayiila ka slənə ’waslyakəənə, ca kagərə tə tii ka adə zəmətə ɗii ənji ka uuləminə, təya aləhiinə əsə. 2.14 2.20; Ɓaan. 24.25; 25.1-3; 31.16; 2 Piita 2.15.¹⁵Ha’ə, tə’i ahadoonə ca nə’u dzəgunənə ŋga Nikoolanyinə. ¹⁶Acii ha’ə, baamə ka Əntaŋfə. Maɗa pooshi, ka dzənə nə nyi aaɓii unə pii, nya dzə ka panə da tii də ŋgila purəŋaanə shigi da maki.

¹⁷Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a ba ka Ikəliisiyanyinə. Ma ənjitə jaalii, ka viinə nə nyi ka tii zəmətə ɗəkəpaa Əntaŋfə dagyə, nya vii ka tii mambwaɗaɗa faara da i manaahə kura ləmə anəkii. Ma ləmətsa, pooshi əndə na shii, maɗaamə əndətə nii kya vii ka ci.” 2.17 Jab. 78.23-25; Yooh. 6.48-51; faara: Zak. 3.9; kura ləmə: 3.12; Isaa. 62.2; 65.15.

Ləkaləkatə ka Ikəliisiya ŋga Tiyatira

¹⁸Əndətə nee nyi a ənə ka banə ka nyi, “Naahuu ka malaa’ikatə ca nəhə Ikəliisiya ŋga Tiyatira oo’i: 2.18 1.14-15.

Wiinə waɓənə da ma *Uuzənə ŋga Əntaŋfə. Makə gana ŋga gunə nə ginəkii ka ɓərənə. Ma səɗəkii əsə, makə mana tibisa nə ci ka ɓərənə. ¹⁹Kə bii ci oo’i: Kə shii nyi slənə goonə, kə shii nyi uuɗənə goonə da vii gooŋga goonə əsə. Kə shii nyi tsakəshinə goonə da sə’watənə goonə. Weewee, ma slənə goonə ŋga əna, kə palee ka ŋga ŋukə.

²⁰Amma, tə’i uushi cuuna ɗa pooshi dzəgərə ka nyi. Kə vii unə rəgwa ka miitə ci ənjə a ’wa Izabyalə, kaa kya ndzaanə ahadoonə. Ma kya, agi jirakənə nə ki oo’i, ma sətə cii ta ba, da ma Əntaŋfə shigi. Amma saaweenə cii ta saawee ka ənjaaki də dzəgunə ka tii aləhiinə i adə zəmətə ɗii ənji ka uuləminə. 2.20 Ɓaan. 25.1-8; 1 Meem. 16.31; 2 Meem. 9.22,30; Slənə 15.20.²¹Kə kapaa nyi ka ki saa’ya kaa kya baanə ka nyi. Amma paa ki ka moo bwasee ka aləhiinə. ²²Acii ha’ə, ka gwakəpaanə nə nyi tə ki ka bwanea. Ma ənjitə ca ɗa aləhiinə da ki əsə, ka kyanə nə nyi ka tii bwaya ciɓa, see maa baa tii ka Əntaŋfə, təya bwasee ka nə’u sətə jigunyi ki ka tii. ²³Ka ɓələginə nə nyi tə ənji nə’unə tə ki. Də ha’ə shiinə patənə ŋga Ikəliisiya oo’i, nyi nəndə shii sətə a ədzəmə ənda da sətə cii kəya moo. Ka ki’itənə nə nyi taa ka wu agyuunə mbərə mbərə da slənaakii. 2.23 22.12; Irim. 11.20.

²⁴Ma unə ətsə asəkə vəranə ŋga Tiyatira, ətə pooshi nyi’u bwaya dzəgunəətsa, madzəgunəmə unə sətə ci hara ənjə a ’wa ‘ma’umbee haala ŋga Seetanə’ əsə, a ba nyi koonə: paa nyi ka kaanə koonə əndə’i slənə ma’ə. ²⁵Ma nə uushi cuuna ɗa: kəsətəmə təŋə təŋə tə sətə jigunyuunə da sətə cuuna slənə dəŋə ka saa’yatə nii kya dzə. 2.25 3.11.

^26-28Ma ənjitə jaalii, təya kəsəpaa slənaaki dəŋə ka muudinə, ka viinə nə nyi ka tii baawəɗa makə sətə upaa nyi acii Daadə, təya ndzaanə ka gayinə agyanə patənə ŋga slikərənyinə, təya ɗa ŋwaŋuunə agyanətii də zala tibisa, təya fəəsləgi tə tii makə sətə ci ənjə a fəəsləgi uuda, nya vii ka tii vooɗa ŋga pukə də ha. 2.26-27 12.5; 19.15; Jab. 2.8-9.

²⁹Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a ba ka Ikəliisiyanyinə.”

Ləkaləkatə ka Ikəliisiya ŋga Sarədisə

¹Əndətə nee nyi a ənə ka banə ka nyi, “Naahuu ka malaa’ikatə ca nəhə Ikəliisiya ŋga Sarədisə oo’i: 3.1 1.4,16.

Wiinə waɓənə da ma Əndətə da ŋunyi ma’yanə ŋga Əntaŋfə məɗəfə da i tikisanyinə məɗəfə. Kə bii ci oo’i: Kə shii nyi slənə goonə. Ma nə ənji ka nəhənə, da i əpinə nuunə, amma maməətəkii nuunə. ²Ma caamə nyi, gədamə nə slənə goonə akəŋwacii Əntaŋfwaaki. Acii ha’ə, vəɗəhəmə ka ŋunyinə, una ənə ka haɗatəgi də slənə goonə acii ga ca uudəpaa na. ³Buurətəmə sətə jigunyuunə da sətə fii unə. Dəmə də nə’utənə, una baanə ka Əntaŋfə. Maɗa pooshi unə və’ihə, ka dzənə nə nyi aaɓii unə makə sətə ci mahərə a dzə ka hərənə, pooshi unə na shii saa’i ŋga dzənaaki. 3.3 16.15; Mat. 24.43; 1 Tees. 5.1-2.⁴Tə’i hara ənji ahadoonə gi’u ətə makapaamə nətii nə ka slənə ’waslyakəənə. Kadə niinə a wii ka hakii da tii da i mabwaɗaɗa kəjeerənyinə ashiinə, acii kə mbu’i tii bahə ɗanə ha’ə. 3.4 6.11.

⁵Ma ənjitə jaalii, ka ŋganə nə tii mabwaɗaɗa kəjeerənə ha’ə makə ətsa. Paa nyi na əndzəgi ləmətii shaŋə asəkə ləkaləkatətə ɗii ləmə ŋga ənjitə ca upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə asəkəkii. Kadə nii kya ba akəŋwacii Daadə da malaa’ikanyinaakii oo’i, naaki nə tii. 3.5 Mat. 10.32; ləkaləkatə: 13.8; 17.8; 20.15; 21.27; Shig. 32.32; Jab. 69.29; Isaa. 4.3; Luka 10.20.

⁶Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a ba ka Ikəliisiyanyinə.”

Ləkaləkatə ka Ikəliisiya ŋga Filadaləfiya

⁷Əndətə nee nyi a ənə ka banə ka nyi, “Naahuu ka malaa’ikatə ca nəhə Ikəliisiya ŋga Filadaləfiya oo’i: 3.7 Isaa. 22.22; Mat. 16.19.

Wiinə waɓənə da ma Malaaɓa ənda, Əndə gooŋga əsə. Aciikii nə lakila ŋga makuvə ŋga ŋwaŋwə *Dawuda. Maɗa kə wunəgi ci, pooshi əndə mbee ka pa’əginə. Maɗa kə pa’əgi ci əsə, pooshi əndə mbee ka wunəginə ma’ə. ⁸Kə bii ci oo’i: Kə shii nyi slənə goonə. Kə shii nyi, gi’u nə baawəɗa goonə əsə, amma kə nə’utuunə tə dzəgunənaaki, makaareemuunə ka nyi. Wiitsə kə kapaa nyi makuvə furəŋə akəŋwaciiku, pooshi əndə pa’əginə. ⁹Fatəmə! Ma ənji ŋga Seetanə, waatoo majirakiitsə ca jirakə oo’i, Yahudiinə nə tii, ka kavənə nə nyi tə tii, kaa təya gəra’wə akəŋwacii unə. Davə shiinə tii oo’i, kə uu’i nyi tuunə. 3.9 2.9; Isaa. 49.23; 60.14.¹⁰Kə nə’utuunə waɓənaaki, una kəŋaanə ndihə ndihə də sə’watənə. Acii ha’ə, ka nəhənə nə nyi tuunə acii təɓəətə nə ənjə a təɓə tə duuniya patə ka gəlatənə də patənə ŋga ənja. 3.10 1.9; Luka 21.19; 1 Koor. 10.13; 2 Piita 2.9.¹¹Wanyitsə ka dzənə kədəhə. Kəsətəmə təŋə təŋə tə sətə jigunyii koonə, acii ga ənjə a ləwuma shikwa goonə. 3.11 2.10,25; 22.7,12,20; Zak. 2.14.

¹²Ma ənjitə jaalii, paa tii ka dzəginə shaŋə asəkə maɗuunə kuvə ŋga Əntaŋfwaaki. Ka kavənə nə nyi tə tii ka ndzaanə ka kila asəkəkii. Ka naahəvənə nə nyi ləmə ŋga Əntaŋfwaaki da ləmə ŋga vəranaakii aashitii. Ma vəranəkii, ci nə kura Urusaliima ətə na jima dadagyə dacii Əntaŋfwaaki. Ka naahəvənə nə nyi kura ləməki aashitii əsə. 3.12 2.17; 14.1; 21.2; 22.4; Əzaki. 48.35.

¹³Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a ba ka Ikəliisiyanyinə.”

Ləkaləkatə ka Ikəliisiya ŋga Lawədikiya

¹⁴Əndətə nee nyi a ənə ka banə ka nyi, “Naahuu ka malaa’ikatə ca nəhə Ikəliisiya ŋga Lawədikiya oo’i: 3.14 1.5; 19.11; Yooh. 1.3; 2 Koor. 1.20.

Wiinə waɓənə da ma Əndətə ci ənjə a ’wa ‘*Aamiina’, Əndə seeda ŋga gooŋga, pooshi jirakənə ashikii. Ci nə kilə ŋga patənə ŋga sətə ghənyi Əntaŋfə. ¹⁵Kə bii ci oo’i: Kə shii nyi slənə goonə: pooshi unə watsə watsə, pooshi unə bwasee dəŋwa’ə ka nə’unə tə nyi əsə. Maci taa watsə watsə nuunə taa bwaseenə dəŋwa’ə ka nə’unə tə nyi, kaɗa ka shiinə nə nyi sə ŋga ɗanə duunə. ¹⁶Yoo, makə ɗii ci, gədamə nuunə, ka tifyaginə nə nyi tuunə asəkə maki. ¹⁷Wanuunə ka banə oo’i, ənji gəna nuunə, pooshi uushi ghii unə, pooshi uushi cuuna moo əsə. Asee, mashiimuunə oo’i, unə nə matəgugunəkii ka shaŋə, maaghiinə nuunə, moorəfəkii, dimə də purəki. 3.17 Hoos. 12.9; 1 Koor. 4.8.¹⁸Wanyinə ka banə koonə, koona ɗərə əndzənə aciiki ətə sləwatə ənji ŋga’ə də gunə, koona ndzaanə ka ənji gəna; una ɗərə mabwaɗaɗa kəjeerənə aciiki ka umbee də purəkinə goonə acii ga ayinə a kəshi tuunə; una ɗərə kuzəka, koona ɓəzəvə aa gyuunə koona mbee ka nee ka uushi’inə. 3.18 6.11; 16.15.¹⁹Ma nya, ka ənjitə cii kya uuɗə cii kya wazə, nya dzalə tə tii əsə. Acii ha’ə, baamə ka Əntaŋfə, una nə’u tə nyi də ədzəmə rəŋwə. 3.19 Waɓ. 3.11-12; Ibər. 12.5-6.²⁰Wanyinə kəŋə ka dza makuva. Ma əndətə fii uuraki, ca wunəgi makuva, ka dzəgərənə nə nyi aa hakii aasii, ina adə zəmə ka hakii da i ci. 3.20 Mat. 8.11; Yooh. 14.23.

²¹Ma ənjitə jaalii, ka viinə nə nyi ka tii rəgwa ŋga ndzaanə ataŋgalaki asəkə dəgələ ŋwaŋuunaaki makə sətə jaalii nyi, wanyinə dasə ataŋgala Daadə asəkə dəgələ ŋwaŋuunaakii. 3.21 1.6; Mat. 22.44; Ibər. 8.1.

²²Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a ba ka Ikəliisiyanyinə.”

Ɗuunətənə tə Əntaŋfə gatə dadagyə

¹Ma daba’əkii, nya tsaamə, wata nya nee ka makuvə ŋga dagyə mawunəkii. Wata nya fa uura ŋga əndə ətə ca muu makə uutəma, waatoo ətə ’watəgi waɓənə ka nyi. Əŋki ci ka nyi, “Ŋgirawə aa hanə kaa nya ɓaarii ka hə sətə na slənə tyasə daba’ə ətsa.” ²Pii, wata Malaaɓa Ma’yanə a ŋgərəgi hiimaaki. Wata nya nee ka dəgələ ŋga ŋwaŋuunə dadagyə da Əndə dasə anəkii. 4.2-3 5.7; Jab. 11.4; 103.19.³Makə ŋunyi faariinə ətə ci ənjə a ’wa yasəpa da sarədisə nə kəŋwaciinəkii ka ɓərənə. Məŋganə a guŋutə də dəgələ ŋga ŋwaŋuunəkii, ca dzə də ɓərənə makə faara ətə ci ənjə a ’wa iməradə. 4.3 Əzaki. 1.26-28.⁴Tə’i hara dəgələnyinə ŋga ŋwaŋuunə pupusərə aji ənfwaɗə ətə guŋutəgi də dəgələ ŋga ŋwaŋuunəkii. Ma asəkə dəgələnyinəkii, gayinə pupusərə aji ənfwaɗə ndzaanə asəkəkii. Kə ŋgii tii mambwaɗaɗa kəjeerənyinə da i dara ŋwaŋuunə ŋga əndzənə anətii əsə. 4.4 gayinə: 5.5,8,10; 7.11,13; 11.16; 14.3; 19.4; Isaa. 24.23; mambwaɗaɗa kəjeerənyinə: 6.11.⁵Wata see pyapiɗənə ca dzə də shiginə anə dəgələ ŋga ŋwaŋuunəkii makə pyapiɗənə ŋga vəna, da wazənə laŋə makə dzanə ŋga vəna. Ma akəŋwaciikii, tə’i garəkuwanyinə məɗəfə ca hənə; waatoo tii nə ma’yanə məɗəfə ŋga Əntaŋfə. 4.5 8.5; 11.19; 16.18; 17.9; Shig. 9.24; 19.16; Əzaki. 1.13-14.⁶Ma akəŋwacii dəgələ ŋga ŋwaŋuutsa, tə’i uushi makə uunəva ətə ca ɓərə makə dyarugala. 4.6 15.2; Əzaki. 1.22; uushi’inə ənfwaɗə: 5.6,8,11; 6.1; 7.11; 14.3; 15.7; 19.4; Əzaki. 1.5-12; 10.14.

Tə’i uushi’inə ənfwaɗə da i əpinə a matii ətə guŋutə də dəgələ ŋga ŋwaŋuutsa. Tə’i ginə ŋga uushi’iitsə taa dama patə ashitii, daba’atii da akəŋwaciitii. ⁷Ma uushi ŋga təkəŋwanə, makə livarə nə ci. Ma ŋga bəra’inə əsə, makə la nə ci. Ma kəŋwaciinə ŋga makkənə ŋga uushi’iitsa, makə ŋga əndə shiŋkinə. Ma ŋga ənfwaɗənə, makə ŋga zhira ca ləɗə nə ci. ⁸Taa ŋgutə rəŋwə agi uushi’iitsə ənfwaɗə da i əpinatii, tə’i ci da bəbu’wə kuwa. Taa dama patə, tə’i ginə ashitii. Vəɗə da uusəra nə tii ka ka wanyanə, yadə əpisəka, təya ba, 4.8 1.17; 11.17; Isaa. 6.2-3; Əzaki. 1.18; 10.12.

“Malaaɓakəya, malaaɓakəya, malaaɓakii

nə Slandana, Əntaŋfə, Əndə baawəɗa.

Ci nəndə ŋukə, ci nəndə əndzə’i, ci əsə na shi!”

⁹Agi kanə nə uushi’iitə wanyanə ŋga ɗuunətənə da kuyiriinə tə Əndətə dasə asəkə dəgələ ŋga ŋwaŋuunə, ətə da i əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. ¹⁰Taa guci patə kii tii wanyanə, ma gayiitə pupusərə aji ənfwaɗə natii, wata təya gərə’waanə akəŋwacii Əndətə dasə asəkə dəgələ ŋga ŋwaŋuuta, waatoo akəŋwacii Əndətə da i əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə, təya vii ɗuunuunə ka ci, təya dəəɗəgi dara ŋwaŋuunatii akəŋwacii dəgələ ŋga ŋwaŋuuta, təya ba,

¹¹“’Ya’ə Əntaŋfə, Slandaniinə, 4.11 ’Wat. 1.1,31; Səniinə 5.9,12; 11.15,17; 12.10; 15.3-4; 19.6.

kə mbu’i hə bahə ɗuunətənə tə hə,

da dəlanə də hə, ha ɗa ŋwaŋuunə,

acii hə ɗii taa mi patə,

də moonaaku ghənyi hə tə tii, ndzaa tii.”

