1 Koorintiya

Təkəŋwanə ŋga ləkaləkatə ŋga Bulusə ka ənji

Koorintiya

¹Wiinə ləkaləkatə ca dzə daciiki Bulusə. Kə ’wii Əntaŋfə tə nyi, makə sətə mwayi ci, kaa nya ndzaanə ka masləkee əndə ŋga Yeesu *Aləmasiihu. Inə da ndzəkəŋushi’inaamə Sasətinasə 1.1 Gal. 1.1; Sasətinasə: Slənə 18.17.²ca nəhəpaa tuunə Ikəliisiya ŋga Əntaŋfə də Koorintiya. Ma unə, malaaɓa ənji akəŋwacii Əntaŋfə nuunə, ləɓə da Yeesu Aləmasiihu nuunə. Kə ta’i Əntaŋfə tuunə, koona ndzaanə ka ənjaakii, makə sətə ta’i ci tə patənə ŋga ənjitə ca ɗa də’wa də ləmə ŋga Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu taa dama patə. Ma təya, ŋga Slandanə rəŋwə naamə da tii. 1.2 Slənə 18.1; 2 Koor. 1.1.³Wa Əntaŋfə Dəsənaamə da Slandanə Yeesu Aləmasiihu a ɗa koonə pwapoonə, təya vii koonə ndzaanə jamə.

Kuyiriinə tə Əntaŋfə

⁴Taa guci patə agi kuyiriinə nə nyi tə Əntaŋfwaaki ka puta goonə, putə ŋga ɗa pwapoonaakii koonə dashi Yeesu Aləmasiihu. ⁵Acii dagi ləɓənə goonə da Aləmasiihu ndzaa unə mawahənyinə agi waɓənə goonə da agi shiinə goonə. 1.5 2 Koor. 8.7.⁶Ma waɓəətə shuuna fii agyanə Aləmasiihu, kə əji waɓənəkii slərəginə a ədzəmuunə. ⁷Acii ha’ə, ma agi uushi’iitə ci Əntaŋfə a vii ka ənja, pooshi ətə ətee unə taa rəŋwə, makə ɗii ci agi gəranə nuunə ənyanə ŋga Yeesu Aləmasiihu. 1.7 2 Tees. 1.7; Tit. 2.13.⁸Ci kavə tuunə ka kəŋaanənə ndihə ndihə ca’ə ka muudinə, koona shii ndzaanə yadə idəpaa uushi ashuunə saa’itə nə Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu a ənya. 1.8 Fil. 1.6; 1 Tees. 3.13; 5.23.⁹Ma Əntaŋfə, əndə gooŋga nə ci, ci ’wii tuunə koona ləɓə da Uuzənaakii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu. 1.9 10.13; 1 Tees. 5.24; 2 Tees. 3.3.

Waɓənə agyanə təəkəshinə ahada ənji nə’unə

¹⁰Yoo, ndzəkəŋushi’inəkya, agi kədiinə nə nyi acii unə də ləmə ŋga Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu koona ndzaanə ka ma rəŋwə, acii ga təəkəshinə a shigərə aahadoonə; wa sətə a ədzəmuunə a ndzaanə uushi rəŋwə, una waɓə ka ma rəŋwə. 1.10-11 3.3; 11.18; 2 Koor. 12.20; Af. 4.2-6; Fil. 2.2; Yooh. 17.21-23.¹¹Ndzəkəŋushi’inəkya, ma bii nyi ətsə ha’ə, acii kə shi hara ənji yi ŋga Kaləwi ka baginə ka nyi paŋgəraŋə oo’i, tə’i mabizhinə ahadoonə. ¹²Waatoo, taa wu ahadoonə, agi banə nə ci, tə Bulusə cii kəya nə’u, əndə’i əndə əŋki ci, tə Apoolasə cii kəya nə’u. Əŋki əndə’i əndə, tə Keefasə cii kəya nə’u. Ma əndə’i əndə əsə, əŋki ci, tə Aləmasiihu cii kəya nə’u. 1.12 3.4; Apoolasə: 3.5-6,22; 4.6; 16.12; Slənə 18.24; 19.1; Piita: 1 Koor. 3.22; 9.5; 15.5; Gal. 2.9,11-14; 2 Koor. 10.7.¹³Ya saŋə matəkəkii nə Aləmasiihu kwa? anii tə Bulusə saŋə gwa’avə ənji ka putə goona? Ya saa’itə ɗii ənji koonə bapətisəma saŋa, agi ləmə ŋga Bulusə kwa? ¹⁴Kə kuyirii nyi tə Əntaŋfə, makə pooshi nyi ɗii koonə bapətisəma, maɗaamə ka i Kərisəpusə tii da Gayusə. 1.14 Kərisəpusə: Slənə 18.8; Gayusə: Rooma 16.23-24.¹⁵Acii ha’ə, pooshi əndə banə ahadoonə oo’i, də ləməki ɗii ənji koonə bapətisəma. ¹⁶Awa, kə buurətə nyi hara ənji. Kə ɗii nyi bapətisəma ka ənji yi ŋga Sətəfanu əsə. Ma daaba’ə ənjitsa, shoonə maɗa kə ɗii nyi bapətisəma ka əndə’i əndə ahadoonə ma’ə. 1.16 Sətəfanu: 16.15.¹⁷Ma bii nyi ətsə ha’ə, acii əntaa ka ɗaaɗa bapətisəma sləkee Aləmasiihu ka nyi. Ma sləkee ci ka nyi, ka waaza Ŋunyi Habara. Pooshi nyi ɗii koonə dagwa ma, taa ɓaarii koonə shiinə ŋga əndə shiŋkinə. Maci ha’ə ɗii nyi, ma waɓənaaki agyanə əntənə ŋga Aləmasiihu ashi ənfwa, kaɗa pooshi ŋgeerənə davə.

Baawəɗa ŋga Əntaŋfə da hiimaakii ashi *Aləmasiihu

¹⁸Ma habara agyanə əntənə ŋga Aləmasiihu ashi ənfwa, ma ka ənjitə zii, maɗiikə uushi nə habarakii ka tii. Amma ma amə ənə upaa luupaanə, ŋgeerənə ŋga Əntaŋfə nə habarakii kaamə. 1.18 Rooma 1.16; 2 Koor. 4.3.¹⁹Tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Ka saaweenə nə nyi ka hiima ŋga əndə hiima. Ka əndzəginə nə nyi shiinə ŋga ənjitə mbee ka uushi’inə.” 1.19-20 3.18-20; Mat. 11.25; Rooma 1.22.1.19 Isaa. 29.14; Ayb. 12.13,17; Isaa. 19.12-14; 44.25.²⁰Makə ha’ə ɗii əna, iitə ɗanə ənji hiima? iitə ɗanə malimina? iitə ɗanə ənji ɗaaɗa mabizhinə ŋga zamanana? Kə ɓaarii Əntaŋfə paŋgəraŋə oo’i, maɗiikə uushi nə shiinə ŋga əndə shiŋkinə akəŋwaciikii. ²¹Acii ma Əntaŋfə, əndə hiima nə ci. Paa ci bwasee ka ənji shiŋkinə a shii tə ci dagi shiinatii satii. Amma ma habaranə ciina waaza, ətə cii təya ba maɗiikə uushi, dadavə kaɗeesəkə ka ci luupaanəkii tə ənjitə vii ka ci gooŋga. 1.21 Rooma 1.19-20.²²Ma Yahudiinə, kə mwayi tii neenə ka sə ŋga hurəshishinə zəku’i taabu’u viinə tii gooŋga. Ma hara slikərənə əsə, kə mwayi tii upaa shiinə zəku’i. 1.22 Mat. 12.38; Yooh. 4.48; Slənə 17.18,32.²³Amma ma inə, ma habaranə ciina baaba, agyanə Aləmasiihu ətə shi təya gwa’avə aashi ənfwə ciina waɓə. Kə ɓiipaa səkə ka Yahudiinə nə habarakii. Ma hara slikərənə əsə, maɗiikə uushi ci təya nee ka habarakii. 1.23 2.14; Gal. 3.1; 5.11.²⁴Amma ma ənjitə ’wii Əntaŋfə tə tii, Yahudiinə da hara slikərənə patə, Aləmasiihu nə habarakii. Ci ɓaarii baawəɗa ŋga Əntaŋfə da shiinə ŋga Əntaŋfə. 1.24 1.18; 2.5; Kwal. 2.3.²⁵Acii ma slənə ŋga Əntaŋfə ənə ci ənjə a nee makə maɗiikə uushi, kə palee ka hiima ŋga əndə shiŋkinə. Ma raara’anə ŋga Əntaŋfə əsə, tə’i ci da ŋgeerənə palee ka ŋgeerənə ŋga əndə shiŋkinə. 1.25 2 Koor. 13.4.

²⁶Ndzəkəŋushi’inəkya, buurətəmə makə sətə njuunə saa’itə ’wii Əntaŋfə tuunə. Ma ənjitə ci ənji shiŋkinə a nee ka tii mafyarakii, pooshi tii laŋə ahadoonə. Ha’ə nə madiigərə ənji, ənji məghərəvənə əsə, pooshi tii laŋə ahadoonə. 1.26 Yooh. 7.48.²⁷Amma tə uushi’iitə ci ənji *duuniya a nee maɗiikəkii ta’i Əntaŋfə. Ma ɗii ci ha’ə, kaa ca ɗavə də ayinə ka mafyara ənja. Kə ta’i ci sətə maraara’əkii əsə, kaa ca ɗavə də ayinə ka ənji ŋgeerənə. 1.27-28 Rooma 12.16; Yak. 2.5; Luka 1.51-53; 6.20.²⁸Ha’ə əsə kə ta’i ci tə sətə geegi ənji *duuniya mbəfə, təya bərapaa, ca ndzaanə mazaɓə uushi akəŋwaciitii, kaa ca shii zamagi də sətə ci təya nee makə matahu uushi. ²⁹Acii ha’ə, pooshi əndə da rəgwa ŋga ɗuunətə naakii nə akəŋwacii Əntaŋfə. ³⁰Əntaŋfə kavə tuunə koona ndzaanə ləɓə da Yeesu Aləmasiihu. Ci kavə tə Aləmasiihu əsə, kaa ca dzəgunətə kaamə shiinə. Yeesu Aləmasiihu ɗeegi kaamə ka ənji gooŋga akəŋwacii Əntaŋfə. Daciikii ndzaa amə ka ənji ŋga Əntaŋfə, ci pərapaa taamə əsə. 1.30 2 Koor. 5.21.³¹Makə sətə ɗii manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Ma əndətə ca moo dəlaginə, wa ca dəlagi də Slandana tanə.” 1.31 1.29; 2.2; 4.7; Irim. 9.22-23; 2 Koor. 10.17; 11.30; 12.5; Af. 2.9.

Habara agyanə əntənə ŋga *Aləmasiihu ashi ənfwa

¹Ndzəkəŋushi’inəkya, ma saa’itə shi nya gi ka waɓənə koonə agyanə ma’umbee uushi ŋga Əntaŋfə, pooshi nyi ɓaarii koonə mbee ka waɓənə, pooshi nyi ɓaarii oo’i, kə shii nyi uushi’inə əsə. 2.1 1.17.²Acii ma saa’itə nyi ahadoonə, pooshi uushi kavə nyi aakəŋwaciiki maɗaamə Yeesu Aləmasiihu. Ma palee maa, əntənaakii ashi ənfwa. 2.2 1.23; Gal. 6.14.³Ma saa’itə nyi ahadoonə, raara’ə nji nyi. Kə digə ədzəməki acii ŋgwalənə. 2.3 Slənə 18.9; 2 Koor. 10.1,10.⁴Ma agi dzəgunənaaki da waɓənaaki koonə, pooshi nyi ɓaarii koonə mbee ka waɓənə taa ɓaarə koonə shiinə ŋga əndə shiŋkinə. Amma Ma’yanə ŋga Əntaŋfə da ŋgeerənaakii ɓaarəgi koonə oo’i, gooŋga tanyi nə uushi’iitsə fii unə amaki. 2.4 4.20; 1 Tees. 1.5.⁵Acii ha’ə, əntaa shiinə ŋga əndə shiŋkinə kavə tuunə ka vii gooŋga, amma ŋgeerənə ŋga Əntaŋfə kavə tuunə. 2.5 1.18,24.

Waɓənə agyanə shiinə ŋga Əntaŋfə

⁶Yoo, patə da ha’ə, shiinə ciina baaba ka ənjitə haɗatəgi Ma’yanə ŋga Əntaŋfə də mooɗəfətii. Amma ma shiinəkii, əntaa ŋga duuniyana, əntaa ŋga meeminə ŋga duuniyana əsə. Acii ma təya, ka uudəginə nə ŋgeerənatii pii pii. ⁷Ma shiinə ənə ciina waɓə agyanəkii, ma’umbee shiinə ŋga Əntaŋfə nə ci. Kə shi ca umbee acii əndə shiŋkinə. Daga ci ma’ə matagamə duuniya, kə ɗii ci aniya ŋga ɓaarii kaamə shiitsa, kaama shii mbee ka ndzaanə agi ɗuunuunaakii. 2.7 Rooma 5.2; 2 Koor. 3.18; 4.17; Kwal. 1.26.⁸Ma shiitsa, pooshi meeminə ŋga duuniyanə paaratəgi. Maci kə paaratəgi tii, kaɗa pooshi tii gwa’avə tə Slandana aashi ənfwa. Ma ca, əndə məghərəvənə nə ci. 2.8 Luka 23.34.⁹Ma ətsa, kə ɗii ha’ə makə sətə shi ənjə a nyaahə aasəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, 2.9 Isaa. 52.15.

“Uushi’iitə ma’ə əndə shiŋkinə maneemə, taa fanə,

da sətə pooshi əndə sha kii hiima agyanəkii,

ci nə tantanyitə sətə ɗəkəpaa Əntaŋfə

ka ənjitə uu’i tə ci.”

¹⁰Kaamə ɓaarəgi Əntaŋfə ma’umbee səkii dacii Ma’yanaakii. Acii ma Ma’yanə ŋga Əntaŋfə, agi neenə nə ci ka patənə ŋga uushi’iinə furəŋə. Hiima ŋga Əntaŋfə maa, agi neenə nə ci. ¹¹Pooshi əndə ca shii hiima ŋga əndə, maɗaamə ma’yanə ŋga əndəkii ci daanəkii. Ha’ə əsə ɗii nə Əntaŋfə, pooshi əndə ca shii hiimaakii, maɗaamə Ma’yanaakii saakii. ¹²Ma Ma’yaanə a ədzəmaamə, əntaa ŋga *duuniya, amma Əntaŋfə sləkee kaamə ka Ma’yanəkii, kaama shii paaratəgi də patənə ŋga uushi’iitə vii ci kaamə. 2.12 Rooma 8.15.

¹³Ma uushi’iitsə ciina baaba ka ənja, əntaa shiinə ŋga ənji shiŋkinə, amma Malaaɓa Ma’yanə vii keenə shiinəkii, ina baaba ka ənja, waatoo, ka ənjitə da Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a ədzəmətii. 2.13 2.4; 12.10.¹⁴Ma əndətə yadə Ma’yanəkii a ədzəməkii, pooshi ci ka upaa uushi’iitə ci Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a vii. Paa ci ka paaratəgi də uushi’iitsa, maɗiikə uushi nə ci akəŋwaciikii, acii see Ma’yanə ŋga Əntaŋfə tanə nə kavə əndə ka paaratəgi də uushi’iitsa. 2.14 1.18,23; Yooh. 3.5-12; 2 Koor. 3.14-18.¹⁵Ma əndətə da Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a ədzəməkii, ci nəndə paaratəginə də uushi’iitsə patə. Amma pooshi ənji duuniya ka paaratəgi də sətə cii kəya ɗa. ¹⁶Makə sətə bii malaaɓa ləkaləkatə, oo’i, “Wu saŋə shii hiima ŋga Slandanə bahə ka ka ci hiima?” Amma ma amə, tə’i amə da Ma’yanə ŋga Aləmasiihu. 2.16 Isaa. 40.13; Rooma 11.34.

Ənji slənə ŋga Əntaŋfə

¹Ndzəkəŋushi’inəkya, ma nyi ka naaki na, paa nyi waɓi koonə makə sətə ci ənjə a waɓə ka ənjitə da Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a ədzəmətii. Amma kə waɓi nyi koonə makə sətə ci ənjə a waɓə ka ənji ŋga duuniya. Acii ma’ə unə makə mbərəzhinyinə agi nə’unə tə *Aləmasiihu. 3.1 Yooh. 16.12.²’Wanə vii nyi koonə, əntaa ɗafəna, acii ma’ə unə mambu’umə bahə adə ɗafəna. Taa ŋga ənə maa, ma’ə unə mambu’umə bahə adənə. 3.2 Ibər. 5.12-13; 1 Piita 2.2.³Acii ca’ə əndzə’i pooshi kama kamaanə ŋga ndzaanə goonə da ŋga ənji *duuniya. Ma unə, ma’ə sərəha ahadoonə, ma’ə mbəəzənə ahadoonə əsə. Ətsə ɓaarii paŋgəraŋə oo’i, ənji ŋga duuniyanə nuunə, pooshi kama kamaanə ŋga ndzaanə goonə da hara ənji saakii. 3.3 1.10-11; Gal. 5.19-20.⁴Ya saŋə maɗa bii əndə oo’i, tə Bulusə cii kəya nə’wa, əndə’i əndə əsə əŋki ci, tə Apoolasə cii kəya nə’wa, əntaa mbərə mbərə nə ndzaanə goonə da ənji duuniya ətsə kwa? 3.4-5 1.12.

