Ibəraaniya

Ləkaləkatətə nyaahə ənji ka ənji

Ibəraaniya

Waɓənə ŋga Əntaŋfə ka ənji shiŋkinə da ma Uuzənaakii

¹Ma ŋga ŋukə ŋukə, kə waaɓi Əntaŋfə ka dzədzəshi’inaamə ka rəgwanyinə kama kama da ma anabinyinə. ²Amma ma agi zamananə ŋga muudina, kə waɓi ci kaamə da ma uuzənaakii. Tə ci ta’i ci kaa patənə ŋga uushi’inə a ndzaanə aciikii. Daciikii əsə tagii Əntaŋfə duuniya. 1.2 Uuzənaakii: 5.8; daciikii tagii ci: Yooh. 1.2; Kwal. 1.16; Ibər. 11.3.³Dashikii neenə ənji ka ŋgeerənə ŋga ɗuunuunə ŋga Əntaŋfə. Ma ca, ndilə ndilə nə ci makə sətə ɗii Əntaŋfə. Tə’i ŋgeerənə ka waɓənaakii, ci kavə tə patənə ŋga duuniya ka dzənə aakəŋwa də waɓənəkii. Makə uugi ci wunəgi rəgwa ŋga tifyagi ’waslyakəənə ŋga patənə ŋga ənji shiŋkinə, kə ŋgirə ci aadəgyə, ca dzə ka ndzaanə dasə daciizəma Əntaŋfə Ŋwaŋwa agyanə meeminə patə. 1.3 2 Koor. 4.4; Kwal. 1.15; da ciizəma Əntaŋfə: 8.1.

Ɗuunuunə ŋga *Uuzənə ŋga Əntaŋfə

⁴Ma Uuzənə ŋga Əntaŋfə, kə kavə Dii tə ci kaa ca palee ka malaa’ikanyinə, makə sətə palee ləmətə ikə ci ka ci ka natii də məghərəvənə. 1.4 Af. 1.21; Fil. 2.9.⁵Acii əntaa ka malaa’ika shi Əntaŋfə a bii oo’i, 1.5 Jab. 2.7; 2 Sam. 7.14; Mat. 3.17; Slənə 13.33; Ibər. 5.5.

“Uuzənaaki nə hə, daga ənshinə kə ndzaa nyi ka Duu.”

Ha’ə əsə, paa ci sha bii ka malaa’ika,

“Duu nə nyi, uuzənaaki nə hə.”

⁶Amma ma ka saa’itə Əntaŋfə kədəhə ka sləkeenə ka mukajaakii aasəkə duuniya, kə bii ci, əŋki ci, 1.6 Jab. 89.28; 97.7.

“Wa patənə ŋga malaa’ikanyinə ŋga Əntaŋfə

a paslə tə ci.”

⁷Ma malaa’ikanyinə əsə, kə waɓi Əntaŋfə agyanətii oo’i, ka kavənə nə ci tə malaa’ikanyinaakii kaa təya slənə ka ci, təya ndzaanə makə məɗa. Ca kavə tə tii əsə təya ndzaanə makə gana ŋga gunə. 1.7 Jab. 104.4.⁸Amma ma uuzənaakii, kə bii ci ka ci, əŋki ci, 1.8-9 Jab. 45.7-8.

“’Ya’ə Əntaŋfə, ma ŋwaŋuunaaku,

ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə nə ci.

Də gooŋgaanə cii kwa ɗa ŋwaŋuunaaku.

⁹Kə kaɗeesəkə ka hə nə sətə da gooŋga agikii.

Ma sətə pooshi gooŋga agikii əsə, kə ɓiipaa ka hə səka.

Ci ɗii ta’i Əntaŋfwaaku tə hə,

waatoo Əntaŋfə rəŋwə dyaŋə,

kaa ha ndzaa da ɗuunuunə da mooɗasəka

palee ka patənə ŋga guvii-slənaaku.”

¹⁰Kə waɓi Əntaŋfə ka ci əsə, əŋki ci, 1.10-12 Jab. 102.26-28.

“Slandana, hə tagii duuniya daga ka ’watəginə,

də ciinəku saaku ɗii hə səkəntaŋfə.

¹¹Patənə ŋga uushi’iitsa, ka uudəginə,

amma ma hə, ma’ə hə.

Ka iirəginə nə tii makə sətə ci kəjeerənə a iirəgi.

¹²Ka fuuɗəginə nə hə tə tii,

makə sətə ci ənjə a fuuɗə baləwa.

Ka zə’uginə nə tii makə sətə ci kəjeerənə a zə’ugi.

Amma ma hə, ca’ə ndəŋwə ndəŋwə nə hə.

Pooshi muudinə ŋga əpinaaku əsə.”

¹³Əntaa ka malaa’ika shi Əntaŋfə a bii, “Ndzaanə gadəvə da ciizəmaki, see maɗa kavə nyi tə hə kaa ha jaala agyanə ənji daawaanaaku.” 1.13 8.1; Jab. 110.1.¹⁴I wu saŋə nə malaa’ikanyina? Ma təya, ma’yanyinə nə tii ətə ca slənə ka Əntaŋfə. Tə tii cii kəya sləkee ka tsakənə tə ənjitə ca upaa luupaanə. 1.14 Jab. 34.8; 91.11.

Habara ŋga maɗuunə luupanə

¹Acii ha’ə ɗii əna, ŋgərətaamə haŋkala gaamə ŋga’ə agyanə habaratə fii amə. Acii maɗa pooshi amə kavə haŋkala gaamə agyanəkii, ka ŋusləginə naamə agyanə ŋunyi rəgwa. 2.1-3 6.4-6.²Ma habaratə fii dzədzəshi’inaamə da ma malaa’ikanyinə, gooŋga. Ma əndətə taŋəgi habarakii əsə, kə upaa ci dzalənə ətə dəɓee ka ci. 2.2 Slənə 7.38,53; Gal. 3.19.³Maɗa ha’ə, ya amə ənə fii habara agyanə maɗuunə luupaanə ŋga Əntaŋfwa, maɗa kə bwasee amə ka luupaatsa, iitə ɗii mbee naamə ka mbərəɗənə acii gəŋwana? Acii Slandanə ci saakii ’watəgi waɓənə ka ənji agyanə habaratsa. Ma ənjitə fii tə ci əsə, tii ɓaarəgi kaamə paŋgəraŋə tə gooŋgaanəkii. 2.3 10.29; 12.25.⁴Saa’ikii rəŋwə ha’ə tsakəvə Əntaŋfə naakii seedawanyinə aagyanə natii də ɗaaɗa sə ŋga hurəshishinyinə laŋə ka ɓaariinə oo’i, ha’ə tanyi. Ca vii ka ənji baawəɗa ŋga ɗaaɗa uushi’inə kama kama dacii Malaaɓa Ma’yanaakii, makə sətə kaɗeesəkə ka ci. 2.4 Yooh. 2.11; Slənə 2.22; 1 Koor. 12.4-11; 2 Koor. 12.12.

Əndətə ca kərə taamə ka upaa luupaanə

⁵Əntaa tə malaa’ikanyinə kavə Əntaŋfə kaa təya ndzaanə ka meeminə agyanə duuniyatə na shi, waatoo duuniyatə caama waɓə agyanəkii. ⁶Amma tə’i əndə’i ha asəkə malaaɓa ləkaləkatə ətə waɓi agyanə əndə shiŋkinə, əŋki ci, 2.6-8 Jab. 8.5-7.

“Mi saŋə nə əndə shiŋkinə bahə ha buurətə tə ca?

Wu saŋə nə ci bahə shinaaku ka tsakənə tə ca?

⁷Kə kavə hə tə ci kaa malaa’ikanyinə a palee ka ci

ŋga uundzə saa’i,

ha vii ka ci ɗuunuunə da ŋgeerənə.

⁸Ha kavə tə ci kaa ca ɗa ŋwaŋuunə

agyanə patənə ŋga uushi’inə.” 2.8 1 Koor. 15.27.

Ma nyaahə ənji oo’i, “Kə kavə Əntaŋfə tə əndə kaa ca ɗa ŋwaŋuunə agyanə patənə ŋga uushi’inə,” ətsə ca ɓaarii oo’i, pooshi səkii paa ci ka ɗa ŋwaŋuunə agyanəkii. Amma ma agi saa’ina, kə shii amə pooshi əndə shiŋkinə agi ɗa ŋwaŋuunə agyanə patənə ŋga uushi’inə zəku’i. ⁹Amma neemə ka Yeesu əndzə’i. Ci ca ɗa ŋwaŋuunə agyanə patənə ŋga uushi’inə. Kə shi Əntaŋfə a həətəpaa tə ci, malaa’ikanyinə a palee ka ci ka uundzə saa’i. Ma ɗii ha’ə, kaa ca shii əntənə ka putə ŋga ənji shiŋkinə dagi pwapoonə ŋga Əntaŋfə ka tii. Acii ha’ə, putə ŋga ciɓənaakii da əntənaakii vii Əntaŋfə ka ci ŋwaŋuunə da ɗuunuunə. 2.9 Fil. 2.8-9.

¹⁰Əntaŋfə tagii patənə ŋga uushi’inə ka ci saakii. Ŋga’ə makə kavə ci tə Yeesu kaa ca ndzaanə ka mambu’ukii dagi sa ciɓaakii, kaa manjeevənaakii a ndzaanə laŋə, təya ndzaanə agi ɗuunuunaakii əsə. Acii Yeesu kirə tə tii kaa təya shii upaa luupaanə. 2.10 1 Koor. 8.6; 12.2; Slənə 3.15.¹¹Ma Yeesu tii da ənjitə laaɓagi ci tə tii, ka ndzaanə nə tii ka dənə rəŋwə. Ci ɗii, pooshi Yeesu ayii ka ’wanə tə tii ndzəkəŋushi’inəkii. 2.11 Mat. 25.40; 12.50; Yooh. 20.17.¹²Kə bii ci ka Əntaŋfə, əŋki ci, 2.12 Jab. 22.23.

“Ka waɓənə nə nyi ka ndzəkəŋushi’inəki agyanə ləməku. Ka dəlanə nə nyi də hə ahadatii.”

¹³Kə bii ci əsə, “Ma nya, ka gi’inə nə nyi tə Əntaŋfə.” Ca ba əsə, “Wanyinə da manjeeviitə ba’avə Əntaŋfə aaciiki.” 2.13 Isaa. 8.17-18.

¹⁴Makə ɗii ci, ma manjeeviita, ənji shiŋkinə nə tii patə, acii ha’ə, ma Yeesu, əndə shiŋkinə pwayi ənji tə ci makə natii kaa ca shii əntənə. Dagi əntənaakii zamagi ci də ŋgeerənə ŋga *Seetanə, makə ɗii ci ma Seetanə, tə’i ci da ŋgeerənə agyanə wa. 2.14 2.17; Yooh. 1.14; Seetanə: Yooh. 8.44; 12.31; 1 Yooh. 3.8; Səniinə 12.10.¹⁵Də ha’ə mbee ci ka luupaanə tə patənə ŋga ənjitə ndzaanə ka maviinə ŋga Seetanə daga ka poonə tə tii, magwaləkii acii wa. 2.15 Rooma 8.21.¹⁶Acii ha’ə, paŋgəraŋə nə ətsə oo’i, əntaa tə malaa’ikanyinə shi ci ka tsakənə, amma tə jijinyinə ŋga Ibərahiima shi ci ka tsakənə. 2.16 Isaa. 41.8-9.

¹⁷Acii ha’ə, tyasə see makə ndzaa ci makə ŋga ndzəkəŋushi’inəkii taa ka ŋgutə rəgwa patə, kaa ca shii ndzaanə ka maɗuunə *limanə, əndə nəhə təgunuunatii, əndə slənə də ədzəmə rəŋwə ka Əntaŋfə. Ma ndzaa ci ka maɗuunə limanə, kaa ca əntə ka putə ŋga ənja, Əntaŋfə a tifyagi ’waslyakəənatii dagi əntənaakii. 2.17 4.14; 5.2; Fil. 2.7; 1 Yooh. 2.2.¹⁸Makə ɗii ci kə ciɓə ci, kə upaa təɓənə tə ci əsə, asee ma ənjitə ca ənjə a təɓə tə tii, kə mbee ci ka tsakənə tə tii. 2.18 4.15; Mat. 4.1-11.

Kə palee Yeesu ka Muusa

¹Ndzəkəŋushi’inəki ətsə ’wii Əntaŋfə tuunə noonə koona ndzaanə ka ənjaakii, buurətəmə tə Yeesu. Ma ca, masləkee əndə nə ci, kə shi ci ka ndzaanə ka maɗuunə *limanə ŋga gooŋgaanə caama baaba. 3.1 4.14.²Ma ca, kə ta’i Əntaŋfə tə ci kaa ca ɗa slənaakii. Kə luuvə ci əsə tə patənə ŋga sətə bii Əntaŋfə ka ci, makə sətə shi Muusa a luuvə patənə ŋga sətə bii Əntaŋfə ka ci, ca slənə ahada ənji *yi ŋga Əntaŋfə. 3.2 Ɓaan. 12.7.³Amma kə dəɓee ənjə a vii ɗuunuunə ka Yeesu palee ka Muusa, makə sətə ci ənjə a vii ɗuunuunə ka əndətə ghənyi ya palee ka yikii. ⁴Taa ŋgutə yi patə, tə’i əndətə ghənyi. Amma Əntaŋfə ghənyi patənə ŋga uushi’inə.