Mafuuɗə ləkaləkatə acii Əntaŋfə

¹Wata nya nee ka mafuuɗə ləkaləkatə da ciizəma Əndətə dasə asəkə dəgələ ŋwaŋuunə. Manaahəkii nə ba’a da səkə ŋga ləkaləkatəkii. Manyi’əkii hakii məɗəfə nə ma ŋga ləkaləkatəkii də ɓuka. 5.1 10.2; Isaa. 29.11; Əzaki. 2.9-10; Dan. 12.4,9.²Wata nya nee ka maɗuunə malaa’ika, ca ŋgəree ka uurakii, əŋki ci, “Wu mbu’i bahə əndzəgi ɓuka a ma mafuuɗə ləkaləkatə, ca wunəpana?” ³Ma nee nyi, pooshi əndə dagyə taa a duuniya taa agi ənjə agu’u ətə mbu’i bahə wunəpaa mafuuɗə ləkaləkatəkii bahə ca tsaamətə aasəkəkii. ⁴Ma nyi, kə kiwə nyi ka shaŋə acii pooshi ənji upaa əndətə mbu’i bahə wunəpaa mafuuɗə ləkaləkatəkii, bahə ca tsaamətə aasəkəkii. ⁵Wata rəŋwə agi gayiitə a ba ka nyi, “Ga ha tuu, tsaamuu, wiitsə Əndətə ci ənjə a ’wa ‘Livarə ŋga slikərənə ŋga Yahuda’, waatoo maɗuunə jijinə ŋga *Dawuda. Ma ca, kə jaalii ci. Jaalanaakii vii ka ci baawəɗa ŋga əndzəgi də ɓukatsə hakii məɗəfə, ca wunəpaa mafuuɗə ləkaləkatətsa.” 5.5 4.4; ’Wat. 49.9; Mat. 1.1; Rooma 1.3-4; Ibər. 7.14.

⁶Ma ahadahada dəgələ ŋwaŋuunə da uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii da ahada gayiita, kə nee nyi ka *Uundzə Baga kəŋə. Makə kə lagi ənji uurakii nə ci. Tə’i ci da mapa məɗəfə anəkii da i ginəkii məɗəfə əsə. Ma giitə məɗəfə, ŋunyi ma’yanə ŋga Əntaŋfə məɗəfə nə tii. Əntaŋfə sləkee ka tii aasəkə duuniya patə. 5.6 4.6-7; Uundzə Baga: 5.9,12; 6; 7.17; 12.11; 13.8; Isaa. 53.7; Irim. 11.19; Yooh. 1.29; 1 Piita 1.19; ma’yanə məɗəfə: 4.5; Zak. 3.9.⁷Wata Uundzə Bagatə a dzə ka luu mafuuɗə ləkaləkatətə da ciizəma Əndətə dasə asəkə dəgələ ŋwaŋuunə. 5.7 4.2,9; 5.1,13; 6.16; 7.10,15; 19.4; 20.11; 21.5; 1 Meem. 22.19; Isaa. 6.1; Əzaki. 1.26-28; 10.1.⁸Ma kə liwə ci, wata uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii da gayiitə pupusərə aji ənfwaɗə a gərə’waanə akəŋwacii Uundzə Bagata. Taa wu agitii, da i kəzhimbərə aciikii, da i kwalakə ŋga əndzənə aciikii əsə, pasə da i urədya asəkəkii. Ma urədikii, ci ndzaanə ka də’wa ŋga ənji ŋga Əntaŋfə. 5.8 8.3-4; Jab. 141.2; kəzhimbərə: 15.2.⁹Təya ka kura wanyanə, təya ba, 5.9 4.11; 5.6; 7.9; 14.3; Jab. 96.1.

“Kə mbu’i hə bahə ŋgərə mafuuɗə ləkaləkatə,

ha əndzəgi ɓukatə a makii,

acii kə ɓələgi ənji tə hə.

Də əjigi idənaaku ɗərəgi hə ənji ka Əntaŋfə

taa agi ŋgutə slikərənə, taa ŋgutə uura əsə

da hanyinə ŋga duuniya patə,

¹⁰ha kavə tə tii 5.10 1.6.

kaa təya ndzaanə ka limanyinə agi ŋwaŋuunaaku,

kaa təya paslə tə Əntaŋfə,

təya ɗa ŋwaŋuunə agyanə duuniya.”

¹¹Yoo, nya ənə ka tsaamənə, nya nee ka malaa’ikanyinə laŋə, pooshi əndə ɓaanatənə, təya guŋutə də dəgələ ŋwaŋuunə da uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii da gayiita. 5.11 malaa’ikanyinə: Ayb. 1.6; Dan. 7.10; Ibər. 12.22.¹²Ma nya fa, təya ŋgəree ka uuratii ka ka wanyanə, təya ba, 5.12 4.11.

“Ma ha, Bagatə ɓələgi ənji,

tə’i hə da baawəɗa, da waha, da shiinə, da ŋgeerənə.

Kə mbu’i hə bahə dəlanə də hə,

ənjə a ɗuunətə tə hə, ənjə a kuyirii tə hə.”

¹³Ma nya fa əsə, taa ŋgutə uushi da i əpinə a makii dadagyə da a duuniya da agi ənjagu’u da agi uunəvənyinə, tii patə, təya ka wanyanə, təya ba, 5.13 Jab. 150.6; Fil. 2.10.

“Dəlaamə də Əndətə dasə asəkə dəgələ ŋwaŋuunə

tii da Uundzə Baga.

Dəlaamə də tii putə ŋga ɗuunuunatii da baawəɗatii

ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə.

Kuyirii amə tə tii.”

¹⁴Wata əŋki uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii, “Wa ca ɗa ha’ə.” Gayiitə natii əsə, təya gərə’waanə, təya paslə tə Əntaŋfə da tə Uundzə Bagata.

Əndzəginə ŋga Uundzə Baga tə ɓukanyinə a ma ləkaləkatə

¹Ma daba’əkii, nya nee ka Uundzə Bagata, ca əndzəgi rəŋwə agi ɓukanyiitə məɗəfə a ma ləkaləkatəta. Wata, ma nya fa, rəŋwə agi uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii a ŋgəree ka uurakii makə dzanə ŋga vəna, əŋki ci, “Shiwa!” ²Ma nya tsaamə, wata nya nee ka mabwaɗaɗa təhwa da əndə a ba’akii. Ma əndəta, da i kwadza aciikii nə ci. Ənjə a vii ka ci dara ŋga jaalanə, ca palə də jaalanə, ca dzə ka tsakə jaalanə. 6.2-8 19.11,14; Zak. 1.8; 6.1-7.

³Uundzə Bagatə a ənə ka əndzəgi bəra’inə ŋga ɓukanyiitə a ma ləkaləkatəta. Wata, ma nya fa əsə, bəra’inə ŋga uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii a ba, “Shiwa!” ⁴Wata əndə’i madizə təhwə a shigi. Ma əndətə a ba’akii, kə vii ənji ka ci magərə ŋgila purəŋanə, ənjə a vii ka ci baawəɗa ŋga guŋutə də panə asəkə duuniya, ənji shiŋkinə a ɓəələshinə.

⁵Uundzə Bagatə a ənə ka əndzəgi makkənə ŋga ɓukanyiitə a ma ləkaləkatəta. Wata, ma nya fa əsə, makkənə ŋga uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii a ba, “Shiwa!” Ma nya tsaamə, wata nya nee ka madədəŋwə təhwa. Ma əndətə a ba’akii, da i sə ŋga gəla də uushi’inə aciikii nə ci. ⁶Wata nya fa waɓənə əsə makə uura ŋga əndə ahada uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii, ca ba, “Reeta ŋga taasawa ŋga səkəŋwə tanə taa taasawa da reeta ŋga jika tanə ɗərəginə ənji də kwaɓa ŋga ka uusəra rəŋwə! Amma ga ənjə a saawee ka maara da ma’i inaba.”

⁷Uundzə Bagatə a ənə ka əndzəgi ənfwaɗənə ŋga ɓukatə a ma ləkaləkatəta. Wata, ma nya fa, ənfwaɗənə ŋga uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii a ba, “Shiwa!” ⁸Ma nya tsaamə, wata nya nee ka dəfwa’a ŋga təhwa. Ma əndətə a ba’akii, ‘Wa’ nə ləməkii. Ha ŋga ndzaanə ŋga maməətə ənjə a dzə də nə’unə tə ci ba’ə ba’a. Kə vii ənji ka tii baawəɗa agyanə əndə’i purəŋanə rəŋwə agi ənfwaɗə ŋga duuniya ka ɓəələ ənji də ŋgila purəŋanə, i də maɗəfənə, i də bwaneanyinə, i də dabanyinə ŋga bilinə. 6.8 Irim. 14.12; Əzaki. 14.21; Hoos. 13.14.

⁹Uundzə Bagatə a ənə ka əndzəgi tufənə ŋga ɓukatə a ma ləkaləkatəta. Nya tsaamə aatsa ha ŋga ɗa sataka ka Əntaŋfə, wata nya nee ka ma’yanyinə ŋga ənjitə ɓəələgi ənji putə ŋga waaza waɓənə ŋga Əntaŋfə, acii kə ndzaa tii ka ənji gooŋga agi waazanatii. 6.9 1.2,9; 12.11,17; 19.10; 20.4; 1 Yooh. 1.1-2.¹⁰Təya ka vurənə də ŋgeerənə, əŋki tii, “’Ya’ə Slandana, Maɗuunəkii, Malaaɓakii, Əndə gooŋga. Ca’ə guci gəraniinə la gəŋwanaaku agyanə ənji *duuniya putə ŋga ɓələnə tiinə, ha ɗa ka tii ciɓə kwa?” 6.10 18.24; Jab. 13.2-3; Dzək. 32.43; Luka 18.7.¹¹Wata ənjə a vii ka taa wu agitii marəma, əŋki ənji ka tii, “Gəreemə gi’u zəku’i, kaa laŋənə ŋga ndzəkəŋushi’inuunə a mbu’u, waatoo guvii-slənənyinə goonə ətə ci ənjə a ɓəələgi makə sətə ɓəələgi ənji tuunə noonə.” 6.11 marəma: 3.5,18; 4.4; 7.9,13; 19.8,14; Isaa. 61.10.

¹²Uundzə Bagatə a ənə ka əndzəgi kuwanə ŋga ɓukatə a ma ləkaləkatəta. Ma nya nee, wata gəgədzənə nə hanyinə də ŋgeerənə, uusəra a ɗagi jakə jakə makə mandə kəbənə, ləgiɗə əsə, ca ɗagi dizə yarə yarə makə idəna. 6.12-13 8.5,12; 11.13,19; 16.18; Yaw. 2.10; Mat. 24.29.¹³Kwaalyanə nə tikisanyinə aa duuniya makə poo ŋga mana ənfutə gaŋgəzətə məɗa. ¹⁴Səkəntaŋfə a fuuɗəgi makə ədza, ca rarə’igi. Giŋunyinə da təpurə ətə ahada uunəvə patə, pooshi tii ma’ə ka hatii ŋga ŋukə. 6.14 16.20; 20.11; Isaa. 34.4; Ibər. 1.11-12.¹⁵Ma meeminə ŋga duuniya da gayinə, da gayinə ŋga soojiinə, da ənji gəna, da madiigərə ənji, da patənə ŋga hara ənji, maviinə da dimwanyinə patə, kə huyi tii ka umbənə aagi giŋunyinə da ɓurəhənyinə. 6.15 Isaa. 2.10,19,21; 24.21.¹⁶Təya ba ka giŋunyinə da faariinə, “Uulyaanəmə keenə, una umbee keenə acii ga Əndətə dasə asəkə dəgələ ŋwaŋuunə a nee keenə, una umbee keenə acii ciɓətə nə *Uundzə Baga a ɗa keenə putə ŋga maɓətəsəkaakii. 6.16 5.7; Hoos. 10.8; Luka 23.30.¹⁷Acii kə mbu’ya bwaya uusəra ŋga maɓətəsəkatii. Wu saŋə na mbee ka sə’watəna?” 6.17 Yaw. 2.11; Nahu. 1.6; Zeef. 1.14-18; Mal. 3.2.

Ənji *Isərayiila dəbu’u gya’ə da ənfwaɗə pu’unə aji ənfwaɗə

¹Ma daba’əkii, kə nee nyi ka malaa’ikanyinə ənfwaɗə kəŋə kəŋə, rəŋwə taa ka ŋgutə purəŋanə ŋga duuniya. Makəəsəkii aciitii nə məɗənyinə ənfwaɗə ŋga duuniya, acii ga məɗə a əgya taa aanə hanyinə taa aanə uunəvə taa ka ənfwa. 7.1 9.14-15; Irim. 49.36; Dan. 7.2.²Wata, ma nya nee, əndə’i malaa’ika a jiga da tsaaŋwə da i sə ŋga ɗa də sagida ŋga Əntaŋfə mambəɗəkii aciikii. Ca ŋgəree ka uurakii, ca ba ka malaa’ikanyiitə ənfwaɗə ətə vii Əntaŋfə ka tii baawəɗa ŋga ciɓeenə ka duuniya da uunəva, ³əŋki ci ka tii, “Goona ciɓee ka duuniya i uunəva taa ənfuginə zəku’i, see maa ɗaaɗaviinə sagida aakəŋwacii ənji nə’unə tə Əntaŋfə gaamə.” 7.3 9.4; 14.1,3; 22.4; Əzaki. 9.4,6.⁴Wata ənjə a ba ka nyi oo’i, ma laŋənə ŋga ənjitə ɗii ənji sagida aakəŋwaciitii, dəbu’u gya’ə da ənfwaɗə pu’unə aji ənfwaɗə. Agi slikərənyinə pu’u aji bəra’i ŋga ənji Isərayiila shigi tii. 7.4-8 14.1,3; 21.12-13.⁵Waatoo, kə ɗii ənji sagida ka ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Yahuda; ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Ruubinə; ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Gada; ⁶ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Asarə; ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Nafətalima; ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Manasa; ⁷ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Simiyoonə; ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga *Leewi; ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Isakara; ⁸ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Zabuloonə; ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Yusufu; ənji dəbu’u pu’u aji bəra’i agi slikərənə ŋga Beejaminə əsə.

⁹Ma daba’əkii, ma nya tsaamə, wata nya nee ka daɓaala, pooshi ɓaanatənə acii laŋənatii. Taa ŋgutə slikərənə patə, davə nə tii, uuranyinə da hanyinə ŋga duuniya patə, davə nə tii. Kəŋə kəŋə nə tii patə akəŋwacii dəgələ ŋwaŋuunə da akəŋwacii Uundzə Bagata. Taa wu agi ənjita, da i marəma ashikii nə ci, taa wu da i ba ŋga slifa aciikii əsə, ka dəlaginə də Əntaŋfə. 7.9 5.9; 6.11; Leew. 23.40.¹⁰Təya ŋgəree ka uuratii, təya ba,

“Kə kuyirii inə tə Əntaŋfə.

Dasə nə ci asəkə dəgələ ŋwaŋuunə.

Kə kuyirii inə tə *Uundzə Baga əsə,

acii daciitii shi luupaanə.” 7.10 5.7.

¹¹Patənə ŋga malaa’ikanyiitə guŋutə də dəgələ ŋwaŋuunə kəŋə kəŋə, da gayiita da i uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii, təya gərə’waanə akəŋwacii dəgələ ŋwaŋuunə, təya paslə tə Əntaŋfə, 7.11 4.4,6.¹²təya ba, “*Aamiina. Ŋga Əntaŋfə gaamə nə shiinə, da gawuunə, da baawəɗa. Kuyirii amə tə ci, ama dəla də ci, ama ɗuunətə tə ci ŋga ha’ə ndəŋwə ndəŋwə. Aamiina.” 7.12 4.11.

¹³Wata rəŋwə agi gayiitə a ləgwa ka nyi, əŋki ci, “I wu saŋə nə ənjitsə da i marəma ashitəya? Dama shi təya?” 7.13 6.11; 7.9.¹⁴Nya ba ka ci, “Mashiimə nyi ɗii gawaaki, see hə shii.” Əŋki ci ka nyi, “Ma ənjitsa, tii sə’watə bwaya ŋgəra’wa, təya kuɓəgi marəmənyinatii də idənə ŋga *Uundzə Baga, ca ənəgi tyaslyaslya. 7.14 1.5; 22.14; Jab. 51.9; Dan. 12.1; Mat. 24.21.¹⁵Ci ɗii tii kəŋə kəŋə akəŋwacii dəgələ *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, təya paslə tə ci vəɗə da uusəra asəkə kuvaakii. Ma Əndətsə dasə asəkə dəgələ ŋwaŋuunə, ka nəhənə nə ci tə tii. 7.15 21.3.¹⁶Pooshi maɗəfənə taa ma’igiirənə na ɗa tə tii ma’ə, pooshi uusəra na ətsa tə tii ma’ə, pooshi matsəfəha əsə. 7.16 Isaa. 49.10.¹⁷Acii ma Uundzə Bagatsə akəŋwacii dəgələ ŋwaŋuunə, ci na ndzaa ka magəratii, ca kərə tə tii ka gəərə ŋga ma’iitə ca vii əpinə, təya sa davə. Kadə nə Əntaŋfə a taaɗəgi ka tii kiinə agitii.” 7.17 5.6; 21.6; Yooh. 10.10,11; Əzaki. 34.11-16,23-24; kiinə: 21.4; Jab. 126.5-6; Isaa. 25.8.

