1 Piita

Təkəŋwanə ŋga ləkaləkatə ŋga

Piita

¹Wiinə ləkaləkatə ca dzə koonə mataɗə ənji ŋga Əntaŋfə. Nyi Piita, masləkee əndə ŋga Yeesu *Aləmasiihu, ca naahə koonə ləkaləkatəna, waatoo, unə ənə yiiɗəgi, una ndzaanə sə goonə anə hanyinə ŋga Puntu, da Galatiya, da Kapadasiya, da Asiya, da i Bitiniya. Ma una, məshipətə ənji nuunə davə. 1.1 2.11; Yak. 1.1.²Daga ŋukə bii Əntaŋfə Dəsənaamə oo’i, ka ndzaanə nuunə ka ənjaakii. Kə vii ci koonə Ma’yanaakii koona ndzaanə ka naakii. Ma ɗii ci ha’ə, koona fa sətə ci Yeesu Aləmasiihu a ba koonə, ca kuɓəgi tuunə də idənaakii. Wa Əntaŋfə a tsakə koonə pwapoonə, ca vii koonə ndzaanə jamə aakəŋwa aakəŋwa. 1.2 2.9; Rooma 8.29; Af. 1.4; 2 Tees. 2.13; 2 Piita 1.10; idənaakii: 1.19.

Əpiitə nə Əntaŋfə a vii

³Dəlaamə də Əntaŋfə Dii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu! Acii kə nee ci ka təgunuunə gaamə, ca vii kaamə kura əpinə də maɗeenə ka Yeesu Aləmasiihu agi maməətə ənja. Də ha’ə caama ka nə ŋga upaa əpinə ətə pooshi ka uudənə. 1.3 1.23; 2 Koor. 1.3; Tit. 3.5.⁴Də ha’ə caama gəra patənə ŋga ŋunyi uushi’iitə nə Əntaŋfə a vii ka ənjaakii. Ma uushi’inəkii, pooshi dagwaanəkii ka zhi’inə, pooshi ka ajijinəginə, pooshi ka uudənə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə əsə. Kə kapaa ci koonə kiɗə dagyə aɓiikii. ⁵Ma una, də ŋgeerənaakii cii kəya nəhə tuunə putə ŋga vii gooŋga goonə. Ma ətsə patə, koona shii upaa də luupaanaakii. Ginə ŋga ənji patə na nee ka luupaanəkii uusərə ŋga uudənə ŋga duuniya.

⁶Taa ŋgahi tyasə see a sa unə bwanea kama kama ŋga uundzə saa’i, patə da ha’ə ɗamə mooɗasəkə putə ŋga sətə ɗii Əntaŋfə ka putə goonə. 1.6-7 2 Koor. 4.17; Yak. 1.2-3.⁷Ma bwaneatsə cuuna sa ha’ə patə, kaa ca təɓə də və gooŋga goonə. Kə shii unə tə’i məghərəvənə ka tibisətə ci ənjə a ’wa kanyeera ka shaŋə, amma paa ci ka ndzaanə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. Patə da ha’ə, agi təɓənə nə ənji ŋgeerənaakii də gunə. Ha’ə nə və gooŋga goonə əsə, kə palee ka kanyeera də məghərəvənə, see maɗa təɓətə ənji tuunə kaa ənjə a shii ŋgeerənə ŋga vii gooŋga goonə. Ma uusəratə nə Yeesu Aləmasiihu a ənya, ka upaanə nuunə məghərəvənə, ka upaanə nuunə dəlanə da ɗuunətənə əsə akəŋwacii Əntaŋfə. 1.7 Ayb. 23.10; Jab. 66.10; Isaa. 48.10; 1 Koor. 3.13.⁸Ma ca, taa ŋgahi pooshi unə sha nee ka ci, patə da ha’ə kə uu’yuunə tə ci. Taa ŋgahi pooshi unə agi neenə ka ci əndzə’i, patə da ha’ə kə liwə unə tə ci də gooŋga. Aciikii cuuna ɗa maɗuunə mooɗasəkə ka shaŋə, pooshi əndə ka mbee ka waɓənə putsəkə də ma agyanəkii, 1.8 Yooh. 20.29; 2 Koor. 5.7.⁹acii agi dzənə nuunə aakəŋwa də upaa luupaanə. Luupaanəkii nə bwatya ŋga vii gooŋga goonə. 1.9 Rooma 5.2; 6.22; Af. 1.14.

¹⁰Ma rəgwa ŋga luupaanə ŋga Əntaŋfə tə ənja, kə shi anabiinə a aali rəgwakii ka shaŋə kaa təya shii. Kə waɓi tii agyanə pwapoonə ŋga Əntaŋfə ətə ɗəkəpaa ci kiɗə ka viinə koonə. 1.10-11 Luka 24.46; 1 Koor. 15.3-4; 2 Piita 1.19-21.¹¹Ma’yanə ŋga Aləmasiihu a ədzəmətii nja ba ka tii makə sətə nə Aləmasiihu a sa ciɓa; ma daaba’əkii ca upaa ɗuunuunə. Ma anabiinə, kə ali tii kaa təya shii taa guci nə uushi’iitsə a ɗaaɗa, taa iitə nə uushi’inəkii a ɗaaɗa əsə. ¹²Kə ɓaarii Əntaŋfə ka anabiitsə oo’i, əntaa ka tii satii də slənatii, amma ka putə ŋga ənjitə na shi aakəŋwa, waatoo ka putə goonə. Wiitsə kə fii unə waɓənəkii da ma masləkee ənji ŋga Əntaŋfə. Tii ca waaza koonə Ŋunyi Habara də ŋgeerənə ŋga Malaaɓa Ma’yanə ətə ca shi dadagyə. Taa malaa’ikanyinə maa, kə mwayi tii uushi’iitsa. 1.12 Af. 3.9-10.

