Ɗerewol Ngol Ɗum Windani

Ibraaniyanko’en

Habaru dow ɗerewol ngol

Walaa tabbitinɗo moye windi ɗerewol ngo’ol. Ngol winda nder hitaande 70 A.D., waato duuɓi 70 gaɗa danyngol Yeesu. Ɗum windangol wongal kawtal tokkuɓe Yeesu nattuɓe torraaji feere‑feere. Torraaji maɓɓe e ɓeydoo. Binduɗo ɗerewol ngol sembiɗiniiɓe dow tokkuki Yeesu. O holliiɓe Yeesu Almasiihu woni Kisnoowo mo Allah liloyi. O holliiɓe fii tatum: Arande o holliiɓe wiiki Yeesu o Ɓiɗɗo Allah. Nde Yeesu woni Ɓiɗɗo Allah, o ɓurii annabo’en, e malaa’ika’en, e Annabi Muusa. Ɗiɗaɓum woni Allah wartirii Yeesu ardiiɗo diina mo haa abadaa, ɓurɗo ardiiɓe diina arande’en. Tataɓum barka Yeesu kooliiɓemo kisii daga hakke maɓɓe, ɓe boo kisii daga kulol e mayde. Hirsuki marle ki Yahuudanko’en ngaɗaynoo ngam sakkanki Allah woni misaalu no Yeesu wartiri cakkiri ngam hakke meeɗen haa abadaa.

Ko Woni Nder:

Yeesu woni banginɗo Allah (1.1‑3)

Yeesu ɓurii malaa’ika’en (1.4—2.18)

Yeesu ɓurii annabo’en (3.1—4.13)

Yeesu woni Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina ɓurɗo horiiɓe fuu (4.14—7.28)

Alkawal kesal ɓurii alkawal kiingal (8.1—9.22)

Cakkiri ndi Yeesu sakki hoore muuɗum ɓurii koo ndiye cakkiri (9.23—10.39)

Hoolaaki Allah ɓurii koo ɗume (11.1—12.29)

Welnanki Allah ɓernde (13.1‑19)

Do’aare cakitiinde (13.20‑21)

Boliiɗe cakitiiɗe (13.22‑25)

1

Allah Metirii Ɓiɗɗo Muuɗum

1Ndenno Allah metanii maama’en meeɗen nde ɗuɗɗum e ɗate ɗuɗɗe daga konduɗe annabo’en. 2Ammaa nder balɗe ɗe’e ɗe re’uki duuniyaaru o metiranii’en Ɓiɗɗo maako, mo o suɓi warta donoowo koo ɗume. Ɗonmaa barka maako Allah tagi duuniyaaru. 3E mo holla jayngol teddungal Allah, nden nder koo ɗume e mo nandi e Allah. E mo jogorii koo ɗume wolde maako goodunde bawɗe. Gaɗa o waɗii laawol yaafaaki hakke, o jooɗii ton dow to jungo nyaamo ngo Allah Joomu Mangu.

No Yeesu Ɓurdi Malaa’ika’en

4Allah hokkii Ɓiɗɗo muuɗum laamu ɓurɗum ɗum malaa’ika’en, non no inde nde Allah hokkimo nde ɓurii inɗe maɓɓe. 5Ngam Allah meeɗaayi wiiki goɗɗo malaa’ikaajo,

“An, a ɓiɗɗo am,

hande mi wartii Nyaako maaɗa.”1.5: Jab 2.7; 2Sam 7.14; 1HL 17.13.

Ɗonmaa Allah meeɗaayi meti dow goɗɗo malaa’ikaajo wi’i,

“Mi wartay Nyaako to maako,

nden o wartay ɓiɗɗo to am.”

6Ammaa nde Allah siryii lila Ɓiɗɗo muuɗum afo nder duuniyaaru, o wi’ii,

“Fuu malaa’ika’en Allah doole mawninamo.”1.6: TA 32.43.

7Dow malaa’ika’en boo, o wi’ii,

“Allah waɗii malaa’ika’en muuɗum ngarta bo hendu,

nden o waɗii maccuɓe maako ngarta bo ɗemɗe hiite.”1.7: Jab 104.4.

8Ammaa o wi’ii Ɓiɗɗo on,

“Yaa Allah, laamu maaɗa tabitay haa abadaa abadin.

Aadilaaku woni sawru ndu laamortoɗaa yimɓe maaɗa.

9A yiɗi aadilaaku, a wanyii ko wooɗaa.

Kanjum waɗi min, Allah maaɗa, cuɓumaami ngaɗumi keɓuɗaa mangu gaddayɗum nanuki belɗum ɓurɗum ɗum

ɓe ngonduɗaa.”1.8,9: Jab 45.6,7.

10Ɗonmaa o wi’ii,

“An Joomiraawo, daga arande an tagi duuniyaaru ndu’u,

e juuɗe maaɗa ngaɗirɗaa dow.

11Ɗum re’ay, ammaa an a taboto.

Ɗum fuu ɗum hiiɗay bo kolte.

12A taggayɗum bo cuddaari,

ɗum waylitayɗum no ɗum waylitirta kolte.

Ammaa an, a ɗon no ngontindirɗaa,

haa abadaa duuɓi maaɗa ngalaa keerol.”1.10‑12: Jab 102.25‑27.

13Allah meeɗaayi wi’uki goɗɗo malaa’ikaajo,

“Jooɗa to jungo nyaamo am

naa mi waɗii wanywanyɓe maaɗa ngartii

to njowataa koyɗe maaɗa.”1.13: Jab 110.1.

14Malaa’ika’en ɗum ɓeye? Ɓe ruuhuuji kuwanooji Allah ɓe o lilata ngam mballa keɓayɓe kisndam.

2

Kisndam Mawɗam

1Ngam maajum doole ngaɗen fuu hakkiilo meeɗen dow ko nanɗen, ngam to’ celen daga tokkukiɗum. 2Haala ka ɗum meti daga konduɗe malaa’ika’en2.2: Woɓɓe Yahuudanko’en mbi’ii malaa’ika’en hokki Muusa Attawra. ka tabbitinaama, nden koo moye ganyuɗo tokkaka heɓii torra no haananimo. 3To ɗum non, no waɗata ndaɗen to en ngaɗaayi hakkiilo meeɗen dow kisndam ɗa’am mawɗam? Joomiraawo artii metuki dow maajam, nden ɓen ɗon nanɓemo tabbitinaniimin wiiki ɗum goonga. 4Non maa Allah tabbitiniiɗum e alaamaaji, e kuuɗe kayɗiniiɗe feere‑feere, e hokkuki Ruuhu maako non no o yiɗiri.

Ardiiɗo Kisndam

5Duuniyaaru garayndu ndu min metata, naa’ malaa’ika’en Allah waɗi laamoondu. 6Ammaa e woodi aayaare to ɗum wi’i,

“Yaa Allah, neɗɗo ɗum ɗume haa nyumataa dow maako?

Ɓii Neɗɗo o moye haa a faamanamo?

7A lestiniimo ley malaa’ika’en ngam carel seɗɗa,

ammaa gaɗa ɗon a hokkiimo teddungal e mangu,

8a waɗii koo ɗume ley laamu maako.”

Nde Allah waɗi koo ɗume ley laamu maako, alaayi goɗɗum ɗum walaa ley laamu maako. Fuu e non, haa jooni en ngi’aayi koo ɗume fuu ley laamu maako.2.6‑8: Jab 8.4‑6.9Carel seɗɗa ɗum hokki Yeesu mangu ɗum hewtaayi ɗum malaa’ika’en. Ammaa jooni en ngi’ii o hokkaama teddungal e mangu ngam torra mayde ka o yari, ngam barka yidde Allah o maaya ngam koo moye. 10Allah tagi koo ɗume, kanko faamanta koo ɗume. O waɗii ko haani nde o wartiri Yeesu kewɗo laawol torra ka yari, ngam o wadda yimɓe ɗuɗɓe to teddungal maako. Yeesu woni maɓɓutuɗo laawol kisndam tokkinoowoɓe laawol ngol ɓe kisa.

11Lootanoowo yimɓe hakke, kanko e ɓen ɗon lootanaaɓe ɓe fuu Nyaako2.11: Kanko woni Allah. maɓɓe o go’oto. Kanjum waɗi Yeesu nanataa cemtuɗum noddirkiɓe minyiraaɓe muuɗum. 12O wi’ii Allah,

“Mi wi’ay minyiraaɓe am kuuɗe ɗe ngaɗɗaa,

mi mantete nder kawtal maɓɓe.”2.12: Jab 22.22.

13Kadin o wi’ii, “Mi hooloto Allah.” Nden kadin o wi’ii, “Rammi ɗo’o e ɓiɓɓe ɓe Allah hokkiyam.”2.13: Ica 8.17; Ica 8.18.