Əndzəginə ŋga *Uundzə Baga məɗəfənə ŋga ɓuka a ma ləkaləkatə

¹Uundzə Bagatə a ənə ka əndzəgi məɗəfənə ŋga ɓukatə a ma ləkaləkatəta. Wata dza’ə shikə shikə ənjə a zavə dadagyə ŋga reeta ŋga tibisa. 8.1 Zak. 2.17; Hab. 2.20.²Wata nya nee ka malaa’ikanyinə məɗəfə. Tii nəndə kəŋə kəŋə akəŋwacii Əntaŋfə. Ənjə a vii ka tii uutəmanyinə məɗəfə. 8.2 uutəmanyinə: Jasə. 6.4,6; Mat. 24.31.³Əndə’i malaa’ika a shi da i kwalakə ŋga əndzənə aciikii ŋga ɗəzə də urədya. Ca shi, ca kəŋaanə aɓii ha ŋga ɗa sataka ətə ghənyi ənji də əndzənə. Ənjə a vii ka ci urədya laŋə kaa ca tsakəvə aagi də’wa ŋga ənji ŋga Əntaŋfə patə, ca ɗəzə agyanə ha ŋga ɗa sataka ŋga əndzənə akəŋwacii dəgələ ŋwaŋuunə. 8.3 5.8; Shig. 30.1,3.⁴Wata makiirənə ŋga urədita da də’wa ŋga ənji ŋga Əntaŋfə a ɗəzə aadəgyə acii malaa’ikata, ca mbu’u aakəŋwacii Əntaŋfə. ⁵Ma daba’əkii, malaa’ikatə a ŋgərə kwalakə ŋga urədita, ca fəɗəvə ila ŋga guutə anə ha ŋga ɗa sataka aasəkəkii, ca kyagərə kwalakəkii aasəkə duuniya. Wata wazənə makə dzanə ŋga vəna da i pyapiɗənə makə pyapiɗənə ŋga vəna da i gəgədzənə ŋga hanyinə. 8.5 4.5; 6.12-13; Leew. 16.12; Əzaki. 10.2.

Uutəmanyinə

⁶Wata malaa’ikanyiitə məɗəfə da i uutəmanyinatii a tasəka kaa təya ədə uutəmatii.

⁷Malaa’ika ŋga təkəŋwanə a ədə uutəmaakii: pii wata laarənyinə da gunə gwazə da idəna ca əja aanə duuniya. Wata purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga duuniya, kə ətsagi; purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga ənfuginə əsə, kə ətsagi; patənə ŋga katə’wə kuzəna, kə ətsagi. 8.7-12 9.15,18; Əzaki. 5.2,12.8.7 Shig. 9.23-25.

⁸Bəra’inə ŋga malaa’ika a ədə uutəmaakii əsə. Wata ənjə a ŋgərə uushi makə maɗuunə giŋwə ətə ca ətsa, ənjə a kagərə aagi uunəva. Wata purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga uunəvə a zhi’igi ka idəna. 8.8 16.3-4; Shig. 7.20,21.⁹Patənə ŋga uushi’iitə da i əpinə amatii agi uunəvəta, kə məətəgi tii. Patənə ŋga kumbawalənyiitə davə əsə, kə ɓiiyigi.

¹⁰Makkənə ŋga malaa’ika a ədə uutəmaakii əsə. Wata maɗuunə tikisa a kulyagərə dadagyə, ca dzə də hənənə makə garəkuwa. Aagyanə purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga gəərənyinə da gu’u ma’inə kulyagərə tikisakii. ¹¹Ma ləmə ŋga tikisakii, ‘Ŋgərəkikinə’. Wata purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga ma’inə a ɗagi ŋgərəkiki. Ənji laŋə məəki acii ŋgərəkikinə ŋga ma’inəkii. 8.11 Irim. 8.14.

¹²Ənfwaɗənə ŋga malaa’ika a ədə uutəmaakii əsə. Wata kə gali purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga ɓərənə ŋga uusəra da ləgiɗə da ŋga tikisanyinə. Pooshi ɓərənə ka purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga kanə ŋga uusəra, ha’ə nə vəɗə əsə. 8.12 6.12-13; Isaa. 13.10; Əzaki. 32.7-8.

¹³Ma daba’əkii, nya tsaamə, nya nee ka zhira ca ləɗə agintaŋfə. Ca tuu də ŋgeerənə, “Kawa’ə! Kawa’ə! Kawa’amə ənji duuniya! Maɗa kə əgi malaa’ikanyiitsə mbəɗaanə makkə tə uutəmanyinatii, ka kulyaanənə nə ciɓə koonə laŋə.”

¹Wata malaa’ika ŋga tufənə a ədə uutəmaakii. Ma nya tsaamə, wata nya nee ka tikisa ətə kulyagərə aa duuniya. Ənjə a vii ka ci uuzənə ŋga makuvə ŋga makurəŋə gu’u ŋga zanə. 9.1 makurəŋə gu’u: 11.7; 20.1; Ayb. 26.6; 28.22; Luka 8.31; 2 Piita 2.4.²Tikisakii a wunəgi ma ŋga gu’ukii. Wata makiirənə a pukyagi asəkə gu’ukii makə ətsanə ŋga maɗuunə kuva, ca əndəgi uusəra da səkəntaŋfə. 9.2 ’Wat. 19.28; Shig. 19.18.³Ayiwanyinə a shigi agi makiirənəkii aasəkə duuniya. Ənjə a vii ka tii tsarə ŋga baawəɗa ŋga həəhənə makə ŋga arədədənə. 9.3-11 Shig. 10.12-20.⁴Ənjə a ba ka tii, ga təya ciɓee ka kuzəna taa ka ŋgutə tsarə ŋga ba da ənfuginə. Amma, wa təya ciɓee ka ənjitə pooshi sagida ŋga Əntaŋfə akəŋwaciitii tanə. 9.4 7.2-3.⁵Ənjə a vii ka tii rəgwa ŋga ciɓeenə ka tii ŋga ləgiɗə tufə, amma ga təya ɓəələgi tə tii. Ma zəmənə ŋga ciɓəkii əsə, makə ətə ci əhənə ŋga arədədənə a zəmə ənda. ⁶Ma agi ləgiɗətə tufə, ka alənə nə ənji shiŋkinə wa, amma paa tii ka upaanə shaŋə. Ka uuɗənə nə tii məətəginə, amma ka huyinə nə wa aciitii. 9.6 Ayb. 3.21; Irim. 8.3.

⁷Ma ayiwanyinəkii, makə təhinə ŋga paginə nə tii, da i uushi makə dara əndzənə agyanətii. Makə ŋga ənji shiŋkinə nə kəŋwaciinətii əsə. 9.7 Ayb. 39.19-20; Yaw. 2.4.⁸Makə shiŋkinə ŋga makinə nə shiŋkinatii də gərənə. Linyinətii əsə, makə ətə a ma livara. 9.8 Yaw. 1.6.⁹Ma a ədzəmətii, tə’i uushi makə kərəmə ŋga tibisa. Makə wazənə ŋga moota-təhinə laŋə, təya dzə ka panə, nə bəbu’watii ka wazənə. 9.9 Yaw. 2.5.¹⁰Ma gazhatii da zəmənə ŋga əhənatii, mbərə mbərə da ŋga arədədənə. Da gazhatii nə tii da baawəɗa ŋga ciɓeenə ka ənji ŋga ləgiɗə tufə. ¹¹Tə’i ŋwaŋwatii, malaa’ika nə ci. Aaciikii ba’avə ənji makurəŋə gu’u ŋga zanə. Ma ləməkii də uura *Ibəraaniya, Abadanə. Də uura Gərikə əsə, Apooliyanə, makə banə, əndə zaginə.

¹²Ma kawa’amə ŋga təkəŋwanə, kə dzəgi. Ma daba’ə ətsa, tə’i kawa’anyinə bəra’i na shi.

¹³Wata malaa’ika ŋga kuwanə a ədə uutəmaakii. Ma nya fa, wata əndə’i uura a shigi danə taŋgalanyinə ənfwaɗə ŋga ha ŋga ɗa sataka, ətə ghənyi ənji də əndzənə akəŋwacii Əntaŋfə. 9.13 8.3; Shig. 30.1-3.¹⁴Uurakii a ba ka kuwanə ŋga malaa’ikata, əŋki ci, “Kapaa tə malaa’ikanyiitə ənfwaɗə ətə shi ənjə a anəgi tə tii a gəərə Ufəratisa.” 9.14 7.1; Dzək. 1.7.¹⁵Wata kuwanə ŋga malaa’ikatə a kapaa tə tii. Ma təya, kə tasəkapaa ənji tə tii ka slənənə agi saa’ita, waatoo, agi tibisəta ŋga uusərata ŋga ləgiɗəta da ŋga fəzəta. Ma slənatii, ɓəələginə tə patənə ŋga purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga ənja. 9.15 8.7-12.¹⁶Wata soojiinə a shi a ba’a təhinə. Kə bii ənji ka nyi laŋənatii: miliyoonə gya’ə bəra’i.

¹⁷Wiinə makə sətə nee nyi ka təhinə da ənjitə a ba’atii agi uushi’iitə ɓaarii ənji ka nyi: ma ənjitə a ba’a təhinəkii, tə’i kərəmə ŋga tibisa a ədzəmətii dizə makə gunə da shigəna da shishima shishima. Ma nə ŋga təhinəkii, makə ŋga livarənyinə. Gunə da makiirənə da baruuda ətə ca tsakə iza’unə ca bujika da matii. 9.17 Ayb. 41.10-12.¹⁸Də ha’ə ɓəələgi ənji tə purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga ənja, waatoo, də guuta da makiiriita da baruudətə ca bujika a ma təhiita. ¹⁹Acii da matii da da gazhatii nə baawəɗa ŋga təhinəkii. Ma gazhatii, makə ŋga rəhunə da nəkii nə tii. Də ci ci təya iidə ənja.

²⁰Ma ənjitə mbəɗaanə ətə maɓəələgimə uushi’iitsə tə tii, pooshi tii baanə ka Əntaŋfə. Paa tii bwasee ka bwaya slənatii. Mabwaseemə tii ka paslə ginaajinyinə da uuləminə ŋga əndzənə taa ŋga ŋgutə tsarə ŋga tibisa taa ŋga faara taa ŋga ənfwa. Ma uushi’iitsə cii təya paslə, paa tii ka nee ka uushi’inə, paa tii ka fa uushi’inə, paa tii ka mbee ka wiinə əsə. 9.20-21 16.9; Shig. 20.13-15.9.20 Dan. 5.4,23; Jab. 135.15-17; Isaa. 44.9-20.²¹Ma ənjitsa, pooshi tii baanə ka Əntaŋfə, paa tii bwasee ka ɓəələhiinə da ɗaaɗa sə ŋga hiila, paa tii bwasee ka aləhiinə da hərənə əsə.

Malaa’ika da uundzə ləkaləkatə aciikii

¹Ma daba’əkii, nya nee ka əndə’i maɗuunə malaa’ika ca jima dagintaŋfə da i kuraɓiinə ashikii da i məŋganə anəkii. Makə uusəra nə kəŋwaciinəkii ka ɓərənə. Makə ənfwə ŋga gunə nə shiraŋəkii əsə. 10.1 4.3.²Tə’i uundzə ləkaləkatə mawunəkii aciikii. Ca ka səɗə ciizəmanəkii anə uunəva. Ma səɗə madzənakii əsə, anə hanyinə. 10.2 5.1; 10.8.³Ca ŋgəree ka uurakii, ca ’wa makə tuunə ŋga livara. Wata dzanə ŋga vənə məɗəfə a muu. 10.3 Irim. 25.30-31; Hoos. 11.10.⁴Makə muyi tii, ma ətsə kaa nya naahə, wata ma nya fa, əndə a waɓya da nyi dadagyə. Əŋki ci ka nyi, “Ga ha naahə sətə bii dzanə ŋga vənə məɗəfə, wa ca ndzaa ma’umbeekii.” ⁵Wata malaa’ikatə kəŋaanə anə uunəva da anə hanyinə a maɗee ka ciinəkii ŋga ciizəmanə aadəgyə, ⁶ca jiɗəgi də ləmə ŋga Əntaŋfə ətə da i əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Ci tagii ha dadagyə da ha a panə da uunəva da i uushi’iitə asəkətii patə. Malaa’ikakii a ba, “Pooshi səkəpaanə ma’ə! 10.6 Jab. 146.6; Dan. 12.7; Slənə 4.24.⁷Ma saa’itə nə məɗəfənə ŋga malaa’ika a ədə uutəmaakii, saa’ikii nə Əntaŋfə a uudəpaa aniya ŋga ma’umbee uushaakii makə sətə bii ci ka lyawarənaakii, waatoo anabiinaakii.” 10.7 22.6; Irim. 25.4; Am. 3.7-8.

⁸Wata uuratə fii nyi ca waɓə da nyi dadagyə a ənə ka banə ka nyi, “Duu, luuwu mawunə ləkaləkatətsə acii malaa’ikatsə kəŋə anə uunəva da anə hanyinə.” 10.8-10 Əzaki. 2.8–3.3.⁹Nya dzə aaɓii malaa’ikata, nya ba ka ci, “Vii ka nyi uundzə ləkaləkatətsa.” Əŋki ci ka nyi, “Ŋgəruu, ha tsəɓəgi. Ma a maku, ka fanə nə hə ndikə ndikə makə moozəŋa. Amma ka hwarakəginə a səkəku.” ¹⁰Nya luu uundzə ləkaləkatətə aciikii, nya tsəɓəgi. Ma nya fa, ndikə ndikə makə moozəŋa. Amma, makə ndagərə nyi, ma nya fa, kə hwarakəgi a səkəki. ¹¹Əŋki ənji ka nyi əsə, “Tyasə, ka ənənə nə hə ka ɗa anabaakwaanə agyanə hanyinə da slikərənyinə da uuranyinə laŋə da agyanə meeminə laŋə.”

Seedawanyinə ŋga Əntaŋfə bəra’i

¹Wata ənjə a vii ka nyi uushi makə zala ŋga gəla də uushi’inə. Əŋki ənji ka nyi, “Maɗətə, duu, ha gəlatə maɗuunə kuvə ŋga Əntaŋfə da ha ŋga ɗa sataka, ha ɓaanatə tə ənjitə ca paslə tə Əntaŋfə asəkəkii. 11.1 21.15.²Amma ga ha gəla da i babara ŋga ba’a ŋga kuvəkii, acii kə vii ənji babarakii ka ənjitə mashiimə tə Əntaŋfə. Kadə nə təya wiigi’itə vəranə ŋga Əntaŋfə ŋga ləgiɗə ənfwaɗə pu’unə aji bəra’i. 11.2 Jab. 79.1; Luka 21.24; ləgiɗə ənfwaɗə pu’unə aji bəra’i: 12.6,14; 13.5; Dan. 7.25; 12.7.³Kadə nii kya sləkee ka seedawanyinaaki bəra’i da i kəjeerənə təguunə ashitii, təya ɗa anabaakwaanə agi baanə dəbu’u rəŋwə da gya’ə bəra’i da kuwa pu’unə.”

⁴Ma seedawanyiitsa, kəŋə kəŋə nə tii akəŋwacii Slandanə ŋga duuniya. Tii nə ənfwə zayitunə bəra’i da garəkuwanyinə bəra’i. 11.4 Zak. 4.1-3,11-14; Yooh. 8.17.⁵Patənə ŋga ənjitə mwayi ciɓeenə ka tii, ka shiginə nə gunə a ma seedawanyiitsa, təya zamagi də ənji daawaanatii. Də ha’ə ɓəələginə tii tə ənjitə ca moo ciɓeenə ka tii. 11.5 2 Meem. 1.10; Jab. 97.3; Irim. 5.14.⁶Tə’i tii da baawəɗa ŋga təŋagi vənə ka ndzəmənə agi saa’yatə ci təya ɗa anabaakwaanatii. Tə’i tii da baawəɗa əsə ŋga zə’wee ka ma’inə ka idəna. Tə’i tii əsə da baawəɗa ŋga kyaanə ka duuniya taa ŋgutə tsarə ŋga bwaya uushi patə ka saa’yatə ci təya moo. 11.6 Shig. 7.17-19; 1 Meem. 17.1; Yak. 5.17.

