Ŋunyi Habara dacii
Marəkusə
1Waazanə ŋga Yoohana əndə ɗa bapətisəma
(Mat. 3.1-12; Luka 3.1-9; Yooh. 1.19-28)
1Wiinə ’watəginə ŋga Ŋunyi Habara agyanə Yeesu *Aləmasiihu, *Uuzənə ŋga Əntaŋfə. 1.1 15.39; Ibər. 2.3.2Kə ɗii makə sətə bii Əntaŋfə ka Uuzənaakii asəkə ləkaləkatə ŋga *anabi Isaaya oo’i: 1.2 Mal. 3.1; Shig. 23.20; Mat. 11.10; Luka 1.76; 7.27.
“Wanyinə ka sləkeenə ka masləkee əndaaki
kaa ca ta ka hə kəŋwanə,
ca haɗatəgi ka hə də rəgwa, taabu’u nii kwa dzə.
3Ka kaalanə nə ci agi bilinə, ca ba, 1.3 Isaa. 40.3.
Haɗatəgimə də rəgwa ka Slandana,
Kəŋeemə ka ci ka rəgwa.”
4Ha’ə makə ətsə shigi Yoohana əndə ɗa bapətisəma aagi bilinə. Ca waaza ka ənja, ca ba, “Uneemə ka ɗa ’waslyakəənə, una baanə ka Əntaŋfə, ənjə a yiɓə koonə bapətisəma, kaa Əntaŋfə a tifyagi koonə ’waslyakəənə goonə.” 1.4 Luka 3.3.5Wata ənji asəkə vəranə ŋga Urusaliima, da hara hanyinə ŋga Yahudiya patə a shi ka fa waɓənə ama Yoohana. Təya baabagi ’waslyakəənatii, ca ɗa ka tii bapətisəma asəkə gəərə ŋga Urədunə. 6Ma Yoohana, shiŋkinə ŋga ŋgyalooba nji ka kəjeerənaakii. Ca əgəgi ŋukii də gyara ŋga kuvə’unə. Ayiwa da moozəŋa nji zəmaakii. 1.6 2 Meem. 1.8.7Ca ba ka ənja, “Tə’i əndətə na uugya ba’ə ka shinə, ɗuunuunaakii palee ka naaki. Taa zə’u ŋga ɓiɓinaakii, paa nyi mbu’i bahə gwaŋaanənə, nya pərəgi. 8Də ma’inə ɗii nyi koonə bapətisəma. Amma ma ca, də Malaaɓa Ma’yanə nii kəya ɗa koonə bapətisəma.”
Ɗa bapətisəma ka Yeesu
9Ma ka saa’ikii, kə ma’i Yeesu də Nazaratu anə hanyinə ŋga Galili, ca palə aaɓii Yoohana. Yoohana a ɗa ka ci bapətisəma asəkə gəərə ŋga Urədunə. 10Ma ca shigi ha’ə agi ma’inə, wata ca nee ka səkəntaŋfə mawunəkii, Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a jima aanəkii makə kurəkuta. 11Wata uura ŋga əndə a waɓya dadagyə, əŋki ci, “Hə nə Uuzənaaki. Kə uu’i nyi tə hə. Hə ca uuɗagi səkəki.” 1.11 Jab. 2.7; Isaa. 42.1; Mar. 9.7; 12.6.
Təɓənə ŋga *Seetanə tə Yeesu
12Ma daba’əkii, pii wata Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a kərəgi tə Yeesu aagi bilinə. 13Baanə ənfwaɗə pu’unə nə ci agi bilinə. Seetanə a təɓə tə ci. Tə’i dabanyinə agi biliita. Amma kə cakə malaa’ikanyinə tə ci.
’Wanə ŋga Yeesu tə ənji təəmənə ənfwaɗə
(Mat. 4.12-22; Luka 4.14-15; 5.1-11)
14Kə kəsəgərə ənji tə Yoohana aa furəshina, wata Yeesu a maɗə, ca palə aanə hanyinə ŋga Galili. Ca dzə də waaza Ŋunyi Habara ŋga Əntaŋfə. 15Əŋki ci, “Kə uugi saa’i mbu’unə. Kədəhə nə Əntaŋfə ka ɗa ŋwaŋuunaakii. Uneemə ka ɗa ’waslyakəənə, una baanə ka ci, una vii gooŋga ka Ŋunyi Habara.”
16Ma Yeesu a dzə də wiigi’inə ama uunəvə ŋga Galili, wata ca lapaa ndzəkəŋushi’inə bəra’i, təya təəmə; waatoo i Simoonə da Andərawəsə. 17Yeesu a ba ka tii, “Shoomə atsaki, kaa nya dzəgunə koonə makə sətə ci ənjə a ɗa slənə ŋga təəmə ənja.” 18Pii wata təya bwasee ka slaaɗatii, təya palə atsakii. 1.18-20 Mat. 8.21-22.
19Ma ca əntsahee gi’u, wata ca nee ka manjeevənə ŋga Zabadiya, waatoo i Yakubu da Yoohana, tii asəkə kumbawalatii ka haɗa də slaaɗatii. 20Pii wata ca ’wa tə tii, təya bwasee ka dəsənətii da ənji slənə ka tii asəkə kumbawala, təya palə atsakii.
Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də əndə ginaaja
21Ma daba’əkii, təya palə aasəkə vəranə ŋga Kafarənahumə. Makə mbu’ya *uusəra ŋga əpisəka, wata Yeesu a dzə aasəkə *kuvə də’wa, ca ndzaŋə dzəgunənə ka ənja. 22Makə fii tii dzəgunənaakii, kə ɗii ka tii ka sə ŋga hurəshishinə, acii də shiinaakii saakii cii kəya dzəgunə ka tii, əntaa makə sətə ci *maliminə ŋga bariya a dzəgunə ka tii. 1.22 Mat. 7.28-29.
23Pii wata waatsə əndə ginaaji asəkə kuvə də’watii, 24ca ka vurənə, əŋki ci, “Yeesu əndə Nazaratu, mi nə uushi gaamə a pa da hə kwa? Kə shi hə ka zamaginə diinə kwa? Kə shii nyi taa wu nə hə: Malaaɓa əndətə sləkee Əntaŋfə nə hə.” 1.24 3.11.25Wata Yeesu a la ŋguruunə ka ginaajita, əŋki ci, “Ndzaawə kəɗa’ə! Dzəgi ashi əndətsa!” 26Wata ginaajitə a udzətə tə əndəta, ca kagi vurənə, ca shigi ashikii. 27Kə ɗii ka ənji patə ka sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə, təya ba ahadatii, “Mi nə uushi ha’ə makə ətsa? Ma ətsa, kura dzəgunənə. Taa ginaajinyinə maa, agi wazənə nə ci ka tii də baawəɗa, təya fa tə ci.” 28Pii wata habaraakii a huwugi taa dama patə anə hanyinə ŋga Galili.
Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də ənji bwanea laŋə
29Makə shigi i Yeesu asəkə kuvə də’wa, wata təya dzəgərə tii da i Yakubu da Yoohana aasii aa ha i Simoonə da Andərawəsə. 30Ma gi ci, gwakə nə sərəhu ŋga Simoonə minəkii, kə tsəfəgi shishinətə iza’u. Wata təya ba ka ci oo’i, gwakə nə ki. 31Makə fii ci ha’ə, ca dzə aaɓitə, ca kəsətə tə ki ka ciinə, ca maɗee ka ki. Wata iza’unə ŋga shishinətə a əpigi. Ka ha’ə, kə ɗii ki ka tii zəma. 1.31 5.41.
32Ma kədəwanə, ətsə kulagərənə ŋga uusəra, wata ənjə a kyaara ka Yeesu ənji bwanea da ənji ginaaji patə. 33Kə jagi ənji vəraatə də nə patə aahatə aa uura mayi. 34Ca mbəɗəpaa də ənjitə kyaara ənji da bwaneanyinə laŋə kama kama ashitii, ca lyaakagi ginaajinyinə laŋə ashitii. Pooshi ci luuvə ginaajinyinə a waɓə, acii kə shii tii taa wu nə ci. 1.34 3.12.
Dzənə ŋga Yeesu ka waaza aanə hanyinə ŋga Galili
35Ma ətsə tsəɗakə ha ma’ə mapukəmə, wata Yeesu a maɗə, ca palə ka hatə pooshi ənji davə, ca ɗa də’wa. 1.35 Luka 5.16.36Makə ma’i Simoonə da hara ənjita, wata təya palə ka alənə tə ci. 37Makə lapaa tii tə ci, əŋki tii ka ci, “Agi alənə nə ənji patə tə hə.” 38Əŋki ci ka tii, “Ma ɗanaamə, dzaamə ka hara vəranyinə kədə-kədəhə kaa nya waaza davə əsə. Acii ci nə sətə kira tə nyi.” 39Wata ca wiigi’itə hanyinə ŋga Galili patə, ca dzə də waazanə asəkə kuvə də’wanyinatii, ca lyaakagi ginaajinyinə ashi ənja. 1.39 Mat. 4.23.
Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də əndə uyikuzəna
40Yoo, wata əndə’i əndə uyikuzənə a shi aaɓii Yeesu, ca gərə’waanə akəŋwaciikii, ca kədii kaa Yeesu a tsakə tə ci, əŋki ci, “Maɗa ka luuvənə nə hə, ka mbeenə nə hə ka mbəɗəpaanə də nyi, kaa nya shii ndzaanə malaaɓakii.” 41Kə nyihə Yeesu təgunuunə ŋga əndəta, wata ca təɗapaa ciinəkii, ca təɓətə tə ci, ca ba ka ci, “Awa, kə luuvə nyi. Mbəɗuu.” 42Pii wata kə dzəgi uyikuzənətə ashikii, kə mbə’i ci. 43Wata Yeesu a ba ka ci, “Duu saaku.” Amma ca ɗa ka ci bariya də ŋgeerənə 44də banə, “Fatə ŋga’ə, kaa nya ba ka hə, ga ha bapaa ka əndə sətsə ɗii shaŋə. Amma ma ɗanəkwa, duu aa ha *limanə, ha ɓaarii ka ci naaku na, ca tsaamətə taa iitə nə hə. Ma daaba’əkii, ha ɗa sataka makə sətə bii Muusa, kaa ənji patə a shii oo’i, kə mbə’i hə tanyi.” 1.44 Leew. 14.2-32; Mar. 7.36; Luka 17.14.45Amma əndətə a dzə saakii də baaba waɓəətsə taa dama patə yadə mbəɗeenə taa gi’u. Putə ŋga ətsə ha’ə, pooshi Yeesu ənyi ka mbee ka dzənə aasəkə əndə’i vəranə ka rəgwa ginə ŋga ənji ma’ə. Amma kə ndzaa ci saakii agi bilinə, ənjə a shi aaɓiikii taa dama patə. 1.45 7.36.
2Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də mahurəməsə ənda
1Ma daba’ə baanə gi’u, kə ənyi Yeesu aasəkə vəranə ŋga Kafarənahumə. Ma fii ənji asii nə ci, 2wata ənji laŋə a dzə aaɓiikii, pooshi ha ŋga zhi’iginə davə asii kura’ə a uura mayi acii laŋənə ŋga ənja. Ca dzə aakəŋwa də waaza waɓənə ŋga Əntaŋfə ka tii. 3Wata hara ənjə a shi da i mahurəməsə ənda, ənji ənfwaɗə kira tə ci. 4Makə təkuree tii ka mbu’unə aaɓii Yeesu acii laŋənə ŋga ənja, wata təya ndərəgi aanə kuvətə ɗii Yeesu davə, təya tələgi ɗaŋə da ci. Makə tələgi tii, təya kagərə tə mahurəməsə əndətə pərəɓə asəkə ədzə baanə. 5Makə nee Yeesu ka gi’inatii tə ci, wata ca ba ka mahurəməsə əndəta: “Uuzənaaki, kə upaa hə tifyaginə ŋga ’waslyakəənaaku.” 2.5 Mat. 9.2.
6Ma dava, tə’i hara maliminə dasə dasə ka fanə, wata təya laagwa agi hiimatii, 7əŋki tii, “Ka mi banəkii ha’ə kwa? Kə geegi ci ka naakii nə makə Əntaŋfə. Wu saŋə ca mbee ka tifyagi ’waslyakəənə ŋga əndə maɗaamə Əntaŋfə rəŋwə dyaŋa?” 8Kə shii Yeesu hiimatii. Wata əŋki ci, “Ka mi də tsarə ŋga hiimatsə ha’ə a nuunə kwa? 9Ŋgutə palee də ŋgufənə saŋa? Gəɗə banə ka mahurəməsə əndətsə oo’ya, kə upaa hə tifyaginə ŋga ’waslyakəənaaku nii, anii gəɗə banə ka ci, Maɗətə, ŋgəruu ədzə baanaaku, duu saakwa? 10Amma takumə kaa nya ɓaarii koonə oo’i, ma nyi Uuzənə ŋga ənda, tə’i nyi da baawəɗa ŋga tifyagi ’waslyakəənə ŋga ənji ganə a duuniya.” Wata əŋki ci ka mahurəməsə əndəta, 2.10 Yooh. 5.36.11“Wanyinə ca ba ka hə, maɗətə, ŋgəruu ədzə baanaaku, ha palə saaku aasii.” 12Ma ənjə a nee patə, wata hatsə əndətə a maɗətə, ca ŋgərə ədzə baanaakii, ca palə saakii aasii. Kə ɗii ka tii patə ka sə ŋga hurəshishinə. Wata təya ɗuunətə tə Əntaŋfə, əŋki tii, “Pooshi inə sha nee ka uushi makə ətsa.”
’Wanə ŋga Yeesu tə Leewi
13Ma daba’əkii, kə shigi Yeesu, ca palə aama uunəvə ŋga Galili. Wata daŋkana a dzə ka dzatə də nə aɓiikii, ca dzəgunə ka tii. 14Makə uugi ci dzəgunənə ka tii, ca maɗə, ca palə də wiigi’inə, wata ca lapaa tə əndə luu tsəka ətə ɗii ləməkii Leewi, uuzənə ŋga Haləfa, ci dasə asəkə kuvə ŋga slənaakii. Əŋki Yeesu ka ci, “Shiwa atsaki.” Wata hatsə Leewi a maɗətə, ca nə’u tə ci. 2.14 Mat. 8.21-22.
15Wata Yeesu a dzə ka zəmənə aa ha Leewi aasii. Tə’i *ənji luu tsəkə laŋə da i hara ma’waslyakə ənji laŋə ətə nyi’u tə Yeesu. Təya zəmə ka ha rəŋwə da i Yeesu da lyawarənaakii. 2.15 Mat. 9.10.16Makə nee maliminə ŋga kurəgə ŋga *Farisanyinə Yeesu a zəmə da tsarə ŋga ənjitsa, wata təya ləgwa ama lyawarənaakii, əŋki tii, “Mi saŋə ɗii cii kəya zəmə da ənji luu tsəka da i hara ma’waslyakə ənja?” 17Makə fii Yeesu sətə bii tii, əŋki ci ka tii, “Pooshi mandandaŋə ənji ka alə kuzəka, see ənji bwanea. Ma shi nyi aasəkə duuniya, ka ’waa’wanə tə ma’waslyakə ənji aaɓiiki, əntaa kaa nya ’wa tə ənjitə ca slənə uushi də rəgwakii.” 2.17 Luka 19.10.
Ləgwanə agyanə suumaya
18Ma ka əndə’i uusəra, lyawarənə ŋga Yoohana da i Farisanyinə, təya ɗa suumaya. Hara ənjə a shi aaɓii Yeesu, əŋki tii, “Mi saŋə ɗii ci lyawarənə ŋga Yoohana tii da Farisanyinə a ɗa suumaya, amma ma lyawarənaaku, pooshi tii agi ɗana?” 2.18 Mat. 6.16-17; 11.18-19; Luka 7.33-34.19Yeesu a ənigi ka tii də waɓənə agyanə naakii nə, əŋki ci, “Yaci tə’i guviinə ŋga dagwa maɗanə ətə bii ci ka tii da məhuraakəya, maɗa kə gi tii ka luu maɗanəkəya, ka ɗanə nə tii suumaya aɓiikii kwa? Pooshi. Maa ka hakii nə tii da i dagwa maɗanə, pooshi tii ka mbeenə ka ɗa suumaya. 2.19 Mat. 9.15.20Amma kadə nə uusəra mbu’ya ətə nə ənjə a ŋgərəgi dagwa maɗanə aɓitii, saa’ikii nə təya ɗa suumaya.
21“Pooshi əndə ka mbakə iirə kəjeerənə də kura kəjeerənə. Acii ka tsəəmətənə nə kurakii. Ca tsakə tsagi iirəkii palee ka ətə sha tsii.
22“Pooshi əndə əsə ka ciirə kura ma’i inaba aasəkə iirə mbuurə kuvə’unə. Maɗa kə ɗii ha’ə, ka taginə nə mbuurə kuvə’unəkii acii əbunə ŋga ma’i inaba. Ənjə a ətee ka ma’i inaba tii da mbuurə kuvə’unə patə. Kura ma’i inaba tii da kura mbuurə nə ndzaanə mbərə mbərə.”
Ləgwanə agyanə *uusəra ŋga əpisəka
23Ma ka əndə’i uusəra, waatoo uusəra ŋga əpisəka, Yeesu a pitəgi tii da lyawarənaakii da səkərə ŋga aləkamaara. Wata lyawarənaakii a dzə də ɓiiyiinə aləkamaara, təya tsəɓə. 2.23 Dzək. 23.25-26.24Makə nee Farisanyinə ha’ə, əŋki tii ka Yeesu, “Ka mi ci lyawarənaaku a ɗa sətə maviimə *bariya rəgwa ŋga ɗanə uusəra ŋga əpisəka?” 2.24 Shig. 20.8-10.25-26Əŋki Yeesu ka tii, “Mashimə una jaŋgii sətə ɗii *Dawuda kuna? Ma agi wanyiitə nji Abiyata ka gawə ŋga limanyinə, makə nee Dawuda tə’i uushi dəɓee ca upaa, kə ɗii maɗəfənə tə tii da ənjaakii əsə, wata ca dəməgərə aasəkə *yi ŋga Əntaŋfə, ca ŋgiragi burooditə ɗəkəpaa ənji ka Əntaŋfə. Ma ətsa, kə taŋəgi ci bariya acii əntaa taa wu patə ca adə buroodita, see limanyinə tanə. Amma kə agi Dawuda buroodita. Ca vii ka ənjaakii əsə.” 2.25-26 1 Sam. 21.2-7; 22.20; Leew. 24.5-9.27Yeesu a tsakə banə ka tii, əŋki ci, “Ma kii Əntaŋfə uusəra ŋga əpisəka, kaa əndə a shii nafaginə. Əntaa tə əndə kii ci kaa uusəra ŋga əpisəka a nafagi də ci. 2.27 Dzək. 5.14.2.27-28 Mat. 12.1-14; Luka 13.10-17; 14.1-6; Yooh. 5.1-18; 7.21-24; 9.1-16.28Acii ha’a, ma nyi *Uuzənə ŋga ənda, taa uusəra ŋga əpisəkə maa, nyi nə Slandanəkii.”
3Əndə mantə ciinə
1Ma ka əndə’i *uusəra ŋga əpisəka, kə ənyi Yeesu aasəkə kuvə də’wa. Tə’i əndə mantə ciinə davə. 3.1-6 2.27-28.2Ma davə əsa, tə’i hara ənji ca alə sə ŋga idəpaanə ashi Yeesu, kaa təya kərə tə ci aakəŋwacii gəŋwanə. Wata təya kanətsaa ka ci ginə, kaa təya nee mbu’u ka mbəɗəpaanə nə ci də əndətə uusəra ŋga əpisəka. 3Yeesu a ba ka əndə mantə ciita, “Maɗətə, kəŋaanə.” 4Wata əŋki ci ka tii, “Iitə saŋə vii bariya gaamə kaamə rəgwa ŋga ɗana? Ŋga ɗa ŋga’əənə uusəra ŋga əpisəkə saanii, anii ŋga ɗa bwaya bwayaana? Ŋga mbəɗəpaanə də əndə saanii, anii ŋga ɓələginə tə ca?” Amma kə zavə tii kəɗa’ə, pooshi tii shii sə ŋga jikənə ka ci. 5Kə ɓəzhi səkə ŋga Yeesu, acii təkuree tii ka nəhə təgunuunə, ca tsaamə tə tii, əŋki ci ka əndə mantə ciita, “Təɗapaa ciinəku.” Wata ca təɗapaa ciinəkii, ca ənəgərə makə ŋga ŋukə. 6Makə nee *Farisanyinə ha’ə, wata pii təya palə aaɓii ənji ŋga *Hirudusə, təya dzə ka ɗa mətərəkinə ŋga ɓələginə tə Yeesu. 3.6 Yooh. 5.16,18.
Daŋkana ama uunəva
7Wata Yeesu a maɗə tii da lyawarənaakii, təya palə aama uunəvə ŋga Galili. Ənji laŋə nyi’u tə tii. Hara ənji, ənji Galili nə tii, hara ənji əsə, kə shi tii daga anə hanyinə ŋga Yahudiya, 8i asəkə vəranə ŋga Urusaliima, i anə hanyinə ŋga Idumaya, i ataŋəgi gəərə ŋga Urədunə, i asəkə vəranyinə ŋga Tiira da Sidoonə. Ənjitsə patə, aaɓii Yeesu shi tii, acii kə fii tii habara ŋga uushi’iitə cii kəya ɗaaɗa.
