Ẹkwo-Ozhi Mbụ,

PYITA

Deru

1

1Ẹkwo-ozhi-a bẹ shi l’ẹka mbẹdua, bụ Pyita, bụ onye-ishi-ozhi Jisọsu Kuráyisutu.

Ndu, mu l’ede iya anụ bụ unubẹ ndu Ju ono g’unu ha, gbakashịhuru l’alị unu laa ọha ọdo je eburu. Ndu buru lẹ Pọ́ntosu; ndu buru lẹ Galéshiya; ndu buru lẹ Kapadósiya; ndu bụru lẹ Éshiya mẹwaro Byitíniya. 2Mbụ unubẹ ndu ono, Chileke, bụ Nna họtaru; mee unu: unu bụru nkiya. Chileke bẹ họtaru unu nkele ọ dụhaadaro mbụ marụ l’unu l’a-bụ ndu nkiya. Ọ bya egude Ume-Dụ-Nsọ mee unu: unu bụru nkiya ọbu nke ọwhu unu l’a-nọ anụru Jisọsu Kuráyisutu okfu mẹe nke ọwhu Jisọsu ono l’e-gude mmee ya; safụkota unu iwhe-dụ-ẹji, unu metagbaberu g’ọ ha.

Tẹ Chileke mee t’eze-iwhe-ọma nkiya rwube unu ẹka; rwube iya unu nke anyịnyi; ya emekwaawho t’unu buru l’ẹhu ọdu guu ọkpobe ebubu.

Ole ẹnya ndzụ tututu-mịmimi

3T’anyi jaa Chileke ajaja. Ọo ya bụ Nna Onye-nwe-anyi Jisọsu Kuráyisutu. O mewaru anyi obu-imiko, nyịru gẹ l’aa-nọ atụ ọnu iya. O mewaru Jisọsu Kuráyisutu, o shi l’ọnwu teta nọdu ndzụ. O shi nno nwụ-whu anyi azụ ọdo. Ọo ya bụ lẹ ntaa bẹ anyi l’elewaa ẹnya ndzụ ọwhu, anyi l’a-nọ jeye lẹ tututu-mịmimi. 4Anyi l’elekwawho ẹnya l’anyi l’unu l’a-tụko gbaa mgba nweru iwhe-ọma, Chileke doberu unu l’imigwe, mbụ iwhe-ọma, l’ẹte afụa rehu erehu; tọ fụ mebyihu emebyihu; tọ fụ kahụ akahụ. 5Ọo nkele ọo l’unu woru onwunu ye Jisọsu l’ẹka bẹ meru iwhe l’oogudeje ike iya akwachi unu t’ọ bọ dụ iwhe l’e-me unu jeye nteke l’oo-goshi unu lẹ ya dzọhawaruroo unu. Ọ kwarọ l’oge ikpazụ bẹ l’oo-goshi iya unu ọbu.

6O noo bụ-zhiadanu iwhe unu l’a-nọje ete ẹswa iya; a makwarụ-a l’unu jefutaje iwhe-ọtsulanu, dụ l’iche l’iche, bụ iwhe l’a-data unu, ọle ono bụkwa nke nwa ntaa. Ọ tọ dụkwa gẹ l’ọo-nọ-be. 7Iwhe meru unu je l’e-jefuta iwhe-ọtsulanu ono bụ t’e gude makwanụru l’ekwekwe, unu kweru nke Kuráyisutu ta abụdu ekwekwe nggonggo. Sụa, unu lewaro mkpọla-ododo. Mkpọla-ododo bụ iwhe vu oke aswa; ebebenu l’oomebyihujekwawho emebyihu, ọle ọlekwaa l’ọku bẹ l’aahụje iya gude daa ya t’a marụ, ọ bụa ọkpobe iya tọ tọ bụdu iya. O nokwawho g’a datafụtaje ekwekwe unu ono t’a marụ, ọ bụa ọkpobe ekwekwe, tọo ekwekwe nggonggo. Ekwekwe ono, unu kweru bẹ unu maanarụ-a l’aswa iya ka nke mkpọla ododo nkajishi. A -datagee ya, ọ -bụru l’ọ bụwho ọkpobe ekwekwe bẹ unu kweru, a jaa unu ajaja, mee unu, unu eke lamu-lamu g’ọo iwhoro, shi Chileke l’ẹka; a kwabẹkwawho unu ugvu. Ya abụru mbọku ono Jisọsu l’a-bya bẹ l’ọo-nwụkota nno.