14Nde ɓiɓɓe ɓen ɓe gooduɓe ɓandu e ƴiiƴam, Yeesu e hoore muuɗum wartii neɗɗo bo maɓɓe. O waɗu non ngam barka mayde maako o halka on ɗon jogiiɗo bawɗe mayde, waato Ceyɗan. 15Non o yoofiri yimɓe ɓe kulol mayde haɓɓi keerol balɗe maɓɓe. 16En tabbitinii naa’ malaa’ika’en o walli, ammaa ɓiɓɓe ɓiɓɓeeji Ibraahim o walli.2.16: Ica 41.8,9.17Ngam maajum doole o wartiraa neɗɗo e koo ngole laawol, ngam o warta mawɗo mawɓe ardiiɗo diina mo goonga gooduɗo yurmeende nder kuugal Allah ngam hakke yimɓe njaafee. 18Nde kanko e hoore maako o torrake nde o foondaa, e mo waawi walluki foondeteeɓe.

3

Yeesu Ɓurii Annabi Muusa

1Ngam non, bandiraaɓe am tokkuɓe Yeesu ɓe Allah noddi, nyumee dow Yeesu, lilaaɗo, Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina mo mbi’eten yimɓe en tokka. 2O huwani Allah e goonga cuɓuɗomo, non no Muusa huwirani Allah nder yimɓe maako e goonga.3.2: Lim 12.7.3Ammaa ɗum yi’ii Yeesu ɓurii Muusa mangu naa’ seɗɗa, non no mahoowo wuro ɓuriri maadi ndin mangu. 4Ngam koo ngoye wuro goɗɗo mahingo, ammaa Allah woni mahuɗo koo ɗume. 5Muusa o maccuɗo Allah mo goonga nder kuugal walluki yimɓe Allah, o metii dow ko Allah wi’ata ɗo’o yeeso. 6Ammaa Almasiihu o ɓiɗɗo, paamanoowo yimɓe Allah e goonga. En yimɓe Allah to en njogake sembe ɓernde e ciya kulol dow ko kammiiɗen.

Siwtaare Yimɓe Allah

7Ngam non, no Ruuhu Allah wi’i,

“Hande, to on nanii hononde Allah,

8to’ on caatin ɓerɗe mooɗon no maama’en mooɗon ngaɗunoo

carel ko ɓe nganyi ko Allah wi’i

ɓe poondimo nder ladde.

9Allah wi’ii, ‘Ton maama’en mooɗon poondiyam,

koo nde duuɓi 40 e ɓe ngi’a kuuɗe am ɗe ngaɗumi.’

10Ngam non, mi monnanii yimɓe jaamanu ɗum, mi wi’i,

‘Koo ndeye e ɓe cela laawol am,

e ɓe nganya tokkukiyam.’

11Sey ɓernumi kuniimi mbiimi,

‘Ɓe nattataa to ciwtinaymiɓe!’ ”3.7‑11: Jab 95.7‑11.

12Bandiraaɓe am tokkuɓe Yeesu, paamee to’ ɓernde koo moye mooɗon halla wanya hoolaaki, alon tokkukimo. 13Ammaa cembiɗindiree ɓerɗe mooɗon koo ndeye nyalnde, kuutiree koo ngele carel bi’eteengel “Hande,” ngam to’ hakke ƴoyra goɗɗo mooɗon o warta mo ɓernde caatunde. 14To en njogake hoolaaki ki ngoodunooɗen daga arande boɗɗum haa keerol balɗe meeɗen, en ngarti gonduɓe e Almasiihu.

15No aayaare wi’i,

“Hande, to on nanii hononde Allah,

to’ on caatin ɓerɗe mooɗon no maama’en mooɗon ngaɗunoo

nde ɓe nganyi ko Allah wi’i.”3.15: Jab 95.7,8.

16Ɓeye ngonnoo nanɓe hononde Allah, ammaa fuu e non nganyi ko o wi’i? Naa’ ɗum ɓen ɗon ɓe fuu ɓe Muusa ardii wurtini leydi Masar? 17Nden ɓeye Allah waɗi duuɓi 40 e monnana? Naa’ ɗum ɓen ɗon yimɓe gaɗuɓe hakke maayi nder ladde? 18Dow ɓeye Allah hunii wiiki ɓe nattataa to ciwtintaɓe koo seɗɗa? Naa’ ɗum ɓen ɗon ganyuɓe ko o wi’i?3.16‑18: Lim 14.1‑35.19Ngam non, en ngi’ii ɓe mbaawaayi nattuki leydi ndin ngam ɓe koolaaki Allah.

4

1Nde alkawal ngal Allah waɗani’en ngal nattuki to o siwtinta’en e ɗon, en paamu, to’ goɗɗo mooɗon dulla nattuki siwtaare nden. 2Ngam en nanii Habaru Belɗum, non no ɓe naniriɗum. Ammaa ko ɓe nani ɗum nafaayiɓe, ngam carel ngel ɓe naniɗum, ɓe njaɓaayiɗum. 3Ngam enen kooliiɓe Allah enen ngoni nattooɓe siwtaare nden ɗon. Non no Allah wi’i,

“Mi monnii mi hunake mi wi’i,

‘Ɓe nattataa to ciwtinaymiɓe!’ ”4.3: Jab 95.11.

O wi’ii non koo nde o yottini siryaaki koo ɗume daga carel ko o tagata duuniyaaru. 4Ngam bannye nder Deftere Ceniinde Allah metii dow nyalnde joweeɗiɗawre wiiki, “Nyalnde joweeɗiɗawre Allah siwtii daga fuu kuugal muuɗum.”4.4: Fuɗ 2.2.5Nden ɗum fuɗɗitii ɗum metii dow maajum wiiki, “Ɓe nattataa to ciwtinaymiɓe.”4.5: Jab 95.11.6Ɓen ɗon artuɓe nanki Habaru Belɗum ɓe keɓaayi nattuki siwtaare nden ɗon ngam ɓe ngaɗaayi ko Allah wi’i. Ammaa e woodi woɓɓe ɓe ɗum alata natta. 7Allah fuɗɗitii waɗii wonde nyalnde o noddirinde, “Hande.” Gaɗa duuɓi ɗuɗɗi o metirii honduko Dawda dow maajum nder aayaare nde nanunooɗen biinde,4.7: Jab 95.7,8.

“Hande, to on nanii hononde Allah,

to’ on caatin ɓerɗe mooɗon.”

8Daa Joocuwa nattiniino yimɓe siwtaare nden, daa Allah fuɗɗitaayi meti dow wonde nyalnde siwtaare. 9Non hollii haa jooni e woodi wonde siwtaare ngam yimɓe Allah. 10Ngam koo moye nattuɗo siwtaare nde Allah waɗi alkawal, o siwtoto daga kuuɗe maako, non no Allah siwtorii daga kuuɗe muuɗum.4.10: Fuɗ 2.2.11Ngam non en ngaɗu ko mbaaweten waɗuki ngam natten siwtaare nden ɗon. To’ goɗɗo meeɗen waɗa no ɓen ton, wanya ko Allah wi’i dulla siwtaare nden.

12Wolde Allah e woodi yonki e nde huwa, nde ɓurii koo kiye kaafahi welki. E nde taƴa haa nde senda yonki e ɓernde, nde senda jokkooɗe e mborɓoondi. E nde senda suunooji e nyumooji ɓernde boɗɗi e ɗi mbooɗaa. 13Nder fuu ko tagaa, walaa ko suuɗii to Allah. Koo ɗume e njayri ɗum woni, e ɗum maɓɓitii yeeso maako. Nden doole kanko mbi’eten fuu ko ngaɗɗen.

Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina Ɓurɗo Koo Moye

14Nde en ngoodi Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina jaaɗo dow haa yeeso Allah, waato Yeesu, Ɓiɗɗo Allah, en njogo ko kooliiɗen boɗɗum. 15Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina mo ngooduɗen naa’ o goɗɗo mo waawataa yurminanki’en enen tampuɓe. Ammaa o foondaama e koo ngole laawol no ɗum foondirta’en, fuu e non o waɗaayi hakke. 16Ngam non, en ngaɗu sembe ɓernde ɓaddooɗen jooɗorgal laamu Allah Joomu Yidde, ngam keɓen yurmeende e yidde ballaynde’en e carel ngel ngiɗɗennde.

5

1Koo moye mawɗo mawɓe ardiiɓe diina cuɓaaɗo daga nder yimɓe, ɗum hokkumo kuugal ngam o huwana Allah ngam maɓɓe, o hokka Allah cakkiri e dokke ngam hakke maɓɓe. 2Nde kanko maa e hoore maako o tampuɗo e ɗate ɗuɗɗe, o waaway o waada munyal e ɓe ngalaa andal e celuɓe laawol. 3Nden nde kanko e hoore maako o tampuɗo, doole o sakkana Allah ngam hakke yimɓe e hakke maako, kanko maa.5.3: KLee 9.7.4Walaa keɓanayɗo hoore muuɗum mangu wartuki mawɗo mawɓe ardiiɓe diina, ammaa Allah noddatamo, non no noddiri Haruuna.5.4: Wur 28.1.