9Makə nee Yeesu, wiitsə ənji laŋə ka ɓilatənə tə ci, wata ca ba ka lyawarənaakii kaa təya alya ka ci kumbawala. 10Acii kə fii ənji kə mbəɗəpaa ci də ənji laŋə, ci ɗii əncahə ənji bwanea laŋə aaɓiikii, kaa təya dəba’ətə tə ci. 11Maɗa nee ənji ginaaji ka ci, təya kulagi akəŋwaciikii, təya ka vurənə, əŋki tii, “Hə nə *Uuzənə ŋga Əntaŋfə.” 3.11 1.24; 5.7; Mat. 8.29; Luka 4.34,41; 8.28.12Wata Yeesu a wazə ka tii də ŋgeerənə, əŋki ci, “Goona bagi taa wu nə nyi.” 3.12 1.34; Luka 4.41.
Taɗə *lyawarənə ŋga Yeesu pu’u aji bəra’i
13Ma daba’əkii, Yeesu a maɗə, ca ndərə aanə giŋwa. Ca ’wa tə ənjitə mwayi ci, kaa təya shi aaɓiikii. 14Ca taɗə ənji pu’u aji bəra’i ahadatii, əŋki ci ka tii, “Ma ta’i nyi tuunə, kaama ndzaanə ka hakii, nya sləkee koonə ka ɗa waaza. 15Nya vii koonə baawəɗa ŋga mbəɗəpaanə də ənji ginaajinyinə.” 16Wiinə ləmə ŋga ənjitə ta’i ci: Simoonə ətə ikə ci ka ci əndə’i ləmə Piita; 3.16-19 Slənə 1.13; Yooh. 1.40-44.17Yakubu da Yoohana, manjeevənə ŋga Zabadiya; kə ikə ci ka tii ləmə “Buwanərəgəsə,” waatoo makə bana, “Ənjitə pii pii ɓəzənə səkətii, makə dzanə ŋga vəna”, 18i Andərawəsə, i Filibusə, i Barətalamawusə, i Mata, i Tooma, i Yakubu uuzənə ŋga Haləfa, i Tadawusə, i Simoonə əndə moo dimwaanə ka hanyinaakii, 19ba’a Yahuda Isəkariyootə. Ma uudəpaa ba’a, ci vii tə Yeesu aacii ənja.
Bərapaanə ŋga ənji tə slənə ŋga Malaaɓa Ma’yanə
(Mat. 12.22-31; Luka 11.14-23)
20Ma daaba’əkii, Yeesu a maɗə, ca palə saakii aasii. Wata daŋkana a nə’uunə tə ci, təya dzatə də nə aɓiikii. Taa zəmə maa, pooshi i Yeesu upaa saa’i ŋga zəmənə, acii laŋə nə ənji ka shaŋə. 21Hara ənjə a dzə də pəɗənə tə ci, əŋki tii, “Ma əndətsa, pooshi ma’ə haŋkalaakii ka hakii.” Makə fii ndzəkəŋushi’inəkii ha’ə, wata təya ɗa aniya ŋga dzənə ka kəshaginə tə ci ahada daŋkana. 3.21 3.31; Yooh. 7.5.
22Ma malimiitə shi də Urusaliima natii, kə bii tii, “Ma ca, Byaləzabulə ŋgərəgi haŋkalaakii, waatoo ŋwaŋwə ŋga ginaajinyinə, ci ca vii ka ci baawəɗa ŋga lyaakagi ginaajinyinə.” 3.22 Mat. 9.34; 10.25.23Wata Yeesu a ’wa tə tii aaɓiikii, ca waɓə ka tii də misaali, əŋki ci, “Iitiitə mbeenə *Seetanə ka lyaakagi naakii nə saŋa? 24Maɗa kə təkəgi ŋwaŋuunə rəŋwə bəra’i putə ŋga mabizhinə, pooshi ŋwaŋuunəkii ka ta’avənə. 25Maɗa kə təkəgi yi rəŋwə bəra’i putə ŋga mabizhinə, pooshi yikii ka ta’avənə. 26Ha’ə əsə, maɗa kə təki ŋwaŋuunə ŋga Seetanə bəra’i, pooshi ŋwaŋuunəkii ka ta’avənə ca uudəgi.
27“Pooshi əndə ca dzəgərə aasii aa ha mandalə əndə, ca fə’yagi uushi’inaakii patə, maɗaamə ci kə anəgi mandalə əndəkii zəku’i, taabu’u fə’yaginəkii uushi’inə. 3.27 Isaa. 49.24.
28“Tantanyinə cii kya ba koonə, taa ŋgutə tsarə ŋga ’waslyakəənə patə ɗii ənda, taa bərapaanə bərapaa ci tə Əntaŋfə əsə, ka tifyaginə nə Əntaŋfə ka ci ’waslyakəənaakii. 29Amma taa wu patə ca bərapaa tə Malaaɓa Ma’yanə, pooshi Əntaŋfə ka tifyagi ka ci ’waslyakəənaakii, ka ndzaanə nə ’waslyakəənaakii anəkii ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə.” 30Ma waɓi Yeesu ha’ə makə ətsa, acii pə’i ənji tə ci oo’i, “Tə’i ginaaji ashikii.” 3.30 Yooh. 7.20.
I məci Yeesu da ndzəkəŋushi’inəkii
31Wata i məci Yeesu da ndzəkəŋushi’inəkii a mbu’u aahatə aasii, təya kəŋaanə a uura mayi, təya sləkee ka ’wanə tə ci. 3.31 3.21.32Laŋə dərəva nə ənji dasə dasə aɓiikii. Wata əŋki tii ka ci, “Watiitsə i muu tii da ndzəkəŋushi’inəku agyə ka ’wanə tə hə.” 33Makə fii ci ha’ə, wata ca jikə ka tii, əŋki ci, “I wu saŋə nə i yaayi da ndzəkəŋushi’inəkya?” 34Ca tsaamə tə ənjitə aɓiikii, əŋki ci, “Watiinə i yaayi da ndzəkəŋushi’inəki. 35Taɗa wu patə ca slənətə sətə ci Əntaŋfə a moo, ci nə ndzəkəŋunəki, da cikəŋunəki da yaayi.” 3.35 Mat. 6.10.
4Misaali də əndə giirə slikərənə
1Ma daba’əkii, kə ənyi Yeesu ka dzəgunənə ka ənji ama uunəvə ŋga Galili. Ma saa’ikii, kə dzii ənji də nə laŋə aɓiikii. Wata ca ndərəvə aasəkə kumbawalə, ca ndzaanə. Ma daŋkana natii, təya kəŋaanə anə ndəra. 4.1 3.9.2Kə slənyi ci də misaalinyinə ka dzəgunə ka tii uushi’inə laŋə. Kə waɓi ci ka tii, əŋki ci, 3“Fatəmə kaa nya ba koonə. Tə’i əndə gi aasəkə rə ka giirə slikərənə. 4Ma ca giirə slikərənəkii, tə’i harakii kwaalii ahada rəgwa, əginyinə a shi, təya ɗəmətə. 5Harakii a kwaala ama pasla hatə ɗii hanyinə gi’u anəkii. Slikərənəkii a givagi pii pii acii wata lyavərəvərə nə hanyinə anə faara. 6Makə cifə uusəra, wata magiva slikərənəkii a naa’ugi saakii acii pooshi slərəginəkii tahu tahu bahə sha ma’inə, ca huurəgi saakii. 7Hara slikərənəkii a kwaala aagi dəha. Makə giva slikərənəkii, dəhəkii a pa’əənə ka ci, pooshi rəgwa ŋga gərənə. Də ha’ə ɗii, paa ci əji hi’wa. 8Amma, ma hara slikərənəkii, kə kwaalii tii anə ŋunyi hanyinə, kə gyaavagi tii, təya gərə dagwakii, təya vii ŋunyi cifanə. Harakii makkə pu’unə makkə pu’unə, harakii kuwa pu’unə kuwa pu’unə, harakii əsə, gya’ə gya’ə.” 9Yeesu a uudəpaa, əŋki ci, “Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa.” 4.9 Mat. 11.15.
Ka mi də misaali?
10Makə ənəgi Yeesu daanəkii, wata hara ənji tii da lyawarənaakii pu’u aji bəra’i a shi aaɓiikii, təya ləgwa amakii kaa ca paaratəgi ka tii də misaalinyiita. 11Yeesu a ba ka tii, əŋki ci, “Ma una, koonə vii Əntaŋfə rəgwa ŋga shii ma’umbee uushi ŋga ŋwaŋuunaakii. Amma ma hara ənja, see maa ɗii ənji ka tii misaalinyinə, 12kaa təya tsaamə də ginə, amma paa tii ka neenə; kaa təya kapaa liminətii ka fanə əsə, amma paa tii ka paaratəginə. Acii maci maɗamətii ha’ə, kaɗa kə zhi’wagi tii aaɓii Əntaŋfə, ca tifyagi ka tii ’waslyakəənatii.” 4.12 Isaa. 6.9-10; Mat. 13.14-15.
Dzəgunətənə ŋga Yeesu tə misaali ŋga əndə giirə slikərənə
13Wata ca ləgwa amatii, əŋki ci, “Pooshi unə paaratəgi də misaalitsə kuna? Aa iitiitə daa nuuna paaratəgi də hara misaalinyina? 14Ma əndə giirə slikərəətsa, waɓənə ŋga Əntaŋfə cii kəya giirə. 15Ma slikərəətə kwaalii ahada rəgwa, tii nə ənjitə ca fa waɓənə ŋga Əntaŋfə. Makə fii tii, wata *Seetanə a shi pii pii, ca ɗəməgi waɓəətə giirə ənji a ədzəmətii. 16Ma hara ənji əsə, makə slikərəətə kwaalii ama pasla nə tii. Makə fii tii waɓənə ŋga Əntaŋfə, pii pii luuvə tii də mooɗasəka. 17Amma pooshi waɓənəkii əji slərəginə a ədzəmətii bahə sə’watə uushi’inə ŋga uundzə saa’i. Acii ha’ə, maɗa kə lii ŋgəra’wə da ciɓə tə tii putə ŋga waɓənə ŋga Əntaŋfə, pii wata təya bwasee. 18Ma hara ənji əsə, makə slikərəətə kwaalii aagi dəhə nə tii. Tii nə ənjitə ca fa waɓənə ŋga Əntaŋfə, 19amma putə ŋga buurə uushi’inə ŋga *duuniya, da uuɗə gəna, da hara suuna kama kama, kə saawagi waɓənəkii a ədzəmətii, pooshi nafakii. 4.19 1 Tim. 6.9-10.20Ma hara ənji əsə, makə slikərəətə kwaalii anə ŋunyi hanyinə nə tii. Təya fa waɓənə ŋga Əntaŋfə, təya luuvə, təya ndzaanə makə slikərəətə ca vii ŋunyi cifanə, harakii makkə pu’unə makkə pu’unə, harakii kuwa pu’unə kuwa pu’unə, harakii əsə, gya’ə gya’ə.”
Misaali ŋga garəkuwa
21Əŋki Yeesu ka tii, “Ya saŋa, ka kiranə nə ənji garəkuwa ka dəsləginə də kəŋwə taa ka kagərənə aatsa ədərə kwa? Əntaa ka madzəgamə ha dzakəpaanə ənja? 4.21 Mat. 5.15; Luka 11.33.22Taa mi patə ɗii ma’umbeekii, kadə na shigi aa babara. Taa mi patə mashiimə ənja, kadə na shigi aa babara əsə. 4.22 Mat. 10.26; Luka 12.2.23Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa.” 4.23 Mat. 11.15.
24Əŋki ci ka tii əsə, “Kavəmə nuunə ŋga’ə ka paaratəgi də sətə cuuna fa. Acii taa mi patə cuuna kavə nuunə ka paaratəginə, ha’ə nə Əntaŋfə a tsakə paaratəginə koonə, ca palee ka noonə də laŋənə. 4.24 Mat. 7.2; Luka 6.38.25Acii ma əndətə da i uushi aciikii, ka ci tsakənə ənji viinə. Amma ma əndətə ɗii naakii gi’u, taa gi’ukii maa, ka luuginə nə ənji aciikii.” 4.25 Mat. 25.29.
Misaali də dəvənə ŋga slikərənə
26Əŋki Yeesu əsə, “Ma *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, kə ndzaa ci makə əndətə ca dzə, ca giirəgi slikərənə asəkə raakii, 27ca ənya aasii, ca baanə, ca maɗətə deerənə, ca ka uusəra ka gəranə, acii paa ci da baawəɗa ŋga dəvətənə taa gərətə slikərənəkii. Ha’ə givaginə slikərənəkii, ca gərəgi. Mashiimə ci taa iitiitə girə ci. 4.27-29 Yak. 5.7; Səniinə 14.14-15.28Hanyinə tii da slikərənə ɗii slənatii, slikərənə a givagi, ca ɗa ba, ca gərə, ca pukə, ca əji hi’wa. 29Maɗa mbu’ya cifanə, ka dzənə nə slandakii ka əburənə, acii kə uugi nanə.”
Misaali də manshiɗəɗə slikərənə
(Mat. 13.31-32; Luka 13.18-19)
30Əŋki Yeesu əsə, “Takwa a dzəgunətə nyi koonə ndzaanə ŋga ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, nya ɗa koonə misaali agyanəkii. 31Ma ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, kə ndzaa ci makə hi’u iza.4.31 Hi’ukii palee də ənshiɗəɗənə anə hanyinə ŋga Guɗe. Amma ma waɓənə ŋga Yeesu, agyanə əndə’i slikərənə pamə anə hanyinə ŋga Isərayiila waɓi ci. Hi’ukii palee də ənshiɗəɗənə agi ənfuginə patə asəkə duuniya. 32Maɗa ləgii ənji, ca dəvə, ca gərə, ca ɗagi ka dandza ka shaŋə, ca kaala ciinə madiigərəkii, əginyinə a shi ka baladzanəkii, təya ɗa kuvə davə.” 4.32 Əzaki. 17.23.
33Də hara misaalinyinə laŋə makə ətsə jigunyi Yeesu ka ənji waɓənə ŋga Əntaŋfə. Kə jigunyi ci ka tii bahə makə sətə dəɓee təya paaratəgi. 34Waɓənə ŋga Yeesu patə ka tii, see də misaali. Amma makə ənəgi ci daanəkii da lyawarənaakii, kə paaratəgi ci ka tii ŋga’ə tə misaalinyiitə ɗaaɗii ci.
Dədəkənə ŋga mandalə məɗa
35Ma uusərakii dakədəwanə, əŋki Yeesu ka lyawarənaakii, “Taŋəgyaamə aataŋəgi uunəva.” 36Wata təya bwasee ka daŋkana davə, təya ndərəvə aaɓiikii aasəkə kumbawala, təya palə. Tə’i hara kumbawalənyinə davə əsə. 37Wata mandalə məɗə a ndzaŋə kyanə anə uunəva də ŋgeerənə, ma’inə a ndzaŋə dəgənə ashi kumbawala, ca na aasəkə kumbawala. 38Amma ma Yeesu, pərəɓə nə ci saakii ka ŋunyinə asəkə gazha-gazhanə ŋga kumbawalə, ca ɗəkəvə nəkii agyanə ha ŋga ka na. Wata lyawarənaakii a maɗee ka ci, əŋki tii, “Maləma, taa kə məəkyaamə, pooshi haalaaku kwa?” 39Wata Yeesu a vəɗəhə, ca la ŋguruunə ka məɗa, ca waɓə ka ma’inə, əŋki ci, “Ndzaawə kəɗa’ə.” Pii wata məɗətə a dədəkə, ma’inə a ndzaa kəɗa’ə əsə. 4.39 Jab. 89.11; Mar. 6.51.40Əŋki ci ka lyawarənaakii, “Acii mi ŋgwalyuunə ha’ə kwa? Dəŋə əndzə’i kunə pooshi unə vii ka nyi gooŋga?” 41Wata ŋgwalənə a kəsəgi tə tii ka shaŋə, təya waɓə ahadatii, əŋki tii, “Wu saŋə nə əndəna? Taa məɗə da uunəvə maa, agi fanə nə tii tə ci.”
5Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də əndə ginaaja
1Wata i Yeesu a mbu’u aanə hanyinə ŋga Gyarəgasinə ataŋəgi uunəva. 2Jimagərənə ŋga Yeesu asəkə kumbawala, wata waatsə əndə ginaaja shigi ahada gu’u ənja, ca shi aaɓiikii. 3Ma əndətsa, ahada gu’u ənji ndzaanəkii. Pooshi əndə mbee ka gwaləpaanə tə ci ma’ə, taa də mahyakahyaka’a. 4Taa guci anyi ənji tə ci ka ciinəkii da i ka səɗəkii də mahyakahyaka’a, ha’ə nə ci ka ŋgəəsləginə, pooshi əndə mbee ka kəsəpaanə tə ci. 5Vəɗə da uusəra, ahada gu’u ənji da i anə giŋunyinə ndzaanəkii ka kaala vurənə da i ka ŋgəəndzə shishinəkii də faariinə.
6Makə nee əndə ginaajitə ka Yeesu ci ma’a dzaɗə, ca huyipaa, ca gərə’upaa akəŋwaciikii. 7Ca ŋgəree ka uuraakii də ŋgeerənə, əŋki ci, “Yeesu, Uuzənə ŋga Əntaŋfə Əndə məghərəvənə, mi cii kwa alə ashiki kwa? Kə kədii nyi aciiku akəŋwacii Əntaŋfə, unee ka nyi. Ga ha ciɓə də nyi.” 5.7 3.11.8Ma bii ci ha’ə ka Yeesu, acii bii Yeesu ka ginaajita, “Shigi ashi əndətsa, ginaajina.” 9Wata Yeesu a ləgwa amakii, “Iitə nə ləməkwa?” Əŋki əndə ginaajita “Ma ləməkya, Ɓəzəkii, acii laŋə niinə.” 10Wata ca dza ciinə ka Yeesu, əŋki ci, “Tuutəta’ə, ga ha səbagi tə ginaajinyiinə ashiki anə hanyiina.”
11Ma dava, tə’i gəranə ŋga dagəliinə ca alə zəmatii ashi ɗaŋgəra. 12Wata ginaajinyiitə a kədii acii Yeesu, əŋki tii, “Kapaa tiinə keena dzəgərə aashi dagəliitsa.” 13Kə luuvə Yeesu ka tii. Wata ginaajinyiitə a shigi ashi əndəta, təya palə, təya dzəgərə aashi dagəliita. Ma dagəliita, ka ɗanə nə laŋənatii dəbu’u bəra’i. Wata təya hwayagərə, təya kwaalagərə patə aagi ma’inə, təya zagi dza’ə.
14Wata magəriinə a huyi, təya kərə makii aasəkə vəranə da anə hanyinəkii patə. Wata ənjə a shi ka tsaamə sətə ɗii. 15Makə mbu’i tii aaɓii Yeesu, ma təya nee, waatsə əndətə sha nji da i ginaajinyinə anəkii. Dasə nə ci da i kəjeerənə ashikii. Kə ənya haŋkalaakii. Makə nee ənjitə shi ha’a, wata təya ŋgwaləgi. 16Ma ənjitə nee də ginətii ka sətə ɗii Yeesu, wata təya ba ka ənjitə shi daba’ə tə sətə ɗii tə əndə ginaajita, da i sətə ɗii tə dagəliinə. 17Wata təya gwaŋə ka kədiinə acii Yeesu kaa ca dzəgi ka tii anə hanyinatii.
18Ma ətsə Yeesu a ndərəvə aasəkə kumbawala, wata əndətə sha nji da i ginaajinyiitə anəkii a kədii aciikii kaa ca dzə atsakii. 19Amma pooshi Yeesu luuvə ka ci. Əŋki ci ka ci, “Ənuu saaku aasii, ha ba ka ənji goonə tə patənə ŋga sətə ɗii Slandanəku ka putaaku, da makə sətə nee ci ka təgunuunaaku.” 20Wata əndətə a palə də baabanə anə hanyinə ŋga Dikapooli5.20 Ma Dikapooli, makə bana, Vəranyinə pu’u. tə sətə ɗii Yeesu ka putaakii. Patənə ŋga ənjitə fii əsə, kə ɗii ka tii ka sə ŋga hurəshishinə.
Uuzənə ŋga Jayirusə ba’a miitə təɓətə kəjeerənə ŋga Yeesu
21Makə ənyi Yeesu ka taŋəginə aataŋəgi asəkə kumbawala, kə shi daŋkana aaɓiikii gatə aama uunəva. 22Tə’i əndə’i əndə ətə ɗii ləməkii Jayirusə. Ma ca, gawə nə ci asəkə *kuvə də’wa. Makə nee ci ka Yeesu, wata ca dzə, ca gərə’waanə akəŋwaciikii. 23Ca dza ka ci ciinə, əŋki ci, “Tə’i uuzənaaki, gwakə nə ki, də ma də ma nə ki. Tuutəta’ə, nda duu ka kavə ciinəku agyanətə, kaa kya mbəɗə.” 24Wata Yeesu a maɗətə tii da Jayirusə ka dzənə aa hakii. Ənjə a dzə laŋə atsatii də dzaadzashinə.
25Tə’i əndə’i minə ciɓee bwanea ka ki. Fəzə pu’u aji bəra’i nə ki ka uushi’inə. 5.25 Leew. 15.25-27.26Kə ciɓə ki laŋə acii ənji kuzhikinə. Kə zagi ki də gənatə patə əsə kaa kya mbəɗə, amma pooshi ki mbə’i. See tsakənə nə ɓərəhənə aakəŋwa aakəŋwa. 27Makə fii ki habara ŋga Yeesu, wata kya əntsahətə daba’əkii ahada daŋkana, kya təɓətə kəjeerənaakii. 5.27 Mat. 9.20.28Kya dzə də hiimanə tuu’inə, “Maɗa kə təɓətə nyi taa wata kəjeerənaakii, ka mbəɗənə nə nyi.” 29Ureenatə ka kəjeerənaakii, wata uushi’iitə a ifəgi mbya’ə ashitə. Kə fii ki ashitə oo’ya, kə mbə’i ki acii ɓərəhəətə nja ɗa tə ki.
