Habaru Yeesu Ɗum
Yahaya
Windi
Habaru dow ɗerewol ngo’ol
Binduɗo ɗerewol ngo’ol woni Yahaya, o go’oto nder tokkuɓe Yeesu sappo e ɗiɗo. E ɗum kammo o windi ɗerewol ngo’ol gaɗa 85 A.D., waato duuɓi 85 gaɗa danyngol Yeesu. Ɗerewol ngol hollii Yeesu woni Wolde Allah tabbutunde “o wartii neɗɗo, o jooɗii nder meeɗen, o kewɗo yidde e goonga.” Yahaya wi’i ngol windaa ngam yimɓe kooloo Yeesu woni Almasiihu Ɓiɗɗo Allah, nden laawol hoolaakimo ɓe keɓa yonki ki re’ataa barka inde maako. (20.31)
Yahaya metii dow yonki ki re’ataa ki ɗum heɓata barka Almasiihu. Jaɓuɓe Yeesu woni laawol, Yeesu woni goonga, Yeesu woni yonki, kamɓe keɓata yonki kin. Ɗonmaa Yahaya wi’i Yeesu woni jayngol, Yeesu woni dammugal, Yeesu woni gaynaako boɗɗo.
Ko Woni Nder:
Wolde kokkaynde yonki (1.1‑18)
Yahaya Gaɗoowo Baptisma e tokkuɓe Yeesu artuɓe (1.19‑51)
Yeesu wa’ajinani yimɓe (2.1—12.50)
Yontoore Yeesu cakitiinde (13.1—19.42)
Ummaaki Yeesu daga mayde e wanguki maako (20.1‑31)
Yeesu fuɗɗiti wangi e Galiili (21.1‑25)
1Wolde Kokkaynde Yonki
1Daga ko duuniyaaru tagee bi’eteeɗo Wolde e ɗon, e mo wondi e Allah, nden o Allah. 2Daga ko duuniyaaru tagee bi’eteeɗo Wolde on e wondi e Allah. 3O tagii koo ɗume. Walaa goɗɗum nder fuu ko tagaa ɗum um tagiraayi laawol maako. 4To maako yonki ƴiwoyi, nden yonki kin woni jayngol yimɓe. 5Jayngol ngol e waɗi ka yeynaaki nder nyiwre, nyiwre boo waawaayi jaalaakingol.
6E woodi goɗɗo neɗɗo mo Allah liloyi bi’eteeɗo Yahaya.1.6: Maat 3.1; Mar 1.4; Luk 3.1,2.7O warii o andina yimɓe habaru jayngol ngol, ngam e laawol maako koo moye jaɓa jayngol ngol. 8Naa’ kanko woni jayngol ngol. O waroyi o andina habaru tan dow maagol. 9Kangol woni jayngol goongawol yeynotoongol dow koo moye. Ngol boo warii nder duuniyaaru.
10Bi’eteeɗo Wolde on ndenno e mo nder duuniyaaru. Koo nde kanko tagi duuniyaaru, fuu e non duuniyaaru andaamo. 11O warii to ɓe maako, ammaa ɓe njaɓaayimo. 12Ammaa fuu jaɓuɓemo kooliiɓe inde maako, o hokkiiɓe bawɗe wartuki ɓiɓɓe Allah. 13Ɓe ngartaayi ɓiɓɓe Allah ngam ɓe ndanyaama no ɗum danyirta yimɓe, koo ngam yimɓe ngiɗi non waɗa. Allah e hoore muuɗum wartiriɓe ɓiɓɓe maako.
14Bi’eteeɗo Wolde on, o wartii neɗɗo, o jooɗii nder meeɗen, o kewɗo yidde e goonga. En ngi’ii teddungal maako, teddungal ɓiɗɗo bajjo ƴiwoyɗo to Nyaako Mo Dow.
15Yahaya hokkii ceyda dow maako, metii sembee wi’ii, “Dow o’o metunoomi nde mbiimi, ‘On ɗon garayɗo gaɗa am o ɓuriiyam mangu, ngam e mo ɗon ko mi danyee.’ ”
16Ngam yidde mawnde nde o yiɗi’en, o barkiɗinii’en en fuu, barka dow barka. 17Allah hokkii Attawra e laawol Muusa, ammaa e laawol Yeesu Almasiihu o hollii yidde e goonga. 18Walaa neɗɗo meeɗuɗo yiiki Allah. Ɓiɗɗo maako bajjo, gonɗo nder ɓernde Nyaako Mo Dow, kanko holli’en no Allah wa’i.
Yahaya Gaɗoowo Baptisma Metii Dow Yeesu
(Maatiyu 3.1‑12; Markus 1.1‑8; Luka 3.1‑18)
19Raa ceyda ɗum Yahaya hokki carel ko ardiiɓe Yahuudanko’en nder Urucaliima lili woɓɓe ardiiɓe diina e Leewiyanko’en to maako ɓe ƴamamo kanko o moye.
20O wanyaayi nootaakiɓe, ammaa o wi’iɓe e njayri, “Naa’ min woni Almasiihu.”
21Ɓe mbi’imo, “To naa’ an woni Almasiihu, too, an a moye? An woni Iliya?”
Yahaya nootii wi’iɓe, “Koo seɗɗa, naa’ ɗum min.”
Ɓe ƴamimo ɓe mbi’i, “An woni on ɗon annabiijo?”
O wi’i, “Aa’a.”1.21: Mal 4.5; TA 18.15,18.
22Sey ɓe mbi’imo, “Too, wi’umin, an, a moye? Wi’umin ko min mbi’ata liloyɓemin. Moye noddirtaa hoore maaɗa?”
23Sey Yahaya wi’iɓe ko Annabi Icaaya wi’uno, o wi’i, “Min woni goɗɗo noddoowo nder ladde e wi’a, ‘Portee laawol ngam Joomiraawo.’ ”1.23: Ica 40.3.24Sey woɓɓe Faarisanko’en ɓe ɗum lili 25ƴamimo mbi’i, “To ni naa’ an woni Almasiihu, kadin naa’ an woni Iliya, koo on ɗon annabiijo, ngam ɗume ngaɗantaa yimɓe baptisma?”
26Yahaya wi’iɓe, “E mi waɗira baptisma e ndiyam, ammaa nder mooɗon e woodi goɗɗo mo on andaa, 27garoyayɗo gaɗa am. Mi fotaayi fittuki lokkulli paɗe maako.”
28Fuu ɗu’um ɗum waɗii to Betani fongo Caangol Urdun, to Yahaya waɗata baptisma.
Karoori Allah
29Gaɗa ɗu’um waɗii nde fini Yahaya yi’i Yeesu e waroya to muuɗum, o wi’i, “Raa Karoori Allah, ittayndi hakkeeji duuniyaaru! 30O’o dow maako metaynoomi nde mbiimi, ‘Goɗɗo e wara gaɗa am o ɓuriiyam mangu, ngam e mo ɗon ko mi danyee.’ 31Min e hoore am mi andaamo, ammaa mi warii e mi waɗira baptisma e ndiyam ngam o wanginanee yimɓe Israa’iila.”
32Sey Yahaya hokki ceyda wi’i, “Mi yi’ii Ruuhu Allah e jippoyoo daga dow bo foondu, ɗum jooɗii dow maako. 33Min e hoore am mi andaamo, ammaa liloyɗoyam mi waɗira baptisma e ndiyam wi’iyam, ‘Neɗɗo mo ngiiɗaa Ruuhu am jippoyake daga dow jooɗii dow maako, kanko woni gaɗirayɗo baptisma e Ruuhu am.’ ” 34Ɗonmaa Yahaya wi’i, “Mi yi’iiɗum, mi ceydake kanko woni Ɓiɗɗo Allah.”
Artuɓe Tokkuki Yeesu
35Ɗonmaa gaɗa ɗu’um waɗii nde fini Yahaya e darii kanko e tokkuɓemo ɗiɗo, 36sey o yi’i Yeesu e ƴaɓɓoo, o wi’i, “Raa Karoori Allah!”
37Nde tokkuɓemo ɗiɗo ɓen nani o wi’ii non, sey ɓe tokki Yeesu. 38Yeesu waylitii yi’i e ɓe tokkimo, o wi’iɓe, “Ɗume ɗaɓɓitoton?”
Ɓe mbi’imo, “Rabbi, toye njooɗotoɗaa?” Ma’ana “Rabbi” woni “moodibbo.”
39O wi’iɓe, “Ngaree, ngi’on.” E carel ngel ɗum njamndi nayi alaasara. Sey ɓe tokkimo ɓe ngi’i to o jooɗotoo, ɓe kirtidi e maako.
40Go’oto nder yimɓe ɗiɗo nanɓe ko Yahaya wi’i tokki Yeesu ɓen woni Andiraawus minyiraawo Siiman Biiturus. 41Artuɗum Andiraawus tawi mawniraawo maako Siiman, o wi’imo, “Min kawrii e Almasiihu,” waato Cuɓaaɗo Allah. 42Sey o yaari Siiman to Yeesu. Yeesu raari Siiman on wi’imo, “An woni Siiman ɓiɗɗo Yahaya. Ɗum noddirte Keefas.” Ma’ana Keefas woni Biiturus, waato “hayre.”
Yeesu Noddii Filibus e Nataaniyal
43Gaɗa ɗu’um waɗii nde fini Yeesu suɓi yaha leydi Galiili. Sey o tawi Filibus, o wi’imo, “Tokkam.” 44Filibus boo o neɗɗo gariiri Betasayda. Kayri woni gariiri Andiraawus e Biiturus. 45Sey Filibus yahi tawi Nataaniyal wi’imo, “Min kawrii e on ɗon neɗɗo mo Muusa windi dow muuɗum nder Attawra, mo annabo’en maa mbindi dow maako, waato Yeesu ɓiɗɗo Yusufu ƴiwoyɗo gariiri Najarat.”
46Nataaniyal wi’i Filibus, “E yiiki maaɗa goɗɗum boɗɗum wurtoyto Najarat?”
Filibus wi’imo, “Woroy, ngi’aa.”
47Nde Yeesu yi’i Nataaniyal e waroya to muuɗum, sey meti dow maako, wi’i, “Raa Israa’iilankeejo mo goonga mo fewataa.”
48Nataaniyal ƴami Yeesu wi’i, “No waɗi anduɗaayam?”
Yeesu wi’imo, “Mi yi’iima ley lekki ibbi ko Filibus noddumaa.”
49Nataaniyal wi’imo, “Moodibbo, an woni Ɓiɗɗo Allah! An woni laamiiɗo Israa’iila.”
50Yeesu wi’imo, “A hooliyam ngam mi wi’iima mi yi’iima ley lekki ibbi? A yi’ay fii ɗuɗɗum ɓurɗum ɗu’um.” 51Sey Yeesu ɓeydi wiikiɓe, “E mi wi’a’on goonga, on ngi’ay dow maɓɓitake, malaa’ika’en Allah e ƴenta e njippoyoo yeeso Ɓii Neɗɗo.”1.51: Fuɗ 28.12.
2Humto Teegal e Gariiri Kaana
1Balɗe ɗiɗi gaɗa non waɗii ɗum waɗi humto teegal e gariiri Kaana ngondi nder leydi Galiili. Maduujo Yeesu boo e ɗon. 2Yeesu e tokkuɓemo maa kumpitaama humto teegal ngal. 3Nde ndiyam inabojam ɗam hoɓɓe njarata to humto teegal ngal re’i, maduujo Yeesu wi’imo, “Ndiyam inabojam re’i.”
4Yeesu wi’imo, “Ngam ɗume nattinɗaayam nder ɗu’um? Carel am waɗaayi taw.”
5Sey maduujo Yeesu wi’i maccuɓe kuwooɓe ɗon, “Ngaɗee koo ɗume ko o wi’i’on.”
6Haade ɗon e woodi looɗe joweego’o ɗe kaaƴe iri looɗe ɗe Yahuudanko’en kuutirta lootoo ngam laaɓinki ko’e maɓɓe no diina maɓɓe wi’i. Koo ndeye loonde e hocca paali ndiyam 20 yaaki 30. 7Sey Yeesu wi’i maccuɓe ɓen, “Kebbinee ɗe’e looɗe e ndiyam.” Ɓe kebbiniɗe ndiyam naa ki ɗe keewi tep. 8Sey o wi’iɓe, “Jooni nyeɗee ndiyam ɗam seɗɗa njaaranon paamanoowo teegal ngal.” Sey ɓe njaaranimoɗam. 9Ɗam yaadake ɗam wartii inabojam, sey o yariɗam. O andaa to ɗam ƴiwoyi, ammaa maccuɓe nyeɗuɓeɗam e andi to ɗam ƴiwoyi. Sey o noddi angoojo on, 10o wi’imo, “Koo moye e arta hokkuki hoɓɓe inabojam ɓurɗam welki, gaɗa ɓe njarii ɓe kaarii, nden o hokkaɓe inabojam ɗam hewtaayi arandejam ɗam welki. Ammaa an, a ali inabojam ɓurɗam welki ɗam naa jooni.”
11Kanjum woni fii kayɗiniiɗum arandejum ɗum Yeesu waɗi e gariiri Kaana ngondi leydi Galiili. Non o holliri teddungal maako, nden tokkuɓemo kooliimo.
12Gaɗa ɗu’um, Yeesu yahi Kafarnahum, kanko e maduujo maako, e minyiraaɓe maako, e tokkuɓemo, ɓe njooɗii ton balɗe seɗɗa.2.12: Maat 4.13.
Yeesu Nattii Wuro Ceniingo
(Maatiyu 21.12,13; Markus 11.15‑17; Luka 19.45,46)
13Nde carel ɓadii ngel Humto Sakkinki ngo Yahuudanko’en, Yeesu yahi Urucaliima.2.13: Wur 12.1‑27.14Ton e Urucaliima nder Wuro Ceniingo o tawi yimɓe e coora na’i, e baali, e tattabaraaji. Nden e woodi woɓɓe gaylitooɓe ceede Roomanko’en yaaki ceede Yahuudanko’en, e ɓe njooɗii haade teeburji maɓɓe e ɓe ngaylita ceede. 15Sey o waali ɓoggi o wartiriɗi loosol, o riiwi fuu ɓe soore‑soore daga nder Wuro Ceniingo ngon hawti e baali maɓɓe e na’i maɓɓe. Kadin o sankiti ceede gaylitooɓe ceede ɓen, o do’’i teeburji maɓɓe. 16Sey o wi’i coorooɓe tattabaraaji ɓen, “Mburtineeɗi ɗo’o! To’ on ngartir wuro Nyaako am luumo.” 17Tokkuɓemo ciftori ko windaa, “Yaa Allah, yidde nde ngiɗumi wuro maaɗa e wula nder am bo hiite.”2.17: Jab 69.9.
18Sey ardiiɓe Yahuudanko’en ƴami Yeesu ɓe mbi’i, “Ɗume kayɗiniiɗum ngaɗantaamin ngam holluki a woodi laamu waɗuki fii ɗu’um?”
19Yeesu wi’iɓe, “Pusee Wuro Ceniingo ngo’o, nden nder balɗe tati mi mahitayngo.”2.19: Maat 26.61; 27.40; Mar 14.58; 15.29.
20Ɓe mbi’imo, “Ɗum waɗii duuɓi 46 ko ɗum yottina nyiɓuki Wuro Ceniingo ngo’o, an, a wi’ii a mahitayngo nder balɗe tati?”
21Ammaa wuro ceniingo ngo Yeesu metata dow maggo woni ɓandu maako. 22Gaɗa o umminaama daga mayde, sey tokkuɓemo ciftori ka’a haala ka o wi’uno, nden ɓe njaɓi ko aayaaje mbi’i e ko Yeesu wi’i.
Yeesu e Andi Ɓernde Koo Moye
23Carel ngel Yeesu woni Urucaliima ngam Humto Sakkinki, yimɓe ɗuɗɓe kooliimo ngam ɓe ngi’ii kuuɗe kayɗiniiɗe ɗe o waɗi. 24Ammaa Yeesu wedditanaakiɓe, ngam e mo andi ngikku neɗɗo. 25Naa’ naa goɗɗo hokkiimo ceyda dow yimɓe, ngam kanko e hoore maako e mo andi ko woni nder ɓernde koo moye.
3Yeesu e Nikoodimus
1E woodi goɗɗo Faarisankeejo bi’eteeɗo Nikoodimus, e mo nder kawtal ardiiɓe Yahuudanko’en. 2O yahi to Yeesu jemma, o wi’imo, “Moodibbo, e min andi a moodibbo mo Allah liloyi, ngam walaa baawayɗo waɗa kuuɗe kayɗiniiɗe ɗe’e ɗe ngaɗataa sey ni to Allah e wondi e maako.”
3Yeesu wi’imo, “E mi wi’umaa goonga, walaa baawayɗo natta Laamu Allah sey to ɗum fuɗɗitii ɗum danyiimo.”
4Nikoodimus ƴamimo wi’i, “No neɗɗo mawɗo danyitirtee? Ɗum waɗataako o so’’o nder reedu maduujo maako ɗum fuɗɗita ɗum danyamo ɗiɗaɓum.”
5Yeesu wi’imo, “E mi wi’umaa goonga, walaa baawayɗo natta Laamu Allah sey ni to ndiyam e Ruuhu Allah danyiimo. 6Ko neɗɗo danyi ɗum neɗɗo, ammaa ko Ruuhu danyi ɗum ruuhu. 7Taa’ hayɗin ngam mi wi’iima doole ɗum fuɗɗita ɗum danyumaa. 8Hendu e wisa to yiɗiri, a nana sonnyo mayru, ammaa a andaa to ndu ƴiwoyi koo to ndu yahata. Non maa ɗum wontindiri e koo moye mo Ruuhu Allah danyi.”
9Nikoodimus ƴamimo wi’i, “No ɗu’um waɗortoo?”
10Yeesu nootii wi’imo, “A moodibbo mawɗo nder Israa’iila, ammaa a faamaayi ɗu’um? 11E mi wi’umaa goonga, e min meta dow ko min andi, nden e min kokka ceyda dow ko min ngi’i, ammaa on njaɓaayi ko min mbi’i’on. 12Mi metanii’on dow fii duuniyaaru, ammaa on njaɓaayi. No waɗata njaɓon to mi wi’ii’on ko woni e dow? 13Walaa meeɗuɗo yaaki dow sey ni on ɗon ƴiwoyɗo daga dow, waato Ɓii Neɗɗo.
14“Non no Muusa ƴeftiri mboodi gaɗiraandi njamndi mboɗeeri nder ladde, non maa doole Ɓii Neɗɗo ƴeftee,3.14: Lim 21.9.15ngam koo moye kooliiɗomo heɓa yonki ki re’ataa. 16Ngam yidde nde Allah yiɗi duuniyaaru haa o hokkii Ɓiɗɗo maako bajjo3.16: Bajjo woni ɓiɗɗo danyaaɗo kanko tan. O walaa minyiraawo koo mawniraawo., ngam koo moye kooliiɗomo to’ halka ammaa heɓa yonki ki re’ataa. 17Ngam Allah liloyaayi Ɓiɗɗo muuɗum nder duuniyaaru ngam o taƴanandu kiita. Ammaa o liloyiimo ngam o hisna duuniyaaru e laawol maako.
18“Koo moye kooliiɗomo taƴantaake kiita, ammaa mo hoolaakimo o yaadake o taƴanaama kiita, ngam o hoolaaki Ɓiɗɗo Allah bajjo. 19Raa ko waɗi Allah taƴanta yimɓe kiita: jayngol warii nder duuniyaaru, ammaa ɓe ɓurii yiɗuki nyiwre dow jayngol, ngam kuuɗe maɓɓe ɗe kalluɗe. 20Koo moye gaɗoowo ko halli wanyii jayngol, nden o nattataa to jayngol woni, ngam e mo hula to’ kuuɗe maako kalluɗe mburtinee e njayri. 21Ammaa koo moye gaɗoowo goonga e natta jayngol, ngam ɗum yi’a e njayri e mo waɗa ko Allah yiɗi.”
Yeesu e Yahaya
22Gaɗa ɗu’um, Yeesu e tokkuɓemo njahi ladde leydi Yahuudiya. Ton o jooɗii o neeɓidi e tokkuɓemo e mo waɗana yimɓe baptisma. 23Yahaya maa e waɗana yimɓe baptisma e Aynon haade Salim, ngam e woodi ndiyam ɗuɗɗam ton. Yimɓe ngaɗi ka yaaki to maako e mo waɗanaɓe baptisma. 24Ɗu’um ɗum waɗu ko Yahaya suree nder suudu cural.3.24: Maat 14.3; Mar 6.17; Luk 3.19,20.
25Sey geddi ummii hakkunde tokkuɓe Yahaya e goɗɗo Yahuudankeejo dow lootaaki ki neɗɗo waɗata no diina Yahuudanko’en wi’i. 26Tokkuɓe Yahaya njahi to maako ɓe mbi’imo, “Moodibbo, on ɗon neɗɗo gondunooɗo e maaɗa e fongo Caangol Urdun, mo kokkuɗaa ceyda dow maako, too, e mo ton waɗana yimɓe baptisma, koo moye e yaha to maako.”
27Yahaya wi’iɓe, “Walaa keɓoowo goɗɗum sey ni to Allah hokkiimoɗum. 28Onon e ko’e mooɗon on ceydu’en mi wi’ii, ‘Naa’ min woni Almasiihu, ammaa mi liloya mi artamo warki.’3.28: Yah 1.20.29Angoojo jeyi ɓaŋaaɗo. Higo angoojo on dariiɗo e nana ko o wi’ata, o nanay belɗum naa’ seɗɗa to o nanii hononde angoojo on. Iri belɗum ɗum higo angoojo on nani, iri maajum nanaymi naa’ seɗɗa jooni. 30Doole mangu Yeesu waɗa ka ɓeydaaki, min boo mangu am waɗa ka ustaaki.