¹³Aciikii ma ɗanuuna, haɗamə də na. Goona tsəfə ŋunyinə agi haŋkala goonə taa gi’u. Amma kəŋeemə ka hiima goonə agyanə barəkaanə ŋga Əntaŋfə ətə nii kəya vii koonə uusəratə nə Yeesu Aləmasiihu a jiga. ¹⁴Famə tə Əntaŋfə, goona kapaa mooɗəfuunə ka ɗa sətə njuuna slənə ŋga ŋukə saa’itə unə ma’ə mashiimə gooŋgaanə. 1.14 Rooma 12.2; Af. 2.3; 4.17-18.¹⁵Ma Əntaŋfə ətə ’wii tuunə koona ndzaanə ka ənjaakii, camə nə ci yadə ’waslyakəənə ashikii taa fiɗyasə. Acii ha’ə ndzaamə camə makə naakii yadə ’waslyakəənə ashuunə agi sətə cuuna slənə patə. 1.15-16 Leew. 19.2.¹⁶Acii kə bii Əntaŋfə asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Ndzaamə camə yadə ’waslyakəənə ashuunə, acii ma nya, camə nə nyi yadə ’waslyakəənə ashiki taa fiɗyasə.”

¹⁷Ma una ɗa də’wa akəŋwacii Əntaŋfə, də Dəsənuunə cuuna ’wa tə ci. Acii ha’ə famə tə ci agi patənə ŋga ndzaanə goonə agi duuniya. Acii ma ca, paa ci ka ɗa kama kamaanə agi ɗa gəŋwanaakii ka ənja. Mbərə mbərə da sətə slənyi əndə ɗanəkii ka ci gəŋwanə. 1.17 Isaa. 63.16; Irim. 3.19; Mat. 6.9; 16.27; Rooma 2.6; Yak. 2.1; 1 Piita 4.5.¹⁸Kə shii unə taa də mi pərii Əntaŋfə tuunə acii mazaɓə alə’aadanyiitə jigunyi dzədzəshi’inuunə koonə. Əntaa də gəna pərii ci tuunə, acii ma gəna, ka saawaginə. 1.18 Mat. 20.28; 1 Koor. 7.23; 6.20.¹⁹Amma də uushi dzabaŋə pərii ci tuunə, waatoo də idənə ŋga *Aləmasiihu. Acii ma Aləmasiihu, makə uundzə baga nə ci yadə sə ŋga idəpaanə ashikii taa fidyasə. 1.19 1.1-2; Yooh. 1.29; Slənə 20.28; 1 Koor. 5.7; Af. 1.7; Ibər. 9.12.²⁰Daga Əntaŋfə ma’ə matagamə duuniya, kə ta’i ci tə ci, kaa ca ɗa ha’ə. Ma ŋga ənəna ka muudinə ŋga duuniya, kə ŋgiragi ci tə ci, ca ɓaarəgi paŋgəraŋə a babara ka putə goonə. 1.20 Af. 1.4.²¹Daciikii vii unə gooŋga ka Əntaŋfə ətə maɗee ka ci agi maməətə ənja, ca vii ka ci ɗuunuunə. Ci ɗii vii unə nuunə da hiima goonə ka Əntaŋfə. 1.21 ɗuunuunə: 5.1; Rooma 5.2.

²²Makə kə kuɓəgyuunə ədzəmuunə də nə’u gooŋgaanə ŋga Əntaŋfə, una uuɗə tə ndzəkəŋushi’inə ənji nə’unə, ma ɗanuuna, dəmə aakəŋwa də uuɗəshinə də ədzəmə rəŋwə. 1.22 2.17; 3.8; 4.8; Rooma 12.9; Gal. 6.10; 2 Piita 1.7; 1 Yooh. 4.11.²³Acii kə upaa unə kura əpinə dagi waɓənə ŋga Əntaŋfə. Ma waɓəətsa, ci ca vii əpinə ka ənja, pooshi waɓənəkii ka uudənə əsə. Ci kavə tuunə ka ndzaanə ka slikərənə ŋga Əndətə pooshi ka əntənə shaŋə. 1.23 Yooh. 1.13; Ibər. 4.12; Yak. 1.18.²⁴Tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i: 1.24-25 Isaa. 40.6-8; Yak. 1.10-11.

“Patənə ŋga ənji shiŋkinə, makə kuzəna nə tii,

kadə na huurəginə.

Ɗuunuunə ŋga əndə shiŋkinə əsə,

makə gudəzə ŋga kuzənə nə ci.

Kadə na kudəɗəgi makə gudəza.