30Pii kə shii Yeesu oo’i, tə’i baawəɗa shigi ashikii, wata ca zə’ugi agi ənja. Əŋki ci, “Wu daa uree ka kəjeerənaakya?” 31Əŋki lyawarənaakii ka ci, “Kə nee hə laŋə dzii ənji də nə anəku. Ka mi cii kwa ləgwa əndətə uree ka ha?” 32Amma wata Yeesu a zə’ugi ka tsaamə əndətə ɗii ha’ə. 33Ma miita, kə shii ki sətə ɗii tə ki. Wata kya shi aaɓii Yeesu də ŋgwalənə. Shishinətə a dzə də udzənə. Kya gərə’waanə akəŋwaciikii. Kya ba ka ci gooŋga ŋga sətə ɗii. 34Əŋki ci ka ki, “Uuzənaakya, kə mbə’i hə putə ŋga gi’inaaku tə nyi. Duu agi jamənə. Ka ndzaanə nə hə jamə.” 5.34 Mat. 9.22.
35Ma Yeesu ma’ə agi waɓənə, wata hara ənjə a shi asii a ha Jayirusə, əŋki tii ka ci, “Kə uudee uuzəətə ka na. Ka mi cii kwa ənvutə tə maləmə ma’a?” 36Amma pooshi Yeesu kavə nəkii ka sətə bii tii. Wata əŋki ci ka Jayirusə, “Ga ha ŋgwalə, vii gooŋga ka Əntaŋfə kə uugi.” 37Ma təya dzə də palənə, paa ci luuvə kaa hara ənjə a nə’u tə ci maɗaamə i Piita, da Yakubu, da Yoohana ndzəkəŋuci Yakubu. 38Makə mbu’i tii aasii aa ha Jayirusə, ma Yeesu a nee, wiitsə ənji ka kaala vurənə, təya tuu, təya ŋgəərə ma. 39Wata ca dzəgərə aasii, əŋki ci, “Ka mi cuuna wazə ha’ə kwa? Ka mi cuuna tuwa? Ma uuzəətsa, əntaa əntənə əŋki ki, amma ŋunyinə cifə ki.” 5.39 Yooh. 11.11-13.40Wata təya ŋusəgi tə ci. Yeesu a səbagi tə tii patə aa uura mayi, ca ’wa tə i dii da məci uuzəətə ba’a ənjitə gi atsakii, təya dəməgərə aaɓii mantə uuzəəta. 41Ca kəsətə tə uuzəətə ka ciinə, əŋki ci ka ki də uuratii, “Talita kumi,” makə banə, “Uncitə mina, maɗətə bii nyi ka hə.” 5.41 1.31; 9.27.42Wata hatsə kya maɗətə, kya wiigi’i gatə. Ma uuzəətsa, pu’u aji bəra’i nə fəzatə. Makə ɗii sətsə ha’a, wata kə ɗii ka ənji ka sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə. 43Yeesu a ɗa ka tii bariya, əŋki ci, “Goona ba habarakii shaŋə ka ənda.” Ca ba ka tii, wa təya vii ka ki zəma. 5.43 7.36.
6Kaareenə ka Yeesu də Nazaratu
1Ma daba’əkii, wata Yeesu a maɗə gatə, ca palə aa hakii aa vəra, hatə girə ci davə. Lyawarənaakii a dzə atsakii. 2Makə mbu’ya *uusəra ŋga əpisəka, Yeesu a dzə aasəkə *kuvə də’wa ka dzəgunənə ka ənja. Makə fii ənji dzəgunənaakii, kə ɗii ka ənji laŋə ka sə ŋga hurəshishinə, əŋki tii, “Da saŋə upaa əndətsə shiinə ha’a? Wu dzəgunətə ka ca? Iitiitə mbee ci ka ɗa sə ŋga hurəshishinə ha’ə kwa? 6.2 Yooh. 7.15.3Əntaa əndə gwaa’a ənfuginə nə ca? Əntaa Mariyaama nə məca? Əntaa i Yakubu da Yoosi da Yahuda da Simoonə nə ndzəkəŋushi’inəkəya? Əntaa ganə ahadaamə nə cikəŋushi’inəkəya?” Wata təya kaaree ka ci. 6.3 Yooh. 6.42.4Yeesu a ba ka tii, “Ma *anabi, taa ka ŋgutə vəranə gi ci patə, ka upaanə nə ci məghərəvənə. Amma ma gakii də vəra, da ahada duuraakii da ənji yaakii, paa ci ka upaa məghərəvənə.” 6.4 Yooh. 4.44.5Ci ɗii ma dava, pooshi Yeesu upaa rəgwa ŋga ɗa sə ŋga hurəshishinə laŋə. Wata ənji ɓərəhənə gi’u tanə kaalavə ci ciinə aanətii, ca mbəɗəpaa də tii. 6Kə ɗii ka Yeesu ka sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə nə ghatə vii gooŋgatii ka ci.
Sləkeenə ŋga Yeesu ka lyawarənaakii ka waazanə
Ma daba’əkii, Yeesu a maɗə, ca palə ka vəranyiitə kədəhə kədəhə. Ca dzə də dzəgunənə ka ənja. 7Wata ca ’waa’watə tə lyawarənaakii pu’u aji bəra’i aaɓiikii kaa ca sləkee ka tii bəra’i bəra’i. Ca vii ka tii baawəɗa ŋga lyaakagi də ginaajinyinə. 8Ca ɗa ka tii bariya, əŋki ci, “Goona ŋgərə taa mi ka dzəginə, taa zəma, taa mbuura, taa kwaɓa a lipoonə. Ŋgərəmə zala kə uugi. 9Ŋgamə ɓiɓinə, amma goona ŋgərəənə əndə’i kəjeerənə.” 10Əŋki ci əsə, “Maa kə gyuunə aasəkə əndə’i vəranə, ndzaamə ga ənjitə liwu tuunə aahatii aasii, dəŋə ka saa’itə nuunə maɗə gatə. 11Maɗa kə gyuunə ka hatə pooshi ənji liwu tuunə, təya təkuree ka fa waɓənə goonə, gwa’agimə bərəbərə ŋga vəraatsə asəɗuunə, una dzə sə goonə. Ci na ɓaarii ka tii oo’i, maɗamə tii ŋga’ə.” 12Wata lyawarənaakii a maɗə, təya palə, təya dzə də waazanə, əŋki tii: wa ənjə a baanə ka Əntaŋfə. 13Təya dzə də lyaakagi ginaajinyinə laŋə ashi ənja. Təya naahəvə maarə anə ənji ɓərəhənə laŋə, ənjə a upaa mbəɗənə. 6.13 Yak. 5.14.
Əntənə ŋga Yoohana əndə ɗa bapətisəma
14Kə fii ŋwaŋwə *Hirudusə habara ŋga Yeesu, makə ɗii ci kə uugi ənji fa ləmə ŋga Yeesu taa dama patə. Uu’i hara ənja, “Ma Yeesu, ci nə Yoohana əndə ɗa bapətisəma. Kə ma’i ci agi maməətə ənja. Ci nee unə upaa ci baawəɗa ŋga ɗaaɗa sə ŋga hurəshishinə ha’ə.” 6.14-15 8.28.15Hara ənjə a ba, “Ci nə anabi *Iliya.” Uu’i hara ənji əsa, “Anabi nə ci makə anabinyiitə nji ŋga ŋukə.” 6.15 Luka 7.16.16Makə fii ŋwaŋwə Hirudusə ha’a, əŋki ci, “Ma əndətsa, ci nə Yoohana əndə ɗa bapətisəma. Kə shi nya lagi nəkii, amma waatsə kə ənyagi.”
17Ma bii ci ha’ə, acii kə shi ca bii ka ənjə a kəsə tə Yoohana, ənjə a anəgi, ənjə a pa’əgi a furəshina. Ma ɗii ci ha’ə, putə ŋga Hiroodiya, minə ŋga ndzəkəŋuci, waatoo Filibusə. Ma miita, kə ŋgərəma Hirudusə tə ki kaa kya ndzaa ka minaakii. 6.17-18 Leew. 18.16; 20.21; Luka 3.19-20.18Amma kə bii Yoohana ka ci oo’i, “Madəɓeemə ha ŋgərə minə ŋga ndzəkəŋu ci ma’ə ka əpinə shaŋə.” 19Acii ha’ə pooshi Hiroodiya ka moo neenə ka Yoohana. Ŋga’ə də ki nə sətə ca ɓələgi tə ci. Amma pooshi rəgwa. 20Acii ma Hirudusə, kə shii ci əndə gooŋga nə Yoohana, malaaɓakii nə ci. Ci ɗii cii kəya ŋgwalə, paa ci ka moo sətə ca təɓətə tə Yoohana. Taa guci patə cii kəya fa waɓənə ama Yoohana, wata ədzəməkii a ləɗə ka shaŋə. Patə da ha’a, ŋga’ə ka ci nə fa waɓənaakii.
21Amma ma ka əndə’i saa’ya, kə upaa Hiroodiya rəgwa ŋga ɓələnə tə Yoohana. Waatoo makə mbu’ya kumənə ŋga uusəratə pwayi ənji tə Hirudusə, ca ɗa əndzanə ŋga kumənəkii. Ca ’wa tə meemiitə atsakii, da gayi soojiinaakii, da madiigərə ənjitə anə hanyinə ŋga Galili patə. 22Makə ndzaa tii, uuzənə ŋga Hiroodiya uncitə minəkii a dəməgərə, kya udzə. Kə ɗii ŋga’ə ka Hirudusə tii da ənjitə davə patə. Wata əŋki Hirudusə ka ki, “Mi cii kwa uuɗə kaa nya vii ka ha? Ka viinə nə nyi ka hə sətə cii kwa uuɗə patə.” 23Ca jiɗə ka ki, əŋki ci, “Ka viinə nə nyi ka hə taa mi bii hə patə, taa reeta ŋga ŋwaŋuunaaki.” 6.23 Ees. 5.3,6; 7.2.24Wata uncitə miitə a dzə aaɓii məci. Kya ləgwa amatə, əŋki ki, “Mi kədiinəkya?” Məci a ba ka ki, “Nə ŋga Yoohana əndə ɗa bapətisəma kədiinəku.” 25Pii wata kya ənətə aaɓii ŋwaŋwa, kya ba ka ci, “Ŋga’ə ka nyi ha vii ka nyi nə ŋga Yoohana əndə ɗa bapətisəma əndzə’i asəkə kəŋwa.” 26Makə fii Hirudusə ha’ə, kə zhimə tə ci asəkəkii ka shaŋə. Amma makə ɗii ci kə ji’i ci akəŋwacii ənjitə davə patə, paa ci mwayi əɓipaa jiɗəkii. 27Wata pii ca sləkee ka sooja kaa ca dzə aa furəshina ka lyagi nə ŋga Yoohana, ca kira ka ci. Soojatə a dzə, ca lyagi, 28ca kavə asəkə kəŋwa, ca kira ka uncitə miita. Wata kya luu, kya kərə ka məci. 29Makə fii lyawarənə ŋga Yoohana haalakii, wata təya shi, təya ŋgərə waakii, təya ŋgəɗəgi.
Adəvənə ŋga Yeesu ka ənji dəbu’u tufə
(Mat. 14.13-21; Luka 9.10-17; Yooh. 6.1-14)
30Ma ənjitə sləkee Yeesu ka tii ka waazanə, kə ənya tii aaɓiikii, təya ba ka ci patənə ŋga sətə ɗii tii da sətə jigunyi tii ka ənja. 6.30 Luka 6.13; 10.17.31Əŋki ci ka tii, “Dzaamə səgaamə ka ndzaanə amə daanaamə ka hatə pooshi əndə davə, koona əpisəka.” Ma bii ci ka tii ha’ə, acii ma hatə ɗii tii davə, agi shiishinə nə ənji laŋə aaɓiikii, taa rəgwa ŋga adə zəma, paa tii ka upaanə. 32Wata təya palə asəkə kumbawalə ka hatə pooshi əndə davə. 6.32-44 8.1-10.33Ma təya palə, ənji laŋə nee ka tii. Kə shii ənji tə tii əsə. Wata ənjə a ma’ya asəkə vəranyinə patə. Təya huyi də səɗa. Ma taabu’u mbu’i Yeesu tii da lyawarənaakii, tii kə mbu’i ŋukə. 34Yeesu a jimagərə asəkə kumbawala. Makə nee ci ka daɓaala laŋə, kə nyihə ci təgunuunatii, acii makə bagiinə yadə magəra ndzaa tii. Wata ca ndzaŋə dzəgunə ka tii uushi’inə laŋə. 6.34 Irim. 10.21; Əzaki. 34.5; Zak. 10.2; Mat. 9.36; 14.14; 15.32; Mar. 8.2.
35Ma ətsə kaa uusəra a kula, lyawarənə ŋga Yeesu a əntsahə aaɓiikii, əŋki tii ka ci, “Kə ɗii kədəwanə, wiinə agi bilinə naamə ganə. 36Bawə ka ənjitsa, wa təya dzə ka ɗərə zəmə ka natii nə ga ənjitsə kədəhə taa asəkə vəranə.” 37Amma əŋki Yeesu ka tii, “Unə nə vii ka tii zəma.” Əŋki tii ka ci: “Maɗamə inə kə gi ka ira buroodi ŋga kwaɓa gya’ə bəra’i, pooshi ka mbu’unə ka tii.” 38Yeesu a ləgwa ka tii, əŋki ci, “Moonə nə buroodi acii una? Dəmə ka tsaamətənə.” Makə tsaamətə tii, təya ba ka ci, “Tə’i buroodi tufə da hərəfinə bəra’i.” 39Wata Yeesu a ba ka tii, wa daɓaala a ndzaanə tsəɓukə tsəɓukə agyanə kuzəna. 40Wata ənjə a ndzaanə tsəɓukə tsəɓukə. Hara ənji gya’ə gya’ə, hara ənji tufə pu’unə tufə pu’unə. 41Yeesu a ŋgərə burooditə tufə da hərəfiitə bəra’i, ca maɗee ka ginəkii aadəgyə, ca kuyirii tə Əntaŋfə. Ca ɓaatsəpaa buroodita, ca vii ka lyawarənaakii kaa təya təəkəpaa ka ənja. Ca təəkəpaa ka tii hərəfiitə bəra’i əsə. 42Ənji patə a zəmə, təya əburə. 43Ma daba’əkii, lyawarənaakii a tsəəkətə burooditə da hərəfiitə mbəɗaanə, ɗəvə pu’u aji bəra’i. 6.43 2 Meem. 4.43-44.44Ma ənjitə agi buroodita, dəbu’u tufə nə ŋguyirənə agitii.
Wiinə ŋga Yeesu anə ma’inə
(Mat. 14.22-27; Yooh. 6.16-21)
45Pii ma daba’əkii, Yeesu a ba ka lyawarənaakii, wa təya ndərəvə aasəkə kumbawala, təya takəŋwa ka ci aa taŋəgi uunəva aasəkə vəranə ŋga Batəsayida, kaa ca ba ka daɓaala a palə satii. 46Ma ənji agi palənə satii, ca ndərə aa giŋwə ka ɗa də’wa. 6.46 Luka 5.16.47Ma ətsə ha pətəpəta, dzaɗə ahada uunəvə nə kumbawalətə ɗii lyawarənaakii asəkəkii əsə. Ma ci naakii, ma’ə ci anə ndəra ci daanəkii. 48Wata ma ca nee, kə uugi gwazə kumbawalə ɗanə dzawə ka lyawarənaakii, acii ka rəgwatə ci təya dzə aa dəvə nə məɗə ka əgyanə də ŋgeerənə. Ma ətsə ha wurə wurə kaa ca pukə, Yeesu a shi aaɓiitii də wiinə anə ma’inə. Makə kaa ca ələgi aɓitii, 6.48 Ayb. 9.8; Luka 24.28.49-50wata kə nee tii ka ci ca wii anə ma’inə. Ma nə tii ka nəhənə, ɓərəhinə ca shi. Makə nee tii ka ci, kə ŋgwali tii ka shaŋə, təya kaala vurənə. Pii pii wata Yeesu a ba ka tii, əŋki ci, “Baneemə ka mooɗəfuunə, nyi əna, goona ŋgwalə.” 6.49 Luka 24.37.51Ca ndərəvə aasəkə kumbawalə aaɓiitii. Wata məɗətə a dədəkə ha’ə. Kə ɗii ka tii ka sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə. 6.51 4.39.52Ma adəvənaakii ka ənji dəbu’u tufə, pooshi tii paaratəgi acii ndalə nə haŋkalatii. 6.52 8.16-18; Mat. 16.7-9.
Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də ənji bwanea də Ginazarətə
53Makə taŋəgi tii, təya mbu’u aanə hanyinə ŋga Ginazarətə, təya anəpaa kumbawalə davə ama uunəva. 54Jimagərənatii asəkə kumbawalə ha’ə, wata pii ənji vəraatə a paaratəgi oo’i, Yeesu ətsa. 55Təya gwaŋə ka huyinə ka kyaara maɓərəhə ənjatii taa dama patə anə hanyiita, təya kira tə tii ka ci asəkə ədzə baanatii, taa da patə fii tii nə ci davə. 56Taa dama patə gi ci, taa aasəkə uundzə vəranə, taa aasəkə maɗuunə vəranə, ha’ə nə ənji ka kira ka ci ənji bwanea, təya banee ka tii asəkə luuma, təya kədii aciikii taa wata kəjeerənaakii, wa ənji bwanea a təɓətə. Patənə ŋga ənjitə təɓətə, kə mbə’i tii. 6.56 Mat. 9.20; Slənə 5.15.
7Alə’aada ŋga dzədzəshi’inə
1Ma *Farisanyinə da hara maliminə ŋga *Yahudiinə ətə shi də Urusaliima, kə dzii tii də nə aɓii Yeesu. 2Ma təya nee, watiitsə hara *lyawarənə ŋga Yeesu ka adənə yadə yiɓəgi ciinətii makə sətə bii alə’aada ŋga dzədzəshi’inətii. 7.2-4 Mat. 23.25; Luka 11.38-39; Kwal. 2.21-22.3Acii ma Farisanyinə da Yahudiinə patə, agi nə’unə nə tii alə’aada ŋga dzədzəshi’inə, pooshi tii ka adə zəmə yadə yiɓəgi ciinətii. 4Taa tii kə shi a luuma maa, pooshi tii ka adənə, see maɗa yiɓəgi tii ciinətii zəku’i. Tə’i əsə hara alə’aadanyinə laŋə ətə lii tii, ci təya nə’u, təya cakuɓə sə ŋga sa də uushi’inə, da uudiinə, da əbu ŋga əndzənə, da ha ŋga baanə makə ətə ɓaarii alə’aadatii.
5Makə nee Farisanyinə da maliminə ha’ə, wata təya ləgwa ama Yeesu, əŋki tii, “Acii mi saŋə pooshi lyawarənaaku ka nə’u alə’aada ŋga dzədzəshi’inaama? Wata adənə nə tii zəmə yadə yiɓəgi ciinə nii?” 6Əŋki Yeesu ka tii, “Asee gooŋga waɓi anabi Isaaya agyanuunə, unə ənə ca nə’u tə Əntaŋfə də mooɗəfə bəra’i. Kə nyaahə ci sətə bii Əntaŋfə oo’i: 7.6-7 Isaa. 29.13.
Ma ənjitsa, amatii ci təya haŋətə tə nyi,
amma ma ədzəmətii, dzaɗə da nyi ka shaŋə.
7Zaɓə nə paslənatii tə nyi,
acii ma alə’aadanyiitə ci təya dzəgunə ka ənja,
banə ŋga əndə shiŋkinə, əntaa banaaki.”
8Yeesu a tsakə banə ka tii, əŋki ci, “Agi uneenə nuunə ka bariya ŋga Əntaŋfə, una nə’u alə’aadanyinə ŋga ənja.
9“Ha’ə ɗii kə upaa unə dabara ŋga kaareenə ka bariya ŋga Əntaŋfə, koona nə’u alə’aadanyinə goonə. 10Kə bii Muusa: Ɗuunətə tə i duu da muu. Taa wu waɓi bwaya uushi aashi dii taa məci, wa ənjə a ɓələgi tə ci. 7.10 Shig. 20.12; 21.17.11Amma ma unə, agi dzəgunənə nuunə ka ənji oo’i, ma sətə dəɓee əndə a vii ka dii taa məci, maɗa bii ci ka tii, ma səna, ‘Koorəbanə’, makə banə: ŋga Əntaŋfə nə sətsa, 12ma bii əndətə ha’ə, kə luuvuunə kaa ca bwasee ka tsakənə tə dii da məci. 13Də ha’ə bwasee unə ka waɓənə ŋga Əntaŋfə, koona dzəgunə alə’aadanyinə goonə. Tə’i hara uushi’inə laŋə makə ətsə əsə cuuna ɗa.”
Uushi’iitə ca ajijinətə tə ənda
14Wata Yeesu a ’waa’watə daɓaala aaɓiikii, ca waɓə ka tii, əŋki ci: “Fatəmə, unə patə, una paaratəgi də sənə cii kya ba koonə. 15Pooshi səndə ca dzəgərə aasəkə əndə da makii bahə ajijinətə tə ci. Amma sətə ca shigi da makii ca ajijinətə tə ci. 7.15 Mat. 15.11. [16Ma əndətə da liminə ŋga fanə, wa ca fa.”]