5Non maa Almasiihu naa’ kanum mawnini hoore muuɗum warti mawɗo mawɓe ardiiɓe diina, ammaa Allah hokkimo kuugal ngal, wi’imo,

“An a Ɓiɗɗo am.

Hande mi wartii Nyaako maaɗa.”5.5: Jab 2.7.

6No o wi’i nder wonde aayaare,

“An a ardiiɗo diina haa abadaa

bo Malkisadik.”

7Carel ko Yeesu woni nder duuniyaaru, o waɗii do’aaje e hononde cembinde e gonɗi o torake Allah baawayɗo hisnukimo daga mayde. Ɗum boo jaɓii do’aare maako ngam o waɗii ko Allah wi’i nder kulol Allah.5.7: Maat 26.36‑46; Mar 14.32‑42; Luk 22.39‑46.8Koo nde o Ɓiɗɗo Allah o ekkitake waɗuki ko Allah wi’i nder torra ka o yari. 9Nde o wartiraa kewɗo, o wartii kokkoowo fuu gaɗooɓe ko o wi’i kisndam tabitayɗam. 10Allah noddiimo o warta mawɗo mawɓe ardiiɓe diina bo Malkisadik.

Wagginki Dow Seluki Laawol Goonga

11Dow haala ka’a e min ngoodi fii ɗuɗɗum ɗum min mbi’ata, ammaa e ɗum saɗi famtineeki ngam on njaawaa faamuki. 12E haani jooni daa on ngartii moodiɓɓe, ammaa haa jooni sey to goɗɗo ekkitinii’on ekkitinol arandewol ngol Wolde Allah. E haani nyaamon nyamndu cembindu, ammaa haa jooni on musina. 13Ngam koo moye musinoowo haa jooni o ɓingel, o andaa ekkitinol aadilaaku.5.12,13: 1Kor 3.2.14Ammaa nyamndu cembindu boo, ɗum ndu mawnuɓe. Kamɓe ngoni huutirɓe hakkiilo maɓɓe koo ndeye haa e ɓe mbaawi feerootirki hakkunde ko wooɗi e ko wooɗaa.

6

1Ngam non, en nyamru yeeso dow ekkitinol ngol ɗon arandewol ngol keɓuɗen dow Almasiihu, ngam ngarten ɓe andal kewngal. To’ ɗum wi’a haa jooni en meta dow ekkitinol ngol hoolaaki Allah, e tuubuki daga kuuɗe jaarayɗe halkere, 2e ekkitinol dow baptisma, e yowanki yimɓe juuɗe ngam barkiɗinkiɓe, e ummaaki mayɓe, e no Allah taƴiranta yimɓe kiita tabotooka. 3En nyamray yeeso, to Allah jaɓii.

4Ngam ɗum waɗataako aluɓe jayngol Allah co’’ee tuuba kadin, meemuɓe dokkal maako, keɓuɓe Ruuhu maako. 5Nden ɓe meemii belɗum Wolde Allah ɓe nanii, nden ɓe meemii bawɗe gaɗeteeɗe to Yeesu wartii, ɓe nanii. 6To ɓe ngaylitanii Allah ɓaawo, ɗum waɗataako ɓe co’’ee ɓe tuuba, ngam ko ɓe ngaɗi bo ɓe puɗɗutu fiyanki Ɓiɗɗo Allah kuusaaje dow gaafaangal, e ɓe cemtinamo yeeso yimɓe.

7Leydi njarayndi ndiyam toɓoojam koo ndeye, nden e ndi wurtina fuɗe‑fuɗe nafanoojum jeyɓe leydi ndin, Allah e barkiɗinandi. 8Ammaa to ndi wurtinii gi’e e kooraaje, ndi wartii koo ko ndi nafi, naa’ ko neeɓi Allah laanayndi, re’uki mayri boo ɗum wulayndi.6.8: Fuɗ 3.17,18.

9Koo nde e min metira niini, fuu e non, onon ɓe min ngiɗi, min tabbitinii onon on dow laawol bongol, laawol kisndam. 10Allah naa’ o gaɗoowo ko haanaa. O yejjitataa kuugal ngal ngaɗɗon koo yidde nde kolluɗonmo nde mballuɗon yimɓe maako, nyamruɗon yeeso e wallukiɓe haa jooni. 11E min ngiɗi koo moye mooɗon nyamra yeeso e waɗuki niini haa yaaki re’irde, ngam keɓon fuu ko ngaɗɗon kammunde dow maajum. 12Min ngiɗaa ngarton tampuɓe, ammaa tokkee laawol donuɓe ko Allah waɗi alkawal barka hoolaare maɓɓe e munyal maɓɓe.

Alkawal Allah Tabbutungal

13Carel ko Allah waɗani Ibraahim alkawal, nde walaa ɓurɗomo mangu mo o hunortoo, o hunorake hoore maako, 14o wi’ii, “Goonga, mi barkiɗinte mi ɗuɗɗina lenyol maaɗa.”6.14: Fuɗ 22.16,17.15Non boo, gaɗa Ibraahim munyii, o heɓii ko Allah waɗanimo alkawal. 16Yimɓe e kunoroo ko ɓuriɓe mangu, nden hunayeere woni ko sendata koo ɗume nder geddi maɓɓe. 17Non maa, nde Allah waɗi alkawal ngal, sey o hunii ngam o tabbitinana donooɓengal wiiki o waylitataa nyumo maako. 18Fii ɗiɗum ɗu’um, waato alkawal ngal e hunayeere nden ɗum waylitataako haa abadaa, ngam ɗum waɗataako Allah fewa. Non e sembiɗina’en, enen dogguɓe njahi to maako, njogooɗen kammunde gonde yeeso meeɗen boɗɗum. 19Kammunde nde’e nde ngooduɗen e nde nandi e darnirɗum yonki meeɗen. Nde yamre nde tabbutunde. Kayre nattata gaɗa wudere gonde nder wuro ceniingo ton dow.6.19: KLee 16.2.20Ton Yeesu artuɗo’en natti ngam meeɗen. O wartii mawɗo mawɓe ardiiɓe diina haa abadaa bo Malkisadik.6.20: Jab 110.4.

7

Malkisadik Ardiiɗo Diina

1O’o Malkisadik, o laamiiɗo Salem, o ardiiɗo diina mo Allah Joomu Mangu. O hawrii e Ibraahim carel ko wartoyta daga konu ɗum heɓi jaalorgal dow woɓɓe laamiiɓe, o barkiɗini Ibraahim. 2Ibraahim hokkimo jakka nder fuu ko heɓi to konu. Ma’ana arandejum ɗum inde Malkisadik woni “Laamiiɗo Aadilaaku”; nden kadin kanko woni laamiiɗo Salem, waato “Laamiiɗo Jam.”7.1,2: Fuɗ 14.17‑20.3Ɗum windaayi koo e mo woodi nyaako, koo maduujo, koo lenyol. Ɗum windaayi dow nyalnde danyngol maako, koo nyalnde mayde maako. E mo nandi e Ɓiɗɗo Allah, o ardiiɗo diina haa abadaa.

4Ndaaree iri mangu ɗum o woodi, haa Ibraahim maama maama’en meeɗen hokkiimo jakka nder fuu ko heɓi to konu. 5Nden ɓen ɗon ɓiɓɓe ɓiɓɓeeji Leewi ardiiɓe diina, Attawra wi’ii ɓe njaɓa jakka nder fuu ko Israa’iilanko’en ngoodi, waato daga to bandiraaɓe maɓɓe, koo nde kamɓe maa ɓe ɓiɓɓe ɓiɓɓeeji Ibraahim.7.5: Lim 18.21.6Malkisadik naa’ daga lenyol Leewi ƴiwoyi, ammaa o jaɓii jakka to Ibraahim, o barkiɗini Ibraahim mo Allah waɗani alkawal. 7Walaa seko barkiɗinɗo ɓurii mo o barkiɗini mangu. 8Ardiiɓe diina ngoni ɓe ɗum hokkata jakka, ammaa ɓe maayooɓe. Malkisadik boo, aayaare wi’ii e mo woodi yonki. 9Ɗonmaa Leewi e lenyol muuɗum woni jaɓooɓe jakka. Ammaa ɗum waaway wiiki, Leewi e hoore muuɗum hokkii jakka laawol Ibraahim. 10Ngam carel ko Ibraahim hawri e Malkisadik, Leewi danyaaka taw, ammaa e mo nder ɓandu Ibraahim.

11En andi carel ko Allah hokki Israa’iilanko’en Attawra, o suɓii Leewiyanko’en ngarta ardiiɓe diina. Too, daa kuugal Leewiyanko’en ɓen waaway wartirki yimɓe keewuɓe, daa haala heɓuki ardiiɗo diina feere ummoyaaki. Daa moye wi’ata ɗum heɓa ardiiɗo diina bo Malkisadik, naa’ ardiiɗo diina bo Haruuna? 12Ngam to ɗum waylitii kuugal ardiiɓe diina, non maa doole ɗum waylita dooka. 13Mo ɗum metata dow muuɗum, waato Yeesu, o ƴiwoyii daga wongol lenyol. Nder lenyol ngol boo walaa meeɗuɗo huwa kuugal ardiiɗo diina. 14Ɗum tabbutuɗum o ƴiwoyii daga lenyol Yahuuda, nden Muusa metaayi dow lenyol ngo’ol nde meti dow ardiiɓe diina.