²⁵Amma, ma waɓənə ŋga Slandana,

pooshi ka uudənə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə.”

Ma waɓəətsa, ci nə Ŋunyi Habaratə waazii ənji koonə.

Ənji ŋga Əntaŋfə

¹Makə kə vii Əntaŋfə koonə kura əpinə, kagimə ŋgərəkikinə dzaɗə doonə. Goona waɓə jirakənə ma’ə, goona ndzaa ka ənji jarəwiinə, goona ɗa sərəhə taa agyanə ŋgutə uushi patə, goona tsəɓə əndə əsə. 2.1 Af. 4.25; Yak. 1.21; 4.11.²Amma, ma ɗanuuna, ndzaamə agi waɓənə ŋga Əntaŋfə taa guci patə makə sətə ci mbərəzhinyinə a sa ’wanə taa guci patə. Də waɓənəkii gərənuunə, una upaa luupaanə. 2.2 1 Koor. 3.2.³Acii tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Kə nee unə də noonə nə ka ŋga’əənə ŋga Slandana.” 2.3 Jab. 34.9.

⁴Makə ha’ə ɗii əna, əncahamə aaɓii Slandana. Ma ca, ci nə mambəɗə faaratə kaaree ənji makə pooshi nafaakii. Amma kə ta’i Əntaŋfə tə ci, ca palee də məghərəvənə patə. 2.4 Jab. 118.22; Isaa. 28.16.⁵Ma unə əsə, ndzaamə makə faariinə ətə da əpinə amatii, kaa Əntaŋfə a fəɗə tuunə ka ghənə də kuvə ŋga ndzaanə ŋga Ma’yanaakii asəkəkii. Una ndzaanə ka malaaɓa limanyinaakii davə akumu əsə, koona ɗa ka ci sləna də ədzəmə rəŋwə, waatoo, slənətə ca kaɗeesəkə ka ci putə ŋga Yeesu Aləmasiihu. 2.5 2.9; Rooma 12.1; Af. 2.21-22.⁶Ma bii nyi ha’ə, acii tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i: 2.6 Isaa. 28.16; Rooma 9.33.

“Ka ŋgərənə nə nyi faaratə da məghərəvənə,

nya mbukə də baŋgwaaki asəkə vəranə ŋga *Sihiyoona.

Taa wu vii ka ci gooŋga,

paa nyi na ɗavə ka ci ayinə shaŋə.”

⁷Ma unə ənə vigi nuunə ka faaratsa, kə ndzaa ci ka maɗuunə uushi ətə palee də məghərəvənə koonə. Amma, ma ənjitə pooshi vigi natii nə ka ci, pooshi ci da məghərəvənə ka tii. Tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i: 2.7 Jab. 118.22; Mat. 21.42; Slənə 4.11.

“Ma faaratsə kaaree ənji ghənə kuva

makə pooshi nafaakii,

ci ənəpaa ka faaratə palee də məghərəvənə.”

⁸Tə’i manaahəkii əsə oo’i: 2.8 Isaa. 8.14; Rooma 9.33.

“Ka ndzaanə nə faaratsə ka faara pu’unə ŋga ənja,

ci na kulapaa də ənja.”

Ma ci təya pu’u davə, acii kə kaaree tii ka waɓənə ŋga Əntaŋfə. Ha’ə nə hiima ŋga Əntaŋfə.

⁹Amma, ma una, slikərəətə ta’i Əntaŋfə nuunə, unə nə limanyinə ŋga Ŋwaŋwa, malaaɓa ənja. Unə nə ənji ŋga Əntaŋfə. Kə ’wagi ci tuunə agi təkunə, ca əjipaa tuunə aagi maɓərə haakii ka shaŋə. Ma ’wagi ci tuunə ha’ə, koona waaza ka ənji madiigərə uushi’iitə slənyi ci ka putə ŋga ənja. 2.9 1.2; Shig. 19.5-6; Leew. 19.2; Dzək. 4.20; 7.6; 14.2; Isaa. 9.1; 43.21; 61.6; Slənə 26.18; Rooma 5.17; 2 Koor. 4.6; Af. 5.8; Tit. 2.14; Ibər. 13.12; 1 Piita 2.5; Səniinə 1.6; 20.4.¹⁰Ma ŋga ŋukə, əntaa ənji ŋga Əntaŋfə njuunə. Amma, ma ŋga əna, ənjaakii nuunə. Ma ŋga ŋukə, mashimuunə a shii luupaanə ŋga Əntaŋfə. Amma, ma ŋga əna, kə liwə unə luupaanaakii. 2.10 Hoos. 2.25; Rooma 9.25.

Maviinə ŋga Əntaŋfə

¹¹Kaɗashinyinaakya, ma ama, məshipətə ənji naamə ganə agi duuniyana; əntaa ganə nə ha ŋga ndzaanə gaamə. Aciikii nə nyi ka kədiinə tuunə, goona slənə uushi’iitə ci shishinuunə a moo slənənə, acii ma uushi’iitsa, ka zanə nə tii duunə. 2.11 1.1,17; Jab. 39.13; Rooma 7.15,17-23; Gal. 5.17; Ibər. 13.14.¹²Wa slənə goonə a ndzaa ŋga’ə ahada ənjitə pooshi agi nə’unə tə Əntaŋfə. Ɗamə makə ətsa. Taa ŋgahi agi tsəɓənə nə tii tuunə, amma ka neenə nə tii ka gooŋgaanə goonə, təya dəla də Əntaŋfə saa’itə nii kəya shi. 2.12 Isaa. 10.3; Mat. 5.16; 2 Koor. 5.10.