⁵Ma Muusa, əndətə slənyi də gooŋga asəkə yi ŋga Əntaŋfə nə ci. Slənaakii ɓaarii ka ənji tə sətə ci Əntaŋfə a ba aakəŋwa. ⁶Amma ma Aləmasiihu, uuzətə yi ŋga Əntaŋfə nə ci, əndə luu aya əsə. Ci ca ɗa ŋwaŋuunə asəkə yi ŋga Əntaŋfə. Amə nə yaakii, amma see a kəŋaamə ndihə ndihə, ama ka naamə dəŋə ka muudinə. 3.6 uuzətə yi: 5.8.

Əpisəkətə nə Əntaŋfə a vii ka ənjaakii

⁷Acii ha’ə, makə sətə bii Malaaɓa Ma’yanə, 3.7-11 Jab. 95.7-11.

“Ma ənshinə, maɗa kə fii unə uurakii,

⁸fatəmə tə ci, goona huurəgi ədzəmuunə, 3.8 Shig. 17.7; Ɓaan. 20.2-5.

makə sətə shi dzədzəshi’inuunə a huurəgi

saa’itə tii agi bilinə,

waatoo, saa’itə kaaree tii ka *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə,

təya təɓə tə ci əsə.

⁹Əŋki Əntaŋfə, ‘Ma agi bilinə,

kə tiɓə dzədzəshi’inuunə tə nyi,

dagyanə tii kə nee ka slənaaki agi fəzə ənfwaɗə pu’unə.

¹⁰Acii ha’ə, kə ɓəzhi səkəki aashi ənjita,

əŋki nyi, kə zii tii, kə təkuree tii ka shii rəgwaaki.

¹¹Də ha’ə, ɓəzhi səkəki aashitii, nya jiɗə, əŋki nyi, 3.11 Ɓaan. 14.21-23.

paa tii ka mbu’unə aanə hanyiitə vii nyi ka tii

kaa təya əpisəkə davə!’ ”

¹²Ndzəkəŋushi’inəkya, nəhəmə noonə nə acii ga əndə’i əndə a shigi ahadoonə ətə ɗii rəgwaakii bwayakii, waatoo, paa ci gi’i tə Əntaŋfə, wata ca ŋusləgi a rəgwa Əntaŋfə Əndə vii əpinə. ¹³Amma ma səndə ɗanuunə, tsakəməshinə uusəra patə, acii ga taa mi a kavə tuunə ka slənə ’waslyakəənə, ədzəmuunə a huurəgi. Dəmə aakəŋwa də tsakəshinə ha’ə, maɗa ma’ə saa’itə ci ənjə a ’wa ‘Ənshinə’! ¹⁴Acii ma amə, maɗa kə ndzaa amə ndihə ndihə agi uushi’iitə ’watəgyaamə vii gooŋga agyanəkii daga ka ’watəginə ca’ə ka muudinə, kə ndzaa ci ətsa, uushi rəŋwə naamə da i Aləmasiihu. 3.14 3.6.¹⁵Kə ndzaa ci makə sətə bii malaaɓa ləkaləkatə oo’i,

“Ma ənshinə, maɗa kə fii unə uura ŋga Əntaŋfə,

fatəmə tə ci, goona huurəgi ədzəmuunə

makə sətə shi dzədzəshi’inuunə a huurəgi,

saa’itə kaaree tii ka ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə.”

¹⁶I wu saŋə sha fii uura ŋga Əntaŋfə, təya kaaree ka ŋwaŋuunaakəya? Əntaa patənə ŋga ənjitə ŋgiragi Muusa tə tii anə hanyinə ŋga Misəra kwa? 3.16-18 Ɓaan. 14.1-35.¹⁷Aashi i wu saŋə ɓəzhi səkə ŋga Əntaŋfə fəzə ənfwaɗə pu’una? Əntaa aashi ənjitə ɗii ’waslyakəənə, təya kwaalagi, təya məətəgi agi bilinə kwa? 3.17 Ɓaan. 14.29; 1 Koor. 10.5,10.¹⁸Ya saa’itə ji’i Əntaŋfə oo’i, paa tii ka mbu’unə aanə hanyiitə vii ci ka tii, paa tii ka əpi səkə davə əsə, agyanə i wu saŋə waɓi ci ha’a? Tii nə ənjitə pooshi tii fii waɓənaakii. 3.18 Ɓaan. 14.1-4.¹⁹Yoo, kə nee amə ɗii kə təkuree tii ka mbu’unə aanə hanyinəkii acii paa tii vii gooŋga ka Əntaŋfə.

¹Ma aləkawalətə ɗii Əntaŋfə ka ənji kaa təya upaa əpisəka, ma’ə ca’ə əndzə’i. Acii ha’ə, nəhaamə naamə na, acii ga əndə’i əndə ahadoonə a təkuree ka mbu’unə aadəvə putə ŋga ’waslyakəənaakii. ²Kə fii amə ŋunyi habara ŋga Əntaŋfə makə sətə shi dzədzəshi’inaamə a fii agi bilinə. Ma təya, kə fii tii, amma pooshi nafii tə tii, acii, ma saa’itə fii tii, pooshi tii liwə də vii gooŋga. ³Ma amə ənə vii gooŋga, kə mbu’yaamə ka ha ŋga əpisəkəkii. Amma ma təya, pooshi tii mbu’i, makə sətə bii ci,

“Kə ɓəzhi səkəki, nya jiɗə, əŋki nyi, ma təya,

paa tii ka mbu’unə aanə hanyiitə vii nyi ka tii

kaa təya əpisəkə davə.”

Taa ŋgahi waɓi ci ha’ə, patə da ha’ə tə’i əpisəka, acii ndzaŋənə ka saa’itə tagii ci duuniya uugi ci slənaakii patə. ⁴Tə’i əndə’i ha asəkə malaɓa ləkaləkatə waɓi ci agyanə məɗəfənə ŋga uusəra, əŋki ci, “Kə əpi Əntaŋfə səkə ka məɗəfənə ŋga uusəra makə uugi slənaakii.” 4.4 ’Wat. 2.2.

⁵Asəkə hatsə ha’ə əsə, kə nyaahə ənji oo’i, 4.5 3.11.

“Paa tii ka mbu’unə aanə hanyiitə vii nyi ka tii

kaa təya əpisəkə davə.”

⁶Ma ənjitə ’watəgi fa ŋunyi habara, paa tii vii gooŋga. Acii ha’ə, paa tii mbu’i aadəvə. Amma ca’ə əndzə’i, ma’ə rəgwa mawunəkii kaa hara ənjə a mbu’u aadəvə. ⁷Putə ŋga ətsə ha’ə, fəzənyinə laŋə daba’a ətsa, Əntaŋfə a la əndə’i uusəra ətə ci ənjə a ’wa, ‘Ənshinə.’ Kə waɓi Əntaŋfə da ma *Dawuda, kə bii ci waɓəətsə uugiinə naahətənə koonə, ətə bii ci, “Ma ənshinə, maɗa kə fii unə uura ŋga Əntaŋfə, fatəmə tə ci, goona huurəgi ədzəmuunə.” 4.7 3.7-8.

⁸Maci daga ŋukə ŋukə kirə Jasəwa tə dzədzəshi’inaamə, təya mbu’u ka hatə ɗii Əntaŋfə davə, təya əpisəkə da ci, kaɗa pooshi Əntaŋfə gi aakəŋwa də la əndə’i uusəra. 4.8 Dzək. 31.7; Jasə. 22.4.⁹Də ha’ə shii amə oo’i, ma uusəratə ɗəkəpaa Əntaŋfə ka ənjaakii ŋga əpisəka, ma’ə ca’ə əndzə’i, makə sətə əpi ci səkə naakii ka məɗəfənə ŋga uusəra. ¹⁰Acii taa wu patə liwə əpisəkətsə ɗii Əntaŋfə aləkawaləkii ŋga viinə, kə uugi slənaakii, kə əpi ci səkə əsə, makə sətə əpi Əntaŋfə naakii. 4.10 4.4.¹¹Acii ha’ə, ma amə, ɗaamə gazhi’waanə ŋga dəmənə ka ha ŋga əpisəkətsa, acii ga taa wu ahadaamə a təkuree ka dəmənə, makə sətə təkuree dzədzəshi’inaamə, acii tsarə ŋga ghatə vii gooŋgatsa.

¹²Acii, ma waɓənə ŋga Əntaŋfə, da i əpinə nə ci, kwatsə kwatsə nə ci əsə. Hiɗamə hiɗamə nə makii palee ka ŋgila purəŋanə ətə ca idə kyakya’ə rəgwa. Agi dəməgərənə nə ci vəɗikə aasəkə ədzəmə əndə ca’ə ka hatə ɗii məguŋunə ca mbu’u aagi mbwasama. Agi ɓaarəginə nə ci paŋgəraŋə tə sətə ci əndə a hiima a ədzəməkii da sətə cii kəya ɗa aniya ŋga ɗanə. 4.12 Isaa. 49.2; 55.11; Irim. 17.10; Yooh. 12.48; Af. 6.17; 1 Piita 1.23; Səniinə 1.16.¹³Ma Əntaŋfə, pooshi uushi ətə tagii ci bahə umbəgi agyanə ginəkii. Paŋgəraŋə paŋgəraŋə nə patənə ŋga uushi’inə akəŋwaciikii. Ka ci naama baaba patənə ŋga slənə gaamə.

Maɗuunə limanə nə Yeesu

¹⁴Makə ɗii ci tə’i amə da maɗuunə limanə ətə ndərəgi dzakə dagi səkəntaŋfə aadəgyə, waatoo, Yeesu *Uuzənə ŋga Əntaŋfə, acii ha’ə, kəsətaamə təŋə təŋə tə vii gooŋgaanə caama baaba. 4.14 5.8; 8.1; maɗuunə limanə: 2.17-18; 3.1; 5.1,4-6; 7.24-28; 8.3; 9.7,11.¹⁵Acii ma maɗuunə limanə gaamə, əntaa ətə pooshi ka nəhə təgunuunə gaamə. Maɗa kə palee uushi ka ŋgeerii amə, agi nəhənə nə ci təgunuunə gaamə. Ma ca, kə upaa təɓənyinə kama kama tə ci weewee makə ətə upaa taamə, amma pooshi ci ɗii ’waslyakəənə. 4.15 2.18; 5.2; 7.26; 9.12; 1 Yooh. 3.5.¹⁶Acii ha’ə, ŋgərəgyaamə ŋgwalənə, ama əntsahə aaɓii ŋwaŋwa əndə ɗa pwapoonə, kaa ca nəhə təgunuunə gaamə, ama upaa pwapoonə ka tsakənə daamə ka saa’itə caama moo. 4.16 10.19.

¹Taa ŋgutə maɗuunə *limanə patə, agi ənjaakii ci ənjə a ɗəkə tə ci, ca slənə ka Əntaŋfə ka madəɓa matii, kaa ca ɗa sataka ka Əntaŋfə ka tifyagi də ’waslyakəənə. 5.1 4.14.²Makə ɗii ci tə’i uushi’inə laŋə ətə ca palee ka ŋgeeriikii, taa ənjitə pooshi ka slənətə uushi də rəgwakii, da ənji ghatə shiinə, ka mbeenə nə ci ka kərətənə tə tii. 5.2 2.17-18; 4.15; 7.28.³Putə ŋga uushi’iitə laŋə ca palee ka ŋgeeriikii, tyasə see a ɗa ci sataka ka putə ŋga ’waslyakəənaakii makə sətə cii kəya ɗa ka putə ŋga ’waslyakəənə ŋga ənja. 5.3 7.27; 9.7; Leew. 9.7; 16.6,15.⁴Pooshi əndə ca ɗuunətə naakii nə kaa ca ndzaanə ka maɗuunə limanə, maɗaamə Əntaŋfə ’wii tə ci, makə sətə shi Əntaŋfə a ’wii tə *Haruna kaa ca ndzaanə ka maɗuunə limanə. 5.4 Haruna: Shig. 28.1.

⁵Ha’ə nə Aləmasiihu əsə. Əntaa ci saakii ɗuunətə naakii nə kaa ca ndzaanə ka maɗuunə limanə. Amma ma Əndətə ta’i tə ci, ci nə Əndətə bii ka ci, 5.5 1.5.

“Uuzənaaki nə hə, daga ənshinə kə ndzaa nyi ka Duu.”

⁶Makə sətə bii ci ka əndə’i ha asəkə ləkaləkatə əsə, 5.6 Jab. 110.4; Ibər. 6.20.

“Limanə nə hə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə.

Dərəpə ŋga Maləkisadakə nə’unəku.”

⁷Ma saa’itə Yeesu asəkə duuniya, kə ɗii ci də’wanyinə, ca kədii də ŋgeerənə, ca maɗee ka uurakii da kiinə agikii ka Əntaŋfə ətə da baawəɗa ŋga luupaanə tə ci acii əntənə. Kə fii Əntaŋfə də’waakii acii kə ŋgwali ci tə Əntaŋfə. 5.7 Mat. 26.36-46.⁸Taa ŋgahi *Uuzənə ŋga Əntaŋfə nə ci, amma dagi ciɓətə sii ci jigunyi ci fanə tə Əntaŋfə. 5.8 1.2; 4.14; 6.4-6; 7.3,28; 10.29; Yooh. 1.34; fanə tə Əntaŋfə: 4.15; Fil. 2.8.⁹Makə uudəpaa Əntaŋfə slənaakii ashikii, kə ndzaa ci ka rəgwa ŋga luupaanə tə patənə ŋga ənji ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə, waatoo, ənjitə fii tə ci. 5.9 7.27.¹⁰Acii kə kavə Əntaŋfə tə ci ka maɗuunə limanə, ca nə’u dərəpə ŋga Maləkisadakə. 5.10 5.6; 6.20.

