Ɗerewol Ngol Bulus Windani
Filibiyanko’en
Habaru dow ɗerewol ngo’ol
Bulus lilaaɗo Yeesu Almasiihu windi ɗerewol ngo’ol hakkunde duuɓi 59 A.D. e 61 A.D., waato hakkunde duuɓi 59-61 gaɗa danyngol Yeesu. O windanngol tokkuɓe Yeesu gonɓe nder gariiri Filibi nder leydi Makidooniya nder leyɗe gonɗe ley laamu Rooma. O windungol carel ngel o maɓɓaa nder suudu cural e Rooma.
Ɗonmaa o windungol ngam o yetta tokkuɓe Yeesu wonɓe gariiri Filibi dow ballal maɓɓe ngal ɓe lilanimo e do’aaje maɓɓe ɗe ɓe ngaɗantamo ko o woni nder suudu cural. O haɓanii kuwooɓe kuugal wa’ajinki ɓe kawta hoore e maako. Bulus wagginii ekkitinooɓe fewre nder tokkuɓe Yeesu e Filibi wi’ooɓe naa neɗɗo tokkii dooka Muusa heɓa kisndam. Ngo’ol ɗerewol sembiɗinii tokkuɓe Yeesu ɓe ngaɗa ka hoolaaki Yeesu, ɓe ekkitoo lesninki hoore iri ki Yeesu e iri munyal ngal Bulus waɗi, ɓe njooɗoo nder belɗum ɓernde koo ndeye. O siftoraniiɓe jonde maɓɓe nder sumpootirki e Almasiihu ɗum caahu Allah ɗum ɓe keɓi barka hoolaaki Yeesu Almasiihu naa’ ngam tokkuki Attawra.
Ko Woni Nder:
Kownol Bulus e do’aare maako (1.1‑11)
Waɗuki jonde ngam Almasiihu tan (1.12‑26)
Sumpootirki e Almasiihu (1.27—2.18)
Timooti e Abaaforoditus (2.19‑30)
Wagginki e sembiɗinki (3.1—4.9)
Yettoore ngam dokkal (4.10‑20)
Kownol cakitiingol (4.21‑23)
11Min Bulus e Timooti min maccuɓe Yeesu Almasiihu.1.1: KL 16.12.
Min mbindan fuu yimɓe Allah tokkuɓe Yeesu wonɓe gariiri Filibi e mawɓe e huwooɓe nder kawtal tokkuɓe Yeesu. 2Allah Nyaako meeɗen e Yeesu Almasiihu Joomiraawo barkiɗina’on hokka’on jam.
Do’aare Bulus Ngam Filibiyanko’en
3E mi yetta Allah koo ngele carel to mi nyumii dow mooɗon. 4Koo ndeye nder fuu do’aaje am ɗe ngaɗanaymi’on on fuu, e mi waɗaɗe nder belɗum ɓernde, 5ngam on ngondi e am nder wa’ajinki Habaru Belɗum, daga nyalnde arandeere nde puɗɗuɗon nankiɗum haa warki jooni. 6Mi tabbitinii on ɗon puɗɗuɗo kuugal bongal nder mooɗon o yottinayngal haa yaaki nyalnde wartoyki Yeesu Almasiihu. 7Ɗum wooɗaniiyam mi nyumira nihi dow mooɗon on fuu, ngam on nder ɓernde am. Koo nder suruki ki ɗum suriyam, koo nder suranki mangu Habaru Belɗum e tabbitinkiɗum, on fuu on keɓii barka Allah hawti e am. 8Ngam Allah woni ceydiiɗo no kaaɓirmi yiiki’on e no ngiɗirmi’on, on fuu, non no Yeesu Almasiihu yiɗiri’on.
