1 Timooti

Təkəŋwanə ŋga ləkaləkatə ŋga Bulusə ka

Timooti

¹Wiinə ləkaləkatə ca dzə daciiki Bulusə. Ma nya, masləkee əndə ŋga Yeesu *Aləmasiihu nə nyi, makə sətə bii Əntaŋfə Maluu gaamə da Yeesu Aləmasiihu. Ma ca, ka ci caama ka na. 1.1 masləkee əndə: 2.7; Maluu: Tit. 3.4; ka na: Kwal. 1.26-27.²Agi nəhəpaanə nə nyi tə hə Timooti. Kə ndzaa hə ka ŋunyi uuzənaaki ka rəgwa ŋga vii gooŋga gaamə. 1.2 Timooti: 1 Koor. 4.17; uuzənaaki: 1 Koor. 4.15; 1 Tees. 2.11; Tit. 1.4.

Wa Əntaŋfə Dəsənaamə da Yeesu Aləmasiihu Slandanaamə a ɗa ka hə pwapoonə, təya ɗa ka hə ŋga’əənə, təya vii ka hə ndzaanə jamə.

Ɗa bariya ka ənjitə ca dzəgunə ka ənji sətə madzəmə

³Timooti, ŋga’ə ka nyi ha ndzaanə də Afisa makə sətə shi nya bii ka hə saa’itə nya dzə aanə hanyinə ŋga Makiduuniya. Ma mwayi nyi kaa ha ɗa ha’ə, acii tə’i hara ənji də Afisa ətə ca dzəgunə ka ənji sətə madzəmə. Bawə ka tii kaa təya bwasee ka ɗanə ha’ə. 1.3 Afisa: Slənə 20.1; dzəgunə sətə madzəmə: 4.1-10; 6.3-5,20-21; 2 Tim. 2.16-18,23-26; Tit. 1.10-16; 3.9-11.1.3 Slənə 20.1.⁴Ga təya ndzaa ka buurə waɓənə ŋga ŋukə ətə pooshi gooŋga agikii, ga təya ndzaa ka ŋgaasha uushi’inə ŋga ŋukə. Ma ətsa, pooshi ka uudənə. Acii tsarəkii ca kira mabizhinə. Pooshi haala ŋga sətə ci Əntaŋfə a moo ɗanə kaamə da uushi’iitsa. Dagi vii gooŋga gaamə shiinaamə sətə ci Əntaŋfə a moo ɗanə kaamə. 1.4 4.7; 6.20; 2 Tim. 2.16,23; 4.4; Tit. 1.14.⁵Ma caaŋwa ba ha’ə, kaa ənjə a uuɗəshi. Ma uuɗəshina, asəkə malaaɓa ədzəmə ca shigi, ətə yadə ’waslyakəənə davə, da agi ŋunyi ndzaanə ca shigi da agi vii gooŋga ŋga tantanyinə. 1.5 1.14,19; 2.15; 4.12; Rooma 12.9; 13.10; 1 Koor. 8.1; Gal. 6.10; 2 Tim. 1.3,13; 3.10; Tit. 1.15.⁶Amma, ma hara ənji, kə bwasee tii ka uushi’iitsa, təya dzəgərə ka waaɓə mazaɓə uushi’inə ətə pooshi ka tsakənə tə tii. 1.6 1.4; 6.4,20; Tit. 1.10.⁷Ŋga’ə ka tii nə ndzaanə ka ənji dzəgunə bariya ŋga Əntaŋfə ka ənja. Amma pooshi tii shii ŋga’ə sətə ci təya ba. Saŋə maa, pooshi tii shii sətə ci təya waɓə agyanəkii.

⁸Kə shii amə, ŋga’ə nə bariya ŋga Əntaŋfə, maɗa kə shii ənji rəgwatə ci ənjə a slənəgi. 1.8 Rooma 7.12,16.⁹Ŋga’ə maa kə buurətə ənji oo’i, ma bariya, əntaa ka ŋunyi ənji ɗii Əntaŋfə, amma ka ənjitə ca taŋəgi da ənjitə pooshi ka fa ənda da ka ənjitə pooshi ka fa tə Əntaŋfə da ka ma’waslyakə ənja. Kə ɗii Əntaŋfə bariya əsə ka ənjitə pooshi ka gaɗeenə ka ci da ka ənjitə ɓəələgi dəsənətii taa məsənətii da ka hara maɓələ ənja. 1.9-10 Gal. 5.19-21.¹⁰Kə ɗii ci bariya əsə ka ma’aləhiinyinə da ŋguyirənə ətə ca baa da ŋguyirənə makə tii da ka ənjitə ca kəəsə ənji ka ɗərəginə da ka majirakinə da ka ənjitə ca dzə ka ɗa seeda ŋga jirakənə, taa ənjitə ca ɗa taa ŋgutə uushi ətə madzəmə mbərə mbərə da ŋunyi dzəgunənə. 1.10 4.6; 6.3; 2 Tim. 1.13; 2.2,15; 3.14; 4.2-3; Tit. 1.9; 2.1,7-8.¹¹Ma ŋunyi dzəgunənə, agi Ŋunyi Habara ci ənjə a upaa. Aaciiki ba’avə Əntaŋfə Ŋunyi Habarakii kaa nya baaba ka ənja. Ma Ŋunyi Habarakii, agyanə Əntaŋfə Əndə məghərəvənə. Naakii nə barəkaanə. 1.11 1 Tees. 2.4.