Garoyɗo Daga Dow
31“On ɗon ƴiwoyɗo daga dow o ɓurii koo moye mangu. On ɗon ƴiwoyɗo duuniyaaru, duuniyaaru jeyimo, nden e mo meta dow fii duuniyaaru. Ƴiwoyɗo daga dow on o ɓurii koo moye. 32O metii dow ko o yi’i e ko o nani, ammaa walaa jaɓuɗo ko o wi’i. 33Koo moye jaɓuɗo ko o wi’i tabbitinii jaɓii ko Allah wi’i ɗum goonga. 34On ɗon mo Allah lili, e mo meta ko Allah wi’i, ngam Allah hokkiimo Ruuhu muuɗum keerol walaa. 35Nyaako Mo Dow e yiɗi Ɓiɗɗo muuɗum, o waɗii koo ɗume nder juuɗe maako.3.35: Maat 11.27; Luk 10.22.36Koo moye kooliiɗo Ɓiɗɗo on e woodi yonki ki re’ataa. Ammaa koo moye mo tokkaayi ko Ɓiɗɗo on wi’i, o heɓataa yonki ki re’ataa, ammaa monnere Allah e dow maako haa abadaa.”
4Yeesu Meddi e Samaariyankeejo Debbo
1Faarisanko’en nani habaru Yeesu e heɓa tokkuɓemo ɓurii Yahaya, ɗonmaa e mo waɗana yimɓe baptisma ɓurii Yahaya, 2(koo nde goonga naa’ ɗum Yeesu e hoore muuɗum waɗanta yimɓe baptisma ɗum, ammaa tokkuɓemo ngaɗataɗum.) 3Nde Yeesu nani Faarisanko’en nanii habaru ko o waɗata, sey o ali leydi Yahuudiya, o so’’ii Galiili.
4Dow laawol maako ɗum wartanimo doole o tokka nder leydi Samaariya. 5Sey o yottii wondi gariiri ngondi nder leydi Samaariya bi’eteendi Saykar ngondi haade njayri ndi Yaakubu hokki ɓiɗɗo muuɗum Isufu daga ndenno.4.5: Fuɗ 33.19; Jooc 24.32.6E woodi ɓundu ndu Yaakubu wasi e njayri ndin. Yeesu boo somii ngam yaadu o jooɗii haade ɓundu ndun. E carel ngel ɗum caka nyalawma.
7Sey goɗɗo Samaariyankeejo debbo warii ƴooguki, Yeesu wi’imo, “Hokkoram ndiyam mi yara.” 8E carel ngel tokkuɓemo njaadake nattii nder gariiiri ndin ngam soodoyki nyamndu.
9Sey debbo on wi’i Yeesu, “A Yahuudankeejo, min boo mi Samaariyankeejo. Noye mbi’ataayam mi hokkumaa ndiyam njaraa?” O wi’u non ngam walaa ko hawti Yahuudanko’en e Samaariyanko’en.4.9: Yahuudanko’en nganyi Samaariyanko’en.4.9: Eji 4.1‑5; Neh 4.1,2.
10Yeesu wi’imo, “Daa a andi caahu ɗum Allah yiɗi hokkukima, kadin daa a andi ƴamuɗoma ndiyam njareteeɗam, daa a torakemo, daa o hokkiima ndiyam kokkoojam yonki.”
11Sey debbo on wi’i Yeesu, “Moodibbo, a walaa ko nyeɗirtaa ndiyam ɗam, kadin boo ɓundu ndun e luggi. Toye keɓataa ɗam ɗon ndiyam kokkoojam yonki? 12A ɓurii maama meeɗen Yaakubu kokkuɗo’en ndu’u ɓundu? Kanko e ɓiɓɓe maako e marle maako fuu ɓe njarii ndiyam ɓundu ndu’u.”
13Yeesu wi’imo, “Koo moye jarɗo ndiyam ɓundu ndu’u fuɗɗitay nana ɗonka, 14ammaa koo moye jarɗo ndiyam ɗam kokkaymoomi o fuɗɗitataa o nana ɗonka kadin. Ndiyam ɗam kokkaymoomi ɗam wartay nder maako ndiyam ɓuloojam kokkayɗammo yonki ki re’ataa.”
15Debbo on wi’imo, “Moodibbo, hokkam ɗam ɗon ndiyam ngam to’ mi fuɗɗita mi nana ɗonka, ɗonmaa to’ mi fuɗɗita mi wara ɗo’o ngam ƴooguki.”
16Yeesu wi’imo, “Yahu noddoyaa gorko maaɗa, ngardoyon.”
17Debbo on wi’i, “Mi walaa gorko.”
Yeesu wi’imo, “A wi’ii goonga nde mbiiɗaa a walaa gorko. 18Goonga kan woni a waɗii teele jowi, neɗɗo mo njooɗodiɗaa jooni boo naa’ o gorko maaɗa. Ko mbiiɗaa ɗum goonga.”
19Debbo on wi’i, “Moodibbo, mi faamii a annabiijo. 20Maama’en amin mawninii Allah dow hocceere nde’e, ammaa onon Yahuudanko’en on mbi’a Urucaliima woni to haani ɗum mawnina Allah.”
21Yeesu wi’imo, “Jaɓu ko mbi’aymi, carel e wara ngel mawninton Nyaako Mo Dow naa’ dow hocceere nde’e naa’ nder Urucaliima. 22Onon Samaariyanko’en on mawnina ko on andaa, ammaa minon Yahuudanko’en e min mawnina ko min andi, ngam daga to Yahuudanko’en kisndam ƴiwoyi. 23Ammaa carel e wara, ngel yaadake ngel warii, carel ngel yimɓe mawninooɓe Allah no haani ɓe mawninay Nyaako Mo Dow nder goonga e nder bawɗe Ruuhu Allah, ngam iri maɓɓe Nyaako Mo Dow yiɗi ɓe mawninamo. 24Allah o Ruuhu, mawninooɓemo boo doole mawninamo nder Ruuhu e goonga.”
25Debbo on wi’i Yeesu, “E mi andi Almasiihu e wara, waato Cuɓaaɗo Allah. To o warii, o wi’aymin koo ɗume.”
26Sey Yeesu wi’imo, “Min meddoowo e maaɗa, min woni Almasiihu on.”
27E ngel ɗon carel tokkuɓe Yeesu ngartoyi, ɓe kayɗini nde ɓe tawi e mo medda e debbo. Ammaa walaa goɗɗo nder maɓɓe biiɗomo, “Ko ngiɗɗaa?” Koo, “Ngam ɗume meddataa e maako?”
28Sey debbo on ali ƴoogirde muuɗum, so’’ii gariiri wi’i yimɓe, 29“Ngaree, ngi’on neɗɗo biiɗoyam koo ɗume ko meeɗumi waɗuki. Koo kanko woni Almasiihu?” 30Sey yimɓe ɓen ali gariiri ndin ɓe njahi to Yeesu.
31E ɗum nder non sey tokkuɓemo toriimo mbi’imo, “Moodibbo, nyaamu goɗɗum.”
32Ammaa o wi’iɓe, “E mi woodi nyamndu ndu nyaamaymi, on andaa koo ɗume dow mayru.”
33Sey tokkuɓemo puɗɗi ƴamƴamtirki e mbi’a, “Koo goɗɗo waddaniimo nyamndu?”
34Yeesu wi’iɓe, “Nyamndu am woni mi waɗa ko lilɗoyam wi’iyam, mi yottina kuugal ngal o hokkiyam. 35Naa’ on mbi’a, ‘Horii lebbi nayi ɗum itta ko remaa?’ E mi wi’a’on, ndaaree gese boɗɗum. Ko remaa ɓendii ɗum hewtii itteeki. 36Ittoowo ko remaa e yoɓee, ko remaa ɗum o hawritata woni yimɓe keɓooɓe yonki ki re’ataa, ngam aawuɗo e ittuɗo ko ɓendi ɓe kawta ɓe mbelmbelta. 37Ka’a haala ɗum goonga biika, ‘Goɗɗo aawii, goɗɗo boo ittii ko ɓendi.’ 38Mi lilii’on itton ko ɓendi ɗum on kuwanaayi. Woɓɓe kuwii naa’ seɗɗa, onon boo on nyaamii bote kuugal maɓɓe.”
39Samaariyanko’en ɗuɗɓe e ndin ɗon gariiri koolii Yeesu ngam on ɗon debbo wi’ii, “O wi’iiyam koo ɗume ɗum meeɗumi waɗuki.” 40Ngam non, nde Samaariyanko’en ɓen ngari to Yeesu, ɓe toriimo o jooɗodoo e maɓɓe. Sey o jooɗodii e maɓɓe balɗe ɗiɗi.
41Yimɓe kooliiɓe Yeesu ɓeydii naa’ seɗɗa ngam boliiɗe maako. 42Ɓe mbi’i debbo on, “Jooni min koolake Yeesu, naa’ ngam ko mbiiɗaa tan, ammaa ngam minon e ko’e amin min nanii ko o wi’i, min tabbitinii kanko woni Kisnoowo duuniyaaru.”
Yeesu Yamɗitini Ɓii Mawɗo
43Gaɗa Yeesu waɗii balɗe ɗiɗi ɗon, o dilli Galiili, 44ngam kanko e hoore maako o wi’i, “Annabiijo mawnintaake to leydi muuɗum.”4.44: Maat 13.57; Mar 6.4; Luk 4.24.45Nde o yottii Galiili, Galilanko’en njaɓɓiimo, ngam kamɓe maa ɓe njahiino Humto Sakkinki nder Urucaliima, ɓe ngi’ii fuu ko o waɗi ton.4.45: Yah 2.23.
46Sey Yeesu fuɗɗiti so’’ii gariiri Kaana ngondi nder leydi Galiili. Kayri woni to o wayliti ndiyam ɗam warti inabojam. Too, nder gariiri Kafarnahum e woodi goɗɗo mawɗo nder gomnati, ɓiɗɗo maako e nyawa.4.46: Yah 2.1‑11.47Nde neɗɗo on nani Yeesu alii leydi Yahuudiya warii leydi Galiili, o yahi to Yeesu o toriimo o yaha Kafarnahum o yamɗitina ɓiɗɗo maako ɓadiiɗo maaya. 48Yeesu wi’imo, “Onon yimɓe to naa’ on ngi’u mi waɗii alaamaaji e kuuɗe kayɗiniiɗe, on koolataakoyam.”
49O wi’i Yeesu, “Moodibbo, en njahu ko ɓiɗɗo am maaya.”
50Sey Yeesu wi’imo, “Yahu, ɓiɗɗo maaɗa maayataa.”
Neɗɗo on jaɓi ko Yeesu wi’imo, o dilli. 51E mo dow laawol so’’aaki wuro, sey maccuɓe maako kawri e maako ɓe mbi’imo, “Ɓiɗɗo maaɗa yamɗitii.”
52Nde o ƴamiɓe ngele carel ɓiɗɗo on yamɗiti, ɓe mbi’imo, “Keenya njamndi go’o ndi nyalawma jonte ɗen njoofimo.” 53Sey o faami carel ngel ɓiɗɗo on yamɗiti ɗum carel ngel Yeesu wi’unoomo, “Ɓiɗɗo maaɗa maayataa.” Ngam non, kanko e fuu wuro maako ɓe koolii Yeesu.
54Ɗu’um kanjum woni kayɗiniiɗum ɗiɗaɓum ɗum Yeesu waɗi to Galiili. O waɗiiɗum gaɗa o wartoyii daga leydi Yahuudiya.
5Yeesu Yamɗitini Jaraaɗo
1Gaɗa ɗu’um Yeesu yahi Urucaliima ngam wongo humto diina Yahuudanko’en. 2Ton Urucaliima e woodi njonga ndiyam haade wongal dammugal gariiri ndin bi’eteengal Dammugal Baali. Haade njonga ngan e woodi rumpaaji jowi. Nder Ibraaniyankoore e nga noddiree Betasda. 3-4Nyawɓe ɗuɗɓe e pukkoo haade njonga ngan. E woodi wumɓe, e yimɓe ɓe koyɗe nyawɗe, e jaraaɓe.5.3‑4: E ɓe njooɗoo haade njonga ngan ngam e jaamanu ɗum woɓɓe njaɓii wiiki bannye goɗɗo malaa’ikaajo e wara natta njonga nga lancanga, nden neɗɗo artuɗo natti ndiyam ɗam e ngel ɗon ngel carel o yamɗitay.5E woodi goɗɗo neɗɗo ɗon gaɗɗo duuɓi 38 e nyawa. 6Nde Yeesu yi’imo e mo fukkii ɗon, kadin e andi o neeɓii e mo fiida e ɗum ɗon nyawu, sey Yeesu ƴamimo wi’i, “A yiɗi ɗum yamɗitinmaa?”
7Nyawɗo on wi’imo, “Moodibbo, mi walaa ballayɗoyam hoccayam suuwayam nder njonga ngan carel ngel ndiyam ɗam lancaa. Fuu carel ngel ngiɗumi nattuki, sey goɗɗo artayam.”
8Sey Yeesu wi’imo, “Umma koccaa daago maaɗa, njaaɓaa.” 9Ɗon e ɗon neɗɗo on yamɗiti, hocci daago muuɗum, fuɗɗi yaadu.
Too, nyalnde nde fii ɗu’um waɗi ɗum Nyalnde Siwtaare. 10Ngam non, ardiiɓe Yahuudanko’en mbi’i jamɗitinaaɗo on, “Hande ɗum Nyalnde Siwtaare, Attawra haɗii koccaa daago maaɗa.”5.10: Neh 13.19; Irm 17.21.
11Ammaa jamɗitinaaɗo on wi’iɓe, “Jamɗitinɗoyam wi’iyam mi hoccaa daago am mi ndillaa.”
12Ɓe ƴamimo ɓe mbi’i, “Moye woni biiɗoma koccaa daago maaɗa ndillaa?”
13Ammaa jamɗutuɗo on andaa moye yamɗitinimo, ngam e woodi yimɓe ɗuɗɓe e wigeere nden; Yeesu boo yaadake nattii nder maɓɓe.
14Gaɗa non Yeesu tawimo nder Wuro Ceniingo wi’imo, “Raa, a yamɗitii! Alu waɗuki hakke to’ goɗɗum ɓurɗum ɗu’um halluki heɓumaa.”
15Sey neɗɗo on yahi wi’i ardiiɓe Yahuudanko’en Yeesu yamɗitinimo. 16Ngam Yeesu e huwa iri kuuɗe ɗe’e Nyalnde Siwtaare, ardiiɓe Yahuudanko’en puɗɗi hallankimo. 17Yeesu boo wi’iɓe, “Haa hande Nyaako am e huwa, min maa e mi huwa.”
18Ka’a haala waɗi ardiiɓe Yahuudanko’en ɓeydi ɗaɓɓutuki laawol no mbardatamo. Ngam naa’ dooka Nyalnde Siwtaare tan o yewi, ammaa haa maa o wi’ii Allah ɗum Nyaako maako, waato o wartirii hoore maako go’o e Allah won ɗon.
Laamu Ɗum Ɓiɗɗo Allah Woodi
19Yeesu nootii wi’iɓe, “E mi wi’a’on goonga, Ɓiɗɗo on waɗataa koo ɗume kanum tan, ko o yi’i Nyaako maako e waɗa tan o waɗata, ngam koo ɗume ko Nyaako on waɗata, kanjum ɓiɗɗo on waɗata. 20Nyaako on e yiɗi Ɓiɗɗo on, nden fuu ko o waɗata e hoore maako o holliiɗum Ɓiɗɗo on. O hollaymo kuuɗe mawɗe ɓurɗe ɗe’e ngam kayɗinon. 21Non no Nyaako on umminirta mayɓe hokkaɓe yonki, non maa Ɓiɗɗo on e hokka koo moye mo yiɗi yonki. 22Nyaako on waɗantaa koo moye kiita e hoore maako. O hokki Ɓiɗɗo maako laamu waɗanki koo ɗume kiita, 23ngam koo moye mawnina Ɓiɗɗo on non no mawninirta Nyaako on. Koo moye mo mawninaayi Ɓiɗɗo on mawnintaa Nyaako liloyɗomo.
24“E mi wi’a’on goonga, koo moye nanɗo boliiɗe am hoolii on ɗon liloyɗoyam e woodi yonki ki re’ataa, o taƴantaake kiita, o yaadake o ƴaɓɓake mayde o heɓii yonki ki re’ataa. 25E mi wi’a on goonga, carel e wara, carel ngel yaadake warii ngel yimɓe ɓe keɓaayi yonki ki re’ataa nanata hononde Ɓiɗɗo Allah. Nanɓe nde njaɓi koo nde wi’i keɓay yonki ki re’ataa. 26Non no Nyaako on woodiri bawɗe hokkuki yonki, non maa o hokkii Ɓiɗɗo on bawɗe hokkuki yonki. 27Kadin o hokkii Ɓiɗɗo on laamu taƴuki kiita, ngam o Ɓii Neɗɗo. 28To’ on kayɗin e ɗu’um, ngam carel e wara ngel fuu mayɓe gonɓe nder genaale nanata hononde Ɓii Neɗɗo 29ɓe mburtoyoo daga nder genaale maɓɓe. Gaɗuɓe ko wooɗi ɓe ummoto ɓe keɓa yonki ki re’ataa, nden gaɗuɓe ko halli boo ɓe ummoto ɓe taƴanee kiita.5.29: Daan 12.2.
Ceyda Dow Yeesu
30“Mi waawataa mi waɗa goɗɗum e hoore am, e mi waɗa kiita no Allah wi’iyam mi waɗa tan. E mi waɗa kiita goonga, ngam naa’ ko welnantayam ɓernde ngaɗaymi, ammaa ko welnata ɓernde on ɗon lilɗoyam ngaɗaymi.
31“To mi hokkii ceyda hoore am, ɗum hoccay ko mbiimi naa’ ɗum goonga. 32Ammaa e woodi goɗɗo kokkoowo ceyda dow am, e mi andi ceyda goonga o hokkata dow am. 33On lili yimɓe to Yahaya, kanko boo o hokki’on ceyda goonga dow am.5.33: Yah 1.19‑27; 3.27‑30.34Naa’ mi darii dow ceyda ɗum neɗɗo hokkata, ammaa mi wi’uka ngam kison. 35Yahaya e nandi e fitilaaru kuɓɓayndu hokka jayngol, nden ngam carel seɗɗa on cuɓii nanki belɗum jayngol. 36Ammaa e mi woodi ceyda dow am ɓurɗum ceyda ɗum Yahaya hokki. Ɗe’e kuuɗe ɗe kuwaymi jooni ɗe Nyaako Mo Dow hokkiyam mi yottina, e ɗe kokka ceyda Nyaako on liloyiyam. 37Nyaako liloyɗoyam, kanko e hoore maako o hokkii ceyda dow am. On meeɗaayi nanki hononde maako, on meeɗaayi yiiki no o wa’i.5.37: Maat 3.17; Mar 1.11; Luk 3.22.38Wolde maako boo walaa nder ɓerɗe mooɗon ngam on koolaaki mo o liloyi. 39On njanga aayaaje Allah ngam on nyuma e laawol maaje keɓoton yonki ki re’ataa. Ɗe’e aayaaje ɗe njangoton boo e ɗe kokka ceyda dow am. 40Ammaa fuu e non on nganyii warki to am keɓon yonki ki re’ataa.
41“Mi ɗaɓɓitataa mawnineeki daga to yimɓe. 42Ammaa e mi andi on ngiɗaa Allah nder ɓerɗe mooɗon. 43Mi wardii e laamu Nyaako am, ammaa on njaɓaayiyam. Ammaa to goɗɗo wardii e laamu hoore muuɗum, on njaɓaymo. 44No waɗata koolooɗonyam to on ɗaɓɓita mantindirki, ammaa on ndurwaayi keɓon manteeki daga to Allah? Kanko tan woni Allah. 45To’ on nyumu mi wulloto’on yeeso Nyaako am. Muusa mo ngaɗuɗon kammunde dow muuɗum, kanko woni gullotooɗo’on. 46Daa on koolakeno Muusa e goonga, daa on koolakeyam, ngam dow am o windi. 47Ammaa nde on njaɓaayi ko o windi, no njaɓirton ko mbiimi?”
6Yeesu Nyamnii Yimɓe 5,000
(Maatiyu 14.13‑21; Markus 6.30‑44; Luka 9.10‑17)
1Gaɗa ɗu’um, Yeesu yahi fongo Mbeela Galiili, waato Mbeela Tibaariya. 2Yimɓe ɗuɗɓe tokkimo, ngam ɓe ngi’i fii kayɗiniiɗum ɗum o waɗani ɓe njamɗaa. 3Sey Yeesu ƴenti hocceere jooɗodii e tokkuɓemo. 4E carel ngel Humto Sakkinki ngo Yahuudanko’en ɓadake. 5Nde Yeesu raari yi’i yimɓe ɗuɗɓe e ngara to maako, o wi’i Filibus, “Toye coodeten nyamndu keƴayndu yimɓe ɓe’e?” 6O wi’u Filibus non ngam o foondamo, ngam kanko e hoore maako e mo andi ko o waɗata.