9Do’aare am woni yidde mooɗon waɗa ka ɓeydaaki hawti e andal e fuu feerootirki hakkunde goonga e fewre, 10ngam mbaawon suɓuki ko ɓuri wooɗuki, ngarton ɓe ɓerɗe laɓɗe, ngarton ɓe ngalaa ko ɗum huɗirta’on haa yaaki nyalnde gartol Yeesu Almasiihu, 11ngam ngikku mooɗon heewa aadilaaku keɓeteeɗum to Yeesu Almasiihu, ngam Allah teddinee, mantee.
Bulus e Waɗa Jonde Ngam Almasiihu Tan
12Bandiraaɓe am, e mi yiɗi andon ko heɓiyam waɗii Habaru Belɗum ɓeydii sankitaaki, 13haa maa fuu sooji’en reenooɓe laamorde e yimɓe koriiɓe andii ɗum haɓɓam ngam mi maccuɗo Almasiihu.1.13: KL 28.30.14Haɓɓukiyam sembiɗinii tokkuɓe Yeesu ɗuɗɓe nder tokkukimo, ɓe ɓeydii heɓuki sembe ɓernde wa’ajinki Wolde Allah kulol walaa.
15Ɗum goonga woɓɓe e nga’ajina habaru Almasiihu ngam lawliiru e ɗaɓɓutuki foɗfoɗtirki, ammaa woɓɓe e nga’ajina ngam nyumooji boɗɗi. 16Ɓe’e yimɓe e ɓe nga’ajina ngam yidde, e ɓe andi mi sura ɗo’o ngam suruki goonga Habaru Belɗum. 17Ɓen ton boo e ɓe nga’ajina habaru Almasiihu ngam ɓeydaari ko’e maɓɓe, naa’ e goonga, e ɓe nyuma ɓe umminanayyam hakkiilo nder nge’el carel ngel ɗum haɓɓiyam.
18Non wannaayiyam! Ko ɓuri woni e koo ngole laawol, koo nder nyumooji ɗi mbooɗaa, koo nder nyumooji boɗɗi, Almasiihu e wa’ajinee. Ngam maajum e mi nana belɗum! Mi waɗay ka nanuki belɗum. 19Ngam e mi andi barka do’aare mooɗon e ballal ngal Ruuhu Yeesu Almasiihu1.19: Ruuhu ɗum fuu ɗum go’o e Ruuhu Allah. hokkata, e re’irde ɗum yoofayyam daga nder suudu cural. 20Ko kaaɓumi yiiki e ko kammiimi woni to’ mi semtina hoore am koo seɗɗa, ammaa mi meta e sembe ɓernde, ngam jooni e koo ndeye ɗum mawnina Almasiihu nder koo ɗume ko ngaɗaymi, koo laawol jonde am, koo laawol mayde am. 21To mi nyamrii yeeso e jonde nder duuniyaaru ndu’u, mi waɗaynde ngam Almasiihu. To mi maayii boo, ɗum ɓeydaari. 22To e mi woodi yonki nder ɓandu ndu’u, mi huway kuugal nafayngal. Ammaa mi dullii ko cuɓaymi. 23Ɗum fuu ɗiɗum e ɗum fooɗanayam hakkiilo naa’ seɗɗa. Ko ɓurmi yiɗuki woni mi dilla mi jooɗodoo e Almasiihu, ngam kanjum ɓuri wooɗuki naa’ seɗɗa. 24Ammaa ɗum ɓuray nafanki’on mi jooɗoo taw. 25Mi tabbitinii ɗum non. Ngam maajum e mi andi mi jooɗodoto e yonki taw, mi nyamra yeeso e jooɗodaaki e mooɗon on fuu, ngam nyamron yeeso, nanon belɗum nder hoolaaki Yeesu. 26Non waɗay ngam laawol am keɓon daliila cembiɗɗum ɗum mantortooɗon Almasiihu ngam so’’oyaaki am to mooɗon.