⁵Wu saŋə nə Apoolasə? Wu saŋə nə Bulusa? Ma inə, ənji slənə ŋga Əntaŋfə niinə tanə. Dagi slənəkii vii unə gooŋga. Inə patə agi slənə niinə ahadoonə makə sətə bii Əntaŋfə keenə ɗanə. ⁶Ma nyi, slikərənə ləgii nyi. Apoolasə əgi ma’inə aatsakii. Amma Əntaŋfə gərətə. 3.6 Slənə 18.4,11,24-28.⁷Ma əndə ləganə da əndə əgə ma’inə aatsakii, əntaa magaɗə uushi nə tii. Əntaŋfə nə magaɗə uushi, acii ci ɗəvətə, ci gərətə əsə. ⁸Pooshi kama kamaanə ahada əndətə ləgii da əndətə əgi ma’inə. Taa wu patə, ka luunə nə ci shikwakii. 3.8 4.5.⁹Acii ma inə, guvii-slənənyinə ŋga Əntaŋfə niinə. Ma unə əsə, rə ŋga Əntaŋfə nuunə. 3.9 Mat. 13.3-9; Af. 2.20-21; 1 Piita 2.4-6.

Makə maghənə ha ŋga Əntaŋfə nuunə əsə. ¹⁰Ma Əntaŋfə, də pwapoonaakii vii ci ka nyi baawəɗa ŋga ɗa də sləna. Kə ndzaa nyi makə ŋga əndətə mbee ka ghənə kuva. Kə mbukəpaa nyi kuvə ŋga’ə. Əndə’i əndə a shi ka kanə aagyanəkii. Taa wu patə, wa ca ŋgərətə haŋkalaakii ŋga’ə, kaa ca ka aagyanə kuvətsa. 3.10 1 Koor. 15.10.¹¹Kə uugi mbukə kuvə ndzaanə, waatoo, Yeesu Aləmasiihu. Pooshi mbukə əndə’i ma’ə. 3.11 Isaa. 28.16; Slənə 4.11-12.¹²See kanə aanəkii. Ma hara ənja, ka kanə nə tii də əndzənə, taa də hara tibisa, taa də faariinə ətə da məghərəvənə. Hara ənji əsə, ka kanə nə tii də ənfuginə, taa də ndzaɗa, taa də uuŋkinə. ¹³Kadə nə slənə ŋga taa wu a ɓaarəgi naakii na, uusəratə nə Əntaŋfə a ɗa gəŋwanə. Uusərakii nə gunə a təɓətə slənəkii, ca ɓaarəgi paŋgəraŋə tə slənə ŋga taa wu patə. 3.13-15 Rooma 2.6; 2 Koor. 5.10.¹⁴Maɗa ma kaatə kii əndə aagyanə mambukya kuva, tə’i ŋgeerənə davə, ka upaanə nə əndəkii shikwa. ¹⁵Amma maɗa kə ətsagi slənə ŋga əndə agi gunə, ka əteenə nə ci ka shikwakii. Ma ci də naakii na, ka mbərəɗənə nə ci makə əndətə mbərə’ya ŋgahə agi gunə. 3.15 Yahu. 23.

¹⁶Ya saŋə kə shii unə oo’i *yi ŋga Əntaŋfə nuunə nii? Ya saŋə kə shii unə oo’i, də naakii nə Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a ədzəmuunə nii? 3.16 6.19; Rooma 8.9,11,15; 2 Koor. 6.16; Gal. 5.25; 1 Piita 2.5.¹⁷Taa wu patə saawee ka yi ŋga Əntaŋfə, ka saaweenə nə Əntaŋfə ka ci naakii əsə. Acii ma yi ŋga Əntaŋfə, malaaɓakii. Unə də noonə nə boo, nə yaakii.

¹⁸Ga taa wu agyuunə a ha’u də naakii na. Maɗa tə’i əndə ahadoonə ca hiima oo’i, tə’i ci da shiinə agi duuniyana, wa ca bwasee ka hiimatsa, ca həətəpaa naakii na, ca ndzaa ka əndətə pooshi shii taa mi, kaa ca shii ndzaanə ka əndətə shii uushi tanyi. 3.18 4.10.¹⁹Acii ma sətə ci ənji duuniyanə a nee makə shiinə, ɗiikənə nə ci akəŋwacii Əntaŋfə. Makə sətə ɗii manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Də fyaranə ŋga mafyara ənji kəsənə Əntaŋfə tə tii.” 3.19 Ayb. 5.12-13; 1 Koor. 1.20.²⁰Tə’i manaahəkii əsə ətə bii, “Kə shii Slandanə oo’i, ma hiima ŋga mafyara ənja, uushi zaɓə.” 3.20 Jab. 94.11.²¹Ci ɗii cii kya ba koonə, ga taa wu a haŋətə naakii nə putə ŋga slənə ŋga əndə shiŋkinə. Acii noonə nə uushi’inə patə. ²²Taa Bulusə, taa Apoolasə, taa Keefasə, taa *duuniya, taa əpinə, taa əntənə, taa əndzə’ya, taa aakəŋwa, patə noonə. 3.22 Rooma 8.38.²³Ma unə əsa, ŋga Aləmasiihu nuunə. Aləmasiihu naakii əsə, ŋga Əntaŋfə nə ci. 3.23 15.28; Rooma 14.7-9.

Masləkee ənji ŋga *Aləmasiihu

¹Ŋga’ə ka nyi ka ənjə a shii oo’i, ma inə, ənji slənə ka Aləmasiihu niinə. Aacii inə ba’avə Əntaŋfə ma’umbee uushi’iinaakii, keena baaba ka ənja. ²Ma tsarə ŋga əndə slənətsa, kə dəɓee ca slənə slənaakii də gooŋgaanə. 4.2 Luka 12.42.³Taa mi patə hiimii unə agyanəki, hara ənji ka ɓəzənə nə tii səkə də nyi, hara ənji əsə ka dəlanə nə tii də nyi, amma ma nyi, paa nyi ka neenə makə uushi. Nyi ka naaki nə maa, paa nyi ka lagi gəŋwanə ŋga naaki nə taa kə slənyi nyi ŋga’ə taa pooshi. ⁴Taa ŋgahi paa nyi shii hatə kulii nyi davə, patə da ha’ə əntaa nyi nə lagi gəŋwanə ŋga naaki nə oo’i, pooshi uushi ashiki. Əntaŋfə na lagi ka nyi gəŋwanə. 4.4 Jab. 143.2.⁵Acii ha’ə, pooshi diɓə una lagi gəŋwanə agyanə ənji daga saa’ikii ma’ə mambu’yamə, waatoo daga Slandanə ma’ə mashimə. Ma ca, ci na ŋgiragi tə uushi’iitə ma’umbeekii agi təkunə ka ɓərənə. Ca ɓaarəgi paŋgəraŋə tə hiimatə a ədzəmə ənda. Ma uusərakii, ka dəlanə nə Əntaŋfə də taa wu patə makə sətə dəɓee ka ci. 4.5 3.8; Jab. 139.1-12; Rooma 2.16.

⁶Ndzəkəŋushi’inəkya, ma waɓi nyi uushi’iitsə patə agyaniinə da Apoolasə, kaa ca shii tsakənə tuunə, una nə’u dərəpə geenə, acii goona piitəgi sətə nyaahə ənji asəkə malaaɓa ləkaləkatə, goona haŋətə noonə na putə ŋga əndə rəŋwə, una bərapaa əndə’i ənda. ⁷Ya ha, wu saŋə ɗuunətə tə ha? Ya saŋə əntaa Əntaŋfə vii ka hə patənə ŋga uushi’inə aciiku kwa? Maɗa viina, ka mi ɗii cii kwa haŋətə naaku nə, ha ɗatə makə də ŋgeeriiku upaa ha? 4.7 Gal. 6.3.

⁸Ya saŋə kə uugi unə upaa patənə ŋga sətə dəɓee una upaa kwa? Kə uugi unə ɗaginə ka mawahənyinə kwa? Taa ŋgahi əntaa meeminə nuunə saŋa, kə ɗii unə ŋwaŋuunə kwa? Kə mwayi nyi una ɗa ŋwaŋuunə, kaama shi zəmə ŋwaŋuunə patə. ⁹Ma cii kya nee naaki, kə geegi Əntaŋfə keenə mbəfə, inə masləkee ənja. Ma inə, makə ŋga ənjitə lagi ənji ka tii gəŋwanə ŋga ɓələnə tə tii niinə, inə kəŋaanə akəŋwacii patənə ŋga *duuniya. Malaa’ikanyinə da patənə ŋga ənji shiŋkinə a tsaamə tiinə, ina əntə. 4.9 Rooma 8.36; Ibər. 10.33.¹⁰Ma inə, makə maɗiikə ənji niinə putə ŋga Aləmasiihu. Ya saŋə mafyarakii nuunə agi ləɓənə goonə da Aləmasiihu kwa? Pooshi ŋgeerənə ashiinə. Ya unə noona, tə’i ŋgeerənə ashuunə kwa? Kə bərapaa ənji tiinə. Ya unə noona, kə ɗuunətə ənji tuunə kwa? 4.10-13 2 Koor. 11.23-29.4.10 3.18.¹¹Dəŋə ənshinə agi maɗəfənə da meegiirənə niinə, dəgəjinə patə nə kəjeerənə geenə, agi fəəslənə nə ənji tiinə, pooshi yi geenə əsə. ¹²Də ciiniinə ciina slənə makə a əntəgiinə. Maɗa kə dzaanii ənji tiinə, agi ɗanə niinə ka tii barəkaanə. Maɗa ciɓee ənji keenə, agi sə’watənə niinə. 4.12 Luka 6.28; Slənə 7.60; Rooma 12.14; də ciiniinə ciina slənə: Slənə 18.3.¹³Maɗa waɓi əndə bwaya uushi aashiinə, də ŋunyi waɓənə jikə niinə ka ci. Kə ənəpaa inə ka gərədzəkə ŋga duuniya. Ca’ə əndzə’i ma’ajijinəkii niinə akəŋwacii duuniya. 4.13 Ŋgəər. 3.45.

¹⁴Ma nyaahə nyi koonə ətsa, əntaa ka ɗavə də ayinə koonə, amma kaa nya shii paaratəginə koonə, makə mooɗə manjeevənaaki. ¹⁵Taa kə upaa unə ənji dzəgunətə koonə waɓənə ŋga Aləmasiihu saɓakə, rəŋwə nə dəsənuunə. Nyi ndzaanə ka dəsənuunə agi ləɓənə gaamə da Yeesu Aləmasiihu saa’itə kirə nyi koonə Ŋunyi Habara. 4.15 Gal. 4.19.¹⁶Aciikii wanyinə ka kədiinə acii unə koona nə’u dərəpaaki. 4.16 11.1; Fil. 3.17; 1 Tees. 1.6.¹⁷Putakii ha’ə, wanyinə ka sləkeenə koonə ka Timooti. Ma ca, kaɗashinaaki nə ci, uuzənaaki əndə gooŋga putə ŋga Slandana. Ci na dzə ka buurətə koonə ndzaanaaki agi ləɓəənə ləɓiinə da Aləmasiihu. Ca ɓaarii koonə sənə cii kya dzəgunə ka ənji taa asəkə ŋgutə Ikəliisiya taa da patə. 4.17 Timooti: 16.10; Slənə 16.1; 2 Koor. 1.1.

¹⁸Ma hara ənji ahadoonə, kə haŋətə tii natii na. Ma nə tii ka nəhənə, paa nyi ka ənənə ka tsaamətənə tuunə ma’ə. ¹⁹Amma maɗa kə luuvə Slandana, ka dzənə nə nyi aahoonə kədəhə. Maɗa kə gi nyi, ka neenə nə nyi ka baawəɗatə marii ənjitsə ca haŋətə natii na, əntaa wata waɓənatii. 4.19 maɗa kə luuvə Slandana: Slənə 18.21; Yak. 4.15.²⁰Acii ma ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə, paa ci ka ɓaarə naakii nə də waɓənə, amma də baawəɗa ɓaarənəkii naakii na. 4.20 2.4; 15.24.²¹Gəɗə ŋgutə saŋə koona? A dzə nyi da i uu’yanə nii, anii a banee nyi ka ədzəməki, nya dzə ka ɓaariinə koonə makə sətə uu’i nyi tuuna? 4.21 2 Koor. 1.23; 13.10.

Aləhiinə ahada ənji nə’unə

¹Kə fii nyi, tə’i hara ənji ca alə hiinə ahadoonə. Ma tsarə ŋga aləhiitsə maa, taa ahada ənji faara, pooshi tsarəkii ka ɗanə. Ma bii nyi ətsə ha’ə, acii kə fii nyi, tə’i əndə ca baa də minə ŋga dii. 5.1 Leew. 18.8.²Makə ha’ə ətsa, ka mi cuuna haŋətə noonə nə ɗii? Ma dəɓee, maɓətəsəkə ɗa nuunə. Ma əndətsə slənyi sətsə ahadoonə, kə dəɓee ənjə a laakəgi tə ci ahadoonə. 5.2 6.12; 10.23.

^3-4Taa ŋgahi pooshi nyi gatə ahadoonə, patə da ha’ə, davə ahadoonə nə mooɗəfəki. Acii ha’ə, agi ləmə ŋga Slandanaamə Yeesu kə lagi nyi gəŋwanə agyanə əndətsə ɗii tsarə slənətsa. Ma ɗanuunə, dzatəmə də nə. Ma’yanaaki maa, ka ndzaanə nə ci ahadoonə. Ŋgərəmə əndətsə də baawəɗa ŋga Slandanaamə Yeesu, 5.3-4 Kwal. 2.5.⁵una kavə tə ci aacii *Seetanə kaa shishinəkii a zagi dza’ə. Ma əpinaakii əsə, ca shii upaa luupaanə uusəra ŋga ənyanə ŋga Slandanaamə Yeesu. 5.5 1 Tim. 1.20.

⁶Pooshi dəɓee una haŋətə noonə nə makə sətsə cuuna ɗa. Kə shii unə waɓənə ətə ci ənjə a ba, “Burəŋanə gi’u ca aslətə mahwaɗə əmpunə.” 5.6 Gal. 5.9.⁷Fəɗəgimə lee tə iirə burəŋaatsa ahadoona, waatoo ’waslyakəənə goonə, koona shii ndzaanə makə mahwaɗə əmpunə yadə burəŋanə agikəya. Weewee ma unə, malaaɓakii nuunə, acii kə əŋki Aləmasiihu ka puta gaamə. Ma ca, makə bagatə ŋgirə ənji ka ɗa də sataka ka Əntaŋfə agi kumənə ŋga *Pasəka nə ci. 5.7 Shig. 12.1-15; 13.7; Yooh. 1.29; 1 Piita 1.19.⁸Acii ha’ə, gaama ɗa kumənə gaamə də burooditə ɗii ənji də iirə burəŋanə ŋga ’waslyakəənə da bwaya bwayaanə. Amma ɗaamə kumənə gaamə agi laaɓanə da gooŋgaanə, makə sətə ɗii buroodi ətə yadə burəŋanə agikii malaaɓakii.

⁹Ma asəkə ləkaləkataaki ŋga təkəŋwanə, kə nyaahə nyi koonə oo’i, goona ndzaanə da ənjitə ca aləhiinə. 5.9 Mat. 18.17; 2 Tees. 3.14.¹⁰Ma waɓi nyi koonə ha’ə, əntaa agyanə ənjitə mashiimə tə Əntaŋfə waɓi nyi, acii ma təya, tə’i ənji aləhiinə ahadatii, tə’i ənji moo uushi ŋga hara ənji, tə’i mahiirənə, tə’i ənji paslə uuləminə əsə. Makə ɗii ci ganə asəkə duuniya nə tii, pooshi rəgwa ŋga təkee ka noonə nə da tii. ¹¹Amma ma waɓi nyi koonə ha’ə, agyanə əndətə ca ba oo’i, əndə nə’unə nə ci, asee agi aləhiinə nə ci, taa moo uushi ŋga əndə’i ənda, taa paslə uuləminə, taa jaarakənə aashi əndə’i ənda, taa əndətə ŋgirə sa ənvwə tə ci, taa hərənə. Ma tsarə ŋga əndə nə’uutsa, goona adə asəkə kəŋwə rəŋwə da ci shaŋə. 5.11 6.9-10; 2 Tees. 3.6; Tit. 3.10; 2 Yooh. 10.¹²Ma ənjitə əntaa ənji nə’unə nə tii, pooshi nyi da baawəɗa ŋga lagi gəŋwanə agyanətii. Agyanə ənji nə’unə makə noonə lagi nuunə gəŋwanə. 5.12-13 Dzək. 13.6.¹³Makə sətə ɗii manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Lakəgimə məzə ənda ahadoonə.” Ma ənjitə əntaa ənji nə’unə nə tii, Əntaŋfə ci saakii na la ka tii gəŋwanə.