17Makə dzəgi Yeesu agi ənja, ca dzəgərə aasii. Lyawarənaakii a ləgwa amakii taɗa mi ci misaalitsə a moo banə. 18Əŋki Yeesu ka tii, “Patə da i unə kunə, pooshi unə paaratəgi oo’i, ma sətə ca dzəgərə da ma ənda, əntaa ci ca ajijinətə tə ca? 19Acii maa kə zhimə əndə uushi, əntaa aa mooɗəfə nə ci ka dzənə, amma aa səkə nə ci ka dəmənə, ca gimagi.” (Waɓənə ŋga Yeesu ha’ə, ca ɓaarii oo’i, taa ŋgutə zəma, ŋga’ə ka adənə.) 20Uu’i Yeesu əsa, “Ma sətə ca shigi a mooɗəfə ənda, ci ca ajijinətə tə ci. 21Acii a mooɗəfə əndə ci bwaya uushi a shigi, ca kavə tə ci ka ɗa bwaya hiima, ca ɗa badawaanə, ca hərə, ca ɓələ ənda, 7.21-22 Gal. 5.19-21.22ca aləhiinə, ca ɗa bwaya suuna, ca ɗa bwaya bwayaanə, ca gəəpə ənja, ca ɗa ajijinəənə, ca sərəhə, ca pəɗə ənda, ca ɗa usha’ushaanə, ca ɗa ɗəəkənə. 23Ma uushi’iitsə patə, a mooɗəfə əndə ca shigi, ca ajijinətə tə ənda.”
Gi’inə ŋga məshipətə minə tə Yeesu
24Ma daba’əkii, wata Yeesu a maɗə, ca dzə aanə hanyinə ŋga Tiira. Ca dzəgərə aasii aaha əndə’i ənda. Pooshi ci ka uuɗənə ənjə a shii oo’ya, gatə nə ci. Amma patə da ha’ə pooshi umbi. 25Tə’i əndə’i minə, kə kəshi ginaaji tə uuzənatə uncitə minəkii. Makə fii ki habara ŋga Yeesu, pii wata kya shi, kya gərə’waanə akəŋwaciikii. 26Ma kya, əntaa mitə Yahuda nə ki, amma mitə hanyinə ŋga Siroofinikiya. Wata kya kədii tə Yeesu kaa ca lyakagi ka uuzənatə ginaajita. 27Əŋki Yeesu ka ki, “Taku ka manjeevənə a əburə zəku’i. Pooshi ŋga’ə nə ŋgərətə zəmə ŋga manjeevənə, ənjə a kagi ka ədiinə.” 28Əŋki miita, “Ha’ə tanyi, ’ya’ə Daadə, amma taa ədiinə əsə, agi adənə nə tii murəmurinə ŋga zəmətə ca kwaalagi acii manjeevənə.” 29Yeesu a ba ka ki, “Putə ŋga waɓəətsaaku, duu saaku aasii. Kə dzəgi ginaaji ashi uuzənaaku.” 30Wata miitə a ənə satə aasii. Ma kya dzə aasii, pərəɓə nə uuzənatə. Kə dzəgi ginaajitə ashitə.
Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də kadəguləma
31Yeesu maɗə anə hanyinə ŋga Tiira, ca dzə danə hanyinə ŋga Sidoonə, da ŋga Dikapooli, ca mbu’u aama uunəvə ŋga Galili. 32Wata ənjə a kira ka ci kadəguləma, paa ci ka mbee ka nyagi waɓənə ŋga’ə əsə. Təya kədii tə Yeesu kaa ca kavə ciinə aanə kadəguləməta, kaa ca mbəɗə. 33Yeesu a kəshagi tə ci aataŋgala, ca ŋgavə moojiciinəkii aa limə kadəguləməta, ca tifə giirənə aaciikii, ca uree ka gana ŋga əndəta, 7.33 8.23.34ca tsaamə aa dəgyə, ca ŋgi’i, əŋki ci də uura *Yahudiinə, “Eefata,” makə bana, “Wunəgi.” 35Pii wata liminə ŋga əndətə a wunəgi, ganakii əsə a pityapaa. Ca ndzaŋə nyagi waɓənə ŋga’ə. 36Yeesu a ɗa bariya ka ənja, ga təya ba ka əndə sətə ɗii. Amma ma ca tsakə ɗa bariya ka tii, ha’ə nə tii ka tsakə baaba waɓənəkii. 7.36 Mat. 8.4; 9.30-31; 12.16; Mar. 1.44-45; 5.43; 9.9; Luka 5.14-15; 8.56.37Ma ənjitə fii patə, kə ɗii ka tii ka sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə, əŋki tii, “Yawaa, ma sətsə ɗii ci patə, ŋga’ə. Taa tə kadəguləminə, ka kavənə nə ci ka fanə, təya waɓə.” 7.37 ’Wat. 1.31; Isaa. 35.5-6.
8Adəvənə ŋga Yeesu ka ənji dəbu’u ənfwaɗə
1Ma daba’ə baanə gi’u, kə ənyi daɓaala ka dza də nə aɓii Yeesu. Pooshi sə ŋga zəmə aciitii əsə. Yeesu a ’waa’watə tə lyawarənaakii aaɓiikii, əŋki ci ka tii, 8.1-10 6.32-44.2“Agi nəhənə nə nyi təgunuunə ŋga ənjitsa, acii baanə makkə nə tii ənshinə aɓiiki, pooshi tii da sə ŋga kavənə aa matii. 8.2 Mat. 9.36.3Maɗa kə kapaa nyi tə tii, təya dzə satii də maɗəfənə, ka mbeenə nə maɗəfənəkii ka tii a rəgwa, acii dzaɗə shi hara ənji.” 4Əŋki lyawarənaakii, “Iitə saŋə ɗanaamə kaama upaa zəmə ganə agi bilinə bahə zəməvənə ka ənjitsa?” 5Yeesu a ləgwa amatii, “Buroodi moonə nəndə acii una?” Əŋki tii ka ci, “Buroodi məɗəfə.” 6Wata Yeesu a ba ka daɓaala, kaa təya ndzaanə patə, ca ŋgərə burooditə məɗəfə, ca kuyirii tə Əntaŋfə, ca ɓaatsəpaa, ca vii ka lyawarənaakii kaa təya təəkəpaa ka ənja. Wata təya təəkəpaa. 7Tə’i əsə uuji hərəfinə gi’u aciitii. Ca ŋgərə, ca kuyirii tə Əntaŋfə, ca vii ka lyawarənaakii. Təya təəkəpaa ka ənji əsə. 8Ənjitə gatə patə a zəmə, təya əburə. Wata lyawarənaakii a tsəəkətə zəmətə mbəɗaanə, ɗəvə məɗəfə. 9Ma ənjitə zhimə, ka ɗanə nə tii dəbu’u ənfwaɗə. Wata Yeesu a kapaa tə tii kaa təya palə satii. 10Ma tii da lyawarənaakii əsə, pii wata təya ndərəvə aasəkə kumbawala, təya palə aanə hanyinə ŋga Daləmanuta.
Alənə ŋga *Farisanyinə ka ɗa ka tii sə ŋga hurəshishinə
11Ma daba’əkii, kə shi Farisanyinə, təya ndzaŋə ɗa ka Yeesu mabizhinə, təya ba ka ci, kaa ca ɗa ka tii sə ŋga hurəshishinə ətə ca ɓaarii oo’i, tə’i ci da baawəɗa ŋga Əntaŋfə. Ma ləguyi tii ha’ə, kaa təya shii təɓənə tə ci. 8.11-12 Mat. 12.38-40; Luka 11.16,29-30.8.11 Yooh. 6.30; 1 Koor. 1.22.12Kə ŋgi’i Yeesu də ŋgeerənə, əŋki ci, “Ka mi saŋə ci ənji ŋga zamanana a alə sə ŋga hurəshishinə kaa ənjə a ɗa ka təya? Tantanyinə cii kya ba koonə, pooshi sə ŋga hurəshishinə ci ənjə a ɗa ka tii.” 13Wata Yeesu a unee ka tii. Ca ənə ka ndərəvənə aasəkə kumbawala, kaa ca taŋəgi aataŋəgi uunəva.
Burəŋanə ŋga Farisanyinə da ŋga *Hirudusə
14Asee, kə zaanə ka *lyawarənə ŋga Yeesu nə ŋgərəənə buroodi. Wata rəŋwə dyaŋə nəndə aciitii asəkə kumbawala. 15Yeesu a dzalə tə tii, əŋki ci, “Nəhəmə noonə na acii burəŋanə ŋga Farisanyinə da ŋga Hirudusə.” 8.15 Luka 12.1.16Makə fii tii ha’ə, təya gwaŋə ka waɓənə ahadatii, əŋki tii, “Ma bii ci ha’a, ətə pooshi amə ŋgiraanə buroodi.” 8.16-18 6.52.17Ma Yeesu, kə shii ci sətə ci təya ba. Wata əŋki ci ka tii, “Ya una, ka mi cuuna waɓə agyanə ghatə buroodya? Ca’ə əndzə’i, ma’ə unə mapaaratəgimə kuna? Kə ndaləgi haŋkala goonə kwa? 18Pooshi unə ka neenə də ginuunə kuna? Anii pooshi unə ka fanə də liminuuna? Pooshi unə ka buurətənə kwa? 8.18-19 Irim. 5.21; 6.43.19Saa’itə ŋgirə nyi buroodi tufə, nya ɓaatsəpaa, nya vii ka ənji dəbu’u tufə, ɗəvə moonə tsəəkətuunə tə ətə mbəɗaana?” Əŋki tii ka ci: “Ɗəvə ta’i ta’i pu’u aji bəra’i tsəəkətiinə.” 20Ca ənə ka ləgwanə ka tii, “Makə ɓaatsəpaa nyi buroodi məɗəfə ka ənji dəbu’u ənfwaɗə, ɗəvə moonə tsəəkətuunə tə ətə mbəɗaana?” Əŋki tii ka ci: “Ɗəvə ta’i ta’i məɗəfə.” 8.20 8.8-9.21Əŋki ci ka tii, “Amma ca’ə əndzə’i ma’ə unə mapaaratəgimə nii?”
Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də muurəfa
22Wata təya mbu’u aasəkə vəranə ŋga Batəsayida. Ənjə a kira ka Yeesu muurəfa. Ənjə a kədii tə ci kaa ca kavə ciinə aashi muurəfəta, kaa ca upaa mbəɗənə. 23Wata Yeesu a kəsətə tə muurəfətə ka ciinə, təya dzəgi gatə də vəra. Dzəginatii, wata ca tifəvə giirənə aagi muurəfəta, ca kavə ciinə aanəkii. Əŋki ci ka ci, “Agi neenə nə hə ka uushi’inə nii?” 8.23 7.33; Yooh. 9.6.24Əndətə a tsaamə, əŋki ci, “Agi neenə nə nyi ka ənja. Amma makə ənfuginə cii kya nee, təya wiigi’i.” 25Yeesu a ənə ka kavə ciinəkii aagi əndəta. Əndətə a tsaamə ŋga’ə, wata kə mbə’i ci, ca nee ka ha paŋgəraŋə. 26See Yeesu a ɗa bariya ka əndətə oo’ya, “Duu aasii. Ga ha ənə aasəkə vəranə.”
Banə ŋga Piita oo’i, Yeesu nə *Mataɗəkii ŋga Əntaŋfə
27Wata Yeesu tii da lyawarənaakii a maɗə ka dzənə aasəkə vəranyiitə anə hanyinə ŋga Kayisariya Filipi. Ma təya dzə a rəgwa, ca ləgwa ama lyawarənaakii, əŋki ci, “Wu saŋə nə nyi ci ənjə a ba?” 28Əŋki lyawarənaakii, “Ma nə hara ənji ka bana, hə nə Yoohana əndə ɗa bapətisəma. Əŋki hara ənji, hə nə anabi Iliya. Hara ənjə a ba əsa, əndə’i anabi ŋga ŋukə nə hə.” 8.28 6.14-15; 9.11-13; Luka 7.16.29Əŋki Yeesu, “Ya unə noona? Wu nə nyi cuuna ba?” Piita a jikəvə, əŋki ci, “Hə nə Mataɗəkii ŋga Əntaŋfə.” 8.29 Mat. 16.16.30Wata Yeesu a ɗa ka tii bariya oo’i, “Goona ba waɓəətsə agyanəki taa ka wu.” 8.30 9.9.
Waɓənə ŋga Yeesu agyanə əntənaakii
31Wata Yeesu a ndzaŋə dzəgunənə ka lyawarənaakii, ca waɓə agyanə naakii nə, əŋki ci, “Tyasə ma *Uuzənə ŋga ənda, see a sa ci ciɓənyinə laŋə. Kadə nə gayinə da madiigərə limanyinə da maliminə a kaaree ka ci, ənjə a ɓələgi tə ci. Ma ka makkənə ŋga uusəra, ka maɗənə nə ci agi maməətə ənja.” 8.31 9.30-32; 10.32-34.32Furəŋə bagi Yeesu ka tii ətsa. Makə fii Piita ha’a, wata ca kəsəgi tə ci aataŋgala, ca wazə ka ci. 33Amma Yeesu a zə’ugi, ca tsaamə tə lyawarənaakii. Ca wazə ka Piita, əŋki ci, “Dzəgi aɓiiki, *Seetanə! Ma hiimatsaaku, ŋga əndə shiŋkinə, əntaa ŋga Əntaŋfə.”
34Wata Yeesu a ’wa tə daɓaala da lyawarənaakii aaɓiikii. Əŋki ci ka tii, “Taa wu patə ca moo nə’unə tə nyi, tyasə see a kaaree ci ka naakii nə, ca ŋgərə ənfwə ŋga gwa’avənə tə ci aashikii, ca nə’u də nyi. 8.34-35 Mat. 10.38-39; Luka 14.27; 17.33; Yooh. 12.25.8.34 1 Piita 2.21.35Taɗa wu patə ca ɗa gazhi’waanə ŋga gərətə əpinaakii, ka əteenə nə ci ka əpinəkii. Amma taɗa wu patə ətee ka əpinaakii putə ŋga nə’unə tə nyi da putə ŋga Ŋunyi Habara, ci na luupaa əpinaakii. 36Mi saŋə nə bwatya ŋga upaa patənə ŋga uushi’inə asəkə duuniya, amma əndə ətee ka əpinaakəya? Pooshi bwatyakii. 37Maɗa kə zii əpinə ŋga ənda, pooshi uushi cii kəya vii kaa ca ənə ka upaa də əpinəkii. 38Ma agi ma’waslyakə zamanana ənə ci ənjə a kaaree ka Əntaŋfə, ma əndətə ɗii ayinə tə ci ka waɓənə agyanəki da agyanə waɓənaaki, ma nyi Uuzənə ŋga ənda, kadə nə ayinə a ɗa tə nyi ka waɓənə agyanə əndəta uusəratə nii kya shi agi məghərəvənə ŋga Daadə da ŋga malaaɓa malaa’ikanyinə.” 8.38 Mat. 10.33; Luka 12.9.
91Əŋki Yeesu ka tii əsa, “Tantanyinə cii kya ba koonə, tə’i hara ənji ganə ahadaamə na nee də ginətii, tii ma’ə maməətəmə, ka *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə da baawəɗaakii.” 9.1 Mat. 16.28.
Məghərəvənə ŋga Yeesu
2Ma daba’ə baanə kuwa, Yeesu a ŋgərə tə i Piita, da Yakubu da Yoohana, ca kərə tə tii aanə magərə giŋwa, wata tii ha’ə. Ma təya nee, wata ca zə’wə akəŋwaciitii, 3ɓərənə nə kəjeerənaakii tyaslyaslya. Pooshi əndə asəkə duuniya ca mbee ka kuɓəgi kəjeerənə nduuɗa ha’a makə əta. 4Wata ma təya nee, watiitsə i anabi *Iliya da Muusa, təya waɓəshi da Yeesu. 5Wata Piita a ba ka Yeesu, əŋki ci, “Maləma, ŋga’ə ɗii makə ganə niinə. Taku keena ratə koonə tsakabanyinə makkə, naaku rəŋwə, ŋga Muusa rəŋwə, ŋga Iliya rəŋwə.” 6Ma waɓi ci ha’ə, acii kə ŋgwaləgi tii ka shaŋə, paa ci shii sə ŋga banə. 7Wata məzhiɗəkwatyaminə a zaɗəgi dagyanətii. Ma təya fa, əndə a waɓya dagi məzhiɗəkwatyaminəkii, ca ba, “Waatsə Uuzənaaki, kə uu’i nyi tə ci. Ci ca uuɗagi səkəki. Famə tə ci.” 9.7 1.11; famə: Dzək. 18.15.8Ma i Piita tsaaməgi, maneemə tii taa ka wu aɓitii ma’ə maɗaamə Yeesu.
9Ma təya dzə də jimanə satii a giŋwa, Yeesu a ɗa ka tii bariya, əŋki ci, “Goona ba taa ka wu tə sətsə nee unə, see daba’ə maɗənaaki agi maməətə ənja, nyi *Uuzənə ŋga ənda.” 9.9 7.36; 8.30.10Kə luuvə tii bariyatə ɗii ci ka tii. Amma ma ahadatii satii, kə laaguyi tii, əŋki tii, “Mi da nə maɗənə agi maməətə ənja?” 11Təya ba ka Yeesu, “Aa mi ɗii ci maliminə a ba oo’i, Iliya na takəŋwa shinə ka Aləmasiihu?” 9.11-13 Mal. 3.23-24; Mar. 8.28.12Yeesu a ba ka tii, “Weewee ha’ə makə ətsa, Iliya na shi zəku’i ka haɗatəgi də patənə ŋga uushi’inə. Əntaa tə’i manaahəkii asəkə ləkaləkatə ŋga Əntaŋfə oo’i, ka sanə nə Uuzənə ŋga əndə ciɓənyinə kama kama, ənjə a kaaree ka ci kwa? 13Amma wanyinə ka banə koonə, kə uugi Iliya shinə. Kə ɗii ənji ka ci sətə kaɗeesəkə ka tii patə, makə sətə ɗii manaahəkii agyanəkii asəkə ləkaləkatə ŋga Əntaŋfə.” 9.13 Mat. 11.14; Luka 1.17; Yooh. 1.21.
Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də uuzənə ətə kəshi ginaaji tə ci
14Mbu’unatii aaɓii hara *lyawarənə, wata təya lapaa kə ndzaanə daŋkana ka tii də na, maliminə a ɗa ka tii mabizhinə. 15Makə nee ənji patə ka Yeesu, kə ɗii ka tii ka sə ŋga hurəshishinə. Təya hwaya aaɓiikii, təya nəhəpaa tə ci. 16Yeesu a ləgwa ama lyawarənaakii, əŋki ci, “Anə mi nuunə ka ɗa mabizhina?” 17Wata əndə’i əndə ahada daŋkana a jikəvə, əŋki ci, “Maləma, kə kira nyi ka hə uuzənaaki, acii tə’i ginaaji anəkii. Pooshi ci ka mbee ka waɓənə. 18Taa guci patə, maa kə ma’i ginaaji anəkii, ginaajikii a uurəvə tə ci aa panə. Əbwyanə nə cikufinə amakii. Ca tsəɓə linyinə. Shishinəkii patə a huurəgi shindəŋə. Kə kədii nyi acii lyawarənaaku, kaa təya lyaakagi ginaajikii, amma kə təkuree tii.” 19Fanə ŋga Yeesu ha’ə, əŋki ci ka tii, “’Ya’əmə, unə ənji ŋga zamanana, pooshi unə gi’i tə Əntaŋfə. Ca’ə guci saŋə nii kya ndzaa doona? Ca’ə guci sə’watənəki tuuna? Kiramə ka nyi uuzənəkii ɗii.” 20Wata ənjə a kira uuzəətə ka ci.
Makə nee ginaajitə ka Yeesu, wata ca dəgəpaa tə uuzəətə də ŋgeerənə. Uuzəətə a kula. Fuuɗənə nə ci a panə. Əbwyanə nə cikufinə amakii. 21Wata Yeesu a ləgwa ama dii uuzəəta, əŋki ci, “Guci saŋə ndzaŋətə ka ca?” Əŋki dii, “Ndzaŋə ka saa’itə ci ma’ə uundzəkii. 22Laŋə jikə ginaajitsə ka uuɗə ɓələginə tə ci də kaalagərənə tə ci aagi gunə da i aagi ma’inə. Nəhuu təgunuunə geenə. Tsakuu tiinə, maɗa ka mbeenə nə hə.” 23Əŋki Yeesu ka ci, “Maɗa ka mbeenə nə nyi, bii ha? Paa ha shii oo’i, ma əndətə gi’i tə Əntaŋfə, taa mi patə ka mbeenə nə ci ka ɗatənə kwa?” 24Pii wata dii uuzəətə a jikəvə də ŋgeerənə, əŋki ci, “Kə gi’i nyi tə Əntaŋfə. Tsakuu tə nyi kaa nya tsakə gi’inə tə ci.”
25Makə nee Yeesu, wiitsə ənji ka ja də nə anətii də huyihuyi, ca wazə ka ginaaja, əŋki ci, “Ginaajinə kavə tə uuzəənə ka kadəguləməəna, wanyinə ka wazənə ka hə, shigi ashi uuzəəna. Ga ha ənya aashikii ma’a.” 26Wata ginaajitə a kapaa vurənə də ŋgeerənə, ca dəgə tə uuzəətə də ŋgwaaŋgwa’ənə, ca shigi ashikii. Wata lakə nə uuzəətə makə mantəkii. Ma nə ənji patə ka banə, “Mantəkii nə uuzəətsa.” 27Amma Yeesu a kəsətə tə uuzəətə ka ciinə, ca maɗee ka ci. 9.27 5.41.
28Ma ətə dzəgərə Yeesu aasii, makə nee lyawarənaakii pooshi əndə aɓitii, təya ləgwa amakii, əŋki tii, “Mi saŋə ɗii təkuree inə ka lyaakagi tə ginaajitsa?” 29Yeesu a ba ka tii, “Pooshi taa mi ca lyaakagi tsarə ŋga ginaajitsa, see də də’wa kə uugi.”
