Afisa

Ləkaləkatə ŋga Bulusə ka ənji

Afisa

¹Wiinə ləkaləkatə ca dzə daciiki Bulusə. Masləkee əndə ŋga Yeesu *Aləmasiihu nə nyi makə sətə mwayi Əntaŋfə. Agi nəhəpaanə nə nyi tuunə ənji ŋga Əntaŋfə də Afisa, ənji gooŋga putə ŋga ləɓənə goonə da Yeesu Aləmasiihu. 1.1 masləkee əndə: Gal. 1.1; Afisa: Slənə 18.19-21; 19.1.²Wa Əntaŋfə Dəsənaamə da Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu a ɗa koonə pwapoonə, təya vii koonə ndzaanə jamə.

Barəkaanə ŋga Əntaŋfə ka ənjaakii

³Dəlaamə də Əntaŋfə Dii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu! Acii kə pukyagərə ci kaamə barəkaanə ka shaŋə aasəkə mooɗəfaamə agi ləɓənə gaamə da Aləmasiihu. 1.3 2.6; 2 Koor. 1.3.⁴Daga Əntaŋfə ma’ə matagamə duuniya maa, ta’i ci taamə kaama ndzaanə ka naakii dagi ləɓənə gaamə da Aləmasiihu. Ma ta’i ci taamə, kaama shii ndzaanə malaaɓakii akəŋwaciikii yadə idəpaa uushi ashaamə. 1.4 5.27; Yooh. 15.16; 17.24; 2 Tees. 2.13.⁵Putə ŋga uuɗənaakii taamə, kə kavə ci taamə kaama ndzaanə ka manjeevənaakii dacii Yeesu Aləmasiihu, makə sətə ɗii ci aniya ŋga ɗanə. 1.5 Yooh. 1.12.⁶Dəlaamə də ci putə ŋga maɗuunə pwapootsaakii, waatoo putə ŋga viitə vii ci kaamə ŋga zaɓə dacii mooɗə Uuzənaakii! 1.6 Mat. 3.17; Rooma 5.2; Kwal. 1.13.⁷Də idənə ŋga Uuzənaakii upaa amə pərapaanə. Waatoo, kə upaa amə tifyaginə ŋga ’waslyakəənə gaamə. Maɗuunəkii ka shaŋə nə pwapoonə ŋga Əntaŋfə! 1.7 pərəpaanə: Kwal. 1.13-14; idəna: Rooma 3.25-26; 1 Koor. 10.16; Af. 2.13; Kwal. 1.20; 1 Yooh. 5.7; Ibər. 8.6; pwapoonə: Af. 2.7.⁸Laŋə ɗii ci kaamə də patənə ŋga shiinaakii da mbeenaakii. ⁹Də shiinaakii ɗii Əntaŋfə sətə ɗii ci aniya ŋga ɗanə, kə ɓaarii ci kaamə ma’umbee aniyaakii, waatoo ətə ɗii ci aniya ŋga mbu’utəginə dacii Aləmasiihu. 1.9-10 1.22; Kwal. 1.16,20.¹⁰Ka mbu’utəginə nə ci də aniyaakii maɗa mbu’ya saa’ikii, kaa ca shii dzatəgi də patənə ŋga uushi’inə ka hakii patə, uushi’iitə dadagyə da ənə ganə a duuniya patə, Aləmasiihu a ndzaanə ka gawa.

¹¹Agi slənənə nə patənə ŋga uushi’inə makə sətə mwayi Əntaŋfə. Ci ta’i taamə, kaama ndzaanə ka ənjaakii agi ləɓənə gaamə da Aləmasiihu. Ma ətsə patə, putə ŋga moonaakii, makə sətə ɗii ci aniya daga ka ’watəginə. 1.11 1.4; Rooma 8.28-29.¹²Ma inə ənə ndzaanə ka təkəŋwanə ŋga ka nə ka Aləmasiihu ɗiya, a dəleenə də ɗuunuunə ŋga Əntaŋfə. ¹³Ma unə əsə, makə fii unə tə tantanyitə habara, waatoo, Ŋunyi Habara ənə kira koonə luupaanə, kə vii unə gooŋga ka Aləmasiihu. Wata Əntaŋfə a ɗavə sagidaakii aashuunə də vii koonə Malaaɓa Ma’yanə ətə ɗii ci aləkawalə ŋga viinə. 1.13 4.30; 2 Koor. 1.22; Kwal. 1.5.¹⁴Putə ŋga upaanə gaamə tə Ma’yanə ŋga Əntaŋfə, ci ca ɓaarii kaamə paŋgəraŋə oo’i, ka upaanə naamə sətə ɗii ci aləkawalə ŋga viinə ka ənjaakii. Ətsə ɓaarii kaamə əsə oo’i, ka viinə nə Əntaŋfə dimwaanə ka ənjaakii. Dəlaamə də ɗuunuunaakii! 1.14 2 Koor. 1.22.

