Kwalasiya

Ləkaləkatə ŋga Bulusə ka ənji

Kwalasiya

¹Wiinə ləkaləkatə ca dzə daciiki Bulusə, masləkee əndə ŋga Yeesu *Aləmasiihu makə sətə mwayi Əntaŋfə. Inə da ndzəkəŋushi’inaamə Timooti 1.1 masləkee əndə: Gal. 1.1.²ca nəhəpaa tuunə patə ənji ŋga Əntaŋfə də Kwalasiya. Ma una, ndzəkəŋushi’iniinə nuunə ənji gooŋga. Ləɓə da Aləmasiihu nuunə. Wa Əntaŋfə Dəsənaamə a ɗa koonə pwapoonə, ca vii koonə ndzaanə jamə.

Kuyiriinə ŋga Bulusə tə Əntaŋfə putə ŋga ənji Kwalasiya

³Ma inə agi ɗa də’wa ka putə goonə, agi kuyiriinə niinə tə Əntaŋfə Dii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu taa guci patə. 1.3 Af. 1.16; 1 Tees. 1.2-3.⁴Agi kuyiriinə niinə tə ci, acii kə fii inə makə sətə vii unə gooŋga ka Yeesu Aləmasiihu. Kə fii inə əsə makə sətə cuuna uuɗə ənji ŋga Əntaŋfə patə. 1.4 Af. 1.15.⁵Ma cuuna ɗa ha’ə, acii agi kanə nuunə nə ka sətə ɗəkəpaa Əntaŋfə koonə gatə dagyə. Dagi fa Ŋunyi Habara, waatoo, waɓənə ŋga tantanyinə, paariigyuunə də sətə ɗəkəpaa Əntaŋfə koonə. 1.5 1 Piita 1.3-4; Af. 1.13.⁶Agi siyinə nə waɓənə ŋga Ŋunyi Habara asəkə duuniya patə. Agi kiranə nə ci ŋunyi ndzaanə a ədzəmə ənji patə, makə sətə cii kəya kira ŋunyi ndzaanə aahadoonə noonə əsə, ndzaŋənə ka saa’itə ’watəgyuunə luu waɓənəkii. Davə paaratəgyuunə paŋgəraŋə makə sətə ɗii Əntaŋfə koonə barəkaanə. 1.6 Slənə 2.41; Rooma 1.13; 1 Tim. 3.16.⁷Kə jigunyuunə pwapoonə ŋga Əntaŋfə acii kaɗashinə geenə Əpafərasə. Ma ca, əndətə ciina slənə ka hakii nə ci; də ədzəmə rəŋwə cii kəya slənə ka Aləmasiihu ahadoonə ka madəɓama geenə. 1.7 Əpafərasə: 4.12; Filim. 23.⁸Ci bii keenə makə sətə kavə Ma’yanə ŋga Əntaŋfə uuɗənə a ədzəmuunə. 1.8 1 Koor. 8.1.

⁹Ci ɗii daga ka saa’itə fii inə habara goonə ha’ə, mazaarəmiinə ka ɗa də’wa ka Əntaŋfə ka putə goonə, ina ɗa də’wa kaa ca shiitə koonə patənə ŋga sətə mwayi ci, waatoo, wa ca tsakə koonə Ma’yanaakii koona upaa haŋkala da shii uushi’inə ŋga’ə. 1.9-10 Af. 1.17; Fil. 1.9.¹⁰Maɗa kə ɗii ha’ə, ka mbeenə nuunə ka ndzaanə makə sətə mwayi Slandanaamə, una ɗa sətə kaɗeesəkə ka ci taa guci patə. Ka ɗanə nə ndzaanə goonə ŋga’ə də dagwa slənə kama kama, ka tsakənə nuunə dzənə aakəŋwa əsə agi shiinə tə Əntaŋfə. 1.10 Af. 4.1; 2.10; Fil. 1.27.¹¹Ma ca, pooshi uushi ətə cii kəya ətee agi məghərəvənaakii. Aciikii agi kədiinə niinə aciikii əsə, kaa ca vii koonə ŋgeerənaakii ka shaŋə, una shii ndzaanə ndihə ndihə, una mbee ka sə’watə taa mi patə. 1.11-12 Rooma 5.2; Af. 1.18.¹²Kuyiriimə tə Dəsənaamə də mooɗasəka, acii kə mbu’utəgi ci duunə bahə upaa ŋunyi uushi’iitə ɗəkəpaa ci ka ənjaakii agi camənə. ¹³Ci luupaa taamə acii baawəɗa ŋga təkunə, ca əjipaa taamə jamə agi ŋwaŋuunə ŋga Uuzənaakii kaɗashinaakii. 1.13-14 Yooh. 5.18; Luka 22.53; Slənə 26.18; Af. 1.6,7,21; 2.2; 6.12.¹⁴Uuzənaakii tifyagi kaamə ’waslyakəənə gaamə, daciikii ndzaa amə ka dimuyinə.