¹³Baneemə ka nuunə akəŋwacii gayinə putə ŋga Slandana, taa ka maɗuunə ŋwaŋwə ətə ca ɗa ŋwaŋuunə agyanə ənji patə, 2.13-14 Rooma 13.1-7; Tit. 3.1.¹⁴taa ka ŋgwaməniinə, acii ŋwaŋwə ca sləkee ka tii ka kəəsə ənjitə ca slənə məzaanə, təya dəla də ənjitə ca ɗa ŋga’əənə. ¹⁵Kə mwayi Əntaŋfə koona slənə ŋga’ə, koona shii pa’ətə də ma ŋga ənjitə mashiimə gooŋgaanə. 2.15 3.16.¹⁶Dimuyinə nuunə. Ndzaamə ha’ə. Goona nyihə noonə, makə ɗii unə ka dimuyinə, tə’i unə da rəgwa ŋga slənə bwaya bwayaanə makə sətə mwayi unə. Pooshi. Ma ɗanuuna, ndzaamə ka maviinə ŋga Əntaŋfə. 2.16 1 Koor. 6.11,19-20; Gal. 5.13.

¹⁷Ɗuunətəmə ənji patə, uuɗəmə hara ənji nə’unə tə Yeesu, ŋgwaləmə acii Əntaŋfə, una ɗuunətə maɗuunə ŋwaŋwə əsə. 2.17 1.22; 3.16; Waɓ. 24.21; Mat. 22.21; Gal. 6.10; Fil. 2.12.

Sə’watə ciɓənə makə ŋga *Aləmasiihu

¹⁸Unə maviinə, baneemə ka nuunə akəŋwacii slanjiinuunə ka shaŋə. Ɗuunətəmə tə tii. Əntaa wata ka slanjiinətə ca ɗa koonə ŋga’əənə banee nuunə ka nuunə, amma, taa ka i ətə ca ciɓee koonə, baneemə ka nuunə akəŋwaciitii. 2.18–3.7 Af. 5.21–6.9.2.18 Af. 6.5-8.¹⁹Ma əndətə ci ənjə a ciɓee ka ci dagyanə slənə ŋga’əənaakii, maɗa kə sə’wii ci ciɓəkii putə ŋga Əntaŋfə, ka ɗanə nə Əntaŋfə ka ci barəkaanə. 2.19-20 5.12.²⁰Amma, maɗa ma nuunə ka sə’wa ciɓa dagyanə unə kə slənyi məzaanə, pooshi əndə ca nee koonə makə ənja. Amma, maɗa dagyanə ɗa ŋga’əənə goonə ci ənjə a ciɓee koonə, una sə’wa, ka ɗanə nə Əntaŋfə koonə barəkaanə. 2.20 4.14.

²¹Acii ka putakii ha’ə ’wii ci tuunə, acii Yeesu Aləmasiihu maa, kə ciɓi ci ka putə goonə. Kə ɓaarii ci koonə rəgwa koona nə’u dərəpaakii. 2.21 Mat. 16.24; 20.26-28; Yooh. 13.15; Rooma 15.5.²²Ma ca, paa ci ɗii ’waslyakəənə, pooshi ənji sha fii jirakənə amakii shaŋə. 2.22 Isaa. 53.9; Yooh. 8.46; Ibər. 4.15.²³Kə dzaanii ənji tə ci, amma paa ci dzaanii naakii. Kə ciɓee ənji ka ci, maɗəkəmə ci daawaanə. Amma kə kii ci nəkii ka Əntaŋfə Əndə ɗa gəŋwanə də rəgwakii. 2.23 3.9; Isaa. 53.7; Mat. 26.55-56,67; 27.14,27-31.²⁴Kə ŋgərəvə ci ’waslyakəənə gaamə aanəkii saa’itə ɓələgi ənji tə ci ashi ənfwa. Ma ɗii ci ha’ə, kaama ndzaa makə maməətə ənji ka rəgwa slənə ’waslyakəənə, ama ndzaa ka ənji da əpinə amatii ka slənə gooŋgaanə. Putə ŋga uyiginə ŋga Yeesu Aləmasiihu upaa unə mbəɗənə. 2.24 Isaa. 53.4,5; Rooma 6.2,11; Kwal. 2.14; Ibər. 9.28.²⁵Ma ŋga ŋukə, makə maza bagiinə njuunə. Amma, ma ŋga əna, kə ənyatə unə aaɓii Magəra ətə ca nəhə tuunə. 2.25 Isaa. 53.6; Əzaki. 34.5-6; Mat. 9.36; Yooh. 10.16; Ibər. 13.20.