Ɗaaɗa gəŋwanə ahada ənji nə’unə

¹Maɗa tə’i əndə nə’unə da wula ŋga əndə’i əndə nə’unə makə ci, iitə saŋə bwaseenəkii ka ənji ŋga Əntaŋfə, ca kərə wulakii aakəŋwacii ənjitə pooshi shii tə Əntaŋfwa? ²Ya saŋə pooshi unə shii oo’i, ənji ŋga Əntaŋfə na la gəŋwanə ka ənji *duuniya kwa? Maɗa unə na la gəŋwanə ka ənji duuniya, aa pooshi unə mbu’i bahə lagi gəŋwanə ŋga uuji uushi’iinə kwa? 6.2-3 Rooma 5.17; 2 Piita 2.4; Yahu. 6; Səniinə 1.6.³Mashiimuunə saŋə oo’i, amə na la gəŋwanə ka malaa’ikanyinə kwa? Sakwa uushi’inə ŋga duuniya ɗii? ⁴Makə ha’ə na ɗa saŋa, maɗa shigi mabizhinə ahadoonə, ka mi cuuna dzə ka kərə wulakii aakəŋwacii ənjitə pooshi agi nə’una? ⁵Agi ɗanə nuunə ayinə ka noonə na. Iitiitə daa pooshi mashii əndə taa rəŋwə ahadoonə bahə haɗatəgi də mabizhinə ahadoonə ənji nə’una? ⁶Wata maɗanə nə əndə nə’unə, ca dzə ka kərə wula ŋga əndə nə’unə makə ci aakəŋwacii gəŋwanə, ənjitə mashiimə tə Əntaŋfə ca dzə ka la ka ci gəŋwanəkii.

⁷Makə kə kiiruunəshinə aakəŋwacii gəŋwanə, kə kulii unə ətsa. Ma dəɓee, maɗa kə ɓəzee əndə ka səkuunə, sə’watəmə. Maɗa kə ali əndə rəgwa ŋga əgənə tuunə, bwaseemə ka ci. Gəɗə ci acii kərə əndə aakəŋwacii gəŋwanə. 6.7 Mat. 5.39-40; Rooma 12.17.⁸Amma ma unə, pooshi unə agi ɗanə ha’ə. Acii unə də noonə nə maa, agi ɓaazee nuunə ka səkuunə ahadoonə səgoonə, una həərəshi əsə. Ahadoonə ndzəkəŋushi’inə ənji nə’unə maa, agi ɗanə nə tsarə ŋga ətsa! ⁹Ya saŋə pooshi unə shii oo’i, pooshi bwaya ənji ka upaa dəmənə aagi *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə kwa? Goona ha’u də noonə nə zaɓə. Ma ənji ɗa bwaya ndzaanə, taa ənji paslə uuləminə, taa ma’aləhiinyinə, taa ənjitə ca baa da ŋguyirənə makə tii, 6.9-10 15.50; Gal. 5.19-21.¹⁰taa mahiirənə, taa ənji moo uushi ŋga əndə’i ənda, taa ənjitə ci ənvwə a ɗa tə tii anətii, taa ənji dzaana hara ənji, taa ənji luutə uushi ŋga hara ənji, patənə ŋga ənjitə ca ɗa tsarə ŋga slənətsa, pooshi tii ka upaa rəgwa ŋga dəmənə aagi ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə shaŋə. ¹¹Ma ŋga ŋukə, ha’ə makə ətsə nji hara ənji goonə. Amma kə tifyagi Əntaŋfə koonə ’waslyakəənə goonə, ca laaɓagi tuunə dagi ləɓənə goonə da Slandanə Yeesu Aləmasiihu, dagi baawəɗa ŋga Ma’yanə ŋga Əntaŋfə gaamə əsə. 6.11 Tit. 3.3-7; Ibər. 9.14; 1 Yooh. 1.7.

Ɗuunətənə tə Əntaŋfə də shishinə

¹²Ka banə nə hara ənji ahadoonə oo’i, tə’i tii da rəgwa ŋga ɗa taa ŋgutə uushi. Ha’ə makə ətsa, amma əntaa uushi’inə patə ca tsakə ənda. Ma nyi, ka banə nə nyi, tə’i nyi da rəgwa ŋga slənə taa mi patə. Amma paa nyi ka bwaseenə kaa taa mi a kavə tə nyi aakəŋwa. 6.12 8.9; 10.23; Gal. 5.13; 1 Piita 2.16.¹³Hara ənji, ka banə nə tii, ma kapaa Əntaŋfə zəma, ka səka. Ka zəmə ɗii Əntaŋfə səkə əsə. Ha’ə makə ətsa. Amma ka zamaginə nə Əntaŋfə də səkə tii da zəmə patə. Ma shishinə, pooshi Əntaŋfə ɗii kaamə tə ci ka aləhiinə. Amma, ma ɗii ci kaamə shishinə, kaama slənə ka Slandanə də ci, Slandanə a tsakə tə shishinaamə əsə. 6.13 Mat. 15.17-19; 1 Tees. 4.3.¹⁴Makə sətə maɗee Əntaŋfə ka Slandana agi maməətə ənja, ha’ə nii kəya maɗee kaamə də baawəɗaakii əsə. 6.14 15.15,20; Rooma 6.4; 8.11; 2 Koor. 4.14.

¹⁵Kə shii unə, ma shishinuunə, purəŋanə ŋga shishinə ŋga *Aləmasiihu nə ci. Ya əna, kə dəɓee əndə a ŋgərə purəŋanə ŋga shishinə ŋga Aləmasiihu, ca gəŋutəgi da ŋga badawa ŋga minə nii? Pooshi ka ɗanə shaŋə! 6.15 12.27.¹⁶Ya saŋə pooshi unə shii oo’i, ma əndətə ŋgirə shishinəkii, ca gəŋutəgi da ŋga badawa ŋga mina, kə ndzaa tii shishinə rəŋwə kwa? Acii tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Tii bəra’i, ka ndzaanə nə tii shishinə rəŋwə.” 6.16 ’Wat. 2.24; Mat. 19.5; Af. 5.31.¹⁷Amma ma əndətə gəŋutə də naakii nə da Slandana, kə ndzaa ci malaaɓakii də Ma’yanaakii. 6.17 Yooh. 17.21-23; Rooma 8.9-11; 2 Koor. 3.17-18; Gal. 2.20.

¹⁸Makə ɗii ha’ə, bwaseemə ka aləhiinə. Patənə ŋga hara ’waslyakəənə, pooshi ka uree ka shishinə ŋga ənda. Amma ma aləhiinə, ka patənə ŋga shishinə cii kəya ɗa ’waslyakəənə. ¹⁹Ya saŋə pooshi unə shii oo’i, yi ŋga Malaaɓa Ma’yanə nə shishinuunə kwa? Ma Malaaɓa Ma’yaatsə ashuunə, Əntaŋfə vii koonə. Əntaa noonə səgoonə nə shishinuunə, amma ŋga Əntaŋfə. 6.19 3.16.²⁰Də uushi dzabaŋə pərii ci tuunə. Acii ha’ə, wa shishinuunə a ndzaanə malaaɓakii, koona shii vii də ɗuunuunə ka Əntaŋfə. 6.20 7.23; Rooma 13.14; 1 Piita 1.18-19.

Waɓənə agyanə ŋgərəshinə

¹Yoo, wiinə jikəvənaaki agyanə waɓəənə nyaahoonə. Maɗa kə bii əndə, paa ci ka ŋgərə minə shaŋə, ci palee də ŋga’əənə. ²Amma acii goona dzəgərə aagi aləhiinə, wa ŋgurə a ŋgərə minə. Minə əsa, wa kya ŋgərə ŋgura. 7.2 1 Tees. 4.3-4.³Ga ŋgurə a ənslə’wa də shishinəkii ka minaakii. Ha’ə nə minə əsə, ga kya ənslə’wa də shishinətə ka ŋgurii. 7.3 Af. 5.21-29.⁴Acii ŋgurə nə slanda shishinə ŋga minə. Ha’ə nə shishinə ŋga ŋgurə əsə, minə nə slandakii. ⁵Goona taaŋashi də shishinuunə, maɗaamə unə kə luuvə ahadoonə ŋga saa’i gi’u agyanəkii, koona shii kavə nuunə ka ɗa də’wa. Ma daaba’əkii, una ənə ka guŋunə goonə makə ŋga ŋukə əsə koona mbee ka kaka’atə noonə na. Də ha’ə gatsəgi nuunə tə təɓənə ŋga *Seetanə tuunə.

⁶Ma agi waɓəətsə bii nyi koonə, pooshi nyi bii tyasə see a ɗoonə ha’ə, amma banə tanə cii kya ba koonə. ⁷Ma mwayi nya, a ndzaa unə patə makə naaki. Amma taa wu patə tə’i ci da naakii viinə ətə vii Əntaŋfə ka ci pamə. Acii əndə’i ənda, ka mbeenə nə ci ka ndzaanə daanəkii, amma ma əndə’i əndə, paa ci ka mbeenə. 7.7 Mat. 19.11-12; 1 Koor. 12.11.

⁸Wiinə sənə cii kya ba ka ənjitə pooshi ŋgirə minə taa ŋgərə ŋgura, da ka mooryafinə. Maɗa kə ndzaa tii yadə ŋgərəshinə makə naaki, ci palee. ⁹Amma maɗa pooshi tii ka mbee ka kaka’agi natii na, wa təya ŋgərəshi. Gəɗə ci acii hənənə ŋga suuna ŋga shishinə a ədzəmətii. 7.9 1 Tim. 5.14.

¹⁰Wiinə sənə cii kya ba ka ənjitə ŋgirəshi. Əntaa banaaki, amma bariya ŋga Slandana. Ma minə, ga kya təkə da ŋgurii. 7.10-11 Mat. 5.32; 19.9.¹¹Amma maɗa kə tikə tii, ga kya ŋgərə əndə’i ŋgura. Mbu’u ka ənənə nə tii ka naranə da ŋgurii. Ha’ə əsə, ga ŋgura a lakəgi minaakii.

¹²Wiinə sənə cii kya ba ka hara ənji nyi saaki də maki, əntaa Slandana. Maɗa ma minə ŋga əndə nə’unə, maɗa əntaa əndə nə’unə nə ki, amma kə luuvə ki ndzaanə gakii, ga ca lakəgi tə ki. ¹³Ha’ə nə minə əsə, maɗa ma ŋgurii, əntaa əndə nə’unə nə ci, amma kə luuvə ci ndzaanə da ki, ga kya alə rəgwa ŋga təkənatii. ¹⁴Ma bii nyi ha’ə, acii taa ŋgahi pooshi ŋgurii agi nə’unə, patə da ha’ə kə luuvə Əntaŋfə tə ci putə ŋga minaakii. Ha’ə nə minə əsə. Taa ŋgahi paa ki agi nə’unə, patə da ha’ə kə luuvə Əntaŋfə tə ki putə ŋga ŋgurii. Maci pooshi ha’ə, kaɗa pooshi manjeevənatii ka ndzaanə ka ənji ŋga Əntaŋfə. Amma putə ŋga ətsə ha’ə, kə ŋgirə Əntaŋfə tə tii ka manjeevənaakii. 7.14 Rooma 11.16.¹⁵Amma maɗa kə mwayi minə taa ŋgura ətə pooshi agi nə’unə təkənə da əndə nə’unə, wa təya təkə. Maɗa kə ɗii ha’ə, pooshi əndə nə’uutsə taŋəgi bariya. Amma ka ndzaanə jamə ’wii Əntaŋfə taamə. 7.15 ka ndzaanə jamə: 14.33; Rooma 12.18; 14.19; 2 Koor. 13.11; Kwal. 3.15; Ibər. 12.14.¹⁶Unə makinə ənji nə’unə, buurətəmə ŋga’ə. Mbu’u taa dacii unə nə ŋguyirənə goonə a upaa luupaanə. Unə ŋguyirənə ənji nə’unə əsə, buurətəmə ŋga’ə. Mbu’u taa dacii unə nə makinə goonə a upaa luupaanə. 7.16 1 Piita 3.1.

Ndzaanə ŋga əndə makə sətə ’wii Əntaŋfə tə ci

¹⁷Ma sətə palee, wa əndə a slənə makə sətə vii Əntaŋfə ka ci baawəɗa ŋga slənənə. Wa ca ndzaanə saakii makə sətə nji ci saa’itə ’wii Əntaŋfə tə ci. Ha’ə cii kya dzəgunə ka ənji taa asəkə ŋgutə Ikəliisiya. ¹⁸Maɗa tə’i əndə *ryaminii daga Əntaŋfə ma’ə ma’wamə tə ci, maɗa kə ’wii Əntaŋfə tə ci, ga ca alə əndzəgi baavə ŋga ryaminanə ashikii. Maɗa tə’i əndə əsə ətə ’wii Əntaŋfə paa ci ryaminii, wa ca ndzaanə saakii ha’ə, ga ca ryamina. 7.18 Gal. 5.1.¹⁹Acii pooshi kama kamaanə ahada maryamina ənda da əndətə pooshi ryaminii akəŋwacii Əntaŋfə. Amma nə’u bariya ŋga Əntaŋfə nə uushi. 7.19 Rooma 2.25-29; Gal. 5.6.²⁰Taa wu patə, wa ca ndzaanə makə ətə nji ci saa’itə ’wii Əntaŋfə tə ci. ²¹Maɗa mava nə əndə saa’itə ’wii Əntaŋfə tə ci, ga ca buurə agyanəkii. Amma maɗa kə upaa ci rəgwa ŋga ndzaanə ka dimwa, wa ca ɗa ha’ə. ²²Ma bii nyi ətsa, acii ma mavatə ’wii Əntaŋfə tə ci, kə ndzaa ci ka dimwa putə ŋga ləɓənaakii da Slandana. Ha’ə nə dimwatə ’wii Əntaŋfə tə ci əsə, kə ndzaa ci ka mava ŋga Slandana. 7.22 Af. 6.6; Filim. 16; 1 Piita 2.16.²³Də uushi dzabaŋə pərii Əntaŋfə tuunə. Goona ənyagərə də noonə nə ka maviinə ŋga ənja. 7.23 6.20.²⁴Acii ha’ə, ndzəkəŋushi’inəkya, taa wu patə, wa ca ndzaanə akəŋwacii Əntaŋfə makə sətə ’wii Əntaŋfə tə ci.

Waɓənə agyanə ənjitə pooshi sha ŋgirəshə da mooryafinə

²⁵Ma agyanə ənjitə ma’ə matəkətəmə ŋgərəshinə əsə, wiinə sənə cii kya ba. Pooshi uushi bii Slandanə ka nyi agyanəkii, amma ka banə nə nyi koonə naaki hiima, makə ɗii ci, pwapoonə ŋga Slandanə kavə tə nyi ka ndzaanə ka əndə gooŋga. 7.25 1 Tim. 1.12-14.²⁶Ma hiimaaki, maɗa ndzaa əndə daanəkii yadə ŋgərəshinə, ci palee. Ma bii nyi ətsə ha’ə, acii tə’i ciɓənyinə laŋə ci ənjə a sa ŋga əna. 7.26 Irim. 16.1-4; Slənə 14.22; 1 Tees. 1.6; 3.3-4.²⁷Ma əndətə ŋgirə minə, ga ca kaaree ka miita. Ma əndətə pooshi sha təɓətə ŋgərə minə, ga ca ŋgərə. ²⁸Amma taa ŋgahi kə bii nyi ha’ə, maɗa kə ŋgirə əndə minə, paa ci ɗii ’waslyakəənə. Maɗa ŋgirə kadəmə ŋgura əsə, paa ki ɗii ’waslyakəənə. Amma shiimə oo’i, tə’i uushi’inə laŋə ca la tə ənjitə ŋgirəshi. Ci bii nyi naaki gəɗə ndzaanə yadə ŋgərəshinə, acii ga tsarə ŋga uushi’iitə a lii tə ənda. 7.28 Luka 21.23.