Ardiiɗo Diina Bo Malkisadik

15Kan ɗon haala ɓeydii wurtaaki e njayri nde goɗɗo ardiiɗo diina bo Malkisadik wurtoyii. 16O wartiraaka ardiiɗo diina ngam lenyol maako, ammaa o wartiraa ardiiɗo diina barka bawɗe yonki ki re’ataa. 17Ngam aayaare wi’ii, “An a ardiiɗo diina haa abadaa bo Malkisadik.”7.17: Jab 110.4.18Ɗum resii dooka kiiɗum wuttudu, ngam ɗum sembiɗaa ɗum nafataa. 19Ngam Attawra waɗataa koo ɗume warta kewɗum. Ammaa jooni ɗum hokkii’en ko ɓuri wooɗuki ɗum ngaɗeten kammunde dow maajum. Laawol maajum ɓaddotooɗen haade Allah.

20Ɗonmaa Allah hunake wiiki Yeesu wartay ardiiɗo diina haa abadaa, ammaa o meeɗaayi wiiki goɗɗo ardiiɗo diina non. 21Yeesu tan o wi’i,

“Joomiraawo yaadake hunake

nden boo o waylitataa ko o wi’i,

‘An a ardiiɗo diina haa abadaa.’ ”7.21: Jab 110.4.

22Ngam hunayeere nden, Yeesu wartii tabbitinɗo alkawal ɓurngal alkawal kiingal.

23Ardiiɓe diina ɓe ndenno ɓe ɗuɗɓe, ngam to goɗɗo maayi, sey goɗɗo nyamra yeeso e kuugal ngal. 24Ammaa kuugal Yeesu ngal ardiiɗo diina e ɗon haa abadaa ngam kanko maa e mo ɗon haa abadaa. 25Ngam non, hande e koo ndeye e mo woodi bawɗe o hisna ɓaddotooɓe Allah laawol maako. E mo waawi hisnukiɓe ngam e mo woodi yonki haa abadaa, nden e mo toroo Allah ngam maɓɓe.

26Iri o’o Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina haanani’en. O ceniiɗo, o walaa goɗɗum kalluɗum, o walaa hakke, o wurtinaama nder gaɗooɓe hakke o mawninaa dow koo ɗume ton dow. 27Kanko naa’ bo ɓen ton mawɓe mawɓe ardiiɓe diina horiiɓe. Kamɓe sey to ɓe cakkanii Allah koo ndeye nyalnde, arande ngam hakke maɓɓe, nden ngam hakke yimɓe. Ammaa Yeesu naa’ non. O sakkanii Allah nde go’o, jottinɗum koo ɗume, nde o sakkani Allah hoore maako.7.27: KLee 9.7.28Nden Attawra e suɓa yimɓe tampuɓe ngarta mawɓe mawɓe ardiiɓe diina. Ammaa hunayeere Allah warii gaɗa Attawra. Kayre suɓi Ɓiɗɗo maako gartiraaɗo kewɗo haa abadaa.

8

Yeesu Woni Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina

1Jooni fuu ko min mbi’ata kanjum woni, en ngoodi Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina. E mo jooɗii e jungo nyaamo jooɗorgal Joomu Mangu ton dow.8.1: Jab 110.1.2E mo huwa nder Wigeere Ɓurnde Senaaki, waato nder lukuru goongajum ɗum Joomiraawo tiggi ton dow, naa’ e juuɗe yimɓe.

3Koo moye mawɗo mawɓe ardiiɗo diina o suɓa ngam o hokka Allah dokke o sakkanamo marle. Non maa Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina meeɗen doole heɓa ko sakkata. 4Too, daa e mo duuniyaaru jooni, daa o wartataa ardiiɗo diina koo seɗɗa, ngam e woodi ardiiɓe diina kokkooɓe Allah dokke no Attawra wi’i. 5Ɓen ɗon ardiiɓe diina e ɓe kuwa kuugal maɓɓe to Wigeere Ɓurnde Senaaki nandunde e wonde ton dow. Ngam ko Muusa fuɗɗa tigguki Lukuru Seniiɗum. Joomiraawo wi’imo, “Tabbitin a waɗii koo ɗume non no ɗum hollirmaaɗum dow hocceere.”8.5: Wur 25.40.6Ammaa jooni Yeesu hokkaama kuugal ardiiɗo diina ɓurngal wooɗuki, non no alkawal ngal o siryii hakkunde Allah e yimɓe ngal ɓurii wooɗuki. Alkawal ngal ɗon ngal ɓurii wooɗuki ngam ngal waɗaama dow fii ɗum Allah wi’i waɗanay’en ɓurɗum ɗum ndenno. 7Daa alkawal arandewal walaa goɗɗum caɗɗum, daa naa’ sey to ɗum heɓii alkawal ɗiɗaɓal. 8Ammaa Allah yi’ii yimɓe muuɗum ngewii alkawal arandewal no aayaare wi’i,

Joomiraawo wi’ii, “Balɗe e ngara

ɗe ngaadaymi alkawal kesal e yimɓe Israa’iila e yimɓe Yahuuda.

9Alkawal ngal wartataa bo alkawal ngal ngaadumi e maama’en maɓɓe

nyalnde nde njoganiimiɓe jungo ardiimiɓe ɓe mburtii leydi Masar.

Ngam ɓe njogaaki alkawal ngal ngaadumi e maɓɓe,

ngam non mi waylitaniiɓe ɓaawo. Min Joomiraawo wi’i non.”

10O ɓeydi wiiki, “Raa alkawal ngal ngaadaymi e yimɓe Israa’iila

gaɗa balɗe ɗen.

Mi waɗay dooka am nder nyumo maɓɓe,

nden mi windaɗum nder ɓerɗe maɓɓe.

Mi wartay Allah maɓɓe,

kamɓe boo ɓe ngartay yimɓe am.

11Naa’ naa goɗɗo ekkitinii mo jooɗodii,

koo ekkitina bandiraawo muuɗum wiiki,

‘Andu Joomiraawo,’

ngam ɓe fuu ɓe andayyam,

daga pamaro maɓɓe haa mawɗo maɓɓe.

12Mi yaafantoɓe hakke maɓɓe,

nden mi fuɗɗitataa mi siftora ko halli ɗum ɓe ngaɗi.”8.8‑12: Irm 31.31‑34.

13Nde Allah noddi alkawal nga’al alkawal kesal hollii o wartirii arandewal ngal kiingal. Nden boo koo ɗume gartuɗum kiiɗum, to ɗum waɗii ka hiiɗuki, ɗum neeɓataa ɗum lallay.

9

Mawninki Allah Nder Duuniyaaru

1Alkawal arandewal e woodi dookaaji no ɗum mawninirta Allah nden e wuro ngo ɗum nyiɓi nder duuniyaaru ngam mawninkimo ɗonmaa. 2Lukuru tiggaama sendaa cuuɗi ɗiɗi. Suudu arandeeru e noddiree Wigeere Ceniinde. Nder mayru e woodi to ɗum resata fitilaaru e danki e buroodi ɗum um hokkata Allah.9.2: Wur 26.1‑30; Wur 25.31‑40; Wur 25.23‑30.3Gaɗa wudere cendunde suudu ndun e woodi wigeere bi’eteende Wigeere Ɓurnde Senaaki.9.3: Wur 26.31‑33.4Nder wigeere nden e woodi sakkirde jiinaari to ɗum wulata urde welnde, nden e woodi akwaatiya alkawal cuddiraanga jiinaari. Nden nder maaga e woodi tummugel gaɗiraangel jiinaari; nder maggel boo e woodi nyamndu bi’eteendu manna. Ɗonmaa e woodi sawru Haruuna gaɗundu pindi, e allooje ɗiɗi ɗe kaaƴe ɗe ɗum windi dookaaji Allah dow maaje.9.4: Wur 30.1‑6; Wur 25.10‑16; Wur 16.33; Lim 17.8‑10; Wur 25.16; TA 10.3‑5.5Dow akwaatiya ngan boo e woodi keruba’en gaɗiraaɓe jiinaari kollooɓe teddungal Allah. Biyeeli maɓɓe e cuddi maɓɓoode akwaatiya ngan to ɗum yaafotoo hakke. Ammaa jooni ɗum waawataa ɗum wi’a koo ɗume no wontindiri dow maajum.9.5: Wur 25.18‑22.