⁷Maɗa kə uudəpaa tii slənatii, ka shiginə nə daba asəkə makurəŋə gu’u ŋga zanə, ca pa da tii, ca mbee ka tii, ca ɓəələgi tə tii. 11.7 13.1-2; 17.8.⁸Kadə nə ənjə a bwasee ka wunyinatii anə rəgwa asəkə maɗuunə vəranə. Də waɓənə asəkə waɓənə ikə ənji ləmə ŋga vəranəkii, waatoo *Sadooma taa Misəra. Davə gwa’avə ənji tə Slandanətii. 11.8 Luka 13.33-34; Sadooma: ’Wat. 18.20; Isaa. 1.10; Əzaki. 16.46; Misəra: Shig. 3.16-19; 7.3-5.⁹Ənji ŋga hanyinə da uuranyinə kama kama da slikərənyinə kama kama na tsaamə watii ŋga baanə makkə da reeta. Pooshi ənji na kapaa rəgwa, ənjə a ŋgəɗəgi tə tii. ¹⁰Kadə nə ənji *duuniya a ɗa mooɗasəkə putə ŋga məətənə ŋga anabiitsə bəra’i, acii ma təya, kə kira tii ka tii ciɓa. Putə ŋga məətənatii nə təya ɗa kumənə, təya viishi uushi’inə ahadatii. 11.10 Yooh. 16.20.¹¹Ma daba’a baanə makkə da reeta, əpinə a shi da ma Əntaŋfə, ca dzəgərə aa matii, təya maɗətə. Patənə ŋga ənjitə nee ka tii, ka ŋgwaləginə nə tii ka shaŋə. 11.11 Əzaki. 37.9-10.¹²Wata anabiitsə bəra’i a fa waɓənə dadagyə. Ca ba ka tii də ŋgeerənə, “Ŋgiramə aa hanə!” Ənji daawaanatii a tsaamə tə tii, təya ndərə aadəgyə agi məzhiɗəkwatyaminə. 11.12 2 Meem. 2.11; Slənə 1.9.¹³Ma ka saa’ita, kadə nə bwaya gəgədzənə ŋga duuniya a ɗa. Purəŋanə rəŋwə agi pu’u ŋga vəranəkii na waalagi, ənji dəbu’u məɗəfə na məətə agi gəgədzənə ŋga hanyinəkii. Mbəɗaanə ŋga ənjə a ŋgwaləgi ka shaŋə, təya dəla də Əntaŋfə ŋga dadagyə. 11.13 6.12-13; Əzaki. 38.19-20.

¹⁴Ma kawa’amə ŋga bəra’inə, kə dzəgi. Ma daba’ə ətsa, ka shinə nə kawa’amə ŋga makkənə pii.

Məɗəfənə ŋga uutəma

¹⁵Məɗəfənə ŋga malaa’ika a ədə uutəmaakii. Wata nya fa uuranyinə dadagyə, təya ba də ŋgeerənə, əŋki tii, “Ma baawəɗa ŋga ɗa ŋwaŋuunə agyanə duuniya, acii Slandanaamə da Mataɗəkəyaakii. Ka ɗanə nə ci ŋwaŋuunə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə.” 11.15 4.11; Shig. 15.18; Jab. 22.29-30; Dan. 2.44; 1 Koor. 15.24-28.¹⁶Wata gayiitə pupusərə aji ənfwaɗə ətə dasə dasə asəkə dəgələ ŋwaŋuunatii akəŋwacii Əntaŋfə, təya gərə’waanə akəŋwacii Əntaŋfə ka paslənə tə ci, 11.16 4.4.¹⁷təya ba, 11.17 1.8; 4.8; 15.3; 16.7; 19.6,15; 21.22; Am. 4.13; 2 Koor. 6.18.

“Slandaniinə Əntaŋfə, Maɗuunəkii,

hə nəndə əndzə’i, hə nəndə ŋukə əsə.

Kə kuyirii inə tə hə

ŋga slənənə də maɗuunə baawəɗaaku,

ha ɗa ŋwaŋuunə.

¹⁸Ma ənjitə pooshi agi nə’unə tə hə, kə ɓəzəgi səkətii. 11.18 19.5; Jab. 2.1-5; 110.5-6.

Maɓətəsəkaaku boo, kə uugi mbu’yanə,

waatoo, saa’i ŋga ɗa gəŋwanə ka maməətə ənja.

Kə mbu’ya saa’i ŋga vii shikwa

ka ənji paslənə tə hə əsə, waatoo, anabiinə

da patənə ŋga ənjaaku, uuji ənji

da madiigərə ənji patə ətə ca ŋgwalə tə hə.

Kə mbu’ya saa’i ŋga zamagi də ənjitə

ca zagi də duuniya.”

¹⁹Ma daba’əkii, ənjə a wunəgi maɗuunə kuvə ŋga Əntaŋfə dadagyə, ənjə a nee ka *mbyaka da i aləkawalə ŋga Əntaŋfə asəkəkii asəkə maɗuunə kuvəkii. Wata pyapiɗənə makə ŋga vəna da i gəgədzənə ŋga hanyinə da i madiigərə laara ci ənjə a nee, ənjə a fa wazənə makə dzanə ŋga vəna. 11.19 4.5; 6.12-13; 8.7; 15.5; Ayb. 38.22-23; mbyaka: 1 Meem. 8.1,6.

Əndə’i minə da rəhunə

¹Wata əndə’i sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə a jigagi agintaŋfə, waatoo, tə’i minə. Uusəra nə kəjeerənatə. Anə ləgiɗə kii ki səɗətə, da i madiŋənə ŋga tikisanyinə pu’u aji bəra’i anətə əsə. 12.1 Isaa. 7.14; 26.17.²Ma minəkii, də ɗasəka nə ki. Agi ɓərakənə nə ki, kya dzə də tuunə acii zəmənə ŋga pawa. ³Əndə’i sə ŋga hurəshishinə a jigagi əsə agintaŋfə, waatoo, tə’i əndə’i uushi makə madizə maɗuunə rəhunə da i nəkii məɗəfə, da i mapanyinə pu’u anəkii əsə. Taa ŋgutə rəŋwə agi nəkii ətsə məɗəfə, da i dara ŋwaŋuunə. 12.3 rəhunə: 12.7,9,13; 13.2; 16.13; 20.2; Dan. 7.7,24.⁴Kə slyaabagərə gazhakii purəŋanə rəŋwə agi makkə ŋga tikisanyinə agintaŋfə, təya kwaalyagərə aa duuniya. Rəhunəkii a kəŋaanə akəŋwacii miitə ca ɓərakə, kaa ca tsəɓəgi pii tə uuzəətə cii ta poo. 12.4 Dan. 8.10.⁵Wata kya poo uundzə ŋgura. Ma ca, ci na ɗa ŋwaŋuunə agyanə patənə ŋga slikərənyinə də zala tibisa. Makə pwayi ki uuzənəkii, wata ənjə a vagi, ənjə a kərəgi ka Əntaŋfə aanə dəgələ ŋwaŋuunaakii. 12.5 19.15; Jab. 2.9.⁶Minəkii natə əsə, kə huyipaa ki satə aa bilə, ka hatə haɗatəgi Əntaŋfə ka ki. Davə kaka’ə ənji tə ki ŋga baanə dəbu’u rəŋwə da gya’ə bəra’i da kuwa pu’unə. 12.6 1 Meem. 17.1-7; 19.5-7; Mat. 2.13; baanə 1260: 11.2.

⁷Wata panə a hwaɗəgi dagyə. I Mikayilu da malaa’ikanyinaakii ca pa tə rəhuutə tii da malaa’ikanyinaakii. 12.7 Dan. 10.13; Yahu. 9.⁸Amma, wata ənjə a mbee ka rəhuutə da malaa’ikanyinaakii. Mabwaseemə ənji ka tii dadagyə ma’ə. ⁹Wata ənjə a kyagərə maɗuunə rəhuutə aa duuniya. Ci nə rəhuutə ŋga ŋukə ŋukə, ətə ɗəkəvə ənji ka ci ləma, “Ibəlisa” taa “Seetanə”. Ci ca gəpə də ənji *duuniya patə. Kə kyagərə ənji tə tii da malaa’ikanyinaakii patə aa duuniya. 12.9 20.2; ’Wat. 3.1; Isaa. 14.12; 27.1; Luka 10.18; Yooh. 12.31.

¹⁰Wata nya fa əndə’i uura ca waɓə də ŋgeerənə dagyə, əŋki ci, 12.10 4.11; 11.15; əndənə ca wula tə ənja: Ayb. 1.9-11; Zak. 3.1.

“Kə luupaa Əntaŋfə taamə,

kə ɓaarii ci ŋgeerənaakii da ŋwaŋuunaakii.

Kə ɓaarii Mataɗəkəyaakii baawəɗaakii əsə,

acii ma əndənə ca wula tə ndzəkəŋushi’inaamə

akəŋwacii Əntaŋfə vəɗə da uusəra,

kə kəshi ənji tə ci, ənjə a kagərə aa panə.

¹¹Kə jaalii ndzəkəŋushi’inaamə agyanəkii 12.11 6.9; Mat. 16.25; Uundzə Baga: 5.6; 1 Yooh. 2.14; 5.4.

də baawəɗa ŋga idənə ŋga Uundzə Baga

da putə ŋga seedanatii agyanə gooŋgaanə,

təya vigi əpinatii, pooshi tii ubi wa.

¹²Acii ha’ə, wa ha dadagyə a ɗa maŋushinə, 12.12 18.20.

wa ənji davə patə a ɗa maŋushinə əsə!

Amma, ma duuniya da uunəva, kə kulii anətii,

acii kə jiməgərə Seetanə aagitii.

Ka maɓətəsəkə nə ci ka shaŋə, acii kə shii ci,

gusə mbəɗaanə saa’yaakii.”

¹³Makə nee rəhuutə oo’i, kə kyagərə ənji tə ci aa duuniya, ca ’watəgi laakəənə tə miitə pwayi uundzə ŋgurəta. ¹⁴Amma ənjə a vii ka miitə bəbu’wə ŋga maɗuunə zhira, kaa kya ləɗəgi satə aa bilə ka hatə ɗii ki davə. Davə kaka’ə ənji tə ki ŋga fəzə makkə da reeta. Jamə satə acii rəhuuta. 12.14 fəzə makkə da reeta: 11.2.¹⁵Wata rəhuutə a vushi ma’inə da makii atsa miitə makə huyinə ŋga gəəra, kaa ma’iitə a shii vaanənə tə ki. ¹⁶Amma kə cakə hanyinə tə ki. Waatoo, kə tsagərə hanyinə kurəŋə, ca ndagi ma’iitə vushi rəhuuta. ¹⁷Wata səkə ŋga rəhuutə a ɓəzəgi aashi miita. Ca dzə ka panə da harii mavuɗatə patə. Tii ca nə’u bariya ŋga Əntaŋfə, təya kəsətə təŋə təŋə tə waɓəətə ɓaarii Yeesu ka ənja. 12.17 6.9; 11.7; 13.7; Dan. 7.21.¹⁸Wata rəhuutə a dzə, ca kəŋaanə anə ndəra.

Dabanyinə bəra’i

¹Ma daba’əkii, wata nya nee ka əndə’i daba ca shigi dagi uunəva. Pu’u nə mapanyinə anəkii, məɗəfə nə nəkii əsə. Taa ŋgutə rəŋwə agi mapanyinəkii, tə’i dara ŋwaŋuunə anəkii. Taa ŋgutə rəŋwə agi nənyiitsə məɗəfə əsə, tə’i ləmə ətə ca bərapaa tə Əntaŋfə ashikii. 13.1 uunəva: Dan. 7.3; daba: 11.7; 13.11-17; 16.10; 17.3,7-13; 19.20; Dan. 7.3-8,21,25.²Ma dabatsə nee nyi, kə pusha ci tə bwaya. Ma səɗəkii əsə, kə pushashi tə səɗə ŋga uushi makə shimədərənə. Makə ŋga livarə nə makii. Kə vii rəhuutə ka dabakii ŋgeerənaakii da ŋwaŋuunaakii da maɗuunə baawəɗaakii. 13.2 2 Tees. 2.9.³Ma rəŋwə agi nənyinə ŋga dabatsa, tə’i maɗuunə baavə davə. *Duuniya patə, kə ɗii ka tii ka sə ŋga hurəshishinə, acii pooshi dabakii əŋki acii uyikii, amma kə əmbəgi. Wata təya nə’u tə ci. 13.3 17.8.⁴Təya paslə tə rəhuuta, acii kə vii ci ka dabatə baawəɗaakii. Təya paslə tə dabatə naakii əsə, təya dzə də banə, “Wu saŋə nəndə makə dabatsa? Wu nəndə panə da ca?” 13.4 Jab. 89.7.

⁵Ənjə a vii ka dabatsə rəgwa kaa ca mbuɗə naakii na, ca waɓə bwaya uushi’inə aashi Əntaŋfə, ənjə a kapaa tə ci da baawəɗa ŋga ɗanə ha’ə ŋga ləgiɗə ənfwaɗə pu’unə aji bəra’i. 13.5 Dan. 7.25; ləgiɗə 42: 11.2.⁶Ca ’watəgi dzaananə tə Əntaŋfə da tə ləməkii, da ha ŋga ndzaanaakii, da patənə ŋga ənjitə dadagyə. 13.6 Dan. 11.36.⁷Ənjə a vii ka ci rəgwa kaa ca pa da ənjaakii, ca mbee ka tii. Ənjə a vii ka ci baawəɗa agyanə taa ŋgutə slikərənə, da uura da taa ŋgutə hanyinə əsə. 13.7 12.17.⁸Patənə ŋga ənjinə a duuniya, ka paslənə nə tii tə ci. See ənjitə nyaahə ənji ləmətii aasəkə ləkaləkatətə ɗii ləmə ŋga ənjitə ca upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə asəkəkii, tii nəndə pooshi na paslə tə ci. Ma ləkaləkatətsa, ŋga Uundzə Baga ətə shi ənjə a ɓələgi. Daga ənji ma’ə matagamə duuniya nyaahə ənji. 13.8 3.5; Uundzə Baga: 5.6.⁹Maa tə’i əndə da liminə ŋga fanə, wa ca fa. ¹⁰Ma əndətə kavə ənji ka kəsənə tə ci, ka kəsənə nə ənji tə ci. Ma əndətə kavə ənji ka ɓələnə tə ci də ŋgila purəŋanə əsə, də ŋgila purəŋanə nə ənjə a ɓələ tə ci. Acii ha’ə, wa ənji ŋga Əntaŋfə a ndzaa ndihə ndihə, təya sə’watə taa mi patə, təya dzə aakəŋwa də vii gooŋgatii. 13.10 14.12; Irim. 15.2; 43.11; Luka 8.15.

¹¹Ma daba’əkii, nya ənə ka nee ka əndə’i daba ətə shigi agi hanyinə. Bəra’i nə mapa anəkii makə ŋga baga. Makə ŋga rəhunə nə ci ka waɓənə əsə. 13.11 Mat. 7.15.¹²Də baawəɗa ŋga dabatə ŋga təkəŋwanə nə ci ka slənənə akəŋwaciikii əsə. Ca tsəkuvə ənji *duuniya patə ka paslənə tə dabatə ŋga təkəŋwanə, waatoo ətə əmbəgi bwaya uyaakii. ¹³Ma bəra’inə ŋga dabatsa, kə ɗii ci sə ŋga hurəshishinə laŋə. Ha’ə maa, kə kavə ci kaa gunə a jigagi dadagyə, ca kulya aa duuniya. Ginə ŋga taa wu a nee. 13.13 16.14; 20.8.¹⁴Ca gəpə də ənji asəkə duuniya də sə ŋga hurəshishinyinaakii ətə vii ənji ka ci rəgwa ŋga ɗanə akəŋwacii dabatə ŋga təkəŋwanə. Ca ba ka tii, wa təya ghənətə uushi pusha tə dabatə ɗavə ənji ka ci uyi də ŋgila purəŋanə, amma ma’ə ci da i əpinə, kaa təya ɗuunətə də ci. ¹⁵Ənjə a vii rəgwa ka bəra’inə ŋga dabatsa, kaa ca ədəgərə əpinə aasəkə maghənə sətə pusha tə dabatə ŋga təkəŋwanə, kaa maghənə sətə a waɓə, ca ɓəələgi patənə ŋga ənjitə pooshi ka paslənə tə ci. 13.15-16 14.9,11; 15.2; 16.2; 19.20; 20.4; Isaa. 44.5; Dan. 3.5.¹⁶Bəra’inə ŋga dabatsə a ənə ka kavə ənji patə, kaa təya ɗavə sagida ŋga dabakii aa ciizəmatii taa aa kəŋwaciitii. Manjeevənə da masariinə, ənji gəna da maaghiinə, dimuyinə da maviinə patə, kə kavə ci tə tii tyasə, see maa ɗavə tii sagida ha’ə. ¹⁷Maɗa pooshi əndə da sagidatsə ashikii, waatoo, ləmə ŋga dabatsə taa lamba ŋga ləməkii, pa ca ɗərə taa ɗərəmagi də uushaakii. 13.17 13.18; 15.2.

¹⁸Acii ha’ə, wa ənjə a ndzaa ndihə ndihə, mashiikii. Ma əndətə da haŋkala, wa ca paaratəgi sətə ci lamba ŋga dabatsə a moo banə. Acii lamba ŋga əndə shiŋkinə nə lambaakii. Ma lambakii, gya’ə kuwa da kuwa pu’unə aji kuwa.