Ənənə ŋga Yeesu ka waɓənə agyanə əntənaakii
30Makə ma’i tii gatə, təya palə danə hanyinə ŋga Galili. Ma Yeesu, paa ci mwayi ənjə a shii taa da nə ci, 9.30-32 8.31.31acii agi dzəgunənə nə ci uushi’inə ka lyawarənaakii. Ca dzə də waɓənə ka tii agyanə naakii na, ca ba, “Ka vəginə nə ənji tə Uuzənə ŋga əndə aacii ənja, təya ɓələgi tə ci. Maa kə ɓələgi ənji tə ci, ma ka makkənə ŋga uusəra, ka maɗənə nə ci agi maməətə ənja.” 32Amma, ma lyawarənaakii, paa tii paaratəgi də sətə cii kəya ba ka tii. Kə ŋgwaləgi tii əsə ka ləgwanə ka ci agyanəkii.
Wu saŋə palee də gawuuna?
33Makə mbu’i tii aa Kafarənahumə, təya dzəgərə aasii. Yeesu a ləgwa ama lyawarənaakii, əŋki ci, “Agyanə mi saŋə njuuna ɗa mabizhinə una shi a rəgwa?” 9.33-34 Luka 22.24.34Amma pooshi tii jikə ka Yeesu, acii ma təya shi a rəgwa, kə ɗii tii mabizhinə ahadatii oo’i, “Wu saŋə palee də ɗuunuunə ahadaama?” 35Wata Yeesu a ndzaanə, ca ’wa tə tii patə pu’u aji bəra’i, əŋki ci ka tii, “Taa wu patə mwayi ndzaanə ka matakəŋwanə, wa ca ndzaa ka moodəba’a, wa ca ndzaa ka əndə slənənə ka ənji patə əsə.” 9.35 10.43-44; Mat. 20.26-27; Luka 22.26.36Wata ca ŋgərə uuzənə, ca kəŋee ahadatii. Ca gapətə tə uuzəəta, əŋki ci ka lyawarənaakii, 37“Taa wu liwə uuzənə, maɗa putaaki liwə ci, tə nyi liwə ci ətsa. Ma əndətə liwu tə nyi, əntaa wata tə nyi liwə ci, amma tə Əndətə sləkee ka nyi liwə ci.” 9.37 Mat. 10.40; Luka 10.16; Yooh. 13.20.
Ma əndətə makaareemə kaamə, naamə nə ci
38Wata Yoohana a jikəvə ka Yeesu, əŋki ci, “Maləma, kə nee inə ka əndə ca lyaakagi ginaajinyinə də ləməku. Amma makə nee inə, paa ci ka maguŋuura deenə, kə təŋapaa inə tə ci.” 39Əŋki Yeesu ka ci, “Goona təŋapaa tə ci. Acii ma əndətə ca ɗa sə ŋga hurəshishinə də ləməki, pooshi ci ka waɓənə bwayakii agyanəki kwakwatə. 40Ma əndətə makaareemə kaamə, naamə nə ci. 9.40 Mat. 12.30; Luka 11.23.41Tantanyinə cii kya ba koonə, ma əndətə ca gyacii koonə ma’inə ka sanə putə ŋga ətə ɗii unə ŋga Aləmasiihu, weewee ka upaanə nə ci shikwaakii.”
Uushi’iitə na ɗa tə ənda putə ŋga slənə ’waslyakəənə
42“Taa wu patə kavə tə taa rəŋwə agi manjeeviitə vii ka nyi gooŋga kaa ca pu’u, gəɗə anəvə təŋwə aa uurakii ka ci də ŋga’əənə, ənjə a kagərə tə ci aagi uunəva, acii sətə na upaa tə ci.
43“Maɗa ciinəku ca kavə tə hə ka ɗa ’waslyakəənə, lagi. Gəɗə gi hə ka upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə yadə ciinə acii dzənə da ciinəku bəra’i aagi gunə ətə pooshi ka əntənə. 9.43 Mat. 5.30. [44Acii ma davə, pooshi kantəhuɗənyiitə ca adə tə ənji ka əntənə, pooshi gunə ka əntənə əsə.] 45Maɗa səɗəku ca kavə tə hə ka ɗa ’waslyakəənə, lagi. Gəɗə gi hə ka upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə yadə səɗə acii ndzaanə da i səɗəku bəra’i, ənjə a ka tə hə aagi gunə. [46Ma davə, pooshi kantəhuɗənyiitə ca adə tə ənji ka əntənə, pooshi gunə ka əntənə əsə.] 47Maɗa ginəku ca kavə tə hə ka ɗa ’waslyakəənə, hurə’yagi. Gəɗə gi hə aagi *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə də ginə rəŋwə acii ndzaanə da i ginəku kyakya’ə bəra’i, amma ənjə a ka tə hə aagi gunə. 9.47 Mat. 5.29.48Ma davə, pooshi kantəhuɗənyiitə ca adə tə ənji ka əntənə, pooshi gunə ka əntənə əsə. 9.48 Isaa. 66.24.
49“Də gunə nə Əntaŋfə a haɗatə də taa wu patə, makə ətə ci ənjə a haɗatə zəmə də zhatana. 9.49 Leew. 2.13.50Ŋunyikii nə zhatana. Amma maɗa kə ləvəgi zhatanə saakii, pooshi ənji ka mbeenə ka ənətəginə njamə njamə ma’ə. Ndzaamə ka ənji makə zhatanə agi dzəguɗa. Ndzaashimə agi jamənə.” 9.50 jamənə: Luka 2.14; 1 Tees. 5.13; Rooma 12.18.
10Dzəgunənə ŋga Yeesu agyanə lakəgi minə
1Ma daba’əkii, Yeesu a maɗə gatə, ca palə aanə hanyinə ŋga Yahudiya, ca taŋəgi gəərə ŋga Urədunə. Ənjə a ənə ka dza də nə aɓiikii. Ca ənə əsə ka dzəgunə ka tii waɓənə ŋga Əntaŋfə makə ətə sənaavə ci. 10.1 Luka 9.51.2Wata hara *Farisanyinə a shi aaɓiikii, təya alə rəgwa ŋga təkənə tə ci də ləgwanə amakii, əŋki tii, “Ya əna, kə vii bariya gaamə rəgwa ka əndə a lakəgi minaakii kwa?” 3Əŋki Yeesu ka tii, “Mi nə bariya ŋga Muusa ka banə koona?” 10.3-4 Mat. 5.31.4Əŋki tii, “Kə kapaa Muusa rəgwa ka ŋgurə a naahə ləkaləkatə ŋga lakəgi minaakii, ca lakəgi tə ki.” 5Əŋki Yeesu, “Ma nyaahə Muusa bariyatsə ha’a, acii ndalənə ŋga ədzəmuunə. 6Amma saa’itə tagii Əntaŋfə duuniya, ŋgurə da minə ghənyi ci tə ənja. 10.6 ’Wat. 1.27.7Ca ba: Putakii ha’ə, wa ŋgurə a bwasee ka dii da məci, ca ləɓə tii da minaakii, 10.7 ’Wat. 2.24.8təya ndzaa shishinə rəŋwə. Də ha’ə ndzaanə tii əndə rəŋwə, əntaa ənji bəra’i ma’ə. 9Aciikii, ma sətə gəŋutəgi Əntaŋfə, ga əndə a təkee.”
10Makə ənəgərə tii aasii, wata *lyawarənə ŋga Yeesu a ləgwa amakii agyanə waɓəətsa. 11Əŋki Yeesu ka tii, “Taa wu patə lakəgi minaakii, ca ŋgərə əndə’i minə, kə ali ci hiinə ətsa, ca ɗa ’waslyakəənə ka təkəŋwatə minaakii. 10.11-12 Mat. 5.32; Luka 16.18; 1 Koor. 7.10-11.12Maɗa minə əsə dzəgi satə atsa ŋgurii, kya dzə ka ŋgərə əndə’i ŋgura, aləhiinə nə ki ka ɗanə.”
Ɗaanə barəkaanə ŋga Yeesu ka uuji manjeevənə
(Mat. 19.13-15; Luka 18.15-17)
13Agi kiranə nə ənji manjeevənə ka Yeesu kaa ca ɗaanə ciinə ŋga barəkaanə aanətii. Amma, ma lyawarənaakii, kə laalii tii ŋguruunə ka ənja. 14Makə nee Yeesu ha’a, wata səkəkii a ɓəzəgi. Əŋki ci ka lyawarənaakii, “Uneemə ka manjeevənə kaa təya shi aaɓiiki, goona təŋa tə tii, acii ka tsarə ŋga ənji makə tii də *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə. 15Tantanyinə cii kya ba koonə, ma əndətə pooshi luuvə ka Əntaŋfə a ndzaanə ka ŋwaŋwaakii makə sətə ci uuzənə a luuvə, pooshi ci ka upaa dəmənə aagi ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə shaŋə.” 10.15 Mat. 18.3.16Wata Yeesu a fəɗə manjeevənə aashikii, ca ŋgərə ciinəkii, ca ɗaanə ka tii barəkaanə.
Əndə gəna
(Mat. 19.16-30; Luka 18.18-30)
17Ma ətsə Yeesu a maɗə kaa ca palə saakii, wata əndə’i əndə a shi də huyihuyi, ca gərə’waanə akəŋwaciikii, əŋki ci ka ci, “Maləma, ma hə kamə, ŋunyi əndə nə hə. Mi dəɓee ɗanəki kaa nya upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwa?” 18Əŋki Yeesu ka ci, “Ka mi cii kwa ’wa tə nyi ŋunyi ənda? Pooshi ŋunyi əndə maɗaamə Əntaŋfə ci rəŋwə dyaŋə. 19Kə shii hə bariya ŋga Əntaŋfə, waatoo, Ga ha ɓələ hiinə, ga ha alə hiinə, ga ha hərə hiinə, ga ha vii seeda ŋga jirakənə anə ənda, ga ha gəpətə uushi ŋga ənda, gaɗee ka i duu da muu.” 10.19 Shig. 20.12-16; Dzək. 24.14.
20Əŋki əndəta, “Ma ətsə patə, kə nə’utə nyi daga nyi ma’ə uuzənə.” 21Wata Yeesu a tsaamə tə ci, kə kaɗeesəkə əndəkii ka ci, əŋki ci ka ci, “Uushi rəŋwə mbəɗaanə ka hə ŋga ɗanə. Ma ɗanəkwa, duu ka ɗərəmaginə də uushi’inaaku, ha təkəpaa kwaɓakii ka maaghiinə. Maɗa kə ɗii hə ha’ə, ka ndzaanə nə shigaaku dagyə aɓii Əntaŋfə. Ma daba’əkii, ha shi ka nə’u tə nyi.” 10.21 Mat. 19.21.22Makə fii əndətə ha’ə, wata ca geegi ka ginəkii təku təku, ca palə saakii də maɓətəsəka, acii laŋə dərəva nə gəna aciikii. 10.22 Jab. 62.11.
23Wata Yeesu a zə’ugi aaɓii lyawarənaakii, əŋki ci ka tii, “Dzawə dərəva nə dəmənə ŋga ənji gəna aagi ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə.” 24Kə ɗii ka lyawarənaakii ka sə ŋga hurəshishinə nə waɓənaakii. Yeesu a tsakə banə ka tii, əŋki ci “Manjeevənaakya, dzawə nə dzənə aagi ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə. 25Gəɗə dəməginə ŋga ŋgyalooba ka rəgwa shinə ŋga libəra də ŋgufənə, acii dəmənə ŋga əndə gəna aagi ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə.” 26Kə dzəgəpaa tə lyawarənaakii ka shaŋə, təya laagwa ahadatii, əŋki tii, “Maɗa ha’ə əna, aa wu ɗii nə upaa luupaana?” 27Yeesu a tsaamə tə tii, ca ba, “Ma əndə shiŋkinə, pooshi uushi cii kəya mbee ka ɗatənə ci saakii ka upaa də luupaanə. Amma, ma Əntaŋfə, ka ɗatənə nə ci taa mi, acii naakii nə baawəɗa patə.” 10.27 Mat. 19.26.
28Wata Piita a jikəvə ka ci, əŋki ci, “Yoo, waniinə kə bwasee inə ka uushi’inə patə əna, ina nə’u tə hə.” 29Əŋki Yeesu ka tii, “Tantanyinə cii kya ba koonə, taa wu patə bwasee ka yaakii, taa ndzəkəŋushi’inəkii, taa məci, taa dii, taa manjeevənaakii, taa raakii, maɗa ka putaaki bwasee ci da ka putə ŋga Ŋunyi Habara, 10.29-30 Mat. 10.37.30ka upaanə nə ci yinyinə, i ndzəkəŋushi’inə, i manjeevənə, i mənənyinə, i rənyinə, gya’ə agi saa’ina, palee ka ətə bwasee ci aa ba’ə. Amma, ka ciɓeenə nə ənji ka ci. Ma daba’əkii, ka upaanə nə ci əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə agi zamanatə na shi. 31Amma laŋə nə matakəŋwanyinə na ndzaanə ka moodəba’ənyinə. Laŋə nə moodəba’ənyinə əsə na ndzaanə ka matakəŋwanyinə.” 10.31 Mat. 19.30.
Makkənə ŋga waɓənə ŋga Yeesu agyanə əntənaakii
(Mat. 20.17-19; Luka 18.31-34)
32Ma daba’əkii, Yeesu a maɗə tii da lyawarənaakii, kaa təya dzə aa Urusaliima. Ma təya palə a rəgwa, Yeesu a ta kəŋwanə ka tii. Amma, ma tii, pooshi tii ka mabanee ma’yanə. Ma ənjitə ca shi daba’ə əsa, kə ŋgwali tii. Yeesu a ənə ka ’waginə tə lyawarənaakii pu’u aji bəra’i. Ca ndzaŋə banə ka tii agyanə sətə na ɗa tə ci. 10.32-34 8.31.33Əŋki ci, “Fatəmə ŋga’ə! Wanaamə ka dzənə aa Urusaliima. Ma davə, ka dzənə nə ənji ka viinə tə Uuzənə ŋga əndə aacii madiigərə limanyinə da maliminə, təya lagi ka ci gəŋwanə ŋga ɓələnə, təya vii tə ci aacii ənjitə mashiimə tə Əntaŋfə. 34Ma təya, ka ŋusənə nə tii tə ci, ka tiifənə nə tii giirənə aashikii, təya fəslə, təya ɓələgi tə ci. Ma ka makkənə ŋga uusəra, ka maɗətənə nə ci agi maməətə ənja.” 10.34 15.15-20.
Kədiinə ŋga Yakubu tii da Yoohana
35Wata i Yakubu tii da Yoohana, manjeevənə ŋga Zabadiya, a shi aaɓii Yeesu, əŋki tii ka ci, “Maləma, tə’i uushi ciina uuɗə kaa ha ɗa keenə.” 36Əŋki Yeesu, “Mi cuuna uuɗə nya ɗa koona?” 37Əŋki tii, “Vii keenə rəgwa ŋga ndzaanə ataŋgalaku agi ɗuunuunaaku, əndə’i da ciizəmaku, əndə’i əsə da madzənaku.” 38Amma əŋki Yeesu, “Mashiimuunə sətə cuuna kədii. Kadə nuuna mbee ka sə’watə sa ciɓə makə ətə nii kya sa kwa? Ka mbeenə nuunə ka sə’watə bapətisəma makə ətə nə ənjə a ɗa ka nyi kwa?” 10.38 Mat. 26.39; Mar. 14.36; Luka 12.50; 22.42; Yooh. 18.11.39Əŋki tii ka ci, “Awa, ka mbeenə niinə.” Yeesu a ba ka tii, “Weewee, ma ciɓətə nii kya sa, ka sanə nuunə. Ma bapətisəmatə nə ənjə a ɗa ka nyi əsə, ka ɗanə nə ənji koonə. 10.39 Slənə 12.2.40Amma, ma ndzaanə ataŋgalaki, əntaa nyi nəndə da baawəɗa ŋga viinə. Ma hatsa, ŋga ənjitə taɗəpaa Əntaŋfə tə tii.”
41Fanə ŋga hara lyawarənaakii pu’u tə waɓəətsa, wata səkətii a ɓəzəgi aashi i Yakubu tii da Yoohana. 42Wata Yeesu a ’watə tə tii patə aaɓiikii, əŋki ci, “Kə shii unə oo’i, ma ənjitə ŋgirə ənjitə mashiimə tə Əntaŋfə kaa təya ɗa ŋwaŋuunə agyanətii, tii ca haŋətə natii na. Ma madiigərə ənjatii əsə, agi kanə nə tii ka tii bariya də baawəɗa. 43Amma, ma una, pooshi ka ɗanə ha’ə ahadoonə. Taa wu patə mwayi ndzaanə ka gawə ahadoonə, see a ndzaa ci ka əndə slənə goonə. 10.43-44 9.35; Mat. 23.11; Luka 9.48.44Ha’ə taa wu patə mwayi ndzaanə ka matakəŋwanə ahadoonə, tyasə see a ndzaa ci ka mava ka ənji patə. 45Acii ma shi nyi *Uuzənə ŋga ənda, əntaa ka ənjə a slənə ka nyi, amma kaa nya slənə ka ənja, nya vəgi əpinaaki ka pərapaanə də ənji laŋə.” 10.45 Mat. 20.28.
Mbəɗəpaanə ŋga Yeesu də Barətimawə muurəfa
(Mat. 20.29-34; Luka 18.35-43)
46Wata i Yeesu da lyawarənaakii a mbu’u aasəkə vəranə ŋga Yarikoo. Makə ma’i tii da hara ənji laŋə, təya palə, wata təya lapaa muurəfə dasə ka kədiinə ataŋgala rəgwa. Ma ləməkii, Barətimawə, uuzənə ŋga Timawə. 47Makə fii ci oo’i, Yeesu əndə Nazaratu ətsə ca pitəgi, wata ca maɗee ka uuraakii ka banə, əŋki ci, “Yeesu, *jijinə ŋga Dawuda, nəhuu təgunuunaaki.” 10.47-48 Mat. 20.30-31.48Ənji laŋə a wazə ka ci, kaa ca ndzaa kəɗa’ə. Amma wata ca tsakə ŋgəree ka uurakii palee ka əta, əŋki ci, “Jijinə ŋga Dawuda, nəhuu təgunuunaaki.” 49Yeesu a kəŋaanə, əŋki ci, “’Wamə tə ci.” Təya ’wa tə muurəfəta, əŋki tii ka ci, “Ɗawə mooɗasəka, maɗətə, agi ’wanə nə ci tə hə.” 50Wata həryatə muurəfətə a maɗətə, ca kagi gwadaakii, ca shi aaɓii Yeesu. 51Əŋki Yeesu ka ci, “Mi cii kwa moo nya ɗa ka ha?” Əŋki muurəfəta, “Maləma, ŋga’ə ka nyi kaa nya ənə ka neenə ka ha.” 52Əŋki Yeesu, “Duu saaku, kə mbə’i hə putə ŋga gi’inaaku tə nyi.” Pii wata ca ənə ka neenə ka ha, ca dzə atsaa Yeesu a rəgwa. 10.52 Mat. 9.22.
11Dəmənə ŋga Yeesu aasəkə vəranə ŋga Urusaliima
(Mat. 21.1-11; Luka 19.29-40; Yooh. 12.12-19)
1Ma ətsə tii kədəhə ka mbu’unə aasəkə vəranə ŋga Urusaliima, kə lapaa tii vəranyinə ŋga Bayitifaaji da Bayitaniya, ashi giŋwə ŋga Zayitunə. Wata Yeesu a sləkee ka hara lyawarənaakii bəra’i 2də banə ka tii, “Dəmə aasəkə vəraatsə akəŋwacii unə. Maɗa kə mbu’yuunə, pii ka lapaanə nuunə uundzə vamənda gwalə, pooshi ənji sha ŋgirə aa ba’akii. Pəryatəmə, una kira. 3Maɗa kə ləguyi əndə a moonə taa ka mi cuuna ɗa ha’ə, bamə ka ci: ‘Slandanə mwayi. Ka ənyapaaginə nə ci pii pii’.” 4Wata təya maɗə, təya palə, təya lapaa uundzə vaməndakii magwaləkii a uura mayi, ataŋgala rəgwa. Ma təya pərə, 5ənjitə kəŋaanə davə a ləgwa amatii, əŋki tii, “Ka mi cuuna pərəgi uundzə vaməndatsa?” 6Təya ba makə sətə bii Yeesu ka tii. Wata ənjitə a unee ka tii, təya pərə, 7təya kira uundzə vaməndatə ka Yeesu, təya luukutəvə kəjeerənyinatii aa ba’a vaməndata. Yeesu a ndərəvə aa ba’akii. 8Makə ŋgirə Yeesu aaba’a vaməndata, ca palə, ənji laŋə a sasafəpaa kəjeerənyinatii a rəgwa. Hara ənjə a pusha ba ŋga ənfuginə də bilə, təya sasafə a rəgwa. 11.8 2 Meem. 9.13.9Ma ənjitə davə, dakəŋwaciikii da daba’əkii patə, kə ŋgəree tii ka uuratii, təya ba, “Dəlanə də Əntaŋfə. Tə’i barəkaanə ashi əndətə shi də ləmə ŋga Slandana. 11.9 Jab. 118.26.10Tə’i barəkaanə agi ŋwaŋuunə ŋga dzədzəshi’inaamə *Dawuda ətə nii kəya ɗa. Dəlaamə də Əntaŋfə.” 11.10 Jab. 148.1; Mat. 20.30-31.