27Ko ɓuri woni ngaɗee jonde pottudunde e Habaru Belɗum dow Almasiihu, ngam koo mi warii mi yi’i’on, koo mi walaa ɗon, mi nana habaru on ɗon ndarii boɗɗum nder nyumo go’o, ko ngiɗɗon go’o. On piida ngam suranki ko Habaru Belɗum wi’i, 28naa’ nder kulol wanywanyɓe mooɗon koo seɗɗa. Non woni alaama tabbitinanayɗumɓe ɓe kalkay, ammaa onon ɗum tabbitinki kisndam mooɗon. Ɗum fuu Allah woni gaɗayɗoɗum. 29O barkiɗinii’on. Barka ɗum woni naa’ keɓon koolooɗon Almasiihu tan, ammaa haa keɓon njaron torra ngam maako. 30Torra ka njaroton ɗum iri torra ka njarumi ka ngiiɗon, ka nanoton e mi yara haa jooni.1.30: KL 16.19‑40.
2No Almasiihu Lestiniri Hoore
1Nde sumpootirki e Almasiihu e sembiɗina’on, nde yidde maako e waltina ɓerɗe mooɗon, nde on cumpootira e Ruuhu Allah, nde on ngoodi yidde e yurmeende, 2no mbelnirantonyam ɓernde woni nyumo mooɗon warta go’o, on ngiɗindira, on kawti ko’e. 3To’ on ngaɗu koo ɗume nder yidde hoore koo nder mangu hoore, ammaa nder lesnuki hoore koo moye hocca bandiraawo muuɗum ɓuriimo. 4To’ koo moye mooɗon yiɗa ko nafanta hoore muuɗum tan, ammaa o yiɗa ko nafanta woɓɓe maa. 5Ngikku mooɗon warta iri ɗum Yeesu Almasiihu.
6Koo nde nder koo ɗume o go’o e Allah, o hoccaayi fottuduki e Allah goɗɗum ko o jogotoo.
7Ammaa o wartirii hoore maako naa’ o goɗɗo, o warti maccuɗo, o danyaa nder nandi neɗɗo.
8Gaɗa o danyaama nder nandi neɗɗo, o lestini hoore maako o waɗi ko ɗum wi’imo haa o maayi
mayde dow gaafaangal.
9Ngam non, Allah hokkimo mangu ɓurɗum ɗum koo moye,
nden hokkimo inde ɓurnde koo ndeye inde.
10Ngam koo ɗume ko woni e dow, e ko woni e duuniyaaru, e koo ɗume ko woni e Laahira, ɗum diccanto Yeesu.
11Nden yeeso koo ɗume koo ngale ɗemngal wi’ay Yeesu Almasiihu o Joomiraawo,
ngam mawninki Allah Nyaako Mo Dow.2.10,11: Ica 45.23.
Ngartee Jayngol Nder Duuniyaaru
12Ngam non onon ɓe ngiɗumi, koo ndeye on ngaɗa ko ɗum wi’i’on carel ko ngondunoomi e mooɗon. Jooni maa nde mi walaa ɗon, ɓeydee waɗuki ko ɗum wi’i’on. Ngaɗee ka huwuki kuugal kisndam mooɗon nder kulol Allah. 13Ngam Allah e huwa nder ɓerɗe mooɗon ngam o waɗa’on ngiɗon waɗuki ko o yiɗi, mbaawon waɗukiɗum.
14Fuu ko ngaɗoton, to’ on ngaɗuɗum nder metitaaki, koo nder geddi, 15ngam ngarton walaa ko ɗum huɗirta’on, laaɓuɓe, ɓiɓɓe Allah ɓe ngalaa halleende nder jaamanu yimɓe ɓe ngalaa goonga kalluɓe, ngarton jaynotooɓe nder maɓɓe bo fitilaaji e duuniyaaru,2.15: TA 32.5.16nder hokkuki habaru wolde kokkaynde yonki.2.16: Koo boo: “on jogii wolde yonki boɗɗum.” To on ngaɗii non, nyalnde wartuki Almasiihu mi mantitoto, ngam kuugal am e haɓduki am wartaayi meere.