²⁹Ndzəkəŋushi’inəkya, wiinə sənə cii kya moo banə koonə. Ma saa’itsa, kə uugi mbəshanə kədəhə. Acii ha’ə, ma ənjitə da makinə, wa təya ndzaanə makə pooshi makinə atsatii. 7.29-31 Rooma 13.11-13; 1 Piita 4.7; Fil. 4.5.³⁰Ma ənji tuunə, wa təya ɗa makə əntaa ka maɓətə səkə nə tii. Ma ənji ŋusənə, wa təya ɗa makə əntaa ka maŋushinə nə tii. Ma ənji ɗərə də uushi’inə əsə, wa təya ndzaanə makə pooshi sətə irə tii shi aaciitii. ³¹Ma ənji ɗa slənə ganə a duuniya, wa təya ndzaanə makə pooshi sə ŋga ɗanatii ganə a duuniya. Acii ma duuniyana, pooshi ma’ə laŋə kaa ca uudə. 7.31 1 Yooh. 2.17.

³²Ŋga’ə ka nyi koona ndzaanə yadə buurə uushi’inə. Ma əndətə pooshi sha ŋgirə minə, aagi slənə ka Slandanə kavə ci naakii na. Gazhi’waanaakii patə kaa ca uuɗagi səkə ŋga Slandana. ³³Amma ma əndətə ŋgirə minə, aagi slənənə ka *duuniya kavə ci naakii na, kaa ca shii uuɗagi səkə ŋga minaakii. 7.33 Luka 14.20.³⁴Acii ha’ə kə tikə hiimaakii bəra’i. Ma miitə pooshi ŋgirə ŋgura taa kadəma, kə kavə ki natə nə aagi slənə ka Slandana, kaa kya shii ndzaanə malaaɓakii camə akəŋwacii Slandana. Amma ma miitə ŋgirə ŋgura, kə kavə ki natə nə aagi slənənə ka duuniya, kaa kya shii uuɗagi də səkə ŋga ŋgurii.

³⁵Ma bii nyi koonə ətsa, ŋga’ə ka nyi nə tsakənə tuunə, əntaa təŋanə cii kya təŋa tuunə. Acii ŋga’ə ka nyi koona slənə sətə diɓə ka rəgwakii, una vəgi noonə nə ka slənənə ka Slandanə də ədzəmə rəŋwə.

³⁶Maɗa tə’i əndə ghə’i maɗanə, amma təya nara da maɗanaakii oo’i, paa tii ka ŋgərəshinə ma’ə, ka ɗanə ŋga’ə. Amma maɗa kə tsaamətə ŋgurii oo’i, paa ci na kaka’atə naakii na, wa ca ŋgərə tə ki makə sətə mwayi ci, paa ci ɗii ’waslyakəənə. ³⁷Amma maa əndə ci saakii ɗii aniyaakii ŋga banə oo’i, paa ci ka ŋgərənə tə ki ma’ə, maɗa kə kaka’atə ci shishinəkii əsə, ŋga’ə nə sətə ɗii ci, wa təya ndzaanə daanətii yadə ŋgərəshinə. ³⁸Makə ha’ə əna, ma əndətə ŋgirə minə, kə ɗii ci ŋga’ə. Amma əndətə pooshi ŋgirə minə shaŋə palee.

³⁹Ma miitə ma’ə ŋgurii ka əpinə, pooshi ki da rəgwa ŋga ŋgərə əndə’i. Amma maɗa kə əntəgi ŋgurii, tə’i ki da rəgwa ŋga ŋgərə ŋgurətə kaɗeesəkə ka ki, maɗa əndə nə’unə nə ci. 7.39 Rooma 7.2-3.⁴⁰Ma agi hiimaaki naaki, maɗa kə ndzaa ki satə yadə ŋgərə ŋgurə ma’ə, gəɗə ci na palee ka ki də ŋga’əənə. Ma nəhənəki, ma hiimatsə ɗii nyi, dagi Ma’yanə ŋga Əntaŋfə shigi.

Waɓənə agyanə zəmətə ɗii ənji ka uuləminə

¹Ma agyanə luutə ci ənjə a la uuraakii ka uuləminə, wiinə sənə cii kya jikəvə koonə. Kə shii amə, ma patənə gaamə, tə’i amə da shiinə. Amma ma shiitsa, ci ca kavə əndə ka haŋətə naakii na. Amma ma sətə ca tsakə ənja, uuɗəna. 8.1-13 Rooma 14.1–15.6.8.1 Slənə 15.29; Rooma 12.16; uuɗənə ca tsakə ənja: 13.1-7; 14.1; 16.14; Yooh. 13.34; Rooma 15.1-2; 2 Koor. 8.7-8,24; Gal. 6.10; Af. 5.2.²Taa wu patə ŋgirə naakii nə makə kə shii ci uushi’inə, ca’ə əndzə’i ma’ə ci mashiimə sətə dəɓee ca shii. ³Amma ma əndətə uu’i tə Əntaŋfə, kə ndzaa ci ka uuzənə ŋga Əntaŋfə ətsa. 8.3 13.12; Gal. 4.9.

⁴Ma agyanə luutə lii ənji uuraakii ka uuləminə, kə shii amə, ma uuləminə, pooshi əpinə amatii. Kə shii amə əsə, rəŋwə dyaŋə nə Əntaŋfə. 8.4 10.19-20; Dzək. 4.35,39; 6.4-5; Gal. 4.8-9.⁵Tə’i uushi’inə laŋə agintaŋfə taa anə hanyinə ətə ci ənjə a paslə tə tii. Taa ŋgahi tə’i tii laŋə, ⁶patə da ha’ə, ma kaamə, rəŋwə dyaŋə nə Əntaŋfə. Dəsənaamə nə ci. Ci tagii patənə ŋga uushi’inə, naakii naamə. Rəŋwə dyaŋə nə Slandanə əsə, waatoo Yeesu Aləmasiihu. Daciikii tagii patənə ŋga uushi’inə. Daciikii əsə ndzaa amə da əpinə amaamə. 8.6 12.5-6; Yooh. 1.3-4; Af. 4.5-6; Kwal. 1.16.

⁷Amma əntaa patənə ŋga ənji shii ha’ə. Ca’ə əndzə’i tə’i hara ənji sənaavə ka tii nə haala ŋga uuləminə. Agi adənə nə tii luutə ci təya nee ka uuləminə lii ənji. Ma təya, ma’ə vii gooŋgatii maɗamə ŋgeerənə. Ma ci təya nee, makə kə ajijinətə zəməkii tə tii. 8.7-12 10.23-33.⁸Ma amə, kə shii amə oo’i, pooshi uushi ci zəmə a tsakə kaamə akəŋwacii Əntaŋfə shaŋə. Taɗa kə zhimaamə, pooshi uushi cii kəya tsakə kaamə. Ha’ə əsə, taɗa kə bwasee amə ka adə zəməkii, pooshi uushi cii kəya galee ashaamə. 8.8-9 Rooma 14.13,15,17,21; Gal. 5.13.

⁹Ma unə ətsə shii oo’i, kə vii Əntaŋfə kaamə rəgwa ŋga adə taa ŋgutə zəma, see a ɗoonə haŋkala, acii goona ndzaa ka faara pu’unə ŋga ənjitə ma’ə vii gooŋgatii maɗamə ŋgeerənə. ¹⁰Acii ma tsarə ŋga əndətsa, maɗa kə nee ci ka hə əndətə shii uushi’inə dasə asəkə kuvə uuləma, ha adə luu ŋga uuləma, ka kavənə nə hə tə ci ka adə tsarə luukii əsə. ¹¹Ma tsarə ŋga əndətsə ma’ə vii gooŋgaakii maɗamə ŋgeerənə, ka zanə nə ci putə ŋga shiinaaku. Ma əndətsa, ndzəkəŋu nə ci, da i ka putaakii əŋki Aləmasiihu, amma wahətsə kə kavə tə ci ka kulanə. ¹²Də maɗee ka ma’yanə ŋga ndzəkəŋushi’inə ətə ma’ə maɗamə ŋgeerənə agi vii gooŋgatii, cuuna ɗa ’waslyakəənə. Ma ətsa, ka Aləmasiihu cuuna ɗa. ¹³Acii ha’ə, maɗa luu ca kavə tə ndzəkəŋunəki kaa ca kula, paa nyi ka adə luukii ma’ə shaŋə, acii ga nya kavə tə ci ka kulanə.

Sətə dəɓee ka masləkee ənji ŋga Yeesu *Aləmasiihu

¹Ma nyi, dimwa nə nyi, masləkee əndə ŋga Aləmasiihu nə nyi. Kə nee nyi ka Yeesu Slandanaamə də ginəki. Unə əsə nə bwatyatə upaa nyi agi slənaaki ka Slandana. Anii əntaa ha’ə? 9.1-2 4.9,15; 15.8-10; 2 Koor. 2.14-17; 3.1-3; 5.18-20; 10.7-8,13; 11.5,13; 12.11-13; Gal. 1.1.²Taa pooshi hara ənji luuvə oo’i, masləkee əndə nə nyi, amma ma unə, kə shii unə oo’i, masləkee əndə nə nyi. Acii unə nə sətə ɓaarii oo’i, masləkee əndə nə nyi tanyi putə ŋga ləɓənə goonə da Slandanaamə.

³Wiinə sənə jikəvənəki ka ənji waɓə tə nyi. ⁴Ya saŋə pooshi dəɓə ənjə a vii keenə zəmə da sə ŋga sanə putə ŋga slənə geenə kwa? 9.4 Luka 10.7-8; Mat. 10.10.⁵Ya saŋə pooshi nyi da rəgwa ŋga ŋgərə minə, nya palə ka wiigi’inə da i ki kwa? ina ɗa makə sətə ci i Piita9.5 Ma asəkə hara zhi’weenə, Keefasə ci ənjə a ’wa də Piita. da hara masləkee ənji da ndzəkəŋushi’inə ŋga Slandanaamə a ɗa kwa? ⁶Anii see inə da Barənaba saŋə nə slənənə də ciiniinə, keena shii upaa də zəmə aameena? 9.6 Barənaba: Slənə 4.36; 11.22-26; slənənə də ciinə ka upaa də zəma: Slənə 18.3.⁷Wu saŋə nə soojatə pooshi ənji agi vii ka ci shikwaakəya? Wu saŋə nə moozatə pooshi ka adə poo ŋga ənfwə gakii asəkə ra? Wu əsə nə magəratə pooshi ka sa ’wanə ŋga dabiinaakəya?

⁸Ma uushi’iitsə cii kya ba, əntaa də hiima ŋga əndə shiŋkinə cii kya ba. Tə’i manaahəkii maa, asəkə ləkaləkatə ŋga Muusa, ⁹ətə bii ca, “Goona anəgi ma ŋga la ca slənə koonə asəkə rə.” Ya əna, agyanə liinə nə Əntaŋfə ka waɓənə kwa? 9.9 Dzək. 25.4; 1 Koor. 10.11; 1 Tim. 5.18.¹⁰Ma ətsə patə, agyaniinə cii kəya waɓə. Puta geenə nyaahə ci ətsə ha’ə. Acii ma əndə buɗənə da əndə slənə cifanə, kə diɓə təya ka nə ŋga upaa uushi davə asəkə rə. ¹¹Makə kə ləgaviinə koonə slikərənə ŋga Malaaɓa Ma’yanə aa ədzəmuunə, əntaa madəɓəkii unə kə ki’i keenə də vii keenə sətə ciina kavə aameenə kwa? 9.11 9.4; Rooma 15.27; Gal. 6.6.¹²Makə ɗii ci kə luuvuunə vii ka hara ənji sətə dəɓee, weewee keenə dəɓee una ’watəgi vii uushi’iitsa. 9.12 Slənə 20.34-35; 2 Koor. 11.9.

Taa ŋgahi ha’ə makə ətsə dəɓee una ɗa keenə, amma pooshi inə kədii koona tsakə tiinə ha’ə. Kə sə’watiinə patənə ŋga mabuurəna kaa Ŋunyi Habara agyanə Aləmasiihu a shii dzənə aakəŋwa aakəŋwa. ¹³Amma ga ca zaanə koonə oo’i, ma ənjitə ca slənə asəkə yi ŋga Əntaŋfə, agi sətə ci ənjə a kərə aadəvə aasii ci təya upaa zəmatii. Ha’ə əsə nə ənjitə ca slənə agyanə ha ŋga ɗa sataka. Agi sətə ɗii ənji də sataka ci təya ŋgərəgi natii zəma. 9.13 Ɓaan. 18.8-19.¹⁴Ha’ə əsə ɗii bii Slandanaamə, əŋki ci, ma əndətə ca ɗa slənə ŋga Ŋunyi Habara, dagikii upaanəkii zəmaakii. 9.14 9.4.

¹⁵Taa ŋgahi ha’ə makə ətsa, pooshi nyi kədii acii taa wu. Ma cii kya naahə koonə ha’ə, əntaa koona vii ka nyi sətə diɓə. Gəɗə əntənə əŋki nyi acii ɗanə ha’ə makə ətsa, acii paa nyi ka uuɗənə kaa sətə cii kya dəlagi a ndzaanə ka uushi zaɓə. 9.15 Slənə 18.3.¹⁶Pooshi waaza Ŋunyi Habara ka kavənə tə nyi kaa nya dəlagi, acii ma ətsa, kə ndzaa ka nyi tyasə see maa waazii nyi. Kə kulii agyanəki maɗa paa nyi waazii Ŋunyi Habara! 9.16 Irim. 20.9.¹⁷Maci ma cii kya ɗa slənətsə də moonə ŋga mooɗəfəki saakii, kaɗa ka upaanə nə nyi ki’ikii. Amma slənə ŋga tyasə cii kya ɗa, acii Əntaŋfə ba’avə slənəkii aaciiki. 9.17 4.1.¹⁸Ŋgutə shikwa cii kya upana? Ma shikwaaki, waaza Ŋunyi Habara ka ənji ŋga zaɓə yadə ki’ikii. Pooshi nyi agi ləgwa sətə diɓə ənjə a vii ka nyi acii ənja.

¹⁹Ma nyi, dimwa nə nyi, əntaa mava. Patə da ha’ə, kə kavə nyi naaki nə kaa nya ndzaa ka mava, kaa nya shii upaa də ənji laŋə. 9.19-22 10.23-24,32-33; Rooma 15.1.9.19 Mat. 20.26-27.²⁰Ma nyi ahada *Yahudiinə, kə ɗii nyi makə sətə ci təya ɗa, kaa nya shii əlyatənə də tii. Ma nyi ahada ənjitə ɗii *bariya anətii əsə, kə ndzaa nyi ahadatii makə da i bariya anəki nə nyi makə natii, taa ŋgahi pooshi. Amma ma ndzaa nyi ha’ə ahadatii, kaa nya shii əlyaginə də tii. 9.20 Slənə 16.3; 21.20-26.²¹Ha’ə əsə, nyi ahada ənjitə pooshi shii bariya, kə ndzaa nyi ahadatii makə pooshi nyi shii bariya, kaa nya shii əlyaginə də tii. Pooshi ətsə ɓaarii makə pooshi nyi agi nə’u bariya ŋga Əntaŋfə. Acii agi nə’u bariya ŋga Aləmasiihu nə nyi. 9.21 Gal. 2.3-4.²²Weewee geegi nyi ka vii gooŋgaaki makə ma’ə maɗamə ŋgeerənə ahada ənjitə ma’ə vii gooŋgatii maɗamə ŋgeerənə, kaa nya shii əlyaginə də tii. Taa ŋgutə tsarə ŋga ndzaanə patə gi nyi ka la ənja, kə ndzaa nyi makə natii, kaa nya shii luupaa də hara ənji agitii taa də iitə patə. 9.22 Rooma 1.13; 2 Koor. 5.11; 11.29.²³Uushi’iitsə cii kya ɗa patə, putə ŋga Ŋunyi Habara cii kya ɗa ha’ə, kaa nya shii upaa də shikwatə nə ənjə a upaa agikii da i nyi.

²⁴Kə shii unə, ma agi laamə ŋga huyinə, ənji laŋə ca laamə, amma əndə rəŋwə tanə nə upaa shikwa. Acii ha’ə ɗamə gazhi’waanə ŋga huyinə, koona shii upaa də shikwa. 9.24-25 Fil. 3.12-14; 2 Tim. 2.4-6; 4.7-8; Yak. 1.12; 1 Piita 5.4; Səniinə 2.10.²⁵Taa wu patə bii ka ɗanə nə ci laamə ŋga huyinə, ka haɗaginə nə ci də shishinəkii ŋga’ə, kaa shishinəkii a ndzaanə ndalə. Ma cii kəya ɗa ha’ə, kaa ca shii upaa də shikwa. Ma tsarə ŋga shikwatsə cii kəya alə, ka saawaginə. Amma ma ənə caama alə, pooshi ka saawanə shaŋə ca’ə ndəŋwə ndəŋwə. ²⁶Ma nyi, gəŋə cii kya huyi ca’ə ka muudinə. Ha’ə əsə ma nyi, əntaa əndətə ca ɗa mavutə zaɓə agi məɗə nə nyi. ²⁷Kə luuvə nyi sa taa ŋgutə tsarə ŋga ciɓa, kaa shishinəki a ndzaanə matasəkakii taa ka ŋgutə rəgwa. Ma nyi ənə ca waaza Ŋunyi Habara ka hara ənja, ma cii kya ɗa ha’ə, acii ga nya kulii a rəgwa. 9.27 Rooma 8.13; 13.14.