8Unu yeru Jisọsu obu l’ẹbe abụ l’unu gude ẹnya unu whụa ya. Unu wowaru ndzụ unu yewa iya l’ẹka l’ẹbe abụ l’unu whụru iya ẹnya ntaa. Ọo ya meru ẹhu l’atsọ unu ụtso mebyi shinene, mbụ ẹhu-ụtso ọwhu akọ ẹtu iya l’adụa mẹe ọwhu dụ biribiri. 9Ishi ẹhu-ụtso unu bẹ shi l’urwu unu dụru iya unu l’unu woru onwunu ye iya l’ẹka. Urwu ọbu, dụru iya unu bụ lẹ Jisọsu l’a-dzọ unu ndzụ. 10-11Lẹ ndu nkfuchiru Chileke bẹ dụhaakwaro mbụ kfua okfu adzọdzo ono, Chileke l’a-dzọ unu. O noo lẹ Ume Kuráyisutu bẹ shi dụ ire l’ẹhu ndu nkfuchiru ono. Tọ dụ iya bụ, o goshikota whẹ iwhe-ọtsulanu, Kuráyisutu l’e-jekota g’ọ ha; goshikwa whẹ who ugvu, Chileke l’a-kwabẹ iya m’o -jegee iwhe-ọtsulanu ono. O noo iwhe meru ndu nkfuchiru Chileke ono chọo gẹ whẹ l’e-shi marụ iwhe ọ bụ; whẹ gbukwaa ya who nke tẹ whẹ marụ l’oo-do whẹ ẹnya, mbụ iwhe ono, Ume Kuráyisutu, nọ l’ime whẹ kfuru. Whẹ mekwaawho tẹ whẹ marụ gẹ nke adzọdzo ono, Chileke kweru ụkwa iya ono l’e-shi vụa mẹe tẹ whẹ makwarụwho oge nteke ọbu, l’ọo-vụ. 12Ọo ya bụ, Chileke bya emee ndu nkfuchiru iya ono, whẹ marụ l’ozhi ono, ya zhiru whẹ ta abụdu ozhi ẹhu whẹ; l’ọo unubẹdua b’e zhiru whẹ iya tẹ whẹ bya ezhia. Ntaa bẹ unu shiwaa l’ẹka ndu ozhi ono, bụ whẹ bya ezhia ya unu; marụ iya. Whẹ bya bya egude ike nke Ume-Dụ-Nsọ zhia ya unu. Ọo Chileke bẹ shi l’imigwe ye whẹ Ume-Dụ-Nsọ ono l’ẹhu. Ozhi ono, e zhiru unu ono bẹ l’agụkakwaa agụ ndu ojozhi-imigwe whẹ; ọ -dụ g’e shi o nwezhia g’e meru o doo whẹ ẹnya.

Umere, dụ Chileke ree

13Ọo ya bụ t’unu mee uche unu t’ọ kwabẹ akwabẹ g’ọo onye liru anụma l’ukfu, unu esedeje onwunu esede, unu elekwawho ẹnya eze-iwhe-ọma, Chileke l’e-meru unu nteke Jisọsu Kuráyisutu l’e-goshi onwiya. 14Lẹ nteke unu l’ẹteke amaa ọkpobe-okfu ono bẹ bụ ẹgu ejo-iwhe, shi anọje agụkaa unu bẹ shi kpụru unu l’ẹka. Eshi-ọwhu unu bụwaa ndu l’anụru Chileke okfu ntaa, t’unu be ekwehekwa t’ẹgu ejo-iwhe ono, l’agụkaa unu bụru iya l’a-nọ akpụ-whe unu, g’ọ shihawaa akpụ-whe unu. 15Iwhe unu l’e-mechia ntaa bụ t’unu gude iwhe bụ iwhe unu l’eme eme goshi l’unu dụ nsọ, lẹ Chileke ono, bụ iya kuru unu bẹ dụkwa nsọ. 16L’e dekwaru l’ẹkwo Okfu Chileke lẹ Chileke kfuru sụ: “Unu bụru ndu dụ nsọ, o noo lẹ yẹbedua, bụ Chileke bẹ dụ nsọ.”