17Kuuɗe ɗe kuwoton ngam on koolake Joomiraawo, bo cakkiri ɗe ngoni to maako. Koo to ɗum rufay ƴiiƴam am dow cakkiri ndin, mi nanay belɗum, mbelmbelten en fuu. 18Non onon maa, e haani nanon belɗum, mbelmbelten.
Timooti e Abaaforoditus
19E mi kammii, to Yeesu Joomiraawo jaɓii, mi lildonoyay’on Timooti naa’ ko neeɓi ngam mi nana habaru mooɗon ɗum sembiɗinayam. 20Mi walaa goɗɗo gannuɗo e mooɗon bo maako. 21Horiiɓe ɓen koo moye ko woni yeeso muuɗum tan wannimo, naa’ ko Yeesu Almasiihu yiɗi. 22Ammaa on andi no Timooti holliri nafuki muuɗum, o huudii e am nder kuugal hokkuki Habaru Belɗum bo ɓiɗɗo e nyaako muuɗum. 23Ngam non, kanko ngiɗumi liloyki to mooɗon no nanirmi ko heɓatayam. 24Nden mi tabbitinii, to Joomiraawo jaɓii, min maa mi waray naa’ ko neeɓi.
25Mi yi’ii e haani mi lilonoya’on bandiraawo am Abaaforoditus higo kuugal am, higo torra am ɗonmaa, mo liloyɗon wallayam. 26Ngam o haaɓii o yi’a’on on fuu, o wannii ngam on nanii o yamɗaa. 27Goonga o waɗii ciya njamu haa o ɓadake o maaya. Ammaa Allah yurminaniimo, naa’ kanko tan, haa e min, ngam to’ wannaare ɗuuɗanayam. 28Kanjum waɗi kaaɓumi naa’ seɗɗa mi liloyamo to mooɗon ngam puɗɗiton ngi’onmo nanon belɗum, nden wannaare am ustoo. 29Ngam non, njaɓɓeemo nder welwelo ɗuɗngo ngam Joomiraawo, nden kokkee iri maako mangu no haani. 30Ngam ndenno o ɓadake o maaya dow kuugal Almasiihu. O soorii yonki maako ngam o huwa kuugal wallukiyam ngal on mbaawataa huwuki.
3Aadilaaku Ɗum Goonga
1E re’irde bandiraaɓe am, nanee belɗum ngam sumpootirki mooɗon e Joomiraawo. Mi somaayi windanki’on ko mbindannoomi’on ndenno, ngam ɗum suruki njamu mooɗon. 2Ngaɗee hakkiilo e ɓen ɗon yimɓe ɓe ngikku bo ɗum kutiiji, kuwooɓe kuuɗe kalluɗe, wi’ooɓe doole ɗum naada ko ɗum heɓa kisndam. 3Ngam enen ngoodi naaduki ki goonga, enen mawninooɓe Allah nder Ruuhu maako, mantortooɓe Yeesu Almasiihu. Enen en ngaɗataa ɓerɗe meeɗen dow kuuɗe ɗe ngaɗeten e ɓandu ngam Allah jaɓa’en, 4koo nde min, e mi woodi daliila waɗuki ɓernde am dow kuuɗe ɓandu. To e woodi kammiiɗo e woodi daliila waɗuki ɓernde dow kuuɗe ɓandu, mi ɓuriimo. 5Mi naadaama e nyalnde joweetatawre gaɗa mi danyaama. Mi Israa’iilankeejo, daga lenyol Biliyaaminu, mi Ibraaniyankeejo dimo, ɓiɗɗo Ibraaniyanko’en. Dow tokkuki Attawra, mi Faarisankeejo.3.5: Room 11.1; KL 23.6; 26.5.6Mi tokkii diina am haa mi torrii tokkuɓe Yeesu. Dow waɗuki aadilaaku nder tokkuki Attawra, ɗum tawraayiyam goɗɗum ko wooɗaa.3.6: KL 8.3; 22.4; 26.9‑11.7Ammaa fuu ko ngi’aynoomi bo ɗum nafanayyam, jooni mi hocciiɗum ɗum meere ngam Almasiihu. 8Ko ɓuri non woni mi hoccii koo ɗume meere, ngam ko ɓuri mangu woni anduki Yeesu Almasiihu Joomiraawo am. Ngam maako cendirmi e koo ɗume ngartirmi ɗum meere, ngam mi tokkamo, 9mi warta cumpootiroowo e maako. Mi wartay non naa’ ngam aadilaaku ɗum ngoodumi ngam tokkuki Attawra, ammaa ngam aadilaaku keɓeteeɗum nder hoolaakimo, waato aadilaaku ƴiwoyɗum to Allah keɓeteeɗum barka hoolaaki Almasiihu. 10Ko ngiɗumi woni, mi anda Almasiihu e bawɗe ummaaki maako daga mayde. E mi yiɗi mi yara iri torra ka o yari, mi maayira no o maayiri, 11ngam fuu no ɗum waɗi mi heɓa mi ummoo daga mayde.