Waɓənə agyanə uuləminə

¹Ndzəkəŋushi’inəkya, ŋga’ə ka nyi una shii sətə slənyi də dzədzəshi’inaamə saa’itə təya palə agi bilinə. Kuraɓiinə nja kaka’ə tə tii patə. Patənatii taŋəgi maɗuunə gəəra, pooshi taa mi uree ka tii. 10.1 Shig. 13.21; 14.21-29.²Patənatii upaa bapətisəma ŋga kuraɓiinə da ŋga uunəva kaa təya ndzaa ka ənji nə’unə tə Muusa. ³Patənatii əsə, kə agi tii zəmətə shi dadagyə. 10.3 Shig. 16.13-35; Dzək. 8.3; Jab. 78.24-25.⁴Patənatii əsə, kə sii tii ma’iitə shi dadagyə. Acii kə sii tii ma’iitə əja ashi faaratə vii Əntaŋfə ka tii. Ma faaratsə nja dzə atsatii, ci nə Aləmasiihu. 10.4 Shig. 17.6; Jab. 78.15.⁵Patə da ha’ə laŋənatii pooshi slənatii kaɗeesəkə ka Əntaŋfə. Putakii ha’ə laŋənatii, kə məətəgi tii agi bilinə. 10.5 Ɓaan. 14.29-30; Jab. 78.31; Ibər. 3.17; Yahu. 5.

⁶Ma ətsə patə, waɓənə cii kəya waɓə kaamə, acii ga bwaya uushi’inə a kaɗeesəkə kaamə makə natii. 10.6 Ɓaan. 11.4,34; Jab. 106.14.⁷Goona ndzaa ka ənji paslə uuləminə makə ŋga hara ənjatii. Tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Kə ndzaa ənji ka zəma, təya saasa ənvwa, təya maɗə ka uudzənə ka uuləminə.” 10.7 Shig. 32.6.⁸Goona aləhiinə makə ŋga hara ənjatii. Agi uusəra rəŋwə ənji dəbu’u pupusərə aji makkə zamagi Əntaŋfə də tii. 10.8 Ɓaan. 25.1-9.⁹Gaama təɓə tə Slandanaamə makə sətə ɗii hara ənjatii. Wata rəhunə a zamagi də tii dza’ə. 10.9 Ɓaan. 21.5-6.¹⁰Gaama ŋgəərə ma makə sətə ɗii hara ənjatii. Wata malaa’ikatə ca ɓəələ ənji a zamagi də tii. 10.10 Ɓaan. 14.2,36; 17.6-15; Jab. 106.25-27; Ibər. 3.17-18.

¹¹Ma uushi’iitsə slənyi də tii patə, waɓənə cii kəya waɓə ka ənja. Ma naahəpaa ənji əsə, ka waɓəginə kaamə, acii amə nə ənji ŋga muudinə ŋga saa’i. 10.11 7.29-31; Rooma 15.4.¹²Acii ha’ə, taa wu patə nyihə makə ndihə nə ci, wa ca nəhə naakii na, acii ga ca kulii. 10.12 Gal. 6.1.¹³Patənə ŋga təɓəətə ca la tuunə, mbərə mbərə nə ci da ətə ca la taa tə ŋgutə ənda. Amma ma Əntaŋfə, əndə gooŋga nə ci, paa ci ka luuvənə kaa təɓənə ətə palee ka ŋgeerii unə a la tuunə. Maɗa kə lii təɓənə tuunə, ka viinə nə ci koonə ŋgeerənə koona kəŋaanə ndihə, koona shii upaa rəgwa ŋga sə’watənə. 10.13 1.9; Yak. 1.13-14.

¹⁴Acii ha’ə kaɗashinyinaakya, bwaseemə ka paaslə uuləminə. 10.14 1 Yooh. 5.21.¹⁵Ma unə, ənji paaratə də uushi’inə nuunə, ka mbeenə nuunə ka laginə unə də noonə nə oo’i, ma sənə cii kya ba, gooŋga tanyi. ¹⁶Ma kwalakətə caama slənəgi saa’itə ama zəmə əndzanə ŋga Slandana, agi kuyiriinə naamə tə Əntaŋfə putakii. Ma amə sagi də kwalakəkii əsə, ləɓənə caama ləɓə agi idənə ŋga Aləmasiihu. Ha’ə əsə nə burooditə caama ɓaatsə, ama adə. Ləɓənə caama ləɓə agi shishinə ŋga Aləmasiihu. 10.16 11.24-25; Luka 22.17-20.¹⁷Makə ɗii ci masləhə rəŋwə nə buroodi, taa ŋgahi laŋə naamə, amma rəŋwə naamə, acii masləhətə rəŋwə ha’ə caama adə əsə. 10.17 12.27.

¹⁸Buurətəmə alə’aada ŋga *Yahudiinə əsə. Ma ənjitə ca adə luutə ci ənjə a ɗa də satakatə ka Əntaŋfə, agi ndzaanə nə tii ləɓə da Əntaŋfə. 10.18 Leew. 7.11-21.¹⁹Mi cii kya moo banə əna? Uuləmə nə əndə’i uushi nii, anii zəmətə ci ənjə a vii ka ca? Pooshi. 10.19 8.4.²⁰Ma sətə cii kya moo banə, ma sətə ci ənji faara a ɗa satakakii, ka ginaajinyinə ci təya ɗa, əntaa ka Əntaŋfə. Ma nyi, paa nyi ka moonə una ndzaanə ka hakii da ginaajinyinə. 10.20 Dzək. 32.17; Jab. 106.37; Səniinə 9.20.²¹Ya saŋə iitə mbee nuunə ka zəmə əndzanə ŋga Slandana, una ənəgərə ka zəmə ŋga ginaajinyinə əsa? Pooshi unə ka ndzaanə ka hakii da ginaajinyinə əsə. 10.21 2 Koor. 6.15-16.²²Ya saŋə ŋga’ə koonə nə kavənə tə Slandanə kaa ca sərəhə kwa? Anii ma naamə ka nəhənə, kə palee amə ka ci də ŋgeerəna? 10.22 Dzək. 32.21.

²³Ka banə nə hara ənji ahadoonə oo’i, tə’i amə da rəgwa ŋga ɗa taa ŋgutə uushi. Ha’ə makə ətsa. Amma əntaa uushi’inə patə ca tsakə ənda. Tə’i amə da rəgwa ŋga slənə patənə ŋga uushi, amma əntaa patənə ŋga uushi ca kərə ənji aakəŋwa. 10.23-33 Rooma 14.1–15.6.10.23 6.12; 8.7-12.²⁴Ga taa wu a slənə wata sətə ca tsakə tə ci, ci daanəkii, amma, wa ca slənə sətə ca tsakə tə hara ənja. 10.24 10.32; 13.5; Rooma 15.1-2; Fil. 2.4.

²⁵Tə’i unə da rəgwa ŋga ɗərə taa ŋgutə tsarə ŋga ləwə a luuma, una tsəɓə. Goona kavə ma’yanə goonə ka buurənə taa dama shi ləwəkii. 10.25 Rooma 14.2.²⁶Acii tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə, ətə bii ci, “Hanyinə da patənə ŋga sətə asəkətə, ŋga Slandanə patə.” 10.26 Jab. 24.1; 89.12.²⁷Maɗa kə ’wii əndətə əntaa əndə nə’unə nə ci tə hə ka zəma, maɗa kə kaɗeesəkə ka hə nə dzənə, duu, zəmuu patənə ŋga sətə vii ci ka hə. Ga ha kavə ma’yanəku ka buurənə taa dama shi zəməkii. ²⁸Amma maɗa kə bii əndə’i əndə ka hə oo’i, ma ləwətsa, ka uuləmə lii ənji, ga ha adə ma’ə. Ma bii nyi ətsa, putaakii kaa ma’yanaakii a baanə. 10.28 8.7.²⁹Kaa ma’yanə ŋga əndətsə a baanə bwasee hə ka zəməta, əntaa putə ŋga naaku.

Ka ləgwanə nə hə, “Ka mi saŋə bwaseenəki ka adə uushi putə ŋga əndətə ca hiima oo’i, bwaya uushi cii kya ɗa? ³⁰Maɗa kə kuyirii nyi tə Əntaŋfə putə ŋga zəməta, ka mi saŋə banə əndə ka nyi oo’i, bwayakii ɗii nyi putə ŋga adə zəməkəya?” 10.30 Rooma 14.6; 1 Tim. 4.4.

³¹Yoo, taa mi patə ɗii unə, taa zəma, taa sa uushi, ɗamə patə ka ɗuunətənə də Slandana. 10.31 Kwal. 3.17.³²Hakilamə acii goona ɓəzee ka səkə ŋga Yahudiinə, taa ŋga hara slikərənə, taa ŋga ənji ŋga Əntaŋfə. 10.32 Rooma 14.13.³³Ma səndə ɗanuunə tanə, ɗamə makə sətə cii kya ɗa. Acii ma nyi, kə ɗii nyi gazhi’waanə ŋga uuɗagi səkə ŋga patənə ŋga ənji agi taa mi cii kya ɗa patə. Sətə ca tsakə tə ənji patə cii kya ɗa kaa təya shii upaa luupaanə, əntaa ka putaaki cii kya ɗa. 10.33 9.19-22.

¹Nə’umə dərəpaaki makə ənə cii kya nə’u ŋga *Aləmasiihu. 11.1 4.16.

Waɓənə agyanə ləkutə nə ŋga minə

²Agi dəlaginə nə nyi duunə ka shaŋə, acii agi buurətənə nuunə waɓənaaki koonə, una nə’utə alə’aada ŋga ənji nə’unə ətə dzəgunyii koonə. 11.2 2 Tees. 2.15; 3.6.³Amma ŋga’ə ka nyi una paaratəgi oo’i, taa ŋgutə ŋgurə patə, Aləmasiihu nəndə agyanəkii. Taa ŋgutə minə patə əsə, ŋgurə nəndə agyanətə. Ha’ə nə Aləmasiihu əsə, Əntaŋfə nəndə agyanəkii. 11.3 3.23; ’Wat. 3.16; Af. 5.23.⁴Acii ha’ə, taa ŋgurə ca ɗa də’wa taa ɗa anabaakwaanə da i dara anəkii, kə bərapaa ci tə Aləmasiihu ətsa. ⁵Amma ma minə, wa kya ləkutəgi nətə saa’itə kya ɗa də’wa taa ɗa anabaakwaanə. Maɗa paa ki ɗii ha’ə, ci nə kə bərapaa ki tə ŋgurii ətsa. Mbərə mbərə nə ki da miitə isəgi nətə. ⁶Maɗa pooshi minə ka ləkutəgi nəta, wa kya isəgi nətə. Amma makə ɗii ci ayi ayi ka minə nə isəgi nətə, wa kya ləkutəgi nətə.

⁷Ma ŋgura, pooshi diɓə ca ɗavə uushi aanəkii ca ɗa də’wa, makə ɗii ci, məndzaaŋgu’inə ŋga ɗuunuunə ŋga Əntaŋfə nə ci. Amma ma minə, məndzaaŋgu’inə ŋga ɗuunuunə ŋga ŋgurə nə ki. 11.7 ’Wat. 1.26-27.⁸Acii ma ŋgura, əntaa dashi minə tagii Əntaŋfə tə ci, amma tə minə tagii Əntaŋfə dashi ŋgura. 11.8-9 ’Wat. 2.18-23; 1 Tim. 2.13.⁹Ka putə ŋga ŋgurə əsə tagii ci tə ki, əntaa ka putatə tagii ci ŋgura. ¹⁰Makə ha’ə ɗii ətsa, kə dəɓee minə a ləkutəgi nətə, ka ɓaariinə oo’i, atsaa səɗə ŋgurə nə ki, acii ga kya ɓəzee ka səkə ŋga malaa’ikanyinə. ¹¹Taa ŋgahi bii nyi koonə ətsa, patə da ha’ə, ma amə ənə ləɓə da Slandana, maɗa pooshi ŋgura, pooshi minə. Maɗa pooshi minə əsə, pooshi ŋgura. ¹²Kə shii amə, dashi ŋgurə tagii Əntaŋfə minə. Ki ca poo ŋguyirənə əsə. Amma slənə ŋga Əntaŋfə nə patənə ŋga uushi’inə.

¹³Unə də noonə nə nə banə, kə dəɓee minə a ɗa də’wa ka Əntaŋfə yadə ləkutə nətə kwa? ¹⁴Patənə ŋga ənji taa da patə, kə shii tii oo’i, maɗa kə kapaa ŋgurə shiŋkinaakii magərəkii, sə ŋga ayinə ka ci. ¹⁵Amma ma ka minə, sə ŋga rəmaaginatə nə magərə shiŋkinə. Ma vii Əntaŋfə ka ki shiŋkinə, kaa ca ndzaanə ka sə ŋga ləkutəgi də nətə. ¹⁶Taa wu patə ɗii mabizhinə agyanə sətsa, wa ca shii oo’i, patənə geenə da Ikəliisiyanyinə ŋga Əntaŋfə patə, ha’ə makə ətsə ciina nə’u.

Waɓənə agyanə əndzanə ŋga Slandana

¹⁷Yoo, wiinə waɓənə agyanə zəmə əndzanə ŋga Slandana. Ma agi waɓənə cii kya ba koonə, pooshi nyi ka dəlanə duunə. Acii ma dza də nə goonə ka ɗa də’wa ka Əntaŋfə, pooshi agi kira dzənə aakəŋwa, amma ənyanə aa ba’ə cii kəya kira. ¹⁸Ma ŋga təkəŋwanə, kə fii nyi oo’i, maɗa dzii unə də nə ka ɗa də’wa, tə’i təəkəshinə ahadoonə. Kə shii nyi weewee ma ətsa, tə’i gooŋga gi’u agikii. 11.18 1.10-11.¹⁹Ka ndzaanə nə təəkəshinə ahadoonə, kaa ənjə a shii nee ka ənjitə ca nə’u ŋunyi rəgwa paŋgəraŋə. 11.19 Dzək. 13.2-4; 1 Yooh. 2.19.²⁰Maɗa dzii unə də nə ka zəmə əndzanə ŋga Slandana, əntaa əndzanə ŋga Slandanə cuuna zəmə. ²¹Ma bii nyi ətsa ha’ə, acii ma saa’itə una zəmə, taa ŋgutə əndə agi dzənə nə ci aakəŋwa agi adə zəmaakii. Ma hara ənji, ka maɗəfənə nə tii. Hara ənji əsə, mawiikakii nə tii. ²²Una! ka mi də ɗanə ha’ə kwa? Pooshi yinyinə goonə bahə zəmənə, una saasa davə kwa? Anii gəɗə bərapaa Ikəliisiya ŋga Əntaŋfə da tə ənjitə pooshi uushatəya? Mi mbeenəki ka banə koonə agyanə ətsa? Dəlanə dəlanəki duunə kwa? Paa nyi ka dəlanə duunə. 11.22 Yak. 2.5-6.

²³Acii ma dzəgunəənə cii kya dzəgunə koonə, Slandanə Yeesu kavə aaciiki. Waatoo, ka vəɗətə vii ənji tə ci ka ɓələginə, ca ŋgərə burooda, 11.23-25 10.16; Mat. 26.26-28.²⁴ca kuyirii tə Əntaŋfə, ca ɓaatsəpaa, əŋki ci, “Shishinəki cii kya vii ka putə goonə. Dəmə aakəŋwa də ɗanə ha’ə makə əna ka buurətəginə də nyi.” ²⁵Makə uugi tii zəma, ca ŋgərə ma’i inabi əsə, əŋki ci, “Ma ma’i inabina, ci nə kura aləkawalətə ci Əntaŋfə a ɗa də idənaaki. Taa guci cuuna sa patə, samə ha’ə ka buurətəginə də nyi.” 11.25 kura aləkawalə: Irim. 31.31-34; Luka 22.20; 2 Koor. 3.6; Ibər. 8.6; idəna: Shig. 24.6-8; Ibər. 9.12.²⁶Ma bii Slandanə ha’ə, acii taa guci patə agyuunə tsarə burooditsa, una sa tsarə ma’i inabatsa ha’ə makə ətsa, agi ɓaariinə nuunə paŋgəraŋə oo’i, kə əŋki Slandanaamə ka putə gaamə, ca’ə ka saa’itə nii kəya ənya. 11.26 Mat. 26.29.