6Gaɗa ɗum siryake koo ɗume non, ardiiɓe diina boo e natta suudu arandeeru ndu Lukuru ngam ɓe kuwa kuugal maɓɓe.9.6: Lim 18.2‑6.7Ammaa Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina tan nattata suudu ɗiɗawru ndu lukuru ɗum, nden e mo nattandu nde go’o e hitaande. E mo nattida e ƴiiƴam marle ɗe o sakkani Allah ngam hoore maako e ngam hakke ɗum yimɓe ngaɗi andaa.9.7: KLee 16.2‑34.8Non Ruuhu Allah holliri’en wiiki laawol nattuki Wigeere Ɓurnde Senaaki maɓɓitaaka taw to ni lukuru arandejum ɗum e ɗon darii. 9Ɗu’um ɗum misaalu dow jaamanu ɗu’um. Ɗum hollii hokkuki Allah dokke e cakkiri waawataa ittuki wannaare hakke daga ɓernde mawninoowo Allah. 10Nyamki e yarki e loote‑loote feere‑feere ngam diina, ɗum dookaaji ngam ɓandu tan, ɗi ɗum waɗi naa carel alkawal kesal waɗii.

11Ammaa Almasiihu yaadake wartii Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina dow alkawal kesal ngal ngooduɗen. O natti lukuru seniiɗum ɓurɗum ɗum ndenno teddungal e senaaki. Lukuru ɗum naa’ jungo neɗɗo waɗiɗum, naa’ iri ɗum duuniyaaru. 12Almasiihu boo nattii nder Wigeere Ɓurnde Senaaki nde go’o tan. Nde o natti o sakkana Allah o nattidaayi e ƴiiƴam be’i e ga’i, ammaa o nattidii e ƴiiƴam maako. Sakkuki kin heƴii haa abadaa. Non o heɓirani’en rimɗinki ki haa abadaa. 13Ƴiiƴam be’i e ƴiiƴam ga’i e tooka wiige nge ɗum wuli, e ɗum meccanaɗum9.13: Waato yarfanooɗum (H). yimɓe ɓe diina holli ɓe laaɓaa, e ɗum itta ciya laɓki maɓɓe ɗum wartiraɓe laɓɓe nder diina.9.13: KLee 16.15,16; Lim 19.9,17‑19.14Hakko ƴiiƴam Almasiihu ɗam waɗay ko ɓuri non. Barka Ruuhu Allah gonɗum haa abadaa, o hokkii hoore maako o wartii cakkiri ndi walaa goɗɗum ko haanaa. Ƴiiƴam maako boo laaɓinay ɓerɗe meeɗen daga kuuɗe jaarayɗe mayde, ngam kuwanen Allah mo yonki.

15Ngam maajum Almasiihu woni ciryiiɗo alkawal kesal hakkunde Allah e yimɓe, ngam ɓen ɗon ɓe Allah noddi keɓa ndonu tabitayɗum ɗum o waɗi alkawal. Mayde maako rimɗinii yimɓe daga hakke ɗum ɓe ngaɗi carel ngel ɗum huutirta alkawal arandewal. 16To neɗɗo waɗii alkawal hokkuki goɗɗo ndonu, doole ɗum tabbitina mayde gaɗuɗo alkawal ngal. 17Ngam alkawal ndonu tabbitataa sey to gaɗuɗongal maayii; to e mo foofa, ngal huwataa. 18Kanjum waɗi koo alkawal arandewal ngal fuɗɗaayi huwuki sey e ƴiiƴam. 19Nde Muusa wa’ajinani yimɓe fuu ko Allah wi’i ɗum waɗa gonɗum nder Attawra, o hoccii ƴiiƴam ga’i e be’i, e ndiyam, nden o hocci haako lekki bi’eteeki hisop e leeɓe mbaala boɗeeje, o suuwiɗum nder maajam, o misiɗam dow deftere Attawra e dow fuu yimɓe. 20O wi’i, “Ɗa’am woni ƴiiƴam tabbitinɗam alkawal ngal Allah wi’i’on tokkon.”9.19,20: Wur 24.6‑8.21Non maa o misi ƴiiƴam ɗam dow Lukuru ɗum e dow fuu kuutirteeɗum nder mawninki Allah.9.21: KLee 8.15.22Goonga, Attawra wi’ii haade koo ɗume e laaɓiniree ƴiiƴam, nden to naa’ ƴiiƴam rufaa, hakke yaafataake.9.22: KLee 17.11.

Almasiihu Woni Cakkiri Ittayndi Hakke

23Fuu fii ɗum ɗon ɗum nanduɗum e gonɗum ton dow goongajum, doole ɗum laaɓiniree e iri kin ɗon sakkuki. Ammaa fuu fii gonɗum ton dow, doole ɗum laaɓiniree e sakkuki ɓurki kin ton. 24Ngam Almasiihu nattaayi nder Wigeere Ɓurnde Senaaki nde neɗɗo waɗi nandunde e wigeere nde goonga gonde dow. Ammaa dow e hoore maajum o natti, jooni ton o woni yeeso Allah ngam meeɗen. 25Almasiihu nattaayi dow ngam waɗa ka sakkuki hoore muuɗum koo ndeye no Mawɗo Mawɓe Ardiiɓe Diina nattidata e ƴiiƴam marle nder Wigeere Ɓurnde Senaaki koo ndeye hitaande. 26Daa ɗum non, daa Almasiihu yarii torra nde ɗuɗɗum daga carel ngel duuniyaaru tagaa. Ammaa raɗɗum jooni e re’irde duuniyaaru o warii nde go’o tan ngam o itta hakke barka sakkuki hoore maako. 27Non no ɗum siryanii neɗɗo maaya nde go’o, gaɗa mayde nden ɗum waɗanaymo kiita, 28non maa Almasiihu sakkaama nde go’o ngam o itta hakke yimɓe ɗuɗɓe. O wartoyay gartol ɗiɗaɓol naa’ ngam o itta hakke, ammaa ngam o hisna ɓen ɗon keɗiiɓemo.9.28: Ica 53.12.

10

1Attawra ɗum nandinirɗum fuu fii boɗɗum garayɗum yeeso ɗo’o, naa’ kanjum woni fii ɗum e hoore maajum. Ngam non sakkuki ki ɗum waɗata koo ndeye hitaande ki wartirtaa ɓen ɗon ɓaddotooɓe Allah keewuɓe. 2Daa e ki waawi wartirkiɓe keewuɓe, daa ɓe alaayi sakkanki Allah? Daa mawninooɓe Allah ɓen laaɓinaama daga hakke maɓɓe fuu, daa ɓerɗe maɓɓe ngannataaɓe mbi’aɓe ɓe ngaɗii hakke. 3Ammaa nder sakkuki ki’i e woodi ko siftoranta yimɓe hakke maɓɓe koo ndeye hitaande. 4Ngam ɗum waɗataako ƴiiƴam ga’i e ƴiiƴam be’i itta hakke.

5Kanjum waɗi carel ko Almasiihu natti duuniyaaru o wi’ii Allah:

“Naa’ sakkaneeki e hokkeeki dokke ngiɗɗaa,

ammaa a siryanakeyam ɓandu.

6Naa’ cakkiri guleteendi

e cakkiri ngam ittuki hakke welnantama ɓernde.

7Sey mbiimi, ‘Yaa Allah, rammi ɗo’o.

Mi warii ngam mi waɗa ko ngiɗɗaa,

non no ɗum windiraa nder Attawra dow am.’ ”10.5‑7: Jab 40.6‑8.

8Arande o wi’ii, “A yiɗaa sakkaneeki e hokkeeki dokke koo e fuu ko ɗum sakkata guleteeɗum, koo ko ɗum sakkata ngam ittuki hakke, a nanataa belɗum maajum.” O wi’ii ɗu’um koo nde Attawra wi’ii ɗum sakkee. 9Nden o wi’i, “Rammi ɗo’o, mi warii ngam mi waɗa ko ngiɗɗaa.” Allah ittii sakkuki arandehi ngam o wadda sakkuki ɗiɗaɓi, waato Almasiihu. 10Nde Yeesu Almasiihu waɗii ko Allah yiɗi o waɗa, en fuu en laaɓinaama daga hakke barka sakkuki hoore maako nde go’o tan ngam haa abadaa.

11Koo moye ardiiɗo diina e huwa kuugal muuɗum koo ndeye nyalnde, e mo sakka sakkuki iri go’o koo ndeye. Sakkuki kin boo ittataa hakke haa abadaa.10.11: Wur 29.38.12Ammaa Almasiihu sakkii hoore muuɗum nde go’o ngam hakke yimɓe. Ki boo heƴii haa abadaa. Gaɗa o waɗii non, o jooɗii to jungo nyaamo ngo Allah. 13Daga ngel ton carel e mo heɗoo naa Allah wartirii wanywanyɓe maako to o yowata koyɗe maako.10.12,13: Jab 110.1.14E sakkuki go’oti kin ɗon, o wartirii ɓen ɗon laaɓinaaɓe daga hakke maɓɓe keewuɓe haa abadaa.

15Ruuhu Allah maa e hokka’en ceyda dow maajum. Arande ɗum wi’ii,

16“Joomiraawo wi’ii, ‘Raa alkawal ngal ngaadaymi e maɓɓe

nder balɗe garayɗe:

mi waɗay dookaaji am nder ɓerɗe maɓɓe,

mi windaɗi nder nyumooji maɓɓe.’ ”10.16: Irm 31.33.