Waɓənə agyanə Yeesu *Aləmasiihu da slənaakii

¹⁵Ma Əntaŋfə, pooshi əndə sha nee ka ci. 1.15 Yooh. 1.18; 2 Koor. 4.4; 1 Tim. 6.16; Ibər. 1.3.

Amma ma Aləmasiihu ənə nee ənji də ginə,

ndilə ndilə makə sətə ɗii Əntaŋfə nə ci.

Ci nə ŋga təkəŋwanə

palee ka patənə ŋga sətə ghənyi Əntaŋfə.

¹⁶Taa mi patə, daciikii ghənyi Əntaŋfə, 1.16 1.13; Yooh. 1.3,19; 1 Koor. 8.6; Ibər. 1.2.

sətə agintaŋfə da sətə anə hanyinə,

uushi’iitə ci ginə a nee

da ətə pooshi ginə ka neenə patə,

da uushi’iitə gatə dagyə da i əpinə a matii patə,

taa iitə nə baawəɗatii patə.

Daciikii ghənyi Əntaŋfə uushi’inə patə,

ka ci ghənyi ci əsə.

¹⁷Aləmasiihu nə təkəŋwanə ŋga taa mi patə, 1.17 Yooh. 1.1; 8.58.

ci nə kilatii əsə.

¹⁸Ci nə nə ŋga shishinəkii, waatoo, Ikəliisiya. 1.18 nə ŋga shishinə: 2.19; 3.15; Af. 1.22-23; ci ’watəgi: Slənə 4.2; 26.23; 1 Koor. 15.20; Səniinə 1.5.

Ci ’watəgi də Ikəliisiya,

tə ci ’watəgi Əntaŋfə maɗeenə agi maməətə ənja

kaa ca ndzaanə ka gawə ŋga uushi’inə patə.

¹⁹Acii kə kaɗeesəkə ka Əntaŋfə 1.19 2.9-10; Yooh. 1.16; Af. 1.23.

kaa Uuzənaakii a ŋgərə

tə patənə ŋga ndilə ndilə tə ndzaanaakii.

²⁰Kə kaɗeesəkə ka Əntaŋfə əsə 1.20 Rooma 3.25-26; Af. 1.9-10,21; 2.13-16.

kaa təya nara daciikii taa tii da mi patə.

Kə kira ci jamənə

dagi əjigi idənə ŋga Uuzənaakii ashi ənfwa.

Də ɗanə ha’ə ɗeegi ci taa ka mi patə

a duuniya da dadagyə,

təya ndzaanə da ci ka ma rəŋwə yadə mabizhinə.