Waɓənə agyanə bwaseenə ka rəgwa ŋga Əntaŋfə

¹¹Ma agyanə Maləkisadakə, tə’i uushi’inə ŋga baabanə koonə laŋə, amma ka ɗanə keenə dzawə nə batənə koonə, acii pooshi unə ma’ə agi paaratəgi də waɓənə pii pii. ¹²Acii taa ŋgahi maliminə dəɓee una ndzaanə ŋga əna, amma patə da ha’ə see a ənə ənji ka dzəgunətə koonə tə təkəŋwatə waɓənə ŋga rəgwa ŋga Əntaŋfə. Ca’ə əndzə’i ’wanə sanuunə ka madəɓama ŋga ɗafəna. 5.12-13 1 Koor. 3.2.¹³Taa wu patə ətə ma’ə ka sa ’wanə, ma’ə ci uuzənə a ba’ə. Ma tsarə ŋga əndətsa, ma’ə ci mashiimə taarapaanə ahada bwayakii da ŋunyikii. ¹⁴Amma ma əndətə pooshi ma’ə ka sa ’wanə, see ɗafəna cii kəya adə, mata nə ətsa. Ci nə əndətə uugi dzəgunə taarapaanə ahada bwayakii da ŋunyikii. 5.14 13.9; Rooma 16.19; 1 Koor. 14.20; Af. 4.14.

¹Acii ha’ə, dzaamə aakəŋwa də slənə uushi’inə ŋga matanənyinə, gaama ndzəhənəənə ka təkəŋwatə dzəgunənə agyanə rəgwa ŋga Aləmasiihu. Waatoo, gaama ndzəhənəənə ka dzəgunənə ka ənji, wa təya bwasee ka slənə uushi’itə ca kərə tə tii ka əntənə, da wa təya vii gooŋga ka Əntaŋfə. 6.1 9.14.²Ha’ə əsə, gaama ndzəhənəənə ka dzəgunənə ka ənji agyanə yiiɓə6.2 Yiiɓə bapətisəma taa alə’aada ŋga laaɓagi shishinə ka ɓaarə caməənə ŋga ənda akəŋwacii Əntaŋfə. bapətisəma, da agyanə kavə ciinə agyanə ənda, da agyanə maɗənə ŋga maməətə ənja, da agyanə gəŋwanə uusəra ŋga muudinə. 6.2 Yooh. 3.25-26; Slənə 19.1-6.³Amma, ma ɗanaamə, dzaamə aakəŋwa də dzəgunə uushi’inə ŋga matanənyinə, maɗa kə luuvə Əntaŋfə. ⁴Acii ma ənjitə nee ka gooŋgaanə ŋga Əntaŋfə, təya upaa barəkaanaakii, təya upaa Malaaɓa Ma’yanə, 6.4-6 2.1-3; 5.8; 10.26-29; 12.25; Mat. 12.31; 1 Yooh. 5.16.⁵waatoo, ənjitə təɓətə ndikə ndikənə ŋga waɓənə ŋga Əntaŋfə da baawəɗa ŋga ŋwaŋuunaakii ətə na shi, ⁶ma tsarə ŋga ənjitsə, maɗa kə ŋusləgi tii, təya vii ba’ə ka Əntaŋfə, pooshi səkii ca ənyatə də tii aaba’ə bahə təya baanə ka ci. Acii kə ənyi tii ka gwa’avənə tə Uuzənə ŋga Əntaŋfə aashi ənfwa. Də ha’ə kavə tii ənji ka bərapaanə tə ci.

⁷Buurətaamə agyanə hanyinə ənə ci patənə ŋga vənə ca ndzəmə anəkii anəkii, ca ifəgərə patə aagikii, sə ŋga zəma a gyaavagi ŋgaaŋga’ə agikii kaa ənjitə ca uuza zəməkii a nafagi. Ma hanyiitsa, ka ci ɗavə Əntaŋfə barəkaanə. ⁸Amma maɗa wata kuzhinyinə da dəhənyinə gyaavagi parəkə davə agi hanyinəkii, pooshi nafakii. Ka gəra naalanə ŋga Əntaŋfə nə hanyinəkii, gunə a ətsagi tə ci həhəɗə. 6.8 Mat. 13.7,22.

⁹Kaɗashinyinə geena, taa ŋgahi kə waɓiinə koonə ha’ə, kə shii inə weewee, ma unə, agi nə’utənə nuunə makə sətə diɓə, koona shii upaa luupaanə. ¹⁰Ma Əntaŋfə, əndə gooŋga nə ci, pooshi slənə goonə ka zaanənə ka ci. Ha’ə əsə nə uuɗəətsə cuuna uuɗə tə hara ənji nə’unə, kə cakuunə tə tii agi ləməkii. Kə shii ci agi dzənə nuunə aakəŋwa də tsakənə tə tii. Pooshi ka zaanənə ka ci. 6.10 10.32-34; 13.1; 1 Yooh. 4.7-12,19-21.¹¹Ma sətə ciina moo, wa patənə goonə a ɗa gazhi’waanə ha’ə ca’ə ka muudinə, koona shii upaa patənə ŋga uushi’iitə kii unə nuunə davə. ¹²Pooshi inə ka uuɗənə una ndzaanə ka manya’inə, amma, ma mooniinə, a nə’uunə dərəpə ŋga ənjitə vii gooŋga, təya sə’watə, acii tii na upaa sətə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ŋga viinə. 6.12 11.1-12; Luka 21.19.

Tantanyinə nə aləkawalə ŋga Əntaŋfə

¹³Ma saa’itə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ka Ibərahiima, makə ɗii ci pooshi əndə palee ka ci bahə jiɗənə də ləməkii, kə ji’i ci də ləməkii saakii. 6.13-14 ’Wat. 22.16-17; Ibər. 11.12.¹⁴Əŋki ci ka ci, “Tantanyinə ka ɗanə nə nyi ka hə barəkaanə, ha ta makə ciŋgəra.” ¹⁵Ma Ibərahiima, kə kəŋaanə ci ndihə ndihə, wata kə upaa ci sətə ɗii Əntaŋfə ka ci aləkawaləkii. ¹⁶Ma ənjə a jiɗə, agi ŋgərənə nə tii ləmə ŋga əndətə palee ka tii, təya jiɗəgi. Jiɗənə ca lagi gəŋwanə ŋga taa mi patə agi mabizhinəkii. 6.16 Shig. 22.10; Mat. 5.34; 23.16-22.¹⁷Acii ha’ə, ma ənjitə na upaa sətə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ŋga viinə ka tii, makə mwayi ci ɓaariinə ka tii paŋgəraŋə oo’i, paa ci na zə’u də waɓənə, see ca tsakətəgi də jiɗa.

¹⁸Ma aləkawalaakii da jiɗaakii, pooshi ka zə’unə, pooshi Əntaŋfə ka jirakənə də tii əsə. Ma amə ənə huyi ka ndzəŋwə ndzəŋunə aaɓiikii, ma uushi’iitsə bəra’i, agi viinə nə tii kaamə ŋgeerənə ka shaŋə a ədzəmaamə, ama kəŋaanə ndihə ndihə agi kanətə kii amə ŋga upaa uushi acii Əntaŋfə. 6.18 Ɓaan. 23.19.¹⁹Uushi’iitsə kii amə naamə davə kavə taamə ka dzənə gəŋə agi ndzaanə gaamə, ama kəŋaanə ndihə. Putə ŋga kanəkii mbu’u naamə kura’ə aasəkə hatə malakii də gwada, waatoo, malaaɓa ha ŋga Əntaŋfə. 6.19 3.6; Rooma 5.5; Ibər. 9.3.²⁰Ma hatsa, ci nə hatə ’watəgi Yeesu dəmənə kaamə aadəvə ka madəɓama gaamə. Acii ma ca, kə ndzaa ci ka maɗuunə limanə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Dərəpə ŋga Maləkisadakə cii kəya nə’u. 6.20 4.14; Maləkisadakə: Jab. 110.4; Ibər. 5.6,10; 7.1-4.

Maləkisadakə limanə ŋga Əntaŋfə

¹Ma əndətsə ɗii ləməkii Maləkisadakə, ŋwaŋwə ŋga vəranə ŋga Saliimə nji ci, limanə ŋga Əntaŋfə maɗuunəkii nə ci əsə. Ma agi saa’ikii, Ibərahiima a ənya ka ha ŋga panə, hatə zamagi ci də meeminə ənfwaɗə, kə gi Maləkisadakə ka gəŋwayanə da ci a rəgwa, ca ɗa ka ci barəkaanə. 7.1 Maləkisadakə: ’Wat. 14.17-20; Ibər. 5.6.²Wata Ibərahiima a ŋgərə uushi’iitə fə’ya ci ka ha ŋga panə, ca təəkəpaa kurəgə pu’u pu’u, ca ŋgərə kurəgə rəŋwə rəŋwə, ca vii ka ci. Ma ləmə Maləkisadakə, makə bana, ŋwaŋwa əndə gooŋga. Makə ɗii ci ŋwaŋwə ŋga Saliimə7.2 Ma Saliimə, əndə’i ləmə ŋga Urusaliima ŋga ŋukə, makə bana, ‘Ndzaanə agi jamənə’ də uura Ibəraaniya. nə ci, ci ca ɓaarii oo’i ŋwaŋutə ca kira ndzaanə agi jamənə nə ci. ³Ma ca, pooshi ənji shii tə dii taa məci taa dzədzəshi’inəkii, pooshi ənji shii saa’itə pwayi ənji tə ci taa saa’i ŋga əntənaakii əsə. Amma ma ci, makə ŋga *Uuzənə ŋga Əntaŋfə nə ci, waatoo limanə ŋga ha’ə ndəŋwə ndəŋwə.

⁴Buurətəmə ŋga’ə tə ɗuunuunə ŋga Maləkisadakə. Kə ŋgirə dzədzəshi’inaamə Ibərahiima uushi’itə fi’ya ci agi panə patə, ca təəkəpaa kurəgə pu’u pu’u, ca ŋgərə kurəgə rəŋwə rəŋwə, ca vii ka Maləkisadakə. ⁵Wiitsə boo, ma limanyiitə agi slikərənə ŋga *Leewi, ka tii bii *bariya luu kurəgə rəŋwə agi pu’u acii ənji *Isərayiila, taa ŋgahi tii maa, jijinyinə ŋga Ibərahiima nə tii. 7.5 Ɓaan. 18.21.⁶Amma ma Maləkisadakə, əntaa ahada slikərənə ŋga Leewi nə ci, amma patə da ha’ə ka ci vii Ibərahiima kurəgə rəŋwə agi pu’u, ca ɗa barəkaanə ka Ibərahiima, waatoo, ka əndətə ɗii Əntaŋfə ka ci aləkawala.

⁷Kə shii amə paŋgəraŋə oo’i, ma əndətə ca ɗa barəkaanə, kə palee ci ka əndətə ca luu barəkaanəkii də ɗuunuunə. ⁸Ma ənjitə ca luu kurəgə rəŋwə agi pu’u, waatoo, jijinyinə ŋga Leewi, ənjitə məəki nə tii. Ma Maləkisadakə, makə sətə bii malaaɓa ləkaləkatə, pooshi ənji nee ka waakii. Ka ci vii Ibərahiima kurəgə rəŋwə agi pu’u. ⁹Ma saa’itə vii Ibərahiima ka Maləkisadakə kurəgə rəŋwə agi pu’u, ka banə naamə, Leewi də naakii nə maa, kə vii ci ka ci, taa ŋgahi ma ŋga əna, jijinyinaakii ca luu kurəgə rəŋwə agi pu’u acii ənja. ¹⁰Ma bii amə oo’i, kə vii Leewi ka ci kurəgə rəŋwə agi pu’u, acii ma Leewi, rəŋwə nə ci agi jijinyinə ŋga Ibərahiima.

¹¹Ma saa’itə vii Əntaŋfə bariya ka ənji Isərayiila, waatoo saa’itə slikərənə ŋga Leewi a ɗa limaanə, pooshi mbu’i ka sətə mwayi Əntaŋfə. Maci ma fii unə kə mbu’i, kaɗa pooshi nafa ŋga kira əndə’i limanə ətə nyi’u dərəpə ŋga Maləkisadakə, ca bwasee ka ŋga *Haruna uuzənə ŋga Leewi. ¹²Maɗa kə zhi’i ɗa limaanə aagyanə əndə’i slikərənə, tyasə ka zhi’unə nə bariya əsə. ¹³Acii ma Slandanaamə ənə ciina waɓə uushi’iitsə agyanəkii, agi əndə’i slikərənə pamə shigi ci. Ma agi slikərəətsa, pooshi agitii sha ɗii limanə taa ɗa slənə anə ha ŋga ɗa sataka. ¹⁴Ma Slandanaamə, paŋgəraŋə a babara oo’i, agi slikərənə ŋga Yahuda shigi ci. Amma ma saa’itə waɓi Muusa agyanə limanyinə, paa ci ’wapaa slikərənə ŋga Yahuda. 7.14 ’Wat. 49.10; Mat. 2.6; Slənə 13.23; Səniinə 5.5.