Ɗaɓɓutuki Jaalorgal
12Mi wi’aayi mi yaadake mi wartii koo ɗume ko haani mi warta, koo boo mi yaadake mi wartii kewɗo. Ammaa e mi waɗa ko mbaawaymi waɗuki ngam mi warta non, ngam Yeesu Almasiihu yaadake wartiriiyam mo maako. 13Bandiraaɓe, mi hoccaayi mi yaadake mi wartii non. Ammaa fii go’o ngaɗaymi: E mi yejjita ko ƴaɓɓii, e mi waɗa ko mbaawaymi waɗuki mi yottoo ko woni yeeso. 14E mi nyamra yeeso ngam mi heɓa jaalorgal mi hokkee dokkal, waato noddol yaaki dow ngol Allah noddiyam barka Yeesu Almasiihu.
15Fuu enen cembiɗɓe nder tokkuki Yeesu, e haani nyumiren non. To on nyumii goɗɗum feere, Allah hollay’onɗum e njayri. 16Ammaa en nyamra yeeso e tokkuki goonga ka njaadiiɗen ekkitiiɗen.
17Bandiraaɓe am, ekkitee to am. Ndaaron gaɗooɓe jonde kaanunde nde min ekkitini’on.3.17: 1Kor 4.16; 11.1.18Ngam e woodi yimɓe ɗuɗɓe ɓe metanmi’on dow maɓɓe, jooni e mi fuɗɗita e mi wi’a’onka e gonɗi, e ɓe ngaɗa jonde wanywanyɓe gaafaangal Almasiihu. 19Re’irde maɓɓe ɗum halkere, deeɗi maɓɓe ngoni allah maɓɓe, e ɓe mantoroo ko semtinii ɗum ɓe ngaɗata. Ɓe ngaɗii ɓerɗe maɓɓe dow ko woni nder duuniyaaru. 20Ammaa enen ɗum ɓe laamu dow, en kaaɓii wartoyki Kisnoowo, waato Yeesu Almasiihu Joomiraawo garoyayɗo daga ton. 21O waylitay ɓalli meeɗen tampuɗi maayayɗi, o wartiraɗi bo ɓandu maako goodundu teddungal. O waɗay non e bawɗe maako ɗe o wartirta koo ɗume ley laamu maako.
4Tokkuki Joomiraawo Boɗɗum
1Ngam non, onon bandiraaɓe am ɓe ngiɗumi ɓe kaaɓumi yiiki, onon ngoni belɗum ɓernde am, onon mantortoomi. Non haani ndarorooɗon boɗɗum nder tokkuki Joomiraawo, onon ɓe ngiɗumi.
2E mi toroo Yuudiya e Sintiki ɓe ciryootira ngam kamɓe ɗum ɓe Joomiraawo. 3An higo kuugal am mo goonga, e mi toromaa, wallu rewɓe ɓe’e, ngam ɓe kuudii e am kuugal caɗungal ngal wa’ajinki Habaru Belɗum, hawti e Kilemen e horiiɓe higooɓe kuugal am, ɓe inɗe maɓɓe e windii nder deftere yonki.