²¹Ma ŋga ŋukə, ma una, ənji daawaanə ŋga Əntaŋfə njuunə. Dzaɗə dzaɗə njuunə da ci acii ’waslyakəətə njuuna ɗaaɗa da ətə njuuna hiima. 1.21-22 Rooma 5.10; Af. 2.12-13; 5.27.²²Amma, ma ŋga ənəna, kə haɗatə Əntaŋfə duunə dagi əntənə ŋga Uuzənaakii, koona ndzaa ka ma rəŋwə ləɓə da ci, una shii ndzaanə ka ənjaakii, una ndzaanə malaaɓakii, yadə idəpaa uushi ashuunə, saa’itə nuunə a dzə aakəŋwaciikii. ²³Maɗa kaa ca ɗa ha’ə, see a dzuunə aakəŋwa də vii ədzəmə ka Yeesu, una kəŋaanə ndihə ndihə, goona guguɗə. Gadə taa mi a ŋgərəgi haŋkala goonə shaŋə, ga hiima goonə a dzəgi anə sətə fii unə asəkə Ŋunyi Habara. Ma nyi Bulusə, slənaaki nə waaza Ŋunyi Habaratsa. Waatoo Ŋunyi Habarakii waazii ənji ka taa wu patə asəkə duuniya. 1.23 2.7; Af. 3.17; 1 Tim. 3.16; Ibər. 3.6.

Slənə ŋga Bulusə ka ənji nə’unə tə Yeesu

²⁴Yoo, ma ŋga ənəna, ka mooɗasəkə nə nyi putə ŋga ciɓəənə cii kya ciɓə ka putə goonə. Acii dagi ciɓəənə cii kya ciɓə cii kya uudəpaa ciɓətə ɗəkəpaa Aləmasiihu ka putə ŋga shishinəkii, waatoo, Ikəliisiya. 1.24 2 Koor. 1.5; 11.23-29; Af. 3.13.²⁵Əntaŋfə ta’i tə nyi kaa nya ndzaa ka əndə slənənə ka Ikəliisiya. Ci kavə tə nyi ka ɗa slənətsə ka putə goonə, waatoo, slənə ŋga waazagi waɓənaakii patə. 1.25 Af. 3.1-3.²⁶Ma ŋga ŋukə, ma’umbeekii nji waɓənə ŋga Əntaŋfə ka ənja. Amma, ma ŋga ənəna, kə ŋgiragi ci paŋgəraŋə ka ənjaakii. 1.26-27 2.2; 4.4; Af. 3.6.²⁷Ma təya, kə ɗii Əntaŋfə aniya ŋga ŋgiragi ka tii ɗuunuunə da məghərəvənə ŋga sətə nji ma’umbeekii. Ma ətsa, ci nə: unə ətsə əntaa Yahudiinə maa, a ədzəmuunə nə Aləmasiihu. Waatoo, weewee ka ndzaanə nuunə ka hakii da Əntaŋfə agi ɗuunuunaakii. 1.27 məghərəvənə: 3.4; Rooma 5.2; Af. 1.18.²⁸Aciikii tə Aləmasiihu ciina waaza ka ənji patə, ina dzalə tə tii, ina dzəgunə ka tii də haŋkala, keena kərə tə taa wu patə aakəŋwacii Əntaŋfə, taa wu ahadatii, təya ndzaanə mazəŋakii agi ləɓənatii da Aləmasiihu. 1.28 Af. 4.13.²⁹Ka putakii cii kya ciŋə agi slənəkii də maɗuunə ŋgeeriitə vii Aləmasiihu ka nyi. Ci ca slənə ashiki kaa nya uudəpaa slənəkii. 1.29 Af. 3.20; Fil. 4.13.

¹Kə mwayi nyi una shii makə sətə cii kya ciŋə ka putə goonə da ənji Lawədikiya da hara ənjitə pooshi sha nee ka nyi də ginətii. ²Ma cii kya ɗa ha’ə, koona kəŋaanə ndihə ndihə də ŋgeerənə asəkə ədzəmuunə, una uuɗəshi, una shii ndzaanə ləɓə ka hakii, una shii ŋga’ə tə waɓəətə nji ma’umbeekii, koona paaratəgi ŋga’ə tə sətə ɓaarii Əntaŋfə kaamə, waatoo, Aləmasiihu. 2.2 1.26-27; Af. 5.2.³Daciikii tanə upaa nə ənji shii uushi da ŋunyi hiima patə. 2.3 Waɓ. 2.4-5; 1 Koor. 1.24,30; Af. 3.19.