Əndə’i *limanə makə Maləkisadakə

¹⁵Ma sətsa, kə cakə shiginə paŋgəraŋə aa babara oo’i, kə shigi əndə’i limanə makə Maləkisadakə. ¹⁶Ma ndzaanaakii ka limanə, əntaa dagi bariya ŋga əndə shiŋkinə, amma dagi ŋgeerənə ŋga əpinə ətə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə ndzaa ci ka limanə. ¹⁷Makə sətə nyaahə ənji asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Limanə nə hə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Dərəpə ŋga Maləkisadakə nə’unəku.” 7.17 5.6.¹⁸Ma iirə bariyatə vii Əntaŋfə ka ənja, kə ŋgirə ci, ca uulagi, acii pooshi ŋgeerənə davə, pooshi ka luupaa ənja. ¹⁹Ma iirə bariyata, pooshi ŋgeerənə davə bahə kavə ənji shiŋkinə ka ndzaanə mambu’ukii agi slənatii. Kə kira Əntaŋfə matahu uushi ətə caama ka nə davə, kaama shii əntsahənə kədəhə aaɓiikii. 7.19 9.9; Rooma 3.20.

²⁰Dagi jiɗənə ɗii Əntaŋfə ha’ə. Ma saa’itə kii ənji tə slikərənə ŋga Leewi ka limanyinə, əntaa də jiɗa. ²¹Amma ma Yeesu, ma saa’itə kii Əntaŋfə tə ci ka limanə, kə bii ci ka ci, əŋki ci,

“Ma nyi Slandana, kə ji’i nyi,

paa nyi ka ənə də ma əsə.

Limanə nə hə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə.” 7.21 7.17.

²²Ətsə ha’ə ɓaarii kaamə oo’i, ma Yeesu, ŋga matahu aləkawala ndzaa ci ka əndə rəgwa. 7.22 8.6.

²³Ma limanyiitə ŋga ŋukə, laŋə nji tii, acii kə nji wa ŋgəərəgi tə tii anə limaanə. ²⁴Amma ma Yeesu, ma limaanaakii, pooshi ka dzəginə anəkii, acii kə ndzaa ci da i əpinə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 7.24-25 6.20.²⁵Acii ha’ə, tə’i ci da ŋgeerənə taa guci patə ŋga luupaa tə patənə ŋga ənjitə ca shi aaɓii Əntaŋfə daciikii, acii tə’i ci da əpinə ŋga ha’ə ndəŋwə ndəŋwə, ca ɗa də’wa ka putatii. 7.25 2.11; 10.14; Rooma 8.34; 1 Yooh. 2.1.

²⁶Ma Yeesu, ci nə maɗuunə limaatə caama moo. Malaaɓakii nə ci, pooshi sə ŋga idəpaanə ashikii, tsaŋə nə ci agi ma’waslyakə ənja, ca ndərəvə dzakə dagyanə səkəntaŋfə. 7.26 4.15.²⁷Ma ca, rəŋwə dyaŋə ɗii ci sataka, waatoo, ətə vigi ci naakii nə, ca ɗagi də sataka ka putə ŋga ’waslyakəənə ŋga ənja, paa ci ɗii makə ŋga hara limanyiitə ca ɗa sataka uusəra patə. Ma təya, agi ɗanə nə tii sataka ka natii ’waslyakəənə zəku’i taabu’u ɗanə tii ka ’waslyakəənə ŋga hara ənja. 7.27 5.3,9; 7.25; 9.12,26,28; 10.10,12; Rooma 6.10; 1 Piita 3.18.²⁸Ma bariya ŋga Muusa, kə kii ci madiigərə limanyinə taa ŋgahi tə’i uushi’inə laŋə ətə ca palee ka ŋgeeriitii. Amma, ma ɗa aləkawalə ŋga Əntaŋfə də jiɗa, daaba’ə bariya ɗii ci. Ci kavə tə Uuzənaakii. Ma ca, mambu’ukii nə ci ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 7.28 5.1-2,8; 7.19; Jab. 2.7.

Maɗuunə *limanə gaamə

¹Ma sətə cii kya moo banə koonə, takumə kaa nya bagi koonə paŋgəraŋə: Tə’i amə da tsarə ŋga maɗuunə limaatsa. Ma ca, dasə nə ci da ciizəma Əntaŋfə maɗuunəkii dagyə. 8.1 4.14; da ciizəma Əntaŋfə: 1.3,13; 7.25; 10.12; 12.2,25; Jab. 110.1; Mat. 22.44; Slənə 2.33; Rooma 8.34; Af. 1.20; Kwal. 3.1.²Asəkə hatə palee də laaɓanə cii kəya slənə, waatoo, asəkə tantanyitə kuvə ətə kapaa Slandanə ci saakii, əntaa əndə shiŋkinə. 8.2 8.5.

³Taa ŋgutə maɗuunə limanə patə, agi kanə nə ənji tə ci ka ɗa sataka də uushi’inə kama kama ka Əntaŋfə. Ha’ə ɗii nə maɗuunə limanə gaamə əsə, kə ndzaa tyasə kə ŋgirə ci uushi, kaa ca ɗa də sataka naakii əsə. ⁴Maci a duuniya nə Yeesu ŋga əna, kaɗa paa ci ka ndzaanə ka limanə shaŋə, makə ɗii ci, ma ganə a duuniya, tə’i limanyinə ətə ca ɗa sataka makə sətə bii bariya ŋga Muusa. ⁵Ma slənə ŋga limaatsə ci təya ɗa, agi ɓaarənə nə ci tə məndzaaŋgu’inə ŋga sətə dadagyə tanə, makə ətə nji Muusa a ɗa. Acii ma saa’itə Muusa kədəhə kaa ca ɗa *kuvə kuvə’unə, kə waɓi Əntaŋfə ka ci, əŋki ci, “Kapaa haŋkalaaku, kaa ha ɗatə makə sətə ɓaarii nyi ka hə anə giŋwa.” 8.5 9.9; 10.1; Kwal. 2.17; kuvə kuvə’unə: 9.2; Shig. 25.9,40.⁶Amma ma Yeesu, kə vii Əntaŋfə ka ci slənə ŋga limaanə ətə palee ka ŋga hara limanyinə də məghərəvənə. Ha’ə əsə nə ndzaanaakii ka əndə rəgwa ŋga aləkawalətə ndzaanə ahada Əntaŋfə da əndə shiŋkinə. Kə palee aləkawaləkii ka aləkawalətə ŋga ŋukə də məghərəvənə, acii matahu uushi’inə ɗii ci aləkawalə ŋga viinə kaamə. 8.6 7.22; 8.2,6,13; 9.11,15; 12.24; Isaa. 55.3; Irim. 31.31-33; Əzaki. 37.26; 1 Koor. 11.25.

⁷Maci ma aləkawalətə ŋga təkəŋwanə, pooshi sə ŋga idəpaanə agikii, kaɗa pooshi nafa ŋga ɗa əndə’i aləkawalə ma’ə. ⁸Amma tə’i uushi idəpaa Əntaŋfə ashi ənjaakii. Ci ɗii bii ci, 8.8-12 Irim. 31.31-34; Ibər. 10.16-17.

“Ma bii nyi Slandana, tə’i saa’i na shi ətə nii kya ənə

ka ɗa kura aləkawalə ka ənji Isərayiila

da ka ənji Yahudiya.

⁹Pooshi ka ndzaanə makə ətə shi nya ɗii

ka dzədzəshi’inətii,

waatoo, saa’itə ɓaarii nyi ka tii rəgwa də naaki na

kaa təya shigi anə hanyinə ŋga Misəra.

Taa ŋgahi kə ɗii nyi ka tii ha’ə, patə da ha’ə,

pooshi tii nə’utə aləkawalətə ɗii nyi ka tii.

Wata nya bwasee ka tii, təya palə.

¹⁰Ma kura aləkawalətsə cii kya ɗa ka ənji Isərayiila,

maɗa kə mbu’ya saa’ikii,

ka kavənə nə nyi tə tii ka təya paaratəgi də bariyaaki,

nya naahəvə aa ədzəmətii əsə.

Ka ndzaanə nə nyi ka Əntaŋfwatii,

təya ndzaanə ka ənjaaki əsə.

¹¹Pooshi əndə na dzəgunə ka əndə hanyinaakii ahadatii,

taa banə ka ci, shii tə Slandana.

Acii patənatii na shii tə nyi,

manjeevənə da matanənyinə patə.

¹²Ka tifyaginə nə nyi ka tii ’waslyakəənatii patə.

Pa nya buurə bwaya uushi’iitə nji təya ɗaaɗa ma’ə.”

¹³Ma waɓi Əntaŋfə agyanə kura aləkawala, kaa ca ɓaarii oo’i, kə geegi ci ka aləkawalətə ŋga təkəŋwanə ka iirəkii. Ma sətə uugi iirənə, pooshi ka ta’avənə ka uudənə. 8.13 8.6.

Malaaɓa ha ganə a duuniya da ətə dadagyə

¹Ma agi aləkawalətə ŋga təkəŋwanə, kə vii Əntaŋfə bariya makə sətə ci ənjə a paslə tə ci. Tə’i əsə ha ətə ghənətə ənji shiŋkinə kaa təya paslə tə ci davə. ²Waatoo, kə ɗapaa ənji *kuvə kuvə’unə. Ma səkəkii ŋga təkəŋwanə, tə’i ha ŋga dzakə garəkuwanyinə, tə’i teeburə da i buroodi anəkii ətə ɗii ənji də sataka ka Əntaŋfə. Ma hatsa, Malaaɓa ha ŋga Əntaŋfə ci ənjə a ’wa. 9.2 kuvə kuvə’unə: 8.5; 9.11-12; Shig. 26.1-30; garəkuwanyinə: Shig. 25.31-39; teeburə: xt Shig. 25.23-30.³Ma asəkə hatsə ha’ə əsə, tə’i gəra kumuwa ətə lagi ənji də gwada. Hatə palee də Laaɓanə patə nə ləmə ŋga hatsa. 9.3 Shig. 26.31-33; Leew. 16.2; Ibər. 6.19; 9.7,12; 10.20.

⁴Ma asəkə gəra kumuutsa, tə’i teeburə, anəkii ci ənjə a ətsa urədya davə ka Əntaŋfə. Ma teeburətsa, də əndzənə lərəɓəgi ənji. Davə akumu əsə nə *mbyaka ŋga aləkawalə ŋga Əntaŋfə. Ənjə a lərəɓəgi mbyakakii də əndzənə. Ma asəkə mbyakakii, tə’i jaala ŋga əndzənə asəkəkii, da i zəmətə ci ənjə a ’wa *mana asəkə jaalakii. Tə’i əsə shakwata ŋga *Haruna. Ashi shakwatakii shi ba a givə. Tə’i əsə matsahu faariinə bəra’i ətə shi Əntaŋfə nyaahə bariya ashikii davə patə asəkə mbyakata. 9.4 Shig. 30.1-6; mbyaka: Shig. 25.10-16; mana: Shig. 16.32-35;shakwata: Ɓaan. 17.21-25; matsahu faariinə: Shig. 25.16.⁵Ma dagyanə mbyakakii, tə’i uushi’inə bəra’i9.5 Agi ’wanə nə ənji də “Cooribimə.” ɗatə ənji, pusha tə malaa’ikanyinə, ətə ca ɓaarə məghərəvənə ŋga Əntaŋfə. Təya pəərəpaa bəbu’watii agyanə mbyakakii, waatoo, agyanə hatə ci Əntaŋfə a nəhə təgunuunə ŋga ənja. Amma ma uushi’iitsa, əntaa saa’i ŋga waɓənə furəŋə furəŋə agyanətii əna. 9.5 Shig. 25.18-22.

⁶Wiitsə makə səndə ɗatə ənji hatsa. Ma kuvətsə ŋga təkəŋwanə, uusəra patə nə limanyinə ka dəmənə aadəvə ka ɗa slənatii. 9.6 10.11; Ɓaan. 18.2-6.⁷Amma ma gəra kumu, see gawə ŋga limanyinə nə dəmənə aadəvə, rəŋwə agi fəza. Ma ca dəmə, ca ŋgərəənə aciikii idənə ŋga dabanyitə cii kəya laala uurakii, ka ɗa də sataka putə ŋga ’waslyakəənaakii da ŋga ənja. 9.7 5.3; 9.25; 13.11; Leew. 16.2-16.⁸Ma uushi’iitsa, agi ŋgərənə nə Malaaɓa Ma’yanə ca ɓaarii kaamə paŋgəraŋə oo’i, maɗa ma’ə kuvə kuvə’uutsa, ma’ə rəgwa ŋga dəməgərənə aasəkə Hatə palee də Laaɓanə mawunəmə əsə.

⁹Ci ca ɓaarii tə zamananə gaamə əndzə’i. Ci ca ɓaarii kaamə oo’i, ma laala uura ŋga dabiinə da hara satakanyinə ka Əntaŋfə, pooshi ka mbeenə ka kavənə tə əndə paslənə tə Əntaŋfə kaa ca ndzaanə yadə idəpaa uushi ashikii shaŋə. 9.9 7.19; 9.2.¹⁰Ma uushi’iitsa, zəmənə da saasa uushi’inə kama kama, da alə’aada ŋga kuuɓəgi uushi’inə tanə cii kəya ɓaarə. Uushi’inə ŋga duuniya nə tii patə ŋga uundzə saa’i, see maɗa mbu’ya saa’itə nə Əntaŋfə zhi’wee ka patənə ŋga uushi’inə kaa ca ndzaanə kurakii. 9.10 Leew. 11 da 15; Ɓaan. 19.