Ndzaanə ŋga makinə da ŋguyirənatii

¹Unə makinə əsə, baneemə ka nuunə akəŋwacii ŋguyirənə goonə. Acii maɗa kə banee unə ka nuunə akəŋwaciitii, ma ŋguyiriitə ma’ə maluuvəmə waɓənə ŋga Əntaŋfə, maɗa nee tii ka slənə goonə, ka zhi’yanə nə haŋkalatii. Taa mabamuunə ka tii də ma, 3.1 1 Koor. 7.16; Af. 5.22-24.²ka luuvənə nə tii putə ŋga ŋga’əənə ŋga slənə goonə da ŋgwalənə goonə tə Əntaŋfə. ³Goona səkəpaanə ka ɗaaɗa dagwaanə ŋga shishinə. Waatoo goona səkəpaanə ka baaslə shiŋkinə, taa ŋgaaŋga halagaarə ŋga ɓəzə kwaɓa, taa aanə dagwa gudyala. 3.3 1 Tim. 2.9.⁴Amma ɗamə rəmarəmaanə goonə dasəkə ədzəma. Ndzaamə da ŋunyi haŋkala, ndzaamə da ŋunyi hiima, ci nə rəmarəmaanə ətə pooshi ka saawanə shaŋə, ci kaɗeesəkə ka Əntaŋfə palee əsə. ⁵Acii də ha’ə ɗii makinə ŋga ŋukə rəmaanatii. Ma təya, kə nyi’u tii tə Əntaŋfə, təya gəra taa mi patə daciikii. Də banee ka nətii akəŋwacii ŋguyirənatii ɗii tii rəmarəmaanə. ⁶Ha’ə slənyi Saraatu minə ŋga Ibərahiima. Kə banee ki ka nətə akəŋwacii ŋgurii, ka ha’ə kə ’wii ki tə ci də slandanətə. Maɗa agi slənə ŋga’əənə nuunə yadə ŋgwalənə, kə ndzaa unə ka manjeevənə ŋga Saraatu.

⁷Unə ŋguyirənə əsə, ndzaamə da makinə goonə ŋga’ə. Kə shii unə, kə əki ŋgeeriitii. Kəsəmə tə tii ŋga’ə, una vii ka tii məghərəvənə, acii kə vii Əntaŋfə koonə əpinə da tii mbərə mbərə. Ndzaamə ŋga’ə, acii ga taa mi a bədapaa də’wa goonə. 3.7 Af. 5.25-28; 1 Tim. 2.8.

Ciɓənə putə ŋga ɗa ŋga’əənə

⁸Ma səndə cii kya uudəpaagi koonə, unə patə, wa hiima goonə a ndzaanə ka ha rəŋwə. Tsaaməshimə təgunuunə ahadoonə, uuɗəshimə makə sətə ci ndzəkəŋushi’inə a uuɗəshi, ɗaaɗashimə ŋga’əənə, goona ɗuunətə noonə na. 3.8 1.22; Af. 4.2-3; Fil. 2.2-3.⁹Maɗa kə ɗii əndə koonə bwaya bwayaanə, goona ənəpaagi ka ci də bwaya bwayaanə. Taa kə dzaanii ənji tuunə əsə, goona dzaana noonə. Amma ma ɗanuuna, jikəvəmə ka əndəkii ‘Wa Əntaŋfə a ɗa ka hə barəkaanə’, acii barəkaanə nə sətə ɗii Əntaŋfə aləkawalə ŋga viinə koonə saa’itə ’wii ci tuunə. 3.9 2.23; Ayb. 31.30; Mat. 5.44; Rooma 12.17.¹⁰Acii tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, 3.10-12 Jab. 34.13-17; Yak. 1.26.

“Ma əndətə mwayi ndzaanə agi jamənə

da ɗa mooɗasəkə pukyanə ŋga ha patə,

wa ca bwasee ka waɓənə bwayakii,

ga ca jirakə ma’ə əsə.

¹¹Wa ca bwasee ka slənə bwaya uushi’inə,

ca ɗa ŋga’əənə,

wa ca aalə rəgwa ŋga ndzaanə jamə

də patənə ŋga ədzəməkii.

¹²Acii agi neenə nə Əntaŋfə ka ənji gooŋga,

mawunəkii ndzaanə liminəkii kaa ca fa də’watii.

Amma, ma ənjitə ca ɗaaɗa ’waslyakəənə,

ka ndzaanə nə tii ka ənji daawaanaakii.”

¹³Yaci kə kavuunə noonə nə agi ɗa ŋga’əənə pukyanə ŋga ha patə saŋa, wu nə əndəkii ca bərapaa tuuna? 3.13 Rooma 13.3.¹⁴Taa kə ciɓee ənji koonə dagyanə ŋga’əənə goonə, maŋushinə koonə. Goona ŋgwalə aciitii taa fiɗyasə, gadə ədzəmuunə a la əsə. 3.14 4.14; Mat. 5.10.¹⁵Amma ŋgwaləmə tə Aləmasiihu asəkə ədzəmuunə, una ɗuunətə tə Slandanə ci daanəkii. Haɗamə də nə taa guci patə, koona mbee ka jikəvənə ka ənjitə ca laagwa koonə agyanə sətə cuuna ka nə ka ci. 3.15 1.3-5; Kwal. 4.6.¹⁶Amma, ɗamə ha’ə də mabanee mooɗəfa da ɗuunətənə tə tii; ɗamə ŋga’əətə shii unə taa guci patə. Maa kə ɗii unə ha’ə, ma ənjitə ca waɓə bwayakii agyanuunə, waatoo, ətə ca dzaana ŋga’əənə goonə ətə cuuna ɗaaɗa agi nə’unə tə Aləmasiihu, ka ənəgərənə nə ayinə aagitii. 3.16 2.15.¹⁷Gəɗə ciɓənə putə ŋga slənə ŋga’əənə, maɗa Əntaŋfə mwayi ha’ə, acii slənə bwaya bwayaanə.