7Filibus wi’imo, “Koo njoɓaari ndi kuwoowo heɓata nder lebbi joweetati6.7: Helenankoore wi’i “diinaari 200.” Diinaari go’o e fottidi e njoɓaari ndi kuwoowo heɓata nyalnde go’o. ndi heƴataa sooduki nyamndu keƴayndu koo moye maɓɓe heɓa seɗɗa.”
8Goɗɗo nder tokkuɓemo bi’eteeɗo Andiraawus minyiraawo Siiman Biiturus wi’imo, 9“E woodi goɗɗo suka ɗo’o gooduɗo mburoodihoy njowoy e liƴƴi ɗiɗi. Ammaa goonga koo ko ɗum waɗanta yimɓe ɓe’e.”
10Yeesu wi’iɓe, “Mbi’ee yimɓe njooɗoo.” Wigeere nden e woodi geene ɗuɗɗe, ngam non yimɓe ɓen njooɗii dow maaje. Worɓe tan nder maɓɓe ɓadake 5,000. 11Sey Yeesu hocci buroodi ɗum, o yetti Allah, o sendaniɗum jooɗiiɓe ɗon non no heƴataɓe. Non maa o waadi e liƴƴi ɗin. 12Nde fuu yimɓe ɓen nyaami kaari, o wi’i tokkuɓemo, “Kawritee ko horii, to’ ɗum lallina koo seɗɗa maajum.” 13Sey ɓe moɓti ko horii daga mburoodihoy njowoy koy yimɓe nyaami korni, ɓe kebbini kondooje sappo e ɗiɗi.
14Nde yimɓe ngi’i fii kayɗiniiɗum ɗu’um ɗum Yeesu waɗi, ɓe puɗɗi wiiki, “Goonga o’o woni on ɗon annabiijo garayɗo duuniyaaru.” 15Yeesu e andi e ɓe ngiɗi nangukimo, ɓe ngartiramo laamiiɗo e sembe. Ngam non o aliɓe o ƴenti hocceere kanko tan.
Yeesu Waɗii Yaadu Dow Ndiyam
(Maatiyu 14.22‑33; Markus 6.45‑52)
16Nde naange hiiri, tokkuɓe Yeesu njahi mbeela, 17ɓe natti komiwal, ɓe puɗɗi huuluki mbeela ngan yaaki Kafarnahum. E carel ngel jemma waɗii, Yeesu boo waroyaayi to maɓɓe taw. 18Mbeela ngan waɗi ka falƴuki ngam hendu cembindu e waɗa. 19Nde ɓe ngaɗi yaadu nder mbeela ngan hewti mil tati koo nayi, ɓe ngi’i Yeesu e yaha dow ndiyam ɗam e waroya to komiwal maɓɓe, kulol nangiɓe. 20Ammaa Yeesu wi’iɓe, “To’ on kulu, ɗum min.” 21Sey ɓe njaɓi ɓe koccimo nder komiwal ngal, ɗon e ɗon komiwal ngal yottii to ɓe njippotoo.
Yimɓe Ɗaɓɓitii Yeesu
22Nde fini, horiiɓe gonɓe ngon ton fongo mbeela to tokkuɓe Yeesu natti komiwal, ɓe paami komiwal go’otal tan wondono ɗon, nden Yeesu boo nattidaayi komiwal ngal e tokkuɓemo, ammaa kamɓe tan ndilli nder maagal. 23Sey goɗɗe komiije ƴiwoyɗe Tibaariya njottii daande mbeela haade wigeere to yimɓe nyaami buroodi gaɗa Yeesu yettii Allah. 24Nde yimɓe ngi’i Yeesu e tokkuɓemo ngalaa ɗon, sey ɓe natti komiije ɗen, ɓe njahi Kafarnahum e ɓe ɗaɓɓita Yeesu.
Yeesu Woni Buroodi Kokkayɗum Yonki
25Nde ɓe tawimo fongo mbeela to Kafarnahum, ɓe mbi’imo, “Moodibbo, ndeye ngaroyɗaa ɗo’o?”
26Yeesu nootii wi’iɓe, “E mi wi’a’on goonga, on ɗaɓɓitayam naa’ ngam on ngi’ii kayɗiniiɗum ɗum ngaɗumi, ammaa ngam on nyaamii buroodi on kaarii. 27To’ on kuwan nyamndu lallayndu, ammaa kuwanee nyamndu tabbitayndu kokkayndu yonki ki re’ataa, ndu Ɓii Neɗɗo hokkata’on, ngam Allah Nyaako Mo Dow waɗaniimo alaama kollayɗum jaɓiimo.” 28Sey ɓe ƴami Yeesu ɓe mbi’i, “Ɗume min ngaɗata ngam min ngaɗa ko Allah yiɗi?”
29Yeesu wi’iɓe, “Ko Allah yiɗi ngaɗon woni koolooɗon on ɗon mo o liloyi.”
30Ɓe mbi’imo, “Ɗume kayɗiniiɗum ngaɗataa ngam min ngi’aɗum min koolomaa? Ɗume ngaɗataa? 31Maama’en meeɗen nyaamii nyamndu nder ladde ƴiwoyndu daga dow bi’eteendu manna, non no ɗum windiraa, ‘O hokkiiɓe nyamndu ƴiwoyndu daga dow ngam ɓe nyaama.’ ”6.31: Wur 16.4,15; Jab 78.24.
32Yeesu wi’iɓe, “E mi wi’a’on goonga, naa’ Muusa hokki’on nyamndu ƴiwoyndu daga dow, ammaa Nyaako am woni kokkuɗo’on nyamndu goongaaru ƴiwoyndu daga dow. 33Ngam nyamndu ndu Allah hokki woni on ɗon garoyɗo daga dow kokkoowo duuniyaaru yonki ki re’ataa.”
34Ɓe mbi’imo, “Moodibbo, hokkumin nyamndu ndu’u koo ndeye.”
35Yeesu wi’iɓe, “Min woni nyamndu kokkayndu yonki. Fuu garɗo to am fuɗɗitataa nana weelo, fuu kooliiɗoyam fuɗɗitataa nana ɗonka. 36Ammaa no mbiimi’on, on ngi’iiyam, fuu e non on koolaakiyam. 37Koo moye mo Nyaako am hokkiyam waray to am, nden fuu garɗo to am mi riiwataamo. 38Ngam mi waroyii daga dow naa’ ngam mi waɗa ko ngiɗumi, ammaa mi waɗa ko liloyɗoyam yiɗi. 39Ko liloyɗoyam yiɗi mi waɗa woni, to’ mi dulla koo go’oto nder ɓe o hokkiyam, ammaa mi umminaɓe Nyalnde Jaango. 40Ngam ko Nyaako am yiɗi woni koo moye daaruɗo Ɓiɗɗo on hooliimo heɓa yonki ki re’ataa, nden min boo mi umminaymo Nyalnde Jaango.”
41Sey Yahuudanko’en puɗɗi metitaaki dow maako, ngam o wi’ii, “Min woni nyamndu ƴiwoyndu daga dow.” 42Ɓe mbi’i, “Naa’ o’o woni Yeesu ɓiɗɗo Yusufu? En andi nyaako maako e maduujo maako. No waɗata jooni o wi’a daga dow o ƴiwoyi?”
43Yeesu wi’iɓe, “Alee metitaaki hakkunde mooɗon. 44Walaa garayɗo to am sey to Nyaako am liloyɗoyam waddiimo, min boo mi umminaymo Nyalnde Jaango. 45Annabo’en mbindii wiiki, ‘Allah ekkitinay koo moye.’ Koo moye kettindaniiɗo Nyaako on ekkitii daga to maako e wara to am.6.45: Ica 54.13.46Walaa meeɗuɗo yiiki Nyaako on sey ni on ɗon ƴiwoyɗo daga to maako, kanko tan meeɗi yiiki Nyaako on. 47E mi wi’a’on goonga, koo moye kooliiɗoyam e woodi yonki ki re’ataa. 48Min woni nyamndu kokkayndu yonki ki re’ataa. 49Maama’en mooɗon nyaamii ‘manna,’ ammaa fuu e non ɓe maayii. 50Ammaa raa nyamndu ƴiwoyndu daga dow, to neɗɗo nyaamiindu maayataa. 51Min woni nyamndu kokkayndu yonki ƴiwoyndu daga dow. Fuu nyaamuɗondu, o jooɗoto haa abadaa. Ndu’u nyamndu ɗum ɓandu am, ndu kokkaymi ngam yimɓe duuniyaaru keɓa yonki ki re’ataa.”
52Sey Yahuudanko’en ɓen puɗɗi geddi hakkunde maɓɓe, e ɓe mbi’a, “No waɗata neɗɗo o’o hokka’en ɓandu maako nyaamen?”
53Yeesu wi’iɓe, “E mi wi’a’on goonga, to on nyaamaayi ɓandu Ɓii Neɗɗo, kadin to on njaraayi ƴiiƴam maako, on ngalaa yonki nder mooɗon. 54Fuu nyaamuɗo ɓandu am nden yari ƴiiƴam am e woodi yonki ki re’ataa, nden mi umminaymo Nyalnde Jaango. 55Ngam ɓandu am woni nyamndu goongaaru, ƴiiƴam am boo woni njaram ɗam goonga. 56Koo moye nyaami ɓandu am yari ƴiiƴam am, e mo sumpootira e am, min maa e mi sumpootira e maako. 57Non no Nyaako gooduɗo yonki liliyam, kadin e mi waɗa jonde am ngam maako, non maa fuu nyaamuɗo ɓandu am waɗay jonde muuɗum ngam am. 58Kanjum woni nyamndu ƴiwoyndu daga dow naa’ iri nyamndu ndu maama’en mooɗon nyaami maayi. Ammaa fuu nyaamuɗo nyamndu ndu’u o heɓay yonki ki re’ataa.”
59Yeesu wi’i ɗu’um carel ko o ekkitinta nder suudu do’aare to Kafarnahum.
Haala Dow Yonki Ki Re’ataa
60Ɗuɗɓe nder tokkuɓemo nde nani non, ɓe mbi’i, “Ngo’ol ekkitinol e ngol saɗi. Moye faamatangol?”
61Ammaa Yeesu e andi tokkuɓemo e metitoo dow ko o wi’i, o wi’iɓe, “Ekkitinol ngo’ol wanni’on? 62Ko ngaɗoton to on ngi’ii Ɓii Neɗɗo e so’’oo to wondono? 63Ruuhu Allah e hokka yonki. Ɓandu naa’ ɗum goɗɗum. Haala ka metanmi’on ka waɗay’on keɓon Ruuhu Allah kokkayɗum yonki. 64Ammaa e woodi woɓɓe nder mooɗon ɓe koolaakiyam.” Daga arande Yeesu e andi yimɓe ɓe koolaakimo e neɗɗo kokkitirayɗomo. 65Sey o wi’iɓe, “Kanjum waɗi mbiimi’on walaa garayɗo to am sey to Nyaako Mo Dow jaɓii o wara.”
66Gaɗa ɗu’um tokkuɓemo ɗuɗɓe cendiri e maako ali tokkukimo. 67Yeesu wi’i tokkuɓemo sappo e ɗiɗo, “Onon maa on ngiɗi alukiyam?”
68Siiman Biiturus wi’imo, “Moodibbo, to moye min njahata? An woodi boliiɗe kokkayɗe yonki ki re’ataa. 69Min njaadake min koolakema, e min andi an woni Ceniiɗo mo Allah.”6.68,69: Maat 16.16; Mar 8.29; Luk 9.20.
70Sey Yeesu wi’iɓe, “Naa’ onon sappo e ɗiɗo cuɓumi? Go’oto mooɗon o Ceyɗan!” 71E mo meta dow Yahuuda ɓii Siiman Iskariyooti, koo nde o go’oto nder tokkuɓemo sappo e ɗiɗo ɓen, kanko woni kokkitirayɗo Yeesu.
7Yeesu e Minyiraaɓe Muuɗum
1Gaɗa ɗu’um Yeesu waɗi ka yiilaaki nder leydi Galiili. O yiɗaa yiilaaki nder leydi Yahuudiya, ngam ardiiɓe Yahuudanko’en wonɓe ton e ɓe ɗaɓɓita laawol no ɓe mbarirtamo. 2Too, carel Humto Lukuruuji ngo Yahuudanko’en ɓadake.7.2: KLee 23.34; TA 16.13.3Ngam non minyiraaɓe Yeesu worɓe mbi’imo, “Alu wigeere nde’e njahaa leydi Yahuudiya, ngam tokkuɓema ngi’a kuuɗe ɗe kuwataa. 4Fuu giɗɗo andee e koo toye huwataa e suuɗe. Nde a huwa kuuɗe kayɗiniiɗe iri ɗe’e, wangin hoore maaɗa ngam duuniyaaru fuu yi’umaa.” 5Koo minyiraaɓe maako ɓen maa ɓe koolaakimo.
6Yeesu wi’iɓe, “Carel am waɗaayi taw, ammaa onon koo ngele carel ngel kaanungel. 7Jooni duuniyaaru heɓaayi ko wanyirta’on, ammaa e ndu wanyiiyam ngam e mi wi’a kuuɗe mayru ɗe kalluɗe. 8Onon njahee humto ngon, min mi yahataa, ngam carel am waɗaayi taw.” 9Gaɗa o wi’ii non, o jooɗii nder leydi Galiili.
Yeesu Yahii Humto Lukuruuji Yahuudanko’en
10Ammaa gaɗa minyiraaɓe maako njahii humto ngon, sey kanko maa o yahi naa’ e njayri ammaa e suuɗe. 11To humto ngon, ardiiɓe Yahuudanko’en e ɗaɓɓitamo, e ɓe ƴama yimɓe, “Toye o woni?”
12Nder hawriinde nden yimɓe e soondootira dow maako naa’ seɗɗa. Woɓɓe e mbi’a, “O’o neɗɗo e woodi ngikku boɗɗum.” Woɓɓe boo e mbi’a, “E mo ƴoyra yimɓe.” 13Ammaa ngam e ɓe kula ardiiɓe Yahuudanko’en walaa metuɗo dow maako e njayri.
14Nde sendere balɗe humto ngon ƴaɓɓii, Yeesu natti Wuro Ceniingo fuɗɗi ekkitinki. 15Ardiiɓe Yahuudanko’en kayɗini e ekkitinol maako, ɓe mbi’i, “No waɗi neɗɗo o’o woodiri andal nihi nde koo jande o meeɗaayi yaaki?”
16Yeesu wi’iɓe, “Ko ekkitinaymi naa’ ɗum ekkitinol am, ammaa ɗum ekkitinol on ɗon liloyɗoyam. 17Koo moye cuɓuɗo waɗa ko Allah yiɗi o anday koo ko ekkitinaymi to Allah ɗum ƴiwoyi, koo ko mbi’aymi ɗum boliiɗe am. 18Koo moye metoowo boliiɗe hoore muuɗum e ɗaɓɓitana hoore muuɗum mangu, ammaa kuwoowo ngam mawnina on ɗon liloyɗomo o neɗɗo mo goonga, walaa wonde fewre to maako. 19Naa’ Muusa hokkii’on Attawra? Fuu e non walaa goɗɗo mooɗon tokkuɗoɗum. Ngam ɗume ngiɗɗon warkiyam?”
20Yimɓe ɓen mbi’imo, “A ginnaaɗo! Moye yiɗi warkima?”
21Yeesu wi’iɓe, “Mi waɗii ko hayɗinii go’o, on fuu on kayɗinii. 22Muusa wi’i’on ngaɗon ka naaduki ɓiɓɓe mooɗon, on naada Nyalnde Siwtaare. Koo nde naa’ Muusa fuɗɗiɗum, ammaa maama’en meeɗen arande’en fuɗɗiɗum.7.22: KLee 12.3; Fuɗ 17.10.23To ɗum naadii ɓingel Nyalnde Siwtaare ngam to’ ɗum yewa Attawra Muusa, ngam ɗume monnantonyam ngam mi yamɗitinii ɓandu neɗɗo fuu Nyalnde Siwtaare?7.23: Yah 5.9.24To’ on ngaɗan yimɓe kiita dow ko gite ngi’ata tan, ammaa ngaɗee kiita goonga.”
Koo Yeesu Woni Almasiihu?
25Woɓɓe yimɓe Urucaliima mbi’i, “Naa’ o’o neɗɗo woni mo ardiiɓe ɗaɓɓitata warki? 26Rammo ɗo’o e mo meta e njayri ɓe mbi’aayimo goɗɗum. On nyuma ardiiɓe tabbitinii o’o neɗɗo woni Almasiihu? 27Ammaa en andi to neɗɗo o’o ƴiwoyi. To Almasiihu warii, walaa andayɗo to o ƴiwoyi.”
28Yeesu e nder ekkitinki nder Wuro Ceniingo ngon, sey wi’i e sembe, “Goonga, on andiyam, on andi to ƴiwoymi. Mi waroyaayi ngam hoore am. Ammaa on ɗon liloyɗoyam e mo woodi goonga. Kanko boo on andaamo, 29ammaa min e mi andimo, ngam daga to maako ƴiwoymi, kanko liloyiyam.”
30Woɓɓe ngiɗii nangukimo, ammaa walaa gaɗuɗo jungo dow maako, ngam carel maako waɗaayi taw. 31Ammaa fuu e non ɗuɗɓe nder hawrutuɓe ɓen kooliimo mbi’i, “To Almasiihu warii, o waɗay ko hayɗini ɓurɗum ɗum neɗɗo o’o waɗi?”
Ɗum Lilii Taadiiɓe Wuro Ceniingo Nanga Yeesu
32Faarisanko’en nani yimɓe hawrutuɓe e meta iri haala ka’a dow Yeesu, sey kamɓe e mawɓe ardiiɓe diina ɓe lili taadiiɓe Wuro Ceniingo ngam nangamo. 33Yeesu wi’i, “Mi jooɗodoto e mooɗon carel seɗɗa yeeso ɗo’o, gaɗa ɗon mi so’’oto to liloyɗoyam. 34On ɗaɓɓitayyam on keɓataayam, to ngonumi boo on mbaawataa yaaki.”
35Sey ardiiɓe Yahuudanko’en mbi’i hakkunde maɓɓe, “Toye neɗɗo o’o yiɗi yaaki to en mbaawataa heɓukimo? Koo e mo yiɗi yaaki nder gariije Helenanko’en to yimɓe meeɗen ngoni o ekkitina Helenanko’en? 36Ɗume o yiɗi wiiki nde o wi’i, ‘On ɗaɓɓitayyam ammaa on keɓataayam.’ Kadin ko o yiɗi wiiki nde o wi’i, ‘To ngonmi on mbaawataa yaaki?’ ”
Canɗi Ndiyam Kokkoojam Yonki
37Nyalnde nde humto ngon re’ata, kayre woni nyalnde mawnde nde humto ngon. E nyalnde nden Yeesu ummii, darii, wi’i e sembe, “Fuu nanayɗo ɗonka wara to am mi hokkaymo ko o yarata.7.37: KLee 23.36.38Non no ɗum windiraa, ‘Koo moye kooliiɗoyam, canɗi ndiyam kokkoojam yonki waɗay ka iluki daga nder ɓernde maako.’ ”7.38: Ijik 47.1; Jak 14.8.39Nde Yeesu wi’i ɗu’um, dow Ruuhu Allah o metata ɗum kooliiɓemo keɓata. E ngel ɗon carel Allah hokkaayi Ruuhu muuɗum taw, ngam Yeesu teddinaaka taw.
Sendindirki Nattii Hakkunde Yimɓe
40Nde yimɓe hawrutuɓe nani haala ka’a ka Yeesu wi’i, woɓɓe nder maɓɓe mbi’i, “O’o neɗɗo, goonga, o on ɗon annabiijo.”
41Woɓɓe boo mbi’i, “Kanko woni Almasiihu.” Ammaa woɓɓe mbi’i, “No waɗata Almasiihu ƴiwoya leydi Galiili?
42“Naa’ aayaare wi’ii, Almasiihu ƴiwoyay daga nder lenyol Dawda, nden ɗum danyaymo to Baytalaami, gariiri to Dawda jooɗinoo?”7.42: 2Sam 7.12; Miik 5.2.43Ngam non ɗum heɓi sendindirki hakkunde hawrutuɓe ɓen dow Yeesu. 44Woɓɓe e ngiɗi nangukimo, ammaa walaa gaɗuɗo jungo dow maako.
Ardiiɓe Yahuudanko’en Nganyii Kooloo Yeesu
45Sey taadiiɓe Wuro Ceniingo ɓen co’’ii to mawɓe ardiiɓe diina e Faarisanko’en. Mawɓe ɓen e Faarisanko’en ɓen ƴamiɓe, mbi’i, “Ngam ɗume on nangaayimo ngadduɗonmo?”
46Taadiiɓe ɓen mbi’i, “Walaa meeɗuɗo metirki no neɗɗo o’o metiri.”
47Faarisanko’en mbi’iɓe, “Koo onon maa o ƴoyrii’on? 48Koo on ngi’ii goɗɗo nder ardiiɓe Yahuudanko’en e Faarisanko’en hoolakemo? 49Ammaa ɓe’e hawrutuɓe ɓe andaa koo ɗume dow Attawra, ɓe laanaaɓe.”
50Nikoodimus jaanooɗo to Yeesu o go’oto nder Faarisanko’en ɓen, o wi’iɓe,7.50: Yah 3.1,2.51“Ko Attawra meeɗen wi’i woni en ngaɗantaa neɗɗo kiita naa ɗum nanii ko o wi’i ngam ɗum anda ko o waɗata.”