*Uundzə Baga da ənjaakii

¹Ma nya tsaamə, wata nya nee ka Uundzə Baga kəŋə anə giŋwə ətə ci ənjə a ’wa *Sihiyoona. Tə’i ənji dəbu’u gya’ə da ənfwaɗə pu’unə aji ənfwaɗə aɓiikii. Tii patə da i ləməkii da ŋga Dii manaahəkii akəŋwaciitii. 14.1 22.4; giŋwə ŋga Sihiyoona: Isaa. 4.5; Yaw. 3.5; ənji 144,000: 3.12; 7.3-4;²Wata nya fa əndə’i uura dadagyə, makə ŋgyaaranə ŋga ma’inə a gəərə daba’a vəna, ca wazə makə dzanə ŋga vəna. Ma uurakii əsə, kə fii nyi makə dza kəzhimbəra. 14.2 1.15; 15.2; 19.6; Əzaki. 1.24-25.³Ma ənjitsə dəbu’u gya’ə da ənfwaɗə pu’unə aji ənfwaɗə, kəŋə kəŋə nə tii akəŋwacii dəgələ ŋga ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə da akəŋwacii uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii da gayiitə. Təya ka kura wanyanə, ətə pooshi əndə ca mbee ka katənə, maɗaamə tii satii, waatoo ənjitsə dəbu’u gya’ə da ənfwaɗə pu’unə aji ənfwaɗə. Tii nə ənjitə ɗərəgi Əntaŋfə agi ənji shiŋkinə patə. 14.3 4.4,6; kura wanyanə: 5.9.⁴Tii nə ŋguyiriitə mashimətii a baa də makinə, malaaɓakii nə tii. Tii ca nə’u tə Uundzə Baga taa aama gi ci patə. Tə tii pərapaa Əntaŋfə a duuniya agi hara ənji. Tii nə ŋga təkəŋwanə ətə pərapaa Əntaŋfə a duuniya kaa təya ndzaanə ka naakii da ka Uundzə Baga. 14.4 Yooh. 10.4-5.⁵Pooshi ənji sha fii təya jirakə. Pooshi ənji sha idəpaa uushi ashitii əsə. 14.5 Isaa. 53.9; Zeef. 3.12-13.

Habara ŋga malaa’ikanyinə makkə

⁶Wata nya nee ka əndə’i malaa’ika ca ləɗə agintaŋfə. Da i Ŋunyi Habara shi ci ətə pooshi ka uudənə, kaa ca baaba ka ənji duuniya, waatoo taa ka ŋgutə slikərənə, da uuranyinə da hanyinyinə patə. 14.6 Mat. 24.14.⁷Ca ŋgəree ka uurakii, ca ba, “Ŋgwaləmə tə Əntaŋfə, una ɗuunətə tə ci, acii kə mbu’ya saa’i ŋga la gəŋwanaakii. Pasləmə tə ci. Ci tagii ha dadagyə da duuniya da uunəva da gəərənyinə patə.” 14.7 Jab. 146.6.

⁸Wata əndə’i malaa’ika a nə’u tə ŋga təkəŋwanə, ca dzə də banə, əŋki ci, “Kə kulii kya, kə kulii Babila, maɗuunə vəranə. Ki tsəkuvə slikərənyinə patə, kya dzəgunətə ka tii aləhiinə. Ma ətsa, ci kira maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə.” 14.8 17.2; 18.2.⁹Wata əndə’i malaa’ika a nə’u əsə tə harakiitə bəra’i, ca ŋgəree ka uurakii, əŋki ci, “Taa wu patə ca paslə tə dabatsə da pushashinaakii, ca luuvə ənjə a naahə ka ci sagida aakəŋwaciikii taa aaciikii, 14.9 13.15.¹⁰ka guŋunə nə ci da maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə, ca sa ciɓə laŋə. Iza’u ka shaŋə nə ciɓəkii a ndzaanə anəkii. Də gunə nə ənjə a ciɓə də ci akəŋwacii malaaɓa malaa’ikanyinə da Uundzə Baga. Baruuda a dzə də tsakə iza’unə ŋga gunəkii. 14.10 15.7; 16.1,19; 19.20; ’Wat. 19.24; Jab. 11.6; Irim. 25.15; Əzaki. 38.22; Mat. 25.41.¹¹Ma makiirənə ŋga guutə ci təya sa ciɓə agikii, ka ndərənə nə ci aadəgyə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Patənə ŋga ənjitə ca paslə tə dabatsə da pushashinaakii, təya luu sagida ŋga ləməkii, pooshi tii ka upaa əpisəkə shaŋə. Vəɗə da uusəra ciɓənətii.” 14.11 19.3; Isaa. 34.10.

¹²Acii ha’ə, wa ənji ŋga Əntaŋfə a ndzaa ndihə ndihə, təya sə’watə taa mi patə, waatoo ənjitə ca nə’utə bariya ŋga Əntaŋfə, təya dzə aakəŋwa də vii gooŋga ka Yeesu. 14.12 13.10.

¹³Wata nya fa əndə’i uura dadagyə, əŋki ci ka nyi, “Naahətə waɓəəna: ma ənjitə məəki agi paslənə tə Slandana, maŋushinə ka tii daga əndzə’i, ca’ə aakəŋwa.” Wata Malaaɓa Ma’yanə a jikəvə, əŋki ci, “Ha’ə ndilə ndilə, kə uudəpaa tii slənatii, ka əpinə nə tii səka, acii kə nee tii ka bwatya ŋga slənatii.” 14.13 1.3; 16.15; 19.9; 20.6; 22.7,14; Ibər. 4.9-10.

La gəŋwanə agyanə ənji *duuniya

¹⁴Ma nya tsaamə, wata nya nee ka mambwaɗaɗa kuraɓiinə da i uushi makə əndə dasə anəkii. Tə’i dara ŋwaŋuunə ŋga əndzənə anəkii, da mahiɗahiɗamə rəgəŋwə aciikii. 14.14-20 Yaw. 4.13; Mat. 13.39-40.14.14 1.7,13.¹⁵Wata malaa’ika a shigi asəkə maɗuunə kuvə ŋga Əntaŋfə dadagyə, ca ŋgəree ka uurakii, ca ba ka əndətə dasə anə kuraɓiinə, “Kə uugi saa’i mbu’yanə. Ɗawə slənə də rəgəŋwaaku, kaa ha magi də cifanə ŋga duuniya, acii kə uugi zəŋanə bahə manə.” ¹⁶Wata əndətə dasə anə kuraɓiinə a ŋgərə rəgəŋwaakii, ca kyatə aagyanə duuniya, ca magi cifanə. ¹⁷Nya nee ka əndə’i malaa’ika əsə, ca shigi asəkə maɗuunə kuvə ŋga Əntaŋfə dadagyə, da i mahiɗahiɗamə rəgəŋwə aciikii naakii əsə. ¹⁸Wata əndə’i malaa’ika a shigi anə ha ŋga ɗa sataka, waatoo malaa’ikakii ca nəhə gunə. Ca ŋgəree ka uurakii də banə ka malaa’ikatə da i mahiɗahiɗamə rəgəŋutə aciikii, əŋki ci, “Ɗawə slənə də mahiɗahiɗamə rəgəŋwaaku, ha slibagərəgi də poo ŋga inaba, acii kə uugi cifanəkii ɗanə a duuniya.” ¹⁹Wata malaa’ikatə a kyatə rəgəŋwaakii aagyanə duuniya, ca slibagərə mana poo ŋga inaba patə, ca fəɗəvə aasəkə ha ŋga mya’ə poo ŋga ənfwa. Waatoo, kə ndzaa hakii makə maɗuunə maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə. 14.19 19.15; Isaa. 63.1-6.²⁰Ma hatsa, a ba’a vəranə nə ci. Ənjə a mya’ə inabitsə asəkəkii. Wata idənə a huyi makə huyinə ŋga gəərə kiloomeeta gya’ə makkə. Ma kurəŋənəkii əsə, ka ɗanə meeta da reeta.

Malaa’ikanyinə ətə kira ciɓənyinə məɗəfə

¹Wata nya nee ka əndə’i maɗuunə sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə agintaŋfə, waatoo, tə’i malaa’ikanyinə məɗəfə. Tii na kira muudinə ŋga ciɓənyinə məɗəfə ətə na la tə ənja. Də ciɓənyinəkii nə maɓəətəsəkə ŋga Əntaŋfə a uudə əsə. 15.1 4.5; 15.7; 16.1; 17.1; 21.9.²Nya nee ka uushi makə uunəvə ətə ca ɓərə makə dyarugala, gwazə da gunə. Kə nee nyi ka ənjitə pooshi pyaslə tə dabatə da i pushashinaakii, təya kaaree ka luu sagida ŋga lamba ŋga ləməkii. Kəŋə kəŋə nə tii ataŋgala sətə makə uunəva, da i kəzhimbərənyinə aciitii ətə vii Əntaŋfə ka tii. 15.2 4.6; 5.8; 13.15,18; 14.2.³Təya ka wanyanə ŋga Muusa, əndə paslənə tə Əntaŋfə. Təya ka wanyanə ŋga Uundzə Baga əsə. Əŋki tii, 15.3-4 4.11.15.3 16.5-6; 19.2; 22.12; Dzək. 32.4; Jab. 145.17; wanyanə: Shig. 15.1; Jab. 111.2; 139.14.

“Slandanə Əntaŋfə, Maɗuunəkəya,

sə ŋga hurəshishinə,

maɗuunəkii dərəva nə slənaaku.

Ŋwaŋwə ŋga slikərənyinə patə nə hə,

gooŋga nə rəgwaaku.

⁴’Ya’ə Slandana, taa wu patə, ka ŋgwalənə nə ci tə hə, 15.4 14.7; Jab. 86.9; 98.2-3; Isaa. 2.2-3; Irim. 10.6-7.

ca ɗuunətə tə hə.

Acii hə rəŋwə dyaŋə nəndə malaaɓakii.

Patənə ŋga slikərənyinə ŋga duuniya na shi

ka paslənə tə hə,

acii kə nee ənji patə ka gooŋgaanaaku.”

⁵Ma daba’ə ətsa, kə nee nyi ka maɗuunə kuvə ŋga Əntaŋfə dadagyə mawunəkii. Nya nee ka *kuvə kuvə’unə asəkə kuvəkii, ətə ca ɓaarii oo’i, kədəhə nə Slandana. 15.5 11.19; Shig. 40.34; Slənə 7.44.⁶Wata malaa’ikanyiitsə məɗəfə a shigi asəkə maɗuunə kuvəkii, da i mambwaɗaɗa kəjeerənə ətə ca ɓərə ashitii. Təya aanəpaa ədzəmətii də gyara ŋga əndzənə. Da i ciɓənyiitə məɗəfə aciitii. 15.6 1.13; Dan. 10.5.⁷Wata rəŋwə agi uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii a vii ka malaa’ikanyiitsə məɗəfə kwalakə ŋga əndzənə məɗəfə pasə pasə da i maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə Əndə vii əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 15.7 4.6; 14.10; 16.1.⁸Kə nagi maɗuunə kuvə ŋga Əntaŋfə də makiirənə ətə ca ɓaarii ɗuunuunə da baawəɗa ŋga Əntaŋfə. Pooshi əndə mbee ka dəməgərənə aasəkə maɗuunə kuvətsa, maɗaamə ciɓənyiitsə ŋga malaa’ikanyiitsə məɗəfə kə uugi. 15.8 Shig. 40.34-35; Isaa. 6.4; Əzaki. 44.4.

Kwalakənyinə ŋga maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə

¹Wata nya fa əndə’i uura ca waɓə də ŋgeerənə asəkə maɗuunə kuvə ŋga Əntaŋfə. Ca ba ka malaa’ikanyiitə məɗəfə, əŋki ci, “Ŋgərəmə kwalakənyinə ŋga ciɓənyiitsə məɗəfə ŋga maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə acii unə, una dzə ka əjigərənə aanə duuniya.” 16.1 15.1; Jab. 69.25; Isaa. 66.6; Irim. 10.25.

²Wata malaa’ika ŋga təkəŋwanə a shi ka əjagərə sətə asəkə kwalakaakii aanə duuniya. Makə əjagərə ci, pii wata uyiginə a kyaalagi ashi ənjitə da i sagida ŋga dabata, təya paslə tə pushashinaakii. Uyiginəkii a zəmə tə tii ka shaŋə. 16.2 13.15; Shig. 9.10.

³Wata malaa’ika ŋga bəra’inə a shi ka əjagərə naakii aagi uunəva. Ma kə əjagərə ci, pii wata ma’inə a zə’ugi makə idənə ŋga mantə ənda. Patənə ŋga uushi’inə da əpinatii agi uunəva, kə məətəgi. 16.3-4 8.8; Shig. 7.17-21; Jab. 78.44.

⁴Wata malaa’ika ŋga makkənə a shi ka əjagərə naakii aagi ma’inə ŋga gəərənyinə da aa gu’u ma’inə. Makə əjagərə ci, pii wata ma’inə a zə’ugi ka idənə əsə. ⁵Wata nya fa malaa’ikatə ba’avə ənji ma’inə aaciikii, ca ba,

“’Ya’ə Malaaɓakii, hə nəndə əndzə’i, hə nəndə ŋukə əsə.

Də gooŋgaanə lagi hə gəŋwanə.

⁶Acii ma ənjitsa, kə ɓəələgi tii anabiinə da harii ənjaaku. 16.6 17.6; 18.24; 19.2; Dzək. 32.43; Jab. 79.3,10; Mat. 23.35,37.

Watiitsə kə upaa tii sətə ali tii,

wahətsə kə vii ka tii idənə kaa təya sa.”

⁷Wata nya fa əndə’i uura danə ha ŋga ɗa sataka, əŋki ci, 16.7 15.3.

“Awa, ’ya’ə Slandanə Əntaŋfə, Maɗuunəkəya,

də gooŋgaanə nə hə ka la gəŋwanaaku.”

⁸Ma daba’əkii, wata malaa’ika ŋga ənfwaɗənə a shi ka əjagərə sətə asəkə kwalakaakii əsə aagi uusəra. Makə əjagərə ci, wata uusəra a upaa rəgwa ŋga tsakə ɗa iza’unə, ca ətsa ənji makə gunə. ⁹Kə səəɗəgi shishinətii ka shaŋə, acii iza’unə ŋga uusəra. Wata təya baaba məza uushi’inə aashi Əntaŋfə. Ci boo nəndə da baawəɗa agyanə ciɓənyiitsa, amma mabwaseemə tii ka ɗa ’waslyakəənatii, kaa təya ɗuunətə tə ci. 16.9 9.20-21; 16.11,21.

¹⁰Wata malaa’ika ŋga tufənə a shi ka əjagərə sətə asəkə kwalakaakii aagyanə dəgələ ŋwaŋuunə ŋga dabata. Makə əjagərə ci, pii wata ŋwaŋuunaakii a ɗagi dəgwamə acii mandə vəɗa. Ənjə a ŋgi’i ka shaŋə acii zəmənə ŋga ciɓənyiitsa. 16.10 13.1-2; dəgwamə: Shig. 10.21-22; Isaa. 8.22.¹¹Təya baaba bwaya uushi’inə aashi Əntaŋfə ŋga dadagyə putə ŋga ciɓənyiitsə ci təya sa da putə ŋga uyigiitə ashitii. Mabwaseemə tii ka bwaya ndzaanatii.

¹²Wata malaa’ika ŋga kuwanə a dzə ka əjigərə sətə asəkə kwalakaakii aagi maɗuunə gəərə ŋga Ifəratisa. Makə əjigərə ci, pii wata gəərəkii a ifəgi, kaa meeminə da tsaaŋwə a shii upaa rəgwa ŋga dzənə. 16.12 Isaa. 11.15; 44.27; 46.11.¹³Wata nya nee ka ginaajinyinə makkə makə gwandiinə. Rəŋwə ca shigi da ma rəhuuta, əndə’i a shigi da ma dabata, əndə’i a shigi da ma majirakənə ŋga anabitə əsə. 16.13-14 12.3; 13.1-2; Shig. 8.2; Jab. 78.45.¹⁴Ma ginaajinyiitsa, ŋga Seetanə nə tii. Ma təya, agi ɗanə nə tii sə ŋga hurəshishinə, təya dzə aaɓii meeminə ŋga duuniya patə, təya dzatə də tii ka ha rəŋwə kaa təya tasəka panə agi maɗuunə uusəra ŋga Əntaŋfə Əndə baawəɗa. 16.14 11.17; 13.13-14; 19.20; Mat. 24.24; 2 Tees. 2.9; panə: 19.11-21.^15-16Wata ginaajinyiitsə a dzatə də meemiitsə ka ha rəŋwə, waatoo ka hatə ci ənjə a ’wa Arəmagidoonə də uura *Ibəraaniya. 16.15 3.3,18.

Ma bii Yeesu, “Fatəmə kaa nya ba koonə: makə mahərə nii kya shi. Tə’i barəkaanə ashi əndətə nii kya la tə ci dəməgigi, nya la tə ci da i kəjeerənaakii matasəkakii ataŋgalakii ka ŋganə, acii ga ayinə a kəshi tə ci, ca wii ahada ənji də purəki.”