⁴Ma bii nyi ətsa, acii gadə taa wu a ha’utə duunə də makuɗə kuɗə waɓənə ŋga jarəwiinə. 2.4 2.8; Rooma 16.18.⁵Taa ŋgahi ɗii amə dzaɗə dzaɗə, amma ləɓə ka hakii nə ma’yanə gaamə. Makə fii nyi vii unə ədzəmə ka Aləmasiihu, kəŋaanuunə ndihə ndihə, kə ɗii ka nyi mooɗasəka. 2.5 1 Koor. 5.3.

Kura əpinə agi ləɓənə da *Aləmasiihu

⁶Makə kə liwuunə tə Yeesu Aləmasiihu, ndzaa ci ka Slandanuunə, dəmə aakəŋwa də ndzaanə ləɓə da ci ha’ə. ⁷Ndzaamə asəkə ciikii makə sətə ci ənfwə a əji slərəginə aagi hanyi. Tsakəmə gərənə aakəŋwə aakəŋwa, dəmə aakəŋwa də vii gooŋga ka ci makə sətə jigunyuunə, kuyiriimə tə Əntaŋfə taa guci patə. 2.7 1.23.

⁸Nəhəmə noonə na acii ga taa wu a ha’utə duunə də makurəŋə shiinaakii ŋga zaɓə. Ma tsarə ŋga shiitsa, dagi alə’aada ŋga ənji shiŋkinə shigi da ŋga bariyatii, əntaa dagi dzəgunənə ŋga Aləmasiihu. 2.8 1 Tim. 6.20.⁹Ma bii nyi ətsa, acii ma Aləmasiihu, ashikii caama nee ka patənə ŋga ndilə ndilə tə ndzaanə ŋga Əntaŋfə. 2.9-10 1.19; 2.15,20; Af. 1.21.¹⁰Ma una, kə upaa unə tə patənə ŋga tantanyitə əpinə ŋga Əntaŋfə dagi ləɓənə goonə da Aləmasiihu. Ci ca ɗa ŋwaŋuunə agyanə patənə ŋga uushi’iitə da i əpinə a matii, taa iitə nə baawəɗatii patə.

¹¹Dagi ləɓənə goonə da ci əsə upaa unə tantanyitə *ryaminanə. Waatoo, əntaa tsarə ŋga ryaminaatə ci ənji shiŋkinə a ɗa, amma, ma tsarə ŋga ryaminaatsa, ŋgərəgi haŋkala ŋga ɗa ’waslyakəənə. Ci nə ryaminanə ŋga Aləmasiihu. 2.11 Af. 2.11.¹²Ma saa’itə ɗii ənji koonə bapətisəma, kə ndzaa ci makə kə ŋgəɗəgi ənji tuunə ləɓə da Aləmasiihu, ənjə a maɗee koonə ləɓə da ci əsə, acii kə gi’yuunə ŋgeerənə ŋga Əntaŋfə ətə maɗee ka Aləmasiihu agi maməətə ənja. 2.12 3.1; Rooma 6.3-4; Af. 1.19-20; 2.6.¹³Ma ŋga ŋukə, makə maməətə ənji nji Əntaŋfə a nee koonə putə ŋga slənə ’waslyakəənə goonə da putə ŋga ghatə shiinə goonə tə ci. Amma, ma ŋga ənəna, kə maɗee ci koonə ləɓə da Aləmasiihu, ca tifyagi kaamə ’waslyakəənə gaamə patə, 2.13 Af. 2.1,5.¹⁴ca tsəərəgi ləkaləkatə ŋga ɓəzə dəməətə nja nə’u taamə putə ŋga ghatə nə’u *bariya, ca tsəərəgi də gwa’avənə aashi ənfwa. 2.14 Af. 2.15-16; 1 Piita 2.24.¹⁵Də əntənə ŋga Aləmasiihu ashi ənfwa kanəvə ci ka ŋgeerənə ŋga patənə ŋga uushi’iitə da baawəɗa. Ca kwaasləgi mapa agyanətii patə, ca ɗavə ka tii ayinə akəŋwacii patənə ŋga ənja. 2.15 2.9-10.