Də’wa ŋga Bulusə kaa ənjə a shii ŋgeerənə ŋga Əntaŋfə

¹⁵Putə ŋga ətsə ha’ə ɗiya, agi kuyiriinə nə nyi tə Əntaŋfə, acii kə fii nyi habara ŋga vii gooŋga goonə ka Slandanə Yeesu, da makə sətə cuuna uuɗə tə patənə ŋga ənji ŋga Əntaŋfə. ¹⁶Paa nyi bədii agi kuyiriinə tə Əntaŋfə putə goonə, nya buurətə tuunə agi də’waaki, 1.16 Kwal. 1.3.¹⁷nya kədii acii Əntaŋfə ŋga Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu, waatoo, maɗuunə Dəsənaamə dagyə, kaa ca vii koonə Ma’yanaakii ətə ca kavə tuunə ka ndzaanə macicirəkii, ca ɓaarəgi koonə gooŋgaanə ŋga Əntaŋfə, koona shii tə ci. 1.17 5.17; Waɓ. 2.6; Kwal. 1.9-10.¹⁸Agi kədiinə nə nyi kaa nuunə a shii ŋunənə, una nee ka ɓərənaakii, koona shii taa mi nə kanətə ’wii ci tuunə ka ci. Ŋga’ə ka nyi əsə koona shii taa mi nə maɗuunə barəkaanaakii ətə ɗii ci aləkawalə ŋga viinə ka ənjaakii; 1.18 4.4; Kwal. 1.12.¹⁹una shii taa iitə nə laŋənə ŋga ŋgeerənaakii ashaamə ənə vii gooŋga. Ma ŋgeerənaakii ənə ca slənə ashaamə, mbərə mbərə nə ci da ŋgeeriitə 1.19-20 2 Koor. 13.4; Kwal. 2.12.²⁰slənyigi ci saa’itə maɗee ci ka Aləmasiihu agi maməətə ənja, ca ndzanee ka ci dagyə da ciizəmakii. 1.20 Slənə 2.33; Kwal. 3.1.²¹Ma dagyə, Aləmasiihu ca ɗa ŋwaŋuunə agyanə patənə ŋga uushi’iitə agintaŋfə da i əpinə amatii, taa iitə nə baawəɗatii patə. Kə palee məghərəvənə ŋga ləməkii ka taa ŋgutə ləmə ganə a duuniya, da duuniyatə na shi aakəŋwa patə. 1.21 6.12; Rooma 8.38; Gal. 4.8-9; Kwal. 1.13,16,20; 2.9-10,15,20.²²Patənə ŋga uushi’inə, kə kavə Əntaŋfə kaa təya ndzaanə atsaa səɗə Aləmasiihu, ca ndzaanə ka Slandanə ŋga patənə ŋga uushi’inə. Tə ci kavə Əntaŋfə ka ndzaanə ka nə ŋga Ikəliisiya. 1.22 1.10; 4.15; 5.23; Jab. 8.7; Kwal. 1.18; 2.19.²³Ma Ikəliisiya, shishinə ŋga Aləmasiihu nə ci. Kə ndzaa ci manakii pasə də ndilə ndilətə ndzaanaakii. Ma Aləmasiihu, ci ca mbu’utəgi də patənə ŋga uushi’inə. 1.23 2.14,16,18; 4.1-16,25; 5.30; 1 Koor. 12.4-11,27; Kwal. 2.19; 3.15; manakii pasə: 3.19; 4.10.

Ənənə ka upaa kura əpinə

¹Ma ŋga ŋukə, maməətəkii njuunə asəkə ədzəmuunə putə ŋga ghatə fanə goonə tə Əntaŋfə da ’waslyakəənə goonə. 2.1 2.5.²Ma ka saa’ikii, kə nyi’uunə bwaya rəgwa ŋga *duuniya, una nə’u ŋwaŋwə ŋga ginaajinyinə asəkəntaŋfə, ci ca tsəku ənjitə pooshi ka fanə tə Əntaŋfə. 2.2 6.12; Yooh. 12.31; 14.30; Slənə 26.18; 1 Yooh. 2.16.³Patənə gaamə, ha’ə makə ətsə njaamə ahadatii, ama ndzaanə makə sətə kaɗeesəkə kaamə, ama slənə sətə kaɗeesəkə ka shishinaamə, makə sətə mwayi amə. Amə maa, ka gəgərənə naamə maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə makə ŋga hara ənji duuniya. 2.3 5.6,8; Rooma 1.28; Kwal. 3.6.

⁴Amma laŋə nə Əntaŋfə agi nəhə təgunuunə ŋga ənja. Laŋə ka dərəva əsə uu’i ci taamə. 2.4 Rooma 8.39; 9.16; Yak. 5.11.⁵Ma saa’itə njaamə maməətəkii asəkə ədzəmaamə putə ŋga ghatə fanə gaamə, kə vii ci kaamə kura əpinə ləɓə da Aləmasiihu. Shiimə oo’i, də pwapoonə ŋga Əntaŋfə upaa unə luupaanə. 2.5 2.8; Rooma 3.24; 6.13; Kwal. 2.13.⁶Dagi ləɓənə gaamə da Yeesu Aləmasiihu maɗee ci kaamə da i ci, ca dzanee kaama da i ci dagyə. 2.6 1.3; Kwal. 2.12; 3.1.⁷Ma ɗii ci ha’ə, kaa ca ɓaarii ɗuunuunə ŋga pwapoonaakii ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Ma ətsa, dagi uuɗəənə uu’i ci taamə dacii Yeesu Aləmasiihu. 2.7 1.7; Rooma 5.20.⁸Acii də pwapoonə ŋga Əntaŋfə upaa unə luupaanə dagi vii gooŋga goonə. Ma ətsa, viinə ŋga Əntaŋfə, 2.8 Mat. 20.15; Yooh. 4.10; Slənə 15.11; Gal. 2.16.⁹əntaa putə ŋga gazhi’waanə goonə shaŋə. Ma ɗii ci ha’ə, acii ga taa wu a lyaaməgi. 2.9 Rooma 3.28; 1 Koor. 1.31; 2 Tim. 1.9; Tit. 3.5.¹⁰Əntaŋfə tagii taamə makə sənə ɗii amə, ama upaa kura taganə agi ləɓənə gaamə da Aləmasiihu, kaama ɗa dagwa sləna. Ma dagwa slənəkii, kə uugi ci tasəkapaanə kaamə, kaama slənə. 2.10 Tit. 2.14.