Kuyiriinə tə Əntaŋfə putə ŋga luupaanaakii tə ənja

¹²Agi kuyiriinə nə nyi tə Yeesu Aləmasiihu Slandanaamə. Ci vii ka nyi ŋgeerənə ŋga slənəna. Agi kuyiriinə nə nyi tə ci ŋga neenaakii ka nyi mahoolakii, ca kavə tə nyi kaa nya slənə ka ci. 1.12-17 2.7.1.12 Gal. 1.15-16.¹³Taa ŋgahi ma ŋga ŋukə, kə ciɓə nyi də ci, nya waɓə bwaya uushi’inə aashikii, nya dzaana tə ci əsə; amma kə nyihə ci təgunuunaaki, acii paa nyi shii sətə njii kya slənə, paa nyi da vii gooŋga saa’ikii əsə. 1.13 Slənə 8.3; 9.1-5; 1 Koor. 15.9; Gal. 1.13.¹⁴Wata Slandanə a əjiinə ka nyi pwapoonaakii laŋə, ca ɓaarii ka nyi rəgwa ŋga vii gooŋga ka ci da uuɗənə tə ənja. Makə ɗii ci, ləɓə naamə da Yeesu Aləmasiihu ŋga əna, naamə patə nə vii gooŋgakii da uuɗənəkii. 1.14 1.5; 1 Koor. 15.10.¹⁵Ma sənə cii kya moo banə, tantanyinə. Kə dəɓee ənjə a luuvə də ədzəmə rəŋwə oo’i, ma shi Yeesu Aləmasiihu aasəkə duuniya, kaa ca luupaa ma’waslyakə ənja, nyi palee ka tii patə də slənə ’waslyakəənə maa. 1.15 Luka 15.2; 19.10; Rooma 5.8.¹⁶Amma kə nyihə Əntaŋfə təgunuunaaki makə nji nyi ka ma’waslyakə əndə ka shaŋə. Də ɗanə ha’ə mbee Yeesu Aləmasiihu ka ɓaarii ka ənji patənə ŋga sə’watənaakii tə nyi də luupaanə tə nyi. Ha’ə kə ndzaa nyi ka sə ŋga dzəgunənə ka taa wu patə na vii gooŋga ka Aləmasiihu, ca upaa əpinə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 1.16 Af. 3.7-9; Kwal. 1.25.¹⁷Wa ənjə a ɗuunətə tə Əntaŋfə, ənjə a dəla də ci. Ci nə ŋwaŋwə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Paa ci ka əntənə, pooshi ənji agi neenə ka ci əsə. Ci daanəkii nə Əntaŋfə. *Aamiina. 1.17 Rooma 16.27.

¹⁸Uuzənaaki Timooti, wanyinə ka kavə waɓəətsə aaciiku, makə sətə waɓi anabiinə agyanəku ŋukə. Kəsəpaa waɓəətsə asəkə ədzəməku kaa ha mbee ka slənə ŋunyi sləna, 1.18 4.14; 6.12; 1 Koor. 9.24-25; 2 Tim. 4.7-8; Yahu. 3.¹⁹ha dzə aakəŋwa agi nə’unə tə Əntaŋfə da ŋunyi ndzaanə. Ma hara ənji, kə kaaree tii ka ŋunyi ndzaanə, ha’ə saawee tii ka vii gooŋgatii. 1.19 1.5.²⁰Ma Himiniya da Aləkəsandəra, agikii nə tii. Kə vii nyi tə tii ka *Seetanə kaa təya shii dzalənə, təya bwasee ka dzaananə tə Əntaŋfə. 1.20 Himiniya: 2 Tim. 2.17; Aləkəsandəra: 2 Tim. 4.14; Seetanə: 1 Koor. 5.5.