52Ɓe mbi’imo, “An maa Galiili ƴiwoyɗaa? Jangu Wolde Allah boɗɗum, a yi’ay walaa annabiijo ƴiwoyayɗo daga Galiili.” 53Sey koo moye hooti.
8Ɗum Nangii Debbo e Waɗa Njeenu
1Ammaa Yeesu yahi Hocceere Nde Leɗɗe Jaytun. 2Nde fini ilaa subaka o so’’ii Wuro Ceniingo. Yimɓe ɗuɗɓe kawriti haade maako, o jooɗii o fuɗɗii ekkitinkiɓe. 3Sey Moodiɓɓe Attawra e Faarisanko’en ngaddi debbo nangaaɗo e waɗa njeenu. Ɓe ngaɗi debbo on darii yeeso yimɓe gonɓe ɗon fuu. 4Ɓe mbi’i Yeesu, “Moodibbo, o’o debbo nangaama e mo waɗa njeenu. 5Nder Attawra Muusa wi’ii’en kuborooɗen iri debbo o’o kaaƴe mbarenmo. Jooni an, ɗume mbiiɗaa?”8.5: KLee 20.10; TA 22.22‑24.6Ɓe ƴamumo ƴamol ngo’ol ngam ɓe poondamo ɓe keɓa ko ɓe ngullortoomo. Ammaa Yeesu turii fuɗɗi windirki hoondu muuɗum e leydi. 7Nde ɓe ngaɗi ka ƴamukimo, sey o ummii, o darii, o wi’iɓe, “Fuu mo meeɗaayi waɗuki hakke nder mooɗon arta hubaaki debbo o’o hayre.” 8Sey o fuɗɗiti o turii, o windi e leydi. 9Nde ɓe nani ko o wi’i, ɓe ndilli go’oto‑go’oto, ndotti’en arti dilluki. Ɗum ali Yeesu ɗon kanum tan, debbo on e darii yeeso maako. 10Yeesu ummii, darii, wi’imo, “To ɓe ngoni? E woodi taƴanɗoma kiita?”
11Debbo on nootii wi’i, “Moodibbo, walaa koo go’oto.”
Yeesu wi’imo, “Too, min maa mi taƴantaama kiita. Dillu, ammaa taa’ fuɗɗutu ngaɗaa hakke.”
Yeesu Woni Jayngol Duuniyaaru
12Yeesu fuɗɗiti metani yimɓe wi’i, “Min woni jayngol duuniyaaru. Fuu tokkuɗoyam yahataa nder nyiwre, ammaa heɓay jayngol yonki.”8.12: Maat 5.14; Yah 9.5.
13Sey Faarisanko’en mbi’imo, “A hokka ceyda hoore maaɗa, ko mbi’ataa naa’ ɗum goonga.”8.13: Yah 5.31.
14Yeesu wi’iɓe, “Koo to mi hokkii ceyda hoore am, ko mbi’aymi ɗum goonga, ngam e mi andi to ƴiwoymi e to njahaymi. Ammaa onon on andaa to ƴiwoymi e to njahaymi. 15On ngaɗa kiita no yimɓe duuniyaaru ngaɗirta kiita, min boo walaa mo ngaɗanmi kiita. 16Ammaa fuu e non to mi waɗii kiita, kiita am ɗum goonga, ngam naa’ min tan waɗata kiita kan, ammaa min e Nyaako am liloyɗoyam waɗataka. 17Nder Attawra mooɗon ɗum windi wiikii ceyda ka yimɓe ɗiɗo kokki e ka woodi goonga.8.17: TA 19.15.18E mi hokka ceyda hoore am, nden Nyaako am liloyɗoyam maa e hokka ceyda am.”
19Ɓe mbi’imo, “Toye nyaako maaɗa on woni?”
Yeesu wi’iɓe, “On andaayam, on boo andaa Nyaako am. Daa on andiyam, daa on andi Nyaako am maa.”
20Yeesu metii haala ka’a carel ko o ekkitinta nder Wuro Ceniingo haade akwaatiiji to ɗum resata dokke ngam Allah. Ammaa walaa nanguɗomo ngam carel maako waɗaayi taw.
Yeesu Meti Dow Mayde Muuɗum
21Sey Yeesu fuɗɗiti wi’i yimɓe ɓen, “Mi dillay, on ɗaɓɓitayyam, ammaa on maayay nder hakke mooɗon. To njahaymi boo, on mbaawataa yaaki.”
22Ɗu’um waɗi ardiiɓe Yahuudanko’en mbi’i, “O waray hoore maako won ɗon? Koo kanjum o yiɗi wiiki nde o wi’i, ‘To njahaymi on mbaawataa yaaki?’ ”
23Ammaa Yeesu wi’iɓe, “Onon daga duuniyaaru ndu’u ƴiwoyɗon, min boo daga dow ƴiwoymi. Onon duuniyaaru jeyi’on, min naa’ duuniyaaru jeyiyam. 24Mi wi’ii’on on maayay nder hakke mooɗon, goonga on maayay nder hakke mooɗon sey ni to on njaɓii min woni mo mbiimi’on.”
25Ɓe mbi’imo, “An a moye?”
Yeesu wi’iɓe, “Min woni on ɗon mo mbiimi’on daga arande. 26E woodi fii ɗuɗɗum ɗum ngiɗumi wiiki dow mooɗon, kadin e woodi fii ɗuɗɗum ɗum ngiɗumi taƴanki’on kiita dow maajum. Ammaa on ɗon liloyɗoyam e woodi goonga. Ko nanmi to maako tan mbi’aymi duuniyaaru.”
27Ɓe paamaayi Yeesu e metanaɓe dow Nyaako Mo Dow. 28Sey Yeesu wi’i, “Carel ngel ƴeftuɗon Ɓii Neɗɗo, on anday min woni on ɗon mo mbi’aymi. Kadin on anday fuu ko ngaɗaymi naa’ e laamu am ngaɗiraymiɗum, ammaa ko Nyaako am ekkitiniyam mbi’aymi. 29On ɗon liloyɗoyam e wondi e am, o alaayiyam min tan, ngam koo ndeye e mi waɗa ko welnantamo ɓernde.”
30Carel ngel Yeesu wi’ata non, ɗuɗɓe kooliimo.
Goonga Rimɗinay’on
31Sey Yeesu wi’i Yahuudanko’en kooliiɓemo, “To on tokkii ekkitinol am, on tokkuɓeyam ɓe goonga. 32Nden on anday goonga, goonga boo rimɗinay’on.”
33Ɓe mbi’imo, “Min taaniraaɓe Ibraahim, min meeɗaayi wartuki maccuɓe goɗɗo. No waɗata mbi’aa, ‘Ɗum rimɗinaymin?’ ”8.33: Maat 3.9; Luk 3.8.
34Yeesu wi’iɓe, “E mi wi’a’on goonga, koo moye gaɗoowo hakke o maccuɗo hakke. 35Maccuɗo jooɗataako nder wuro haa abadaa, ammaa ɓiɗɗo woni jooɗotooɗo nder maago haa abadaa. 36Ngam non to Ɓiɗɗo on rimɗinii’on, on keɓii rimɗineeki ki goonga. 37E mi andi on taaniraaɓe Ibraahim, fuu e non on ɗaɓɓita warkiyam, ngam on njaɓaayi ekkitinol am. 38E mi wi’a’on ko ngiimi to Nyaako am, onon boo on ngaɗa ko nanɗon daga to nyaako mooɗon.”
39Ɓe mbi’imo, “Ibraahim woni nyaako amin.”
Yeesu wi’iɓe, “Daa on ɓiɓɓe Ibraahim, on ngaɗay ko Ibraahim waɗi. 40Ammaa jooni on ɗaɓɓita warkiyam, min biiɗo’on goonga ka nanmi daga to Allah. Ɗu’um naa’ kanjum Ibraahim waɗi. 41On ngaɗa ko nyaako mooɗon waɗi.”
Ɓe mbi’imo, “Minon naa’ min jaalu’en, Allah woni Nyaako amin, kanko tan woni Nyaako mo min ngoodi.”
42Yeesu wi’iɓe, “Daa Allah woni Nyaako mooɗon, daa on ngiɗayyam, ngam daga to maako ƴiwoymi, jooni boo e mi ɗo’o. Mi waraayi ngam hoore am, ammaa kanko liloyiyam. 43Ngam ɗume on paamaayi ko mbiimi? Kanjum woni ngam on mbaawataa jaɓuki wolde am. 44Onon on ɓiɓɓe nyaako mooɗon Ceyɗan, ko ngiɗɗon woni ngaɗon ko nyaako mooɗon yiɗi. Daga arande o gaɗoowo warhoore. Walaa ko wannimo e goonga, ngam o walaa goonga. To o fewii, ɗum ngikku maako, ngam o pewoowo, nyaako fewre. 45Ammaa ngam mi wi’i goonga, on koolaakiyam. 46Moye nder mooɗon waawata tabbitinki mi waɗii hakke? To ni goonga mbi’aymi, ngam ɗume on koolataakoyam? 47Koo moye mo Allah jeyi e nana ko Allah wi’i. Ko haɗi’on nanki ko mbiimi woni onon naa’ ɗum ɓe Allah.”
Yeesu e Ibraahim
48Mawɓe Yahuudanko’en nootii mbi’imo, “Naa’ ɗum goonga min mbi’i nde min mbi’i a Samaariyankeejo nden a woodi ginnol?”
49Yeesu wi’iɓe, “Mi walaa ginnol, ammaa Nyaako am kokkaymi mangu, onon boo on njawanayam. 50Mi ɗaɓɓitantaa hoore am teddungal, ammaa e woodi goɗɗo ɗaɓɓitanayɗoyamngal, kanko woni gaɗayɗo kiita. 51E mi wi’a’on goonga, fuu gaɗoowo ko mbiimi, o maayataa.”
52Yahuudanko’en mbi’imo, “Jooni e min andi a woodi ginnol. Ibraahim maayii, non maa annabo’en, ammaa a wi’ii fuu gaɗoowo ko mbiiɗaa maayataa. 53A ɓurii nyaako amin Ibraahim? O maayii, non maa annabo’en horiiɓe maayii. Moye nyumataa gonɗaa?”
54Yeesu nootii wi’i, “To mi teddinii hoore am, teddungal am wartii meere. Nyaako am mo mbi’oton woni Allah mooɗon, kanko woni teddinɗoyam. 55Koo nde on andaamo, ammaa min e mi andimo. Daa mi wi’iino’on mi andaamo, daa mi wartii pewoowo bo mooɗon. Ammaa e mi andimo, e mi tokka wolde maako. 56Nyaako mooɗon Ibraahim e welwelta to o nyumii dow nyalnde nde ngaraymi. O yi’iinde, o boo nanii belɗum.”
57Ɓe mbi’imo, “A hewtaayi duuɓi 50 taw, ammaa a wi’a a yi’ii Ibraahim?”
58Yeesu wi’iɓe, “E mi wi’a’on goonga, ko Ibraahim danyee e mi ɗon.”
59Nde o wi’i non, sey ɓe kocci kaaƴe ngam ɓe kuboomo, ammaa Yeesu suuɗi hoore muuɗum, wurtii nder Wuro Ceniingo ngon dilli.
9Yeesu Yamɗitinii Neɗɗo Danyaaɗo e Wumi
1Yeesu e nder yaadu, sey o yi’i neɗɗo danyaaɗo e wumi. 2Tokkuɓemo ƴamimo mbi’i, “Moodibbo, hakke moye waɗi ɗum danyi neɗɗo o’o e wumi? Ɗum hakke maako koo hakke danyooɓe maako?”
3Yeesu wi’i, “Naa’ ngam hakke neɗɗo o’o koo ngam hakke danyooɓe maako waɗi o danyaa bumɗo. O danyaa e mo wumi ngam ɗum holla bawɗe Allah dow maako. 4Doole kuwen kuuɗe on ɗon liloyɗoyam daga naange e ɗon. Jemma ɓadake. E carel ngel walaa baawayɗo huwa. 5To ni e mi duuniyaaru, min woni jayngol duuniyaaru.”9.5: Maat 5.14; Yah 8.12.
6Gaɗa Yeesu wi’ii non, sey o tuuti joode e leydi, o jiiɓiri leydi ndin e maaje, o hoccindi, o moytani neɗɗo on to gite. 7O wi’imo, “Dillu, culmoɗaa to njonga bi’eteenga Siluwam.” Ma’ana Siluwam woni “Lilaaɗo.” Sey neɗɗo on yahi sulmii, warti e yi’a.
8Kedduɓe e maako e woowuɓe yiikimo e mo toroo ndenno mbi’i, “Naa’ ɗum neɗɗo o’o woni jooɗotonooɗo e toroo?”
9Woɓɓe mbi’i, “Ɗum kanko.” Woɓɓe boo mbi’i, “Naa’ ɗum kanko, ɗum nanduɗo e maako.”
Ammaa neɗɗo on wi’i, “Ɗum min.”
10Ɓe mbi’imo, “No ɗum waɗi jooni a yi’a?”
11O wi’iɓe, “Neɗɗo bi’eteeɗo Yeesu jiiɓi leydi moytaniyam to gite, wi’iyam mi yaha njonga Siluwam mi sulmoo. Sey njahumi, culmiimi sey mbumtumi.”
12Ɓe ƴamimo ɓe mbi’i, “To neɗɗo o’o woni?”
O wi’iɓe, “Mi andaa.”
Faarisanko’en Ƴamii No Bumɗo On Wumtiri
13Sey ɓe njaari bumtuɗo on to Faarisanko’en. 14Too, nyalnde nde Yeesu jiiɓi leydi wumtini bumɗo on ɗum Nyalnde Siwtaare. 15Faarisanko’en ɓen maa puɗɗi ƴamuki neɗɗo on no o wumtiri, o wi’iɓe, “O waɗu leydi to gite am, culmiimi, jooni e mi yi’a.”
16Woɓɓe nder Faarisanko’en ɓen mbi’i, “Neɗɗo gaɗuɗo fii ɗu’um naa’ daga to Allah o ƴiwoyi, ngam o tokkaayi dooka Nyalnde Siwtaare.”
Woɓɓe boo mbi’i, “No waɗata neɗɗo gaɗoowo hakke waawa waɗuki iri kayɗiniiɗum ɗu’um?” Ngam non, feerootirol natti hakkunde maɓɓe.
17Ngam non, ɓe puɗɗiti ɓe ƴami neɗɗo on ɓe mbi’i, “Ɗume mbi’ataa dow maako, nde an o wumtini?”
Neɗɗo on wi’i, “O annabiijo.”
18Ardiiɓe Yahuudanko’en njaɓaayi neɗɗo on ndenno o bumɗo jooni boo e mo yi’a, naaki ɓe noddi danyooɓe maako, 19ɓe ƴamiɓe ɓe mbi’i, “O’o ɗum ɓiɗɗo mooɗon mo mbiiɗon danyaama e wumi? No waɗi jooni e mo yi’a?”
20Danyooɓe neɗɗo on mbi’i, “E min andi o ɓiɗɗo amin, kadin maa o danyaama e mo wumi. 21Ammaa min andaa no waɗi jooni e mo yi’a, non maa min andaa moye wumtinimo. Ƴameemo, naa’ o suka, o wi’ay’onka e hoore maako.” 22Danyooɓe neɗɗo on mbi’ii non ngam e ɓe kula ardiiɓe Yahuudanko’en. Ngam ardiiɓe Yahuudanko’en ɓen njaadake ciryake wiiki koo moye biiɗo Yeesu woni Almasiihu ɗum riiwaymo daga nder lenyol. 23Kanjum waɗi danyooɓe bumtinaaɗo on mbi’i, “Naa’ o suka, ƴameemo.”
24Sey ardiiɓe ɓen nodditii bumtinaaɗo on, ɓe mbi’imo, “Wi’u goonga ngam teddinaa Allah. E min andi neɗɗo jamɗitinɗoma o gaɗoowo hakke.”
25Bumtinaaɗo on wi’iɓe, “Koo o gaɗoowo hakke mi andaa, fii go’o ɗum andumi woni ndenno mi bumɗo, jooni boo e mi yi’a.”
26Ɓe mbi’imo, “Ɗume o waɗanmaa? No o maɓɓitiri gite maaɗa?”
27Neɗɗo on wi’iɓe, “Mi yaadake mi wi’ii’onka on njaɓaayi. Ngam ɗume ngiɗɗon nankika kadin? Koo onon maa on ngiɗi wartuki tokkuɓemo?”
28Sey ɓe kuɗimo ɓe mbi’i, “An woni tokkuɗomo, ammaa minon min tokkuɓe Muusa! 29E min andi Allah metanii Muusa, ammaa neɗɗo o’o min andaa to o ƴiwoyi.”
30Neɗɗo on wi’iɓe, “Ɗu’um ɗum fii kayɗiniiɗum! On andaa to o ƴiwoyi, ammaa o wumtiniiyam. 31En andi Allah nanataa do’aare gaɗooɓe hakke, ammaa e mo nana do’aare kuloowomo gaɗoowo ko o yiɗi. 32Daga duuniyaaru tagaa walaa meeɗuɗo nanuki goɗɗo wumtinii neɗɗo danyaaɗo e wumi. 33Daa neɗɗo o’o naa’ to Allah o ƴiwoyi, daa o waawataa o waɗa goɗɗum.”
34Ɓe mbi’imo, “A danyaama nder hakke a mawnii nder hakke, no waɗata ekkitinaamin?” Sey ɓe ndiiwimo.
Wumanki Ko Allah Yiɗi
35Yeesu nani ɓe ndiiwii neɗɗo on. Nde o tawi neɗɗo on, o ƴamimo o wi’i, “A hoolake Ɓii Neɗɗo?”
36Neɗɗo on wi’i, “Moodibbo, moye woni Ɓii Neɗɗo? Wi’amka ngam mi hooloomo.”
37Yeesu wi’imo, “A yi’iimo, kanko woni meddoowo e maaɗa.”
38Neɗɗo on wi’i, “Moodibbo, mi hoolakema.” O diccii yeeso Yeesu, o mawninimo.
39Yeesu wi’i, “Mi waroyii duuniyaaru ndu’u ngam waɗuki kiita, ngam wumɓe ngi’a nden gi’ooɓe boo ngarta wumɓe.”
40Nde woɓɓe Faarisanko’en gonɓe haade Yeesu nani o wi’i ɗu’um, ɓe mbi’imo, “Minon maa min wumɓe?”
41Yeesu wi’iɓe, “Daa on wumɓe, daa on taƴantaake kiita koo nde on ngaɗii hakke. Ammaa jooni nde mbi’oton on ngi’a, ɗum taƴanay’on kiita ngam hakke mooɗon.”
10Misaalu Dow Gaynaako e Baali Maako
1Yeesu wi’i, “E mi wi’a’on goonga, koo moye mo nattiraayi hoggo baali dammugal, ammaa o ƴenti hoggo ngon o natti, o gujjo o teetoowo. 2Nattirɗo hoggo baali dammugal maago, kanko woni gaynaako baali ɗin. 3Deenoowo dammugal hoggo ngon maɓɓitanaymo dammugal, baali ɗin boo e andi hononde maako. E mo noddiraɗi inɗe maaji, o ardooɗi ɗi mburtoo. 4To o wurtinii fuu baali maako, o ardotoɗi, ɗi tokkaymo, ngam e ɗi andi hononde maako. 5Ammaa ɗi tokkataa koɗo, ɗi ndoggaymo, ngam ɗi andaa hononde koɗo.”
6Yeesu hokki yimɓe misaalu ɗu’um, ammaa ɓe paamaayi ko o wi’ataɓe.
Yeesu Woni Gaynaako Boɗɗo
7Ngam non Yeesu fuɗɗiti wi’iɓe, “E mi wi’a’on goonga, min woni dammugal baali. 8Fuu artuɓeyam warki10.8: Waato fuu artuɓe Yeesu warki mbi’i kamɓe ngoni Almasiihu e laamiiɓe kuutirɓe laamu maɓɓe ngaɗi ko wooɗaa. ɓe wuyɓe ɓe teetooɓe, baali ɗin boo kettindanaakiɓe. 9Min woni dammugal. Fuu tokkirɗo to am natti hisay, o nattay, o wurtoo, o heɓa ko o marortoo. 10Gujjo waray tan ngam wujja, waɗa warhoore, halka. Min boo mi waroyi ngam tokkirɓe to am keɓa yonki, ɓe keɓaki keewuki.
11“Min woni gaynaako boɗɗo. Gaynaako boɗɗo e hokka yonki muuɗum ngam baali muuɗum. 12Neɗɗo koccaaɗo durngol naa’ o jeyɗo baali ɗin. To o yi’ii caafaandu e wara, o alay baali ɗin o dogga. Caafaandu ndun nangaɗi sankitaɗi. 13O doggay ngam o koccaaɗo durngol, walaa ko wannimo e baali ɗin. 14Min woni gaynaako boɗɗo. E mi andi baali am, nden baali am e andiyam, 15non no Nyaako am andiriyam, e no andirmoomi. Mi hokkii yonki am ngam baali ɗin.10.15: Maat 11.27; Luk 10.22.16E mi woodi goɗɗi baali ɗi ngalaa nder hoggo ngo’o. Doole mi waddaɗi kanji maa. Ɗi kettindanto hononde am. Ngam non ɗi ngartay ornde go’o, gaynaako go’o.