¹⁸Ma Yeesu Aləmasiihu, putə ŋga ’waslyakəənə gaamə əŋki ci. Də əntəətə rəŋwə dyaŋə uudəpaa ci slənaakii. Əndə gooŋga əŋki ka putə ŋga ma’waslyakə ənja, kaa ca shii kərəgərənə taamə aaɓii Əntaŋfə. Kə ɓələgi ənji tə ci, amma kə maɗee Ma’yanə ŋga Əntaŋfə ka ci. 3.18 2.21; Rooma 5.6-8; 6.10; Ibər. 4.15; 7.27.¹⁹Də Ma’yanəkii ma’i ci, jiməgərə ci ka bagi waɓənə ŋga Əntaŋfə ka ma’yanyinə ŋga ənjitə məətəgi agi zamana ŋga Nuuhu. 3.19-20 ’Wat. 6.2; 2 Piita 2.4; Yahu. 6.²⁰Ma təya, kə naanagi tii ka nə’u waɓənə ŋga Əntaŋfə. Ma saa’ikii, waatoo saa’itə Nuuhu a ɗa kumbawala, kə sə’wii Əntaŋfə tə tii ŋgaaŋga’ə. Patə da ha’ə, wata ənji tighəsə luuvə dəməgərənə aasəkə kumbawaləkii. Wata tii tanə mbə’i agi ma’inə. 3.20 ’Wat. 6.14-22.²¹Ma ma’iitsa, kə ndzaa ci makə bapətisəma ənə ca luupaa tuunə əndzə’i. Ma ma’iitə ci ənjə a ɗa də bapətisəma ka ənda, əntaa ka yiɓəgi də ɗiinə ŋga shishinə, amma ka ɗa aləkawalə ka Əntaŋfə də ŋunyi hiima asəkə ədzəma. Dagi maɗənə ŋga Yeesu Aləmasiihu agi maməətə ənji luupaa bapətisəmakii tuunə. 3.21 Rooma 6.3-4; Ibər. 10.22.²²Ma ca, kə ənəgərə ci aadəgyə, kə ndzaa ci da rəgwa ciizəma Əntaŋfə. Agi ɗa ŋwaŋuunə nə ci agyanə malaa’ikanyinə patə da gayinə da uushi’iitə da baawəɗa dadagyə patə. 3.22 da rəgwa ciizəma Əntaŋfə: Mat. 22.44; Rooma 8.34; Slənə 2.33.3.22 Slənə 1.9; Af. 1.21.

Ndzaanə ŋga ŋukə da ndzaanə ŋga əna

¹Makə kə shii amə oo’i, kə ciɓə Yeesu Aləmasiihu ganə a duuniya, acii ha’ə, ma ɗanuuna, haɗamə də na, koona shii luuvə sa ciɓə makə naakii. Acii, ma əndətə ciɓə shishinəkii, kə kagi ci ɗa ’waslyakəənə. 4.1 2.24; 2 Koor. 4.10; Gal. 5.24.²Daga əndzə’i ka dəŋə ka muudinə ŋga ndzaanə goonə agi duuniya, goona ɗa sətə mwayi shishinuunə slənənə, amma ɗamə sətə ca kaɗeesəkə ka Əntaŋfə. 4.2 2.21.³Ma ŋga ŋukə, kə slənyuunə məza uushi’inə makə sətə kaɗeesəkə ka ənjitə pooshi agi nə’unə tə Əntaŋfə. Kə ɗaaɗii unə badawaanə, da ɗa ajijinəənə; kə saasii unə ənvwa palee ka nuunə, kə ndzaa unə wata ka adənə da saasanə, kə bwasee unə ka bariya ŋga Əntaŋfə, una dzəgərə ka paaslə uuləminə. Amma, ma ŋga əna, taŋə koonə nə ətə slənyuunə ŋga ŋukə. 4.3 Gal. 5.19-21; Af. 2.3; Tit. 3.3.⁴Makə nee ənjitə pooshi agi nə’unə tə Əntaŋfə oo’i, pooshi unə agi ɗa məzaanə ma’ə, kə ɗii ka tii ka sə ŋga hurəshishinə. Aciikii nə tii ka dzaananə tuunə. ⁵Amma kadə nə təya dzə ka ba slənatii patə akəŋwacii Əntaŋfə. Kə uugi ci haɗa də na kaa ca la gəŋwanə ŋga ənjitə da əpinə amatii da ənjitə məəki. 4.5 1.17; 2 Tim. 4.1.⁶Ci ɗii waazii Aləmasiihu Ŋunyi Habara ka maməətə ənjə əsə. Ma saa’itə tii ma’ə maməətəmə, kə lagi Əntaŋfə ka tii gəŋwanə ŋga wa, makə sətə cii kəya lagi ka hara ənji patə. Amma ma waazanaakii ka tii, ma’yanatii a ndzaa makə ətə ŋga Əntaŋfə.