Waɓənə agyanə də’wa

¹Ma ŋga təkəŋwanə, agi banə nə nyi kaa ənjə a ɗa də’wa, ənjə a kədii acii Əntaŋfə, ənjə a kuyirii tə Əntaŋfə putə ŋga patənə ŋga ənja. 2.1 Af. 6.18-19; Fil. 4.6.²Wa ənjə a ɗa də’wa putə ŋga meeminə da madiigərə ənji patə, kaama ndzaanə jamə də mabanee ma’yanə, ama mbee ka gaɗee ka Əntaŋfə, ama ndzaa makətsəkii əsə. 2.2 Ees. 6.10.³Ma ətsə patə, ŋga’ə, ka uuɗagi səkə ŋga Əntaŋfə Maluu gaamə əsə. 2.3 Tit. 3.4.⁴Kə mwayi ci taa wu patə, ca upaa luupaanə, ca shii gooŋga. 2.4 Əzaki. 18.23; 2 Tim. 2.25-26; 2 Piita 3.9.⁵Acii rəŋwə nə Əntaŋfə, rəŋwə əsə nə əndə rəgwa ahada Əntaŋfə da ənja, waatoo Yeesu Aləmasiihu. Əndə shiŋkinə nə ci əsə. 2.5 Dzək. 6.4-5; 1 Koor. 8.6; Rooma 3.29-30; 10.12-13.⁶Kə vigi ci naakii nə ka luupaanə də ənji shiŋkinə patə. Ci ɓaarii ka saa’ikii oo’i, ŋga’ə ka Əntaŋfə kaa taa wu patə a upaa luupaanə. 2.6 Mar. 10.45; 2 Koor. 5.15; Gal. 1.4; Tit. 2.14; 1 Yooh. 3.16; ka saa’ikii: Gal. 4.4; Tit. 1.3.⁷Ka ətsə ha’ə kavə Əntaŋfə tə nyi ka ndzaanə ka əndə waazanə ka ənji da ndzaanə ka masləkee ənda. Kə kavə ci tə nyi ka dzəgunə gooŋga ka hara slikərənə kaa təya luuvə. Tantanyinə cii kya waɓə, əntaa jirakənə. 2.7 masləkee ənda: 1.11-17; Gal. 1.1; 2.7-8; Af. 3.7; 2 Tim. 1.11.

⁸Acii ha’ə, ŋga’ə ka nyi kaa ŋguyirənə taa da patə a ɗa də’wa. Wa təya ɗa də’wa də malaaɓa ədzəma. Ga təya ɗa də’wa də maɓəzə səka, ga təya ɗa də mabizhinə əsə. 2.8 1 Piita 3.7.⁹Ma makinə əsə, wa təya ndzaa da ayinə da hiima ŋga ka kəjeerənə ətə diɓə. Ga təya ɗaaɗa hara uushi’inə agi shiŋkinatii ətə ca ŋgərəgi hiima ŋga ənda, ga təya ŋga pookalima taa sə ŋga uura taa sə ŋga ciinə ətə da məghərəvənə davə, ga təya ŋga mandalə kəjeerənə əsə. 2.9 1 Piita 3.3-5.¹⁰Amma, wa təya ɗa ŋunyi sləna. Ci nə ŋunyi uushi. Ci dəɓee ka makiitə ca ba agi nə’unə nə tii tə Əntaŋfə. 2.10 5.10.¹¹Wa minə a ndzaa kəɗa’ə saa’itə ənjə a dzəgunə, kya banee ka haŋkalatə. 2.11-12 1 Koor. 14.34.¹²Maluuvəmə nyi minə a dzəgunə ka ŋguyirənə, taa kya ndzaa da baawəɗa agyanətii. Amma, wa kya ndzaa kəɗa’ə. ¹³Acii tə Adamu ’watəgi Əntaŋfə taganə, taabu’u Hawa. 2.13 ’Wat. 2.7,21-22; 1 Koor. 11.8-9.¹⁴Əntaa tə Adamu əsə gəpətə *Seetanə, amma tə minə gəpətə ci, kya taŋəgi bariya. 2.14 ’Wat. 3.1-6,13; 2 Koor. 11.3.¹⁵Patə da ha’ə, wa kya poo manjeevənə, ka upaanə nə ki luupaanə, maa kə gi ki aakəŋwa agi nə’unə da uuɗə ənja, kya ndzaa malaaɓakii akəŋwacii Əntaŋfə, kya ndzaa da ayinə.

Matakəŋwanyinə asəkə Ikəliisiya

¹Ma sənə cii kya moo banə, tantanyinə: maɗa ŋga’ə ka əndə nə ndzaanə ka matakəŋwanə asəkə Ikəliisiya, ŋunyi slənə cii kəya uuɗə. ²Ma matakəŋwanə, wa ca ndzaa ka əndətə pooshi ənji ka idəpaa uushi ashikii. Da minə rəŋwə dyaŋə ndzaanəkii əsə. Wa ca ndzaa ka əndə hiima, ca ətsətə naakii na, ca ndzaa də haŋkala, ca ndzaa ka əndə luu mu’uminə gakii asii. Wa ca ndzaa ka əndə mbee ka dzəgunətənə ka ənji ŋga’ə. 3.2-7 Tit. 1.6-9; 1 Piita 5.1-4.³Ga matakəŋwanə a kagi naakii nə ka sa ənvwa, ga ca ndzaa ka əndətə ci ədzəməkii a əbu pii pii əsə. Amma, wa ca ndzaa ka makəɗa’ə ənda, əndətə ca moo ndzaanə jamə. Ga ca ndzaa ka əndə suuna kwaɓa. 3.3 2 Tim. 2.24.⁴Wa ca ndzaa ka əndətə ca mbee ka kərətə yaakii ŋga’ə, manjeevənaakii a ɗawuta ka ci, təya fa tə ci ka shaŋə. ⁵Ma bii nyi ətsə ha’ə, maɗa pooshi əndə mbee ka kərətə yaakii ŋga’ə, iitiitə saŋə mbeenəkii ka kərətə Ikəliisiya ŋga Əntaŋfwa?