¹⁶Acii ha’ə, ga taa wu a yaaree ka ɗəəkə koonə bariya agyanə zəma taa sə ŋga sanə, taa ɗaaɗa kumənə, taa kumənə ŋga kəŋənə ŋga kura ləgiɗa taa agyanə ifə uusərə ŋga əpisəka. 2.16 Rooma 14.1-6.¹⁷Ma uushi’iitsə patə, ma ŋga ŋukə, kə ndzaa tii ka məndzaaŋgu’inə ŋga sətə na ɗa. Amma, ma tantanyinəkii, Aləmasiihu. 2.17 Ibər. 8.5.¹⁸Goona kapaa rəgwa kaa taa wu a saawee koonə də banə oo’i, əndə’i uushi nə ci, acii puta cii kəya siini, ca həətəpaa naakii nə ŋga da’wa, ca paslə tə malaa’ikanyinə əsə. Ma tsarə ŋga əndətsa, aslətə naakii nə cii kəya aslətə zaɓə. Hiima ŋga əndə shiŋkinə nə hiimaakii. 2.18 Af. 1.21.¹⁹Kə kagi tii tə Aləmasiihu ətə ɗii ka nə ŋga shishinə, waatoo, Ikəliisiya. Makə sətə ɗii shishinə ŋga ənda magəŋukii də bərəda ka gwaɗə ka gwaɗa, ha’ə ndzaa Ikəliisiya patə magəŋukii ka hakii də baawəɗa ŋga Aləmasiihu, təya upaa zəma, təya gərə makə sətə mwayi Əntaŋfə. 2.19 1.18; Af. 4.16.

Məətənə da maɗətənə ləɓə da *Aləmasiihu

²⁰Yoo, kə shii unə, ma unə da Aləmasiihu, kə məətəgyuunə. Makə ɗii ha’ə, kə ndzaa ci, pooshi bariya ŋga ənji *duuniya da ŋgeerənə anuunə ma’ə. Ya makə ɗii ha’ə əna, ka mi saŋə cuuna ənə ka ɗanə makə ŋga ənji duuniya? Ka mi saŋə cuuna nə’u waɓəətsə ci ənjə a waaɓa? Agi banə nə ənji: 2.20 2.9-10; Gal. 4.3-5,9.²¹“Ga ha kəsə sətsə aaciiku, ga ha təɓətə sətsa, ga ha uree ka ətsə əsə”. 2.21-22 Isaa. 29.13; Mat. 15.9; 1 Tim. 4.3; Ibər. 13.9.²²Ma tsarə ŋga bariyanyiitsə patə, agyanə uushi’iitə ca saawagi pii pii ci təya waɓə. Pooshi bwatyatii ma’ə. Əndə shiŋkinə ci saakii laalatə bariyanyinəkii da dzəgunənəkii. ²³Ma tsaratii, ma neenə ənda, makə dagi shiinə ca shigi, acii agi kavənə nə tii əndə ka paslənə, ca banee ka naakii na, ca ciɓə də shishinəkii. Amma, ma tantanyinəkii, ma bariyanyiitsə patə, pooshi bwatyakii, acii pooshi tii da baawəɗa ŋga təŋapaa sətə mwayi shishinə ɗanə shaŋə.

¹Kə shii unə, ma unə da Aləmasiihu, kə maɗee Əntaŋfə koonə agi maməətə ənja. Makə kə shii unə ha’ə, kavəmə hiima goonə agyanə sətə dagyə ka hatə ɗii Aləmasiihu dasə asəkə dəgələ ŋwaŋuunaakii, da ciizəma Əntaŋfə. 3.1 2.12; Af. 1.20.²Ɗavəmə hiima goonə agyanə sətə davə. Goona ka hiima ka sənə agi duuniya. 3.2 Mat. 6.33.³Acii kə məətəgyuunə, ma’umbeekii nə əpinə goonə asəkə cii Aləmasiihu ga Əntaŋfə. 3.3 Rooma 6.4; 2 Koor. 5.14.⁴Aləmasiihu nə tantanyinə ŋga əpinə goonə. Ka jiganə nuunə da ci, una ndzaanə agi ɗuunuunaakii saa’itə nii kəya jiga. 3.4 Gal. 2.20; Fil. 1.21; ɗuunuunaakii: 1.27; Fil. 3.21; 1 Koor. 15.43; 1 Yooh. 3.2.