Ləɓənə gaamə rəŋwə agi nə’unə tə *Aləmasiihu

¹¹Buurətəmə oo’i, ma unə, əntaa *Yahudiinə nuunə, ənjitə yadə *ryaminyanə nuunə. Maryamina ənji nə Yahudiinə. Ci ɗii ŋgirə tii tuunə ka uushi zaɓə. Wiitsə boo, ma ryaminyaatsa, ŋga shishinə tanə, də ciinə ci ənjə a ɗa. 2.11-13 Rooma 11.17.2.11 5.8; ryaminyanə: Gal. 5.6; Fil. 3.3.¹²Ma ŋga ŋukə, pooshi unə shii tə Aləmasiihu. Pooshi unə nji ahada mataɗə ənji ŋga Əntaŋfə. Pooshi unə ahada ənjitə ɗii Əntaŋfə ka tii aləkawala. Kə ndzaa unə ganə a duuniya, pooshi sətə kii unə nuunə davə, pooshi unə shii tə Əntaŋfə əsə. 2.12 Rooma 9.4; 1 Koor. 15.19; Kwal. 1.21-22; 1 Tees. 4.13; pooshi ahada ənjitə ɗii Əntaŋfə ka tii aləkawalə:2.19.¹³Amma ma ŋga əna, ləɓə nuunə da Yeesu Aləmasiihu. Dzaɗə da Əntaŋfə njuunə, amma kə əncahatəgi ci duunə kədəhə putə ŋga idənə ŋga Aləmasiihu. 2.13 2.17; 3.6; idəna: 1.7; Gal. 1.4.¹⁴Acii Aləmasiihu ci saakii kira kaamə ndzaanə jamə də kavənə tə Yahudiinə da hara slikərənə kaa təya ndzaanə uushi rəŋwə. Də shishinəkii uulagi ci dzəga ŋga daawaatə nji ahadatii. 2.14 ndzaanə jamə: 2.16; 4.3; Kwal. 1.20; uushi rəŋwə 1.23; Rooma 10.12; 1 Koor. 12.13; Gal. 3.28.¹⁵Kə uulagi ci bariya da alə’aadanyinə ŋga Yahudiinə kaa ca shii kaɓətə kura ənja ahada Yahudiinə da hara slikərənyinə, təya ndzaa uushi rəŋwə agi ləɓənatii da ci. Də ha’ə kira ci ka tii ndzaanə jamə. 2.15 2 Koor. 5.17; Kwal. 2.14.¹⁶Də əntənaakii ashi ənfwa ŋgərəgi ci daawaanə ahadatii. Də əntənaakii ha’ə əsə gəŋutəgi ci də slikərənyinə patə, təya ndzaanə shishinə rəŋwə, ca ənyatəgi də tii aaɓii Əntaŋfə. 2.16 1.23; Rooma 5.10; Kwal. 1.20-22.¹⁷Ma shi ci, ka waaza Ŋunyi Habara ŋga ndzaanə jamə ahada ənji da Əntaŋfə. Waatoo kə shi ci ka putə goonə, unə hara slikərənə ətsə nji dzaɗə dzaɗə da Əntaŋfə. Kə shi ci əsə ka Yahudiinə ətə ɗii kədəhə kədəhə da ci. 2.17 Isaa. 57.18-19; Slənə 2.39.¹⁸Amə patə, Yahudiinə da hara slikərənə, dacii Aləmasiihu upaa amə Malaaɓa Ma’yanə. Də ci upaa amə mbu’unə aaɓii Dəsənaamə. 2.18 3.12; Rooma 5.2.

¹⁹Acii ha’ə, ma unə hara slikərənə, əntaa məshipətə ənji taa mu’uminə nuunə ma’ə. Ma ŋga əna, slanjii hanyinə nuunə da ənji ŋga Əntaŋfə. Toonə nuunə agi ənji yaakii. 2.19 2.12; 3.6; Ibər. 12.22-23.²⁰Kə ndzaa unə makə baŋgwatə kii ənji aanə faara. Ma faarakii, tii nə masləkee ənji da anabiinə. Aləmasiihu nə maɗuunə faaratə ca vii ŋgeerənə ka baŋgwakii. 2.20 Mat. 16.18; 1 Koor. 3.10-11; Səniinə 21.14.²¹Ci kəsətə baŋgwa patə ka hakii, baŋgwakii a gərə, ca ndzaanə ka malaaɓa ya ətə ɗii ənji ka Slandana. 2.21 1 Koor. 3.16.²²Agi ləɓənə goonə da ci ghənyi Əntaŋfə tuunə ka hakii patə da hara ənji ka ha rəŋwə. Ma hatsa, asəkəkii nə Ma’yanə ŋga Əntaŋfə. 2.22 1 Piita 2.5.

Slənə ŋga Bulusə ka putə ŋga hara slikərənə

¹Putə ŋga ətsə ha’ə, agi ɗanə nə nyi də’wa ka Əntaŋfə. Ma nyi Bulusə, əndə furəshina ŋga Yeesu *Aləmasiihu nə nyi ka puta goonə hara slikərənə. 3.1-3 Kwal. 1.25.3.1 əndə furəshina: 4.1; Fil. 1.7; Kwal. 4.18; Filim. 1,9.²Weewee kə fii unə oo’i, kə ɗii Əntaŋfə pwapoonaakii ŋga vii ka nyi slənəna, kaa nya slənə ka putə goonə. ³Kə ŋgiragi Əntaŋfə ma’umbee aniyaakii, ca ɓaarəgi ka nyi. Kə naahəcii nyi gi’u agyanə ətsa. 3.3 3.6.⁴Maɗa ka jaŋgatənə nuunə sətə nyaahə nyi, ka shiinə nuunə oo’i kə paaratəgi nyi də ma’umbee uushi agyanə Aləmasiihu. 3.4 Rooma 16.24; 2 Koor. 11.6.⁵Ma ŋga ŋukə, pooshi ənji sha bii ka əndə shiŋkinə ma’umbee sətsa. Amma ma ŋga əna, kə ŋgiragi Əntaŋfə ka malaaɓa masləkee ənjaakii da anabiinə də Ma’yanaakii. 3.5 Kwal. 1.26.⁶Ma ma’umbee səkii, ci nə: kə upaa hara slikərənə da *Yahudiinə patə tə barəkaatə ɗəkəpaa Əntaŋfə ka ənjaakii. Kə ndzaa tii rəŋwə. Patə da i tii, agi upaanə nə tii sətə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ŋga viinə dacii Yeesu Aləmasiihu dagi fa Ŋunyi Habara. 3.6 ma’umbee səkii: 1.9-10; 2.13-14,18-19; 3.9-11; Rooma 16.25; Kwal. 1.26-27.