⁶Ha’ə əsə, ma əndətə mata’avəmə agi vii gooŋgaakii, ga ca ndzaanə ka matakəŋwanə, acii ga ca ɗuunətə naakii na, Əntaŋfə a lagi ka ci gəŋwanə, ca vii ka ci ma’inə makə sətə vii ci ka *Seetanə. ⁷Ha’ə əsə, wa ca ndzaanə ka əndətə ci duuniya patə a gaɗee ka ci, acii ga ənjə a ɗavə ka ci ayinə, ca dzəgərə aasəkə zaaŋwanə ŋga Seetanə. 3.7 2 Koor. 8.21; Slənə 6.3.

Ənji tsakənə tə ənji ŋga Ikəliisiya

⁸Ma ənji tsakənə tə ənji ŋga Ikəliisiya əsa, wa təya ndzaa matsəkii, ga waɓənatii a ndzaa bəra’i, ga təya kapaa natii nə ka sa ənvwa, ga təya kapaa natii nə ka suuna gəna əsə. ⁹Ma waɓənə ətə ɓaariigi Əntaŋfə kaamə, wa təya kəsəpaa də malaaɓa ədzəma. ¹⁰Tii maa, see maa kə təkətə ənji tə tii zəku’i. Maɗa pooshi ənji idəpaa uushi ashitii, wa təya ndzaŋə sləna. ¹¹Ma makinatii3.11 Makinə, ənji tsakənə tə ənji ŋga Ikəliisiya, taa makinə ŋga ənji tsakənə tə ənji ŋga Ikəliisiya. əsə, wa təya ndzaa matsəkii, ga təya pəɗəhiinə, wa təya ndzaanə ka ənji hiima, təya ndzaanə ka ənji gooŋga taa agi mi patə. 3.11 Tit. 2.3.¹²Ma əndə tsakənə tə ənji ŋga Ikəliisiya, da minə rəŋwə dyaŋə ndzaanəkii, ca mbee ka kərətə manjeevənaakii da hara ənji yaakii ŋga’ə. ¹³Ma ənji tsakənə tə ənji ŋga Ikəliisiya, maɗa ŋunyikii ci təya slənə, ka upaanə nə tii gaɗeenə ŋga ənji ka tii. Ka mbeenə nə tii ka waɓənə yadə ŋgwalənə agyanə vii gooŋgatii ka Yeesu Aləmasiihu.

Maɗuunə uushi ətə ɓaarii Əntaŋfə kaamə

¹⁴Yoo, kə ɗii nyi aniya ŋga dzənə aaɓiiku kədəhə. Amma, wanyinə ka naahə ka hə ləkaləkatəna. ¹⁵Mbu’u tə’i uushi na səkəpaa tə nyi. Ma ləkaləkatəna, ci na ɓaarii ka hə makə sətə ci ənji ŋga Əntaŋfə a ndzaanə. Ma ənjikii, tii nə Ikəliisiya ŋga Əntaŋfə Əndə vii əpinə. Ikəliisiyakii əsə ca kihə gooŋgaanə. 3.15 Af. 1.23; 2.19-22.¹⁶Ma sətə vii amə gooŋga anəkii, waatoo sətə nji ma’umbeekii, maɗuunəkii dərəva. Pooshi əndə ɗa mabizhinə agyanəkii, waatoo, 3.16 Mat. 28.18-19; Mar. 16.19; Yooh. 1.14; Slənə 2.33; Af. 1.20-21; Fil. 2.6-11; Kwal. 1.6,23; 2 Tim. 4.17.

Əndə shiŋkinə pwayi ənji tə ci,

Kə ɓaariigi Malaaɓa Ma’yanə tə ci oo’i,

əndə gooŋga nə ci.

Kə nee malaa’ikanyinə ka ci;

Kə waazii ənji agyanəkii ka hara slikərənə;

Kə vii ənji ka ci gooŋga asəkə duuniya patə;

Kə ŋgərətə Əntaŋfə tə ci aadəgyə, ca ɗuunətə tə ci.