17Nden o ɓeydi wiiki, “Mi fuɗɗitataa mi siftora hakke maɓɓe e kuuɗe maɓɓe kalluɗe.”10.17: Irm 31.34.18Nden to ɗu’um yaafaama, walaa wokki sakkuki kadin ngam ittuki hakke.

En Njahu Haade Allah

19Ngam non, bandiraaɓe am, en ngoodi sembe ɓernde nattuki Wigeere Ɓurnde Senaaki barka ƴiiƴam Yeesu. 20O maɓɓitanii’en laawol kesol, jaarayngol kisndam nattirteengol gaɗa wudere cendunde Suudu Joomiraawo, waato nattirteengol ɓandu maako. 21En ngoodi ardiiɗo diina mawɗo paamanoowo wuro Allah. 22Ngam non en njahu haade Allah e ɓernde go’o, e hoolaare tabbutunde, e ɓerɗe meeɗen laaɓinaaɗe daga nyumo kallungo, e ɓalli lootiraaɗi ndiyam laɓɗam.10.22: KLee 8.30; Ijik 36.25.23Kammunde nde mbi’eten en ngoodi, en njogande boɗɗum, ngam on ɗon gaɗuɗo alkawal o hebbinayngal. 24En ngaɗu hakkiilo meeɗen dow no mballindirten ngam kollen yidde e waɗuki kuuɗe boɗɗe. 25To’ en alu hawrutuki no woɓɓe mboowi waɗuki. Ammaa en cembiɗindir, en ɓeydu waɗuki non nde on andi nyalnde nde Yeesu wartoyta e ɓaddoyoo.

26To en ngaɗii ka waɗuki hakke e yidde ɓernde meeɗen gaɗa en andi goonga, walaa wokki sakkuki ittayki hakke meeɗen. 27Ammaa ko horii woni keɗooɗen kiita Allah nder kulol, kiita garayka e hiite kallunge kalkaynge ɓen ɗon nganyuɓe Allah.10.27: Ica 26.11.28Koo moye gewuɗo Dooka Muusa, o waraama yurmeende walaa dow ceyda yimɓe ɗiɗo koo tato tabbitinɓe ko o waɗi.10.28: TA 17.6; 19.15.29To neɗɗo wanyii Ɓiɗɗo Allah, kadin o wartirii ƴiiƴam alkawal Allah laaɓinɗanmo daga hakke walaa ko nafi, ɗonmaa o huɗi Ruuhu Allah kollayɗum yidde, iri ɗume bone kalluɗum haani o yara? O yaray bone kalluɗum ɓurɗum ɗum gewoowo dooka yarata.10.29: Wur 24.8.30Ngam en andi on ɗon biiɗo, “Waataaki ɗum ki am, mi waatanay koo moye ko waɗi.” Ɗonmaa o wi’ii, “Joomiraawo waɗanay yimɓe muuɗum kiita.”10.30: TA 32.35; TA 32.36.31Ɗum fii kulniiɗum neɗɗo natta jungo Allah mo yonki.

32Ammaa ciftoree balɗe arandeeje ɗe ɗum famtini’on dow Almasiihu. On munyii nder yarki torra kalluka. 33Bannye e ɗum semtina’on yeeso yimɓe, e ɗum huɗa’on, bannye ɗum torra’on, nden bannye on mballa jarooɓe torra iri ka mooɗon. 34On njurminanii curaaɓe, nden nde ɗum teetani’on ko ngooduɗon, on njaɓii ko ɗum waɗani’on e welwelo. Ngam on andi on ngoodi goɗɗum ɓurɗum wooɗuki tabitayɗum haa abadaa. 35Ngam non to’ on paɗɗu sembe ɓerɗe mooɗon. Ɗum waddanay’on mbarjaari mawndi. 36E haani munyon ngam ngaɗon ko Allah yiɗi, keɓon ko o waɗi alkawal. 37Ngam aayaare wi’ii,

“Naa’ ko neeɓi,

on ɗon garayɗo waray;

o wonnataa carel.

38Neɗɗo am aadiliijo o jooɗoto laawol hoolaakiyam;

ammaa to o yaatirii gaɗa,

mi nanataa belɗum maako.”10.37,38: Hab 2.3,4.

39Ammaa enen naa’ en nder yaatirɓe gaɗa kalki. Enen en nder kooliiɓe Allah kisi.

11

Hoolaaki Allah

1Too, hoolaare woni tabbitinki heɓuki ko ngaɗɗen kammunde heɓuki, kayre tabbitinanta’en fii ɗum en ngi’ataa. 2Ngam yimɓe arande’en koolake Allah waɗi o jaɓiɓe.

3Ngam en koolii Allah waɗi paamuɗen o tagirii duuniyaaru wolde maako, ngam ko yi’etee wurtinaama daga nder ko yi’ataake.11.3: Fuɗ 1.1; Jab 33.6,9; Yah 1.3.

4Ngam Habiila e hoolii Allah waɗi sakkanimo cakkiri ɓurndi ndi Kayinu. Ngam e mo hoolii Allah waɗi Allah jaɓimo o aadiliijo nde jaɓi dokke maako. Kadimaa hoolaare nden waɗi kuugal maako haa hande e metana’en koo nde o maayi.11.4: Fuɗ 4.3‑10.

5Ngam Enok e hoolii Allah waɗi o hoccaa yaaki dow ngam to’ o maaya. Walaa giiɗomo kadin, ngam Allah hocciimo yaaki dow. Nden aayaare wi’ii, ko o hoccee yaaki dow, o welnanii Allah ɓernde.11.5: Fuɗ 5.21‑24. 6To naa’ neɗɗo hoolii Allah waawataa welnankimo ɓernde, ngam koo moye garayɗo to Allah doole jaɓa Allah e ɗon, nden e mo waatana ɗaɓɓitooɓemo.

7Ngam Nuhu e hoolii Allah waɗi o jaɓi wagginol Allah dow ko waroyta yeeso ɗum yi’aaka e carel ngel. O waɗii ko Allah wi’i o waɗi komiwal ngam o hisna wuro maako. Non o holli yimɓe duuniyaaru ngaɗii ko wooɗaa, o boo wartii aadiliijo laawol hoolaaki Allah.11.7: Fuɗ 6.13‑22.

8Ngam Ibraahim e hoolii Allah waɗi o jaɓi nde Allah wi’imo o yaha leydi ndi waɗi alkawal hokkukimo. Ibraahim ali leydi muuɗum koo nde andaa to yahata.11.8: Fuɗ 12.1‑5.9Ngam e mo hoolii Allah waɗi o jooɗii bo koɗo e leydi ndi o waɗanaa alkawal. O jooɗii nder lukuru. Non maa Iciyaaku e Yaakubu ngaɗii donuduɓe alkawal ngal e maako.11.9: Fuɗ 35.27.10Ibraahim waɗii non ngam o haaɓii o yi’a gariiri tabitayndi ndi Allah siryii, mahi.

11Ngam Ibraahim e hoolii Allah waɗi o heɓi ɓiɗɗo, koo nde o nawyi. Saaratu debbo maako boo danyataa. O heɓii ɓiɗɗo on ngam o hoolake Allah hebbinay alkawal muuɗum.11.11: Fuɗ 18.11‑14; 21.2.12Ngam non, daga o’o neɗɗo go’oto nayeejo ɓadiiɗo maaya, ɗum heɓii ɓiɓɓe ɓiɓɓeeji ɗuɗɓe bo koode dow, bo njaareendi daande maayo ndi limataako.11.12: Fuɗ 15.5; 22.17; 32.12.

13Yimɓe ɓe’e fuu maayii e koolii Allah. Ɓe keɓaayi alkawal ngal, ammaa ɓe kaynakengal ɓe nanii belɗum maagal. Ɓe mbi’ii e njayri ɓe hoɓɓe ɓe garɓe nder duuniyaaru ndu’u.11.13: Fuɗ 23.4; 1HL 29.15; Jab 39.12.14Fuu biiɓe non, ɓe kollii e ɓe ɗaɓɓita leydi ndi ko’e maɓɓe. 15Daa ɗum wi’a ɓe ngaɗii ka nyumuki dow leydi ndi ɓe aloyi, daa ɓe keɓii laawol so’’aaki. 16Ammaa ɓe ngaɗii ɓerɗe maɓɓe dow leydi ɓurndi wooɗuki, waato ndi ton dow. Ngam non, naa’ ɗum cemtiniiɗum to Allah ɗum noddamo Allah maɓɓe, ngam o siryanakeɓe gariiri.