⁷Ma Ŋunyi Habara, kə kavə Əntaŋfə tə nyi ka ndzaanə ka əndə slənəkii. Ətsə patə, pwapoonaakii ɗii ci ka nyi dagi slənə ŋga ŋgeerənaakii. ⁸Taa ŋgahi nyi palee də ətənə ahada ənji ŋga Əntaŋfə, patə da ha’ə ka nyi ɗii Əntaŋfə pwapoonə ŋga kərə Ŋunyi Habara agyanə laŋənə ŋga məghərəvənə ŋga Aləmasiihu ka hara slikərənə. 3.8 palee də ətənə: 1 Koor. 15.8-10; Gal. 1.13-16; Fil. 3.6-8; 1 Tim. 1.12-16.⁹Də pwapoonaakii əsə sləkee ci ka nyi, kaa nya kavə patənə ŋga ənji kaa təya nee makə sətə cii kəya mbu’utəgi də aniyaakii. Ma Əntaŋfə əndə taga patənə ŋga uushi’inə, kə ɗəkəpaa ci ma’umbee aniyaakii fəzənyinə aarə’u aarə’u. 3.9 1.4.¹⁰Ma ɗii ətsə patə, kaa madiigərə malaa’ikanyinə da uushi’iitə dadagyə a shii dacii Ikəliisiya oo’i, laŋə ka dərəva nə hiima ŋga Əntaŋfə. 3.10 1.21,23.¹¹Də ha’ə mbu’utəgi Əntaŋfə də aniyaakii dacii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu, makə sətə shi ca ɗii aniya ŋga ɗanə. ¹²Dagi vii gooŋga gaamə ka Aləmasiihu da ləɓənə gaamə da ci ɗii amə da baawəɗa ŋga dzənə aaɓii Əntaŋfə yadə ŋgwalənə. 3.12 Rooma 5.2; Ibər. 4.16; 10.19.¹³Acii ha’ə, agi kədiinə nə nyi tuunə, tuutəta’ə, ga ma’yanuunə a ŋgwalə acii nee unə nya sa ciɓə ha’ə makə ənə ka putə goonə. Ma ciɓəətsə patə, ka shii kərə duunə aakəŋwa. 3.13 Kwal. 1.24.

Shii uuɗənə ŋga *Aləmasiihu

¹⁴Putə ŋga ətsə ha’ə cii kya gərə’waanə akəŋwacii Daadə. 3.14 6.18-19.¹⁵Ci ca ɗəkə ləmə ka taa ŋgutə slikərənə dadagyə da a duuniya. ¹⁶Agi kədiinə nə nyi aciikii kaa ca ɗa slənə də maɗuunə baawəɗaakii, ca vii koonə ŋgeerənə a ədzəmuunə ka shaŋə dacii Ma’yanaakii. 3.16 Kwal. 1.11.¹⁷Agi kədiinə nə nyi əsə, kaa Aləmasiihu a upaa ha ŋga ndzaanə a ədzəmuunə dagi vii gooŋga goonə. Ha’ə əsə, agi kədiinə nə nyi aciikii kaa taa mi patə cuuna ɗa, ca ndzaanə agi uuɗənə. 3.17 Yooh. 14.23; Af. 5.2; Kwal. 1.23; 2.7.¹⁸Maɗa kə ɗii ha’ə, ma unə da patənə ŋga ənji ŋga Əntaŋfə, ka upaanə nuunə ŋgeerənə ŋga paaratəginə oo’i, ma uuɗənə ŋga Aləmasiihu, bwaŋə dərəva, magərəkii dərəva, kurəŋə dərəva əsə. 3.18 Kwal. 2.2.¹⁹Ma uuɗəənə ci Aləmasiihu a uuɗə taamə, pooshi ənji ka uudəgi shiinə patə agyanəkii. Amma ŋga’ə ka nyi koona shii, una shii ndzaanə manakii pasə də ndilə-ndilətə ndzaanə ŋga Əntaŋfə. 3.19 1.23; 5.2,25; 2 Koor. 5.14; Kwal. 2.9-10.

²⁰Ma Əndənə ca slənə ashaamə də ŋgeerənaakii, tə’i ci da baawəɗa ŋga ɗa kaamə uushi palee ka sətə caama kədii taa sətə caama hiima. Ɗuunətaamə tə ci. 3.20 Kwal. 1.29.²¹Wa Ikəliisiya a ɗuunətə tə ci agi ləɓənatii da Yeesu Aləmasiihu taa guci patə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. *Aamiina.

Uushi rəŋwə nə ənji nə’unə tə *Aləmasiihu

¹Acii ha’ə ɗii əna, nyi əndə furəshina putə ŋga slənaaki ka Slandana, agi kədiinə nə nyi tuunə koona dzə aakəŋwa də ndzaanə makə sətə ’wii Əntaŋfə tuunə koona ndzaanə. 4.1 3.1.²Taa guci patə, həətəpaamə nuunə, goona ɗa purətə haŋkalaanə, ndzaamə də sə’watənə, ɓaarəmə uuɗənə goonə də tsaakəshinə ahadoonə. 4.2 5.2; Kwal. 3.12-13.4.2 Rooma 8.13; Gal. 6.8; Kwal. 3.9.³Ɗamə gazhi’waanə ŋga kəsəpaa gəshinə goonə makə sətə vii Malaaɓa Ma’yanə ka ənjaakii, una ndzaanə agi jamənə. 4.3 2.14-16; Kwal. 3.14-15.⁴Tə’i shishinə rəŋwə da Malaaɓa Ma’yanə rəŋwə, makə sətə ɗii tə’i uushi rəŋwə caama ka nə ŋga upaanə, waatoo, ətə ’wii Əntaŋfə taamə kaama upaa. 4.4 1.23; 2.18.⁵Rəŋwə nə Slandana, rəŋwə nə vii gooŋga gaamə da bapətisəma əsə. 4.5 Yooh. 10.16; 1 Koor. 8.6; bapətisəma: Mat. 28.19; Rooma 6.3-4.⁶Rəŋwə nə Əntaŋfə, ci nə Dənə ŋga patənə ŋga ənji shiŋkinə, ci əsə nə Slandanə ŋga uushi’inə patə, ci ca slənə ashi patənə ŋga ənja, tə’i ci ashitii əsə. 4.6 1 Koor. 12.6.⁷Amma taa wu ahadaamə, kə upaa ci viinə həɗə həɗə makə sətə vii Aləmasiihu ka ci, kaa ca slənəgi. 4.7 Rooma 12.3,6; 1 Koor. 12.11.⁸Tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, 4.8 Jab. 68.19.