Ənji dzəgunə jirakənə

¹Yoo, kə bii Malaaɓa Ma’yanə furəŋə oo’i, ma ka əndə’i saa’i, kadə nə hara ənjə a bwasee ka nə’u gooŋgaanə, təya dzəgərə ka nə’u jirakənə ŋga ginaajinyinə, təya nə’u dzəgunənə ŋga *Seetanə. 4.1-11 1.10.4.1 2 Tim. 3.1.²Ma dzəgunəətsa, kə təəkəpaa majirakinə, ənjitə pooshi ka taarapaanə ahada gooŋgaanə da jirakənə acii mantəkii nə ədzəmətii. ³Ma tsarə ŋga ənjitsa, agi dzəgunənə nə tii oo’i, ma ŋgərəshinə da aadə hara zəmənyinə, bwayakii. Amma Əntaŋfə tagapaa zəmənyiitsa kaa ənjə a adə. Ma ənji nə’unə, waatoo ənjitə shii gooŋga, wa təya adə zəməkii də kuyiriinə. 4.3 ŋgərəshinə: 1 Koor. 7.1; zəmənyinə: ’Wat. 9.3; Rooma 14.2; Kwal. 2.21; Ibər. 13.9; kuyiriinə: Rooma 14.6; 1 Koor. 10.30.⁴Patənə ŋga uushi’inə ətə tagii Əntaŋfə, ŋga’ə. Pooshi uushi ŋga kaareenə. Amma, wa ənjə a luu patənə ŋga uushi’inəkii də kuyiriinə tə ci. 4.4 ’Wat. 1.31; Slənə 10.15.⁵Ma uushi’iitsa, ŋga’ə, acii ha’ə bii Əntaŋfə, agi kuyiriinə nə ənji tə ci putakii əsə.

Ŋunyi əndə slənə ŋga Yeesu Aləmasiihu

⁶Maɗa agi dzəgunətənə nə hə ka ənji nə’unə tə uushi’iitsa, ka ndzaanə nə hə ka ŋunyi əndə slənə ŋga Yeesu Aləmasiihu, ha dzə aakəŋwa də fa waɓənə ŋga Əntaŋfə da nə’utə ŋunyi dzəgunənə, kaa ha upaa də ŋgeerənə. 4.6 1.10.⁷Ma waɓəətə ŋga ŋukə ətə madzəmə da waɓənə ŋga Əntaŋfə, ga ha ndzaa ka buurənə, acii uura manjeevənə nə ətsə patə. Duu aakəŋwa də dzəgunə ndzaanə ka əndə ŋga Əntaŋfə. 4.7 1.4.⁸Ma taaɗatə shishinə, tə’i ci da bwatya. Amma, ma dzəgunə ndzaanə ka əndə ŋga Əntaŋfə, ci palee də bwatya taa ka ŋgutə rəgwa patə, acii ka tsakənə nə ci tə əpinə gaamə ka saa’ina da aakəŋwa patə. 4.8 6.6.⁹Ma sətsə bii nyi, tantanyinə. Kə dəɓee ənjə a luuvə də ədzəmə rəŋwə. ¹⁰Ka ətsə ha’ə caama slənə də gazhi’waanə, acii agi kanə naamə nə ka Əntaŋfə Əndə vii əpinə. Ci nə Maluu ŋga ənji patə; ma palee maa, ŋga ənji nə’unə. 4.10 Tit. 3.4.

¹¹Bawə ka ənji nə’unə tə waɓəətsa, ha dzəgunətə ka tii. ¹²Ga ha luuvə kaa ənjə a ushapaa tə hə, makə ɗii hə uundzə dagwa. Amma ndzaanə ka sə ŋga dzəgunənə ka ənji nə’unə ka rəgwa ŋga waɓənaaku, da ndzaanaaku, da uuɗənaaku tə ənja, da vii gooŋgaaku, da ndzaanaaku yadə idəpaa uushi ashiku. 4.12 1.5; Tit. 2.7.¹³Ma taabu’u nii kya sha, duu aakəŋwa də jaŋga malaaɓa ləkaləkatə ka ənja, ha waaza ka tii, ha dzəgunə ka tii. 4.13 2 Tim. 3.15-16.¹⁴Ma baawəɗa ətə vii Əntaŋfə ka hə saa’itə waɓi anabiinə agyanəku, saa’itə kavə matakəŋwanyinə ŋga Ikəliisiya ciinə aanəku, slənəgiwə də ci. 4.14 1.18; 5.22; Slənə 6.6; 2 Tim. 1.6; 2.2.¹⁵Duu aakəŋwa də ɗanə ha’ə makə ətsa, ga ha zaarə, kaa ənji patə a nee ka dzənaaku aakəŋwa. ¹⁶Haɗatə də naaku na da dzəgunənaaku. Duu aakəŋwa də ɗa uushi’iitsa. Acii maa kə ɗii hə ha’ə, ka luupaanə nə hə naaku nə da ənjitə ca fa tə hə. 4.16 1.10; 4.12; 2 Tim. 2.22; 3.10.