17“Ko waɗi Nyaako am Mo Dow e yiɗiyam, kanjum woni mi hokkay yonki am, ngam mi fuɗɗita mi hoccaki kadin. 18Walaa ittanoowoyam yonki. Min e hoore am hokkataki. E mi woodi bawɗe hokkukiki, nden e mi woodi bawɗe mi wartiraki. Ɗu’um kanjum Nyaako am wi’iyam mi waɗa.”
19Sey feerootirol fuɗɗiti natti hakkunde Yahuudanko’en ngam haala ka’a. 20Ɗuɗɓe nder maɓɓe mbi’i, “E mo woodi ginnol, o kaaŋaaɗo. Ngam ɗume kettindantooɗonmo?”
21Woɓɓe boo mbi’i, “Ka’a haala naa’ ɗum ka neɗɗo gooduɗo ginnol. No waɗata ginnol waawa wumtinki bumɗo?”
Yeesu Wanyaama
22Too, ɗum carel peewol, e ɗum waɗa Humto Laaɓinki Wuro Ceniingo nder Urucaliima. 23Yeesu e woosoo nder Rumpaaru Suleymaanu nder Wuro Ceniingo ngon. 24Sey Yahuudanko’en kawriti piliimo mbi’imo, “Haa ndeye alataamin nder seko? To an woni Almasiihu wi’uminka e njayri.”
25Yeesu wi’iɓe, “Mi wi’ii’onka, ammaa on koolaakiyam. Kuuɗe kayɗiniiɗe ɗe ngaɗaymi nder inde Nyaako am, e ɗe kolla min ɗum moye, 26ammaa on koolaakiyam, ngam onon naa’ on baali am. 27Baali am e kettindanooyam. E mi andiɗi, nden e ɗi tokkayam. 28Mi hokkiiɗi yonki ki re’ataa, ɗi kalkataa haa abadaa, nden walaa teetayɗoɗi daga jungo am. 29Nyaako am kokkuɗoyam baali ɗin, o ɓurii koo ɗume bawɗe, nden walaa baawayɗo teetaɗi daga jungo maako. 30Min e Nyaako Mo Dow min go’o.”
31Sey Yahuudanko’en puɗɗiti kocci kaaƴe ngam kuboomo mbaramo. 32Yeesu wi’iɓe, “Mi hollii’on kuuɗe boɗɗe ɗuɗɗe ɗe Nyaako Mo Dow hokkiyam mi waɗa. Ngam ngale nder maaje ngiɗɗon huboraakiyam kaaƴe?”
33Ɓe mbi’i Yeesu, “Naa’ ngam kuuɗe boɗɗe ɗe ngaɗuɗaa min kubotomaa, ammaa ngam huɗuki Allah. Ngam an a neɗɗo tan, ammaa a wartira hoore maaɗa Allah.”10.33: KLee 24.16.
34Yeesu wi’iɓe, “Naa’ ɗum windaama nder Attawra mooɗon, ‘Mi wi’ii’on, onon on allaaji?’10.34: Jab 82.6.35Deftere Ceniinde ɗum goonga haa abadaa, nden Allah noddirii nanɓe wolde muuɗum allaaji, yimɓe kokkaaɓe wolde maako. 36To ɗum non, min mo Nyaako Mo Dow suɓi ngam kuugal maako liloyiyam nder duuniyaaru, mi huɗii Allah won ɗon nde mbiimi, ‘Min mi Ɓiɗɗo Allah?’ 37To naa’ kuuɗe Nyaako am ngaɗaymi, to’ on koolayam. 38Ammaa to e mi waɗa kuuɗe maako, koo to on koolaakiyam, koolee kuuɗe ɗen, ngam andon paamon Nyaako Mo Dow e nder am, min maa e mi nder maako.”
39Ɓe puɗɗiti ɓe ndarwi nangukimo, ammaa o wurtii juuɗe maɓɓe o daɗi.
40Sey Yeesu dilli huuli Caangol Urdun, wigeere to Yahaya waɗayno baptisma, o jooɗii ɗon.10.40: Yah 1.28.41Yimɓe ɗuɗɓe ngari to maako, e ɓe mbi’a, “Yahaya waɗaayi goɗɗum kayɗiniiɗum, ammaa koo ɗume ɗum o wi’i dow neɗɗo o’o ɗum goonga.” 42Yimɓe ɗuɗɓe koolii Yeesu ɗon.
11Mayde Li’aajaru
1Goɗɗo neɗɗo bi’eteeɗo Li’aajaru ciya njamu nangimo. Gariiri Betani o jooɗotoo, gariiri ndi Maryaama e mawniraawo muuɗum Marta njooɗotoo.11.1: Luk 10.38,39.2Maryaama o’o, kanko waylani koyɗe Yeesu nebbam uroojam o moytiriɗe gaasa hoore maako. Li’aajaru mo yamɗaa on, o sakiraawo maako.11.2: Yah 12.3.3Sey Maryaama e sakiraawo muuɗum Marta ɓe lilani Yeesu ɓe mbi’i, “Moodibbo, higo maaɗa mo ngiɗɗaa yamɗaa.”
4Ammaa nde Yeesu nani non, o wi’i, “Ɗu’um nyawu ɗum nangu Li’aajaru naa’ ngam o maaya, o nyawu ngam ɗum teddina Allah, ɗum warta laawol no Ɓiɗɗo Allah teddinirtee.”
5Yeesu e yiɗi Marta e Maryaama e Li’aajaru. 6Fuu e non nde o nani Li’aajaru yamɗaa, sey o ɓeydi waɗuki balɗe ɗiɗi to o woni. 7Gaɗa maajum o wi’i tokkuɓemo, “En co’’o leydi Yahuudiya.”
8Tokkuɓemo mbi’imo, “Moodibbo, naa’ ko neeɓi Yahuudanko’en e ngiɗunoo huboraakima kaaƴe mbarumaa, fuu e non a yiɗi so’’aaki ton?”
9Yeesu wi’iɓe, “Naa’ nyalnde go’o e woodi awaaji sappo e ɗiɗi? Koo moye jahoowo nyalawma feggataako ngam e mo yi’ira jayngol duuniyaaru ndu’u. 10Ammaa fuu jahoowo nder nyiwre o feggoto, ngam o walaa jayngol nder maako.” 11Gaɗa Yeesu wi’ii non, sey o ɓeydi wiiki, “Higo meeɗen Li’aajaru ɗaanake, ammaa mi yahay mi findinamo.”
12Tokkuɓemo mbi’imo, “Moodibbo, to ni o ɗaani, o yamɗitay.”
13Ko Yeesu wi’ata woni Li’aajaru maayii, ammaa kamɓe e ɓe nyuma ko Yeesu wi’ata woni e mo ɗaanii ngam o siwtoo. 14Sey Yeesu wi’iɓe e njayri, “Li’aajaru maayii. 15Ammaa mi nanii belɗum mi walaa ton, ngam koolooɗonyam. Ammaa en njahu to maako.”
16Sey Tooma bi’eteeɗo Ciwtaaɗo wi’i tokkuɓe Yeesu horiiɓe, “En njahu enen maa ngam mayden e maako.”
Yeesu Waltinii Ɓerɗe Maryaama e Marta
17Nde Yeesu yottii tawi ɗum yaadake ɗum uwii Li’aajaru balɗe nayi ƴaɓɓiiɗe. 18Hakkunde Betani e Urucaliima hewtaayi mil ɗiɗi. 19Yahuudanko’en ɗuɗɓe ngari to Marta e Maryaama ngam ɓe mbaltinanaɓe ɓerɗe dow mayde sakiraawo maɓɓe.
20Nde Marta nani Yeesu e wara, o yahi ngam o taɓɓoyoomo, Maryaama boo jooɗii to wuro. 21Marta taɓɓii Yeesu wi’imo, “Moodibbo, daa a ɗonno ɗo’o, daa sakiraawo am maayaayi. 22Ammaa e mi andi koo jooni fuu ko toriɗaa Allah o hokketeɗum.”
23Yeesu wi’imo, “Sakiraawo maaɗa ummoto kadin.”
24Marta wi’imo, “E mi andi o ummoto Nyalnde Jaango nyalnde nde mayɓe ummotoo.”
25Yeesu wi’imo, “Min woni umminayɗo mayɓe, min woni kokkayɗo yonki. Koo moye kooliiɗoyam, koo o maayii, o fuɗɗitay o waɗa yonki. 26Koo moye gooduɗo yonki kooliiɗoyam, to o maayii o halkataa. A jaɓii ko mbiimi?”
27Marta wi’imo, “Ee, Moodibbo, mi jaɓii an woni Almasiihu, Ɓiɗɗo Allah, mo ɗum wi’i waray nder duuniyaaru.”
Yeesu Woyii
28Gaɗa Marta wi’ii non, o yahi o noddi minyiraawo maako Maryaama ɓe kakkiti o wi’imo, “Moodibbo e ɗo’o e mo yiɗi yiikima.” 29Nde Maryaama nani non, ummii nder yawɗaare yahi to Yeesu. 30Yeesu boo yottaaki gariiri Betani taw, ammaa e mo ɗon e wigeere to Marta tawimo. 31Yahuudanko’en gonduɓe e Maryaama nder wuro ngam hinnuki, nde ɓe ngi’i Maryaama ummake jawɗum wurtake, sey ɓe tokkimo, e ɓe kammoo o yahay yenaande o woya ton.
32Nde Maryaama yottii to Yeesu woni yi’imo, dicci, wi’imo, “Moodibbo, daa a ɗo’o, daa sakiraawo am maayaayi.”
33Nde Yeesu yi’i e mo woya hawti e Yahuudanko’en garduɓe e maako, sey ɓernde maako ummii naa’ seɗɗa o wannii. 34O wi’i, “Toye uwuɗonmo?”
Ɓe mbi’imo, “Moodibbo, woroy, ngi’a.”
35Sey Yeesu woyi. 36Yahuudanko’en ɓen mbi’i, “Raa no o yiɗirimo!”
37Ammaa woɓɓe mbi’i, “O wumtinii bumɗo. Too, ɗume haɗimo waɗuki goɗɗum kaɗayɗum neɗɗo o’o maayuki?”
Yeesu Umminii Li’aajaru Daga Mayde
38Yeesu fuɗɗiti wanni naa’ seɗɗa, o yahi yenaande nden. Yenaande nden boo ɗum luuro hayre, honduko mayre e maɓɓiraa kaaƴa. 39Yeesu wi’i, “Ittee kaaƴa ngan.”
Marta mawniraawo mayɗo on wi’i Yeesu, “Moodibbo, jooni e woodi lumngol kallungol, ngam o waɗii balɗe nayi daga o maayi.”
40Sey Yeesu wi’imo, “Naa’ mi wi’iima taa hoolakeyam, a yi’ay teddungal Allah?” 41Sey ɓe itti kaaƴa ngan daga dammugal yenaande nden. Sey Yeesu raari dow wi’i, “Nyaako Mo Dow, mi yettiima ngam a nanii do’aare am. 42E mi andi a nana do’aare am koo ndeye, ammaa mi wi’u non ngam ɓeydaari yimɓe gonɓe ɗo’o, ngam ɓe njaɓa an liloyiyam.” 43Gaɗa o wi’ii non, o noddi e sembe, “Li’aajaru, wurtoya!” 44Sey mayɗo on wurtoyii daga nder yenaande nden, ɓandu maako e taariraa wudere, juuɗe maako e koyɗe maako e kaɓɓiraa lefi, yeeso maako boo e taariraa lefol feere. Yeesu wi’iɓe, “Taarteemo, alonmo o dilla.”
Ɗum Haɓɓii Warki Yeesu
(Maatiyu 26.1‑5; Markus 14.1,2; Luka 22.1,2)
45Ɗuɗɓe nder Yahuudanko’en garduɓe e Maryaama gi’uɓe ko Yeesu waɗi, ɓe kooliimo. 46Ammaa woɓɓe maɓɓe njahi to Faarisanko’en mbi’iɓe ko Yeesu waɗi. 47Ngam non, mawɓe ardiiɓe diina e Faarisanko’en ɓe noddi kawtal mawɓe, ɓe mbi’i, “Ɗume ngaɗeten? Neɗɗo o’o e waɗa kuuɗe kayɗiniiɗe ɗuɗɗe. 48To en aliimo o nyamrii yeeso e waɗuki ɗu’um, koo moye hoolotomo, nden Roomanko’en ngaray teeta Wuro Ceniingo meeɗen e leydi meeɗen.”
49Ammaa go’oto maɓɓe bi’eteeɗo Kayaafa Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina e ɗum ɗon ndungu wi’iɓe, “Walaa ko anduɗon! 50On andaa ɗum ɓuranii’on neɗɗo go’oto maaya ngam koo moye dow lenyol Yahuudanko’en fuu halka.” 51Haala ka’a ka Kayaafa wi’i naa’ ɗum nyumo maako, ammaa nde kanko woni Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina e ɗum ɗon ndungu o waɗi annabaaku wiiki Yeesu maayay ngam lenyol Yahuudanko’en. 52O maayay naa’ ngam Yahuudanko’en tan, ammaa haa e yimɓe Allah cankitiiɓe nder goɗɗe leyɗe, o hawritaɓe o wartiraɓe go’o.
53Daga nden ɗon nyalnde ɓe ndarwi warki Yeesu. 54Ngam non Yeesu ali yiilaaki nder Yahuudanko’en e njayri. Ammaa o ali ɗon o yahi wonde wigeere haade kare o natti wondi gariiri bi’eteendi Ifiraayim, o jooɗii ɗon, kanko e tokkuɓemo.
55Nde Humto Sakkinki ngo Yahuudanko’en ɓadii, yimɓe ɗuɗɓe jooɗotooɓe nder ngarihoy ladde ɓe ndilli Urucaliima ngam ɓe laaɓina ko’e maɓɓe ko humto ngon. 56Ɓe ngaɗi ka ɗaɓɓutuki Yeesu. Nde ɓe kawriti nder Wuro Ceniingo, ɓe ngaɗi ka ƴamƴamtirki e ɓe mbi’a, “Ɗume ngiiɗon? O waray humto ngo’o boo?” 57Mawɓe ardiiɓe diina e Faarisanko’en ɓe njaadake ɓe mbi’ii fuu anduɗo to Yeesu woni, o andinaɓe ngam ɓe nangamo.
12Yeesu Moytanaama Nebbam To Betani
(Maatiyu 26.6‑13; Markus 14.3‑9)
1Balɗe joweego’o ko Humto Sakkinki waɗa, Yeesu wari Betani to Li’aajaru jooɗotoo, mo o ummini daga mayde. 2Ton ɗum jongani Yeesu hiraande. Marta woni geeduɗo nyamndu ndun. Li’aajaru boo o go’oto nder jooɗiiɓe e nyamnda e Yeesu. 3Maryaama hocci jolloyel nebbam uroojam ɗam ɗum waɗiri nardi gooduɗam ceede, o wayliɗam dow koyɗe Yeesu, o moytiriɗe gaasa hoore maako. Wuro ngon heewi urngol nebbam ɗam.12.3: Luk 7.37,38.4Ammaa Yahuuda Iskariyooti, go’oto nder tokkuɓemo, kokkitirayɗomo, wi’i, 5“Ngam ɗume ɗum sooraayi nebbam ɗa’am ɗum hokka ɓe ngalanaa ceede ɗen? Ceede maajam kewtay ceede ɗe ɗum yoɓata kuwoowo hitaande go’o.” 6O wi’u non naa’ ngam e mo wannidi e ɓe ngalanaa, ammaa ngam o gujjo. Kanko woni desoowo ceede maɓɓe, o boo woowi ittuki ceede ɗen e mo huutiraɗe ngam hoore maako.
7Yeesu wi’i, “Alu debbo o’o. O resuɗam ngam nyalnde nde uweteemi. 8Koo ndeye on ngondi e ɓe ngalanaa nder mooɗon, ammaa min, carel e wara ngel alaymi’on.”12.8: TA 15.11.
Ɗum Darwi Ɗum Wara Li’aajaru
9Nde Yahuudanko’en ɗuɗɓe nani habaru Yeesu e ton Betani, sey ɓe njahi, naa’ ngam Yeesu tan, ammaa ngam ɓe ngi’a Li’aajaru, mo o ummini daga mayde. 10Ngam non, mawɓe ardiiɓe diina kaɓɓi warki Li’aajaru kanum maa, 11nde ngam maako Yahuudanko’en ɗuɗɓe e ala diina maɓɓe e kooloo Yeesu.
Yeesu Natti Urucaliima Bo Laamiiɗo
(Maatiyu 21.1‑11; Markus 11.1‑11; Luka 19.28‑40)
12Nde fini, yimɓe ɗuɗɓe garɓe humto ngon nani habaru Yeesu e dow laawol warki Urucaliima. 13Ngam non ɓe kocci lice dabiinooje ɓe mburtii ngam taɓɓoyaakimo, e ɓe mbi’a e sembe, “Hosaana! O barkiɗinaaɗo on ɗon garoyɗo nder inde Joomiraawo. O barkiɗinaaɗo Laamiiɗo Israa’iila!” 14Yeesu boo heɓi mbabba mola waɗɗiinga, non no ɗum windiraa,
15“Taa’ hulu, gariiri Sihiyoona.
Raa laamiiɗo maaɗa e wara
dow mbabba mola.”12.15: Jak 9.9.
16Arande tokkuɓemo paamaayi ɗu’um, ammaa gaɗa Yeesu teddinaama, sey ɓe ciftori ɗu’um ɗum windaa dow maako ɗum boo waɗaniimoɗum.
17Gondunooɓe e maako carel ngel o noddi Li’aajaru daga nder yenaande o umminimo daga mayde, ɓe nyamri yeeso e wiiki ko waɗi. 18Yimɓe ɗuɗɓe njahi taɓɓoyoomo ngam ɓe nanii habaru o waɗii ɗu’um fii kayɗiniiɗum. 19Sey Faarisanko’en mbi’i hakkunde maɓɓe, “Ngi’ee, walaa ko mbaaweten waɗuki, ngam duuniyaaru fuu tokkiimo.”
Woɓɓe Helenanko’en Ɗaɓɓitii Yeesu
20E woodi woɓɓe Helenanko’en nder jaaɓe Urucaliima ngam mawninki Allah carel Humto Sakkinki. 21Ɓe njahi to Filibus ƴiwoyɗo Betasayda nder leydi Galiili, ɓe mbi’imo, “Moodibbo, e min ngiɗi yiiki Yeesu.”
22Filibus yahi wi’ika Andiraawus ɓe kawti ɓe njahi ɓe mbi’ika Yeesu. 23Yeesu wi’iɓe, “Carel warii ngel Ɓii Neɗɗo teddintee. 24E mi wi’a’on goonga, to naa’ gabbel alkamaari yani to leydi waati, ngel jooɗoto kangel tan. Ammaa to ngel waatii, ngel rimay gabbe ɗuɗɗe. 25Fuu giɗɗo yonki muuɗum dullayki, nden koo moye ganyuɗo yonki muuɗum nder duuniyaaru ndu’u o heɓay yonki ki re’ataa.12.25: Maat 10.39; 16.25; Mar 8.35; Luk 9.24; 17.33.26Fuu kuwanoowoyam doole tokkayam. Nden to ngonmi, ton kuwanoowoyam wonata, kanko maa. Koo moye kuwanayɗoyam, Nyaako am hokkaymo mangu.”
Yeesu Metii Dow Mayde Muuɗum
27Yeesu nyamri yeeso e wiiki, “Jooni ɓernde am wannii. Ɗume mbi’aymi? Mi wi’a, ‘Nyaako am, hisnam daga carel nge’el?’ Naa’ non, ngam kanjum waɗi ngarmi carel nge’el. 28Yaa Nyaako am, teddin inde maaɗa!”
Sey hononde ƴiwoyi daga dow wi’i, “Mi teddiniinde, mi fuɗɗitay mi teddinande.”
29Yimɓe ɗuɗɓe gonɓe ɗon nanii hononde nden. Woɓɓe mbi’i ɗum riggaango12.29: Waato falmaango., nden woɓɓe boo mbi’i, “Malaa’ikaajo metanimo.”
30Ammaa Yeesu wi’iɓe, “Hononde nde’e waroyi ngam ɓeydaari mooɗon, naa’ ngam ɓeydaari am. 31Jooni woni carel ngel ɗum waɗanta yimɓe duuniyaaru ndu’u kiita. Jooni ɗum riiway laamiiɗo duuniyaaru ndu’u. 32Ammaa min, to mi ƴeftaama dow gaafaangal, mi fooɗay koo moye to am.” 33O wi’u non ngam o holla iri mayde nde o maayata.
34Sey yimɓe hawrutuɓe ɓen nootii mbi’imo, “Attawra Almasiihu jooɗoto haa abadaa. No waɗata mbi’aa doole ɗum ƴefta Ɓii Neɗɗo dow? Ɗum moye maa nee woni o’o Ɓii Neɗɗo?”12.34: Jab 110.4; Ica 9.7; Ijik 37.25; Daan 7.14.
35Yeesu wi’iɓe, “Jayngol e wondi e mooɗon ngam carel seɗɗa. Ngaɗee ka yaadu carel ngel gooduɗon jayngol, ngam to’ nyiwre wara sudda’on. Fuu jahoowo nder nyiwre andaa to yahata. 36Nge’el carel ngel ngonduɗon e jayngol, koolee jayngol ngol, ngam ngarton ɓiɓɓe jayngol.” Nde Yeesu wi’i non, sey o dilli o suuɗi hoore maako daga maɓɓe.
Ciya Hoolaare Yimɓe
37Koo nde Yeesu waɗii ko hayɗini ɗuɗɗum yeeso maɓɓe, fuu e non ɓe koolaakimo. 38Ɗu’um waɗi ngam ɗum hebbina ko Annabi Icaaya wi’i,12.38: Ica 53.1.