“Makə jaalii ci agyanə ənji daawaanaakii,

kə ŋgirə ci aadəgyə da tii,

ca ɗa viinə ka ənji shiŋkinə.”

⁹Ya əna, ya “kə ŋgirə ci aadəgya,” mi saŋə cii kəya ɓaara? Ci ca ɓaarə, kə jimagərə ci aahanə aa panə zəku’i. 4.9 Yooh. 3.13.¹⁰Ma əndətə jima aa panə, ci nə əndətə ŋgirə aadəgyə, ca pitəgi səkəntaŋfə kaa ca mbu’u taa dama patə. 4.10 1.23.¹¹Ci nə əndətə ɗii viinə ŋga slənə kama kama ka ənji shiŋkinə. Ca vii ka hara ənji slənə ŋga ndzaanə ka masləkee ənja. Hara ənji, ca vii ka tii slənə ŋga ndzaanə ka anabiinə, hara ənji təya ndzaanə ka ənji waaza Ŋunyi Habara, hara ənji pastiinə da maliminə. 4.11 1 Koor. 12.28.¹²Ma ɗii ci ətsə patə, kaa ca shii tasəkapaa ənji ŋga Əntaŋfə, kaa təya slənə ka ci, ka shii ghənənə də shishinə ŋga Aləmasiihu, waatoo Ikəliisiya. 4.12 1 Koor. 14.26.¹³Ətsə patə, kaama shii ndzaanə rəŋwə agi vii gooŋga gaamə da shiinə gaamə tə *Uuzənə ŋga Əntaŋfə, ama ndzaanə ka mazəŋa ənja, ama ndzaanə ghəratə makə ŋga Aləmasiihu. 4.13 Kwal. 1.28.¹⁴Ma ɗii ətsə patə, acii gaama ɗii uura manjeevənə, ama dzəgərə ka fa waɓənə ŋga bwaya ənja, təya gəpətə taamə də jarəwiitə ci təya latə, təya kavə taamə ka əgənə makə məɗa taa dama patə. 4.14 1 Koor. 14.20; Ibər. 5.13-14; Yak. 1.6.¹⁵Ma dəɓee, uuɗəshaamə, amə waɓə gooŋgaanə, kaama shii gərənə agi ləɓənə gaamə da Aləmasiihu taa ka ŋgutə rəgwa patə, makə ɗii ci, ma Aləmasiihu, nə ŋga Ikəliisiya nə ci. 4.15-16 5.2.4.15 1.22.¹⁶Daciikii ɗii shishinə patə maguŋukii ka hakii də tsakənə ŋga taa ŋgutə məguŋunə. Acii maɗa kə slənyi taa ŋgutə baladzanə ŋga shishinə makə sətə dəɓee ca slənə, ka gərənə nə shishinə ŋga’ə, ca dzə də ghənə naakii nə dagi uuɗənə. 4.16 1.23; 2.21-22; 4.13,25; Kwal. 2.19.

Upaa kura əpinə agi ləɓənə da *Aləmasiihu

¹⁷Wanyinə ka banə koonə agi ləmə ŋga Slandana, goona dzə aakəŋwa də ndzaanə makə ŋga hara ənja. Acii tə’i hara ənji ətə pooshi ndzaanatii kaɗeesəkə ka Əntaŋfə, hiimatii patə, pooshi ka nafanə. 4.17-18 5.8; Rooma 1.21; 1 Piita 1.14.¹⁸Agi təkunə nə haŋkalatii patə. Ma əpiitə ci Əntaŋfə a vii, paa tii ka upaanə, acii kə ndaləgi tii də mooɗəfətii, purətə-haŋkaliinə nə tii əsə. ¹⁹Pooshi ayinə ma’ə agitii. Kə dzəgərə tii aagi bwaya ndzaanə də ɗaaɗa taa ŋgutə tsarə ŋga ajijinəənə yadə əpi səka. 4.19 Kwal. 3.5.²⁰Ma ətsa, pooshi gi mbərə mbərə da sətə jigunyuunə ashi Aləmasiihu. ²¹Kə shii nyi kə jigunyi ənji koonə agyanəkii. Makə ɗii ci ənji nə’unə tə ci nuunə, kə jigunyi ənji koonə gooŋgaatə ashi Yeesu. ²²Kə bii ənji koonə, bwaseemə ka iirə ndzaanə goonə. Goona slənə makə ŋga ŋukə. Acii ma iirə ndzaanə goonə, ci ca kavə tuunə ka suuna uushi’inə ŋga jirakənə, ca saawee koonə. ²³Ma ədzəmuunə da haŋkala goonə, tyasə see a ndzaa ci kurakii. 4.23 Rooma 12.2.²⁴Ŋgərəmə kura ndzaanə, koona ndzaa ka ənji gooŋga, malaaɓakii, waatoo kura taganə ŋga Əntaŋfə, koona pusha tə ci. 4.24 ’Wat. 1.26-27; 2 Koor. 5.17; Kwal. 3.10.