4Koo ndeye nanee belɗum ngam Joomiraawo. E mi fuɗɗita e mi wi’a’on, nanee belɗum!
5Alee koo moye yi’a munyal mooɗon. Joomiraawo ɓadake wara. 6To’ on ngannu dow koo ɗume, ammaa nder koo ɗume mbi’ee Allah ko ngiɗɗon nder do’aare e toraaki e yettoore. 7Nden jam ɗum Allah hokkata ƴaɓɓiiɗum faamu neɗɗo ɗum suray ɓerɗe mooɗon e nyumo mooɗon ngam on cumpootira e Yeesu Almasiihu.
8E re’irde bandiraaɓe am, ngaɗee ka nyumuki dow koo ɗume ko woni ɗum goonga, e ko mawninee, e ko haani, e ko laaɓi, e ko welnanta yimɓe ɓerɗe, e ko ɗum yi’ata e wooɗi, e koo ɗume ngikku boɗɗum, e ko hewti manteeki. 9Koo ɗume ko ekkitiiɗon, e ko keɓuɗon, e ko nanɗon, e ko ngiiɗon to am, ngaɗeeɗum, nden Allah Joomu Jam wonday e mooɗon.
Bulus Yettii Tokkuɓe Yeesu Wonɓe Filibi
10E mi nana belɗum, mi yettii Joomiraawo naa’ seɗɗa, ngam jooni on co’’ake on mballayam. Goonga ndenno on nyuma dow am, ammaa laawol woni on keɓaayi. 11Mi wi’aayi non ngam e mi yiɗi goɗɗum. Ngam mi ekkitake nder fuu to keɓumi hoore am mi munyida e ko ngoodumi. 12E mi andi no njooɗortoomi nder ciya, e mi andi no njooɗortoomi nder goodal. Mi ekkitake no njooɗortoomi nder fuu to keɓumi hoore am, koo nder haarande, koo nder weelo, koo nder goodal, koo nder dullere. 13Mi waaway waɗuki koo ɗume barka on ɗon cembiɗinɗoyam.
14Ammaa on ngaɗii boɗɗum nde mballuɗoyyam nder torra am. 15Onon Filibiyanko’en, onon e ko’e mooɗon on andi carel ko puɗɗuɗon nanki Habaru Belɗum, nde almi leydi Makidooniya, walaa woɓɓe tokkuɓe Yeesu balluɓeyam sey onon tan. 16Ngam koo carel ko ngonmi Tasaloonika on lildaniiyam ballal naa’ nde go’o, naa’ nde ɗiɗi.4.15,16: 2Kor 11.9.4.16: KL 17.1.17Naa’ e mi ɗaɓɓita dokkal to mooɗon, ammaa e mi ɗaɓɓitana’on ɓeydaari dow barka ɗum ngooduɗon. 18Mi heɓii dokkal ngal lildoyɗoyyam to jungo Abaaforoditus. Ngal ɓuri ko ngiɗumi. Ngal wartii bo urde welnde nde ɗum hokkata Allah, cakkiri ndi o jaɓata, mbelnanayndimo ɓernde.4.18: Wur 29.18.19Allah am hokkay’on koo ɗume ko ngiɗɗon daga nder risku maako ɗuɗɗum barka Yeesu Almasiihu. 20Teddungal tabbita to Allah meeɗen, Nyaako meeɗen haa abadaa abadin! Aamin.
Kownol Cakitiingol
21Kownee fuu yimɓe Allah nder inde Yeesu Almasiihu. Tokkuɓe Yeesu wonduɓe e am ɗo’o e kowna’on. 22Fuu yimɓe Allah e kowna’on, ko ɓuri woni kuwooɓe e laamorde Kaysar.
23Yidde Yeesu Almasiihu Joomiraawo wonda e mooɗon. Aamin.