11Mbu’unə ŋga Yeesu aasəkə vəranə ŋga Urusaliima, wata ca dəməgərə aasəkə *yi ŋga Əntaŋfə. Ca tsaamətə uushi’inə patə asəkəkii. Makə ɗii ci kə uugi kədəwanə ɗanə, wata ca maɗə tii da lyawarənaakii pu’u aji bəra’i, təya ənə aa Bayitaniya.
Naalaginə ŋga Yeesu tə ənfwə uudəva
12Pukətə hakii təya ənya də Bayitaniya, wata maɗəfənə a ɗa tə Yeesu. 13Ca nee ka ənfwə uudəvə dzaɗə gi’u, ca palə aatsaa ənfukii ka tsaamətənə mbu’u ka upaanə nə ci pookii. Amma makə mbu’i ci aatsakii, ma ca nee, wata ba səgafə, acii ma saa’ita, əntaa saa’i ŋga poonə ŋga uudəva. 11.13 Luka 13.6.14Wata Yeesu a naalagi tə ənfuta, əŋki ci, “Pooshi hə ka poonə bahə kaa əndə a adə pawaaku ma’ə.” Kə fii lyawarənaakii əsə.
Dzənə ŋga Yeesu aasəkə *yi ŋga Əntaŋfə
(Mat. 21.12-17; Luka 19.45-48; Yooh. 2.13-22)
15Mbu’unatii aasəkə vəranə ŋga Urusaliima, Yeesu a dəməgərə aasəkə yi ŋga Əntaŋfə. Wata ca ndzaŋə shaabagi tə ənji ɗa fiiriinə davə, ca dzaadzapaa ha ŋga pəra kwaɓa da dəgələnyinə ŋga ənji ɗərə də bilyamasariinə. 16Pooshi ci luuvə kaa ənjə a kərə uushi dasəkə yi ŋga Əntaŋfə. 17Ca dzəgunə ka tii, əŋki ci, “Tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, ma bii Əntaŋfə, ‘Yi ŋga ɗa də’wa ŋga patənə ŋga slikərənə ’wanə ənji yaaki.’ Amma ma una, kə geegyuunə ka yikii ka ha ŋga umbənə ŋga mahiirənə.” 11.17 Isaa. 56.7; Irim. 7.11.
18Makə fii madiigərə limanyinə da i *maliminə ŋga bariya, wata təya alə rəgwa ŋga ɓələnə tə Yeesu. Acii kə ŋgwalee ci ka tii, makə nee tii, kə ɗii ka ənji ka sə ŋga hurəshishinə nə dzəgunənaakii ka tii. 11.18 12.12; 14.1-2.19Ɗanə ŋga kədəwanə, Yeesu tii da lyawarənaakii a dzəgi asəkə vəranə.
Huurəginə ŋga ənfwə uudəvəta
20Pukətə hakii deerənə, təya ənya aasəkə vəranə, wata ma təya tsaaməgi, kə huurəgi ənfwə uudəvətə hwa’ə dəŋə ka slərəginəkii. 21Ma Piita, kə buurətə ci sətə ɗii. Wata əŋki ci ka Yeesu, “Maləma, tsaaməgi. Ma ənfwə uudəvətə naalagi hə, kə huurəgi hwa’ə.” 22Yeesu a ba ka tii, “Viimə gooŋga ka Əntaŋfə. 23Tantanyinə cii kya ba koonə, ma əndətə gi’i tə Əntaŋfə, ka mbeenə nə ci ka banə ka giŋunə oo’i, Mbuɗuu, ha dzə ka kulagərənə aagi uunəva. Maɗa kii ci nəkii də ədzəmə rəŋwə oo’i, ka ɗanə nə Əntaŋfə ka ci sətə kədii ci, ka ɗanə ka ci. 11.23 Mat. 17.20; Luka 17.6.24Aciikii wanyinə ka banə koonə, taa mi patə kədii unə də də’wa, kamə nuunə oo’i kə upaa unə səkii, ka upaanə nuunə əsə. 11.24 Mat. 7.7; Luka 11.9.25Waatoo, taa guci nuunə ka ɗa də’wa, maɗa tə’i əndə kəsəpaa unə a mooɗəfuunə, tifyagimə tə ci, kaa Dəsənuunə ətə dadagyə a tifyagi koonə ’waslyakəənə goonə. 11.25 Mat. 7.1; Luka 6.37. [26Amma maɗa pooshi unə tifyagi tə hara ənja, pooshi Dəsənuunə ətə dadagyə ka tifyagi koonə ’waslyakəənə goonə əsə.”]
Wu vii baawəɗa ka Yeesu
27Mbu’unatii aa Urusaliima, ma Yeesu a dzə də wiigi’inə asəkə *yi ŋga Əntaŋfə, wata madiigərə limanyinə da maliminə da gayinə a shi aaɓiikii. 28Wata təya gwaŋə ka ləgwanə amakii, əŋki tii, “Də ŋgutə baawəɗa saŋə cii kwa ɗaaɗa uushi’iinə ha’a? Wu saŋə vii ka hə baawəɗatsa?” 29Yeesu a ba ka tii, əŋki ci, “Nyi maa, ka ləgwanə nə nyi koonə naaki. Maɗa kə bagyuunə ka nyi, nyi maa, ka banə nə nyi koonə taɗa də ŋgutə baawəɗa cii kya ɗaaɗa uushi’iina. 30Bamə ka nyi, wu saŋə sləkee ka Yoohana kaa ca ɗa bapətisəma ka ənja, Əntaŋfə nii, anii ənda?” 31See təya ndzaŋə ɗaaɗa mabizhinə ahadatii, əŋki tii, “Mi banaamə əna? Maɗa bii amə oo’i, Əntaŋfə sləkee ka Yoohana, ka banə nə ci, aa mi pooshi unə luuvə waɓənaakii ɗiya? 32Amma pooshi amə ka banə oo’i, əndə sləkee ka ci.” Ma təkuree tii ka banə ha’ə, ŋgwalii tii acii daɓaala, acii ma təya, kə shii tii oo’i, *anabi nji Yoohana tanyi. 11.32 Mat. 14.5.33Wata əŋki tii ka ci, “Mashiimiinə taa wu sləkee ka ci.” Əŋki Yeesu ka tii naakii, “Ha’ə nə nyi əsə, paa nyi ka banə koonə taɗa də ŋgutə baawəɗa cii kya ɗa uushi’iina.”
12Misaali də bwaya aginə ŋga mooziinə
1Wata Yeesu a ’watəgi waɓənə ka tii də misaali, əŋki ci, “Tə’i əndə’i əndə sha ɗii rə ŋga inabi. Ca tsatə, ca tələgi gu’u ŋga mya’ə də inabi, ca ghənəgi magərə ha ŋga nəhə uushi’inə, ca ŋgərə rəkii, ca vəgi ka mooziinə, kaa təya təkə cifanə ŋga rəkii da i ci. Ma daba’əkii, ca palə oogə. 12.1 Isaa. 5.1-2.2Makə ɗii cifanə ŋga inaba, wata ca sləkee ka əndə slənaakii ka liwa ka ci gyaɗalaakii aciitii. 3Wata təya kəsə tə ci, təya fəəsləpaa tə ci, təya ənəpaa də ci pooshi taa mi aciikii. 4Slanda rətə a ənə ka sləkee ka əndə’i əndə slənaakii. Təya dəəgəpaa tə ci ka na, ayi ayi dərəva ciɓee tii ka ci. 5Slanda rətə a ənə ka sləkee ka əndə’i əndə əsə. Ma ca, kə ɓələgi tii tə ci. Ha’ə makə ətsə ɗii tii də hara ənji laŋə. Təya fəəsləpaa harakii, təya ɓəələgi harakii. 6Wata mooɗə uuzənaakii rəŋwə dyaŋə mbəɗaanə. Daba’əkii, ca sləkee ka uuzəətə aaɓiitii. Əŋki dii, ‘Weewee ka neenə nə tii ka məghərəvənə ŋga uuzənaaki.’ 12.6 1.11.7Mbu’unə ŋga uuzəəta aaɓiitii, wata əŋki tii ahadatii, ‘Waanə mazəmə yi kə mbu’ya. Shoomə, kaama ɓələgi tə ci, kaama zəmə ya.’ 8Wata təya kəsətə tə uuzəəta, təya ɓələgi tə ci, təya kagi tə ci aaba’ə tsanə.
9“Ya ətsa, mi nə sətə ɗanə slanda rəta? Ka shinə nə ci, ca ɓəələgi tə mooziita, ca vii rətə ka hara ənja. 10Mashimuunə a jaŋgii sətə nyaahə ənji asəkə malaaɓa ləkaləkatə kuna? Ma bii ci, 12.10-11 Jab. 118.22-23.
‘Ma faaratə kaaree ənji ghənə kuva
makə pooshi nafaakii,
ci ənəpaa ka faaratə palee də məghərəvənə.
11Ma ətsa, slənə ŋga Slandana.
Ma amə əsə, sə ŋga hurəshishinə kaamə.’ ”
12Makə fii gayinə ha’ə, wata təya ɗa gazhi’waanə ŋga kəsətənə tə Yeesu, acii kə shii tii oo’i agyanətii waɓi ci də misaalitsa. Amma kə ŋgwaləgi tii acii daɓaala. Wata təya bwasee ka ci, təya palə satii. 12.12 11.18.
Ləgwanə agyanə vii tsəkə ka ŋwaŋwə *Kayisarə
(Mat. 22.15-22; Luka 20.20-26)
13Ma daba’əkii, wata ənjə a sləkee ka hara *Farisanyinə da ənji ŋga *Hirudusə kaa təya shii upaa sə ŋga idəpaanə ashi Yeesu agi waɓənaakii, təya kəsə tə ci. 14Təya shi aaɓiikii, əŋki tii, “Maləma, kə shii inə oo’i əndə gooŋga nə hə. Paa hə ka taɗəpaa taa ŋgutə tsarə ŋga ənda, acii paa hə ka tsaamənə ka ɗuunuunə ŋga ənda. Də gooŋga nə hə ka dzəgunətənə ka ənji rəgwa ŋga Əntaŋfə. Ya saŋa, kə kapaa bariya gaamə kaamə rəgwa ŋga vii tsəkə ka ŋwaŋwə Kayisarə nii, anii poosha? 15A ki’yaamə nii, anii a bwasee ama?” Amma kə shii Yeesu jarəwiinatii, wata əŋki ci ka tii, “Mi saŋə cuuna moo təkənə tə nya? Kiramə kwaɓa kaa nya tsaamətə.” 16Təya kira ka ci. Wata ca ləgwa ka tii, əŋki ci, “Ya əna, kəŋwaciinə da ləmə ŋga wu ənə anə kwaɓana?” Təya ba ka ci, “Ma ətsa, kəŋwaciinə ŋga ŋwaŋwə Kayisarə.” 17Wata Yeesu a ba ka tii, “Viimə ka Kayisarə sətə ndzaa ka naakii, una vii ka Əntaŋfə sətə ndzaa ka ŋga Əntaŋfə.” Fanatii ha’ə, kə ɗii ka tii ka sə ŋga hurəshishinə ka shaŋə. 12.17 Rooma 13.7.
Ləgwanə agyanə maɗənə ŋga maməətə ənja
(Mat. 22.23-33; Luka 20.27-40)
18Ma daba’əkii əsə, *Sadukiinə a shi aaɓii Yeesu. Ma təya, tii nə kurəgətə ca ba, pooshi maməətə ənji ka maɗənə da i əpinə shaŋə. 12.18 Luka 20.27.19Əŋki tii ka Yeesu, “Maləma, kə nyaahə Muusa kaamə bariya, ətə bii ci, maɗa kə əntəgi əndə anə minaakii, pooshi ci pwayi ashi miita, see a ŋgərə ndzəkəŋuci tə miita, kaa ca poo manjeevənə ka ndzəkəŋuci ətə əŋki. 12.19 Dzək. 25.5-6; ’Wat. 38.8.20Yoo, tə’i hara ndzəkəŋushi’inə məɗəfə sha ɗii. Gawatii a ŋgərə minə. Ca əntə, pooshi ci pwayi ashitə. 21Əndətə nyi’u tə ci a ŋgərə mooryafiita, ca əntəgi əsə. Pooshi ci upaa uuzənə ashitə. Makə ətsə əsə ɗii ka makkənə. 22Makə ətsə əsə ɗii ka hara ənjitə mbəɗaanə. Ndzəkəŋushi’iitsə patə məɗəfə məəki, pooshi əndə upaa uuzənə ashi miita. Ma daba’əkii, kya əntəgi əsə. 23Ya ətsa, maa ma’i tii patə uusəra ŋga maɗənə ŋga maməətə ənja, makə watiitsə tii patə məɗəfə ŋgirə tə kya, minə ŋga wu saŋə ndzaanəta?”
24Yeesu a ba ka tii, əŋki ci, “Kə kulii unə patə, acii pooshi unə paaratəgi də malaaɓa ləkaləkatə, mashiimuunə ŋgeerənə ŋga Əntaŋfə. 25Acii maɗa kə ma’i maməətə ənja, pooshi tii na ŋgəərəshi. Amma makə malaa’ikanyinə dadagyə nə təya ndzaanə. 26Ma agyanə maɗənə ŋga maməətə ənji əsə, pooshi unə kunə sha jaŋgatə asəkə ləkaləkatə ŋga Muusa ətə waɓi ci agyanə guutə agi ba? Waatoo saa’itə bii Əntaŋfə ka ci: Nyi nə Əntaŋfə ətə ci Ibərahiima da Isiyaaku da Yakubu a paslə tə ci. 12.26 Shig. 3.2,6.27Ma Əntaŋfə, ənjitə da i əpinə amatii ca paslə tə ci, əntaa ənjitə yadə əpinə amatii. Ma ətsa, kə kulii unə ka shaŋə.”
*Bariyatə palee də ɗuunuunə
(Mat. 22.34-40; Luka 10.25-28)
28Wata əndə’i maləmə a shi aaɓiitii. Ma ca fa, təya ɗa mabizhinə. Makə fii ci kə jikə Yeesu ka Sadukiinə ŋga’ə, wata ca ləgwa ka Yeesu, əŋki ci, “Ŋgutə bariya saŋə palee də ɗuunuunə agi bariyanyinə pata?” 29Əŋki Yeesu ka tii, “Ma ətə palee də ɗuunuunə, ətə bii: Fatəmə, ənji *Isərayiila, ma Əntaŋfə Slandanaamə, ci nə Əntaŋfə rəŋwə dyaŋə. 12.29-30 Dzək. 6.4-5.30Uuɗuu tə Əntaŋfə Slandanəku də ədzəmə rəŋwə, də patənə ŋga əpinaaku, də patənə ŋga haŋkalaaku, də patənə ŋga ŋgeerənaaku. 31Wiinə bəra’inə ŋga bariyatə palee əsə: Uuɗuu tə əndətə aɓiiku makə sətə cii kwa uuɗə naaku na. Pooshi bariyatə ca palee ka ətsə bəra’i ma’ə.” 12.31 Leew. 19.18; Mat. 22.39.32Əŋki maləmətə ka Yeesu, “Yawa maləma, ma sətsə bii hə, ha’ə tanyi. Waatoo rəŋwə dyaŋə nə Əntaŋfə. Pooshi əndə’i əntaŋfə maɗaamə ci. 12.32 Luka 20.39.33Ŋga’ə nə uuɗənə tə Əntaŋfə də ədzəmə rəŋwə, da də patənə ŋga haŋkala, da də patənə ŋga ŋgeerənə. Ŋga’ə əsə nə uuɗənə tə əndətə aɓiiku makə sətə cii kwa uuɗə naaku na. Gəɗə kəsətənə təŋə təŋə tə bariyanyiitsə bəra’i acii ɗaaɗa patənə ŋga sataka, taa hənəgi uushi’inə ka Əntaŋfə, taa lagi ka ci uura ŋga daba.” 12.33 1 Sam. 15.22; Hoos. 6.6.34Makə fii Yeesu ŋunyikii waɓi ci, wata əŋki ci ka ci, “Pooshi hə dzaɗə da ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə.” Ma daba’əkii, pooshi əndə ənyi ka ləgwa waɓənə ama Yeesu ma’ə, acii ŋgwalənə. 12.34 Mat. 22.46; Luka 20.40.
Ləgwanə agyanə *Aləmasiihu
(Mat. 22.41-46; Luka 20.41-44)
35Ma saa’itə Yeesu a dzəgunə ka ənji asəkə yi ŋga Əntaŋfə, ca ləgwa amatii, əŋki ci, “Iitə saŋə mbee *maliminə ŋga bariya ka banə oo’i, jijinə ŋga *Dawuda nə Aləmasiihu? 12.35-37 Mat. 20.30-31.36Acii taa Dawuda də naakii nə maa, kə kavə Ma’yanə ŋga Əntaŋfə tə ci ka banə oo’i, 12.36 Mat. 22.44.
‘Əŋki Əntaŋfə Slandanə ka Slandanəki,
ndzaanə gadəvə da ciizəmaki.
Ka kavənə nə nyi tə ənji daawaanaaku aatsaa səɗəku.’
37Aa makə kə ’wii Dawuda tə Aləmasiihu də Slandanə ətsa, iitiitə ɗii ndzaanə Aləmasiihu ka jijinaakəya?” Də mooɗasəkə fii daɓaala waɓənaakii.
Dzalənə ŋga Yeesu tə ənji agyanə maliminə
(Mat. 23.1-36; Luka 11.37-54; 20.45-47)
38Ma ca dzə aakəŋwa də dzəgunənə ka tii, wata əŋki ci, “Nəhəmə noonə nə acii *maliminə ŋga bariya. Ma təya, də madiigərə kəbənə moonətii wiigi’inə. Ma moonətii, nəəhəpaanə tə tii ŋga’ə a luuma. 12.38-39 Luka 11.43.39Ka hatə da ginə davə moonətii ndzaanə asəkə *kuvə də’wanyinə da agi əndzanə. 40Təya luuwutə yinyinə ŋga mooryafinyinə, təya gərətəgi də də’wa ka dəla də natii nə akəŋwacii ənja. Ma təya, kadə nə təya upaa bwaya gəŋwanə ətə palee patə.”
Viinə ŋga mooryafinə
41Wata Yeesu a ndzaanə kədəhə da hatə ci ənjə a kagərə kwaɓa asəkə yi ŋga Əntaŋfə. Ca tsaamə ənjə a əji. Ənji gəna laŋə əji kwaɓa laŋə. 12.41 2 Meem. 12.10.42Wata maagha ŋga mooryafinə a shi, kya əjigərə pyanya bəra’i, waatoo kwaɓa rəŋwə. 43Yeesu a ’wa tə lyawarənaakii, əŋki ci ka tii, “Tantanyinə cii kya ba koonə, ma sətə əjigərə maagha ŋga mooryafiitsa, kə palee ka ŋga hara ənjitsə patə. 44Acii ma təya, agi ɓəzə gəna ŋgiragi tii, təya vii. Amma ma kya, agi ghanatə patə ŋgərətə ki sətə cii ta alə də zəmə patə, kya əjigərə.” 12.44 2 Koor. 8.12.
13Waɓənə ŋga Yeesu agyanə uulagi *yi ŋga Əntaŋfə
1Ma ətsə Yeesu a shigi asəkə yi ŋga Əntaŋfə, wata əndə’i əndə ahada lyawarənaakii a ɓaarə ka ci, əŋki ci, “Maləma, tsaamuu dagwaanə ŋga ghənəəna da i faariinəkii.” 2Yeesu a jikəvə, əŋki ci, “Kə nee hə ka madiigərə ghənəətsə patə nii? Taa rəŋwə pooshi faara na mbəɗaanə ganə anə əndə’i, ka waalaginə nə ənji patə.” 13.2 Luka 19.44.
Ciɓənyiitə na la tə ənja taabu’u muudinə ŋga duuniya
3Ma daba’əkii, wata Yeesu a dzə ka ndzaanə dasə anə giŋwə ŋga Zayitunə, a purəŋa yi ŋga Əntaŋfə. I Piita da Yakubu da Yoohana ba’ə Andərawəsə a shi aaɓiikii tii daanətii, əŋki tii: 4“Bawə keenə guci saŋə nə ətsə ha’ə a ɗa. Mi saŋə na slənə ka ɓaariinə oo’i, kə mbu’ya saa’i ŋga ɗaaɗanə ŋga uushi’iitsə pata?”
5Wata əŋki Yeesu ka tii, “Nəhəmə acii ga ənjə a gəpi duunə. 6Acii tə’i ənji laŋə na shi, təya ɗəkəvə ləməki ka natii na, taa wu ca ba, ci nə *Aləmasiihu, təya ŋusləgi də hara ənji laŋə a rəgwa. 7Kadə nuuna fa habara ŋga paapanə taa dama patə. Amma goona buurə. Acii ma ətsa, weewee ka ɗanə ha’ə, amma əntaa ci nə muudinə ŋga duuniya. 8Kadə nə əndə’i slikərənə a dzə ka panə da əndə’i. Ŋwaŋuunə a pa da əndə’i ŋwaŋuunə. Kadə nə gəgədzənə ŋga hanyinə a ɗaaɗa taa dama patə, maɗəfənə a kula əsə. Ma ətsə patə, makə ’watəginə ŋga ɓərakənə ətsa. 13.8 2 Meem. 15.6; Isaa. 19.2.
9“Amma, ma una, nəhəmə noonə na. Acii tə’i ənji na kəəsə tuunə, təya kərə aakəŋwacii gəŋwanə, təya fəslə tuunə asəkə *kuvə də’wanyinə, təya kərə tuunə aakəŋwacii ŋgwamənanyinə da meeminə putə ŋga nə’unə goonə tə nyi. Ka ɗanə nə ətsə ha’ə, koona shii mbee ka bagi ka tii Ŋunyi Habara. 13.9-13 Mat. 10.17-22; Yooh. 16.1-4.10Acii tyasə see a waaza ənji Ŋunyi Habara taa dama patə zəku’i, taabu’u mbu’yanə muudinə ŋga duuniya. 11Maɗa kə kirə tii tuunə aakəŋwacii gəŋwanə, goona ənvutə noonə nə ka buurə sə ŋga banə ka tii. Amma bamə ka tii sətə shivə aa moonə unə akəŋwaciitii. Acii ma waɓəətə nuunə ba, əntaa noonə amma ŋga Malaaɓa Ma’yanə. 13.11 Luka 12.11-12.