²⁵Acii ha’ə, pooshi ma’ə jaarakənə. Taa wu patə, wa ca waɓə gooŋgaanə. Acii amə patə, ənji rəŋwə naamə ka hakii agi shishinə ŋga Aləmasiihu. 4.25 4.16; Zak. 8.16-17; Kwal. 3.8-9.²⁶Maɗa kə ɓəzhi səkuunə, goona luuvə kaa maɓətəsəkə goonə a kavə tuunə ka ɗa ’waslyakəənə. Ga uusəra a kula agyanə maɓətəsəkə goonə. 4.26 Yak. 1.19-20.²⁷Goona kapaa rəgwa ka *Seetanə. ²⁸Ma mahəra, wa ca bwasee ka hərənə, ca slənə naakii saakii də rəgwakii kaa ca shii upaa də naakii saakii, ca mbee ka tsakənə də maaghiinə. 4.28 1 Tees. 4.11.²⁹Goona ɗa məza waɓənə. Amma ma ɗanuuna, ɗamə waɓəətə ca tsakə ənja, ca ghənə tə tii makə sətə diɓə, kaa sətə cuuna ba a ndzaanə dagwakii ka ənjitə ca fa tuunə. 4.29 5.4; Kwal. 3.8; 4.6; Yak. 3.10.³⁰Goona ɓəzee ka səkə ŋga Malaaɓa Ma’yanə; acii ci nə sagida ŋga Əntaŋfə ashuunə, ci na ɓaarii oo’i ŋga Əntaŋfə nuunə ka uusəra ŋga muudinə. 4.30 1.13-14; Isaa. 63.10; Gal. 5.25.³¹Bwaseemə ka patənə ŋga bwaya bwayaanə, da əndənə ŋga mooɗəfa, da ɓəzə səka. Goona waazə taa dzaanashinə ahadoonə taa sərəha. ³²Amma ma ɗanuuna, ɗamə ŋga’əənə ahadoonə, una ndzaanə də nəhə təgunuunə, una tyaafyagishi makə sətə tifyagi Əntaŋfə tuunə noonə dacii Aləmasiihu. 4.32 Mat. 6.14; 18.22-35; Kwal. 3.12-13.

Ndzaanə agi camənə

¹Makə ɗii ci mooɗə manjeevənə ŋga Əntaŋfə nuunə, tyasə see a ndzaa unə makə naakii. 5.1 Mat. 5.48; 1 Yooh. 3.1.²Ndzaamə agi uuɗənə makə sətə uu’i Aləmasiihu taamə, vigi ci nəkii ka Əntaŋfə ka putə gaamə. Kə ndzaa ci makə sataka da ŋunyi mədədəranə. Satakakii əsə uuɗagi səkə ŋga Əntaŋfə. 5.2 3.17-18; 4.2,15-16; 1 Koor. 8.1; 2 Koor. 5.14; Gal. 6.10; Fil. 2.2; Kwal. 2.2; 3.14-15; sataka: Gal. 1.4; Ibər. 10.5-10.

³Makə ɗii ci ənji ŋga Əntaŋfə nuunə, pooshi diɓə aaləhiinə taa ŋgutə tsarə ŋga ajijinəənə taa sərəhə uushi ŋga əndə a shigi ahadoonə. 5.3-5 Gal. 5.19-21.5.3 Kwal. 3.5.⁴Goona waɓə sə ŋga ayinə. Pooshi diɓə məza waɓənə taa ɗa ɓuurənə də aləhiinə a shigi da moonə. Ma dəɓee, kuyiriimə tə Əntaŋfə. 5.4 4.29; Kwal. 3.8.⁵Shiimə oo’i, ma ma’aləhiinə, taa ənji ɗa ajijinəənə, taa ənji sərəhə uushi ŋga ənja, pooshi tii ka upaa ha ŋga ndzaanə agi ŋwaŋuunə ŋga Aləmasiihu da ŋga Əntaŋfə. Acii ma sətə ci əndə a sərəhə agyanəkii, kə ndzaa səkii ka uuləmaakii ətsa. 5.5 Rooma 5.17.

⁶Ga taa wu a kavə tuunə ka luuvə jirakənə. Putə ŋga uushi’iitsə ha’ə nə maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfwa a kulya aagyanə ənjitə pooshi ka fanə tə ci. 5.6 Rooma 1.18; Af. 2.3; Kwal. 2.4,8; 3.6.⁷Acii ha’ə, ga taa mi a ləɓə duunə da tsarə ŋga ənjitsa. ⁸Ma ŋga ŋukə, agi təkunə shuuna nji. Amma ma ŋga əna, makə kə ndzaa unə ka ənji ŋga Slandana, agi camənə nuunə. Acii ha’ə, tyasə see a ndzaa unə ka ənji ŋga camənə. 5.8 ŋga ŋukə: 2.3,11-12; 4.17-18,22; Kwal. 3.7; Tit. 3.3; agi camənə: Yooh. 8.12; Kwal. 1.13; 1 Piita 2.9.⁹Acii camənə ca poo taa ŋgutə tsarə ŋga dagwa uushi. Ci ca poo ɗa uushi də rəgwakii, da gooŋgaanə əsə. 5.9 Gal. 5.22-23.¹⁰Ɗamə gazhi’waanə ŋga shii sətə ca uuɗagi səkə ŋga Əntaŋfə. 5.10 Rooma 12.2; 1 Tees. 5.22.¹¹Ga taa mi a kavə tuunə ka ɗa sətə pooshi ka tsakənə tə ənja, waatoo, uushi’inə ŋga təkunə. Amma ma ɗanuuna, ŋgiragimə səkii paŋgəraŋə ka camənə. ¹²Ayi-ayi maa ka shaŋə nə dazə uushi’iitsə ci təya ɗaaɗa ma’umbeekii. ¹³Maɗa kə ŋgiragi ənji patənə ŋga uushi’iitsə ka camənə, ka neenə nə ənji ka uushi’inəkii paŋgəraŋə. 5.13 Yooh. 3.20-21.¹⁴Acii ɓərənə ca ɓaarəgi taa mi patə paŋgəraŋə. Ci ɗii bii ənji oo’i, 5.14 Isaa. 26.19; 60.1; Rooma 13.11; Yak. 5.8.

“Matsəfə ŋunyinə, vəɗəhu,

maɗətə ka ha ŋga wa,

kaa Aləmasiihu a ɓərə aashiku.”

¹⁵Acii ha’ə, ŋgərətəmə haŋkala. Goona ndzaanə makə maɗiikə ənja, amma ndzaamə ka mafyarə ənja. ¹⁶Taa ŋgutə saa’i patə, slənəgimə ka ŋunyi rəgwa, acii ma zamanana, bwayakii. 5.16 Kwal. 4.5.¹⁷Goona ndzaanə makə ŋga ənjitə yadə faryanə, amma ɗamə gazhi’waanə ŋga paaratəgi də sətə ci Slandanə a moo una ɗa. 5.17 1.17; Rooma 12.2.