Ndzaanə ŋga’ə agi ənji nə’unə

¹Ga ha wazə ka masara, amma waɓuu ka ci makə ka duu. Ma uuji daguyinə əsa, wa təya ndzaa makə ndzəkəŋushi’inəku. 5.1 Leew. 19.32.²Ma masara minə, wa kya ndzaanə makə mapoo tə hə. Ma makinə ətə ma’ə ma’iirəmə əsə, wa təya ndzaa makə cikəŋushi’inəku; ədzəməku a ndzaa malaaɓakii akəŋwaciitii, acii ga təya ŋgərəgi haŋkalaaku.

³Ma mooryafinyinə ətə pooshi əndə tsakənə tə tii, gaɗee ka tii. ⁴Amma, maɗa tə’i manjeevənə taa jijinyinə ŋga mooryafinə, wa təya dzəgunə makə sətə ci təya ɗa diinatii zəku’i, waatoo, təya ɗa ka mapoo tə tii taa dzədzəshi’inətii ŋga’əənə, makə sətə shi təya ɗii ka tii, acii tsarəkii ca uuɗagi səkə ŋga Əntaŋfə. ⁵Ma mooryafinə ətə ki daanətə pooshi əndə tsakənə tə ki, tə Əntaŋfə gi’i ki, kya dzə aakəŋwa də ɗa də’wa, kya kədii aciikii vəɗə da uusəra. 5.5 Luka 2.37; 18.7.⁶Amma, ma mooryafinə ətə kagi nətə ka uuɗə uushi’inə ŋga *duuniya, taa ŋgahi ma’ə ki da i əpinə, patə da ha’ə mantəkii nə ki. ⁷Ma ɗanəkwa, bawə ka tii waɓəətsə bii nyi ka hə, acii ga ənjə a idəpaa uushi ashitii. ⁸Ma əndətə pooshi ka haɗa də duuraakii, ma palee maa, ənji yaakii, kə kaaree ci ka nə’u tə Əntaŋfə, bwayakii nə ci, palee ka əndətə yadə vii gooŋga.

⁹Ga ha naahə ləmə ŋga mooryafinə aagi harakii pii pii. Ma taabu’u naahənəku, see maa nee hə kə mbu’i fəzatə kuwa pu’unə, mashimə ki a ŋgirə ŋgurə palee ka rəŋwə əsə, ¹⁰ənjə a kuyirii tə ki putə ŋga ɗa ŋunyi slənatə, waatoo, kə gərətə ki manjeevənatə ŋga’ə, kya luu mu’uminə aa hatə aasii, kya yiɓəgi səɗə ŋga ənji nə’unə makə sətə ci maviinə a ɗa, kya tsakə ənji agi bwanea, kya kavə nətə ka ɗa ŋunyi sləna. Maɗa ha’ə makə ətsə nə slənata, naahuu ləmətə. 5.10 2.10; Ibər. 13.2; Yooh. 13.14.

¹¹Amma ma mooryafinyinə ətə ma’ə ma’iirəmə, ga ha naahə ləmətii, acii maɗa kə təkuree tii ka sə’watə ndzaanə yadə ŋgura, ka ŋgərənə nə tii. Də ha’ə bwaseenə tii ka nə’unə tə Aləmasiihu. ¹²Də ha’ə əsə laginə Əntaŋfə gəŋwanə anətii, ca vii ka tii ma’inə, acii kə taŋəgi tii aləkawalətə ɗii tii ka ci. ¹³Ma təya, ka dzəgərənə nə tii aagi ndzaanə zərakə, wata wiigi’inə ka yi ka yi. Əntaa wata ndzaanə zərakə tanə, amma təya kaala waɓənə aagi ŋga hara ənji, təya luugi waɓənə ətə əntaa natii, təya ba sətə madəɓəmə. 5.13 2 Tees. 3.11.¹⁴Acii ha’ə, ma moonəkya, ma mooryafinə ətə ma’ə ma’iirəmə, wa təya ŋgərə ŋguyirənə, təya poo manjeevənə, təya haɗa də yatii. Maɗa ɗii tii ha’ə, pooshi ənji daawaanə gaamə ka upaa rəgwa ŋga waɓə bwaya uushi’inə aashaamə. 5.14 1 Koor. 7.9.¹⁵Ma bii nyi ha’ə, acii hara mooryafinə maa, kə uugi tii zə’uginə ka nə’unə tə Seetanə. ¹⁶Ma minə əndə nə’unə ətə da mooryafinyinə agi duurənyinatə, wa kya tsakə tə tii ka galee ka slənə agyanə Ikəliisiya, kaa Ikəliisiya a mbee ka tsakənə tə hara mooryafinyinə ətə pooshi ənji tsakənə tə tii.

¹⁷Ma matakəŋwanyinə ŋga Ikəliisiya ətə ca slənə ŋga’ə, gaɗeemə ka tii ka shaŋə, una ki’itə ka tii ŋga’ə. Ma palee maa, ənjitə ca waaza da dzəgunə ka ənji də gazhi’waanə. 5.17 1 Tees. 5.12.¹⁸Acii kə bii malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Goona təŋapaa la ka zəmənə saa’itə ci agi slənənə koonə.” Kə bii ci əsə, “Ma əndə sləna, kə dəɓee ənjə a vii ka ci shikwaakii.” 5.18 Dzək. 25.4; Luka 10.7; 1 Koor. 9.9,12-14.