¹¹Amma kə shi Aləmasiihu. Ci nə maɗuunə limanə ŋga dagwa uushi’iitə shi daciikii. Asəkə hatə palee ka kuvə kuvə’unə cii kəya ɗa slənaakii. Matahukii nə hakii əsə. Əntaa əndə shiŋkinə ghənyi hakii. Əntaa ganə a duuniya əsə. 9.11 4.14.¹²Rəŋwə dyaŋə tanə gimə ci aadəvə aasəkə Hatə palee də Laaɓanə. Paa ci ŋgərəənə taa idənə ŋga əhwa, taa ŋga la aadəvə, amma idənaakii saakii ŋgirə ci. Ca pərapaa daamə acii ’waslyakəənə gaamə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 9.12 7.27; 10.4; Leew. 16.14-16; idənaakii saakii: 9.25; 12.24; 13.12,20; Mat. 26.28; Rooma 3.25-26; 1 Piita 1.2,18-19; 1 Yooh. 1.7.¹³Ma ŋga ŋukə, ma ənjitə pooshi malaaɓakii akəŋwacii Əntaŋfə, idənə ŋga uuhinə da ŋga liinə da əntəɗakə ŋga uuji liinə nji ənjə a miicə ka tii kaa təya ndzaanə malaaɓakii. 9.13 Ɓaan. 19.1-10,17.¹⁴Maɗa ma idənə ŋga dabanyinə, tə’i ci da ŋgeerənə ŋga laaɓagi ənja, idənə ŋga Aləmasiihu palee patə. Ma Aləmasiihu, yadə ’waslyakəənə ashikii nə ci. Kə ŋgirə ci shishinəkii, ca ɗagi də sataka ka Əntaŋfə dagi ŋgeerənə ŋga Malaaɓa Ma’yanə ətə ndzaanə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Də idənaakii ɗatəgi ci də mooɗəfaamə malaaɓakii acii gaama slənyi uushi’iitə ca kərə taamə ka əntənə, amma kaama nə’u tə Əntaŋfə Əndə vii əpinə. 9.14 Rooma 6.20-23; 8.2.¹⁵Acii ha’ə əndə rəgwa ŋga kura aləkawalə nə ci. Ma ndzaanaakii ka əndə rəgwa, kaa ənjitə ’wii Əntaŋfə aaɓiikii a ŋgərə uushi’iitə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ŋga viinə ka tii, ca ndzaanə ka natii ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Ka slənənə nə ətsə ha’ə, acii kə əŋki ci. Əntənaakii ca pərapaa tə ənji acii bwaya uushi’iitə njii təya ɗaaɗa saa’itə tii agi aləkawalə ŋga təkəŋwanə. 9.15 8.6.

¹⁶Maɗa kə ŋgiirə əndə ma, see maɗa əŋki ci zəku’i, taabu’u slənəginə mazəmə yi də sətə bii ci patə. ¹⁷Maɗa ma’ə əndətə da i əpinə, patənə ŋga sətə bii ci pooshi ŋgeerənə davə. Amma maa kə mbu’ya saa’i ŋga əntənaakii, saa’ikii ndzaanə waɓənaakii da ŋgeerənə davə. ¹⁸Ci ɗii, aləkawalətə ŋga təkəŋwanə maa, see də makə əji idənə zəku’i, taabu’u ndzaa ci da ŋgeerənə davə. ¹⁹Ma saa’itə bii Muusa bariya ŋga Əntaŋfə ka ənja, makə uugi ci baginə, kə ŋgirə ci idənə ŋga liinə da ŋga uuhiinə, ca gwazətəgi da ma’inə, ca ŋgərə ba ŋga ənfwa ci ənjə a ’wa “izubə” da madizə shiŋkinə ŋga baga, ca miicigi ka ləkaləkatə ŋga bariya da ka ənji patə. 9.19-20 Shig. 24.6-8; Ibər. 9.12-13; izubə: Leew. 14.4,6; Ɓaan. 19.6.²⁰Ca ba, əŋki ci, “Wiitsə idənə ŋga aləkawalə ŋga Əntaŋfə koonə, koona nə’utə.” ²¹Ha’ə əsə ca miicivə idənəkii aagyanə kuvə kuvə’unə da aagyanə patənə ŋga uushi’iitə ci təya ɗa də sləna, təya paslə tə Əntaŋfə. ²²Weewee maɗa makə sətə bii *bariya, də idənə ndzaanə patənə ŋga uushi’inə malaaɓakii. Maɗa pooshi ənji əji idəna, pooshi tifyaginə ŋga ’waslyakəənə əsə. 9.22 Leew. 17.11.

Ɗaginə ŋga Yeesu də sataka də naakii na

ka tifyagi də ’waslyakəənə gaamə

²³Ma uushi’iitsa, məndzaaŋgu’inə ŋga sətə dagyə, tyasə see a laaɓagi ənji ha’ə. Amma ma uushi’inə ŋga dagyə natii, ka paleenə nə satakatii ka ətsə də dagwaanə. 9.23-24 8.5.²⁴Acii ma Aləmasiihu, paa ci gimə aasəkə malaaɓa hatə ɗii əndə shiŋkinə, waatoo, məndzaaŋgu’inə ŋga tantanyinəkii. Amma aadəgyə ŋgirə ci, davə nə ci aɓii Əntaŋfə ka waɓənə ka madəɓama gaamə. ²⁵Ma gawə ŋga limanyinə ŋga Yahudiina, agi dəmənə nə ci aasəkə Hatə palee də Laaɓanə rəŋwə agi fəza, ca ŋgərəənə idənə ŋga daba bwasə ka naakii saakii. Amma ma Aləmasiihu, rəŋwə gahu gimə ci aadəvə, ca ɗagi sataka də naakii nə ka Əntaŋfə gahu rəŋwə əsə. ²⁶Maci pooshi ha’ə, kaɗa kə sii ci ciɓənyinə laŋə, ndzaŋənə ka saa’i ŋga taganə ŋga duuniya. Amma ca gəlatə duuniya kədəhə ka uudənə, ca shi rəŋwə gahu, ca ɗagi sataka də naakii nə ka Əntaŋfə, ka shii ŋgərəgi də ’waslyakəənə gaamə. 9.26 7.27.²⁷Taa wu patə, see maɗa əŋki ci rəŋwə. Ma daaba’əkii, Əntaŋfə a ɗa ka ci gəŋwanə. ²⁸Ha’ə əsə rəŋwə əŋki Aləmasiihu. Də əntənaakii ɗagi ci sataka də naakii nə rəŋwə gahu, ka shii ŋgərəgi də ’waslyakəənə ŋga ənji laŋə. Ka ənyanə nə ci ŋga bəra’inə, ka luupaa tə ənjitə ca gəra tə ci, əntaa ka ŋgərəgi ’waslyakəənə ma’ə. 9.28 3.6; 10.10; Isaa. 53.11-12; Mat. 26.28; 1 Koor. 15.50-53.

¹Ma bariya ŋga *Yahudiinə, kə ndzaa ci ka məndzaaŋgu’inə ŋga dagwa uushi’iitə na shi aakəŋwa tanə, pooshi bariyaakii ka ɓaarəginə paŋgəraŋə tə makə sətə nə tantanyitə uushi’iitsə a ndzaanə. Ma agi nə’utə bariya, satakanyiitə rəŋwə ha’ə ci ənjə a ɗa ka fəzə ka fəzə. Ma tsarə ŋga satakatsa, pooshi ŋgeerənə davə bahə ca kavə tə ənjitə ca əntsahə aaɓii Əntaŋfə kaa təya ndzaanə yadə idəpaa uushi ashitii. 10.1 8.5.²Maci ma ənjitə ca paslə tə Əntaŋfə, kə laaɓagi ənji tə tii agi ’waslyakəənatii tanyi, kaɗa pooshi ’waslyakəənə ashitii ma’ə; kaɗa pooshi tii agi ɗa sataka ma’ə əsə. ³Amma ma satakatə ci təya ɗa ka fəzə ka fəza, ci ca buurətə ka tii oo’i, agi ɗanə nə tii ’waslyakəənə. ⁴Acii ma idənə ŋga liinə da ŋga uuhinə, pooshi ci da ŋgeerənə ŋga ŋgərəgi ’waslyakəənə. 10.4 9.12-13.

⁵Ci ɗii, ma saa’itə Aləmasiihu kədəhə ka shinə aasəkə duuniya, kə bii ci ka Əntaŋfə, əŋki ci, 10.5-7 Jab. 40.7-9.

“Pooshi kaɗeesəkə ka hə nə ɗa ka hə sataka də dabanyinə taa vii ka hə uushi’inə,

amma kə ɗii hə ka nyi shishinə

kaa nya ɗa də sataka ka hə.

⁶Pooshi kaɗeesəkə ka hə nə ətsagi ka hə daba

agyanə ha ŋga ɗa sataka,

taa ɗa ka hə hara satakanyinə

ka shii ŋgərəgi də ’waslyakəənə.

⁷Wata əŋki nyi, Əntaŋfwa, wanyina,

kə shi nyi, kaa nya slənə sətə cii kwa moo nya slənə,

makə sətə nyaahə ənji agyanəki

asəkə malaaɓa ləkaləkatə.”

⁸Ma agi waɓəətsə waɓi ca, təkəŋwanə ŋga sətə bii ci, əŋki ci, pooshi kaɗeesəkə ka Əntaŋfə nə ɗa ka ci sataka, pooshi kaɗeesəkə ka ci əsə nə ətsagi ka ci daba agyanə ha ŋga ɗa sataka, taa ɗa ka ci hara satakanyinə ka shii ŋgərəgi də ’waslyakəənə. Kə bii ci ətsə ha’ə taa ŋgahi patənə ŋga satakatsə ci ənjə a ɗa, ka nə’u sətə bii bariya ci təya ɗa. ⁹Ca waɓə ŋga bəra’inə, əŋki ci, “Əntaŋfwa, wanyinə kə shi nyi, kaa nya slənə sətə cii kwa moo nya slənə.” Ma waɓəətsa, ci ɓaarii kaamə oo’i kə ŋgərəgi Əntaŋfə iirə rəgwa ŋga ɗa sataka, ca ənəvəgi də ɗa sataka ŋga Yeesu. ¹⁰Də ətsəkii ha’ə ndzaa amə malaaɓakii, waatoo, də ɗagi sataka ŋga Yeesu Aləmasiihu də naakii nə gahu rəŋwə dyaŋə. 10.10 7.27.

¹¹Ma hara limanyinə patə, uusəra patə nə tii agi slənatii, təya dzə də ɗaaɗa satakanyiitə rəŋwə ha’ə anəkii anəkii ətə pooshi da ŋgeerənə ŋga ŋgərəgi ’waslyakəənə. 10.11 9.6; Shig. 29.38.¹²Amma ma Aləmasiihu, rəŋwə gahu ɗii ci naakii sataka, ca ŋgərəgi ’waslyakəənə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Aciikii ha’ə, waatə dasə da ciizəma Əntaŋfə. 10.12 8.1.¹³Davə nə ci dasə, ka gəra saa’itə nə Əntaŋfə a kavə tə ənji daawaanaakii aatsaa səɗəkii. 10.13 Jab. 110.1; 1 Koor. 15.25.¹⁴Acii də sataka rəŋwə tanə laaɓagi ci ənjaakii agi ’waslyakəənə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə, təya ndzaanə yadə sə ŋga idəpaanə ashitii.

¹⁵Malaaɓa Ma’yanə maa, kə ɓaarəgi ci kaamə oo’i, ma uushi’iitsa, tantanyinə. Ma ŋga təkəŋwanə, kə bii ci, əŋki ci,

¹⁶“Əŋki Slandana, maɗa kə mbu’ya saa’ikii, 10.16-17 Irim. 31.33-34; Ibər. 8.10,12.

wiinə aləkawalətə nii kya ɗa ka tii:

Waatoo, ka kavənə nə nyi tə tii

ka paaratəginə də bariyaaki,

nya naahəvə aa ədzəmətii əsə.”

¹⁷Ca tsakə banə, əŋki ci,

“Pa nya buurə bwaya uushi’iitə nji təya ɗaaɗa ma’ə.”

¹⁸Acii ha’ə, makə kə tifyagi Əntaŋfə ka tii ’waslyakəənatii, pooshi nafa ŋga ɗa sataka ma’ə.