²⁷Acii ha’ə taa wu patə zhimə əndzanə ŋga Slandanə də məzaanə, agi bərapaanə nə ci shishinəkii da idənaakii ətsa. 11.27 11.20-22; Ibər. 10.29.²⁸Taa wu patə ɗii aniya ŋga zəmə əndzanə ŋga Slandana, wa ca tsaamətə ndzaanaakii ŋga’ə zəku’i taabu’u zəmənəkii. 11.28 2 Koor. 13.5.²⁹Ma əndətə pooshi buurətə shishinə ŋga Slandana, maɗa zhimə ci əndzaatsa, maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə cii kəya əlya aagyanəkii. ³⁰Ci ɗii ənji laŋə ahadoonə pooshi tii ndaŋə ndaŋə, mazaarəkii əsə. Harakii, kə məətəgi tii. ³¹Maɗa kə tsaamətaamə naamə nə ŋga’ə zəku’i taabu’u zəmənaamə, pooshi amə ka əlya maɓətəsəkə ŋga Əntaŋfə aagyanaamə. ³²Amma ma Slandana, agi dzalənə nə ci taamə acii ga gəŋwanə a kəshi taamə makə ŋga ənji duuniya. 11.32 Ibər. 12.5-6; Səniinə 3.19.

³³Acii ha’ə ndzəkəŋushi’inəkya, maɗa kə gyuunə ka zəmə əndzanə ŋga Slandana, gaaratəməshinə. ³⁴Maɗa tə’i maɗəfənə atsa ənda, wa ca zəmə asii zəku’i, acii goona kulagərə aagi gəŋwanə ŋga Əntaŋfə, una zəmə əndzanə ŋga Slandana.

Ma hara waɓənyinə, maɗa kə shi nyi, kadə nii kya haɗatəgi koonə.

Sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a vii ka ənja

¹Ndzəkəŋushi’ina, ma agyanə baawəɗa ŋga slənətə ci Malaaɓa Ma’yanə a vii ka ənja, ŋga’ə ka nyi una shii gooŋgaanəkii. ²Kə shii unə, ma saa’itə unə ma’ə maviimə gooŋga ka Slandana, kə nji ənjə a ŋusləgi duunə ka rəgwanyinə kama kama, koona paslə uuləminə. Ma təya, uushi zaɓə nə tii. 12.2 8.4-6; Isaa. 44.9-20; Gal. 4.8.³Acii ha’ə, ŋga’ə ka nyi una shii oo’i, pooshi əndə ətə da Ma’yanə ŋga Əntaŋfə a ədzəməkii sha bii “Manaalakii nə Yeesu.” See Malaaɓa Ma’yanə əsə nə kavənə tə əndə ka banə oo’i, “Slandanə nə Yeesu.” 12.3 1 Yooh. 4.2-3; Rooma 10.9.

⁴Ma sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a vii ka ənja, tə’i kama kama, amma Ma’yanə rəŋwa ca vii ka tii. 12.4-11 12.27–14.40; Rooma 12.6-8; Af. 4.4.⁵Tə’i slənənyinə kama kama əsə, amma ka Slandanətə rəŋwə ha’ə ci ənjə a slənə. 12.5 12.28-30.⁶Tə’i rəgwanyinə ŋga sləna kama kama, amma Əntaŋfə rəŋwə ca vii ka əndə baawəɗa ŋga ɗa taa ŋgutə tsarə ŋga sləna. ⁷Taa wu patə agi ɓaariinə nə ci naakii viitə vii Malaaɓa Ma’yanə ka ci, ka shii tsakənə də taa wu. 12.7 14.26.⁸Ma hara ənji, kə vii ci ka tii hiima ŋga waɓə sətə dəɓee ka ənja. Ca vii ka hara ənji baawəɗa ŋga shii uushi’inə, təya ba ka ənja. Ma ətsa, dagi baawəɗa ŋga Malaaɓa Ma’yanə rəŋwa ha’ə. ⁹Ca vii ka əndə’i əndə əsə, baawəɗa ŋga gi’inə tə Əntaŋfə də ŋgeerənə. Ma ka əndə’i əndə əsə, ca vii baawəɗa ŋga mbəɗəpaa də ənda. Ma ətsə patə, dagi baawəɗa ŋga Ma’yaatə rəŋwə ha’ə. ¹⁰Ca vii ka hara ənji baawəɗa ŋga slənə sə ŋga hurəshishinə. Hara ənji, ca vii ka tii baawəɗa ŋga ɗa anabaakwaanə. Ca vii ka hara ənji baawəɗa ŋga taarapaaginə ahada uura ŋga Ma’yanə ŋga Əntaŋfə da ŋga ginaajinyinə. Hara ənji, ca vii ka tii baawəɗa ŋga waɓənə də məshipətə uuranyinə kama kama. Hara ənji əsə, ca vii ka tii baawəɗa ŋga baabagi waɓənəkii aagi uuratə ci ənjə a fa. 12.10 14.5; Slənə 2.4.¹¹Amma ətsə patə, Ma’yanə rəŋwə ha’ə ca vii baawəɗa ŋga ɗaaɗa uushi’iitsə makə sətə kaɗeesəkə ka ci. Taa wu patə da naakii viinə pamə. 12.11 7.7; Rooma 12.3; Af. 4.7; 1 Piita 4.10.

Purəŋanyinə laŋə amma shishinə rəŋwə

¹²Ma shishinə ŋga ənda, tə’i purəŋanyinə laŋə ashikii. Əndə rəŋwə da purəŋanyinə kama kama ca slənə, amma ka shishiitə rəŋwə ha’ə. Ha’ə nə *Aləmasiihu naakii əsə. 12.12-26 12.27.¹³Unə maa, ha’ə nuunə patə makə ətsa. Taa *Yahudiinə taa hara slikərənə, taa maviinə, taa dimuyinə, amə patə, kə upaa amə bapətisəma də Malaaɓa Ma’yanə rəŋwə, kaama ndzaanə shishinə rəŋwə. Ma’yanə rəŋwə sii amə patə. 12.13 Gal. 3.27-28.

¹⁴Acii ma shishinə, əntaa wata purəŋanə rəŋwə ghənyi, amma purəŋanyinə laŋə. ¹⁵Mbu’u ka banə nə səɗə, “Makə ɗii ci əntaa ciinə nə nyi, acii ha’ə əntaa agi purəŋanyinə ŋga shishinə nə nyi.” Taa ŋgahi kə bii ci ha’ə, amma pooshi banaakii ha’ə ka ŋgərəginə tə ci ka ndzaanə ashi shishinə. ¹⁶Mbu’u ka banə nə liminə naakii əsə, “Makə ɗii ci əntaa ginə nə nyi, acii ha’ə əntaa agi purəŋanyinə ŋga shishinə nə nyi.” Taa ŋgahi kə bii ci ha’ə, pooshi banaakii ha’ə ka ŋgərəginə tə ci ka ndzaanə ashi shishinə. ¹⁷Maci ginə nə shishinə patə, kaɗa də iitə caama fa? Maci liminə nə shishinə patə, kaɗa də iitə caama zənəta? ¹⁸Makə sətsə ɗii shishinə, kə ɗaaɗavə Əntaŋfə patənə ŋga purəŋanyinə makə sətə kaɗeesəkə ka ci. ¹⁹Maci purəŋanə rəŋwə tanə, kaɗa pooshi shishinə. ²⁰Makə sətə ɗii ci, tə’i purəŋanə kama kama, amma shishinə rəŋwə.

²¹Acii ha’ə, pooshi ginə ka banə ka ciinə, “Pooshi nafaaku ka nyi.” Ha’ə nə nə əsə, paa ci ka banə ka səɗə, “Pooshi nafaaku ka nyi.” ²²Ma purəŋaatə caama nee yadə ŋgeerənə ashaamə, pooshi uushi caama mbee ka ɗatənə yadə ci. ²³Ha’ə nə hatə caamə nee makə pooshi bwatyakii əsə, ci nə ətə caama haɗagi ŋga’ə. Ha’ə əsə nə purəŋanyiitə caama nee makə pooshi daguyinəkii. Ka tii caama kavə naamə. ²⁴Ma purəŋanyiitə daguyinəkii ka ginə, kə bwasee amə ka tii makə sətə ɗii tii. Ma nyiɓuvə Əntaŋfə purəŋanyiitsə patə ka shishinə, kaama shii nee ka bwatya ŋga purəŋanyiitə caama nee makə pooshi bwatyatii. ²⁵Makə ha’ə ɗii əna, pooshi kama kamaanə agi shishinə. Taa ŋgutə purəŋanə patə, wa ca upaa haɗaginə mbərə mbərə da harakii. ²⁶Maɗa agi sa ciɓə nə əndə’i purəŋanə ŋga shishinə, patə da harakii ca sa ciɓəkii da i tii. Maɗa kə upaa əndə’i purəŋanə dəlanə, patə da harakii ca ɗa maŋushinə. 12.26 Rooma 12.15; 2 Koor. 11.29.

²⁷Unə patə, shishinə ŋga Aləmasiihu nuunə. Taa wu patə ahadoonə, purəŋanə ŋga Aləmasiihu nə ci. 12.27 6.15; 10.17; 12.12; Rooma 12.4-5; Af. 4.4,16; 5.30.²⁸Ma ahada ənji nə’unə, ma ŋga təkəŋwanə, kə ɗəkəpaa Əntaŋfə masləkee ənja. Ŋga bəra’inə ca ɗəkə anabiinə; ŋga makkənə ca ɗəkə maliminə. Ma daba’ə, ca ɗəkə ənji slənə sə ŋga hurəshishinə, ca ɗəkə ənji mbəɗəpaa də ənja, ca ɗəkə ənji tsakə ənja, ca ɗəkə matakəŋwanyinə, ca ɗəkə ənji waɓənə də məshipətə uuranyinə kama kama. 12.28 12.8-10; 14.1-4; Slənə 13.1; 15.32; Af. 4.11-12.²⁹Ma ənjitsa, əntaa masləkee ənji nə tii patə, əntaa anabiinə nə tii patə, taa maliminə. Əntaa taa wu nə əndə da baawəɗa ŋga ɗa sə ŋga hurəshishinə. ³⁰Əntaa taa wu nə əndə da baawəɗa ŋga mbəɗəpaa də bwaneanyinə, taa da baawəɗa ŋga waɓənə da məshipətə uuranyinə kama kama, taa baabagi sətə ci təya ba. ³¹Ma unə, kavəmə mooɗəfuunə ka upaa viinyiitə palee də məghərəvənə. 12.31 14.1.

Ma palee patə, ɗatəmə makə sənə nii kya ɓaarii koonə.

Waɓənə agyanə uuɗənə

¹Taa tə’i nyi da baawəɗa ŋga waɓənə taa də ŋgutə uura ŋga ənji patə da ŋga malaa’ikanyinə, maɗa pooshi nyi da uuɗə ənja, wazənə zaɓə nə waɓənaaki makə tibisətə ca wazə ’yarəlaŋə. 13.1-7 8.1; Rooma 13.8-10.13.1 2 Koor. 12.3-4.²Taa tə’i nyi da baawəɗa ŋga ɗa anabaakwaanə da ŋga paaratəgi də ma’umbee uushi’inə, taa tə’i nyi da baawəɗa ŋga shii uushi’inə patə, taa tə’i nyi da vii gooŋga ətə ŋga kavənə tə giŋunyinə ka mbuɗənə, təya palə ka əndə’i ha, maɗa pooshi nyi da uuɗə ənja, uushi zaɓə nə nyi. 13.2 12.8; Mat. 7.22; 17.20.³Taa kə təəkəgi nyi uushi’inaaki patə ka ənja, nya vii shishinəki, ənjə a ətsagi, amma maɗa pooshi nyi da uuɗə ənja, pooshi nyi ka ŋgərə bwatyakii. 13.3 Dan. 3.19-20; Mat. 19.21.

⁴Ma uuɗənə, ci ca kavə əndə ka sə’watə uushi, ci ca kavə əndə ka ɗa ŋga’əənə ka ənja, ca kavə əndə ka ndzaanə yadə sərəha, paa ci ka ɗuunətə naakii na. ⁵Ma əndətə da uuɗə ənja, paa ci ka ɗa sə ŋga ayinə. Paa ci ka uuɗə naakii na. Pooshi səkəkii ka ɓəzənə pii pii. Paa ci ka kəsəpaa bwaya bwayaanə a ədzəməkii. 13.5 10.33; Waɓ. 10.12; Fil. 2.4.⁶Ma əndətə da uuɗə ənja, paa ci ka ɗa mooɗasəkə agyanə bwaya uushi. See dagwa uushi ɗanəkii maŋushinə. ⁷Ma əndətə da uuɗə ənja, pooshi ’waslyakəənə ŋga ənji ka shiginə a makii pii pii. Taa guci patə tə Əntaŋfə cii kəya gi’i. Taa guci patə əsə agi kanə nə ci nə ŋga dagwa uushi. Taa mi patə, agi sə’watənə nə ci.

⁸Ma uuɗənə, pooshi ka uudənə. Amma ma anabaakwaanə, ka uudəginə. Ka laginə nə waɓənə də məshipətə uuranyinə. Ha’ə nə shiinə əsə, ka uudəginə. 13.8 12.10; 14.1-5.⁹Ma shiinə gaamə da anabaakwaanə gaamə, ma’ə ci mambu’umə bahə uushi. ¹⁰Amma ma saa’itə nə Əntaŋfə a mbu’utəgi də patənə ŋga uushi’inə, saa’ikii nə uushi’iitə ma’ə mambu’umə bahə uushi a uudəgi.

¹¹Ma saa’itə nyi ma’ə uuzənə, uura manjeevənə njii kya waɓə, ŋga uura manjeevənə nji hiimaaki, uura manjeevənə nji slənaaki əsə. Amma makə uugi nyi ɗanə ka ənda, kə bwasee nyi ka uura manjeevənə patə. ¹²Ma ŋga əna, ma uushi’iinə caama tsaamə, agi tsaamənə naamə makə sətə ci əndə a tsaamə ma’yanə ŋga uushi agi ma’inə,13.12 Ma Bulusə, kə ɗii ci misaali də dyarugala, acii ma dyarugalə agi zamana ŋga Bulusə, pooshi ɓəraŋə makə ŋga əndzə’i. Aciikii ɗii Guɗe misaali də ma’inə. paa ci ka neenə ɓəraŋə ŋga’ə. Amma ma aakəŋwa, kadə naama nee ginə da ginə. Ma ŋga əna, tə’i uushi’inə ma’ə nyi mashiimə. Amma ma aakəŋwa, kadə nii kya shii patə, makə sətə shii Əntaŋfə tə nyi furəŋə. 13.12 Rooma 8.24; 2 Koor. 5.7; kə shii Əntaŋfə taamə: 8.3; Gal. 4.9.

¹³Ma vii gooŋgaanə, da ka na, da uuɗənə, tə’i tii makkə. Amma ma palee patə, uuɗəna. 13.13 Kwal. 1.4-5; 1 Tees. 1.2-3; Tit. 2.2; Ibər. 10.22-24; 1 Yooh. 4.16.

Tsakə waɓənə agyanə sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a vii ka ənja

¹Ma ɗanuuna, ɗamə gazhi’waanə ŋga uuɗə ənja. Kamə nuunə əsə ka upaa sətə ci Malaaɓa Ma’yanə a vii ka ənja. Ma palee maa, una upaa baawəɗa ŋga ɗa anabaakwaanə. 14.1 13.8.²Acii ma əndə waɓənə də məshipətə uuranyinə kama kama, əntaa ka ənji shiŋkinə cii kəya waɓə, amma ka Əntaŋfə. Acii pooshi əndə ca paaratəgi də sətə cii kəya ba. Ma’umbee uushi’inə cii kəya waɓə də baawəɗa ŋga Malaaɓa Ma’yanə. 14.2 12.10.³Amma ma əndə ɗa anabaakwaanə, ka ənji shiŋkinə cii kəya waɓə. Waɓənəkii a tsakə tə tii, ca vii ka tii kwatsə kwatsənə ŋga mooɗəfa, ca banee ka ma’yanətii. ⁴Ma əndə waɓənə də məshipətə uuranyinə kama kama, tə naakii nə cii kəya tsakə tanə. Amma ma əndə ɗa anabaakwaanə, tə patənə ŋga ənji nə’unə cii kəya tsakə. 14.4 14.26.⁵Ŋga’ə ka nyi unə patə, una waɓə də məshipətə uuranyinə kama kama. Amma ma palee nyi də uuɗənə koonə, a ɗoonə anabaakwaanə. Ma əndətə ca ɗa anabaakwaanə, kə palee ci ka əndətə ca waɓə də məshipətə uuranyinə kama kama, acii ma waɓəətə cii kəya ba də məshipətə uura, see maɗa ənyapaagi ənji aagi uuratə cii ənja Ikəliisiya a fa, taabu’u tsakənə waɓənəkii tə tii. 14.5 Ɓaan. 11.29.