“Joomiraawo, moye jaɓi ko mbiiɗen?
Moye Joomiraawo wanginani bawɗe muuɗum?”
39Kanjum waɗi ɓe koolaakimo, ngam Annabi Icaaya wi’i ɗonmaa Allah wi’i,
40“Mi wumnii gite maɓɓe
mi saatinii ɓerɗe maɓɓe,
ngam to’ ɓe ngi’a e gite maɓɓe,
ɓe paama nder ɓerɗe maɓɓe,
ɓe co’’oo to am,
mi yamɗitina ɓerɗe maɓɓe.”12.40: Ica 6.10.
41Annabi Icaaya wi’u ɗu’um ngam ndenno o yi’ii teddungal Yeesu, ɗonmaa o metii dow maako.
42Fuu e non, koo nder ardiiɓe, ɗuɗɓe koolii Yeesu. Ammaa ngam Faarisanko’en ɓe mbi’aayika e njayri ngam e ɓe kula ɗum riiwaɓe daga lenyol. 43Ngam ɓe ɓurii yiɗuki yimɓe manaɓe e dow Allah manaɓe.
44Sey Yeesu wi’i e sembe, “Fuu kooliiɗoyam, naa’ min tan o hoolii, ammaa fuu e on ɗon liloyɗoyam. 45Fuu giiɗoyam yi’i on ɗon liloyɗoyam. 46Mi warii nder duuniyaaru ndu’u bo jayngol, ngam fuu kooliiɗoyam to’ jooɗoo nder nyiwre. 47Fuu nanɗo ekkitinol am tokkaayingol, mi waɗantaamo kiita, ngam mi waraayi waɗanki duuniyaaru kiita, ammaa mi waroyi ngam hisnukindu. 48Fuu ganyuɗoyam wanyi jaɓuki ekkitinol am, e woodi gaɗanayɗomo kiita. Wolde nde metumi waɗanaymo kiita Nyalnde Jaango. 49Ngam mi metiraayi laamu am, Nyaako Mo Dow lilɗoyam wi’iyam ko mbi’aymi e no mbi’iraymiɗum. 50Ko o wi’i ɗum waɗa, e mi andi ɗum wadday yonki ki re’ataa. Ngam non, fuu ko mbiimi mi wi’uɗum non no Nyaako am wi’iyam mi wi’a.”
13Yeesu Lootii Koyɗe Tokkuɓemo
1Too, ɗum nyalnde go’o ko ɗum waɗa Humto Sakkinki. Yeesu e andi carel waɗii ngel o alata duuniyaaru ndu’u o so’’oo to Nyaako Mo Dow. Yeesu e yiɗi yimɓe muuɗum gonɓe nder duuniyaaru, jooni boo o hollayɓe mangu yidde maako.
2Yeesu e tokkuɓemo e ɓe kirtoo. Ceyɗan yaadake waɗii nyumo hokkitirki Yeesu nder ɓernde Yahuuda Iskariyooti ɓiɗɗo Siiman. 3Yeesu e andi Nyaako Mo Dow waɗii koo ɗume nder juuɗe muuɗum, kadin e mo andi daga to Allah o ƴiwoyi, to Allah kadin o so’’otoo. 4Ngam non, o ummii daga to ɓe nyaamata nyamndu, o ɓortii toggoore maako, o taadii gudel. 5Sey o nyeɗi ndiyam nder tummude, o fuɗɗi lootuki koyɗe tokkuɓemo, e mo moytiraɗe gudel ngel o taadii. 6O wari to Siiman Biiturus, Siiman Biiturus wi’imo, “Moodibbo, an lootantayam koyɗe?”
7Yeesu wi’imo, “Jooni a faamataa ko ngaɗaymi, ammaa yeeso ɗo’o a faamay.”
8Sey Biiturus wi’i, “Aa’a! Goonga a lootantaayam koyɗe.”
Yeesu wi’imo, “To mi lootanaayima koyɗe, an naa’ a tokkuɗoyam.”
9Siiman Biiturus wi’imo, “Moodibbo, taa’ lootu koyɗe am tan, hawtu fuu e juuɗe am e hoore am!”
10Sey Yeesu wi’i, “Koo moye lootiiɗo, fuu ɓandu maako wartii lamndu. Naa’ naa o fuɗɗitii o lootii hoore maako, sey ni o loota koyɗe maako. Onon boo on laaɓuɓe, ammaa naa’ on fuu mooɗon.” 11Yeesu e andi kokkitirayɗomo, kanjum waɗi o wi’i, “Naa’ on fuu ngoni laaɓuɓe.”
12Gaɗa Yeesu lootii koyɗe maɓɓe, o ɓornii toggoore maako, o so’’ii o jooɗii to o wonnoo. O wi’iɓe, “On paamii ko ngaɗanmi’on jooni? 13On noddayam moodibbo e mawɗo, e ɗum haani nde ngaɗɗon non, ngam non ngonumi. 14Jooni, nde min, mawɗo mooɗon e moodibbo mooɗon, mi lootii koyɗe mooɗon, onon maa e haani lootindiron koyɗe. 15Mi waɗanii’on ko ekkitotooɗon, ngam onon maa ngaɗanon woɓɓe non no ngaɗanmi’on.13.12‑15: Luk 22.27.16E mi wi’a’on goonga, walaa maccuɗo ɓurɗo jeyɗomo, nden walaa lilaaɗo ɓurɗo lilɗomo.13.16: Maat 10.24; Luk 6.40; Yah 15.20.17Jooni nde on andi fuu fii ɗu’um, on barkiɗinaaɓe to on ngaɗiiɗum.
18“Naa’ dow mooɗon on fuu metaymi. E mi andi ɓe cuɓumi. Ammaa aayaare nde’e doole nde heewa biinde, ‘Neɗɗo mo nyamdaymi nyamndu am wartii ganyo am.’13.18: Jab 41.9.19E mi wi’a’on ɗu’um jooni ko ɗum waɗa, ngam to ɗum waɗii koolooɗon, ‘Min Woni Mo Ngonumi.’ 20E mi wi’a’on goonga, fuu jaɓuɗo koo moye mo lilumi jaɓiiyam, kadin fuu jaɓuɗoyam jaɓii on ɗon liloyɗoyam.”13.20: Maat 10.40; Mar 9.37; Luk 9.48; 10.16.
Yeesu Metii Dow Kokkitirayɗomo
(Maatiyu 26.20‑25; Markus 14.17‑21; Luka 22.21‑23)
21Gaɗa Yeesu wi’ii non, o wanni naa’ seɗɗa, sey o wi’i e njayri, “E mi wi’a’on goonga, go’oto nder mooɗon hokkitirayyam.”
22Sey tokkuɓemo ndarndartiri, ɓe paamaayi dow moye maɓɓe o metata. 23Go’oto maɓɓe mo Yeesu yiɗi naa’ seɗɗa e jooɗii haade Yeesu. 24Siiman Biiturus sappiimo wi’i, “Ƴamu Yeesu dow moye metata.”
25Sey o ɓaddii Yeesu o wi’i, “Moodibbo, ɗum moye?”
26Yeesu nootii wi’i, “Kanko woni mo kokkaymi nge’el ŋoccitel buroodi gaɗa mi suuwiingel nder tummude.” Sey Yeesu suuwi ŋoccitel buroodi nder tummude, o hokkingel Yahuuda, ɓii Siiman Iskariyooti. 27Gaɗa Yahuuda jaɓii ŋoccitel ngel, Ceyɗan natti ɓernde maako. Yeesu wi’imo, “Yawnu ngaɗaa ko ngiɗɗaa waɗuki.” 28Fuu jooɗiiɓe ɗon walaa paamuɗo ngam ɗume Yeesu wi’imo non. 29Nde Yahuuda woni desoowo ceede maɓɓe, woɓɓe nder maɓɓe nyumi Yeesu wi’umo o yaha o sooda ko ɓe kuutinirta nder humto, koo o hokka ɓe ngalanaa goɗɗum.
30Gaɗa Yahuuda jaɓii buroodi ɗum, o wurtii ɗon e ɗon. E carel ngel ɗum jemma.
Ngiɗindiree
31Gaɗa Yahuuda alii ɗon, Yeesu wi’i, “Jooni teddungal Ɓii Neɗɗo wangay, nden laawol maako teddungal Allah wangay. 32To ɗum teddinii Allah laawol maako, nden Allah e hoore muuɗum no teddinay Ɓii Neɗɗo, o teddinaymo naa’ ko neeɓi. 33Ɓiɓɓe am, mi jooɗodoto e mooɗon carel seɗɗa tan. On ɗaɓɓitayyam, ammaa ko mbiinoomi ardiiɓe Yahuudanko’en, onon maa e mi wi’a’on non jooni, ‘To njahaymi, on mbaawataa yaaki.’13.33: Yah 7.34.34Jooni raa goɗɗum kesum ɗum ngiɗumi ngaɗon: ngiɗindiree. Non no ngiɗirmi’on, onon maa sey ngiɗindiron.13.34: Yah 15.12,17; 1Yah 3.23; 2Yah 5.35To on ngiɗindirii, non waɗay koo moye anda onon on tokkuɓeyam.”
Yeesu Wi’ii Biiturus Wi’ay Andaamo
(Maatiyu 26.31‑35; Markus 14.27‑31; Luka 22.31‑34)
36Siiman Biiturus ƴami Yeesu wi’i, “Moodibbo, toye njahataa?” Yeesu wi’imo, “To njahaymi, a waawataa tokkukiyam jooni, ammaa yeeso ɗo’o a tokkayyam.”
37Biiturus wi’imo, “Moodibbo, ko haɗata mi tokkumaa jooni? E mi siryii mi maaya ngam maaɗa.”
38Yeesu nootii, wi’i, “A siryii maaya ngam am? E mi wi’umaa goonga, ko njakardi hana, a wi’ay a andaayam nde tati.”
14Yeesu Woni Laawol Yaaki To Nyaako Mo Dow
1Yeesu wi’iɓe, “To’ on ngannu nder ɓerɗe mooɗon, koolee Allah, kooleeyam. 2Nder wuro Nyaako am Mo Dow e woodi cuuɗi ɗuɗɗi. Daa naa’ ɗum non, daa mi wi’ay’onka. Mi yahay ton mi siryanoo’on to njooɗotooɗon. 3To mi yahii, mi siryanake’on to njooɗotooɗon, mi so’’oyto, mi hocca’on mi yaara’on to am, ngam onon maa njooɗooɗon to ngonmi. 4On andi laawol jahayngol wigeere nde njahaymi.”
5Sey Tooma wi’imo, “Moodibbo, min andaa to njahataa, no min andirta laawol ngol?”
6Yeesu wi’imo, “Min woni laawol, min woni goonga, min woni yonki. Walaa jahayɗo to Nyaako Mo Dow sey to tokkiiyam.” 7O wi’iɓe, “Daa on andiyam, daa on andi Nyaako am Mo Dow maa. Daga jooni on andimo on ngi’iimo.”
8Filibus wi’imo, “Moodibbo, hollumin Nyaako Mo Dow on, non heƴiimin.”
9Yeesu nootii wi’i, “Filibus, ko neeɓi e mi wondi e mooɗon, ammaa fuu e non a andaayam? Koo moye giiɗoyam yi’ii Nyaako Mo Dow. Ngam ɗume mbi’ataa mi holla’on Nyaako Mo Dow? 10Filibus, a hoolaaki e mi nder Nyaako on, nden Nyaako on e nder am? Ko mbiimi’on naa’ boliiɗe ɗe hoore am mbiimi’on, ammaa Nyaako Mo Dow, gonɗo nder am, kanum huwata kuuɗe muuɗum. 11Njaɓee ko mbiimi nde mbiimi e mi nder Nyaako Mo Dow, kanko maa e mo nder am. To on koolaaki ko mbiimi, kooleeyam ngam kuuɗe ɗe ngaɗumi. 12E mi wi’a’on goonga, koo moye kooliiɗoyam huway kuuɗe ɗe kuwumi, haa maa o huwa kuuɗe ɓurɗe ɗe kuwumi, ngam mi yahay to Nyaako Mo Dow. 13Mi waɗay koo ɗume ɗum toriiɗon nder inde am, ngam ɗum yi’a mangu Nyaako Mo Dow barka Ɓiɗɗo on. 14To on torakeyam koo ɗume nder inde am, mi waɗayɗum.
Alkawal Garol Ruuhu Allah
15“To on ngiɗiyam, on ngaɗay ko mbiimi ngaɗon. 16Mi toroto Nyaako Mo Dow, nden o hokkay’on goɗɗum Ballayɗum, jooɗodotooɗum e mooɗon haa abadaa. 17Kanko woni Ruuhu kollayɗum goonga. Yimɓe duuniyaaru ndu’u njaɓataaɗum, ngam ɓe ngi’ataaɗum, ɓe andaaɗum. Ammaa onon on andiɗum ngam e ɗum wondi e mooɗon, nden ɗum jooɗoto nder mooɗon.
18“To mi dillii, mi alataa’on bo maraaya’en. Mi so’’oyto to mooɗon. 19Yeeso ɗo’o seɗɗa, duuniyaaru ndu’u fuɗɗitataa yi’ayam, ammaa onon on ngi’ayyam. Ngam e mi woodi yonki, onon maa on keɓay yonki. 20E nden ɗon nyalnde on anday e mi nder Nyaako am, nden onon boo on nder am, min maa e mi nder mooɗon.
21“Koo moye jogiiɗo ko mbiimi ɗum waɗa tokkiɗum, kanko woni giɗɗoyam. Fuu giɗɗoyam Nyaako am yiɗaymo, nden min maa mi yiɗaymo mi wanginanaamo hoore am.” 22Sey Yahuuda (naa’ Yahuuda Iskariyooti) ƴamimo, wi’i, “Moodibbo, ko waɗi cuɓuɗaa wanginankimin hoore maaɗa naa’ yimɓe duuniyaaru?”
23Yeesu wi’i, “Fuu giɗɗoyam tokkay ekkitinol am. Nyaako am boo yiɗaymo, nden min e Nyaako am min ngaray to maako min jooɗodoo e maako. 24Koo moye mo yiɗaayam boo tokkataa ekkitinol am. Ekkitinol ngol nanɗon, naa’ ɗum ngol am, ɗum ngol Nyaako Mo Dow liloyɗoyam.
25“Mi wi’u’on fuu ɗu’um jooni nde ngondumi e mooɗon. 26Ammaa e woodi Ballayɗum, waato Ruuhu Allah ɗum Nyaako Mo Dow liloyta nder inde am. Ɗum ekkitinay’on koo ɗume, ɗum siftoranay’on fuu ko mbiimi’on.
27“Jam woni ko aldumi’on, jam am kokkumi’on. Mi hokkii’onɗum naa’ no yimɓe duuniyaaru kokkirta. To’ on alu ɓerɗe mooɗon nganna, to’ on kulu. 28On nanii e mi wi’a, ‘Mi dillay, ammaa mi wartoyay to mooɗon.’ To on ngiɗiyam, on nanay belɗum mi yahay to Nyaako Mo Dow, ngam o ɓuriiyam mangu. 29Mi wi’u’onka jooni ko ɗum waɗa, ngam to ɗum waɗii njaɓon ko mbiimi. 30Mi neeɓataa e mi medda e mooɗon, ngam laamiiɗo duuniyaaru ndu’u e wara. O walaa bawɗe dow am. 31Ammaa doole yimɓe duuniyaaru ndu’u anda e mi yiɗi Nyaako Mo Dow, kadin e mi waɗa koo ɗume ko o wi’iyam mi waɗa. Ummee ndillen, alen wigeere nde’e.”
15Yeesu Woni Layol Inabohi Goongawol
1“Min woni layol inabohi goongawol, nden Nyaako am woni paamanayɗongol. 2O ittay koo ngale lisal am ngal rimataa, nden o mo’’inay koo ngale lisal dimoowal, ngam ngal ɓeyda rimuki. 3Wolde nde metanmi’on yaadake wartirii’on laɓɓe. 4Njooɗee on njokkootiri e am, nden min maa mi jooɗoto e mi jokkootiri e mooɗon. Lisal waawataa rima kanum tan, sey to ngal jokkootirii e layol. Non onon maa on mbaawataa ngaɗon goɗɗum ɗum Allah yiɗi sey to on njokkootirii e am.
5“Min woni layol inabohi, onon ngoni lice maagol. Koo moye jooɗiiɗo e jokkootiri e am, min maa e mi jokkootiri e maako, o wartay bo lisal dimayngal ɓikkoy ɗuɗkoy. Ngam to naa’ on kawtu e am, on mbaawataa ngaɗon goɗɗum. 6Fuu neɗɗo mo jokkotiraayi e am, e mo nandi e lisal pe’’itaangal yoori. Iri ngal ɗon lisal e ngal hoccee ngal hubinee nder hiite ngal wula. 7To on njokkootirii e am nden boliiɗe am e njokkootiri e mooɗon, toree koo ɗume ɗum ngiɗɗon, ɗum hokkay’onɗum. 8Ko teddinta Nyaako am woni ngaɗon ko o yiɗi nde ɗuɗɗum. Kanjum hollata on tokkuɓeyam. 9Non no Nyaako Mo Dow yiɗiriyam, non min maa e mi yiɗi’on. Njooɗee nder yidde am. 10To on ngaɗii ko mbiimi ɗum waɗa, on njooɗoto nder yidde am, non no ngaɗirmi ko Nyaako am Mo Dow wi’i ɗum waɗa njooɗiimi nder yidde maako.
11“Mi wi’u’on ɗu’um ngam nanon belɗum nder ɓerɗe mooɗon iri ɗum am, nden belɗum ɗum warta kewɗum. 12Ko nginmi ngaɗon woni ngiɗindiron non no ngiɗirmi’on.15.12: Yah 13.34; 15.17; 1Yah 3.23; 2Yah 5.13Walaa yidde ɓurnde nde’e, waato neɗɗo hokka yonki muuɗum ngam higooɓe muuɗum. 14Onon ngoni higooɓe am to on ngaɗii ko mbiimi ɗum waɗa. 15Mi fuɗɗitataa mi noddira’on maccuɓe, ngam maccuɗo andaa ko jeyɗomo waɗata. Ammaa mi noddii’on higooɓe, ngam mi andinii’on koo ɗume ɗum nanmi to Nyaako am. 16Naa’ onon cuɓiyam, min suɓi’on hokki’on kuugal njahon ngaɗon goɗɗum ɗum Allah yiɗi tabitayɗum. Nden Nyaako Mo Dow hokkay’on koo ɗume ɗum toriiɗonmo nder inde am. 17Ko mbiimi ngaɗon woni, ngiɗindiree.
Nganyaandi Duuniyaaru
18“To yimɓe duuniyaaru nganyii’on, andee min ɓe arti wanyuki. 19Daa duuniyaaru ndu’u jeyi’on, daa ndu yiɗay’on no ndu yiɗiri ɓe mayru. Ammaa mi suɓii’on daga nder duuniyaaru, ngam onon naa’ ɗum ɓe duuniyaaru. Kanjum waɗi yimɓe mayru nganyi’on. 20Nyumee ko mbiinoomi’on, ‘Walaa maccuɗo ɓurɗo jeyɗomo.’ To yimɓe duuniyaaru torriiyam, onon maa ɓe torray’on. To ɓe tokkii ekkitinol am, onon maa ɓe tokkay ekkitinol mooɗon.15.20: Maat 10.24; Luk 6.40; Yah 13.16.21Ammaa ɓe ngaɗanay’on fuu fii ɗu’um ngam onon ɗum ɓe am, ngam ɓe andaa on ɗon liloyɗoyam. 22Daa mi waraayi metanmiɓe, daa ɓe ngalaa hakke. Ammaa jooni ɓe ngalaa ko ɓe mbi’ata ngam hakke maɓɓe. 23Koo moye ganyuɗoyam wanyii Nyaako am maa. 24Daa mi waɗaayino kuuɗe ɗe goɗɗo meeɗaayi waɗuki nder maɓɓe, daa ɓe ngalaa hakke. Ammaa jooni ɓe ngi’ii kuuɗe kayɗiniiɗe ɗe’e, fuu e non ɓe nganyiiyam min e Nyaako am Mo Dow. 25Ɗu’um ɗum waɗu ngam ɗum hebbina ko windaa nder Attawra maɓɓe, ‘Ɓe nganyiiyam walaa daliila.’15.25: Jab 35.19; 69.4.
26“Ballayɗum waray, waato Ruuhu Allah kollayɗum goonga, ɗum liloyaymi daga to Nyaako Mo Dow. To ɗum warii, ɗum hokkay ceyda dow am. 27Onon maa doole kokkon ceyda dow am ngam on ngondi e am daga arande.
161“Mi wi’u fuu ɗu’um ngam to’ alon hoolaakiyam. 2Ɗum riiway’on daga nder lenyol. Goonga, carel e wara ngel koo moye barɗo’on nyumay Allah huwanta. 3Yimɓe ngaɗanay’on non ngam ɓe andaa Nyaako Mo Dow, ɓe andaayam. 4Ammaa mi wi’u’onka ngam to carel ngel waɗii ciftoron ko mbiimi’on. Mi wi’aayi’onka daga arande ngam e mi wondi e mooɗon.