¹⁷Wata malaa’ika ŋga məɗəfənə a shi ka əjagərə sətə asəkə kwalakaakii aagi məɗa. Makə əjagərə ci, pii wata nya fa əndə’i uura danə dəgələ ŋga ŋwaŋuunə asəkə maɗuunə kuvə ŋga Əntaŋfə, ca ŋgəree ka uurakii, əŋki ci, “Kə uugi ha’ə!” 16.17-21 16.1; Isaa. 66.6.¹⁸Wata pyapiɗənə cii kya nee, i wazənə makə dzanə ŋga vəna cii kya fa, i gəgədzənə ŋga hanyinə. Makə ghənyi ənji əndə shiŋkinə, pooshi tsarə gəgədzənə ŋga hanyiitsə sha ɗii. Acii tsarə gəgədzəətsə palee patə. 16.18 4.5; 6.12-13.¹⁹Ma vəranə ŋga Babila, kə ’waarakəgi ginəkii makkə. Vəranyinə ŋga taa ŋgutə hanyinə əsə, kə waalagi. Də ha’ə buurətə Əntaŋfə tə maɗuunə vəraatsa, ca kavə tə ki kaa kya sa ma’iza’u ciɓə ŋga bwaya maɓətəsəkaakii. 16.19 14.10; 18.2.²⁰Patənə ŋga təpurətə ahada uunəva, kə zagi dza’ə. Ha’ə nə giŋunyinə əsə. ²¹Wata kwaalyanə nə madiigərə laarənyinə dadagyə aagyanə ənja. Taa ŋgutə rəŋwə agi laarənyiitsa, kə mbu’i zəzəkəənaakii kiloo tufə pu’unə. Kə waɓi ənji bwaya uushi’inə aashi Əntaŋfə putə ŋga ciɓəətsə ci təya ciɓə. Acii ma ciɓəətsa, bwayakii ka shaŋə. 16.21 11.19; 16.9.

Dzalənə tə maɗuunə kaarəwa

¹Wata rəŋwə agi malaa’ikanyiitsə məɗəfə da i kwalakənyiitsə məɗəfə aciitii a shi aaɓiiki, əŋki ci ka nyi, “Shiwa, kaa nya ɓaarii ka hə makə sətə nə ənjə a dzalə tə maɗuunə kaarəwatsa, waatoo maɗuunə vəraatə ghənyi ənji aɓii gəərənyinə laŋə. 17.1 Irim. 51.13.²Ma kya, kə baa meeminə ŋga duuniya də ki. Ənji duuniya əsə, maɗa kə baa tii də ki, təya ɗa makə ənvwə ca ka tə tii anətii.” 17.2 14.8; 17.18; 18.3; Irim. 51.7; Nahu. 3.4.

³Pii wata Malaaɓa Ma’yanə a ŋgərəgi hiimaaki, malaa’ikatə a kərəgi tə nyi aa bilə. Ma dava, kə nee nyi ka minə, ki dasə a ba’a madizə daba ətə da ləmənyinə taa dama patə ashikii, waatoo ləmənyiitsə ca bərapaa tə Əntaŋfə. Məɗəfə nə nəkii, pu’u nə mapanyinə anəkii əsə. 17.3 Malaaɓa Ma’yanə: 1.10; 21.10; Əzaki. 8.3; 40.2; daba: 13.1-2.⁴Ma miitsa, kə kii ki ŋunyi kəjeerənyinə ŋga əndədəza, da i uushi’inə ŋga əndzənə ashitə, da i faaranyinə ətə da məghərəvənə kama kama. Ma aciitə, tə’i kwalakə əndzənə ətə pasə acii bwaya uushi’inə ka shaŋə, waatoo slənə ŋga aləhiinatə. 17.4 18.3,16; Irim. 51.7; Əzaki. 28.13.⁵Ma a kəŋwaciitə, tə’i manaahə ləma, amma, ma’umbeekii nə sətə ci ləməkii a moo banə, oo’i, “Nyi nə maɗuunə Babila, məci kaarəwiinə patə, məci ma’ajijinə uushi’inə ŋga duuniya.” 17.5 Irim. 2.20; Hoos. 1.2.⁶Nya tsaamə tə miitsa. Ma nya nee, agi kanə tə ki a nətə nə idənə ŋga ənji ŋga Əntaŋfə, ma palee maa, ŋga ənjitə ɓəələgi ənji putə ŋga vii seedanə agyanə Yeesu. 17.6 16.6.

Makə nee nyi ka ki, kə ɗii ka nyi ka sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə. ⁷Wata əŋki malaa’ikatə ka nyi, “Mi cii kwa ɗa hurəshishinə kwa? Ka banə nə nyi ka hə sətə ci ənjə a moo banə də miitsə da i dabatsə ətsə da i nəkii məɗəfə da i mapanyinaakii pu’u əsə ətsə ɗii miitsə a ba’akii. 17.7-8 13.1-2.⁸Ma dabatsa, da i əpinə shi ca nji, amma paa ci ma’ə da i əpinə. Kadə nii kəya ənə ka shiginə asəkə makurəŋə gu’u ŋga zanə əsə, ənjə a ɓələgi tə ci. Tə’i hara ənji asəkə duuniya ətə pooshi ənji nyaahə ləmətii aasəkə ləkaləkatə taabu’u taganə ŋga duuniya, waatoo ləkaləkatətə ɗii ləmə ŋga ənjitə ca upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə asəkəkii. Ma təya, maa nee tii ka dabatsa, ka ɗanə ka tii ka sə ŋga hurəshishinə, acii da i əpinə shi ca nji, asee paa ci ma’ə da i əpinə, amma kadə nii kəya ənə ka shiginə əsə. 17.8 13.3; ləkaləkatə: 3.5.

⁹“Acii ha’ə, wa ənjə a ndzaa mashiikii agyanə uushi’iitsa. Ma nənyiitsə məɗəfə, tii ndzaa ka giŋunyinə məɗəfə ətsə ɗii miitsə dasə anəkii, təya ndzaa ka meeminə məɗəfə əsə. 17.9 13.18.¹⁰Ma tufə agi meemiitsa, paa tii ma’ə. Ma rəŋwə əsə, ma’ə ci agi ŋwaŋuunə. Əndə’i rəŋwə, ma’ə ci mashimə zəku’i. Maɗa kə shi ci, ŋga uundzə saa’i nii kəya ɗa ŋwaŋuunə. ¹¹Ma dabatsə əsə, ətsə sha nji da i əpinə, amma paa ci ma’ə, ci saakii nə tighəsənə ŋga ŋwaŋwa. Rəŋwə nə ci əsə agi meemiitsə məɗəfə. Maɗa kə shigi ci, kadə nə ənjə a ɓələgi tə ci.

¹²“Ma mapanyiitsə pu’u nee hə anəkii əsə, tii ndzaa ka meeminə pu’u, ətə ma’ə ma’watəgimə ɗa ŋwaŋuunə. Amma ka viinə nə ənji ka tii baawəɗa ŋga ɗa ŋwaŋuunə da dabatsə ŋga tibisa rəŋwə dyaŋə. 17.12 Dan. 7.7,24.¹³Tii pu’u patə, rəŋwə nə hiimatii. Təya vii ŋgeerənatii da baawəɗatii ka dabatsa. ¹⁴Kadə nə təya pa da *Uundzə Baga. Amma Uundzə Baga na jaala anətii, acii ma ca, ci nə Slandanə agyanə slandanənyinə, Ŋwaŋwə agyanə meeminə. Ma ənjitə ’wii ci, waatoo mataɗə ənjaakii, ənjitə nyi’u tə ci də ədzəmə rəŋwə, kadə nə təya jaala da ci agyanə meemiitsa.” 17.14 19.16,19; Dzək. 10.17; Jab. 136.3; Dan. 2.47; 1 Tim. 6.15.

¹⁵Malaa’ikatsə a ənə ka banə ka nyi, əŋki ci, “Ma gəərənyiitsə nee hə, ətsə ɗii kaarəwatsə dasə aɓitii, tii ndzaa ka ənji ŋga slikərənyinə da uuranyinə ŋga duuniya patə. 17.15 17.1.¹⁶Ma mapanyiitsə pu’u nee hə, tii patə da dabatsa, kadə nə təya kaaree ka kaarəwatsa, təya fəɗəma uushi’inatə patə, təya bwasee ka ki də purəki, təya tsəɓəgi ləwatə. Ma sətə mbəɗaanə, təya ətsagi də gunə. 17.16 17.2; 18.8; Leew. 21.9; Əzaki. 23.29; Hoos. 2.5.¹⁷Acii Əntaŋfə kavə aa ədzəmətii kaa təya slənə ka ciinə rəŋwə, təya slənə aniyaakii, təya vii ka dabatsə ŋgeerənatii ŋga ɗa ŋwaŋuunə, ha’ə mbu’yanə saa’yatə nə Əntaŋfə a mbu’utəgi də waɓənaakii. 17.17 17.13.¹⁸Ma miitsə nee hə, ki ndzaa ka maɗuunə vəranə ətə ɗii ŋwaŋuunə agyanə meeminə ŋga duuniya.”

Kulanə ŋga Babila

¹Ma daba’ə ha’ə, kə nee nyi ka əndə’i malaa’ika ca jima dadagyə. Da i baawəɗa laŋə nə ci. Tə’i ɓərənə guŋutə də ci əsə, ɓərənəkii ɓərəgi patənə ŋga duuniya. 18.1-24 Isaa. 13; 47; Əzaki. 27.²Ca ŋgəree ka uurakii, əŋki ci, “Kə kulii ki, kə kulii maɗuunə Babila. Kə zə’ugi ki ka ha ŋga ndzaanə ŋga taa ŋgutə tsarə ŋga ginaajinyinə kama kama, da ŋga taa ŋgutə tsarə ŋga ma’ajijinə shaara ətə ci ənjə a kaaree. 18.2 14.8; 16.19; Isaa. 13.20-22; 21.9; 34.11,14; Irim. 50.39-40; 51.8.³Acii kə tsəkuvə ki slikərənyinə ŋga duuniya patə, kya dzəgunətə ka tii aləhiinə. Də ha’ə kavə ki ənji ka upaa maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə putə ŋga aləhiinatii. Kə baa meeminə ŋga duuniya də ki. Ənji ɗa fiiriinə əsə, kə ɗagi tii gəna putə ŋga moo uushi’inatə.” 18.3 17.2; 18.11-19; Isaa. 23.8; Əzaki. 27.22-23,33.

⁴Wata nya fa əndə’i uura dadagyə, ca ba, “’Ya’ə ənjaaki, shigimə sə goonə asəkə vəraatsa, goona jigunyi slənə ’waslyakəənatə, acii goona upaa ciɓəətə nii ta ciɓə. 18.4 Isaa. 48.20; Irim. 51.45; 2 Koor. 6.17.⁵Shigimə, acii ma ’waslyakəənatə, kə dzii də nə laŋə, ha’ə kə mbu’ya aadəgyə aaɓii Əntaŋfə. Kə buurətə Əntaŋfə bwaya haalatə əsə. 18.5 ’Wat. 18.20.⁶Wa bwaya bwayaanatə a ənə aanətə. Wa ciɓəətə njii ta ciɓə də ənjə a ənə aanətə satə, wa ənjə a ənə ka jikətənə ka ki. Wa ənjə a ki’itə ka ki, ənjə a natə ka ki kwalakatə də ma’iza’u sə ŋga sanə, palee ka ətə njii ta ɗa ka ənja. 18.6 Jab. 137.8; Irim. 50.29.⁷Wa ənjə a ciɓə də ki makə sətə njii ta ɗuunətə natə na, əndə wahə nji ki, kya dzə də banə oo’i, ‘Wanyinə dasə, kwatamə nə nyi, əntaa mooryafinə nə nyi, pooshi uushi ca ɓəzee ka səkəki shaŋə!’ 18.7-8 Isaa. 47.8-9.⁸Acii ha’ə, agi uusəra rəŋwə nə asara a kulyaanə ka ki həma’ə, waatoo, məətənə da maɓətəsəkə da maɗəfənə, ənjə a ətsagi tə ki də gunə, acii ma Əntaŋfə Slandana, maɗuunəkii nə ci. Ci ca lagi ka ki gəŋwanə.” 18.8 17.16.

⁹Ma meeminə ŋga duuniya ətə baa də ki, maa nee tii ka makiirənə ŋga ətsanə ŋga vəraatsa, ka tuunə nə tii acii agi wahə nji tii davə. 18.9-10 Əzaki. 26.16-17; 27.30-35.¹⁰Təya kəŋaanə dzaɗə ka tsaamənə, ŋgwalii tii acii ga təya saanə ciɓə da i tii patə, təya ba, “Kayitu! Kayitu! Maɗuunə vəranə ŋga Babila! Da i ŋgeerənə nji hə. Amma, ndza’ə gi’u kə lagi gəŋwanaaku!”

¹¹Ənji ɗa fiiriinə asəkə duuniya əsə, təya tuu agyanətə, təya ɓəzəgi səka, acii pooshi əndə ɗərə uushi’inatii ma’ə. ¹²Waatoo, əndzənə da hara tibisənyinə ŋga ɓəzə gəna, i matsahu faariitə da məghərəvənə davə, i ŋunyi kəjeerənyinə ŋga ɓəzə gəna kama kama makə marəmənyinə i garədoomanyinə, i ŋunyi ənfuginə kama kama, i dagwa uushi’iitə ci ənjə a ɗa də linyinə ŋga coona i də ənfuginə, i dagwa uushi’inə ətə ci ənjə a ɗa də tibisənyinə taa faariinə. 18.12-13 Əzaki. 27.12-24.¹³Ma ənjitsa, kə irəgi tii ka ki də harii uushi’inə kama kama əsə, shaashimənyinə kama kama da hara banyinə kama kama ətə ca zənə ŋga’ə, da inaba, da i maara da i ŋunyi əmputə aləkamaara da i səkəŋwa, i liinə da baginə, təhinə da i moota təhinə, da i maviinə, waatoo, ənji shiŋkinə. Ma uushi’iitsə patə, pooshi əndə ɗərənə aciitii ma’ə.

¹⁴Wata təya tuu agyanə vəranəkii, təya ba, “Patənə ŋga uushi’iitə kavə hə nəku aanəkii, kə ətee hə. Patənə ŋga gənaaku əsə, pooshi ma’ə, paa hə ka ənənə ka upaanə ma’ə boo.”

¹⁵Ma ənji ɗa fiiriinə ətə upaa gəna dagi ɗərəginə də uushi’inə asəkə vəranəkii, kə kəŋaanə tii dzaɗə, ŋgwalii tii acii ga təya saanə ciɓə da i tii, təya tuu, təya ŋgəərə ma, 18.15 Isaa. 47.15; Əzaki. 27.36.¹⁶təya ba, “Kayitu! Kayitu! Maɗuunə vəranə! Ma ŋga ŋukə, kə njii kwa ŋgaaŋga ŋunyi kəjeerənyinə ŋga əndədəzə kama kama, i ŋga ənduuɗa, ha ŋgaaŋga uushi’inə ŋga əndzənə i ŋga ŋunyi faariinə ka geeginə ka hə ka rəmənə. 18.16 17.4.¹⁷Ndza’ə gi’u ətee hə ka gənaaku patə.”

Patənə ŋga slanjii kumbawalənyinə, da ənji gwazə kumbawalənyinəkii, da ənjitə asəkətii, da ənjitə ca wii də kumbawalə ka ɗa fiiriinə, tii maa, kə kəŋaanə tii dzaɗə. ¹⁸Makə nee tii ka makiirənə ŋga guutə ca ətsa tə vəraatsa, təya ka vurənə, təya ba, “Pooshi vəranə ətə gi aashi vəraatsə də ɗuunuunə.” 18.18-19 Əzaki. 27.28-34.¹⁹Təya fəɗə hanyinə agyanətii, təya tuu, təya ŋgəərə ma, təya ba, “Kayitu! Kayitu! Maɗuunə vəranə! Patənə ŋga ənjitə da i kumbawalatii, də gənaaku ɗii tii gəna, wata kaa ha ətee ka uushi’inaaku patə ndza’ə gi’u!” Də ha’ə uudəpaa tii tuunatii agyanə vəraatsa.

²⁰Acii ha’ə, wa patənə ŋga ənji dadagyə a ɗa mooɗasəka putə ŋga zamaginə də ki. Ɗamə mooɗasəka, ənji ŋga Əntaŋfə da masləkee ənja da anabiinə, acii kə ki’i Əntaŋfə koonə noonə ashitə. 18.20 12.12; Irim. 51.48.

²¹Ma daba’əkii, wata əndə’i maɗuunə malaa’ika a ŋgərətə faara. Mbərə mbərə nə zəzəkəənə ŋga faarakii da ŋga maɗuunə təŋwa. Wata ca kagərə aagi uunəva, əŋki ci, “Ha’ə nə ənjə a zamagi də maɗuunə vəranə ŋga Babila də ŋgeerənə, pooshi ənjə na nee ka ki ma’ə shaŋə! 18.21 Irim. 51.63-64.²²Pooshi ənji na fa wanyanə da kəzhimbərə asəkə vəranəkii ma’ə, da ənji ədə lyambyaɗa taa uutəma shaŋə. Pooshi ənji na nee ka ənji slənə ŋga ciinə kama kama ma’ə əsə. Pooshi ənji na fa ədənə də təŋwə shaŋə ma’ə, shikə shikə nə vəranəkii a ndzaanə. 18.22 Isaa. 16.10; 24.8; Əzaki. 26.13.²³Pooshi ənjə na nee ka ɓərənə ŋga garəkuwa asəkə vəranəkii ma’ə shaŋə. Mooɗasəkə ŋga kərə maɗanə əsə, pooshi ənjə na fa ma’ə shaŋə. Ma ŋga ŋukə, ənji ɗa fiiriinə ŋga vəranəkii palee də ŋgeerənə asəkə duuniya patə. Kə gəpətəgi ki də ənji ŋga slikərənyinə patə də uushi’inatə ŋga jirakənə.” 18.23 Isaa. 23.8; 47.12; Irim. 7.34.