Əntsahaamə aaɓii Əntaŋfə

¹⁹Ndzəkəŋushi’inəkya, kə upaa amə rəgwa ka shaŋə ŋga dəmənə aasəkə Hatə palee də Laaɓanə. Ma rəgwatsa, dagi idənə ŋga Yeesu upaa amə. 10.19 4.16; 9.8.²⁰Ci wunəgi kaamə rəgwa ŋga upaa əpinə. Ma rəgwatsa, dagi gwada ca dzə, ca mbu’u kura’ə aasəkə hatə palee də laaɓanə. Waatoo, ma gwadatsa, ci nə shishinə ŋga Yeesu. 10.20 gwada: 9.3; Mat. 27.51; rəgwa ŋga upaa əpinə: 2.14-15; 9.14-15; Yooh. 14.6.²¹Tə’i amə da maɗuunə limanə ətə ca nəhə *yi ŋga Əntaŋfə. 10.21 3.6; 4.14.²²Acii ha’ə, əntsahaamə aaɓii Əntaŋfə də ədzəmə rəŋwə, də vii gooŋga ŋga tantanyinə əsə. Acii kə laaɓagi ci kaamə ədzəmaamə; mayiɓəkii naamə də ŋunyi ma’inə. 10.22 Əzaki. 36.25; Af. 5.26.²³Kəŋaanaamə ndihə ndihə, gaama ŋgwalə ka baaba ka ənji tə sətə kii amə naamə nə davə. Acii ma Əntaŋfə ənə ɗii kaamə aləkawala, əndə gooŋga nə ci. 10.23 3.6.²⁴Ɗaamə hiima ŋga tsaakəshinə ahadaamə, kaama uuɗəshi, kaama slənə ŋga’əənə. 10.24 13.1.²⁵Gaama bwasee ka dza də nə gaamə, makə sətə bwasee hara ənja. Tsaakəshaamə də ŋunyi waɓənə, makə kə nee amə kə uugi uusəra ŋga Slandanə mbəshanə.

²⁶Maɗa kə gyaamə aakəŋwa də slənə ’waslyakəənə ŋga də əmbanə, dagyanə wanaamə kə shii gooŋgaanə, yoo, kə shii amə, pooshi əndə’i ɗa sataka ŋga ŋgərəgi də ’waslyakəənə ma’ə. 10.26 6.4-6.²⁷Ma əndətə gi aakəŋwa də slənə ’waslyakəənə ŋga də əmbanə, see ŋgwalənə ŋgwalənəkii tanə, ca gəra gəŋwanə ŋga Əntaŋfə da bwaya guutə na zamagi də ənji daawaanə ŋga Əntaŋfə. 10.27 Isaa. 26.11.²⁸Ma əndətə taŋəgi bariya ŋga Muusa, ka kərənə nə ənji tə ci aakəŋwacii gəŋwanə. Maɗa kə shigi seedawiinə bəra’i taa makkə oo’i, kə taŋəgi ci bariya tanyi, ka ɓələginə nə ənji tə ci, pooshi nəhə təgunuunaakii. 10.28 Dzək. 19.15; 2 Koor. 13.1.²⁹Maɗa ha’ə makə ətsa, asee ma əndətə pooshi nee ka shiŋkinə anə *Uuzənə ŋga Əntaŋfə, ca ciɓee ka idənətə ŋgirə Əntaŋfə kaa aləkawalə a ndzaanə da ŋgeerənə davə, waatoo, idənətə laaɓagi ənji də ci, ca bərapaa tə Ma’yanə ŋga Əntaŋfə əsə ətə ca kira pwapoonə, ma əndətsa, ka paleenə nə ciɓaakii ka ŋga əndətə taŋəgi bariya. 10.29 2.3; 5.8; 9.12; Mat. 12.31.³⁰Acii kə shii amə tə Əndətə bii, “Nyi na ki’itə ciɓə də ciɓa. Ka ənənə nə nyi ka ki’itə taa mi patə.” Kə bii ci əsə, “Əntaŋfə Slandanə na la gəŋwanə ka ənjaakii.” 10.30 Dzək. 32.35,36.³¹Ma əndətə nə Əntaŋfə Əndə vii əpinə a lagi ka ci gəŋwanə, kə kulii agyanəkii.

³²Yoo, buurətəmə sətə slənyi duunə fəzənyiinə dzəgi aaba’ə, waatoo, saa’itə ’watəgi ənji ɓaarə koonə ɓərənə ŋga Əntaŋfə. Ma saa’ita, kə ciɓuunə ka shaŋə, amma patə da ha’ə, kə kəŋaanuunə ndihə ndihə, una sə’watə patənə ŋga uushi’inə. 10.32-34 6.10.³³Ka əndə’i saa’i maa, ənjə a dzaana tuunə aamoonə, təya ciɓee koonə. Ka əndə’i saa’i una ləɓəshi da ənjitə ca sa ciɓə ha’ə makə noonə. 10.33 1 Koor. 4.9.³⁴Ma saa’ita, kə nyihuunə təgunuunə ŋga ənji furəshina. Maɗa kə luuwətə ənji uushi’inə goonə, agi sə’watənə nuunə də mooɗasəka. Acii kə shii unə oo’i, tə’i unə da matahu uushi’inə ətə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 10.34 11.26; 13.14.³⁵Makə kə shii unə ha’ə, kəŋəmə ndihə. Acii ma ənjitə kəŋaanə ndihə ndihə, ka upaanə nə tii maɗuunə shikwa. 10.35-36 3.6; 6.11-12.³⁶Kə dəɓee una dzə aakəŋwa də kəŋaanə ndihə ndihə, koona mbee ka ɗa sətə kaɗeesəkə ka Əntaŋfə, una shii upaa də sətə ɗii ci aləkawalə ŋga viinə koonə. ³⁷Acii kə bii Əntaŋfə oo’i, 10.37-38 Hab. 2.3-4.

“Ma agi uundzə saa’i gi’u, ma əndətə na shi,

ka shinə nə ci, paa ci ka səkəpaa na.

³⁸Ma ənjaaki ənji gooŋga, 10.38 Rooma 1.17; Gal. 3.11.

dagi vii gooŋgatii ka nyi upaanə nə tii əpinə.

Amma taa wu ənyi aa ba’ə,

paa ci ka kaɗeesəkənə ka nyi.”

³⁹Ma amə, əntaa tsarə ŋga ənjitə ca ənə aaba’ə kaa təya za naamə; amma ma amə, ənjitə gi’i tə Əntaŋfə naamə, kaama shii upaa luupaanə ŋga əpinə gaamə.

Tantanyinə ŋga vii gooŋga

¹Wiinə sətə ci vii gooŋga a moo banə: Waatoo, maɗa kə vii amə gooŋga agyanə uushi, ci ca moo banə, kə shii amə weewee oo’i, ma sətə kii amə naamə davə, ka upaanə naamə səkii. Kə shii amə əsə, ma sətə pooshi amə nee də ginaamə, tantanyinə. 11.1 Rooma 8.24; 2 Koor. 4.18.²Ma ənji ŋga ŋukə, putə ŋga vii gooŋgatii ŋgirə Əntaŋfə tə tii kaa təya ndzaanə ka ənjaakii.

³Dagi vii gooŋga gaamə shii amə oo’i, də waɓənə ŋga Əntaŋfə tagii duuniya. Waatoo, dagi sətə pooshi ənji nee də ginə shigi sətə ci ənjə a nee. 11.3 ’Wat. 1.1; Jab. 33.6,9; Rooma 4.17; 2 Koor. 4.18.

⁴Putə ŋga vii gooŋga ŋga Habiila ɗii ci dagwa sataka ka Əntaŋfə palee ka ŋga Kaa’inu. Kə liwə Əntaŋfə satakaakii. Də ha’ə ɓaarii ci oo’i, kə ŋgirə ci tə ci ka ŋunyi ənda acii kə vii ci ka ci gooŋga. Ma Habiila, kə əŋki ci, amma ca’ə əndzə’i, ma’ə ləməkii agi dzənə aakəŋwa putə ŋga vii gooŋgaakii. 11.4 ’Wat. 4.3-10.

⁵Putə ŋga vii gooŋga ŋga Anuuhu, kə ŋgirə Əntaŋfə tə ci aadəgyə yadə əntənə. Pooshi əndə ənyi ka neenə ka ci ma’ə, acii kə ŋgərəgi Əntaŋfə tə ci. Kə nyaahə ənji agyanəkii oo’i, daga Əntaŋfə ma’ə maŋgərəmə tə ci, kə kaɗeesəkə slənaakii ka Əntaŋfə. 11.5 ’Wat. 5.21-24.⁶Pooshi əndə ca kaɗeesəkə ka Əntaŋfə maɗa paa ci vii ka ci gooŋga. Maɗa ŋga’ə ka əndə nə əntsahənə aaɓii Əntaŋfə, tyasə see a vii ci gooŋga oo’i, davə nə Əntaŋfə; ca vii gooŋga oo’i, ma ənjitə ca alə tə ci, ka viinə nə ci ka tii shikwa.

⁷Putə ŋga vii gooŋga ŋga Nuuhu kapaa ci liminəkii ka saa’itə waɓi Əntaŋfə ka ci agyanə uushi’iitə na slənə. Taa ŋgahi paa ci nee ka uushi’iitsə də ginəkii, amma kə fii ci tə Əntaŋfə, ca ɗa kumbawala. Kumbawaləkii luupaa tə ci da ənji yaakii acii ma’inə. Də ha’ə ɓaarii ci oo’i, ma ənji *duuniya, bwayakii nə slənatii. Də ha’ə əsə ndzaa ci ka əndə gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə putə ŋga vii gooŋgaakii. 11.7 ’Wat. 6.13-22; Rooma 4.3; 1 Piita 3.20.

⁸Putə ŋga vii gooŋga ŋga Ibərahiima fii ci tə Əntaŋfə, waatoo saa’itə ’wii Əntaŋfə tə ci kaa ca maɗə, ca bwasee ka hanyinaakii, ca palə aanə hanyiitə nə Əntaŋfə a vii ka ci kaa ca ndzaa ka naakii. Taa ŋgahi paa ci shii hatə cii kəya dzə aadəvə, patə da ha’ə kə ma’i ci, ca bwasee ka hanyinatii, ca palə. 11.8 ’Wat. 12.1-2.⁹Putə ŋga vii gooŋgaakii ndzaa ci anə hanyiitə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ŋga viinə ka ci. Makə məshipətə əndə ndzaa ci asəkə kuvə kuvə’unə tii da i Isiyaaku da Yakubu, waatoo, slikərənaakii ətə ɗii Əntaŋfə ka tii aləkawalətsa. 11.9 ’Wat. 35.12,27.¹⁰Ma ndzaanə ŋga Ibərahiima ka məshipətə ənda, ka gəra maghənə vəraatə ghənyi Əntaŋfə, waatoo, vəraatə mbukya ənji ŋga’ə a gu’u, pooshi ka uulanə. 11.10 13.14.

¹¹Putə ŋga vii gooŋga ŋga Ibərahiima upaa ci pawa, dagyanə ci kə uugi iirənə. Ma Saraatu minaakii boo, masaawa nə ki. Patə da ha’ə, kə vii ci gooŋga tantanyi oo’i, ka mbu’utəginə nə Əntaŋfə də aləkawalaakii. 11.11 ’Wat. 17.19; 18.11-14; 21.2; Rooma 4.19-20.¹²Ma Ibərahiima, uushi rəŋwə da mantəkii nə ci ka ətə saa’i acii iirənə. Amma dashikii rəŋwə dyaŋə kə ndzaa jijinyinaakii makə tikisa agintaŋfə də laŋənə, makə mandzənə a gəərə də laŋənə əsə. 11.12 ’Wat. 15.5.

¹³Ma ənjitsə patə, agi vii gooŋgatii məəki tii. Ma tii ka nətii, pooshi tii upaa uushi’iitə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ŋga viinə ka ənja. Amma makə caamə tii dzaɗə, təya nee ka uushi’inəkii, kə ɗii tii maŋushinə. Kə luuvə tii paŋgəraŋə oo’i, mu’uminə nə tii ganə asəkə duuniyana. 11.13 11.9; 13.14; ’Wat. 23.4; 47.9; Jab. 39.13.¹⁴Ma ənji ɗa tsarə waɓəətsa, kə ɓaarii tii paŋgəraŋə oo’i, hanyinə ŋga natii nə ci təya alə. ¹⁵Paa tii agi buurə hanyiitə shi tii anəkii ma’ə. Maci ma’ə tii agi buurənə anəkii, kaɗa kə nee tii ka rəgwa, təya ənə aadəvə. ¹⁶Amma agi kanə nə tii nə ka hatə palee, waatoo, hatə ŋga Əntaŋfə dagyə. Ci ɗii pooshi Əntaŋfə ka ayinə putə ŋga ndzaanaakii ka Əntaŋfwatii, acii kə haɗapaa ci ka tii də ha. 11.16 13.14; Shig. 3.6; Mat. 22.32.

¹⁷Putə ŋga vii gooŋga ŋga Ibərahiima luuvə ci ɗa sataka ka Əntaŋfə də uuzənaakii rəŋwə dyaŋə Isiyaaku saa’itə tiɓə Əntaŋfə tə ci. Kə luuvə ci ɗanə ha’ə taa ŋgahi agyanə uuzəətsə rəŋwə dyaŋə shi Əntaŋfə a ɗii aləkawalə ka ci 11.17-18 ’Wat. 21.12; 22.1-14; Yak. 2.21.¹⁸oo’i, “Dashi Isiyaaku nə jijinyinaaku a shigi.” ¹⁹Ma Ibərahiima, kə vii ci gooŋga oo’i, tə’i Əntaŋfə da baawəɗa ŋga maɗeenə ka əndə agi maməətə ənja. Acii ha’ə, ma Isiyaaku, kə ənyi Ibərahiima ka ŋgərənə tə ci makə əndətə ma’i agi maməətə ənja. 11.19 Rooma 4.17.

²⁰Vii gooŋgaanə ŋga Isiyaaku kavə tə ci ka ɗa barəkaanə ka manjeevənaakii Yakubu tii da Isəwa. 11.20 ’Wat. 27.27-29,39-40.