⁶Ndzəkəŋushi’inəkya, maɗa maa gi nyi aahoonə, nya waɓə koonə də məshipətə uura, tə’i nafaaki koonə kwa? Taa gi’u pooshi nafaaki koonə. See maɗa ɓaarii nyi koonə kura uushi ətə ɓaarii Əntaŋfə ka nyi, nya kavə tuunə ka shii uushi’inə ŋga Əntaŋfə, nya ɗa koonə anabaakwaanə, nya dzəgunə koonə waɓənə ŋga Əntaŋfə. ⁷Kataamə hiima ka lyambyaɗa taa kəzhimbəra. Ma təya, uushi’inə ŋga wanyanə, pooshi əpinə amatii. Maɗa pooshi wanyanatii shigi ŋga’ə, ka fanə nə ənji sətə ci təya ba kwa? ⁸Yaci ma əndə ədə uutəma, maɗa paa ci ədətə ŋga’ə, dama fanə ənji bahə iinənə ka pana? ⁹Ha’ə nuunə əsə ɗii. Maɗa ma waɓənə goonə də məshipətə uura, pooshi əndə paaratəginə də sətə cuuna ba, ka ndzaanə nə waɓənə goonə zaɓə aagi məɗa. ¹⁰Tə’i uuranyinə kama kama laŋə asəkə duuniya, patənatii tə’i nafatii. ¹¹Amma maɗa paa nyi shii uuratə waɓəgi ənji, ma əndətə waɓəgi də uurata, mu’umə nə ci akəŋwaciiki. Ha’ə nə nyi əsə, mu’umə nə nyi akəŋwaciikii. ¹²Makə ɗii ci ŋga’ə koonə nə upaa viinə ətə ci Malaaɓa Ma’yanə a vii, see a ɗoonə gazhi’waanə ŋga alə viitə ca tsakə dzənə ŋga Ikəliisiya aakəŋwa.

¹³Acii ha’ə, ma əndətə upaa viinə ŋga waɓənə də məshipətə uura, wa ca ɗa də’wa, kaa ca upaa baawəɗa ŋga ənəpaaginə ka ənji aagi uuratə cii təya fa. ¹⁴Acii ma nya ɗa də’wa də məshipətə uura, agi paaratəginə nə ədzəməki. Amma ma nyi ka nəki, paa nyi ka paaratəginə də sətə cii kya ba. ¹⁵Iitə ɗanəki ɗii? Ka ɗanə nə nyi də’wa də məshipətə uura, nya ɗa də’wa əsə də uuratə cii kya paaratəgi. Ka kanə nə nyi wanyanə də məshipətə uura, nya ka də uuratə cii kya paaratəgi əsə. ¹⁶Maɗa ma cii kwa kuyirii tə Əntaŋfə də məshipətə uura tanə, də iitə mbeenə əndə saakii ka luunə ‘Aamiina’ putə ŋga kuyiriinaaku tə Əntaŋfwa? Wiinə paa ci fii sətə cii kwa ba! 14.16 Aamiina: 2 Koor. 1.20.¹⁷Taa dagwakii ŋga’ə nə də’waaku, ma əndətə pooshi ka paaratəginə, pooshi ka tsakənə tə ci.

¹⁸Kə kuyirii nyi tə Əntaŋfə, acii agi waɓənə nə nyi də məshipətə uura, palee ka taa wu ahadoonə. ¹⁹Amma ma agi dza də nə ŋga Ikəliisiya, gəɗə kə waɓi nyi də maki tufə tanə, ka dzəgunənə ka ənji də uuratə ci ənjə a fa, acii waɓəpaanə saɓakə də məshipətə uura.

²⁰Ndzəkəŋushi’inəkya, goona ndzaanə makə manjeevənə agi hiima goonə. Ma agi ɗa bwaya bwayaanə, ndzaamə makə mbərəzhinyinə. Amma ma agi hiima, ndzaamə ka matanənyinə. 14.20 Af. 4.14.²¹Tə’i manaahəkii asəkə malaaɓa ləkaləkatə ətə bii ci, 14.21 Isaa. 28.11-12; Dzək. 28.49.

“Əŋki Slandana,

ka waɓənə nə nyi ka ənjaaki da ma məshipətə ənja.

Də məshipətə uura waɓənəki ka tii.

Patə da ha’ə pooshi ənjaaki ka fanə tə nyi.”

²²Acii ha’ə, ma waɓənə də məshipətə uura, ka ɓaarəginə də slənə ŋga Əntaŋfə ka ənjitə pooshi da vii gooŋga, əntaa ka ənjitə da vii gooŋga. Ma anabaakwaanə, ka ənjitə da vii gooŋga ci ənjə a ɗa, əntaa ka ənjitə yadə vii gooŋga.

²³Yaci saŋə kə dzii patənə ŋga ənji nə’unə ka hakii, wata taa wu patə ca waɓə də məshipətə uuranyina, maɗa kə dzəgərə əndətə yadə vii gooŋga taa əndə saakii ha’ə aahadoona, paa ci ka banə mabiinə nuunə kwa? 14.23 Slənə 2.13.²⁴Amma maɗa anabaakwaanə cuuna ɗa, maɗa dzəgərə əndətə da ghatə vii gooŋga, taa əndə saakii ha’ə, maɗa kə fii ci, ka shiinə nə ci oo’i, tə’i ’waslyakəənə ashikii. ²⁵Ma ma’umbee uushi’iitə njii kəya hiima a ədzəməkii, ka shiginə aa babara, ka gərə’waanənə nə ci, ca paslə tə Əntaŋfə, ca bagi paŋgəraŋə oo’i, “Weewee ganə nə Əntaŋfə ahadoonə!” 14.25 Isaa. 45.14; Yooh. 4.17-19.

Ndzaanə ahada ənji nə’unə də rəgwakii

²⁶Ndzəkəŋushi’inəkya, wiinə sənə cii kya moo banə koonə. Maɗa kə dzii unə də nə ka ɗa də’wa, əndə’i əndə tə’i ci da wanyanə, əndə’i əndə tə’i ci da dzəgunənə əsə, əndə’i əndə tə’i ci da ma’umbee waɓənə ŋga Əntaŋfə, əndə’i əndə tə’i ci da waɓənə də məshipətə uura, ha’ə əsə, tə’i əndə’i əndə ca bagi sətə cii kəya waɓə. Taa mi patə cuuna ɗa, wa ca tsakə tə ənja. 14.26 8.1; 12.7-10; 14.4; Af. 4.11-13.²⁷Maɗa tə’i hara ənji ca moo waɓənə də məshipətə uura, ga təya pitəgi agyanə ənji bəra’i taa makkə. Wa təya waɓə də rəŋwə rəŋwə əsə, əndə rəŋwə a ənəpaagi aagi uuratə ci ənjə a fa patə əsə. ²⁸Amma maɗa pooshi əndə ənəpaaginə aagi uuratə ci ənjə a fa, wa təya ndzaanə kəɗa’ə ahada ənja, təya waɓə ka natii nə da ka Əntaŋfə.

²⁹Ma agyanə anabaakwaanə, wa anabinyinə bəra’i taa makkə a ɗa. Hara ənji əsə, wa təya tsaamə agyanə sətə ci təya ba. 14.29 Slənə 17.11; 1 Tees. 5.21.³⁰Amma maɗa kə vii Əntaŋfə ka əndə’i əndə waɓənə kaa ca ba ka ənja, ma əndətə ’watəgi waɓənə, wa ca ndzaanə kəɗa’ə. ³¹Acii patənə goonə ka ɗanə nuunə anabaakwaanə də rəŋwə rəŋwə, kaa patənə goonə a shii upaa dzəgunənə, una shii upaa kwatsə kwatsənə ŋga mooɗəfa. ³²Ma ənjitə da baawəɗa ŋga ɗa anabaakwaanə, ka mbeenə nə tii ka kəŋee ka anabaakwaanatii. ³³Acii ma Əntaŋfə, paa ci ka moonə ama gwazee ka uushi. Amma kə mwayi ci ama ɗa uushi də rəgwakii, makə sətə ɗii taa da patə ahada ənji nə’unə. 14.33 7.15.

³⁴Ma makinə, wa təya ndzaanə kəɗa’ə. Acii pooshi tii da rəgwa ŋga waɓənə. Wa təya həətəpaa nətii makə sətə bii *bariya. 14.34-35 11.3; Af. 5.22; 1 Tim. 2.12.³⁵Maɗa tə’i uushi ci təya moo shiinə, wa təya ləgwatə ama ŋguyirənatii asii gatii. Acii ayi ayi ka minə nə waɓənə ahada ənji ŋga Əntaŋfə.

³⁶Ma nuunə ka nəhənə saŋə, dacii unə shigi waɓənə ŋga Əntaŋfə kwa? anii koonə tanə saŋə sha? ³⁷Maɗa tə’i əndə ahadoonə ca hiima oo’i *anabi nə ci, taa tə’i ci da viinə ŋga Malaaɓa Ma’yanə, wa ca paaratəgi oo’i, ma sənə cii kya naahə koonə, waɓənə ŋga Slandana. 14.37 1 Yooh. 4.6.³⁸Taa wu ɗii mabizhinə oo’i əntaa ha’ə, ga ənjə a luuvə ka ci. ³⁹Acii ha’ə ndzəkəŋushi’inəkya, kavəmə nuunə aagi ɗa anabaakwaanə. Goona dzavə waɓənə aama əndətə ca moo waɓənə də məshipətə uura əsə. 14.39 14.1,5.⁴⁰Taa mi patə ɗamə də rəgwakii makə sətə dəɓee. 14.40 14.33.

Waɓənə agyanə maɗənə ŋga Yeesu agi maməətə ənja

¹Ndzəkəŋushi’inəkya, takumə kaa nya ənə ka batənə koonə agyanə Ŋunyi Habaratə shi nya waazii koonə. Habarakii shi una vii gooŋga anəkii, ci əsə kəŋaanuunə ndihə ndihə agikii. 15.1 Gal. 1.11.²Dagi Ŋunyi Habarakii əsə luupaa Əntaŋfə tuunə, waatoo Ŋunyi Habaratə waazii nyi koonə. Maɗa kə kəsətuunə Ŋunyi Habarakii təŋə təŋə, ka upaa nuunə luupaanə. Amma maɗa pooshi unə kəsətə də gooŋga, kə ndzaa vii gooŋga goonə zaɓə. 15.2 Gal. 2.1-2.

³Ma nyi, kə waazii nyi koonə Ŋunyi Habaratsə ba’avə Slandana aaciiki. Tə’i ci da məghərəvənə ka shaŋə, palee ka taa ŋgutə uushi. Ma Ŋunyi Habaratsa, ci nə: kə əŋki Aləmasiihu putə ŋga ’waslyakəənə gaamə makə sətə shi ənjə a nyaahə aasəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, ha’ə na ɗa. 15.3 11.23; Isaa. 53.5-12.⁴Ənjə a ŋgəɗəgi tə ci, Əntaŋfə a maɗee ka ci agi maməətə ənja, makə sətə shi ənjə a nyaahə asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, ha’ə na ɗa. 15.4 Yun. 1.17; Mat. 12.40; Yooh. 20.9; Slənə 2.24-31.⁵Ma daaba’əkii, kə jigagi ci də naakii nə ka Piita, ca jigagi ka masləkee ənji pu’u aji bəra’i əsə. 15.5 Mat. 28.16-17; Luka 24.34,36; Yooh. 20.19.⁶Ca jigagi ka saa’i rəŋwə əsə ka ənji nə’unə tə ci, palee ka gya’ə tufə nə laŋənatii. Taa ŋgahi kə məəki hara ənji ahadatii, amma dəŋə əndzə’i ɓəzəkii nə ənjitə ma’ə da əpinə. ⁷Ca jigagi də naakii nə əsə ka Yakubu. Ma daaba’əkii, ca jigagi ka masləkee ənji patə. 15.7 Luka 24.50.

⁸Ma ŋga muudinə kə jigagi ci ka nyi. Taa ŋgahi ma naakya, paa nyi mbu’i bahə ca jigagi ka nyi, acii kə əki nyi ka shaŋə, 15.8 9.1; Gal. 1.15-16; Slənə 9.3-6.⁹nyi nə moodəba’ə ŋga masləkee ənji patə. Pooshi dəɓee maa ənjə a ’wa tə nyi masləkee ənda, acii kə ciɓee nyi ka Ikəliisiya ŋga Əntaŋfə. 15.9-10 1 Tim. 1.12-16.15.9 Af. 3.8; Gal. 1.13-14.¹⁰Amma dagi pwapoonə ŋga Əntaŋfə ka nyi kavə ci tə nyi ka ndzaanə makə sənə ɗii nyi əndzə’i. Pooshi pwapoonaakii ka nyi ndzaanə ka uushi zaɓə. Kə ɗii nyi slənə də patənə ŋga ŋgeeriiki palee ka tii patə. Ma ətsə patə, əntaa nyi saaki ɗii slənətsa, amma putə ŋga pwapoonə ŋga Əntaŋfə ka nyi ɗii slənətsə ha’ə. 15.10 2 Koor. 11.23.¹¹Makə ɗii ci ha’ə ɗii əna, taa nyi waazii Ŋunyi Habaratsa, taa hara masləkee ənji waazii, ha’ə makə ətsa waazii inə patə, ha’ə makə ətsə əsə vii unə gooŋga. 15.11 1.12; Gal. 1.17-18; 2.6-9.

Waɓənə agyanə maɗənə gaamə agi maməətə ənja

¹²Ya əna, makə ma waazanə geenə koonə, kə maɗee Əntaŋfə ka *Aləmasiihu agi maməətə ənja, iitiitə saŋə banə hara ənji goonə oo’i, pooshi mantə əndə ka maɗənə da i əpinə shaŋa? ¹³Maci tantanyinə ha’ə, kaɗa kə ndzaa ci ətsə pooshi Əntaŋfə maɗee ka Aləmasiihu. ¹⁴Maci pooshi Əntaŋfə maɗee ka Aləmasiihu, kaɗa kə ndzaa ci ətsə, uushi zaɓə nə waazanə geenə, kaɗa kə ndzaa vii gooŋga goonə ka uushi zaɓə əsə. ¹⁵Maci pooshi Əntaŋfə maɗee ka Aləmasiihu agi maməətə ənja, kaɗa kə ndzaa ci ətsə jirakənə ciina jirakə aashi Əntaŋfə. Acii kə bii inə ka ənji oo’i, kə maɗee Əntaŋfə ka Aləmasiihu agi maməətə ənja. Maci tantanyinə oo’i, pooshi maməətə ənji ka maɗənə shaŋə, əntaa kaɗa paa ci maɗee ka ci ətsə kwa? 15.15 Slənə 1.22; 4.33; 5.30-32.¹⁶Acii maci pooshi Əntaŋfə maɗee ka mantə ənda, Aləmasiihu maa, kaɗa pooshi Əntaŋfə maɗee ka ci ətsa. ¹⁷Maci pooshi Əntaŋfə maɗee ka Aləmasiihu, kaɗa kə ndzaa ci ətsə uushi zaɓə nə vii gooŋga goonə, kaɗa ca’ə əndzə’i ma’ə unə ma’upaamə luupaanə ŋga ’waslyakəənə goonə əsə. 15.17 15.3; Rooma 4.25.¹⁸Kə ndzaa ci ətsə əsə, ma ənjitə vii gooŋga ka Aləmasiihu məəki, kaɗa pooshi tii ka upaa luupaanə. 15.18 1 Tees. 4.13.¹⁹Maci ma nənə caama ka aashi Aləmasiihu, wata ka putə ŋga əpiinə amaamə tanə, kaɗa təgunuunə gaamə palee ka ŋga patənə ŋga ənji duuniya.