17Ọ -bụru l’ọobuje unu l’ekfu anụ Chileke, unu eku iya Nna, mbụ Chileke ono bụ iya bụ onye l’ekpejelewho ndiwhe ikpe lẹge iwhe onyenọnu meru dụ dụ, ya adụ onye l’ọo-nọ eme ele ẹnya l’iwhu. Ọo ya bụ, t’unu gudekwa ndzụ unu g’ọ ha tsụje iya egvu lẹ mgboko ẹka-a, a byarụ abya-a. 18Unu makwarụ-a iwhe o riru Chileke tẹmenu ọ gbata unu l’ẹka mkpọkoro umere ono, unu nwụtaru l’ẹka nna, nwụru unu. Iwhe ono, o gude kfụa aswa ishi unu, gbata unu ta abụkwa iwhe l’emebyihuje emebyihu g’ọo mkpọla-ọcha; ọdua l’ọo mkpọla-ododo. 19Iwhe o gude gbata unu kwa mmee ono, aswa iya parụ ẹka bụ iya bụ mmee Kuráyisutu. Kuráyisutu ono bẹ dụ g’ọo nwatụru, e gude gbaa ẹja, mbụ nwatụru l’ẹte adụ-zhidua ẹka ọrwu dụ iya l’ẹhu ilile, to nwezhia ẹka iwhe tsetaru iya l’ẹhu. 20O noo iwhe meru iwhe Chileke họtaru iya. Ọ họtaadaru iya rọo tẹmenu yẹbe Chileke ono mee mgboko-o. Ọ bya ebe l’oge ikpazụ-a; o kwobe iswi ẹhu unu goshi iya ndiwhe. 21Ọo Kuráyisutu ono bẹ unu shi l’ẹka iya woru onwunu ye Chileke l’ẹka, mbụ Chileke, bụ iya meru iya, o shi l’ọnwu teta nọdu ndzụ, bụkwaru iya whọ kwabẹru iya ugvu ọwhu shi l’imigwe. Ọo ya bụ, l’unu nọwaa Chileke l’ẹka elekwawho ẹnya l’ọo ya l’a-dzọ unu.

22Sụa, unu l’anọje eme iwhe ọkpobe-okfu ono kfuru. Unu shiwaa nno sachafụkota iwhe lile, dụ ẹji lẹ ndzụ unu nke ọwhu unu byawaa bya eye ụnwunna unu obu, mbụ obu ono, unu yeru ụnwunna unu ta abụlekwaa l’ọo iwhe bụ iwe-l’obu-ọchi-l’ọnu-eze. Ọo ya bụ, t’unu ba ahakwa oye ibe unu obu. Unu kebelekwawho ẹhu gude obu unu g’ọ ha ye iya ibe unu obu. 23O noo lẹ Chileke bẹ nwụwaru unu ọdo. Ọ nụwaru unu ndzụ ọwhuu. Ndzụ ọwhuu ono ta abụhekwa ndzụ ọwhu shi l’ẹka ndu nwụru unu; ndzụ ọwhu shi l’ẹka ndu ono bụkwa ọ-nọta-ọ-laa. Ndzụ ọwhuu ono, shi Chileke l’ẹka bẹ l’a-nọwaro jeye lẹ tututu-mịmimi, o noo nkele ọo l’okfu-ọnu Chileke bẹ ndzụ ono shi. Okfu ọnu Chileke ono bẹ bụ okfu nọ ndzụ, tẹmenu o jekwawho l’a-nọdugburu jeye lẹ tututu-mịmimi. 24O noo iwhe meru okfu Chileke sụ:

“Madzụ lile dụ g’ọo ẹswa, meshiru nzịrizaa.

Ụma madzụ l’ama dụkwawho g’ọo ụma

nzịrizaa ẹswa ono.

Ọobuje ẹswa -kpọwaa nkụ,

nzịrizaa ya ono erishihu dashia.

25Ọle ọwhube okfu Onye-Nwe-Ọha l’a-dụ-zhiawho

jeye lẹ tututu-mịmimi.”

Okfu ono bẹ bụ iya bụ ozhi-ọma ono, a bya ezhia unu.

2

Kuráyisutu bụ ẹwhuru, nọ ndzụ, bụ iya gude ụlo

1Ọo ya bụ, t’unu tụa onwunu ẹkpu tụfukota iwhe bụ-zhia ejo iwhe g’ọ ha; t’ọ bọ dụhe onye l’a-nọ adzụ ejire, unu ahaa nke iwe-l’obu-ọchi-l’ọnu-eze, unu ahaa ẹnya-kfụrukfuru, unu ahakwaawhọ okfubyishi madzụ ibe unu. 2T’ọ bụkwaru g’ẹgu ẹra l’anọje agụ ụnwegirima, a nwụru nke ọwhuu bụ g’okfu Chileke l’anọje agụ unu, mbụ okfu Chileke ono, l’eete agwarwụshia agwarwụshi, ọo ya bụkwanu nke ọwhu unu l’e-gude iya eevu ivu, vuta nke ọwhu Chileke l’a-dzọ unu. 3Ọo ya-a bẹ bụ iwhe ọbu, e deru l’ẹkwo Okfu Chileke sụ: “Unu lẹ Onye-Nwe-Ọha bẹ megbawaru-a iwhe, unu whụwaa l’ọ bụnuka onye obu-ọma.”