²¹Vii gooŋgaanə əsə kavə tə Yakubu ka ɗa barəkaanə ka manjeevənə ŋga Yusufu bəra’i ətsə ci kədəhə ka əntənə. Ma saa’ita, agyanə shakwataakii gwaŋaanə ci ka paslənə tə Əntaŋfə. 11.21 ’Wat. 47.31–48.20.

²²Putə ŋga vii gooŋgaanə ŋga Yusufu əsə, ətsə ci kədəhə ka əntənə, waɓi ci agyanə ma’yanə ŋga ənji *Isərayiila satii anə hanyinə ŋga Misəra. Kə waɓi ci əsə makə sətə nə təya ɗa də waakii. 11.22 ’Wat. 50.24-25; Shig. 13.19.

²³Putə ŋga vii gooŋga ŋga i dii tii da məci Muusa, makə pwayi tii tə ci, kə umbee tii ka ci ŋga ləgiɗə makkə. Acii kə nee tii, ma uuzənəkii, dagwa ka shaŋə, wata paa tii ŋgwali acii taŋəgi bariya ŋga ŋwaŋwə *Fəriauna. 11.23 Shig. 1.22; 2.2.

²⁴Putə ŋga vii gooŋga ŋga Muusa əsə, makə girə ci, kə naanagi ci ka luuvənə ənjə a ’wa tə ci uuzənə ŋga kwatama uuzənə ŋga ŋwaŋwa. 11.24 Shig. 2.10-12.²⁵Kə ta’i ci sa ciɓə tii da ənji ŋga Əntaŋfə palee ka ndzaanə ŋga uundzə saa’i ka maka ma’yanə agi slənə bwaya uushi’inə. ²⁶Kə luuvə ci dzaananə tə ci putə ŋga Aləmasiihu. Gəɗə sa ciɓəkii ka ci acii fəɗə patənə ŋga gəna ŋga hanyinə ŋga Misəra. Acii kə kii ci nəkii agyanə shikwatə nii kəya upaa aakəŋwa. 11.26 12.2; 13.13.

²⁷Putə ŋga vii gooŋgaakii ma’i ci, ca bwasee ka hanyinə ŋga Misəra. Ma palənaakii, əntaa ŋgwalənə ŋgwali ci acii ɓəzənə ŋga səkə ŋga ŋwaŋwə ŋga Misəra. Kə kəŋə ci ndihə ndihə, ca palə, makə agi neenə nə ci ka Əndətə pooshi ənji ka neenə ka ci də ginə. 11.27 Shig. 2.15; 12.41.²⁸Putə ŋga vii gooŋgaakii əsə kii ci kumənə ətə ci ənjə a ’wa *Pasəka, ca ba ka ənji Isərayiila kaa təya miicivə idənə aashi mayinyinatii, acii ga malaa’ikatə ca ɓəələ təkəŋwatə manjeevənə a ɓəələgi da i natii. 11.28 Shig. 12.1-14.

²⁹Putə ŋga vii gooŋga ŋga ənji Isərayiila taŋəgi tii gəərətə ci ənjə a ’wa “Madizə Gəərə”, təya wii anə mahuurə hanyinə makə pooshi ma’inə sha nji davə a gəərə. Amma makə ɗii ənji Misəra gazhi’waanə ŋga taŋənə tə gəərəkii, wata ma’inə a ndagi tə tii patə. 11.29 Shig. 14.21-29.

³⁰Putə ŋga vii gooŋga ŋga ənji Isərayiila əsə uulii mahwalə ŋga vəranə ŋga Yarikoo, saa’itə ɗii tii baanə məɗəfə ka zaawanə də mahwalakii, see də makə uulii. 11.30 Jasə. 6.12-21.

³¹Putə ŋga vii gooŋga ŋga badawa ŋga miitə ɗii ləmətə Rahabə mbərə’i ki acii əntənə; waatoo ka saa’itə məəki ənjitə pooshi ka fanə tə Əntaŋfə. Acii ma kya, kə shi kya liwə mu’uminə ənji *Isərayiila ətə sha gi ka təərətə hanyinəkii, kya kapaa tə tii gatə asii. 11.31 Jasə. 2.11-12; 6.21-25; Mat. 1.5; Yak. 2.25.

³²Yoo, iitə daa, a dzə nyi aakəŋwa də baabanə tə tii kwa? Pooshi saa’i ma’ə ŋga waɓənə agyanə i Gidiyanə da Barakə da Saməsənə da Jafətə da Dawuda da Samuyila da patənə ŋga anabiitə nja baaba waɓənə ŋga Əntaŋfə. 11.32 M.Gəŋw. 6.11–8.32; 4.6–5.31; 13.2–16.31; 11.1–12.7; 1 Sam. 16.1ca’ə ka 1 Meem. 2.11; 1 Sam. 1.1–25.1.³³Putə ŋga vii gooŋgatii paapii tii da hara hanyinə, təya jaala agyanətii patə əsə. Də gooŋgaanə slənyi tii. Ma uushi’iitə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ŋga viinə ka tii əsə, kə upaa tii. Kə paa’əgi tii ma ŋga livarənyinə putə ŋga vii gooŋgatii. 11.33 M.Gəŋw. 14.6-7; 1 Sam. 17.34-36; Dan. 6.1-27.³⁴Kə ɓəələgi tii gunə ca hənə gərə gəra, kə mbərə’i tii agi panə, pooshi uushi uree ka tii. Taa ŋgahi maməətəkii nji shishinətii, amma ma ka muudinə, kə ənyi shishinətii ka upaa ŋgeerənə, təya ənəgi ka ŋguyirə panə ka shaŋə, təya laakəənə ənji daawaanatii. 11.34 Dan. 3.23-25.³⁵Putə ŋga vii gooŋga ŋga ənji əsə ənyi duurənyinə ŋga hara makinə ka maɗənə dagi wa. 11.35 1 Meem. 17.17-24; 2 Meem. 4.18-37.

Ma hara ənja, kə ciɓə tii ka shaŋə, ha’ə maa, kə məəki tii. Kə naanagi tii ka luuvə kaareenə ka Əntaŋfə kaa ənjə a bwasee ka tii. Ma ɗii tii ha’ə, acii kə kii tii nə ŋga ənənə ka maɗənə da i əpinə ətə matahukii. ³⁶Kə sii hara ənji ciɓə ka shaŋə; ənjə a ŋusə tə tii, ənjə a fəslə tə tii, ənjə a aanəgi tə tii, ənjə a paa’əgi tə tii a furəshina. 11.36 Irim. 20.2; 37.15.³⁷Ma hara ənja, kə kaalii ənji tə tii də faariinə ka wa. Hara ənji əsə, kə taakee ənji ka shishinətii gədzalə bəra’i. Hara ənji, kə ɓəəli ənji tə tii də ŋgila purəŋanə. Hara ənji əsə, maaghiinə nə tii, kuvə’unə ŋga bagiinə da uuhinə nə sə ŋga umbee də purəkinatii. Kə ciɓee ənji ka tii ka shaŋə. 11.37 2 Haba. 24.21.³⁸Ma ənjitsə kamə, agi bilinə nji təya wiigi’i i agi giŋunyinə. Asəkə ɓurəhənyinə da gu’unyinə njii təya babaanə. Mambu’umə duuniya bahə ndzaanatii davə. 11.38 1 Sam. 13.6.

³⁹Ma ənjitsə patə, kə vii tii ka Əntaŋfə gooŋga, kə kaɗeesəkə tii ka ci, amma patə da ha’ə pooshi tii upaa uushi’iitə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ŋga viinə ka ənja. ⁴⁰Acii ma Əntaŋfə, kaamə da tii ɗəkəpaa ci matahu uushi. Ma agi hiimaakii, ka fəɗənə nə ci taamə da tii, paa ci ka geeginə ka tii mambu’ukii bahə ndzaanə aɓiikii yadə amə.

Əntaŋfə Dəsənaamə

¹Ma amə, makə ɗii ci tə’i seedawanyinə ha’ə laŋə ca tsaamə taamə, bwasee amə ka patənə ŋga uushi’iitə ca səkəpaa taamə da ’waslyakəənə ənə pooshi ka moonə ca kapaa taamə. Kəŋaanaamə ndihə ndihə, ama dzə aakəŋwa də taabiɗəwa ənə akəŋwacii amə. 12.1 1 Koor. 9.24.²Kaama ginaamə ka tsaamənə tə Yeesu tanə. Ma ca, ci nə slərəginə ŋga vii gooŋga gaamə, ’watəginə ka təkəŋwanə ca’ə ka muudinə. Kə luuvə ci kaa ca əntə ashi ənfwa, paa ci nee ka əntənəkii makə sə ŋga ayinə. Ma ɗii ci ha’ə, kaa ca shii upaa mooɗasəkə ətə ɗəkəpaa Əntaŋfə ka ci. Acii ha’ə, dasə nə ci əndzə’i da ciizəma dəgələ *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə. 12.2 2.10; 8.1.

³Buurətəmə ŋga’ə tə Yeesu: kə luuvə ci kaa ca sa ciɓə acii ma’waslyakə ənja. Buurətəmə agyanəkii, acii ga shishinuunə a əntəgi, una bwasee dəŋwa’ə. ⁴Ma agi paatsə cuuna pa da ’waslyakəənə, weewee agi panə nuunə, amma ma’ə panəkii mambu’umə bahə ɓəələnə tuunə. ⁵Acii ha’ə, ma waɓəətə shi Əntaŋfə bii koonə ka tsakə koonə də ŋgeerənə, oo’i manjeevənaakii nuunə, ga ca zaanə koonə. Kə bii ci, 12.5-6 Waɓ. 3.11-12; Səniinə 3.19.

“Uuzənaakya, maɗa kə dzyalə Slandanə tə hə,

kapaa liminəku, ha fatə,

ga dzalənəkii a ɓələgi shishinəku əsə.

⁶Tə əndətə ci Əntaŋfə a uuɗə cii kəya dzalə.

Tə ənjitə ŋgirə ci ka manjeevənaakii,

tə tii cii kəya fəslə əsə.”

⁷Acii ha’ə, sə’watəmə patənə ŋga dzaləətə ca la tuunə. Də dzalənəkii ci Əntaŋfə a ɓaarii koonə oo’i, manjeevənaakii nuunə. Ya saŋə tə’i uuzənə pooshi dii ka dzalənə tə ci maɗa ɗii ci ’waslyakəənə kwa? 12.7 Dzək. 8.5.⁸Maɗa pooshi unə agi luu dzalənə makə sətə ci hara ənjə a luu, ci ca ɓaarii ətsə mazaguyinə nuunə, əntaa manjeevənaakii. ⁹Ma ənjitə pwayi taamə, agi dzalənə nə tii taamə, agi fanə naamə tə tii əsə. Acii ha’ə, ka ɗanə ŋga’ə maɗa fii amə ha’ə tə Dəsənaamə ətə dagyə, kaama shii upaa əpinə. ¹⁰Ma ənjitə pwayi taamə, kə dzyalə tii taamə ŋga uundzə saa’i tanə, makə sətə kaɗeesəkə ka tii. Amma ma Əntaŋfə, ma dzalənaakii taamə, ka shii tsakənə taamə, kaama ndzaanə malaaɓakii makə naakii. 12.10 Mat. 5.48; Rooma 5.2; Yak. 3.17.¹¹Ma saa’itə ci dzalənə a la taamə, agi ŋgərənə naamə tə ci ka uushi ŋga maɓətə səka, əntaa sə ŋga mooɗasəka. Amma ma na uudəpaa ba’ə, ka ndzaanə nə dzalənəkii ka sə ŋga mooɗasəka. Ma ənjitə luuvə kapaa liminə ka fanə, ka kavənə nə ci tə tii ka slənə dagwa uushi, təya ndzaanə agi jamənə. 12.11 12.14; Yak. 3.17-18.

Wazənə agyanə kaaree ka pwapoonə ŋga Əntaŋfə

¹²Yoo, wa ciinuunə a ənə ka ndzaanə da ŋgeerənə. Ha’ə nə iduunə əsə, wa ca ənə ka ndzaanə ndalə. 12.12 Isaa. 35.3.¹³Dəmə aakəŋwa də wiinə asəkə ŋunyi rəgwa, acii ga ənjitə ca ədərə a tsakə ’urəŋgaslənə, təya təkuree ka mbəɗənə dəŋwa’ə. 12.13 Waɓ. 4.26.

¹⁴Ɗamə gazhi’waanə koona shii ndzaanə agi jamənə da patənə ŋga ənja. Ɗaamə gazhi’waanə ŋga ndzaanə malaaɓakii əsə, acii pooshi əndə ca nee ka Əntaŋfə shaŋə maɗaamə ci kə ndzaanə ha’ə. 12.14 12.11; Jab. 34.15; 1 Koor. 7.15.¹⁵Ɗamə haŋkala acii ga əndə a ŋusləgi agyanə pwapoonə ŋga Əntaŋfə. Ha’ə əsə, ɗamə haŋkala acii goona ndzaanə makə maŋgərəkiki uushi ətə ca zhi’wee ka hara uushi’inə ŋgərəkiki. Tsarə ŋga ənjitsə ca kavə hara ənji aagi bwaya ndzaanə, ca saawee ka ndzaanə ŋga ənji laŋə. 12.15 Dzək. 29.17; Gal. 1.6.¹⁶Ɗamə haŋkala acii ga əndə a slənyi ajijinəənə, taa bərapaanə tə Əntaŋfə, makə sətə shi Isəwa ɗii. Ma ca, putə ŋga zəmə rəŋwə tanə bwasee ci ka gawuunaakii ka madzəgaakii. 12.16 ’Wat. 25.29-34.¹⁷Kə shii unə, ma daaba’əkii, makə mwayi ci kaa dii ɗa ka ci barəkaanə, kə kaaree dii ka ci, acii paa ci upaa rəgwa ŋga baanə ka Əntaŋfə. Taa ŋgahi da kiinə agikii ali ci ɗa ka ci barəkaanəkii, patə da ha’ə paa ci upanə. 12.17 ’Wat. 27.30-40.