²⁴Də ha’ə upaa ki ciɓa, acii asəkə vəranəkii lapaa ənji idənə ŋga anabiinə da ŋga hara ənji ŋga Əntaŋfə. Awa, davə lapaa ənji idənə ŋga ənji patə ətə ɓəələgi ənji asəkə duuniya. 18.24 16.6; Isaa. 26.21; Irim. 51.49; Əzaki. 24.7-8.

¹Ma daba’ə ətsa, kə fii nyi wazənə ŋga uushi dadagyə makə wazənə ŋga maɗuunə dzadənə ŋga ənja, təya ba, “Haleeluya!19.1 Ma Haleeluya, kyalaliinə ka ɗuunətənə də Əntaŋfə. Ci nə Maluu gaamə, Əndə məghərəvənə nə ci, Əndə baawəɗa əsə. 19.1 4.11.²Acii də gooŋgaanə lii ci gəŋwanə. Kə lagi ci gəŋwanə ŋga maɗuunə kaarəwata. Ki saawee ka *duuniya patə də ɗa aləhiinatə. Kə jalə Əntaŋfə tə ki, acii kə ɓəələgi ki ənji nə’unə tə ci.” 19.2 15.3; 16.6; 22.12; Dzək. 32.43; Jab. 79.10.³Təya ənə ka banə, əŋki tii, “Haleeluya! Ma makiirənə ŋga guutə ətsagi tə maɗuunə vəraata, ka ndərənə aadəgyə ca’ə ndəŋwə ndəŋwə.” 19.3 makiirənə: 14.11; Isaa. 34.10.⁴Wata gayiitə pupusərə aji ənfwaɗə, da uushi’iitə ənfwaɗə da i əpinatii, təya gərə’waanə ka paslənə tə Əntaŋfə, ci dasə anə dəgələ ŋga ŋwaŋuunə, təya ba, “Aamiina. Haleeluya!” 19.4 4.4,6; 5.7; Jab. 106.48.⁵Wata əndə’i uura a waɓə gatə ka hatə ɗii dəgələ ŋga ŋwaŋuunə, əŋki ci, 19.5 11.18; Jab. 22.25; 115.13; 134.1; 135.1.

“Ɗuunətəmə tə Əntaŋfə,

unə, patənə ŋga ənjitə ca nə’u tə ci,

da patənə ŋga ənji ətə ca ŋgwalə tə ci,

uuji ənji da madiigərə ənji patə.”

Zəmə əndzanə ŋga rəyə ŋga *Uundzə Baga

⁶Wata nya ənə ka fa wazənə ŋga uushi makə wazənə ŋga maɗuunə dzadənə ŋga ənja, makə ŋgyaaranə ŋga ma’inə a gəərə daba’a vəna, makə dzanə ŋga vəna əsə. Nya fa təya ba, 19.6 11.17; 14.2; Jab. 47.6-10; 96.7-10; Zak. 14.9.

“Haleeluya! Əntaŋfə Slandanə gaamə ca ɗa ŋwaŋuunə.

Aciikii nə baawəɗa patə.

⁷Ɗaamə mooɗasəka, ama ɗa maŋushinə, 19.7 21.2.

dəlaamə də ɗuunuunaakii,

acii kə mbu’i saa’i ŋga rəyə ŋga Uundzə Baga.

Maɗanaakii boo, kə tasəkii ki.

⁸Kə vii ənji ka ki ŋunyi malaaɓa kəjeerənə 19.8 6.11.

ətə ca ɓərə, kaa kya ŋgavə aashitə.”

Ma ŋunyi kəjeeriitsa, ci ndzaa ka ŋunyi sləna ŋga ənji ŋga Əntaŋfə.

⁹Wata əŋki malaa’ikatə ka nyi, “Naahətə waɓəəna. Ənji mooɗasəkə nə ənjitə bii ənji ka tii zəmə əndzanə ŋga rəyə ŋga Uundzə Baga.” Malaa’ikatə a ənə ka banə ka nyi, əŋki ci, “Ma waɓəətsa, tantanyinə, da ma Əntaŋfə shigi.” 19.9 14.12; Isaa. 25.6; Mat. 22.2; Luka 14.15-16; tantanyinə: 21.5; 22.6.¹⁰Makə fii nyi ha’ə, wata nya gərə’waanə atsaa səɗəkii ka paslənə tə ci. Amma əŋki ci ka nyi, “Ga ha ɗa ha’ə! Acii nyi maa, əndə slənə ŋga Əntaŋfə nə nyi makə noonə da ndzəkəŋushi’inəku, waatoo ənjitə kəsətə təŋə təŋə tə waɓəətə ɓaarii Yeesu. Tə Əntaŋfə paslənəku.” 19.10 6.9; 22.8-9.

Ma waɓəətə ɓaarii Yeesu, ci nə tantanyinə ŋga sətə waɓi anabinyinə anəkii.

Əndə ndərə mabwaɗaɗa təhwa

¹¹Ma nya tsaamə, wata nya nee ka ha dagyə mawunəkii, nya nee ka mabwaɗaɗa təhwa asəkəkii da i əndə a ba’akii. Ma ləmə ŋga əndətə a ba’a təhukii, “Əndə Gooŋga, Mayarəda Ənda”. Də gooŋgaanə nə ci ka la gəŋwanə, ca dzə də panə də gooŋgaanə əsə. 19.11 4.1; 19.2; Jab. 72.1-14; 98.9; Isaa. 11.4; Əzaki. 1.1-3; Slənə 7.56.¹²Makə gana ŋga gunə nə ginəkii ka ɓərənə. Da i daranyinə ŋga ŋwaŋuunə laŋə anəkii nə əndəkii. Tə’i ləməkii manaahəkii ashikii, amma pooshi əndə paaratəginə də ləmətsa, maɗaamə ci saakii. 19.12 1.14-15; 2.17.¹³Ma kəjeeriitə ŋgii ci, tə’i idəna taa dama patə. Tə’i əndə’i ləmə ci ənjə a ’wa də ci əsə, waatoo, “Waɓənə ŋga Əntaŋfə”. 19.13-15 Isaa. 63.1-6.19.13 Yooh. 1.1.¹⁴Wata soojiinə ŋga dadagyə a nə’u tə ci a ba’a mabwaɗaɗa təhinə, da i malaaɓa mabwaɗaɗa kəjeerənyinə ashitii. 19.14 6.2-8,11.¹⁵Da makii shigi mahiɗahiɗamə ŋgila purəŋanə, də ci nii kəya jaala agyanə slikərənyinə patə, ca ɗa ŋwaŋuunə agyanətii də zala tibisa, makə sətə ci ənjə a mya’ə inaba. Də ha’ə nii kəya ɓaarii bwaya maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə Əndə baawəɗa. 19.15 1.16; 2.26-27; 11.17; 14.14-20; Irim. 25.30-31.¹⁶Ma ashi kəjeerənaakii, mbərə mbərə da gəɗəhaciinəkii, tə’i manaahə ləma, waatoo, “Ŋwaŋwə agyanə meeminə, Slandanə agyanə Slandanənyinə”. 19.16 17.14.

¹⁷Ma daba’əkii, wata nya nee ka malaa’ika kəŋə agi uusəra, ca ŋgəree ka uurakii ka banə ka patənə ŋga shaarənyinə ətə ca ləɗə agintaŋfə, əŋki ci, “Shooma, dzatəmə də nə ka ha rəŋwə, acii kə mbu’ya saa’i ŋga maɗuunə kumənə ŋga Əntaŋfə! 19.17-18 Əzaki. 39.4-5,17-19.¹⁸Shoomə ka ciku ləwunyinə ŋga meeminə da ŋga soojiinə da gayinatii, da luu ŋga təhinə da ŋga ənjitə ca ndərə tə tii, da ŋga patənə ŋga ənja, maviinə da dimuyinə, madiigərə ənji da uuji ənji patə.” 19.18 13.16.

¹⁹Wata nya nee ka dabata da meeminə ŋga duuniya da soojiinatii, kə dzatə tii də nə ka hakii, kaa təya pa da Əndətə ca ndərə mambwaɗaɗa təhutə da soojiinaakii. 19.19 17.12-14; Jab. 2.2; Əzaki. 38.2-9,14-16; Zak. 14.2.²⁰Ənjə a kəsə tə dabatə tii da majirakə ŋga anabitə ɗii sə ŋga hurəshishinə akəŋwaciikii. Də sə ŋga hurəshishinəkii gəpətə ci də ənjitə luuvə kaa ənjə a ɗa ka tii sagida ŋga dabata, təya paslə tə mapusha tə dabata. Wata ənjə a əjigərə tə tii bəra’i da i əpinə aagi gunə ətə ɗii kurəŋənəkii makə uunəva. Baruuda a dzə də tsakə iza’unə ka gunəkii. 19.20 13.1-2,13,15; baruuda: 14.10; 20.10,14; 21.8; Isaa. 30.33.²¹Kə ɓəələgi ənji soojiinatii də ŋgila purəŋaatə shigi da ma Əndətə a ba’a təhuta. Wata shaarənyinə patə a ciku ləwatii, təya əbuurəgi gyaɗə.

Anənə tə *Seetanə ŋga fəzə dəbu’u

¹Wata nya nee ka malaa’ika ca jima dadagyə ndzaŋə da i uuzənə ŋga makuvə ŋga gu’u ŋga zanə da i mandalə mahyakahyaka’ə aciikii. 20.1 10.1; 18.1; gu’u ŋga zanə: 9.1.²Ca kəsətə rəhuuta, waatoo, rəhuutə ŋga ŋukə ŋukə, ətə ɗəkəvə ənji ka ci ləmə “Ibəlisa” da “Seetanə”, ca anəgi tə ci kaa ca ndzaa ma’anəkii ŋga fəzə dəbu’u. 20.2 12.3,9.³Wata ca kagərə tə ci aasəkə makurəŋə gu’u ŋga zanə, ca pa’əgi, ca nyii’igi ma ŋga gu’ukii, acii ga Seetanə a gəpətə də slikərənyinə ma’ə. Ma daba’ə fəzə dəbu’utsa, tyasə ka kapaanə nə ənji tə ci ŋga uundzə saa’ya.

⁴Ma daba’əkii, wata nya nee ka dəgələnyinə ŋga ŋwaŋuunə da i slanjii dəgələkii dasə dasə anəkii. Kə vii ənji ka tii baawəɗa ŋga la gəŋwanə. Kə nee nyi ka ma’yanyinə əsə ŋga ənjitə laalagi ənji nətii putə ŋga waaza gooŋgaatə ɓaarii Yeesu, da putə ŋga waaza waɓənə ŋga Əntaŋfə. Ma təya, kə ənyi tii ka upaa əpinə, təya ɗa ŋwaŋuunə da *Aləmasiihu ŋga fəzə dəbu’u. Acii mapasləmə tii ka dabatə da pushashinaakii, paa tii liwə sagidaakii aa kəŋwaciitii taa aaciitii əsə. 20.4 6.9; 13.15; Dan. 7.9,22; Luka 22.30; 1 Koor. 6.2.⁵Tii nə təkəŋwanə ŋga maɗənə agi maməətə ənja. Ma mbəɗaanənə ŋga maməətə ənja, paa tii ma’i da i tii, see daba’ə fəzətsə dəbu’u. ⁶Patənə ŋga ənjitə upaa maɗənə ŋga təkəŋwanə, ənji mooɗasəkə nə tii, malaaɓakii. Pooshi əntənə ŋga bəra’inə da baawəɗa anə tsarə ŋga ənjitsa. Ka ndzaanə nə tii ka limanyinə ŋga Əntaŋfə da ŋga Aləmasiihu, təya ɗa ŋwaŋuunə da ci ŋga fəzə dəbu’u. 20.6 1.6; 2.11.

Muudinə ŋga panə

⁷Ma daba’ə kə uugi fəzətsə dəbu’u, ka pəryapaanə nə ənji tə Seetanə asəkə furəshinaakii. ⁸Ka gimaginə nə ci, ca dzə ka gəpə də slikərənyinə ŋga duuniya patə. Ma slikərənyiitsa, tə tii ci ənjə a ’wa Gwagə da Magwagə. Ka dzatəginə nə Seetanə də tii patə ka ha rəŋwə, kaa təya pa da Əntaŋfə. Makə mandzənə a gəərə nə laŋənatii. 20.8 13.14; Jasə. 11.4; Əzaki. 38.2,10-12.⁹Wata nya nee, təya təəkəgi taa dama patə anə hanyinə ŋga duuniya, təya guŋutəgi də hatə ɗii ənji ŋga Əntaŋfə davə, da vəraatə uu’i ci. Amma, wata ma nya nee, gunə a jima dadagyə, ca ətsagi tə tii. 20.9 Ɓaan. 2; 2 Meem. 1.10,12; Jab. 78.68; Əzaki. 38.22; 39.6.¹⁰Ma Seetanə, əndə gəpənə də tii, kə kagərə ənji tə ci aagi guutə ɗii kurəŋənəkii makə uunəva, baruuda a dzə də tsakə iza’unəkii, waatoo hatə shi ənjə a kagərə tə dabatə da majirakə ŋga anabita. Ka sanə nə tii ŋgəra’wə vəɗə da uusəra ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 20.10 19.20.

Maɗuunə uusəra ŋga ɗa gəŋwanə

¹¹Wata nya nee ka maɗuunə mambwaɗaɗa dəgələ ŋwaŋuunə da i Əndə dasə asəkəkii. Ma nya tsaamə, wata kə zagi hanyinə da səkəntaŋfə akəŋwaciikii. Pooshi ənji ənyi ka neenə ka tii ma’ə. 20.11 5.7; 6.14; 21.1; Jab. 114.3,7; Mat. 24.35; 2 Piita 3.10.¹²Wata nya nee ka maməətə ənji da i əpinatii, uuji ənji da madiigərə ənji patə, kəŋə kəŋə akəŋwacii dəgələ ŋga ŋwaŋuunə. Ənjə a wunəpaa ləkaləkatənyinə, ənjə a wunəpaa əndə’i ləkaləkatə əsə, waatoo ləkaləkatətə ca ɓaarii tə ənjitə ca upaa əpinə. Ənjə a la gəŋwanə ka maməətə ənji mbərə mbərə da slənənyinatii, makə sətə nyaahə ənji asəkə ləkaləkatənyiita. 20.12-13 3.5; 22.12; Dan. 7.9-10.20.12 Shig. 32.32.¹³Ma maməətə ənjitə agi uunəva, kə ma’i tii. Ma wa, da ha ŋga ndzaanə ŋga maməətə ənja, kə kapaa tii natii maməətə ənji əsə, ənjə a la gəŋwanə ka taa wu patə agitii, makə sətə njii təya slənə. ¹⁴Ma daba’əkii, ənjə a kagərə tə i ha ŋga ndzaanə ŋga maməətə ənji da wə aagi guutə makə uunəva. Waatoo əntənə ŋga bəra’inə nə gunəkii. 20.14 20.10; 1 Koor. 15.26; əntənə ŋga bəra’inə: 2.11.¹⁵Patənə ŋga ənjitə malapaamə ənji ləmətii manaahəkii asəkə ləkaləkatətə ɗii ləmə ŋga ənjitə ca upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə asəkəkii, wata ənjə a kagərə tə tii aagi guutsə makə uunəva. 20.15 3.5.

Kura ha dadagyə da kura ha a panə

¹Ma daba’əkii, kə nee nyi ka kura ha dadagyə da kura ha a panə. Ma təkəŋwatə ha dadagyə da ha a panə, kə dzəgi. Kə ifəgi uunəvənyinə əsə. 21.1 21.5; Isaa. 65.17; 2 Piita 3.13.²Wata nya nee ka malaaɓa vəranə, waatoo kura Urusaliima, ca jima dadagyə dacii Əntaŋfə. Matasəkakii nə ki makə sətə ci maɗanə a tasəka, kaa kya guŋu da ŋgurii. 21.2 3.12; 19.7; 21.9–22.5; 22.17; Isaa. 52.1; Mat. 22.2; Gal. 4.26; Ibər. 11.16; 12.22.³Nya fa əndə’i uura dasəkə dəgələ ŋga ŋwaŋuunə, ca ŋgəree ka uurakii, əŋki ci, “Ma nə ɗiya, kə uugi ha ŋga ndzaanə ŋga Əntaŋfə ndzaanə ahada ənja. Ka ndzaanə nə ci agitii, təya ndzaa ka ənjaakii. Ci saakii ca ndzaa da tii, ca ndzaa ka Əntaŋfwatii. 21.3 7.15; Leew. 26.12; Əzaki. 37.26-28; Zak. 2.9; 2 Koor. 6.16.⁴Ka taaɗəginə nə ci ka tii kiinə agitii. Pooshi ma’ə məətənə, pooshi ma’ə tuutunə əsə taa maɓətəsəka, pooshi ma’ə zəmənə ŋga uushi. Acii ma iirə uushi’inə, kə dzəgi.” 21.4 7.17; Isaa. 26.19; 35.10.