17Ngam Ibraahim e hoolii Allah waɗi o siryii sakkanki Allah ɓiɗɗo maako Iciyaaku nde Allah foondimo. Kanko gaɗanaaɗo alkawal e mo haade sakkuki ɓiɗɗo maako bajjo11.17: Bajjo woni ɓiɗɗo danyaaɗo kanko tan. O walaa minyiraawo koo mawniraawo.,11.17: Fuɗ 22.1‑14.18koo nde Allah wi’iinomo, “Barka Iciyaaku keɓataa ɓiɓɓe ɓiɓɓeeji ɓe ngaɗanmaami alkawal.”11.18: Fuɗ 21.12.19Ibraahim tabbitinii Allah waaway umminki mayɗo. Boo ɗum waaway ɗum wi’a, ɗum hokkitii Ibraahim Iciyaaku daga mayde.

20Ngam Iciyaaku e hoolii Allah waɗi o barkiɗini Yaakubu e Isaw ngam yeeso.11.20: Fuɗ 27.27‑29,39,40.

21Ngam Yaakubu e hoolii Allah waɗi nde o ɓadii mayde, o barkiɗini ɓiɓɓe Isufu go’oto‑go’oto. O ɓaggi sawru ndu o yahirta, o mawnini Allah.11.21: Fuɗ 48.1‑20; Fuɗ 47.31.

22Ngam Isufu e hoolii Allah waɗi nde o ɓadii mayde, o meti dow wurtaaki yimɓe Israa’iila daga leydi Masar, o wi’iɓe no ɓe ngaadata e ƴi’e maako.11.22: Fuɗ 50.24,25; Wur 13.19.

23Ngam danyooɓe Muusa e koolii Allah waɗi ɓe cuuɗimo lebbi tati gaɗa o danyaama, ngam ɓe ngi’ii o ɓiɗɗo boɗɗo, ɓe kulaayi wanyuki ko laamiiɗo wi’i ɗum waɗa.11.23: Wur 2.2; Wur 1.22.

24Ngam Muusa e hoolii Allah waɗi nde o mawni o wanyi o noddiree ɓiɗɗo ɓii Fir’awna debbo.11.24: Wur 2.10‑12.25O suɓii o yarda torra e yimɓe Allah dow o nana belɗum hakke ngam carel seɗɗa. 26O yi’ii semtineeki ngam Almasiihu ɗum risku ɓurɗum jawdi leydi Masar, ngam hakkiilo maako e dow mbarjaari ndi o heɓata yeeso.

27Ngam Muusa e hoolii Allah waɗi o ali leydi Masar, o hulaayi monnere laamiiɗo leydi ndin. O wanyi o so’’o ngam o yi’ii Allah mo yi’ataake. 28Ngam e mo hoolii Allah waɗi o fuɗɗi Humto Sakkinki. O wi’i Israa’iilanko’en misana11.28: Waato yarfanoo (H). dammuɗe maɓɓe ƴiiƴam, ngam to’ Malaa’ikaajo Mayde wara fuu worɓe afo’en maɓɓe.11.28: Wur 12.21‑30.

29Ngam Israa’iilanko’en e koolii Allah waɗi ɓe mbaawi huuluki Maayo Woɗewo bo dow leydi njorndi. Ammaa nde Masaranko’en kuulay, ndiyam nyaamiɓe.11.29: Wur 14.21‑31.

30Ngam Israa’iilanko’en e koolii Allah waɗi maadi piliindi gariiri Jeriiko yani gaɗa ɓe pilakendi balɗe joweeɗiɗi.11.30: Jooc 6.12‑21.31Ngam Rahab kaaruwaajo e hoolii Allah waɗi o wardaaka e ɓen ɗon ganyuɓe ngaɗa ko Allah wi’i, ngam o jaɓɓake Israa’iilanko’en boɗɗum daarooɓe sirru leydi.11.31: Jooc 6.22‑25; Jooc 2.1‑21.

32Ɗume ɓeydaymi wiiki? Walaa carel keƴayngelyam mi meta dow Gidiyon, e Barak, e Samsin, e Jepta, e Dawda, e Samaa’ila, e annabo’en,11.32: Hiit 6.11—8.32; Hiit 4.6—5.31; Hiit 13.2—16.31; Hiit 11.1—12.7; 1Sam 16.1—1Laam 2.11; 1Sam 1.1—25.1.33ngam e ɓe koolii Allah waɗi ɓe koni leyɗe ɗuɗɗe ɓe nyaamiɗe. Ɓe laamorake aadilaaku, ɓe keɓi ko Allah waɗi alkawal. Ɓe maɓɓii konduɗe cembiɗɗi.11.33: Daan 6.1‑27.34Ɓe nyifii hiite kallunge, ɓe ndaɗii wardeeki e kaafaaje. Ɓe tampuɓe, ammaa ɓe ngartii cembiɗɓe. Ɓe ngartii wawɓe konu, ɓe ndiiwii sooji’en goɗɗe leyɗe.11.34: Daan 3.1‑30.35Ngam woɓɓe rewɓe maayanaaɓe e koolii Allah waɗi mayɓe ɓen umminaa daga mayde.

Woɓɓe yimɓe boo ɓe torraa haa ɓe maayi, ɓe nganyii ɗum yoofaɓe ngam ɓe keɓa ɓe umminee daga mayde nder jonde ɓurnde wooɗuki.11.35: 1Laam 17.17‑24; 2Laam 4.25‑37. 36Woɓɓe njukkitaama piyaama, haa ɓe kaɓɓiraa ɓoggi njamndi ɓe maɓɓaa nder suudu cural.11.36: 1Laam 22.26,27; 2HL 18.25,26; Irm 20.2; 37.15; 38.6.37Woɓɓe mbariraa kaaƴe, woɓɓe taƴaa cendaa ɗiɗi, woɓɓe mbariraa kaafaaje. Woɓɓe e ngiiloo e ɓornii lare baali e ɗe be’i, koo ko ɓe ngoodi, ɓe torraama, ɓe ngaɗanaama ko halli.11.37: 2HL 24.21.38E ɓe ngiiloo nder ladde e nder kocceeje, e ɓe njooɗoo nder luurooji kaaƴe e nder gayɗe. Duuniyaaru hewtaayi ɓe njooɗoo nder mayru.

39Fuu yimɓe ɓe’e ɓe mantaama ngam ɓe koolake Allah, ammaa fuu e non walaa goɗɗo nder maɓɓe keɓuɗo ko Allah waɗi alkawal. 40Allah siryake goɗɗum ɓurɗum wooɗuki ngam meeɗen, ngam to naa’ hawti e meeɗen, ɓe ngartirtaake keewuɓe.

12

Allah Nyaako Meeɗen Mo Dow

1Ngam maajum, nde e woodi yimɓe ɗuɗɓe kolluɓe no ɓe koolorii Allah, en cendir e koo ɗume kaɗayɗum’en waɗuki ko haani ngaɗen e hakke kaɓɓuɗum’en. En ngaɗu ko mbaaweten waɗuki njottinen ko Allah wi’i ngaɗen. 2En ngaɗu hakkiilo meeɗen dow Yeesu, maɓɓitanɗo’en laawol hoolaaki Allah ballayɗo’en hoolaare meeɗen warta kewnde. Ngam welwelo ngo o heɓata yeeso, o munyii nder torra nde o waraa dow gaafaangal, o wannaayi e cemtuɗum wareeki dow gaafaangal, nden jooni e mo ton jooɗii to nyaamo jooɗorgal laamu Allah.

3Nyumee dow no o munyiri nde gaɗooɓe hakke nganyimo. Non wallay’on to’ ngewron itton kammunde. 4On kaɓda e hakke, ammaa on njottaaki to hewti ɗum wara’on. 5On ngejjitii boliiɗe cembiɗinayɗe’on ɗe Allah metani’on kolluɗe on ɓiɓɓe maako? O wi’ii,

“Ɓiɗɗo am, to Joomiraawo eltiima, taa’ wartirɗum meere.

To o haɓaniima boo, taa’ yewru.

6Ngam mo Joomiraawo yiɗi, kanko o eltata,

nden e mo haɓana koo moye mo o jaɓi o ɓiɗɗo maako.”12.5,6: Ayu 5.17; Wag 3.11,12.

7Munyee nder torra ka njaroton ngam ɗum eltuki’on. Non hollii Allah e jogii’on bo ɓiɓɓe maako. Moye ɓiɗɗo woni mo nyaako muuɗum eltataa? 8Koo moye ɓiɗɗo ɗum eltaymo. To boo on eltaaka, non hollii naa’ on ɓiɓɓe, on jaalu’en.12.8: Waato shegu (H).9Kadimaa en ngoodi danyooɓe eltayɓe’en nden en kokkaɓe mangu. En ɓuray non jaɓuki eltuki ki Nyaako meeɗen Mo Dow waɗani’en, nden keɓen yonki ki re’ataa! 10Danyooɓe meeɗen e elta’en ngarten no ɓe ngiɗi ngam carel seɗɗa. Ammaa Allah e elta’en ngam ɓeydaari meeɗen, ngam ngarten ceniiɓe bo maako. 11Carel ngel ɗum eltata neɗɗo, ɗum welaa, sey nawɗum. Ammaa gaɗa ɗon, ɗum wadday aadilaaku e jam nder jonde eltaaɗo’on.