Kuugal Ruuhu Allah
5“Jooni mi so’’oto to on ɗon liloyɗoyam, fuu e non nder mooɗon walaa ƴamuɗoyam to njahaymi. 6Jooni ɓerɗe mooɗon ngannii ngam mi wi’ii’on fuu fii ɗu’um. 7Ammaa e mi wi’a’on goonga, ngam ɓeydaari mooɗon ndillaymi. Ngam to mi dillaayi, ɗum ɗon Ballayɗum16.7: Waato Ruuhu Allah. warantaa’on. Ammaa to mi dillii, mi liloyayɗum to mooɗon. 8To ɗum waroyii, ɗum hollay yimɓe duuniyaaru ɓe paamaayi boɗɗum ko woni hakke, e aadilaaku Allah, e kiita maako. 9Ɓe paamaayi ko woni hakke, ngam ɓe koolaakiyam. 10Ɓe paamaayi ko woni aadilaaku, ngam mi so’’oto to Nyaako Mo Dow, nden on puɗɗitataa ngi’onyam. 11Ɓe paamaayi ko woni kiita Allah, ngam laamiiɗo duuniyaaru ndu’u yaadake taƴanaama kiita.
12“E mi woodi fii ɗuɗɗum ɗum ngiɗumi wiiki’on, ammaa jooni ɗum teddanay’on. 13Ammaa carel ngel Ruuhu Allah kollayɗum goonga warii, ɗum andinay’on goonga fuu. Ɗum metataa boliiɗe ɗe hoore maajum, ko ɗum nani tan ɗum metata, nden ɗum wi’ay’on ko waɗata yeeso. 14Ruuhu ɗum hoccay ko mbiimi ɗum wi’a’onka, non ɗum hollirta teddungal am. 15Fuu ko Nyaako Mo Dow woodi, min jeyiɗum. Kanjum waɗi mbiimi Ruuhu maako hoccay ko mbiimi ɗum wi’a’onka.
Nawɗum Ɓernde Wartay Belɗum Ɓernde
16“Yeeso ɗo’o seɗɗa on ngi’ataayam, nden gaɗa carel seɗɗa on ngi’ayyam.”
17Woɓɓe nder tokkuɓemo ngaɗi ka ƴamƴamtirki e ɓe mbi’a, “Ko o yiɗi wiiki nde o wi’i’en yeeso ɗo’o seɗɗa en ngi’ataamo, nden gaɗa carel seɗɗa en ngi’aymo? Kadin o wi’i ngam o yahay to Nyaako Mo Dow.” 18Ɓe mbi’i, “Ko o yiɗi wiiki nde o wi’i, ‘carel seɗɗa?’ En andaa ko o yiɗi wiiki.”
19Yeesu e andi e ɓe ngiɗi ɓe ƴamamo dow maajum, ngam non o wi’iɓe, “On medda hakkunde mooɗon dow ma’ana ko mbiimi nde mbiimi, ‘Yeeso ɗo’o on ngi’ataayam, nden gaɗa carel seɗɗa on ngi’ayyam?’ 20E mi wi’a’on goonga, on mboyay, on ngannay, ammaa yimɓe duuniyaaru mbelmbeltay. On nanay nawɗum ɓernde, ammaa nawɗum ɓernde nden wartay belɗum ɓernde. 21Carel ngel debbo danyata o nanay nawɗum, ngam carel yarki bone maako warii. Ammaa to o danyii ɓingel maako, o yejjitay torra ka o yari, ngam nanki belɗum ɓingel danyaama nder duuniyaaru. 22Non ɗum woni to mooɗon. Jooni ɗum carel ngel nanoton nawɗum ɓernde, ammaa mi fuɗɗitay mi yi’a’on, nden on mbelmbeltay. Walaa baawayɗo ittana’on belɗum ɓernde.
23“E nden ɗon nyalnde, on torataakoyam goɗɗum. E mi wi’a’on goonga, koo ɗume ɗum toriiɗon Nyaako Mo Dow nder inde am, o hokkay’onɗum. 24Haa jooni on toraaki goɗɗum nder inde am. Toree on keɓay, ngam welwelo mooɗon heewa.
Jaalorgal Dow Duuniyaaru
25“Mi huutirii misaalu mi wi’ii’on fuu ɗu’um. Ammaa carel e wara ngel mi metirantaa’on misaalu, ammaa mi metanay’on e njayri dow Nyaako Mo Dow. 26E nden ɗon nyalnde on toroto nder inde am. Mi wi’aayi’on mi torotomo ngam mooɗon. 27Ngam Nyaako Mo Dow kanko e hoore maako e mo yiɗi’on. E mo yiɗi’on ngam on ngiɗiyam, nden on koolake daga to maako ƴiwoymi. 28Mi ƴiwoyii to maako mi wari duuniyaaru, nden jooni mi alay duuniyaaru mi ƴeeŋay to maako.”
29Sey tokkuɓe Yeesu mbi’imo, “Jooni a meta e njayri a huutirtaa misaalu. 30Jooni e min andi a andi koo ɗume, naa’ naa goɗɗo ƴamiima ƴamɗe. Ɗu’um waɗii min njaɓi daga to Allah ƴiwoyɗaa.”
31Yeesu wi’iɓe, “Jooni on koolakeyam? 32Carel e wara ngel yaadake ngel wari ngel ɗum sankitata’on, koo moye so’’oo wuro muuɗum. On alayyam min tan. Ammaa naa’ ɗum min tan, ngam Nyaako Mo Dow e wondi e am. 33Mi wi’u’on ɗu’um ngam keɓon belɗum ɓernde barka sumpootirki e am. Nder duuniyaaru ndu’u on njaray torra. Ammaa to’ on ngannu, mi heɓii jaalorgal dow duuniyaaru.”
17Yeesu Waɗanii Tokkuɓemo Do’aare
1Gaɗa Yeesu yottinii wiiki boliiɗe ɗe’e, o raari dow o wi’i, “Nyaako am, carel warii. Mawnin Ɓiɗɗo maaɗa, ngam Ɓiɗɗo maaɗa teddiniima. 2Ngam a hokkiimo laamu dow yimɓe fuu, ngam o hokka fuu ɓe kokkuɗaamo yonki ki re’ataa. 3Yonki ki re’ataa woni ɓe andumaa, an tan woni Allah goongaajo, nden ɓe anda Yeesu Almasiihu mo liloyɗaa. 4Mi teddiniima nder duuniyaaru, mi yottinii kuugal ngal kokkuɗaayam. 5Nyaako am, jooni teddinam yeeso maaɗa teddungal ngal ngoodunoomi yeeso maaɗa ko duuniyaaru tagee.
6“Mi andinii habaru maaɗa to ɓen ɗon ɓe kokkuɗaayam daga nder duuniyaaru. An jeyiɓe, nden a hokkiiyamɓe, kadin e ɓe tokki wolde maaɗa. 7Jooni e ɓe andi koo ɗume ɗum kokkuɗaayam to maaɗa ɗum ƴiwoyi. 8Mi wi’iiɓe boliiɗe ɗe mbiiɗaayam, ɓe boo njaɓiiɗe. Ɓe andii ɗum goonga to maaɗa ƴiwoymi, nden ɓe koolake an liloyiyam.
9“E mi waɗanaɓe do’aare. Naa’ yimɓe duuniyaaru ngaɗanaymi do’aare, ammaa ɓen ɗon ɓe kokkuɗaayam, ngam an jeyiɓe. 10Fuu ɓe ngoodumi an jeyiɓe, nden fuu ɓe ngooduɗaa min jeyiɓe, nden mi teddinaama barka maɓɓe. 11Jooni naa’ ko neeɓi mi alay duuniyaaru mi waroya to maaɗa, ammaa kamɓe e ɓe nder duuniyaaru. Nyaako am Ceniiɗo, surirɓe bawɗe inde maaɗa, inde nde kokkuɗaayam, ngam ɓe ngarta go’o non no an e min en go’o. 12Ko ngondunoomi e maɓɓe mi suririiɓe bawɗe inde maaɗa, inde nde kokkuɗaayam. Mi reeniiɓe, walaa koo go’oto maɓɓe majjuɗo, sey ni neɗɗo kalkateeɗo ngam ko aayaare wi’i heewa.17.12: Jab 41.9; Yah 13.18.13Jooni e mi waroya to maaɗa. Mi wi’u fuu ɗu’um carel nge’el ngel ngonmi nder duuniyaaru ngam ɓe nana iri belɗum ɓernde ɗum nanaymi ɓe nana ɗum kewɗum. 14Mi wi’iiɓe wolde maaɗa. Duuniyaaru wanyiiɓe, ngam naa’ duuniyaaru jeyiɓe, non no min maa naa’ duuniyaaru jeyiyam. 15Naa’ e mi toromaa ngam ittaaɓe nder duuniyaaru, ammaa e mi toromaa ngam curaaɓe daga on ɗon Kalluɗo. 16Duuniyaaru jeyaayiɓe non no min maa duuniyaaru jeyaayiyam. 17Wartirɓe yimɓe maaɗa laawol goonga maaɗa. Wolde maaɗa woni goonga. 18Non no liliroyɗaayam nder duuniyaaru, min maa mi liliiɓe nder duuniyaaru. 19Mi hokkiima hoore am ngam maɓɓe, ngam kamɓe maa ɓe kokkumaa ko’e maɓɓe e goonga.
20“Naa’ kamɓe tan ngaɗanaymi do’aare, ammaa fuu e ɓen ɗon koolotooɓeyam laawol wa’aju maɓɓe. 21E mi waɗa do’aare ɓe fuu maɓɓe ɓe ngarta go’o. Nyaako am e mi toromaa, ɓe keɓa ɓe cumpootira e meeɗen non no cumpootirten, ngam duuniyaaru jaɓa an liloyiyam. 22Mi hokkiiɓe teddungal iri ngal kokkuɗaayam, ngam ɓe ngarta go’o, non no min e an en go’o. 23E mi sumpootira e maɓɓe nden en cumpootira ngam ɓe ngarta go’o nder koo ɗume, ngam duuniyaaru anda an liliyam, kadin a yiɗiɓe non no ngiɗirɗaayam.
24“Yaa Nyaako am Mo Dow, e mi yiɗi ɓen ɗon ɓe kokkuɗaayam ɓe ngonda e am to ngonmi, ɓe ngi’a teddungal am, teddungal ngal kokkuɗaayam ngam a yiɗiyam ko duuniyaaru tagee. 25Yaa Nyaako am aadiliijo, yimɓe duuniyaaru andaama, ammaa min e mi andumaa, nden e ɓe andi an liloyiyam. 26Mi andiniiɓe habaru maaɗa, nden mi nyamray yeeso e andinki habaru maaɗa, ngam yidde nde kollataayam jooɗoo nder ɓerɗe maɓɓe, nden min e hoore am mi sumpootira e maɓɓe.”
18Yeesu Nangaama
(Maatiyu 26.47‑56; Markus 14.43‑50; Luka 22.47‑53)
1Gaɗa Yeesu yottinii nde’e do’aare, o dillidi e tokkuɓemo ɓe kuuli Luggere Kidiron. Ɓe njahi wonde wigeere goodunde ngesa leɗɗe jaytun, ɓe natti nder leɗɗe ɗen. 2Too, Yahuuda kokkitirayɗo Yeesu e andi wigeere nden, ngam nde ɗuɗɗum Yeesu e hawra e tokkuɓemo ton. 3Sey Yahuuda yahi ngesa kan e ardii kawtal sooji’en Rooma, e woɓɓe taadiiɓe Wuro Ceniingo ɓe mawɓe ardiiɓe diina e Faarisanko’en lili. E ɓe njogii fitilaaji, e jame hiite, e ko ɗum honirta. 4Yeesu nde e andi fuu ko heɓatamo, o darii yeeso maɓɓe o ƴamiɓe, o wi’i, “Ɗum moye ɗaɓɓitoton?”
5Ɓe mbi’i, “Yeesu Najarankeejo.”
O wi’iɓe, “Ɗum min.”
Yahuuda kokkitirayɗomo boo e darodii e maɓɓe. 6Nde Yeesu wi’iɓe, “Ɗum min,” ɓe co’’orii gaɗa ɓe njani e leydi. 7Sey Yeesu fuɗɗiti ƴamiɓe wi’i, “Moye ɗaɓɓitoton?”
Ɓe mbi’i, “Yeesu Najarankeejo.”
8O wi’iɓe, “Mi yaadake mi wi’ii’on ɗum min. To ni min ɗaɓɓitoton, alee yimɓe ɓe’e ndilla.” 9O wi’u non ngam ko o wi’uno heewa, “Mi dullaayi koo go’oto nder ɓen ɗon ɓe kokkuɗaayam.”
10Siiman Biiturus e woodi kaafahi, sey soltiki fe’’i maccuɗo Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina ittanimo nowru nyaamo. Inde maccuɗo on Malkus. 11Sey Yeesu wi’i Biiturus, “Wattu kaafahi maaɗa nder holgo maaki. A nyuma mi yarataa jardugel torra ka Nyaako am hokkatayam?”18.11: Maat 26.39; Mar 14.36; Luk 22.42.
Yeesu Yaaraama Yeeso Hanaana
12Sey sooji’en Rooma e ardiiɗoɓe e taadiiɓe Wuro Ceniingo nangi Yeesu, ɓe kaɓɓimo. 13Arande ɓe njaarimo to Hanaana esiraawo Kayaafa. Kayaafa on woni Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina e ɗun ɗon ndungu. 14Kanko woni kokkuɗo ardiiɓe Yahuudanko’en caawori wiiki, ɗum ɓurii neɗɗo go’oto maaya ngam koo moye.18.14: Yah 11.49,50.
Biiturus Wi’i Andaa Yeesu
(Maatiyu 26.69,70; Markus 14.66‑68; Luka 22.55‑57)
15Siiman Biiturus e goɗɗo tokkuɗo Yeesu ɓe tokki Yeesu. Nde on ɗon tokkuɗo Yeesu go’oto on Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina e andimo, sey o yaadi e Yeesu to njayri wuro Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina on. 16Ammaa Biiturus darii yaasi to dammugal wuro ngon. Sey on ɗon tokkuɗo Yeesu mo Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina andi, o wurtii yaasi, o metani debbo paamanoowo dammugal ngal, o nattini Biiturus. 17Sey debbo paamanoowo dammugal on wi’i Biiturus, “An, naa’ a go’oto nder tokkuɓe on ɗon neɗɗo?”
Biiturus wi’i, “Koo seɗɗa, naa’ mi tokkuɗomo.”
18E carel ngel e woodi peewol, ngam non maccuɓe e taadiiɓe Wuro Ceniingo kuɓɓi hiite, e ɓe piliinge, e ɓe irfoo. Sey Biiturus kanum maa ɓaddii darii nder maɓɓe e irfoo.
Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina Ƴamii Yeesu
(Maatiyu 26.59‑66; Markus 14.55‑64; Luka 22.66‑71)
19Sey Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina ƴami Yeesu dow tokkuɓemo e dow ekkitinol maako. 20Yeesu wi’imo, “Koo ndeye e mi metana koo moye e njayri. Koo ndeye e mi ekkitina ekkitinol am nder cuuɗi do’aare e nder Wuro Ceniingo to fuu Yahuudanko’en kawrata. Mi meeɗaayi wiiki goɗɗum e suuɗe. 21Ngam ɗume ƴamataayam ƴamɗe ɗe’e? Ƴamu yimɓe nanɓe ekkitinol am. Goonga e ɓe andi ko mbiimi.”
22Nde Yeesu wi’i non, go’oto nder taadiiɓe dariiɗo haade maako hellimo to wolo, wi’i, “Non metirantaa Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina?”
23Yeesu wi’imo, “To ni mi wi’ii goɗɗum ɗum haanaa, wi’uka koo moye ɗo’o. Ammaa to ko mbiimi ɗum goonga, ngam ɗume kelluɗaayam to wolo?”
24Sey Hanaana waɗi ɗum so’’i Yeesu to Kayaafa Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina, e mo haɓɓii.
Biiturus Fuɗɗitii Wi’i Andaa Yeesu
(Maatiyu 26.71‑75; Markus 14.69‑72; Luka 22.58‑62)
25Biiturus e darii ɗon e irfoo, sey woɓɓe mbi’imo, “An maa, naa’ a go’oto nder tokkuɓe on ɗon neɗɗo?”
Ammaa Biiturus yeddi wi’i, “Naa’ mi tokkuɗomo.”
26Go’oto nder maccuɓe Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina bandiraawo neɗɗo mo Biiturus ittani nowru o wi’i Biiturus, “Naa’ mi yiidiima e maako ton nder ngesa leɗɗe jaytun?”
27Biiturus fuɗɗiti wi’i, “Naa’ ɗum min.” E mo wi’aka njakardi hani.
Yeesu Yeeso Bilaatus
(Maatiyu 27.1,2,11‑14; Markus 15.1‑5; Luka 23.1‑5)
28Sey Yahuudanko’en kocci Yeesu daga wuro Kayaafa ɓe njaarimo laamorde gomnaajo Roomankeejo. E carel ngel ɗum ilaa subaka. Ardiiɓe Yahuudanko’en nattaayi laamorde nden, ngam to’ ɓe ngarta ɓe laaɓaa, ɓe kaɗee nyaamuki nyamndu Humto Sakkinki. 29Ngam non, Bilaatus wurtii yahi to maɓɓe ƴamiɓe, wi’i, “Ɗume ngullortooɗon neɗɗo o’o?”
30Ɓe mbi’imo, “Daa naa’ o gaɗoowo ko halli, daa min ngaddaayimo to maaɗa.”
31Bilaatus wi’iɓe, “Onon e ko’e mooɗon kocceemo ngaɗanonmo kiita no dooka mooɗon wi’i.”
Ɓe mbi’imo, “Onon Roomanko’en on alataamin min taƴana goɗɗo kiita mayde.” 32Ɗu’um waɗu ngam ɗum hebbina ko Yeesu wi’uno dow iri mayde nde maayata.18.32: Yah 3.14; 12.32.
33Sey Bilaatus so’’ii nder laamorde, o noddi Yeesu, o ƴamimo o wi’i, “An woni laamiiɗo Yahuudanko’en?”
34Yeesu nootii, wi’i, “Ngo’ol ƴamol to maaɗa ngol ƴiwi, koo woɓɓe kokkumaa habaru am?”
35Bilaatus wi’i, “A nyuma mi Yahuudankeejo? Ɗum lenyol maaɗa e mawɓe ardiiɓe diina ngaddumaa to am. Ɗume ngaɗuɗaa?”
36Yeesu wi’i, “Laamu am naa’ daga ndu’u duuniyaaru ɗum ƴiwoyi. Daa laamu am daga mayru ɗum ƴiwoyi, daa tokkuɓeyam konay ngam ɓe kaɗa ɗum nangayam ɗum waɗayam nder juuɗe ardiiɓe Yahuudanko’en. Ammaa laamu am naa’ daga ndu’u duuniyaaru ɗum ƴiwoyi.”
37Sey Bilaatus ƴamimo wi’i, “Too, an, a laamiiɗo won ɗon?”
Yeesu nootii, wi’i, “A wi’ii mi laamiiɗo. Ngam ɗu’um ɗum danyiyam, nden ngam maajum ngarmi nder duuniyaaru ngam mi meta dow ko woni goonga. Koo moye giɗɗo goonga tokkay ko mbiimi.”
38Bilaatus ƴamimo wi’i, “Ɗume woni goonga?”
Yeesu Taƴanaama Kiita Mayde
(Maatiyu 27.15‑31; Markus 15.6‑20; Luka 23.13‑25)
Gaɗa Bilaatus wi’ii non fuɗɗiti wurtii yaasi to Yahuudanko’en wi’iɓe, “Mi tawraayimo goɗɗum kalluɗum. 39Ammaa ɗum ndonu mooɗon mi yoofana’on curaaɗo go’oto carel Humto Sakkinki. On ngiɗi mi yoofana’on Laamiiɗo Yahuudanko’en?”
40Ɓe nootii ɓe mbi’i e sembe, “Naa’ o’o njoofantaamin, yoofanmin Barabbas!” Barabbas on boo o go’oto nder kaɓdooɓe e laamu.
191Sey Bilaatus waɗi Yeesu fiyaa looci. 2Sooji’en mbaali giifol gi’e, ɓe taaranimongol to hoore, nden ɓe ɓornimo iri toggoore laamiiɓe. 3Ɓe ngaɗi ka yaaki yeeso maako, e ɓe mbi’a, “Allah reene, Laamiiɗo Yahuudanko’en!” Nden e ɓe piyamo to yeeso.
4Bilaatus fuɗɗiti wurtii yaasi wi’i Yahuudanko’en, “Ndaaree, mi wurtinanay’onmo ɗo’o ngam andon mi tawraayimo goɗɗum kalluɗum.” 5Nde Yeesu wurtinaa e taaranaa giifol gi’e to hoore nden e ɓornii toggoore iri nde laamiiɓe, sey Bilaatus wi’iɓe, “Raa neɗɗo on.”
6Nde mawɓe ardiiɓe diina e taadiiɓe Wuro Ceniingo ngi’imo, ɓe mbi’i e sembe, “Warumo! Warumo dow gaafaangal!”
Ammaa Bilaatus wi’iɓe, “Onon kocceemo mbaronmo. Min mi tawraayimo goɗɗum kalluɗum.”
7Sey Yahuudanko’en mbi’imo, “E min ngoodi dooka, kadin non no dooka ɗum wi’i doole o waree, ngam e mo wi’a kanko woni Ɓiɗɗo Allah.”