¹⁸Goona kagi nuunə ka sa ənvwə. Ma ətsa, ka bərapaanə nə ci tuunə. Amma ma ɗanuuna, wa Malaaɓa Ma’yanə a ndzaanə pasə a ədzəmuunə. 5.18 Waɓ. 23.31-35; Rooma 13.13.¹⁹Waɓəshimə ahadoonə də kaala wanyanə kama kama ka dəlanə də Slandana. Kamə wanyanə ka Slandana də dəlanə də ci a ədzəmuunə. 5.19-20 Jab. 33.2-3; Kwal. 3.16-17; Ibər. 13.15.²⁰Kuyiriimə tə Əntaŋfə Dəsənaamə putə ŋga patənə ŋga uushi’inə. Kuyiriimə tə ci taa guci patə agi ləmə ŋga Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu.

Waɓənə ka makinə da ŋguyirənə

²¹Faməshimə ahadoonə putə ŋga ɗuunətənə goonə tə Slandana. 5.21–6.9 Kwal. 3.18–4.1; 1 Piita 2.18–3.7; 1 Tim. 2.1-13; Tit. 2.1-10; 1 Yooh. 2.12-17.5.21 1 Piita 5.5.

²²Ma unə makina, baneemə ka nuunə akəŋwacii ŋguyirənə goonə makə sətə cuuna banee ka nuunə akəŋwacii Slandana. 5.22-24 Kwal. 3.18; Tit. 2.5; 1 Piita 3.1.5.22 1 Koor. 14.34-35.²³Acii ma ŋgura, ci nə əndə da baawəɗa agyanə minaakii, makə sətə ndzaa Aləmasiihu da baawəɗa agyanə Ikəliisiya. Aləmasiihu ci saakii nə Maluu ŋga Ikəliisiya, waatoo shishinəkii. 5.23 1.22; 1 Koor. 11.3.²⁴Acii ha’ə, tyasə see a fa makinə tə ŋguyirənatii makə sətə ci Ikəliisiya a fa tə Aləmasiihu.

²⁵Unə ŋguyirənə əsa, uuɗəmə tə makinə goonə makə sətə uu’i Aləmasiihu tə Ikəliisiya, vigi ci əpinaakii ka putakii, 5.25-28 1.23; Kwal. 3.19; 1 Piita 3.7.5.25 3.19.²⁶ca kuɓəgi də ma’inə da də waɓənaakii, ca laaɓagi ka Əntaŋfə. 5.26 bapətisəma: Rooma 6.3-4; Tit. 3.5; Ibər. 10.22.²⁷Ma ɗii ci ha’ə, kaa ca ŋgərə Ikəliisiya da məghərəvənatə patə makə maɗanə camə yadə sə ŋga idəpaanə ashitə, yadə baavə ashitə, pooshi bwaya uushi ashitə əsə. 5.27 1.4; 2 Koor. 11.2; Fil. 1.10; Kwal. 1.22.²⁸Ha’ə nə ŋguyirənə əsə. Wa təya uuɗə makinatii makə sətə ci təya uuɗə shishinətii. Ma ŋgurətə ca uuɗə minaakii, naakii nə uu’i ci ətsa. ²⁹Pooshi əndə sha kaaree ka shishinəkii, amma ka viinə nə ci ka shishinəkii zəma, ca haɗagi, makə sətə ci Aləmasiihu a ɗa ka Ikəliisiya. ³⁰Acii ma amə, toonə naamə ahada ənji ŋga shishinəkii. 5.30 1.23; 1 Koor. 12.27.³¹Tə’i manaahəkii asəkə ləkaləkatə oo’i, 5.31 ’Wat. 2.24.

“Putakii ha’ə, wa ŋgurə a bwasee ka dii da məci,

ca ləɓə tii da minaakii, təya ndzaa shishinə rəŋwə.”

³²Ma paaratəgi nyi, agi waɓəətsa tə’i waɓənə asəkə waɓənə davə. Waatoo, ma paaratəgi nyi, agyanə Aləmasiihu da Ikəliisiya cii kəya waɓə. 5.32 Səniinə 19.7.³³Amma unə maa, da i koonə də waɓəətsa! Taa ŋgutə ŋgurə patə, tyasə see a uuɗə ci tə minaakii makə naakii na. Taa ŋgutə minə patə əsə, tyasə see a fa ki tə ŋgurii.

Manjeevənə da mapoo tə tii

¹Unə manjeevəna, makə ɗii ci ənji nə’unə tə Slandanə nuunə, famə tə mapoo tuunə. Ci nə matahu uushi ŋga ɗanə. 6.1 Kwal. 3.20.²Wiinə *bariya ŋga təkəŋwanə ətə da i aləkawalə agyanəkii, waatoo “Fawə tə duu da muu. 6.2-3 Dzək. 5.16.³Maɗa kə fii hə tə tii, ka ɗanə nə ndzaanaaku ŋga’ə, ha gərə əpinə asəkə duuniya.” ⁴Unə dəsənətii əsə, goona ɓaazee ka səkə ŋga manjeevənə goonə ŋga zaɓə. Amma ma ɗanuuna, gərətəmə tə tii agi nə’unə, una dzalətə tə tii də dzəgunənə. 6.4 Kwal. 3.21.

Waɓənə ka maviinə da slanjii na

⁵Unə maviina, həətəpaamə nuunə ka slanjii nuunə, una fa tə tii ka shaŋə. Ɗamə ha’ə də rəŋwə a mooɗəfuunə. Ma ətsa, ka *Aləmasiihu cuuna ɗa. 6.5-8 Kwal. 3.22-25; 1 Tim. 6.1-2; Tit. 2.9-10; 1 Piita 2.18-21.⁶Goona ɗa ha’ə wata ka rəgwa ginətii, kaa təya shii dəlaginə duunə. Amma ma ɗanuunə, ɗamə tə sətə ci Əntaŋfə a moo də rəŋwə a mooɗəfuunə, makə ɗii ci maviinə ŋga Aləmasiihu nuunə. 6.6 1 Koor. 7.22.⁷Ɗamə slənə goonə də mooɗasəka makə ɗii ci ka Slandanə cuuna slənə. Əntaa wata ka əndə shiŋkinə. ⁸Buurətəmə oo’i, ka viinə nə Slandanə shikwa taa ka wu, maviinə da dimuyinə patə putə ŋga dagwa slənatii. 6.8 2 Koor. 5.10; Kwal. 3.24-25.