²⁰Amma tantanyinə weewee kə maɗee Əntaŋfə ka Aləmasiihu agi maməətə ənja. Ci nə təkəŋwanə ŋga əndətə maɗee Əntaŋfə ka ci agi ənjitə məəki patə. Maɗeenə ka ci ɓaarii oo’i, weewee ka maɗeenə nə ci ka ənjitə məəki əsə. 15.20 6.14; Kwal. 1.18.²¹Dacii əndə rəŋwə shi wə aahanə aa duuniya. Ha’ə əsə dacii əndə rəŋwə shi maɗənə agi maməətə ənja. 15.21-22 15.45-49; ’Wat. 3.17-19; Rooma 5.12,14,18.²²Putə ŋga shiginə ŋga ənji dashi Adamu ci patənə ŋga ənjə a məətə. Ha’ə əsə, putə ŋga ləɓənə ŋga ənji da Aləmasiihu, ka maɗənə nə tii agi maməətə ənja. 15.22 2 Koor. 5.17.²³Amma ka gərashi ka gərashi. Aləmasiihu nə ŋga təkəŋwanə. Ma uusəra ŋga ənyanaakii əsə, ənjitə vii ka ci gooŋga a maɗə ha’ə. 15.23 15.51-52; 1 Tees. 4.16.²⁴Uusəra ŋga muudinə a mbu’ya ha’ə. Ma uusəratsa, ci nə saa’itə nə Aləmasiihu a jaala agyanə patənə ŋga uushi’iitə ca ɗa ŋwaŋuunə taa dama patə, taa iitə nə baawəɗatii patə. Ma daaba’əkii, ca ŋgərə ŋwaŋuunə, ca vii ka Əntaŋfə Dii. 15.24 Dan. 2.44.²⁵Acii ma Aləmasiihu, ci ca ɗa ŋwaŋuunə ŋga əna, see maa mbu’ya saa’itə nii kəya jaala agyanə patənə ŋga ənji daawaanaakii, ca kavə tə tii aatsaa səɗəkii. 15.25 Jab. 110.1; Mat. 22.44.²⁶Ma əndə daawaanə ŋga muudinə, ci nə wa. Tə ci nii kəya uudə ba’ə ka zamaginə. 15.26 Səniinə 1.18; 20.14; 21.4.²⁷Tə’i manaahəkii ha’ə asəkə malaaɓa ləkaləkatə oo’i, “Kə kavə ci patənə ŋga uushi’inə aatsaa səɗəkii.” Makə nyaahə ənji oo’i, patənə ŋga uushi’inə ka ndzaanə nə tii atsaa səɗəkii, ma ətsa, paŋgəraŋə pooshi Əntaŋfə kavə naakii nə aatsaa səɗə Aləmasiihu. Ci kavə tə patənə ŋga uushi’inə ka ndzaanə atsaa səɗəkii. 15.27 Jab. 8.6.²⁸Ma kavə Əntaŋfə patənə ŋga uushi’inə aatsaa səɗə Aləmasiihu, kaa ca ɗa ŋwaŋuunə anətii. Ma Aləmasiihu naakii əsə, ka kavənə nə ci naakii nə aatsaa səɗə Əntaŋfə. Acii Əntaŋfə kavə taa mi patə ka ndzaanə aatsaa səɗəkii. Ma ətsə patə, kaa ca ɗa ŋwaŋuunə patə agyanə taa wu patə. 15.28 Rooma 11.36.

²⁹Ya saŋa, ya ənjitə ci ənjə a ɗa ka tii bapətisəma ka putə ŋga maməətə ənjatii, maɗa pooshi maɗənə ŋga maməətə ənji shaŋa, ka mi ci ənjə a ɗa ka tii bapətisəma? ³⁰Ya inə əsa, ka mi ɗii inə kədəhə da wə taa guci pata? 15.30 Rooma 8.36.³¹Ndzəkəŋushi’inəkya, ma nyi, ama wə nə nyi uusəra patə. Ma bii nyi koonə ha’ə, acii agi ɗa maŋushinə nə nyi oo’i, asəkə cii Yeesu Aləmasiihu naamə, ci nə Slandanaamə. Ma ətsə patə, tantanyinə. 15.31 2 Koor. 4.10-11.³²Maɗa banə ŋga əndə shiŋkinə, kə pii nyi da dabanyinə ŋga bilinə ganə də Afisa. Maɗa pooshi Əntaŋfə maɗee ka maməətə ənja, mi ɗii nə bwatyatə nii kya upaa dava? Əntaa gəɗə a zəmiinə, ina sa, makə ɗii ci doorə ciina əntə kwa? 15.32 Isaa. 22.13; Luka 12.19-20; 2 Koor. 1.8.

³³Goona luuvə ka ənjə a ŋusləgi duunə asəkə ŋunyi rəgwa. Ma ndzaanə da bwaya ənja, ka nə’unə nuunə dərəpatii. ³⁴Ənyavəmə aagi haŋkala goonə! Goona ɗa ’waslyakəənə ma’ə shaŋə! Pooshi hara ənji ahadoonə shii tə Əntaŋfə. Ma bii nyi ətsa, ka shii ɗavə koonə ayinə. 15.34 Mat. 22.29; Rooma 13.11-14; Af. 5.6-17.

Kura shishinə daaba’ə wa

³⁵Tə’i hara ənji na ləgwa, “Də iitə saŋə nə maməətə ənjə a maɗə da i əpina? Tsarə ŋga ŋgutə shishinə saŋə nə təya ndzaanə da ca?” ³⁶Ya hə əndə ghatə hiima! Ma slikəriitə cii kwa ləga, see maa ɓəsləgi zəku’i taabu’u givanəkii. 15.36-37 Yooh. 12.24.³⁷Ma slikəriitə cii kwa ləga, hi’u saakii, əntaa ənfwa ghəmə cii kwa ŋguɓə, ka ndzaanə taa səkəŋwa taa tsarə ŋga ŋgutə slikərənə patə. ³⁸Əntaŋfə kavə tə slikəriitə ka dəvənə makə sətə kaɗeesəkə ka ci, ca ənəgi ka əndə’i uushi pamə, əntaa slikərənə ma’ə. Taa ŋgutə tsarə ŋga slikərənə patə ka ndzaanə ka ənfwaakii. 15.38 ’Wat. 1.11.³⁹Patənə ŋga uushi’iitə da əpinə amatii, kama kama nə ləwə ŋga shishinətii. Tsaŋə nə ŋga əndə shiŋkinə, tsaŋə nə ŋga daba, tsaŋə nə ŋga əginyinə, tsaŋə nə ŋga hərəfinə əsə. ⁴⁰Ma uushi’iitə asəkəntaŋfə, tə’i shishinətii. Uushi’iitə ganə anə hanyinə əsə, tə’i shishinətii. Ma shishinə ŋga uushi’iitə asəkəntaŋfə da ənə ganə anə hanyinə əsə, kama kama nə məghərəvənatii. ⁴¹Tsaŋə nə məghərəvənə ŋga uusəra, tsaŋə nə ŋga ləgiɗa, tsaŋə nə ŋga tikisanyinə. Taa ahada tikisanyinə maa, tə’i məghərəvənə kama kama.

⁴²Ha’ə ɗii na ɗa də maməətə ənja saa’i ŋga maɗənatii. Ma shishiitə ŋgəɗəgi ənji, ka ɓəslənə. Ma shishiitə ma’i əsə, pooshi ka ɓəslənə ma’ə. ⁴³Maɗa kə ŋgəɗəgi ənji wa, bwaya dagwakii, ndzaanəkii yadə ŋgeerənə davə. Maɗa kə maɗee ənji əsə, dagwakii ndzaanəkii, da ŋgeerənə əsə. 15.43 Fil. 3.20-21.⁴⁴Maɗa kə ŋgəɗəgi ənji wa, shishinə saakii ha’ə ci ənjə a ŋgəɗəgi. Maɗa kə ma’i ci əsə, ka ndzaanə nə ci ka malaaɓa shishinə. Weewee tə’i shishinə saakii ha’ə. Shiimə oo’i, tə’i malaaɓa shishinə əsə. ⁴⁵Acii tə’i manaahəkii ha’ə asəkə malaaɓa ləkaləkatə ətə bii ci, “Ma əndə ŋga təkəŋwanə, waatoo Adamu, əndə da əpinə amakii nji ci.” Amma ma Adamu ŋga muudinə, Ma’yanə nə ci, Əndə vii əpinə. 15.45-49 15.21-22.15.45 ’Wat. 2.7; Yooh. 6.63; 2 Koor. 3.6,17.⁴⁶Ma shishinə saakii, ci ca ’watəgi shiginə. Ma daba’əkii, malaaɓa shishinə a shigi. ⁴⁷Ma Adamu ŋga təkəŋwanə, də hanyinə ghənyi Əntaŋfə tə ci, hanyinə nə ci. Amma ma Adamu ŋga bəra’inə, dadagyə shi ci. ⁴⁸Ma ənji ŋga *duuniyana, makə ŋga əndətə ghənyi Əntaŋfə tə ci də hanyinə nə tii. Ha’ə nə ənji ŋga dadagyə əsə, makə ŋga əndətə shi dadagyə nə tii. ⁴⁹Makə sənə pushaamə tə əndətə ghənyi Əntaŋfə tə ci də hanyinə, ha’ə naama ŋgərə pushashinə ŋga əndətə shi dadagyə. 15.49 ’Wat. 5.3.

⁵⁰Ndzəkəŋushi’inəkya, wiinə sənə cii kya moo banə koonə. Ma shishinə saakii, pooshi ci ka ndzaanə agi *ŋwaŋuunə ŋga Əntaŋfə. Ma sətə ca ɓəslə, pooshi ci ka ŋgərə shishinə ŋga sətə pooshi ka ɓəslənə.

⁵¹Fatəmə kaa nya ba koonə ma’umbee waɓənə. Ma amə, əntaa patənə gaamə na məətə. Amma patənə gaamə na zə’ugi. 15.51 1 Tees. 4.15-17.⁵²Darə rəŋwə, makə mərikənə ŋga ginə naama zə’ugi. Waatoo saa’i ŋga muudinə, saa’itə nə ənjə a fa uura ŋga uutəma. Maa kə əgi ənji uutəmakii, ka maɗənə nə maməətə ənja. Pooshi əntənə ma’ə. Ma amə əsə, ama zə’ugi darə patə. 15.52 uutəma: Mat. 24.31; 1 Tees. 4.16.⁵³Acii ma shishinaamə ənə ca ɓəsləgi, ka zə’uginə ka ətə pooshi ka əntənə, pooshi ka ɓəslənə əsə. 15.53 2 Koor. 5.4.⁵⁴Maa kə slənyi ətsə ha’ə, waatoo kə zə’ugi sətə ca əntə, ca ɓəsləgi, ka sətə pooshi ka əntənə ma’ə. Də ha’ə ɗanə sətə nyaahə ənji asəkə malaaɓa ləkaləkatə ka tantanyinə ətə bii ci, “Kə zamagi Əntaŋfə də wa, kə ɗii jaalanə.” 15.54 Isaa. 25.8.

⁵⁵“’Ya’ə wa, miinə jaalanaaku kwa? 15.55 Hoos. 13.14.

’Ya’ə wa, miinə ŋgeerənaaku kwa?”

⁵⁶Putə ŋga ’waslyakəənə upaa wə rəgwa ŋga ɓələginə taamə. Putə ŋga *bariya əsə upaa ’waslyakəənə ŋgeerənə agyanaamə. 15.56 Rooma 4.15; 6.14.⁵⁷Amma kuyirii amə tə Əntaŋfə! Ci ca vii kaamə jaalanə dacii Slandanaamə Yeesu Aləmasiihu. 15.57 Rooma 7.24-25.

⁵⁸Acii ha’ə kaɗashinyinaaki ndzəkəŋushi’inəkya, kəŋəmə ndihə ndihə, goona guguɗə, ndzaamə taa guci patə agi slənə goonə ka Slandana, makə kə shii unə pooshi slənə goonə ka putə ŋga Slandanə ka ndzaanə ka uushi zaɓə. 15.58 16.13.

Tsəkə uushi’inə ka tsakənə də ənji ŋga Əntaŋfə

¹Yoo, ma agyanə tsəkə uushi’inə ka tsakənə də ənji ŋga Əntaŋfə, makə sətə bii nyi ka Ikəliisiyanyinə anə hanyinə ŋga Galatiya, ɗamə ha’ə makə ətsa. 16.1 Slənə 11.29-30; 2 Koor. 8.1-9.²Taa ŋgutə təkəŋwanə ŋga uusəra agi luuma patə, taa wu ahadoonə, wa ca ɗəkəpaa kwaɓa makə sətə dəɓee ca vii. Maɗa kə ɗii unə ha’ə, maa kə shi nyi, pooshi uushi nuuna tsəkə ma’ə. ³Maa kə shi nyi, ka naahənə nə nyi ləkaləkatə, nya vii ka ənjitə ta’i unə, nya sləkee ka tii də kwaɓatə tsəkətuunə, təya kərə aa Urusaliima. ⁴Maɗa kə nee nyi, kə dəɓee nya dzə əsə, ka dzənə niinə da tii.

Sətə nə Bulusə a ɗa aakəŋwa

⁵Ka dzənə nə nyi aahoonə da Makiduuniya. Acii aadəvə ɗii nyi aniya ŋga dzənə zəku’i. 16.5 Slənə 15.21; 2 Koor. 1.15-16.⁶Maa kə mbu’i nyi aahoonə, ka ta’avənə nə nyi doonə gi’u. Mbu’u nya kyagi vyanə goonə maa, taabu’u nii kya maɗə ka dzənə ka hatə nii kya dzə, una tsakə tə nyi ka dzənə a rəgwa. 16.6 Rooma 15.24.⁷Ma cii kya moo, əntaa wata dzənə, nya nəhəpaa tuunə, nya pitəgi tanə. Amma agi kanə nə nyi nə ŋga dzənə ka ta’avənə doonə, maɗa kə luuvə Slandana. 16.7 4.19.⁸Amma ka ənəginə nə nyi ganə də Afisa zəku’i ca’ə ka saa’i ŋga kumənə ŋga *Peentakoosa. 16.8-9 Slənə 19.8-10.⁹Acii kə wunəgi Əntaŋfə ka nyi rəgwa ŋga ɗa slənə ganə, da bwatyakii əsə nə slənəkii. Tə’i ənji daawaanə laŋə əsə.

¹⁰Maɗa kə mbu’i Timooti, ɗamə gazhi’waanə ŋga luunə tə ci də bəra’itə cii ka banee də ma’yanəkii. Acii ma ca, slənə ŋga Slandanə cii kəya ɗa makə naaki. 16.10 Timooti: 4.17.¹¹Ga taa wu ahadoonə a bərapaa tə ci. Tsakəmə tə ci, kaa ca dzə aakəŋwa agi wiinaakii agi jamənə, ca ənya aaɓiiki. Acii agi gəranə nə nyi tə tii da hara ndzəkəŋushi’inə.

¹²Ma ndzəkəŋushi’inaamə Apoolasə, kə kədii nyi tə ci kaa ca dzə ka tsaamətənə tuunə, tii da hara ndzəkəŋushi’inə. Amma ma’ə Əntaŋfə maviimə ka ci rəgwa. Ma uusəratə nii kəya upaa rəgwa, kadə nii kəya dzə. 16.12 Apoolasə: 1.12.

Muudinə ŋga waɓənə

¹³Nəhəmə noonə na, kəŋəmə ndihə ndihə agi nə’unə, ɗamə gazhi’waanə, ndzaamə də ŋgeerənə. 16.13 15.38; Jab. 31.25; Af. 6.10.¹⁴Wa patənə ŋga slənə goonə a ndzaanə agi uuɗəshinə. 16.14 8.1; Yooh. 13.34; Rooma 13.8-10; 2 Koor. 6.6; Gal. 6.10; Af. 5.2.

¹⁵Ndzəkəŋushi’inəkya, kə shii unə, ma Sətəfanu da yaakii patə, tii nə təkəŋwanə ŋga ənjitə ’watəgi vii gooŋga ka Aləmasiihu agyanə hanyinə ŋga Akaya patə. Kə vii tii natii nə əsə ka ɗa slənə ka tsakənə də ənji ŋga Əntaŋfə. 16.15 Rooma 16.5; Sətəfanu: 1.16.¹⁶Agi kədiinə nə nyi acii unə, koona fa tə tsarə ŋga ənjitsa. Famə tə patənə ŋga ənjitə ca slənə da tii ka ciinə rəŋwə əsə. ¹⁷Agi mooɗasəkə ŋga i Sətəfanu da Footənatusə da Akayikəsə nə nyi, acii kə mbu’ya tii aahanə ka madəɓama goonə. ¹⁸Kə shi tii ka uuɗagi səkəki makə sətə uuɗagi tii noonə. Ma tsarə ŋga ənjitsa, sə ŋga dəlaginə nə tii. 16.18 Fil. 2.29; 1 Tees. 5.12.

¹⁹Kə nəhəpaa Ikəliisiyanyinə ŋga hanyinə ŋga Asiya tuunə patə. Ha’ə nə i Akila da Pərisəkila da patənə ŋga ənji nə’unə ətə ca dza də nə gatii asii əsə. Agi nəhəpaanə nə tii tuunə patə agi ləmə ŋga Slandana. 16.19 Rooma 16.5; Asiya: Səniinə 1.4,11; Akila da Pərisəkila: Slənə 18.2.²⁰Kə nəhəpaa patənə ŋga ənji ŋga Əntaŋfə ənə ganə tuunə patə. Nəhəpaaməshinə də ədzəmə rəŋwə agi ləmə ŋga Əntaŋfə. 16.20 Rooma 16.16.

²¹Nyi Bulusə də ciinəki ca naahə koonə nəhəpaana, kə nəhəpaa nyi tuunə patə. 16.21 Gal. 6.11; Kwal. 4.18; 2 Tees. 3.17; Filim. 19.

²²Taa wu nə əndə pooshi ka uuɗənə tə Slandana, tə’i naalanə ashikii. 16.22 Gal. 1.8-9; Səniinə 22.20.

Wa Slandanaamə a shi.16.22 Ma də uura Gərika, ‘Marana tha.’

²³Wa Slandanaamə Yeesu a ɗa koonə pwapoonə. ²⁴Agi uuɗənə nə nyi tuunə patə putə ŋga ləɓənə gaamə da Yeesu Aləmasiihu.