Ənji slənə də sətə vii Əntaŋfə ka tii də rəgwakii

⁷Kədəhə nə uusəra ŋga uudənə ŋga duuniya. Makə ɗii ha’ə, ŋgərətəmə haŋkala goonə, haɗamə də nuunə, koona shii mbee ka ɗa də’wa. 4.7 1 Koor. 10.11; 1 Tees. 5.5-8; 1 Yooh. 2.18.⁸Amma, ma palee patə, uuɗəshimə tantanyi tə uuɗəshinə. Acii ma uuɗəshinə, ci ca kira tifyaginə ŋga ’waslyakəənə laŋə. 4.8 1.22; Yak. 5.20.⁹Luushimə mu’umuunə ahadoonə də mooɗasəka, yadə ŋguŋgunənə. 4.9 Ibər. 13.2.¹⁰Kə shii unə kama kama vii Əntaŋfə koonə barəkaanə ŋga ɗa sləna. Aciikii, taa wu patə, wa ca slənə də ŋunyi barəkaatə vii Əntaŋfə ka ci də rəgwakii, ca tsakə də hara ənji. 4.10 Rooma 12.6-8.¹¹Taa wu patə ca waaza, wa ca waaza waɓənə ŋga Əntaŋfə makə sətə bii Əntaŋfə ka ci. Taa wu patə ca tsakə tə hara ənji, wa ca tsakə tə tii makə sətə vii Əntaŋfə ka ci ŋgeerənə. Ɗamə ha’ə kaa ənjə a ɗuunətə tə Əntaŋfə agi sətə cuuna slənə patə də putə ŋga Yeesu Aləmasiihu. Acii naakii nə ɗuunuunə da ŋgeerənə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. *Aamiina. 4.11 Rooma 12.7; 1 Koor. 10.31; 12.8; Yak. 3.1.

Ciɓənə acii nə’unə tə *Aləmasiihu

¹²Kaɗashinyinaakya, ma ciɓətsə nii dizə agyanuunə kaa ca təɓə tuuna, ga ca ɗa koonə ka sə ŋga hurəshishinə, ga ca ndzaa koonə makə kura uushi. 4.12 1.7.¹³Amma, ɗamə maŋushinə, acii kə liɓuunə agyanə ciɓə da Aləmasiihu, koona shii ɗa maɗuunə mooɗasəkə uusəratə nii kəya jiga da ɗuunuunaakii. 4.13 5.1; 2 Koor. 4.10; Rooma 5.2.¹⁴Maɗa kə dzaanii ənji tuunə acii ɗii unə ka ənji nə’unə tə Aləmasiihu, maŋushinə koonə, acii tə’i Ma’yanə ŋga Əntaŋfə da məghərəvənaakii agyuunə. 4.14 2.20; 3.14; Mat. 5.10-12; Mar. 13.11; Slənə 7.55.¹⁵Taa wu patə, ga ca ɗa bwaya bwayaanə acii ga ca upaa ciɓə agikii, taa ka rəgwa ŋga ɓələ ənda, taa ka rəgwa ŋga hərənə, taa ka rəgwa ŋga kaala makii aagi slənə ŋga hara ənji. ¹⁶Amma, maɗa ma cii kwa ciɓə acii puta ɗii hə ka əndə nə’unə tə Aləmasiihu, ga ayinə a kəsə tə hə, kuyirii tə Əntaŋfə putə ŋga ’wanə tə hə də əndə nə’unə tə Aləmasiihu. 4.16 2 Tim. 1.8.

¹⁷Ma ənə ɗii ca, kə mbu’ya saa’i ŋga la gəŋwanə ŋga Əntaŋfə. Agyanə ənjaakii ’watəginəkii lanə zəku’i. Ya maa agyanaamə ənjaakii nii kəya ’watəgi la gəŋwanə saŋa, iitə nii kəya ɗa də ənjitə naanagi ka luuvə waɓənə ŋga Ŋunyi Habaraakəya? 4.17 Irim. 25.29; Əzaki. 9.6; 2 Tees. 1.8.¹⁸Ka ɗanə makə sətə ɗii manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, 4.18 Waɓ. 11.31.

“Ka ɗanə dzawə kaa ŋunyi ənjə a upaa luupaanə.

Maɗa kə ɗii ha’ə saŋa, iitə na ɗa tə ma’waslyakə ənja,

ənjitə mashiimə tə Əntaŋfwa?”

¹⁹Aciikii, ma ənjitə ca sa ciɓə də moonə ŋga Əntaŋfə, wa təya banee ka nətii pərəɓə ka shaŋə ka Əntaŋfə də dagwa slənatii. Ci ghənyi taa mi patə, ci ca mbu’utəgi də aləkawalaakii pukyanə ŋga ha patə əsə. 4.19 Jab. 31.6.