Iirə əpinə da kura əpinə

⁵Makə ha’ə ənə ɗiya, see a bwasee unə ka iirə ndzaanə goonə agi *duuniya. Waatoo, goona aləhiinə, goona ɗa ajijinəənə, goona ɗa badawaanə, goona ndzaa ka moo slənə bwaya uushi’inə, goona nee ka uushi’inə mətə mətə, acii ka ndzaanə nə səkii makə uuləminə goonə. 3.5-8 Gal. 5.19-21.3.5 Rooma 6.6,11; Gal. 5.24; Af. 4.19; 5.3.⁶Putə ŋga tsarə ŋga slənətsə ha’ə nə maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə a shi aanə ənjitə naanagi ka fanə tə ci. 3.6 Af. 5.6.⁷Unə də noonə nə maa, ma saa’itə unə ma’ə agi slənə ’waslyakəənə, kə njuuna ɗa tsarə uushi’iitsa. 3.7 Rooma 1.18; Af. 5.8.

⁸Amma, ma ŋga ənəna, bwaseemə ka patənə ŋga uushi’iina. Waatoo, goona maɗee ka mabizhinə, goona ɓəzə səka, goona ɗa ŋgərəkikinə, goona dzaanahiinə, goona waɓə sə ŋga ayinə. Ma ətsa, ga ca shigi da moonə shaŋə. 3.8 Af. 4.29; 5.4.⁹Goona jaarakəshi ma’ə əsə. Acii kə bwasee unə ka iirə ndzaanə goonə ŋga ŋukə da bwaya slənə goonə, 3.9 Af. 4.22,25.¹⁰una upaa kura haŋkala. Ma ətsa, Əntaŋfə vii koonə. Agi dzənə nə ci də haɗaginə taa guci patə kaa ca pusha da naakii haŋkala, koona tsakə shiinə tə ci də ŋga’ə. 3.10 ’Wat. 1.26-27; Af. 4.24.¹¹Ci ɗii, pooshi kama kamaanə ŋga Yahudiinə da hara slikərənə. Pooshi kama kamaanə ŋga *maryamina ənja da ənjitə pooshi ryaminii. Pooshi banə, waanə məshipətə ənda. Pooshi banə waanə əndətə pooshi shii uushi’inə. Pooshi banə waanə mava taa dimwa. Tii patə, uushi rəŋwə nə tii akəŋwacii Əntaŋfə. Amma Aləmasiihu nə magaɗə uushi. Ci nəndə a ədzəmə ənjitə ləɓə da ci patə. 3.11 2.11; Gal. 3.28; 1 Koor. 12.13.

¹²Ma unə, ənji ŋga Əntaŋfə nuunə. Kə uu’i ci tuunə, kə ta’i ci tuunə. Makə ha’ə, nəhəmə təgunuunə ŋga ənja, una ɗa ŋga’əənə, una həətəpaa noonə na akəŋwacii ənja, una kəsə ənji də mooɗasəka, una sə’watə taa mi patə, 3.12-15 Af. 4.2-4.¹³una ndzaa də səkə pu’u. Maɗa kə ma’i mabizhinə ahada hara ənji agyuunə, wa təya tyaafyagishi. Tyaafyagishimə makə sətə tyaafyagi Slandanaamə tuunə. 3.13 Af. 4.32.¹⁴Ma palee pata, uuɗəshimə, acii uuɗənə nə anətənə tuunə ka ma rəŋwə. 3.14 Af. 5.2.¹⁵Ma jaməətə ci Aləmasiihu a vii, wa ca nəhə patənə ŋga uushi’iitə cuuna moo slənənə. Acii ka ndzaanə agi jamənə ha’ə ’wii Əntaŋfə tuunə, una ndzaanə makə əndə rəŋwə. Ndzaamə ka ənji kuyiriinə tə ci əsə. 3.15 1.18,20; 2 Koor. 13.11; Af. 1.23; 4.4.