⁹Unə slanjiinə ŋga maviina, kərəmə tə maviinə də rəgwakii. Goona dza ka tii ŋgwalənə shaŋə. Buurətəmə oo’i, unə da maviinə goonə patə, ŋga Slandanə rəŋwə nuunə. Dagyə nə ci. Ci na ɗa gəŋwanə taa ka wu patə yadə ɗa kama kamaanə. 6.9 Kwal. 3.25; 4.1; Yak. 2.1.

Sə ŋga paginə ŋga Əntaŋfə

¹⁰Yoo, wiinə səndə cii kya uudəpaagi koonə: wanyinə ka banə koonə, kəŋəmə ndihə ndihə agi ləɓənə goonə da Slandana, una kəŋə dagi maɗuunə ŋgeerənaakii. 6.10 Yooh. 15.5; 1 Koor. 16.13.¹¹Tasəkamə də sə ŋga paginə ŋga Əntaŋfə patə, koona shii mbee ka kəŋənə ndihə, una dzagi jarəwiinə ŋga *Seetanə. 6.11-17 2 Koor. 10.4; 1 Tees. 5.8; Isaa. 59.17.6.11 Yak. 4.7.¹²Acii ma panə gaamə, əntaa da ənji shiŋkinə caama pa, amma da bwaya uushi’iitə agintaŋfə da i əpinə amatii da ginaajinyinə da əntaŋfənyinə caama pa agi mandə zamanana. 6.12 1.21; 2.2; 1 Piita 5.8-9.¹³Acii ha’ə, ŋgərəmə sə ŋga pagiitsə vii Əntaŋfə koonə patə, koona ŋgavə, koona shii mbee ka sə’watə panə ŋga ənji daawaanə uusəra ŋga panə. Ma ətsa, ka uudənə nə panə, unə ma’ə kəŋə ndihə ndihə yadə ŋgwalənə. 6.13 Rooma 13.12.¹⁴Acii ha’ə, ndzaamə matasəkakii agi gooŋgaanə goonə makə sətə cuuna əgəgi ŋuunə. Ndzaamə ka ənji gooŋga əsə, makə sətə cuuna ŋgərəvə kəjeerə tibisa a ədzəmuunə; 6.14 Isaa. 11.5.¹⁵una ndzaanə matasəkakii makə sətə cuuna ŋgavə ɓiɓinə aasəɗuunə ka kərə Ŋunyi Habara ŋga ndzaanə jamə. 6.15 Isaa. 52.7; Rooma 10.15.¹⁶Taa guci patə, ŋgərəmə vii gooŋga goonə makə sətə cuuna ŋgərə kərəma aacii unə. Acii də ci mbee nuunə ka kəlagi patənə ŋga avənyinə ŋga Seetanə. ¹⁷Luumə luupaanə, una ŋgavə, makə sətə cuuna ŋgavə dara kəŋu ila aa nuunə. Ŋgərəmə waɓənə ŋga Əntaŋfə, una slənəgi. Acii ci nə ŋgila purəŋanə ətə ci Malaaɓa Ma’yanə a vii koonə. 6.17 Isaa. 40.2; Ibər. 4.12.¹⁸Ɗamə ətsə patə agi də’wa, una kədii tsakənə tuunə acii Əntaŋfə. Ɗamə də’wa taa guci patə, makə sətə vii Malaaɓa Ma’yanə koonə baawəɗa ŋga ɗanə. Ndzaamə də məgigi ndihə, goona guguɗə, ɗamə də’wa taa guci patə putə ŋga patənə ŋga ənji ŋga Əntaŋfə. 6.18-19 3.14; Luka 18.1; Slənə 4.29; Rooma 15.30; Kwal. 4.2-4.¹⁹Ɗamə də’wa ka putaaki əsə, kaa Əntaŋfə a shii vii ka nyi waɓənə ŋga banə ka ənja, kaa nya shii waɓənə yadə ŋgwalənə, nya bagi ka ənji sətə ma’ə tii mashiimə agi Ŋunyi Habara. ²⁰Ma nyi, taa ŋgahi a furəshina nə nyi, madəɓama ŋga Yeesu nə nyi putə ŋga Ŋunyi Habaraakii. Ɗamə də’wa ka putaaki, kaa nya shii mbee ka waɓənə yadə ŋgwalənə agyanəkii makə sətə dəɓee nya ɗa. 6.20 3.2; 2 Koor. 5.20; Kwal. 4.4.

Muudinə ŋga waɓənə

²¹Ma Tikikusə, mooɗə ndzəkəŋunə nə ci, əndə slənə də gooŋga ka Slandana əsə, ka banə nə ci koonə habaraaki, una shii makə sətə ci slənaaki a dzə aakəŋwa. 6.21 Tikikusə: Slənə 20.4; Kwal. 4.7-8; 2 Tim. 4.12; Tit. 3.12.²²Ci ɗii cii kya sləkee koonə ka ci, kaa ca dzə ka banə koonə habara geenə patə, ca shii tsakə koonə ŋgeerənə. ²³Wa Əntaŋfə Dəsənaamə da Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu a vii ndzaanə jamə ka patənə ŋga ndzəkəŋushi’inə ənji nə’unə, təya kavə tuunə ka uuɗəshinə, təya tsakə koonə vii gooŋgaanə. 6.23 ndzaanə jamə: 2 Koor. 13.11.

²⁴Wa Əntaŋfə a ɗa pwapoonə ka patənə ŋga ənjitə ca uuɗə tə Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu də uuɗəətə pooshi ka əntənə.