8Nde Bilaatus nani non, sey kulol ɓeydi nangukimo. 9Sey o so’’ii nder laamorde o ƴami Yeesu o wi’i, “Toye ƴiwoyɗaa?” Ammaa Yeesu nootaakimo. 10Bilaatus wi’imo, “A wanyu metankiyam? A andaa e mi woodi laamu mi yoofumaa, kadin e mi woodi laamu mi waɗa ɗum warumaa dow gaafaangal?”
11Yeesu nootii wi’i, “A walaa laamu dow am to naa’ Joomiraawo hokkumaa. Ngam non, neɗɗo gaɗuɗoyam nder jungo maaɗa waɗii hakke ɓurɗum halluki.” 12Nde Bilaatus nani non, o ɗaɓɓiti laawol no o yoofirta Yeesu, ammaa Yahuudanko’en ngaɗi ka wiiki e sembe, “Taa yoofii neɗɗo o’o, naa’ a higo Kaysar! Fuu noddiroowo hoore muuɗum laamiiɗo o ganyo Kaysar!”
13Nde Bilaatus nani haala ka’a, o wurtini Yeesu, o jooɗii dow jooɗorgal kiita to wigeere bi’eteende “Hayre Cehaande19.13: Njayri ndin kaaƴe cehaaɗe ndi waɗira..” Nder Ibraaniyankoore wigeere nden e noddiree Gabbaata. 14E carel ngel ɗum caka nyalawma nyalnde siryaaki Humto Sakkinki. Bilaatus wi’i Yahuudanko’en ɓen, “Raa laamiiɗo mooɗon.”
15Ɓe mbi’i Bilaatus e sembe, “Warumo! Warumo dow gaafaangal!”
Bilaatus wi’iɓe, “On ngiɗi mi wara laamiiɗo mooɗon dow gaafaangal?”
Sey mawɓe ardiiɓe diina nootii mbi’i, “Min ngalaa goɗɗo laamiiɗo sey Kaysar!”
16Sey Bilaatus waɗi Yeesu nder juuɗe maɓɓe ngam ɓe mbaramo dow gaafaangal.
Yeesu Waraama Dow Gaafaangal
(Maatiyu 27.32‑44; Markus 15.21‑32; Luka 23.26‑43)
17Sey ɓe ndillidi e Yeesu, e mo wakkii gaafaangal maako e hoore maako. Ɓe mburtii yaasi gariiri yaaki wigeere bi’eteende Wigeere Ƴiƴal Hoore. Nder Ibraaniyankoore wigeere nden e noddiree Golgoota. 18To wigeere nden ɓe piyani Yeesu kuusaaje dow gaafaangal hawti e yimɓe ɗiɗo. Ɓe ɓili go’oto e gaafaangal jungo Yeesu nyaamo, nden go’oto e gaafaangal jungo Yeesu nano, Yeesu e caka maɓɓe. 19Bilaatus windi dow allowal o waɗi ɗum takkingal hoore gaafaangal Yeesu. Ko o windi woni, “Yeesu Najarankeejo Laamiiɗo Yahuudanko’en.” 20Yahuudanko’en ɗuɗɓe njangi ko o windi, ngam wigeere to Yeesu waraa haade gariiri woni. Ko o windi o winduɗum nder Ibraaniyankoore, e Roomankoore, e Helenankoore. 21Mawɓe ardiiɓe diina mbi’i Bilaatus, “Taa’ windu ‘Laamiiɗo Yahuudanko’en,’ ammaa windu neɗɗo o’o wi’ii kanko woni laamiiɗo Yahuudanko’en.”
22Bilaatus wi’i, “Ko mbindumi jooɗake.”
23Gaɗa sooji’en ɓen piyanii Yeesu kuusaaje dow gaafaangal, sey ɓe kocci kolte maako, ɓe cendiɗe cende nayi, koo moye soojiijo jogii sendere go’o. Kadin ɓe kocci toggoore maako. Toggoore nden nyo’aaka nde sanyaande daga dow yaaki ley. 24Sooji’en ɓen mbi’i hakkunde maɓɓe, “To’ en ceekunde, en ngaɗu caaca dow mayre ngi’en moye nyaamatande.” Ɗu’um waɗu ngam ko aayaare wi’i heewa:19.24: Jab 22.18.
“Ɓe cendii kolte am hakkunde maɓɓe;
ɓe ngaadii caaca e toggoore am.”
Ɗu’um kanjum woni ko sooji’en ɓen ngaɗi.
25Dariiɓe haade gaafaangal Yeesu kamɓe ngoni maduujo maako, e sakiraawo maduujo maako debbo, e Maryaama debbo Kiloobas, e Maryaama ƴiwoyɗo Magadala. 26Nde Yeesu yi’i maduujo muuɗum e darii ɗon e tokkuɗomo mo o yiɗi naa’ seɗɗa. Sey o wi’i maduujo maako, “Raa ɓiɗɗo maaɗa.”
27Nden o wi’i on ɗon tokkuɗomo, “Raa maduujo maaɗa.” Daga carel ngel tokkuɗomo on hocci Maryaama jooɗii to wuro maako.
Mayde Yeesu
(Maatiyu 27.45‑56; Markus 15.33‑41; Luka 23.44‑49)
28Gaɗa maajum, Yeesu e andi koo ɗume yottinaama. Ngam ko aayaare wi’i heewa, o wi’i, “E mi nana ɗonka.”19.28: Jab 69.21; 22.15.
29E woodi tummude ɗon e nde heewi ndiyam inabojam lammuɗam. Sey sooji’en ɓen cuuwi soosowa nder maajam, ɓe ɗiisinga to sawru hisop, ɓe ƴeftindu yaaki honduko maako. 30Nde Yeesu yari ndiyam inabojam ɗam, o wi’i, “Ɗum yottinaama.”
Sey o turni hoore maako o yoofi yonki maako.
Yeesu Yuwiraama Labbo
31Ɗum Nyalnde Siryaaki, nden to fini ɗum Nyalnde Siwtaare. Ngam ardiiɓe Yahuudanko’en ngiɗaa ɓalli ɗin alee dow gaafaale Nyalnde Siwtaare, sey ɓe torii Bilaatus waɗa ɗum yewa koyɗe Yeesu e koyɗe yimɓe ɗiɗo ɓen, nden ɓalli ɗin njippinee. 32Ngam non sooji’en ɓen njahi to gaafaale ɗen. Ɓe ngewi koyɗe arandeejo, nden ɓe ngewi koyɗe ɗiɗaɓo on. 33Ammaa nde ɓe ngari to Yeesu ɓe ngi’i o yaadake o maayii, ɓe ngewaayi koyɗe maako. 34Ammaa go’oto nder sooji’en ɓen yuwiri Yeesu labbo to becce, ɗon e ɗon ƴiiƴam e ndiyam wurtii. 35Giiɗo ɗu’um carel ko ɗum waɗi, kanko hokkii ceyda dow maajum, ngam onon maa koolooɗon. Ceyda maako boo ɗum goonga, e mo andi goonga o meti. 36Ɗu’um waɗu ngam ko aayaare wi’i heewa, “Walaa ƴiƴal maako geweteengal.”19.36: Wur 12.46; Lim 9.12; Jab 34.20.37Kadin wonde aayaare wi’ii, “Ɓe ndaaray mo ɓe njuwi.”19.37: Jak 12.10; WY 1.7.
Yeesu Uwaama
(Maatiyu 27.57‑61; Markus 15.42‑47; Luka 23.50‑56)
38Gaɗa ɗu’um waɗii, Yusufu ƴiwoyɗo gariiri Armaatiya torii Bilaatus hokkamo ɓandu Yeesu. Yusufu on o tokkuɗo Yeesu, ammaa e suuɗe ngam e mo hula ardiiɓe Yahuudanko’en. Bilaatus jaɓi, kanko boo o yahi o waɗi ɗum jippini ɓandu Yeesu. 39Nikoodimus jahunooɗo to Yeesu jemma yaadi e Yusufu on. O yaadi e nebbam mur e alos e ɗam jillindiri, ɗam hewtay kilo 30.19.39: Yah 3.1,2.40Yimɓe ɗiɗo ɓen kocci ɓandu Yeesu ɓe taaranindu gude ɗe ceede hawti e mur e alos no Yahuudanko’en ngaɗata to ɓe uway mayɗo. 41To wigeere nde Yeesu waraa dow gaafaangal, e woodi ngesa. Nder maaka e woodi yenaande heyre wasaande nder hayre ɗum meeɗaayi waɗuki goɗɗo nder mayre. 42Too, nde ɗum Nyalnde Siryaaki nde Yahuudanko’en ciryotoo Nyalnde Siwtaare, nden ngam yenaande nden haade nde woni, ɓe uwi Yeesu nder mayre.
20Ummaaki Yeesu Daga Mayde
(Maatiyu 28.1‑8; Markus 16.1‑8; Luka 24.1‑12)
1Nyalnde Alal ilaa subaka daga nyiwre e horii Maryaama ƴiwoyɗo Magadala yahi yenaande nden tawi hayre nde ɗum maɓɓiri yenaande nden tallitaama daga dammugal yenaande nden. 2Sey o doggi o yahi to Siiman Biiturus e on ɗon tokkuɗo Yeesu mo Yeesu yiɗi naa’ seɗɗa, o wi’iɓe, “Ɓe koccii ɓandu Yeesu daga nder yenaande! Min andaa to ɓe ndesimo.”
3Sey Biiturus e on ɗon mo Yeesu ɓuri yiɗuki ɓe njahi yenaande nden. 4Ɓe fuu ɗiɗo e ɓe ndogga, ammaa on ɗon mo Yeesu ɓuri yiɗuki ɓurii Biiturus doggudu o artimo yottaaki yenaande nden. 5O turii o yurnii yenaande nden o yi’i gude ɗe ɗum taarirnoo ɓandu Yeesu, ammaa o nattaayi. 6Sey Siiman Biiturus tokkirɗomo gaɗa yottii, natti yenaande nden. O yi’i gude ɗen e ndesii ɗon, 7e lefol ngol ɗum taarani hoore Yeesu. Lefol ngol e hakkitii e gude ɗen, kangol tan e ngol taggii. 8Sey on ɗon mo Yeesu ɓuri yiɗuki artuɗo yottaaki yenaande nden, kanko maa o natti, o yi’ani gite maako, o jaɓi Yeesu ummake daga mayde. 9Haa jooni ɓe paamaayi aayaare biinde doole Yeesu ummoo daga mayde. 10Sey tokkuɓe Yeesu ɓen co’’i gure maɓɓe.
Yeesu Wanganii Maryaama Ƴiwoyɗo Magadala
(Maatiyu 28.1‑8; Markus 16.1‑8; Luka 24.1‑12)
11Maryaama e darii yaasi yenaande nden e woya. E mo nder woyuki, sey o turii o yurnii yenaande nden, 12o yi’i malaa’ika’en ɗiɗo e ɓe ɓornii kolte daneeje, e ɓe njooɗii to ɓandu Yeesu fukkinaa ndenno. Go’oto e jooɗii to hoore Yeesu wondonoo, go’oto boo e jooɗii to koyɗe maako gondonoo. 13Ɓe ƴami Maryaama on ɓe mbi’i, “Ngam ɗume mboyataa?”
O wi’iɓe, “Ɓe koccii ɓandu Moodibbo am, mi andaa to ɓe ndesimo.”
14Sey o yeeƴii o yi’i Yeesu e darii ɗon, ammaa o anditaayi ɗum Yeesu. 15Yeesu ƴamimo wi’i, “Ngam ɗume mboyataa? Moye ɗaɓɓitataa?”
Maryaama e nyuma ɗum paamanoowo ngesa kan, ngam non o wi’imo, “Moodibbo, to an hoccimo, wi’am to ndesuɗaamo mi yahay mi hoccamo.”
16Yeesu wi’imo, “Maryaama.”
Sey o waylitii o raarimo o wi’i nder Ibraaniyankoore, “Rabboni!” Ma’ana maajum woni “Moodibbo.”
17Yeesu wi’imo, “Taa’ jogayam, ngam mi ƴeeŋaayi to Nyaako am Mo Dow taw. Ammaa so’’a to bandiraaɓe am mbi’aaɓe mi ƴeeŋay to Nyaako am, Nyaako mooɗon, Allah am, Allah mooɗon.”
18Sey Maryaama ƴiwoyɗo Magadala yahi to tokkuɓe Yeesu wi’iɓe, “Mi yi’ii Yeesu!” Sey o ɗiiwitaniɓe ko o wi’imo.
Yeesu Wanganii Tokkuɓemo
(Maatiyu 28.16‑20; Markus 16.14‑18; Luka 24.36‑49)
19Ɗum nyalnde Alal. Nde naange hiiri, tokkuɓe Yeesu kawriti, ɓe maɓɓi dammugal ngam e ɓe kula ardiiɓe Yahuudanko’en. Ɗon e ɗon Yeesu wangi darii caka maɓɓe, wi’i, “E mi silminoo. Jam wonda e mooɗon.” 20Gaɗa o wi’i non, o holliɓe juuɗe maako e becce maako. Sey tokkuɓemo nani belɗum naa’ seɗɗa nde ɓe ngi’imo. 21Yeesu fuɗɗiti wi’i, “Jam wonda e mooɗon! Non no Nyaako Mo Dow liliriyam, non min maa e mi lila’on.” 22Nde o wi’i non, sey o fuufi dow maɓɓe o wi’iɓe, “Njaɓee Ruuhu Allah. 23To on njaafanake yimɓe hakke, ɓe njaafanaama, to boo on njaafanaakiɓe, ɓe njaafanaaka.”20.23: Maat 16.19; 18.18.
Yeesu e Tooma
24Go’oto nder tokkuɓe Yeesu, bi’eteeɗo Tooma (ɗonmaa e mo wi’ee Ciwtaaɗo), o wondaa e maɓɓe carel ko Yeesu wari. 25Sey tokkuɓe Yeesu horiiɓe mbi’imo, “Min ngi’ii Yeesu.”
Ammaa Tooma wi’iɓe, “Sey to mi yi’ii julooɗe juuɗe maako to o fiyanaa kuusaaje nden mi waɗa hoondu am nder julooɗe ɗen, nden mi waɗa jungo am nder yulnde becce maako to o yuwiraa labbo, to naa’ non, mi jaɓataa ko mbiiɗon.”
26Yontoore go’o gaɗa maajum, tokkuɓe Yeesu e nder wuro ngon kadin, Tooma maa e wondi e maɓɓe. Koo nde e ɓe maɓɓi dammuɗe, ɗon e ɗon Yeesu wangi darii hakkunde maɓɓe wi’i, “Jam wonda e mooɗon.” 27Sey o wi’i Tooma, “Raa juuɗe am. Waɗu hoondu maaɗa nder julooɗe ɗen. Fortu jungo maaɗa ngaɗaango nder yulnde becce am. Alu waɗuki seko, hoola.”
28Sey Tooma wi’imo, “Joomiraawo am, Allah am!”
29Yeesu wi’imo, “A hooliyam ngam a yi’iiyam? Ɓe barkiɗinaaɓe yimɓe ɓe ngi’aayiyam, fuu e non ɓe koolakeyam.”
Daliila Winduki Deftere Nde’e
30Yeesu waɗii ko hayɗinii feere‑feere ɗuɗɗum yeeso tokkuɓemo ɗum windaaka nder ɗerewol ngo’ol. 31Ammaa ɗu’um ɗum windaa ngam koolooɗon Yeesu woni Almasiihu Ɓiɗɗo Allah, nden laawol hoolaakimo keɓon yonki ki re’ataa barka inde maako.
21Yeesu Wanganii Tokkuɓemo Njoweeɗiɗo
1Gaɗa fuu fii ɗu’um Yeesu fuɗɗiti wangani tokkuɓemo to daande Mbeela Tibaariya. Raa no o wanginiri hoore maako. 2Siiman Biiturus, e Tooma bi’eteeɗo Ciwtaaɗo, e Nataaniyal ƴiwoyɗo Kaana nder leydi Galiili, e ɓiɓɓe Jabadi, e woɓɓe tokkuɓe Yeesu ɗiɗo ɓe fuu e ɓe kawriti. 3Sey Siiman Biiturus wi’i horiiɓe, “Mi yahay nangoyki liƴƴi.”21.3: Luk 5.5.
Ɓe mbi’imo, “Min njaaday e maaɗa.” Sey ɓe njahi ɓe natti komiwal, ammaa nden ɗon jemmaare walaa ko ɓe nangi. 4Naange e wurtoyoo, sey Yeesu darii daande mbeela ngan, ammaa ɓe andaa ɗum kanko. 5Sey Yeesu wi’iɓe, “Bandiraaɓe, on ngoodi liƴƴi?”
Ɓe mbi’imo, “Min ngalaa.”
6O wi’iɓe, “Ngaɗee nangirɗum liƴƴi mooɗon to nyaamo komiwal mooɗon, on nangay liƴƴi.” Nde ɓe ngaɗi non, ɓe mbaawaayi nattinki nangirɗum liƴƴi ɗum nder komiwal ngal, ngam liƴƴi ɗuɗɗi.21.6: Luk 5.6.
7Sey on ɗon tokkuɗo Yeesu mo Yeesu yiɗi naa’ seɗɗa, wi’i Biiturus, “Ɗum Joomiraawo.” Nde Biiturus nani ɗum Joomiraawo, o taadii toggoore maako ngam o ɓortakeno ngam kuugal, o diwi nder ndiyam. 8Tokkuɓe Yeesu horiiɓe ndarii nder komiwal ngal, e ɓe pooɗa nangirɗum liƴƴi ɗum e ɗum heewi liƴƴi, ngam e ɓe haade daande mbeela ngan ko waɗata jaaɓanɗe 300. 9Nde ɓe njottii to daande ndiyam, ɓe ngi’i docce hiite e liƴƴi dow maaje e buroodi. 10Yeesu wi’iɓe, “Ngaddee goɗɗi liƴƴi ɗi nanguɗon jooni.”
11Sey Siiman Biiturus nattii nder komiwal ngal, o fooɗi nangirɗum liƴƴi ɗum yaaki to njaareendi e ɗum heewi liƴƴi 153 mawɗi. Koo nde e ɗi ɗuuɗi, nangirɗum ɗum seekaayi. 12Yeesu wi’iɓe, “Ngaree, ngewon kooƴe.” Walaa goɗɗo nder tokkuɓemo gaɗɗo sembe ɓernde ƴamamo, “An a moye?” ngam e ɓe andi ɗum Joomiraawo. 13Yeesu hocci buroodi ɗum, hokkiɓeɗum, kadin o hocci liƴƴi ɗin, o hokkiɓeɗi.
14Ɗu’um kanjum woni tataɓum Yeesu e wangana tokkuɓemo gaɗa o umminaama daga mayde.
Yeesu e Biiturus
15Gaɗa ɓe njottinii nyaamuki, Yeesu ƴami Siiman Biiturus wi’i, “Siiman ɓii Yahaya, a ɓurii horiiɓe ɓe’e yiɗukiyam?”
Biiturus wi’i, “Ee, Joomiraawo, a andi e mi yiɗumaa.”
Yeesu wi’imo, “Duru baali am.” 16Yeesu fuɗɗiti ƴamimo ɗiɗaɓum wi’i, “Siiman ɓii Yahaya, a yiɗiyam?”
O wi’i, “Ee, Joomiraawo, a andi e mi yiɗumaa.”
Yeesu wi’imo, “Faaman baali am.” 17Yeesu ƴamimo tataɓum wi’i, “Siiman, ɓii Yahaya, a yiɗiyam?”
Biiturus wanni ngam Yeesu ƴamimo tataɓum, “A yiɗiyam?” Ngam non o wi’imo, “Joomiraawo, a andi koo ɗume. A andi e mi yiɗumaa.”
Yeesu wi’imo, “Duru baali am. 18E mi wi’umaa goonga, ko ngonnoɗaa suka a ɓorna hoore maaɗa njahaa to ngiɗɗaa. Ammaa taa nawyii, a fortay juuɗe maaɗa goɗɗo ɓornumaa o yaarumaa wigeere nde a yiɗaa yaaki.” 19Yeesu wi’u ɗu’um ngam holla iri mayde nde Biiturus waɗata ngam mawninki Allah. Sey Yeesu wi’imo, “Tokkam.”
Yeesu e Yahaya
20Biiturus waylitii yi’i on ɗon tokkuɗo Yeesu mo Yeesu yiɗi naa’ seɗɗa e tokkiɓe. Kanko woni on ɗon jooɗiiɗo haade Yeesu ko ɓe nyaami kirtaari, biiɗo, “Moodibbo, ɗum moye hokkitirtama?”21.20: Yah 13.25.21Nde Biiturus yi’imo, ƴami Yeesu wi’i, “Joomiraawo, ɗume heɓatamo?”
22Yeesu wi’imo, “To e mi yiɗi o jooɗodoo e yonki naa carel ngel ngartoymi, ko wannumaa? An ni, tokkam.”
23Ngam Yeesu wi’i non, sey habaru sankitii nder tokkuɓemo wiiki o’o tokkuɗo Yeesu o maayataa. Ammaa Yeesu wi’aayi o maayataa. Ko o wi’i woni, “To e mi yiɗi o jooɗodoo e yonki naa carel ngel ngartoymi, ko wannumaa?”
24O’o woni on ɗon tokkuɗo Yeesu e mo hokka ceyda dow fuu fii ɗu’um nden o windiiɗum. En andi boo ceyda maako ɗum goonga.
Re’irde
25Kadin e woodi fii ɗuɗɗum ɗum Yeesu waɗi. To ɗum windaama ɗum fuu go’o e go’o, e mi nyuma fuu duuniyaaru walaa njayri to ɗum resata defte bindeteeɗe.