¹⁹Maɗa kə wulii ənji matakəŋwanə ŋga Ikəliisiya, ga ha luuvə, maɗaamə tii kə kira seedawanyinə bəra’i taa makkə. 5.19 Dzək. 19.15; Mat. 18.16; 2 Koor. 13.1.²⁰Taa wu patə gi ma’inə aa hakii, dzaluu tə ci akəŋwacii ənji patə, kaa hara ənjə a shii ŋgwaleenə. 5.20 Gal. 2.14; Af. 5.11.

²¹Agi banə nə nyi ka hə akəŋwacii Əntaŋfə, da Yeesu Aləmasiihu, da mataɗə malaa’ikanyinə, kaa ha nə’utə uushi’iitsə bii nyi ka hə patə. Ga ha ɓaarii kama kamaanə ka ənji shaŋə taa agi mi patə. ²²Ga ha kwasə ka kavə ciinə agyanə əndə’i əndə kaa ca ndzaa ka əndə slənə asəkə Ikəliisiya. Ga ha dzəgərə aagi ’waslyakəənə ətə ci hara ənjə a ɗa. Ga ənjə a idəpaa uushi ashiku. 5.22 4.14.

²³Makə ɗii ci, pooshi jamənə ŋga səkəku taa guci patə, ga ha sa wata ma’inə, amma duu də sacii ma’i inaba gi’u ka kuzəka.

²⁴Ma ’waslyakəənə ŋga hara ənji, paŋgəraŋə a babara taabu’u mbu’unəkii aakəŋwacii gəŋwanə. Ma ŋga hara ənji əsə, daba’a na shigi. ²⁵Ha’ə əsə, paŋgəraŋə a babara nə ɗa ŋunyi slənə ŋga hara ənji; taa pooshi paŋgəraŋə a babara əsə, pooshi na za.

¹Ma maviinə patə, wa təya gaɗee ka slanjiinətii, təya fa tə tii, acii ga ənjə a waɓə bwaya uushi aashi Əntaŋfə da dzəgunənə gaamə. 6.1-2 Af. 6.5; Tit. 2.9-10; Filim. 8-20; 1 Piita 2.18.²Maɗa ənji nə’unə nə slanjiinə ŋga maviinə, ga təya bərapaa tə slanjiinətii, acii makə ɗii tii ndzəkəŋushi’inə putə ŋga Aləmasiihu. Amma, wa təya tsakə paslənə ka tii, makə ɗii ci, ma ənjitə ci təya slənə ka tii, ənji vii gooŋga nə tii, mooɗəkii ŋga Əntaŋfə əsə.

Dzəgunətə uushi’iitsə ka ənja, ha ba ka tii kaa təya nə’utə.

Dzəgunə jirakənə

³Tə’i hara ənji ca dzəgunə ka ənji hara uushi’inə pamə, maluuvəmə tii tə tantanyitə waɓənə ŋga Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu, maluuvəmə tii əsə tə dzəgunənə agyanə makə sətə caama ndzaa malaaɓakii akəŋwacii Əntaŋfə. 6.3-10 1.3-7.6.3 1.10; Gal. 1.6-9.⁴Ma ənjitsa, kə ɗuunətə tii natii na, mashiimə tii taa mi əsə, maɗaamə suuna ŋga ɗa mabizhinə da mbəzənə agyanə mazaɓə waɓənə. Ci ca kira sərəha, da mbəəzənə, da dzaanashinə, da hiima bwaya uushi aagyanə ənda, 6.4 1.4; 6.20; 2 Tim. 2.14.⁵da ɗaaɗa mabizhinə. Ma ənjitsa, pooshi haŋkalatii ka hakii, pooshi ma’ə gooŋga ashitii əsə. Ma nə tii ka nəhəna, gəna ci ənjə a upaa ka rəgwa ŋga diina. 6.5 Yooh. 10.12; Slənə 20.33-34; 1 Tees. 2.5; Tit. 1.11; 1 Piita 2.14; 5.2.⁶Yoo, ma nə’unə tə Əntaŋfə, tə’i bwatya agikii palee ka gəna, maa ka mabanee ma’yanə nə əndə də sətə cii kəya upaa. 6.6 4.8; Fil. 4.11; Ibər. 13.5.⁷Acii pooshi uushi shi acii amə aa hanə aa duuniya. Pooshi uushi na dzə acii amə maa kə məəkyaamə. 6.7 Ayb. 1.21; Ə.Waaz. 5.14.⁸Maa tə’i amə da zəma, tə’i amə da kəjeerənə əsə, kə mbu’i kaamə. 6.8 Waɓ. 30.8-9.⁹Amma, ma ənjitə ca moo ɗa gəna, kə luuvə tii isəkwanə ŋga *Seetanə tə tii, təya kulagərə aasəkə zaaŋwanə ŋga mabaanə da bwaya suunanyinə. Ci ca kavə tə tii ka zaginə dza’ə. ¹⁰Acii ma suuna kwaɓa, ci ca kira bwaya uushi’inə kama kama. Puta ŋga suuna kwaɓa bwasee hara ənji ka vii gooŋgatii, təya əlya ka natii nə maɓətəsəkənyinə kama kama.