¹⁸Ma una, əntaa makə ŋga ənji Isərayiila nuunə. Ma təya, kə əncahə tii aaɓii sətə ci ənjə a təɓətə də ciinə, waatoo aatsa giŋwə ŋga Siina. Ma davə, kə hənyi gunə gərə gəra, kə ɗii mandə vəɗə dəgwamə, kə ɗii mədaŋkaya əsə. 12.18-19 Shig. 19.16-22; 20.18-21.¹⁹Təya fa ədə uutəma, təya fa waɓənə ŋga ənda. Makə fii tii waɓənəkii, kə ŋgwali tii, təya kədii, əŋki tii, ga əndəkii a ənə ka waɓənə ka tii ma’ə. ²⁰Ma waɓənəkii, kə palee ka ŋgeeriitii, acii kə bii ci, “Taa mi patə təɓətə giŋuna, taa daba maa, wa ənjə a kaalatə tə ci də faariinə ka wa.” 12.20 Shig. 19.12-13.²¹Ma uushi’iitə nee tii gatə, kə ŋgwalee ka tii ka shaŋə. Muusa də naakii nə maa, kə bii ci, “Agi udzənə nə shishinəki, kə ŋgwali nyi.”

²²Amma ma unə, kə uugi unə mbu’yanə aaɓii giŋwə ŋga *Sihiyoona. Asəkə vəranə ŋga Əntaŋfə Əndə vii əpinə nuunə, waatoo Urusaliima ŋga dagyə. Ma dava, tə’i malaa’ikanyinə, pooshi ɓaanatənə acii laŋənə. 12.22 13.14; Gal. 4.26; Səniinə 5.11; 21.2.²³Kə mbu’yuunə aagi dza də nə də maŋushinə ŋga təkəŋwatə manjeevənə, waatoo, ənjitə ɗii ləmətii manaahəkii dagyə. Kə mbu’yuunə aakəŋwacii Əntaŋfə mala gəŋwanə ŋga patənə ŋga ənja. Kə mbu’yuunə aagi ma’yanyinə ŋga ənjitə nja slənə gooŋgaanə, waatoo, ənjitə geegi Əntaŋfə ka tii mambu’ukii. 12.23 Luka 10.20.²⁴Kə mbu’yuunə aaɓii Yeesu, əndə rəgwa ŋga kura aləkawalətə ahada Əntaŋfə da ənja. Kə mbu’yuunə əsə aaɓii idənətə miicivə ənja. Ma idənətsa, matahu uushi waɓi ci, əntaa makə sətə waɓi idənə ŋga Habiila. 12.24 8.6; 9.12; Habiila: ’Wat. 4.10.

²⁵Ɗaamə haŋkala ɗii, gaama naanagi ka fa sətə ci Əntaŋfə a ba kaamə. Ma ənjitə naanagi ka fa waɓənə ŋga əndətə nja baaba waɓənə asəkə duuniya, paa tii mbərə’ya. Makə ɗii ci ha’ə, iitiitə ɗii upaa naamə rəgwa ŋga mbərəɗənə, maɗa təkuree amə ka fa waɓənə ŋga əndətə ca waɓya kaamə dadagya? 12.25 6.4-6; 8.1; Shig. 20.22.²⁶Ma ŋga ŋukə, kə shi uurakii a udzətə duuniya. Amma ma ŋga əna, kə ɗii ci aləkawalə oo’i, “Ma’ə nyi ka ənənə ka gaŋgəzətə duuniya patə da dadagyə.” 12.26 Shig. 19.18; Hag. 2.6,21.²⁷Ma waɓəətsə bii ci, “Ma’ə nyi ka ənənə”, ci ca ɓaarii oo’i, ma uushi’iitə tagii ci, ka gaŋgəzətənə nə ci, ca fəɗəgi, kaa uushi’iitə pooshi ka gaŋgəzənə a ənəgi tii daanətii.

²⁸Acii ha’ə, see a kuyirii amə, acii kə upaa amə ŋwaŋuunə, waatoo, ŋwaŋuutə pooshi ka gaŋgəzənə. Də ha’ə əsə, paslaamə tə Əntaŋfə ka rəgwatə kaɗeesəkə ka ci, ama ŋgwalə tə ci, ama gərə’u ka ci. 12.28 13.14.²⁹Acii ma Əntaŋfə gaamə, makə gunə nə ci ətə ca zamagi də uushi’inə dza’ə. 12.29 Dzək. 4.24.

Ndzaatə ca kaɗeesəkə ka Əntaŋfə

¹Dəmə aakəŋwa də uuɗəshinə ahadoonə makə ɗii ci ndzəkəŋushi’inə nuunə agi nə’unə tə Aləmasiihu. 13.1 6.10; 10.24; 13.16; 1 Piita 1.22.²Ga luu mu’uminə a zaanə koonə. Acii tə’i hara ənji liwə mu’uminə ha’ə, asee paa tii shii oo’i, ma mu’uminəkii, malaa’ikanyinə nə tii. 13.2 ’Wat. 18.1-8; 19.1-3; Ayb. 31.32; Rooma 12.13; 1 Tim. 3.2; 5.10; 1 Piita 4.9; 3 Yooh. 8.³Buurətəmə tə ənjitə a furəshina, una ŋgərə makə ka hakii nuunə. Buurətəmə tə ənjitə ca sa ciɓə əsə, acii ənji shiŋkinə nə tii makə noonə. Tsakəmə tə tii. 13.3 10.34; Mat. 25.36.

⁴Taa wu patə, wa ca nee ka məghərəvənə ŋga ŋgərəshinə. Wa gooŋgaanə a ndzaanə ahada ŋgurə tii da minaakii. Kadə nə Əntaŋfə a lagi gəŋwanə ka ənjitə ca ɗa bwaya ndzaanə agi ŋgərəshinə da ka ma’aləhiinyinə. 13.4 1 Koor. 7.2-4; 1 Tees. 4.3-8.

⁵Goona ka hiima goonə ka uuɗə gəna, amma ɗamə mooɗasəkə ŋga sətə upaa unə tanə. Acii Əntaŋfə də nəkii bii, “Paa nyi ka bwaseenə ka hə shaŋə. Ka tsakənə nə nyi tə hə taa guci patə.” 13.5 Dzək. 31.6,8; Fil. 4.11-12; 1 Tim. 6.7-10.⁶Acii ha’ə, wa taa wu ahadoonə a bagi furəŋə oo’i, 13.6 Jab. 118.6.

“Əntaŋfə nə əndə tsakənə tə nyi,

paa nyi ka ŋgwalənə shaŋə.

Mi saŋə ɗatə nə əndə shiŋkinə də nya?”

⁷Buurətəmə tə matakəŋwanyinə goonə ŋga ŋukə ətə nja baaba koonə waɓənə ŋga Əntaŋfə. Buurətəmə ŋga’ə tə ndzaanatii, makə sətə ɗii tii gazhi’waanə ca’ə ka saa’itə məəki tii agi vii gooŋgatii. Nə’utəmə dərəpatii. 13.7 6.12; 1 Koor. 4.16.⁸Makə sətə nji Yeesu ŋga mbəɗə, ha’ə nə ci ənshinə, ha’ə nə ci ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə əsə. ⁹Goona luuvə kaa hara ənjə a ŋusləgi duunə də kura dzəgunənyinə kama kama. Waatoo, maɗa kə kii ənji koonə bariya agyanə zəma, goona luuvə, acii pooshi bwatyakii. Shiimə oo’i, pwapoonə ŋga Əntaŋfə ca kavə tuunə ka ndzaanə ndihə ndihə, əntaa bariyanyinə ŋga zəma. 13.9 Rooma 14.2; Kwal. 2.20-22; 1 Tim. 4.3.

¹⁰Ma ŋga əna, tə’i kura ha ŋga ɗa sataka ətə caama upaa bwatya davə. Ma limanyinə ŋga Yahudiinə, pooshi tii ka upaa bwatya davə shaŋə. ¹¹Ma dabiitə ci gawə ŋga limanyinə a kəla idənatii, ca kərə aasəkə Hatə palee də Laaɓanə ka ɗa də sataka putə ŋga ’waslyakəənə, hənəginə hənəginə ənji dabanyinəkii aba’ə vəranə. 13.11 9.7; Leew. 16.27.¹²Ha’ə ɗii nə Yeesu əsə, aba’ə vəranə əŋki ci. Ma ɗii ci ha’ə, kaa ca shii laaɓagi ənji də idənaakii saakii. 13.12-13 11.26; Mat. 27.31-33.¹³Acii ha’ə, dzaamə da i amə atsakii aaba’ə vəranə, kaama dzə ka sə’wagi dzaananə putaakii. ¹⁴Acii, ma ganə a duuniya, pooshi vəranə gaamə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Ka alə vəraatə na shi naamə. 13.14 11.9-10,13,16; 12.22,28; Fil. 3.20; 2 Koor. 5.6; 1 Piita 2.11; Səniinə 21.2.

¹⁵Dəlaamə də Əntaŋfə taa guci patə dacii Yeesu. Ci nə satakatə caama vii ka ci naamə. Waatoo, dəlanə də ci, ama ɗuunətə ləməkii taa da patə. 13.15 Af. 5.19-20; Jab. 50.14,23.¹⁶Ga ca zaanə koonə nə ɗa ŋga’əənə ka hara ənji, una slənəshi də uushi’inə goonə. Acii tsarə ŋga satakatsə kaɗeesəkə ka Əntaŋfə. 13.16 Gal. 6.10; Fil. 4.18.

¹⁷Famə tə matakəŋwanyinə goonə, həətəpaamə noonə nə akəŋwaciitii, acii taa guci patə ha’ə nə tii ka ɗa gazhi’waanə ŋga nəhə əpinə goonə, tii na dzə ka ba slənatii ka Əntaŋfə əsə. Famə tə tii kaa təya shii ɗa slənatii də mooɗasəka, əntaa də maɓətəsəka, acii pooshi uushi nuuna upaa agi ɓəzee ka səkətii. 13.17 Əzaki. 3.17; Slənə 20.28-31; 1 Koor. 16.16.

¹⁸Dəmə aakəŋwa də ɗa də’wa ka putə geenə. Acii kə shii inə, kə ɗii inə patənə ŋga sətə diɓə ina ɗa. Ŋga’ə keenə nə slənətə patənə ŋga sətə ndzaanə dagwakii. 13.18 10.22; Rooma 15.30; 2 Koor. 1.12; Slənə 24.16.¹⁹Agi kədiinə nə nyi acii unə əsə koona ɗa də’wa ka putaaki, kaa Əntaŋfə a ɗa ka nyi rəgwa ŋga ənənə aaɓii unə.

Də’wa ŋga pa’apaaginə

²⁰Ma Əntaŋfə, Əndə kira ndzaanə jamə nə ci. Ci maɗee ka Yeesu Slandanaamə agi maməətə ənja, ca kavə tə ci ka maɗuunə magəra ŋga bagiinə, waatoo amə, putə ŋga idənaakii ətə əjigi ci ka puta gaamə. Idənəkii geegi ka aləkawalətə ɗii ci kaamə, kaa ca ndzaanə da ŋgeerənə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 13.20 ndzaanə jamə: 12.14; Rooma 5.1; 2 Koor. 13.11; aləkawalə: 8.6; idənaakii: 9.12.²¹Wa ca dzatəgi koonə də patənə ŋga dagwa uushi’iitə dəɓee una upaa, koona shii ɗa sətə cii kəya uuɗə. Wa ca ɗa sətə kaɗeesəkə ka ci ashaamə əsə, dacii Yeesu Aləmasiihu. Naakii nə ŋwaŋuunə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. *Aamiina. 13.21 Af. 2.10; Fil. 2.12-13.

Muudinə ŋga waɓənə

²²Ndzəkəŋushi’inəkya, ma ləkaləkatənə nyaahə nyi koonə, ka shii tsakənə duunə. Agi kədiinə nə nyi acii unə, kapaamə liminuunə ŋga’ə ka fa waɓəətsa. Acii ma ləkaləkatəna, gusə. ²³Ma ndzəkəŋushi’inaamə Timooti, ŋga’ə ka nyi una shii oo’i, kə kyapaa ənji tə ci a furəshina. Maɗa kə shi ci aaɓiiki kwakwatə, ina da ci na dzə aahoonə. 13.23 Timooti: 1 Koor. 4.17.

²⁴Nəəhəpaamə ka nyi tə patənə ŋga matakəŋwanyinə goonə da patənə ŋga ənji ŋga Əntaŋfə. Ma ndzəkəŋushi’inaamə ənji nə’unə ənə shi daga də Italiya, agi nəəhəpaanə nə tii tuunə.

²⁵Wa Əntaŋfə a ɗa koonə pwapoonə patə. *Aamiina.