Ekkitinki E Wagginki

12Ngam maajum cembiɗinee juuɗe mooɗon tampuɗe, e koppi mooɗon taggiiɗi.12.12: Ica 35.3.13Mo’’inanee koyɗe mooɗon ɗate portiiɗe, ngam to’ koyɗe mooɗon taggiiɗe ngarta naa’ ko nafi, ammaa ɗe koya.12.13: Wag 4.26.

14Ngaɗee ko mbaawoton waɗuki njooɗodooɗon jam e koo moye ngarton ceniiɓe, ngam to naa’ e jonde ceniinde walaa gi’ayɗo Joomiraawo. 15Paamanee ko’e mooɗon to’ ndullon heɓuki barka Allah, ngam to’ wongol ɗaɗol kaaɗungol mawna fooɗa caɗɗum wonna yimɓe ɗuɗɓe.12.15: TA 29.18.16To’ goɗɗo warta gaɗoowo njeenu koo mo walaa kulol Allah bo Isaw cooruɗo mangu muuɗum ɗum afo ngam heɓa nyaama nde go’o tan.12.16: Fuɗ 25.29‑34.17On andi gaɗa ɗon, nde o ɗaɓɓiti nyaako maako barkiɗinamo, ɗum wanyiimo. O heɓaayi wayluki ko o waɗunoo, koo nde o ɗaɓɓitii haa e gonɗi.12.17: Fuɗ 27.30‑40.

18On ngaraayi to wigeere bo Hocceere Sinay nde ɗum waawata meemuki goodunde hiite nyaamooye, e nduula ɓalewa, e hendu cembindu, 19e iido duudaandu, e hononde. Nde Israa’iilanko’en nani hononde nden, ɓe torii to’ ɗum fuɗɗita ɗum metanaɓe,12.18,19: Wur 19.16‑22; 20.18‑21; TA 4.11,12; 5.22‑27.20ngam ɓe ngannii dow ko hononde nden wi’iɓe, “Koo mardi meemi hocceere nden, doole ndi wardee e kaaƴe.”12.20: Wur 19.12,13.21Muusa hulii e ko yi’i haa wi’i, “E mi hula haa e mi diwna.”12.21: TA 9.19.

22Ammaa on ngarii Hocceere Sihiyoona, gariiri Allah mo yonki, waato Urucaliima ndi dow, e to malaa’ika’en ɓe limataako hawrutuɓe nder welwelo. 23On ngarii to kawtal afo’en Allah, ɓe ɗum windi inɗe maɓɓe nder wuro maako ton dow. On ngarii to Allah, gaɗanoowo fuu yimɓe kiita, to yonkiiji aadili’en gartiraaɓe keewuɓe. 24On ngarii to Yeesu, ciryiiɗo alkawal kesal hakkunde yimɓe e Allah. On ngarii to ƴiiƴam misaaɗam metuɗam wolde ɓurnde wooɗuki dow ko ƴiiƴam Habiila wi’i.12.24: Fuɗ 4.10.

25Paamee, to’ nganyon on ɗon metuɗo. Yimɓe ganyuɓe nana ko wagginɗoɓe nder duuniyaaru wi’iɓe ɓe ndaɗaayi. Too, no waɗata enen ndaɗen, to en nganyii on ɗon bagginɗo’en daga dow?12.25: Wur 20.22.26E ngel ton carel hononde maako dimbii duuniyaaru, ammaa jooni o waɗii alkawal, o wi’ii, “Mi dimbay duuniyaaru nde go’o kadin. Naa’ duuniyaaru tan ndimbaymi, ammaa fuu e dow.”12.26: Hag 2.6.27Ɗe’e boliiɗe, “nde go’o kadin” hollii fuu ko tagaa ɗum dimbeteeɗum ɗum ittee, ngam ko dimbataako jooɗoo.

28Ngam maajum en ngettu Allah ngam en keɓii laamu ɗum dimbataako. En mawnin Allah nder kulol, mawninki ki o jaɓata. 29Ngam Allah meeɗen o hiite kalkooye.12.29: TA 4.24.

13

No Ɗum Welniranta Allah Ɓernde

1Ngaɗee ka yiɗindirki bo bandiraaɓe. 2To’ on ngejjutu jaɓɓaaki hoɓɓe. E woodi gaɗuɓe non njaɓɓii malaa’ika’en andaa.13.2: Fuɗ 18.1‑8; 19.1‑3. 3Nyumee dow curaaɓe nder suudu cural bo on curida e maɓɓe. Nyumee dow torreteeɓe, bo on torridee e maɓɓe.

4Koo moye mawnina teegal, nden to’ goɗɗo walda e goɗɗo mo walaa teegal hakkunde maɓɓe. Balduɗo e goɗɗo mo walaa teegal hakkunde maɓɓe, Allah waɗanayɓe kiita.

5Cendee ko’e mooɗon e yidde ceede. Munyee dow ko ngooduɗon, ngam Allah wi’ii, “Haa abadaa mi alataama, haa abadaa mi sendirtaa e maaɗa.”13.5: TA 31.6,8; Jooc 1.5.6Ngam non e ɓernde go’o en mbi’ay,

“Joomiraawo woni ballayɗoyam,

mi hulataa.

Ɗume neɗɗo waawata waɗankiyam?”13.6: Jab 118.6.

7Nyumee dow ardiiɓe’on, wa’ajinanɓe’on Wolde Allah. Nyumee dow no ɓe njooɗorii, ekkitee no ɓe koolorii Allah. 8Yeesu Almasiihu e ɗon no wontindiri keenya e hande e haa abadaa. 9To’ on njaɓu ekkitinol ngol tokkaayi laawol goonga majjina’on. E ɗum wooɗi yidde Allah sembiɗina ɓerɗe meeɗen, naa’ tokkuki dookaaji dow nyamndu. Iri ɗin ɗon dookaaji nafantaa tokkooɓeɗi.

10Ardiiɓe diina kuwooɓe nder Lukuru Joomiraawo ɓe keɓataa nyaamuki ko ɗum sakki dow sakkirde meeɗen. 11Mawɗo mawɓe ardiiɓe diina e nattida e ƴiiƴam marle nder Wigeere Ɓurnde Senaaki o sakkanaɗam Allah ngam hakke, ammaa ɓalli marle ɗen e ngulee gaɗa hoɗorde.13.11: KLee 16.27.12Kanjum waɗi Yeesu maa maayi gaɗa gariiri, ngam o laaɓina yimɓe daga hakke maɓɓe barka ƴiiƴam maako. 13Ngam non en njahu to maako gaɗa gariiri njaren semteende nde o yari. 14Ngam en ngalaa gariiri tabotoondi nder duuniyaaru ndu’u, ammaa en keɗii en kammii gariiri garayndi. 15Ngam maajum, barka Yeesu en mantu Allah koo ngele carel. Mantuki kin woni ko cakkantenmo, enen bi’ooɓe Yeesu woni Joomiraawo. 16To’ on ngejjutu waɗuki ko wooɗi e senduduki ko ngooduɗon e woɓɓe, ngam ɗu’um kanjum woni cakkiri belnanoori Allah ɓernde.

17Tokkee ardiiɓe’on ngaɗon ko ɓe mbi’i’on. E ɓe paamana yonkiiji mooɗon: Allah boo ƴamayɓe dow no ɓe paamirani’on. Tokkee ko ɓe mbi’i ngam ɓe ngaɗa kuugal ngal nder belɗum ɓernde naa’ nder teddoral. To ɗum wartii teddoral, non wartay walaa ko nafanta’on.

18Ngaɗee ka waɗankimin do’aare. Min tabbitinii ɓerɗe amin ɗe laɓɗe, e min ngiɗi waɗuki ko haani nder koo ɗume. 19E mi ɓeyda toraaki’on ngaɗon do’aare ngam Allah so’’oyayam to mooɗon naa’ ko neeɓi.

Do’aare Cakitiinde

20Allah Joomu Jam umminii Yeesu Joomiraawo meeɗen daga mayde laawol ƴiiƴam alkawal tabotoongal. Kanjum waɗi Yeesu warti Duroowo Baali Mawɗo, 21o waɗa’on mbaawon waɗuki koo ngale kuugal bongal ngal o yiɗi ngaɗon. O wartira’on ko welnantamo ɓernde barka Yeesu Almasiihu. Mangu tabbita to Yeesu haa abadaa abadin. Aamin.

Boliiɗe Cakitiiɗe

22E mi toroo’on bandiraaɓe, njaɓee wagginoore nde’e, ngam ɗerewol ngo’ol ngol mbindanmi’on ngol juutaa. 23E mi yiɗi andon bandiraawo meeɗen Timooti yoofaama daga nder suudu cural. To o warii to am naa’ ko neeɓi, mi warday e maako to mooɗon.

24Kownanonmin fuu ardiiɓe mooɗon e yimɓe Allah horiiɓe. Tokkuɓe Yeesu gonɓe leydi Itaaliya e kowna’on.

25Allah barkiɗina’on, on fuu.