Waɓənə ŋga Bulusə ka Timooti

¹¹Ma hə ɗii əndə ŋga Əntaŋfə, bwasee ka patənə ŋga uushi’iitsa, ha ɗa gazhi’waanə ŋga slənə gooŋgaanə, ha ɗa gazhi’waanə ŋga ndzaanə ka əndə ŋga Əntaŋfə, ha vii ka ci gooŋga, ha uuɗə ənja, ha sə’watə taa mi patə, ha ndzaa ka əndə haŋkala əsə. ¹²Ɗawə gazhi’waanə ŋga slənə ŋunyi uushi’inə, acii kə vii hə gooŋga. Ma əpiitsə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə upaa hə, kəsəpaa təŋə təŋə. Ka ətsə ha’ə ’wii Əntaŋfə tə hə saa’itə vii hə seeda agyanə vii gooŋgaaku akəŋwacii seedawanyinə laŋə. 6.12 1.18; 4.14.¹³Wanyinə ka waɓənə ka hə akəŋwacii Əntaŋfə ətə ca vii əpinə ka taa mi patə, da akəŋwacii Yeesu Aləmasiihu. Ma Yeesu, kə vii ci ŋunyi seeda agyanə gooŋgaanə akəŋwacii Puntiyu *Pilaatu. 6.13 Mat. 27.11-26; Yooh. 18.28–19.16.¹⁴Wanyinə ka banə ka hə ha’ə, kaa ha nə’utə sətə bii waɓənə ŋga Əntaŋfə; ga ha tapaa taa rəŋwə, nə’utə patə ka rəgwatə pooshi ənji ka upaa sə ŋga idəpaanə ashiku, ca’ə ka saa’itə nə Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu a ənya. 6.14 1.3,18; Fil. 1.10; 1 Tees. 5.1-2.¹⁵Ma jiganaakii, Əntaŋfə na jigagi də ci ka saa’itə kapaa ci. Acii ma Əntaŋfə, ci daanəkii ca ɗa ŋwaŋuunə, əndə mooɗasəkə nə ci. Ŋwaŋwə agyanə meeminə, Slandanə agyanə slanjiinə nə ci əsə. 6.15 Slənə 1.7; 2 Piita 3.3-9; Səniinə 17.14.¹⁶Ci daanəkii nə əndə pooshi ka əntənə. Ma ha ŋga ndzaanaakii, agi ɓərənə ətə pooshi əndə ka mbu’unə aaɓiikii. Pooshi əndə sha nee ka ci, pooshi əndə ka neenə ka ci əsə. Wa ənjə a ɗuunətə tə ci, ca ɗa ŋwaŋuunə ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Wa ca ɗa ha’ə. 6.16 Shig. 33.20; Jab. 104.2; Yooh. 1.18; Kwal. 1.15; 1 Yooh. 4.12.

¹⁷Yoo, ma ənji gəna ŋga zamanana, bawə ka tii ga təya hwafə də gəna, ga təya ka nətii ka gəna əsə, acii makə məɗə nə gəna. Amma, wa təya ka nətii ka Əntaŋfə. Ci ca vii kaamə taa mi patə, kaama fatə mayamayaanəkii, acii fitə nə ciinəkii kaamə. 6.17 Jab. 62.11; Luka 12.15,20; Yak. 5.1.¹⁸Bawə ka tii, wa təya ɗa ŋga’əənə, təya ɗa ŋunyi slənə laŋə. Wa ciinətii a ndzaa fitə, təya vii ka hara ənji. ¹⁹Də ha’ə tsəkənə tii ka natii na ŋunyi ndzaanə ka sətə na shi aakəŋwa, kaa təya shii upaa də tantanyitə əpinə. 6.19 Mat. 6.20.

²⁰’Ya’ə Timooti, kəsəpaa Ŋunyi Habaratsə təŋə təŋə ətsə ba’avə Əntaŋfə aaciiku. Ga ha ndzaa da ənjitə ca ɗaaɗa mazaɓə waɓənə da ɗa mabizhinə ŋga diina. Tsarə ŋga waɓəətsə ci ənjə a ba: shiinə. Amma, jirakənə. 6.20 1.4; 6.4; 2 Tim. 1.14.²¹Hara ənji əsə, ətə ca ba tə’i tii da shiinə, kə bwasee tii ka vii gooŋga. 6.21 pwapoonə: Gal. 6.18.

Wa Əntaŋfə a ɗa koonə pwapoonə.