¹⁶Kəsətəmə waɓənə ŋga Aləmasiihu a ədzəmuunə təŋə təŋə. Dzəgunəshimə, una dzaləshi ahadoonə də haŋkala. Ɗuunətəmə tə Əntaŋfə də ka wanyanə kama kama, una ɗuunətə tə ci də wanyaatə ci Ma’yanaakii a vii koonə. Dəlamə də ci də mooɗəfuunə patə, una kuyirii tə ci. 3.16-17 Af. 5.19-20; Ibər. 13.15.¹⁷Ma slənə goonə da waɓənə goonə patə, ɗamə də ləmə ŋga Slandanaamə Yeesu, una kuyirii tə Əntaŋfə Dəsənaamə də ləməkii əsə.

Ndzaanə ŋga ənji nə’unə tə Yeesu agi kura əpinə

¹⁸Ma unə makinə, baneemə ka nuunə akəŋwacii ŋguyirənə goonə, makə sətə dəɓee una ɗa agi ləɓənə goonə da Slandanaamə. 3.18–4.1 Af. 5.21–6.9.

¹⁹Unə ŋguyirənə əsə, uuɗəmə makinə goonə, goona kəsə tə tii də bwaya aginə.

²⁰Unə manjeevənə, fatəmə sətə ci ənjitə pwayi tuunə a ba koonə patə, una ɗatə, acii ci kaɗeesəkə ka Slandanaamə.

²¹Unə dii manjeevənə əsə, goona dzalə manjeevənə goonə də ɓəzee ka səkətii zaɓə zaɓə, acii gadə ədzəmətii a lagi.

²²Unə maviinə, fatəmə sətə ci slanjii nuunə ənji shiŋkinə a ba koonə patə, una ɗatə. Goona slənətə ŋga’ə wata ka rəgwa ginətii koona shii kaɗeesəkənə ka tii. Amma slənəmə ka tii də ədzəmə rəŋwə, makə ɗii unə ka ənji gərə’unə ka Slandanaamə. ²³Taa ŋgutə slənə cuuna slənə patə, slənəmə də ədzəmə rəŋwə, makə ka Slandanaamə cuuna slənə, əntaa wata ka putə ŋga ənja. ²⁴Kə shii unə, Slandanaamə na vii koonə shikwa goonə, waatoo, sətə ɗəkəpaa ci ka ənjaakii. Acii Aləmasiihu nə tantanyitə Slandanuunə cuuna slənə ka ci. 3.24 Af. 6.8.²⁵Patənə ŋga ma’waslyakə ənja, ka ki’itənə nə Əntaŋfə ka tii ’waslyakəənatii. Acii ma ca, ka lanə nə ci gəŋwanə də rəgwakii, paa ci ka tsaamənə ka məghərəvənə ŋga ənda. 3.25 Yak. 2.1.

¹Unə slanjii maviinə, kəsəmə maviinə goonə də ŋunyi aginə, una haɗa də tii makə sətə dəɓee. Kə shii unə, tə’i Slandanuunə noonə əsə dagyə. 4.1 Leew. 25.43.

Waɓənyinə kama kama

²Dəmə aakəŋwa də kədiinə acii Əntaŋfə. Ciŋəmə, goona zaarə. Kuyiriimə tə ci əsə. 4.2-4 Rooma 15.30; Af. 6.18-19.4.2 Fil. 4.6; 1 Tees. 5.17.³Ma una ɗa də’wa, kədiimə ka putə geenə əsə, ka Əntaŋfə a wunəgi keenə rəgwa, keena waaza waɓənaakii ka ənja, ina dzəgunə ka tii waɓənə ətə nji ma’umbeekii, waatoo, waɓənə agyanə Aləmasiihu. Acii ka putakii nə nyi a furəshinə əndzə’i. 4.3 Rooma 15.30.⁴Ɗamə də’wa, kaa nya shii waɓənə furəŋə furəŋə agyanəkii ka ənji makə sətə dəɓee. 4.4 1.26.

⁵Hakilamə ndzaanə goonə ahada ənjitə ma’ə maluumə tə Yeesu. Taa ŋgutə saa’i patə, ɗamə ha’ə. 4.5 Af. 5.16.⁶Wa waɓənə goonə a ndzaanə ŋga’ə, wa ca ndzaanə ghəghə’i, ca tsakə ənja. Shiimə sə ŋga jikənə taa ka wu patə də rəgwakii. 4.6 Af. 4.29; 1 Piita 3.15.