12“Kadə nə ndzəkəŋunə a ŋgərə tə ndzəkəŋuci, ca vii ka ɓələginə. Dəsənə manjeevənə əsə, ka ɗanə nə tii ha’ə. Ha’ə ɗanə nə manjeevənə əsə, ka viinə nə tii tə mapoo tə tii ka ɓələginə. 13.12 Mika 7.6; Mat. 10.35; Luka 12.52-53.13Taa wu patə, kadə nii kəya ushapaa tuunə putə ŋga nə’unə goonə tə nyi. Amma taa wu patə sə’watə ciɓənyinəkii ca’ə ka muudinə, ka upaanə nə ci luupaanə.” 13.13 Yooh. 15.21; Səniinə 13.10.
Ciɓətə palee də ajijinəənə
(Mat. 24.15-28; Luka 21.20-24)
14“Kadə neenə nuunə ka ma’ajijinə uushi ətə palee ca kəŋaanə ka hatə pooshi dəɓee ka ci nə kəŋaanənə davə.” (Ma əndətə ca jaŋga, wa ca paaratəgi ŋga’ə.) “Maɗa kə nee unə ha’ə, ma ənjitə ganə anə hanyinə ŋga Yahudiya, wa təya huyi ka umbənə aanə giŋunyinə. 13.14 Dan. 9.27.15Ma əndətə dzakə anə kuvaakii, wa ca jimagərə, ca huyi, ga ca dzə dasii ka ŋgərəənə uushi. 13.15-16 Luka 17.31.16Ma əndətə də bilə əsə, ga ca ənə aasii ka ŋgira kəjeerənaakii. 17Tə’i ŋgəra’wə agyanə maki ɗasəkiinə da ŋugiginə ka saa’ikii. 18Kədiimə acii Əntaŋfə, acii ga saa’itsə a ɗii deevyanə. 19Acii ma ka saa’ikii, ka sanə nə ənji ciɓənyinə ətə pooshi sha ɗii, njaŋanə ka saa’itə tagii Əntaŋfə duuniya ca’ə ka əndzə’i. Pooshi uushi na ənə ka ɗanə ha’ə ma’ə makə ci əsə. 13.19 Dan. 12.1; Səniinə 7.14.20Maci pooshi ətə galee Əntaŋfə ka saa’ikii, kaɗa pooshi əndə shiŋkinə ca mbəɗə. Amma acii putə ŋga mataɗə ənjaakii, ka galeenə nə ci ka saa’ikii.
21“Maa kə bii əndə koonə, Tsaaməmə, waanə Aləmasiihu ganə, taa, waatəta gatə, goona luuvə. 13.21-23 Luka 17.23-24.22Acii kadə nə aləmasiihunyinə da anabinyinə ŋga jirakənə a shigi, kadə nə təya ɗaaɗa sə ŋga hurəshishinə, kaa təya shii ŋuusləgi də ənja. Maci ka mbeenə nə tii maa, da i mataɗə ənji ŋga Əntaŋfə. 13.22 Mat. 24.24.23Kə bagi nyi koonə patənə ŋga uushi’inə daga saa’ikii ma’ə mambu’yanə. Acii ha’ə, nəhəmə noonə na.”
Ənyanə ŋga *Uuzənə ŋga ənda
(Mat. 24.29-35; Luka 21.25-33)
24“Amma ma daba’ə ciɓənyiitsə ha’ə, ka əndəginə nə uusəra, pooshi ləgiɗa ka ɓərənə, 13.24-25 Mat. 24.29.25tikisanyinə a kwaalya dagyə, ka gaŋgəzənə nə taa mi patə asəkəntaŋfə. 26Ma ətsə ɗiya, ka neenə nə ənji ka Uuzənə ŋga əndə ca jima agi kuraɓiinə. Da baawəɗa ka shaŋə da məghərəvənə nə shinaakii. 13.26 Mat. 24.30.27Ma daba’ə ətsa, ca sləkee ka malaa’ikanyinə a dzə ka jatə də mataɗə ənjaakii taa dama patə ndzaŋənə ka əndə’i taŋgala ŋga duuniya ka ca’ə ka əndə’i.”
Misaali də ənfwə uudəva
28“Wa ənfwə uudəvə a ka koonə hiima. Maɗa kə nee unə wiitsə kə ’watəgi ənənə, yoo, kə shii unə ətsə, kədəhə nə mətsətsəfə ka ɗanə. 29Ha’ə əsə, maɗa kə nee unə uushi’iitsə a ɗaaɗa, ka shiinə nuunə ətsə, kədəhə nə Uuzənə ŋga ənda, matasəkakii kaa ca shi. 30Tantanyinə cii kya ba koonə, ma ənji ŋga zamanana, pooshi tii ka məətəginə patə, uushi’iitsə ma’ə maɗaaɗamə patə. 13.30 Mat. 16.28.31Ka uudəginə nə ha a dagyə da ha a panə, amma ma waɓənaaki, pooshi ka uudənə shaŋə.”
Pooshi əndə na shii uusəra taa saa’i
32“Ma uusəra taa saa’i ŋga ɗanə ŋga uushi’iitsa, pooshi əndə shii. Malaa’ikanyinə ŋga dagyə maa, pooshi tii shii. Ha’ə nə Uuzənə əsə, paa ci shii, see Dii ci daanəkii. 13.32 Slənə 1.7.33Acii ha’a, nəhəmə noonə na, kantsaamə ginə makə ɗii ci pooshi unə shii taa guci nə saa’ikii ka ɗanə. 13.33-35 Mat. 24.42.34Ma saa’ikii, ka ɗanə makə ŋga əndətə gi oogə, ca ba’avə yaakii aacii ənji slənaakii, taa wu patə ahadatii da naakii sləna. Ca ba ka magəra maya, wa ca kantsaa ginə ŋga’ə. 13.34 Mat. 25.14-15; Luka 19.12-13.35Acii ha’ə, ma unə əsə, kantsaamə ginə makə ətsa, makə ɗii ci pooshi unə shii saa’itə nə slanda yi a shi, taa dakədəwanə, taa ahada vəɗa, taa dakəɗəha, taa deerənə. Acii ha’a, ndzaamə də məgigi ka gəranə, 36acii ga ca shi wata haɓəsə, ca lapaa tuunə ka ŋunyinə. 37Ma sətə bii nyi koonə, ci bii nyi əsə ka ənji patə oo’i, kantsaamə ginə, una ndzaanə də məgigi.”
14Alə rəgwa ŋga kəsənə tə Yeesu
(Mat. 26.1-5; Luka 22.1-2; Yooh. 11.45-53)
1Ma ətsə mbəɗaanə baanə bəra’i kaa kumənə ŋga *Pasəka da kumənə ŋga adə buroodi yadə burəŋanə a mbu’ya, wata madiigərə limanyinə da *maliminə ŋga bariya a alə rəgwa ŋga kəsənə tə Yeesu yadə shiinə ŋga ənja, kaa təya ɓələgi tə ci. 14.1-2 11.18.2Əŋki tii, “Gaama kəsə tə ci agi kumənə, acii ga ənjə a maɗee ka panə.”
Ɓəzəpaanə tə Yeesu də urədya də Bayitaniya
3Ma saa’itə Yeesu də Bayitaniya, kə gi ci aaha Simoonə ətə shi uyi kuzənə a kəshi tə ci. Ma ətsə ca adə zəma, wata əndə’i minə a shigərə da i əbwə14.3 Ma əbutsa, əndə’i faara ətə ɗii ləməkii ‘aləbasəta’ ci ənjə a huɗəkəgi. urədya aciitə. Ma urədita, ŋga mandalə kwaɓa acii də ba ŋga ‘narədi’ dii ənji. Kya wunəgi əbukii, kya əjivə urəditə aanə Yeesu. 14.3 Luka 7.37-38.4Makə nee hara ənjitə davə ha’ə, wata ca zhimagi tə tii asəkətii, əŋki tii ahadatii, “Ka mi saawee ki ka urəditsə zaɓə ha’ə kwa? 5Maci ɗərəmaginə ɗərəmagi ənji də urəditsa, kaɗa ka upaanə nə ənji kwaɓa palee ka *hwaslə gya’ə makkə, ənjə a təəkəpaa ka maaghiinə.” Wata ənjitə a wazə ka ki. 6Əŋki Yeesu ka tii, “Bwaseemə ka miitsa. Ka mi cuuna kavə tə ki ka buurə uushi’ina? Acii ma sətsə ɗii ki ka nyi, ŋunyikii ka shaŋə. 7Ma maaghiinə, ka hakii nuunə taa guci patə. Taa guci patə əsə, ka mbeenə nuunə ka ɗa ŋga’aanə ka tii. Amma ma nya, pooshi nyi na ndzaanə aɓii unə. 8Kə ɗii ki sətə mbee ki ka ɗanə. Ma əjivə ki, ka shii taasəkəpaa də shishinəki taabu’u ŋgəɗənə tə nyi. 9Tantanyinə cii kya ba koonə, taɗa da nə ənjə a waaza Ŋunyi Habara asəkə duuniya patə, ma sətsə ɗii ki, ka waɓənə nə ənji anəkii ka buurətənə də ki davə.”
Luuvənə ŋga Yahuda kaa ca vii tə Yeesu aacii ənja
10Ma Yahuda Isəkariyoota, rəŋwə nə ci agi *lyawarənə ŋga Yeesu pu’u aji bəra’i, wata ca maɗə, ca palə aaɓii madiigərə limanyinə, kaa ca vəgi tə Yeesu ka tii. 11Makə fii tii ha’ə, wata kə uuɗii səkətii. Təya ɗa aləkawalə kaa təya vii ka ci kwaɓa. Ci əsa, ca ’watəgi tsaamə ŋunyi saa’i ŋga viinə tə Yeesu ka tii.
Dzəgə əndzanə ŋga Pasəka
(Mat. 26.17-25; Luka 22.7-23; Yooh. 13.21-30)
12Ma ka təkəŋwanə ŋga uusəra ŋga *kumənə ŋga adə buroodi yadə burəŋanə, waatoo uusəra ŋga laala uura ŋga uuji bagiinə ka buurətə də Pasəka, wata lyawarənə ŋga Yeesu a ləgwa amakii, əŋki tii, “Da daa moonəku ina dzəgə ka hə əndzanə ŋga Pasəka?” 14.12-26 Shig. 12.1-14.14.12 Shig. 12.15-20.13Wata ca sləkee ka lyawarənaakii bəra’i, əŋki ci ka tii, “Dəmə aasəkə vəranə, ka gəŋunə nuunə da əndə da uuda ma’inə anəkii. Ma ɗanuuna, nə’umə tə ci. 14Ma yitə gimə ci aadəvə, bamə ka slanda yikii oo’i, ma bii Maləmə tuu, miinə kuvətə nii kəya zəmə əndzanə ŋga Pasəka davə da lyawarənaakii kwa? 15Kadə nii kəya ɓaarii koonə maɗuunə kuvə anə əndə’i, mahaɗakii ŋga’ə, matasəkakii əsə. Davə dzəgənuunə kaamə əndzanə.” 16Wata lyawariitə bəra’i a maɗə, təya palə aasəkə vəranə. Təya lapaa makə sətə bii Yeesu ka tii weewee. Wata təya dzəgə əndzanə ŋga Pasəka davə.
17Makə ɗii kədəwanə, Yeesu a shi tii da lyawarənaakii pu’u aji bəra’i. 14.17-21 Yooh. 13.2,21-30.18Ma ətsə təya adə zəma, wata əŋki Yeesu ka tii, “Tantanyinə cii kya ba koonə, kadə nə rəŋwə ahadoonə a vii tə nyi aacii ənja, waatoo agyuunə ənə caama adə doonə.” 14.18 Jab. 41.10.19Lyawarənaakii a ndzaŋə ɗa maɓətə səka. Taa wu ahadatii a ləgwa amakii: Nyi kwa? Nyi kwa? 20Əŋki Yeesu ka tii, “Agyuunə ənə pu’u aji bəra’i nə əndəkii. Agi adənə naamə asəkə kəŋwə rəŋwə da ci. 21Ma nyi *Uuzənə ŋga ənda, ka əntənə nə nyi tə əntənə makə sətə nyaahə ənji agyanəki. Amma kə ɗii anə əndətə na vii tə nyi ka ənja. Ma əndəta, maci mapoomə ənji tə ci, biɗə ci ka ci.”
Zəmə əndzanə ŋga Slandana
(Mat. 26.26-30; Luka 22.15-20; 1 Koor. 11.23-26)
22Ma tii agi adə zəma, Yeesu a ŋgərə buroodi, ca kuyirii tə Əntaŋfə. Ca ɓaatsəpaa, ca vii ka lyawarənaakii. Əŋki ci ka tii, “Ndamə. Ma ətsa, shishinəki.” 23Ca ŋgərə kwalaka da ma’i inabi asəkəkii, ca ənə, ca kuyirii tə Əntaŋfə, ca vii ka tii. Tii patə, təya saasacii. 14.23-24 1 Koor. 10.16.24Yeesu a ba ka tii, “Ma ətsa, idənaaki. Ci ca mbu’utəgi də aləkawalə ŋga Əntaŋfə. Idənəkii na əjigi ka putə ŋga ənji laŋə. 14.24 Mat. 26.28.25Tantanyinə cii kya ba koonə, ma daba’ə əna, paa nyi ka ənənə ka sa ma’i inabi ma’a, see uusəratə nii kya sa kurakii agi ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə.” 26Ma daba’əkii, təya ka wanyanə, təya maɗə, təya palə aashi giŋwə ŋga Zayitunə. 14.26 Luka 22.39; Yooh. 18.1.
Waɓənə ŋga Yeesu agyanə hiweenə ŋga Piita
(Mat. 26.31-35; Luka 22.31-34; Yooh. 13.36-38)
27Əŋki Yeesu ka tii, “Unə patə, kadə nuuna huyi, una bwasee ka nyi. Ka ɗanə makə sətə waɓi Əntaŋfə asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i: ‘Ka ɓələginə nə nyi tə magəra, bagiinə a təəkəgi patə əsə’.” 14.27 Zak. 13.7; Mar. 14.50-52; Yooh. 16.32.28Wata ca tsakə banə, əŋki ci, “Amma maɗa kə maɗee ənji ka nyi agi maməətə ənja, ka tanə nə nyi koonə kəŋwanə ka dzənə aanə hanyinə ŋga Galili.” 14.28 16.7.29Əŋki Piita ka Yeesu, “Taa kə huyi hara ənji patə aciiku, ma nyi kamə, paa nyi ka bwaseenə ka hə.” 30Wata əŋki Yeesu ka ci, “Tantanyinə cii kya ba ka hə, ma taabu’u wanə gyaagya ŋga bəra’inə ənshinə davəɗə, ka jikənə nə hə makkə ka hiweenə ka shiinə tə nyi.” 14.30 14.72.31Amma Piita a ba də ŋgeerənə, əŋki ci, “Taa əntənə cii kwa əntə, aŋwə da hə nə əntənə. Paa nyi ka hiweenə ka shiinə tə hə.” Ha’ə makə ətsə əsə bii hara lyawarənaakii patə.
Ɗa də’wa ŋga Yeesu də Gyatsimani
(Mat. 26.36-46; Luka 22.39-46)
32Ma daba’əkii ha’ə, təya dzə ka əndə’i ha ətə ci ənjə a ’wa Gyatsimani, wata ca ba ka lyawarənaakii, “Ndzaamə gadəvə, kaa nya dzə ka ɗa də’wa.” 14.32-42 Luka 5.16; Ibər. 5.7-8.33Ca ’waanə tə i Piita i Yakubu ba’a Yoohana. Ma təya dzə, wata ca ndzaŋə buurə uushi’inə ka shaŋə, səkəkii a ɓəzəgi kuzhiɗə kuzhiɗə. 34Əŋki ci ka tii, “Maɓəzəkii nə səkəki makə a əntəgi nyi. Ənəgimə ganə, goona tsəfə ŋunyinə, ndzaamə də məgigi.” 35Ca əntsahə aakəŋwa gi’u, ca kulapaa aanə səkəkii, ca ɗa də’wa oo’i, maɗa ka ɗanə, ga ca dzə aagi saa’i ŋga ciɓa. 14.35 Yooh. 12.27.36Əŋki ci, “Daada, taa mi patə ka mbeenə nə hə. Əntsahee ka nyi ka ciɓətsə akəŋwaciiki. Amma ɗawə sətə kaɗeesəkə ka hə, ga ha ɗa sətə kaɗeesəkə ka nyi.” 14.36 10.38; Mat. 6.10; Yooh. 18.11; Ibər. 10.9.
37Ca ənya aaɓii lyawariitə makkə. Ma shi ci, ka ŋunyinə nə tii patə. Wata əŋki ci ka Piita, “Simoonə, ka ŋunyinə nə hə kuna? Kə təkuree hə ka ndzaanə də məgigi taa ŋga tibisə rəŋwə dyaŋə nii? 38Ndzaamə də məgigi, una ɗa də’wa, acii goona bwasee ka rəgwa ŋga Əntaŋfə saa’itə nə *Seetanə a təɓə tuunə. Ma asəkə ədzəmuunə, ŋga’ə koonə nə ɗa gazhi’waanə, amma mazaarəkii nə shishinə.” 14.38 Af. 6.18; Ibər. 2.18.
39Yeesu a ənə ka palənə ka ɗa də’wa əsə, ca ənə ka ɗa də’wa makə ətə ɗii ci təkəŋwa. 40Ca ənya aaɓii lyawariita. Ma ənya ci əsə, ka ŋunyinə nə tii, acii kə uugi ŋunyinə ɗanə laŋə agitii ka shaŋə. Pooshi tii shii sə ŋga banə ka ci. 41Makə ənya ci ŋga makkənə, əŋki ci ka tii, “Ma’ə unə a ŋunyi kuna, una əpi səka? Kə uugi ha’ə ɗii. Ma əndzə’i, kə uugi saa’i mbu’yanə. Kə uugi ənji vəginə tə Uuzənə ŋga əndə aacii ma’waslyakə ənja. 42Tsaaməmə! Waatsə əndətə ca vəgi tə nyi. Maɗətəmə kaama dzə.”
Kəsənə tə Yeesu
(Mat. 26.47-56; Luka 22.47-53; Yooh. 18.3-12)
43Ma ətsə Yeesu ma’ə agi waɓənə, pii wata kə mbu’ya Yahuda, waatoo əndətə agi lyawarənaakii pu’u aji bəra’i. Kə shi ci dzuɓə da ənji daba’əkii, tii patə da i ŋgila purəŋanyinə da i zaliinə aciitii. Madiigərə limanyinə da maliminə, ba’ə gayinə sləkee ka tii. 44Asee, ma Yahuda ətə vii tə Yeesu aacii ənja, kə bii ci ka tii makə sətə nii kəya ɗatə ka ɓaarii də ci ka tii oo’i: “Ma əndətə nii kya nəhəpaa ŋga’ə, ci nə əndəkii, kəsəmə tə ci, una palə də gəranə tə ci ŋga’ə.” 45Mbu’unaakii, ca dzə paraŋə aaɓii Yeesu, əŋki ci, “Maləma.” Ca nəhəpaa tə ci ŋga’ə. 46Wata təya kəsətə tə ci.
47Wata rəŋwə agi ənji ŋga Yeesu ətə kəŋaanə davə a əlyagi ŋgila purəŋanaakii, ca patsəgi liminə ŋga mava ŋga gawə ŋga limanyinə. 48Əŋki Yeesu ka tii, “Mi shuunə ka kəsənə tə nyi ka ŋgila purəŋanə ka ŋgila purəŋanə, ka zala ka zala kwa? Ya saŋə əndə ɗa maabə nə nyi kwa? 49Uusəra patə, ka hakii naamə doonə, nya dzəgunə ka ənji asəkə *yi ŋga Əntaŋfə. Patə da ha’ə pooshi unə kəshi tə nyi. Amma ma ɗii ənə ha’ə əna, kaa sətə nyaahə ənji asəkə malaaɓa ləkaləkatə a ndzaa ka tantanyinə.” 14.49 Luka 19.47; 24.46.50Wata lyawarənaakii patə a bwasee ka ci, təya huyipaa satii. 14.50-52 14.27.
51Kəsənatii tə ci, təya palə. Tə’i əndə’i uundzə dagwa davə, ca nə’u tə ci. Wata gwadaakii əgəvə ci aashikii. Təya ɗa gazhi’waanə ŋga kəsənə tə ci, 52wata ca səɗəpaa ka tii gwadakii, ca huyipaa saakii də purəki.
Yeesu akəŋwacii *mətərəkinə ŋga Yahudiinə
(Mat. 26.57-68; Luka 22.54-55,63-71; Yooh. 18.13-14,19-24)
53Ma ənjitə kəshi tə Yeesu, kə kirə tii tə ci aasii aa ha gawə ŋga limanyinə. Davə dzii madiigərə limanyinə da gayinə da maliminə də nə patə. 54Ma Piita, ba’ə ba’ə gi ci də nə’unə tə i Yeesu kura’ə aasii aa ha gawə ŋga limanyinə. Ca ndzaanə ahada ənji nəhə yi ŋga Əntaŋfə, ca ’utə gunə.