Nəhəmə ənjitə bii Əntaŋfə koonə nəhənə

¹Yoo, unə matakəŋwanyinə ahada ənji nə’unə, koonə cii kya waɓə əna, nyi matakəŋwanə makə unə, əndə seeda ciɓə ŋga Aləmasiihu. Kadə naamə ndzaanə agi ɗuunuunaakii saa’itə nii kəya jiga. 5.1 1.21.²Wanyinə ka banə koonə: gəramə ənjitə ba’avə Əntaŋfə aacii unə. Gəramə tə tii, makə sətə ci magəra a gəra bagiinə. Goona gəra tə tii makə əndə təməsəvə tuunə ka ɗa slənəkii. Amma gəramə tə tii də mooɗasəkə makə sətə kaɗeesəkə ka Əntaŋfə. Goona ɗa slənəkii ka putə ŋga dzatə də gəna, amma kapaamə nuunə ka slənəkii də moonə ŋga ma goonə. 5.2 Yooh. 21.15-17; Slənə 20.28; 1 Tim. 6.5.³Goona aalə rəgwa ŋga ɗa ŋwaŋuunə agyanə ənjitə kavə Əntaŋfə aacii unə, amma ndzaamə ka sə ŋga dzəgunənə ka tii. 5.3 2 Koor. 1.24; Fil. 3.17; Tit. 2.7.⁴Maɗa kə slənyuunə ha’ə, kadə upaanə nuunə mafuuɗəna, waatoo, ɗuunuunə ətə pooshi ka uudənə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə uusəratə nə maɗuunə Magəra a jiga. 5.4 1 Koor. 9.24-25; 1 Piita 1.4.

⁵Unə daguyinə əsə, baneemə ka nuunə akəŋwacii masariinə. Taa wu patə ahadoonə, ga ca haŋətə nəkii. Acii tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, 5.5 Waɓ. 3.34; 29.23; Af. 5.21; Yak. 4.6.

“Ma əndətə ca haŋətə nəkii,

pooshi Əntaŋfə ka luunə tə ci.

Amma ma əndətə həətəpaa nəkii,

agi ɗanə nə Əntaŋfə ka ci pwapoonə.”

⁶Aciikii nə nyi ka banə koonə, həətəpaamə noonə nə akəŋwacii Əntaŋfə. Ma ca, tə’i ci da ŋgeerənə. Maa kə mbu’ya uusəratə ɗəkəpaa ci, kadə nii kəya vii koonə ɗuunuunə. 5.6 Yak. 4.10.⁷Patənə ŋga sətə palee ka ŋgeerənə goona, kapaamə akəŋwaciikii. Acii, ma ca, agi haɗanə nə ci duunə. 5.7 Jab. 55.23; Mat. 6.25-30; Fil. 4.6.

⁸Ŋgərətəmə haŋkala goonə, haɗamə də nuunə, acii ma əndə daawaanə goonə, waatoo *Seetanə, agi zhiizhi’inə nə ci ahadoonə, ka aalənə taa tə wu kəsənəkii. Ma ca, makə livarətə kəshi maɗəfənə tə ci, ca ɓəəyi vurənə, ca aalə sə ŋga kəsənə. 5.8 Jab. 22.14; 1 Tees. 5.5-8.⁹Ma ɗanuuna, kəŋaanəmə də ŋgeerənə agi nə’unə tə Əntaŋfə, goona ŋgwalə acii Seetanə shaŋə. Kə shii unə, tə’i hara ənji nə’unə laŋə makə noonə ətə ca ciɓə ha’ə agi duuniya makə ətsə əsə. 5.9 Af. 6.11-12; Yak. 4.7.¹⁰Ma daba’ə ciɓənə goonə agi baanə gi’u, ka haɗatənə nə Əntaŋfə ci saakii duunə, ca vii koonə ŋgeerənə koona shii kəŋaanənə ndihə ndihə yadə shakanə. Ma ca, Əndə ɗa pwapoonə nə ci, ci ’wii tuunə dagi ləɓənə goonə da Aləmasiihu, koona shii dəmənə aagi ɗuunuunaakii ŋga ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. 5.10 1 Tees. 2.12.¹¹Naakii nə ŋwaŋuunə ka ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. *Aamiina.

Tsakə nəhəpaanə

¹²Silasə cakə tə nyi ka naahə koonə magusə ləkaləkatəna. Ma ca, ndzəkəŋunəki nə ci agi nə’unə tə Slandana. Agi slənənə nə ci də ədzəmə rəŋwə. Ma ləkaləkatənə cii kya naahə koonə, kaa nya shii vii koonə də ŋgeerənə, nya ɓaarii koonə makə sətə ɗii ndilə ndilə tə pwapoonə ŋga Əntaŋfə. Ma ɗanuunə, kəŋaanəmə agyanə pwapoonəkii. 5.12 Silasə: 1 Tees. 1.1.

¹³Kə nəhəpaa cikəŋunəku Ikəliisiya ŋga Babila tuunə. Mataɗəkii ŋga Əntaŋfə nə ki makə unə. Kə nəhəpaa uuzənaaki Marəkusə tuunə əsə. 5.13 Marəkusə: Filim. 24.¹⁴Nəhəshimə ŋga’ə də ədzəmə rəŋwə. Wa Əntaŋfə a vii ndzaanə jamə ka patənə goonə, unə ənji nə’unə tə Aləmasiihu.