⁵Wata Əndətə dasə anə dəgələ ŋga ŋwaŋuunə a ba ka nyi, əŋki ci, “Ma əndzə’i, agi ɗeeginə nə nyi taa ka mi patə, kaa ca ndzaa kurakii.” Ca ba ka nyi əsə, “Naahuu ətsa, acii ma waɓəətsa, mayarədakii, gooŋga boo.” 21.5 5.7; 21.1; Isaa. 43.19; 2 Koor. 5.17; mayarədakii: 19.9.⁶Ca ənə ka banə ka nyi, əŋki ci, “Kə uugi slənə ɗanə. Nyi nə ŋga təkəŋwanə da ŋga muudinə, nyi ’watəgi, nyi na uudəpaa əsə. Taa wu patə ci ma’igiirənə a ɗa tə ci, ka viinə nə nyi ka ci rəgwa ŋga sa ma’inə ŋga zaɓə yadə ki’inə asəkə gəərə ətə ca vii əpinə. 21.6 1.8; 7.17; 22.1; Isaa. 55.1; Zak. 14.8; Yooh. 7.37.⁷Taa wu patə jaalii, ka upaanə nə ci uushi’iitsa, ka ndzaanə nə nyi ka Əntaŋfwaakii, ca ndzaa ka uuzənaaki əsə. 21.7 2 Sam. 7.14; Əzaki. 11.20.⁸Amma, ma maŋgwalinə, da ənjitə yadə vii gooŋga, da ma’ajijinə ənja, da maɓəələ ənja, da ma’aləhiinyinə, da mwaɓiinə, da ənji paslə uuləminə, da patənə ŋga majirakinə, agi gunə nə ha ŋga ndzaanatii, waatoo, guutə ɗii kurəŋənəkii makə uunəva, baruuda a dzə də tsakə iza’unəkii. Ci nə əntənə ŋga bəra’inə.” 21.8 2.11; 19.20; 21.27.

Kura Urusaliima

⁹Ma daba’əkii, kə shi malaa’ika aaɓiiki. Ma ca, rəŋwə nə ci agi malaa’ikanyiitə məɗəfə nji da i kwalakənyinə məɗəfə ŋga muudinə ŋga ciɓənyinə aciitii. Əŋki ci ka nyi, “Shiwa, kaa nya ɓaarii ka hə tə Maɗanə ətə na ndzaa ka minə ŋga Uundzə Baga.” 21.9–22.5 Isaa. 54.1-17.21.9 15.1.¹⁰Wata Malaaɓa Ma’yanə a ŋgərəgi hiimaaki, malaa’ikatə a ŋgərə tə nyi, ca kərə tə nyi aanə magərə giŋwə ka shaŋə, ca ɓaarii ka nyi tə vəranə ŋga Əntaŋfə, waatoo, Urusaliima. Vəranəkii a dzə də jimanə dadagyə daciikii. 21.10 17.3; Əzaki. 40.2; Mat. 4.8.¹¹Vəranəkii a dzə də ɓərənə makə faara ətə da məghərəvənə davə. Camə saakii makə faaratə ci ənjə a ’wa yasəpa. Ɗuunuunə ŋga Əntaŋfə ca ɓərə ha’ə davə. 21.11 21.18,23; Isaa. 60.1-3,19; Əzaki. 43.2.¹²Tə’i magərə mahwala ŋga vəranəkii da i uura mayinyinəkii pu’u aji bəra’i, da malaa’ikanyinə pu’u aji bəra’i ətə ba’avə ənji nəhə uura mayinyinəkii aaciitii. Ma ashi uura mayinyinəkəya, kə naahəvə ənji ləmənyinə ŋga slikərənyinə pu’u aji bəra’i ŋga ənji Isərayiila. 21.12-13 7.5-8; ’Wat. 35.22-26; Shig. 28.21; Əzaki. 48.30-35.¹³Taa ka ŋgutə purəŋanə ənfwaɗə patə, tə’i uura mayinyiitsə makkə, waatoo, makkə da tsaaŋwa, makkə da hwarəma, makkə da waka, makkə da baŋgawə əsə. ¹⁴Ma mahwala ŋga vəranəkii, agyanə faaranyinə pu’u aji bəra’i mbuki ənji. Aagyanətii naahətə ənji ləmənyinə pu’u aji bəra’i ŋga masləkee ənji ŋga *Uundzə Baga. 21.14 Ibər. 11.10; Af. 2.20.

¹⁵Ma acii malaa’ikatə ca waɓə da nya, tə’i zala ŋga əndzənə ka gəlatəginə də vəranəkii da uura mayinyinəkii da mahwalakii. 21.15 11.1; Əzaki. 40.3.¹⁶Ma bwaŋənə da gərənə ŋga vəranəkii, mbərə mbərə taa dama patə. Wata malaa’ikatə a gəlatə vəranəkii də zalatə ŋga gəlaginə. Ma gəlatə ca, kiloomeeta21.16 Ma agi uura Gərikə, pooshi kiloomeeta. Amma tə’i uushi ŋga gəla də babara ci ənjə a ’wa ‘stadia’. Ma kiloomeeta dəbu’u bəra’i da gya’ə bəra’i, mbərə mbərə da stadia dəbu’u pu’u aji bəra’i. dəbu’u bəra’i da gya’ə bəra’i nə gərənəkii a panə da gərənəkii aadəgyə. Ha’ə nə bwaŋənəkii əsə. 21.16 Əzaki. 48.16-17.¹⁷Ca gəlatə gərənə ŋga mahwalakii aadəgyə, meeta21.17 Ma agi uura Gərikə, pooshi meeta. Də hwaslə ciinə ci təya gəla. Ma meeta məɗəfə pu’unə aji bəra’i, mbərə mbərə da hwaslə ciinə gya’ə da ənfwaɗə pu’unə aji ənfwaɗə. məɗəfə pu’unə aji bəra’i, makə sətə ɗii zala ŋga gəla də uushi’inə. ¹⁸Də faara ətə ci ənjə a ’wa yasəpa ghənyi ənji mahwala ŋga vəranəkii. Ma vəranəkii əsə, də əndzənə ghənyi ənji, ŋunyikii, wata yaŋə makə dyarugala. 21.18-21 21.11; Isaa. 54.11-12; Əzaki. 28.13.¹⁹Anə faariinə ətə da məghərəvənə davə mbuki ənji mahwala ŋga vəranəkii. Ma faara ŋga təkəŋwanə, faaratə ci ənjə a ’wa yasəpa. Ma faara ŋga bəra’inə, faaratə ci ənjə a ’wa safira. Ma faara ŋga makkənə, faaratə ci ənjə a ’wa agata. Ma faara ŋga ənfwaɗənə, faaratə ci ənjə a ’wa iməradə. ²⁰Ma faara ŋga tufənə, faaratə ci ənjə a ’wa wanikisa. Ma faara ŋga kuwanə, faaratə ci ənjə a ’wa sarədisa. Ma faara ŋga məɗəfənə, faaratə ci ənjə a ’wa kirisoolita. Ma faara ŋga tighəsənə, faaratə ci ənjə a ’wa beerila. Ma faara ŋga əliŋənə, faaratə ci ənjə a ’wa toopaza. Ma faara ŋga pu’unə, faaratə ci ənjə a ’wa kərisooparasə. Ma faara ŋga pu’u aməntaŋənə, faaratə ci ənjə a ’wa yiyakinta. Ma faara ŋga pu’u aji bəra’inə, faaratə ci ənjə a ’wa amatisəta əsə. ²¹Ma uura mayinyinəkii pu’u aji bəra’i əsə, də faara ətə da məghərəvənə davə ətə ci ənjə a ’wa lu’ulu’u ɗii ənji. Taa ŋgutə rəŋwə agi uura mayinyiitsə pu’u aji bəra’i, də lu’ulu’ukii rəŋwə ɗii ənji. Ma rəgwa asəkə vəranəkii əsə, də əndzənə ɗii ənji, ŋunyikii, wata yaŋə makə dyarugala.

²²Maneemə nyi ka *yi ŋga Əntaŋfə asəkə vəranəkii. Acii i Əntaŋfə Slandanə Əndə baawəɗa da Uundzə Baga, tii də natii nə nə ha ŋga paslənə davə. 21.22 11.17.²³Pooshi nafalə ŋga ɓərənə ŋga uusəra taa ŋga ləgiɗə asəkə vəranəkii. Acii məghərəvənə ŋga Əntaŋfə da ŋga Uundzə Baga ca ɓərə asəkəkii. 21.23 22.5; Isaa. 60.1-2,19-20; 24.23.²⁴Ka wiinə nə slikərənyinə ŋga duuniya patə agi ɓərənəkii. Ma meeminə ŋga duuniya əsə, ka kərənə nə tii gənatii aasəkə vəranəkii ka ɗuunətənə də Əntaŋfə. 21.24 Jab. 68.30; Isaa. 60.3.²⁵Ma uura mayinyinə ŋga vəranəkii əsə, mawunəkii ndzaanətii taa guci patə, acii pooshi vəɗə davə. 21.25-26 Isaa. 60.11.²⁶Ka kərənə nə ənji ŋunyi uushi’inə da gəna ŋga slikərənyinə patə aasəkə vəranəkii. ²⁷Amma pooshi ma’ajijinə uushi’inə ka dəmənə aasəkə vəranəkii. Taa əndətə ca ɗaaɗa bwaya uushi’inə taa jirakənə, paa ci ka dəmənə aadəvə aasəkə vəranəkii. See əndətə nyaahə ənji ləməkii aasəkə ləkaləkatətə ŋga Uundzə Baga, waatoo ləkaləkatətə ɗii ləmə ŋga ənjitə ca upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə asəkəkii. 21.27 21.8; 22.15; Isaa. 35.8; 52.1; Əzaki. 44.9; 1 Koor. 6.9-10; 2 Piita 3.13; ləkaləkatə: 3.5.

¹Ma daba’əkii, malaa’ikatə a ɓaarii ka nyi gəərə ŋga ma’inə ətə ca vii əpinə. Ɗawə ɗawə saakii nə ma’inəkii. Ca hwaya ka hatə ɗii dəgələ ŋga ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə tii da ŋga *Uundzə Baga. 22.1-2 21.6; Əzaki. 47.1-12.²Ma ma’iitsa, agi huyinə ahadahada rəgwa ŋga vəranəkii. Ma anə ndəra ŋga gəərəkii əsə, tə’i ənfuginə daga daga. Agi poonə nə ənfuginəkii pu’u aji bəra’i agi fəza. Taa ŋgutə ləgiɗa, ha’ə nə tii ka poonə. Ha’ə nə manakii əsə. Ka mbəɗəpaanə nə ba ŋga ənfuginəkii də slikərənyinə ŋga ənji duuniya patə. Ənfuginəkii ca vii əpinə əsə. 22.2 21.21; ənfuginə: 2.7.³Ma asəkə vəranəkii əsə, pooshi ənji ka lapaa sətə tifyagi Əntaŋfə ka giirənə. Dəgələ ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə da ŋga Uundzə Baga na ndzaanə asəkə vəranəkii. Ənji nə’unə tə ci əsə, kadə nə təya paslə tə ci, 22.3 7.15; Irim. 3.17.⁴təya nee ka kəŋwaciinəkii, ənjə a naahəvə ləməkii aa kəŋwaciitii. 22.4 14.1; Jab. 17.15; Mat. 5.8.⁵Pooshi vəɗə na ɗa ma’ə. Pooshi ənji na moo garəkuwa taa uusəra, acii Əntaŋfə Slandanə ci saakii na ndzaa ka ɓərənatii. Ka ɗanə nə tii ŋwaŋuunə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 22.5 1.6; 21.23; Dan. 7.18,27.

⁶Wata əŋki malaa’ikatə ka nyi, “Ma waɓəətsa, gooŋga, mayarədakii əsə. Əntaŋfə Slandanə vii Ma’yanaakii ka anabiinə, ci sləkee ka malaa’ikaakii aaɓii ənji paslənə tə ci ka ɓaarii ka tii sətə na slənə tyasə kədəhə.” 22.6 1.1; 10.7; 19.9; Slənə 11.27-28; 13.1.

Shinə ŋga Yeesu

⁷Əŋki Yeesu, “Wanyiitsə ka dzənə kədəhə. Ənji barəkaanə nə ənjitə ca nə’utə waɓənə ŋga anabaakwaanə ənə asəkə ləkaləkatəna.” 22.7 3.11; 22.12,20.

⁸Ma nyi, Yoohana, kə fii nyi uushi’iitsa, kə nee nyi də ginəki əsə. Makə fii nyi, nya tsaamə, wata nya gərə’waanə atsaa səɗə malaa’ikatə ɓaarii ka nyi uushi’iitsə, kaa nya paslə tə ci. 22.8 1.9; 19.10.⁹Amma əŋki ci ka nyi, “Ga ha ɗa ha’ə! Acii nyi maa, əndə slənə ŋga Əntaŋfə nə nyi makə noonə da ndzəkəŋushi’inəku anabiinə da patənə ŋga ənjitə ca nə’utə waɓəənə asəkə ləkaləkatəna. Tə Əntaŋfə paslənəku.”

¹⁰Ca tsakə banə ka nyi, əŋki ci, “Ga ha kapaa waɓənə ŋga anabaakwaanə ənə asəkə ləkaləkatəna kaa ca ndzaa ka ma’umbee uushi. Acii kədəhə nə uushi’iitsə patə ka slənənə. 22.10 Dan. 12.4.¹¹Taa wu ca slənə bwaya uushi’inə, bwaya uushi’inə dzənəkii də slənənə. Taa wu nə əndə ɗii ajijinə əsə, ma’ajijinəkii ndzaanəkii ətsa. Ma əndətə ca slənə tantanyinə, tantanyinə ndzaanə slənaakii. Ma əndətə malaaɓakii, malaaɓakii ndzaanəkii.” 22.11 Isaa. 56.1; Əzaki. 3.27; Dan. 12.10.

¹²Əŋki Yeesu, “Wanyitsə ka dzənə kədəhə. Ka ŋgərəənənə nə nyi shikwaaki, kaa nya vii ka taa wu mbərə mbərə da sətə slənyi ci. 22.12 2.23; 6.10; 15.3; 16.5-6; 19.2,11; 20.12-13; 22.7; Jab. 28.4; Waɓ. 24.12; Irim. 17.10; Mat. 16.27.¹³Nyi nə ŋga təkəŋwanə da ŋga muudinə, nyi ’watəgi, nyi na uudəpaa əsə.” 22.13 1.8.

¹⁴Ənji barəkaanə nə ənjitə ca kuɓəgi kəjeerənyinatii ɗawə ɗawə, kaa təya upaa rəgwa ŋga dəməgərənə da uura mayi aasəkə vəraata, təya adə mana poo ŋga ənfwə ətə ca vii əpinə. 22.14 7.14; Jab. 118.19-20; ənfwə: 22.2.¹⁵Ma ənjitə pooshi na upaa rəgwa ŋga dəməgərənə aasəkə vəranəkii, tii nə ənjitə bwasee ka tantanyinə, waatoo ənji slənə bwaya uushi’inə, da mwaɓiinə, da ma’aləhiinyinə da ənji ɓəələ ənja, da ənji paslə uuləminə, da ənjitə kaɗeesəkə ka tii nə jirakənə, təya jirakə. 22.15 21.27; Af. 5.5.

¹⁶“Nyi Yeesu sləkee ka malaa’ikaaki, kaa ca ba koonə ənji ŋga Ikəliisiyanyinə tə uushi’iitsa. Nyi nə maɗuunə jijinə ŋga *Dawuda, nyi nə vooɗa ŋga pukə də ha əsə.” 22.16 1.1; 5.5; vooɗa: 2.28; Ɓaan. 24.17.

¹⁷I Malaaɓa Ma’yanə da Maɗanə ca ba, “Shiwa!” Taa wu patə fii ətsa, wa ca ba naakii əsə, “Shiwa!” Ma əndətə kəshi ma’igiirənə tə ci, ca moo sa ma’inə ətə ca vii əpinə, wa ca shi ka sanə ŋga zaɓə yadə ki’inə. 22.17 21.2,6.

Muudinə ŋga waɓənə

¹⁸Ma ɗiya, nyi Yoohana ca dzalə tə taa wu patə. Taa wu patə ca fa waɓənə ŋga anabaakwaanə ənə asəkə ləkaləkatəna, ga ca tsakəvə əndə’i uushi aanəkii. Maɗa kə tsakəvə ci, ka tsakəvənə nə Əntaŋfə ka ci asaranyiitsə nyaahə ənji asəkə ləkaləkatəna. 22.18-19 Dzək. 4.2; 13.1.22.18 Dzək. 29.19.¹⁹Taa wu patə ŋgərəgi agi waɓənə ŋga anabaakwaanə ənə asəkə ləkaləkatənə əsə, pooshi Əntaŋfə na vii ka ci rəgwa ŋga adə mana ənfwə ənə nyaahə ənji agyanəkii asəkə ləkaləkatəna, waatoo ənfutə ca vii əpinə. Pooshi Əntaŋfə na vii ka ci rəgwa ŋga ndzaanə asəkə vəranaakii əsə, ənə nyaahə ənji agyanəkii asəkə ləkaləkatəna. 22.19 ənfwə: 2.7; ləkaləkatə: Shig. 32.32.

²⁰Yeesu ɓaarii oo’i, ma uushi’iitsa, tantanyinə. Ci bii oo’i, “Ndilə ndilə, ka dzənə nə nyi kədəhə.” “*Aamiina. ’Ya’ə Slandanə Yeesu, shiwa.” 22.20 3.11; 22.6; 1 Koor. 16.22.

²¹Wa pwapoonə ŋga Slandanə Yeesu a ndzaa da patənə ŋga ənji ŋga Əntaŋfə.