55Ma madiigərə limanyinə da patənə ŋga *mətərəkinə, kə ali tii seeda anə Yeesu, kaa ənjə a shii ɓələginə tə ci. Amma pooshi tii upaa. 56Laŋə nə ənjitə laalii jirakənə aashikii, amma pooshi seedanatii ndzaanə mbərə mbərə. 14.56 Jab. 35.11.57Wata hara ənjə a maɗətə, təya la jirakənə aashikii, 58əŋki tii, “Kə fii inə ca ba oo’i, ka uulaginə nə ci yi ŋga Əntaŋfə ətə ghənyi ənji. Ma agi baanə makkə, ka ghənətənə nə ci ətə əntaa ghənənə ŋga ənda.” 14.58 15.29; Mat. 26.61.59Amma patə da ha’a, pooshi seedanatii ndzaa mbərə mbərə.
60Wata gawə ŋga limanyinə a maɗə akəŋwacii ənji patə, ca ləgwa ama Yeesu, əŋki ci, “Pooshi waɓənaaku ŋga jikəvənə aagyanə waɓəətsə waɓi ənjitsə aashiku kwa?” 61Amma, ma Yeesu, majikəmə ci ka ci. Gawə ŋga limanyinə a ənə ka ləgwanə amakii, “Hə nə Aləmasiihu *Uuzənə ŋga Əntaŋfə kwa?” 14.61 majikəmə ci: Isaa. 53.7; Mar. 15.3-5; Uuzənə ŋga Əntaŋfə: 15.39.62Yeesu a ba, “Awa nyi. Ka neenə nuunə əsə ka Uuzənə ŋga əndə dasə da ciizəma Əntaŋfə Əndə baawəɗa, una nee ka ci ca jima agyanə kuraɓiinə dadagyə.” 14.62 Dan. 7.13; Mat. 22.44; 24.30; Mar. 13.26; Luka 21.27.63Fanə ŋga gawə ŋga limanyinə ha’ə, wata ca tsəərəgi kəjeerənə ashikii, ca ba ka tii, “Gaama alə hara uushi’inə ma’ə. 14.63-64 Mat. 26.65.64Kə fii unə, kə geegi ci ka naakii nə kədəhə da Əntaŋfə. Iitə nee unə noona?” Tii patə a lagi gəŋwanə ka Yeesu, əŋki tii, “Weewee, see a əntə ci.” 65Hara ənji agitii a gwaŋə ka tiifə giirənə aashiikii, təya ləkutəgi ginəkii, təya dəgə tə ci, əŋki tii, “Kuragi keenə taa wu digə tə hə.” Ənji nəhə yi ŋga Əntaŋfə a ŋgərə tə ci, təya dəgə tə ci də meeciinə. 14.65 Isaa. 50.6; 53.5; Luka 7.16.
Hiweenə ŋga Piita tə shiinə tə Yeesu
(Mat. 26.69-75; Luka 22.56-62; Yooh. 18.15-18,25-27)
66Ma Piita ma’ə dagərə asəkə yi ŋga gawə ŋga limanyinə, wata rəŋwə agi kadəmiitə ca slənə davə asii a shigi. 67Makə nee ki ka Piita ca ’utə gunə, kya tsaamə tə ci, əŋki ki, “Hə maa, rəŋwə nə hə agi ənji ŋga Yeesu əndə Nazaratu.” 68Amma ma Piita, kə hiwee ci, əŋki ci, “Mashiimə nyi sətsə cii kwa ba, paa nyi paaratəgi əsə.” Wata ca palə saakii aa uura mayi. [Wata gyaagya a wa ka saa’ikii.] 69Makə nee kadəmətə əsə ka Piita, kya ənə ka banə ka ənjitə davə oo’i, “Əndənə maa, əndə ŋga Yeesu nə ci.” 70Amma kə hiwee Piita əsə. Ta’avənə gi’u, wata ənjitə a ba ka ci: “Weewee, agitii nə hə tanyi, acii əndə Galili nə hə.” 71Wata Piita a gwaŋə ka nyaalya naakii na, ca jiiɗə, əŋki ci: “Mashiimə nyi tə əndətə cuuna ba.” 72Pii wata ga’ə gyaagya a wa ŋga bəra’inə. Fanə ŋga Piita ha’ə, wata ca buurətə sətə shi Yeesu a bii ka ci oo’i, “Ma taabu’u wanə gyaagya ŋga bəra’inə, ka jikənə nə hə makkə ka hiweenə ka shiinə tə nyi.” Buurətənaakii ha’ə, wata ga’ə ca wagi ka tuunə. 14.72 14.30.
15Kərənə tə Yeesu aakəŋwacii *Pilaatu ŋgwaməna
(Mat. 27.1-2,11-14; Luka 23.1-5; Yooh. 18.28-38)
1Pukəpaanə ŋga ha, wata madiigərə limanyinə da gayinə da maliminə da patənə ŋga *mətərəkinə a dza də nə ka ɗa mətərəkinə. Təya ŋgərə tə Yeesu, təya anəgi tə ci, təya palə da ci, təya dzə ka viinə tə ci ka Pilaatu. 2Wata Pilaatu a ləgwa ama Yeesu, əŋki ci, “Hə nə ŋwaŋwə ŋga Yahudiinə kwa?” Əŋki Yeesu ka ci, “Hə bagi ha’ə.” 15.2 Mat. 27.11.3Madiigərə limanyinə a gwaŋə ka ra tsaa səɗəkii də baaba bwayi waɓənyinə laŋə ashikii. 15.3-5 Yooh. 19.9; Mar. 14.61.4Wata Pilaatu a ənə ka ləgwanə amakii, “Pooshi hə ka jikəvənə kwa? Fawu ɓəzə waɓəətsə ci təya baaba aashiku.” 5Amma ma Yeesu, pooshi ci ənyi ka jikənə ka ci ma’ə. Wata ca ɗagi ka Pilaatu ka sə ŋga hurəshishinə.
La ka Yeesu gəŋwanə ŋga ɓələnə tə ci
(Mat. 27.15-26; Luka 23.13-25; Yooh. 18.39–19.16)
6Zhi’wanə ŋga kumənə ŋga *Pasəka patə, agi kapaanə nə Pilaatu əndə furəshinə rəŋwə ətə ci ənjə a moo kaa ənjə a kapaa tə ci ka tii. 7Ma ka saa’ita, tə’i purətə haŋkala ŋga əndə asəkə furəshina tii da hara ənja. Ma ləməkii Barabasə. Waatoo, kə shi təya maɗee ka nə ŋga ənji ka panə asəkə vəranə, təya ɓəələgi ənja. 8Wata daɓaala a shi, təya kədii acii Pilaatu kaa ca ɗa ka tii sətə sənaavə ci ka ɗanə. 9Pilaatu a ləgwa amatii, əŋki ci, “Ka uuɗənə nuunə kaa nya kyapaa koonə tə ŋwaŋwə ŋga Yahudiinə kwa?” 15.9-12 Mat. 27.11.10Patə kə shii Pilaatu oo’i, ma vii madiigərə limanyinə tə Yeesu ka ci, acii putə ŋga sərəha. 11Amma madiigərə limanyinə a tsəkutə ənji ka banə, wa ca kyapaa ka tii tə Barabasə. 15.11-14 Slənə 3.13-14.12Əŋki Pilaatu ka tii, “Aa mi ɗii cuuna moo nya ɗa də əndənə cuuna ’wa ŋwaŋwə ŋga Yahudiina?” 13Təya jikəvə ka ci də ŋgeerənə, əŋki tii, “Wa ənjə a gwa’avə tə ci aashi ənfwa.” 14Əŋki Pilaatu, “Mi nə bwaya uushi ɗii ci kwa?” Wata təya tsakə ŋgəree ka uuratii də ŋgeerənə, əŋki tii, “Wa ənjə a gwa’avə tə ci aashi ənfwa.” 15Makə ɗii ci ŋga’ə ka Pilaatu nə uuɗagi səkə ŋga ənja, wata ca kapaa ka tii tə Barabasə, ca kavə ənji ka fəslənə tə Yeesu, ca vii tə ci əsə kaa ənjə a dzə ka gwa’avənə tə ci aashi ənfwa. 15.15-20 10.34.
Ha’unə ŋga soojiinə də Yeesu
16Wata soojiinə a ŋgərə tə Yeesu, təya kərəgərə tə ci aasəkə yi ŋga ŋgwaməna, təya ’waanə tə hara soojiinə patə, 17təya ŋgərə madizə gwada, təya əgəvə ka ci aashikii makə ŋga ŋwaŋwa. Təya ŋgərə dəha, təya fuuɗə makə madiŋəna, təya ŋgavə ka ci aanəkii. 15.17 Luka 23.11.18Təya gwaŋə ka nəhəpaanə tə ci, əŋki tii, “Wa əpinaaku a gərə aakəŋwa, ŋwaŋwə ŋga Yahudiinə!” 15.18 Mat. 27.11.19Təya dəgə tə ci anəkii də zala, təya tiifə giirənə aashikii, təya gərə’waanə akəŋwaciikii makə ka haŋətənə tə ci. 15.19 14.65.20Makə uudəpaa tii ha’unə də ci, təya ŋgərəgi madizə gwadata, təya ŋgavə ka ci naakii kəjeerənə, təya kərə tə ci ka gwa’avənə tə ci aashi ənfwa.
Gwa’avənə tə Yeesu aashi ənfwa
(Mat. 27.32-44; Luka 23.26-43; Yooh. 19.17-27)
21Ma təya palə a rəgwa, wata təya guŋugərə da əndə’i əndə ɗii ləməkii Simoonə, əndə Sirina, dii i Aləkəsandəra da Rufusə, ca ənya də bilə. Guŋugərənatii, wata soojiinə a ŋgərəvə ka ci ənfwə ŋga gwa’avə tə Yeesu aashikii. 15.21 Rooma 16.13.22Təya kərə tə Yeesu ka hatə ci ənjə a ’wa Gwaləgoota, makə bana, “Kəŋwə na.” 23Təya vii ka ci ma’i inabi gwazə da maŋgərəkiki kuzəka. Amma ca kaaree. 24Wata təya gwa’avə tə ci aashi ənfwa. Təya təəkəpaa kəjeerənaakii ahadatii də kwaaranə, kaa təya tagi ətə ci əndə a upaa. 15.24 Jab. 22.19.25Ma saa’itə gwa’avə ənji tə Yeesu aashi ənfwa, tibisə əliŋə deerənə. 26Təya naahəvə tə sətə ɗii ɓəli ənji tə ci, waatoo: ‘Ŋwaŋwə ŋga Yahudiinə’, təya tsa’avə danəkii. 15.26 Mat. 27.11.27Təya gwa’avə əsə ənji maabə bəra’i aashi hara ənfuginə ataŋgala Yeesu, rəŋwə da ciizəmakii, rəŋwə da madzənakii. 15.27 Isaa. 53.12. [28Ma ətsa, ma sətə nyaahə ənji asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, kə ləɓətəgi ənji də ci da ma’waslyakə ənja, kə ɗii ka tantanyinə.]
29Ma ənji piitinə dadavə əsə, təya ha’u də ci, təya dzə də udzə də nətii, təya ba, “Yawaa, hə ətsə bii ka uulaginə nə hə *yi ŋga Əntaŋfə, ha ənə ka ghənətənə agi baanə makkə, 15.29-32 Jab. 22.8; 109.25.15.29 14.58.30jimagərə ashi ənfutsa, ha luupaa naaku na.” 31Ha’ə makə ətsə əsə ha’u madiigərə limanyinə da maliminə də ci ahadatii, əŋki tii, “Kə mbee ci ka luupaa hara ənja, amma kə təkuree ci ka luupaa naakii na. 32Əntaa kə bii ci, ci nə Aləmasiihu, ŋwaŋwə ŋga *Isərayiila? Wa ca jimagərə gadəvə ashi ənfutsa, kaama nee, ama vii ka ci gooŋga.” Ənjitə gwa’avə ənji ataŋgalakii maa, kə dzaanii tii tə ci əsə. 15.32 Mat. 27.11.
Əntənə ŋga Yeesu
(Mat. 27.45-56; Luka 23.44-49; Yooh. 19.28-30)
33Ma ətsə uusəra ahada na, kə ɗii təkunə anə hanyinəkii patə dəgwamə, dəŋə ka tibisə makkə ŋga kədəwanə. 15.33 Am. 8.9.34Ma ətsə tibisə makkə, wata Yeesu a ŋgəree ka uurakii, ca ka vurənə, əŋki ci, “Eelooyi, Eelooyi, lyama sabakətani?” makə bana, “’Ya’ə Əntaŋfwaakya, ’ya’ə Əntaŋfwaakya, ka mi bwasee hə ka nyi kwa?” 15.34 Jab. 22.1.35Wata hara ənjitə kəŋə kəŋə davə ca fa tə ci, əŋki tii, “Waatsə ka ’wanə tə *Iliya.” 36Əndə’i əndə agitii a huyipaa, ca ŋgərə soosa, ca shimwatə agi mahwarəkinə, ca tsa’avə aama magərə kada. Wata ca vii aa dəgyə aama Yeesu kaa ca shiɓə, əŋki ci, “Gəraamə, kaama nee maɗa ka shinə nə Iliya ka jimagərənə də ci ashi ənfutsa.” 15.36 Jab. 69.22.37Amma də ŋgeerənə kii Yeesu vurənə, ca əntəgi.
38Tə’i gwada wahə ama hatə palee də laaɓanə asəkə yi ŋga Əntaŋfə. Əntəginaakii ha’ə, wata pyaahu! gwadatə a təkəgi bəra’i, kəshanə dagyə kura’ə aa dəgərə. 15.38 Shig. 26.31; Ibər. 10.19-20.
39Ma gawə ŋga soojiinə, kəŋə nə ci ka tsaamənə tə Yeesu. Makə nee ci ka əntənaakii, wata əŋki ci, “Tantanyinə, ma əndətsa, uuzənə ŋga Əntaŋfə nə ci.” 15.39 1.1; 3.11; 14.61; Mat. 27.54.
40Tə’i hara makinə davə ca tsaama dzaɗə. Ahadatii nə i Mariyaama Magədalina, da Saloomi, ba’a Mariyaama məci i Yakubu uundzəkii tii da Yoosi. 15.40-41 Luka 8.1-3.41Tii nja nə’u tə ci, təya tsakə tə ci saa’itə nji ci də Galili. Tə’i hara makinə laŋə ca tsaamə əsə, ətə shi atsakii aa Urusaliima.
Ŋgəɗənə tə Yeesu
(Mat. 27.57-61; Luka 23.50-56; Yooh. 19.38-42)
42Ɗanə ŋga kədəwanə, makə ɗii ci, ma pukətə hakii, *uusəra ŋga əpisəka, 43wata Yusufu əndə Aramatiya a shi. Ma ca, gawə nə ci ahada *mətərəkinə. Bislyə nə ci agi gəra saa’itə nə Əntaŋfə a ɗa ŋwaŋuunaakii əsə. Makə shi ci, ca satə uuɗəfa, ca dzə aaɓii Pilaatu, ca kədii rəgwa kaa ca dzə ka ŋgiragərə wə ŋga Yeesu. 44Fanə ŋga Pilaatu ha’ə, kə ɗii ka ci ka sə ŋga hurəshishinə nə fanə oo’i, kə uugi Yeesu əntəginə. Wata ca sləkee ka ənjə a ’wa tə gawə ŋga soojiinə, kaa ca ləgwa amakii maɗa ha’ə tanyi. 45Makə paaratəgi ci ha’ə ama gawə ŋga soojiinə oo’i, kə uugi ci əntəginə, wata ca vii rəgwa ka Yusufu. 46Yusufu a dzə ka ira marəma, ca dzə ka ŋgiragərə wə ŋga Yeesu, ca haɗətə asəkə marəməta, ca dzə ka baneenə ka ci asəkə gu’u ətə tələpaa ənji ashi pasla, ca dəlavə faara aama gu’ukii. 47Ma Mariyaama Magədalina tii da Mariyaama məci Yoosi, kə nee tii ka hatə banee ənji ka Yeesu asəkə gu’ukii.
16Maɗətənə ŋga Yeesu agi maməətə ənja
(Mat. 28.1-8; Luka 24.1-12; Yooh. 20.1-10)
1Dzəginə ŋga *uusəra ŋga əpisəka, wata i Mariyaama Magədalina da Mariyaama məci Yakubu ba’ə Saloomi a dzə ka iracii maaratə ca zənə ŋunyikii, kaa təya dzə ka ɓəzəpaa də wə ŋga Yeesu. 2Ma ətsə pədeerənə tsəɗakə uusəra alatə, təya maɗə, təya palə aama gu’uta. Təya mbu’u uusəra kə lə’ya. 3Ma təya dzə a rəgwa, təya dzə də banə ahadatii, “Wu na dalagi kaamə faara ama gu’u kwa?” 4Ma faarakii, maɗuunəkii dərəva. Ma təya tsaamə, wata ma təya nee, kə dzəgi faaratə ama gu’wa. 5Dəməgərənatii aasəkə gu’ukii, wata təya lapaa əndə’i uundzə dagwa dasə da ciizəma da i mambwaɗaɗa kəjeerənə ashikii. Neenatii ka ci, kə ɗii ka tii ka sə ŋga hurəshishinə. 6Əŋki ci ka tii, “Ga ca ɗa koonə ka sə ŋga hurəshishinə. Kə shii nyi, tə Yeesu əndə Nazaratu cuuna alə ətə gwa’avə ənji aashi ənfwə. Ma ca, kə ma’i ci agi maməətə ənja. Paa ci ma’ə ganə. Wiitsə hatsə shi ənjə a banee ka ci davə. 16.6 8.31.7Amma ma ɗanuunə, dəmə ka banə ka lyawarənaakii da ka Piita oo’i, waatə ci na ’watəgi mbu’unə koonə aanə hanyinə ŋga Galili. Davə nuunə nee ka ci, makə sətə shi ca bii koonə.” 16.7 14.28; Luka 24.34.8Fanatii ha’ə, wata təya gimagi də shiraŋa asəkə gu’ukii. Shishinətii a dzə də udzənə acii ŋgwalənə ka shaŋə. Pooshi tii bii taa ka wu.
Jigaginə ŋga Yeesu ka Mariyaama
(Mat. 28.9-10; Yooh. 20.11-18)
[9Ma daba’ə maɗənə ŋga Yeesu agi maməətə ənja, ətsə tsəɗakə uusərə alatə, kə jigagi ci də nəkii ka Mariyaama Magədalina, waatoo miitə shi ca lyaakagi ginaajinyinə məɗəfə ashitə. 10Neenatə ka ci, wata kya dzə ka banə ka ənjitə nja nə’u tə ci. Ma saa’ikii, kə lapaa ki tə tii ka ŋgəərə ma, təya dzə də tuunə. 11Amma makə fii tii oo’i, kə nee ki ka ci da i əpinə amakii, paa tii luuvə shaŋə.
Jigaginə ŋga Yeesu ka lyawarənaakii bəra’i
12Ma daba’ə ətsə əsə, tə’i hara lyawarənaakii bəra’i, ca palə ka əndə’i uundzə vəranə. Wata ca jigagi ka tii, amma də əndə’i kəŋwaciinə pamə da ətə sənaavə tii ka neenə ka ci. 13Wata təya ənə ka banə ka hara ənjatii, amma pooshi tii luuvə ka tii shaŋə.
Jigaginə ŋga Yeesu ka lyawarənaakii pu’u aməntaŋə
(Mat. 28.16-20; Luka 24.36-49; Yooh. 20.19-23; Slənə 1.6-8)
14Ma daba’əkii, ca jigagi də nəkii ka lyawarənaakii pu’u aməntaŋə, tii agi zəma. Ca waza ka tii putə ŋga ghatə vii gooŋgatii da ndalənə ŋga mooɗəfətii. Acii pooshi tii luuvə waɓənə ŋga ənjitə ’watəgi neenə ka ci saa’itə ma’i ci. 15Wata ca ba ka tii, əŋki ci, “Dəmə aasəkə *duuniya taa dama patə, una waaza Ŋunyi Habara ka patənə ŋga ənji shiŋkinə. 16.15-16 Mat. 28.19.16Ma əndətə na vii gooŋga, ca luu yiɓə bapətisəma, ka upaanə nə ci luupaanə. Amma ma əndətə pooshi vii gooŋga, ka kəsənə nə gəŋwanə tə ci. 16.16 Slənə 2.38.17Ma ənjitə na vii gooŋga, ka upaanə nə tii baawəɗa ŋga ɗa sə ŋga hurəshishinə. Waatoo, ka lyaakaginə nə tii ginaajinyinə də ləməki, ka waɓənə nə tii də uuranyinə kama kama. 16.17 Slənə 8.7; 16.18; waɓənə də uuranyinə kama kama: Slənə 2.4; 10.46; 19.6; 1 Koor. 14.18Ka kəsənə nə tii rəhunə, ka saanənə nə tii ŋguma agi uushi, amma patə da ha’ə pooshi ka ɗanə tə tii. Ka kavənə nə tii ciinətii aashi ənji bwanea, təya upaa mbəɗənə əsə.” 16.18 rəhunə: Luka 10.19; Slənə 28.3-6; upaa mbəɗənə: Slənə 4.30; 5.16; 8.7; Yak. 5.14-15.
Ndərənə ŋga Yeesu aadəgyə
19Ma daba’ə waɓənə ŋga Yeesu Slandana ha’ə ka lyawarənaakii, wata ca ndərəgi aadəgyə, ca dzə ka ndzaanə dasə da ciizəma Əntaŋfə. 16.19 Mat. 22.44.20Ma lyawarənaakii əsə, təya paalə taa dama patə ka waazanə. Slandanə a dzə də slənənə da tii, ca ɗa sə ŋga hurəshishinə daciitii, ka ɓaariinə ka ənji oo’i, tantanyinə nə waazanatii.]