Muudinə ŋga waɓənə

⁷Ma agyanə habaraaki, kadə nə Tikikusə a ba koonə patə. Ma ca, ndzəkəŋushi’inaamə nə ci, mooɗəkii. Agi slənənə nə ci də ədzəmə rəŋwə. Ənji slənə ka Slandanə niinə da ci. 4.7 Tikikusə: Af. 6.21-22.⁸Ci ɗii cii kya sləkee ka ci aaɓii unə, koona shii makə sətə ɗii inə ganə, ca tsakə koonə ŋgeerənə a ədzəmuunə. ⁹Tii da Unisimasə na dzə. Ma ca, kaɗashinə geenə, ndzəkəŋushi’inaamə nə ci, mahoola ənda, əndə vəranə goonə. Ka banə nə tii koonə sətə ca ɗaaɗa ganə patə. 4.9 Unisimasə: Filim. 10-12.

¹⁰Ma Arisətarəkusə ənə ɗii inə ganə a furəshina da ci, kə nəhəpaa ci tuunə. Kə nəhəpaa Marəkusə tuunə əsə, ətə ɗii tii ka dzədzənə rəŋwə da Barənaba. Maɗa kə mbu’i Marəkusə aa hoonə, luumə mu’umuunaakii makə sətə shi nya bii koonə. 4.10 Arisətarəkusə: Slənə 19.29; 27.2; Filim. 24; Marəkusə: Slənə 12.12.¹¹Kə nəhəpaa Yeesu ətə ci ənjə a ’wa Yusətusə tuunə əsə. Ma ahada ənji slənənə ciina slənə da tii putə ŋga *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, wata tii makkə tanə nə Yahudiinə. Kə cakə tii tə nyi ŋgaaŋga’ə.

¹²Kə nəhəpaa Əpafərasə, əndə vəranə goonə, tuunə əsə. Ci maa, əndə slənə ŋga Yeesu Aləmasiihu nə ci, mabədamə ci ka ɗa də’wa ka putə goonə də ədzəmə rəŋwə. Agi ciŋənə nə ci də ɗa də’wa taa guci patə koona kəŋaanə ndihə ndihə, una shii slənə sətə mwayi Əntaŋfə patə, una slənətəgi əsə. 4.12 Əpafərasə: 1.7; Filim. 23.¹³Kə nee nyi də ginəki makə sətə cii kəya zaarə ka slənənə koonə da ka ənji Lawədikiya, da ənji Yarapwalisə əsə. ¹⁴Kə nəhəpaa kaɗashinə gaamə əndə kuzəka Luka tii da Dimasə tuunə. 4.14 Luka: 2 Tim. 4.11; Filim. 24; Dimasə: 2 Tim. 4.10.

¹⁵Nəhəpaamə keenə tə ndzəkəŋushi’inə də Lawədikiya. Nəhəpaamə keenə tə Niməfa da ənji Ikəliisiya ətə ca dza də nə gatə asii. 4.15 Lawədikiya: Səniinə 3.14.¹⁶Maɗa kə uudəpaa unə jaŋgatə ləkaləkatənə ahadoonə, viimə ka Ikəliisiya ŋga Lawədikiya, təya jaŋgatə ahadatii əsə. Tə’i ləkaləkatətə nyaahə nyi ka tii əsə, kadə nə təya sləkee koonə. Maɗa kə liwuunə, jaŋgatəmə ahadoonə. ¹⁷Ma banuunə ka Arəkipusə, wa ca ciŋə a ma slənətə vii Slandanaamə ka ci, kaa ca uudəpanə. 4.17 Arəkipusə: Filim. 2.

¹⁸Nyi Bulusə də ciinəki ca naahə muudinə ŋga waɓəəna. Kə nəhəpaa nyi tuunə. Ga ca zaanə koonə tuu’ina, a furəshina nə nyi. Wa Əntaŋfə a ɗa koonə pwapoonə.