4Unu byakfuta Onye-Nwe-Ọha ono. Ọo ya bẹ bụ ẹwhuru ono, nọ ndzụ, Chileke gude gbube ukfu-ụlo iya. Ẹwhuru ono, nọ ndzụ ono bẹ ndiwhe họfuru tuwhaa sụ l’ọo ọ-ga-lẹ-mkpa. Ọle lenu: l’ẹnya nke Chileke b’o gbechikwaa bụru iya b’ọ họtaru; kwabẹ iya ugvu. 5T’unu dụlewho g’ọo ẹwhuru, nọ ndzụ, e gude atụ ụlo, unu dụ nno byakfuta iya tẹ Ume Chileke gude unu tụa eze-ụlo Chileke ono, l’ọotu. Tẹ Jisọsu Kuráyisutu l’onwiya mee unubẹdua t’unu bụru ndu l’agbajẹ ẹja nụ Chileke; t’unu bụru ndu l’a-nọje agba ẹja, dụ Chileke ree anụ iya. 6L’e dekwaru l’ẹkwo Okfu Chileke sụ lẹ Chileke kfuru okfu ẹhu Kuráyisutu sụ:

“Lekwaawho lẹ mu gudeekwaa ẹka mu

họta ẹwhuru lanụ, mu l’eyeru ugvu.

Ẹwhuru ono bẹ mu l’a-tọgbo t’ọ bụru ẹwhuru,

nọdu ọnodu itso, gude ụlo ọwhu ọ bụ

mbẹdua, bụ Chileke l’atụ lẹ Záyọnu.

Iwhe bụ onye dawhuberu ẹwhuru ono ta abyakwa

L’a-kwa iya nzhimanụ ilile.”

7Ọ kwa l’ẹhu nke unubẹdua, wowaru onwunu ye Kuráyisutu l’ẹka bẹ ẹwhuru ono bụ iwhe l’aakwẹe ugvu; a bya l’ẹhu nke ndu l’ete ekwee woru onwowhe ye Kuráyisutu l’ẹka bẹ:

“Ẹwhuru ono gẹdegede, ndu l’atụ ụlo jịkaru

l’ọo ọ-ga-lẹ-mkpa ono

bẹ bekochaaru bya abụru ẹwhuru, gude ụlo.”

8Tẹmenu e dekwaawho l’ẹkwo Okfu Chileke sụ:

“Ẹwhuru ono bẹ bụkwa ẹwhuru, l’anọje akpọ ndiwhe ụkfu;

Bụkwaruwho ekpekere, whẹ l’e-vukotaje daa iko.”

Iwhe l’e-me ya akpọje whẹ ụkfu bụ lẹ whẹ jịkaru lẹ whẹ te ekwetadu okfu Chileke. O noo lẹ Chileke dụhawaa mbụ dobe l’o noo gẹ l’ọo-dụ whẹ ndono.

9Ọle ọwhube unubẹdua bẹ bụ ndibe Chileke, o gude ẹka iya họta. Ọo unubẹdua bẹ bụ ndu l’agbajẹ ẹja nụ Chileke, mbụ Chileke ono, bụ Eze. Unubẹdua bụ mba, dụ nsọ, mbụ ndu Chileke họtaru tẹ whẹ bụru nkiya gẹdegede nke ọwhu unu l’e-me t’a marụ l’iwhe lile, Chileke meshiru bẹ bụ iwhe gbarụ tẹ ndiwhe kwabẹje iya ugvu iya, mbụ Chileke ono, bụ iya kuru unu; kufuta unu l’ẹkpuroochi; kuru unu dobe l’iwhoro nkiya ono, dụ biribiri. 10O nwekwaru nteke unu l’ete eshia bụru ndu nke Chileke; obenu lẹ ntaa bẹ unu bụakwa ndu nkiya. O nwekwaruwho nteke unu shi unu ta ama lẹ Chileke bụnuka onye obu-imiko, ọle ntaa b’o mewaru obu-imiko iya ọbu goshi unu, unu whụwaro.

Umere, gbarụ ndu Kuráyisutu tọru l’uli

11Ndu mu yeru obu, unu bụkwa nlwamụnlwa lẹ mgboko-o, tẹmenu unu byakwa iya whọ g’ọo onye kpafụtaru ụri. O noo iwhe meru mu l’aryọ unu sụ unu: jiko jiko, t’unu ba atụbakwaaru onwunu tọgboru ẹgu ejo iwhe dụ iche l’iche, l’anọje agụ madzụ ẹgu ememe. Ọ kwa ndzụ ọwhuu ono, Chileke nụru unu bẹ ẹgu ejo iwhe ono g’ọ ha l’anọje alwụshi ọgu. 12T’umere unu l’eme eme dụtaje ree l’iwhu ndu l’ete ekwetaa nke Chileke nke ọwhu bụkwanu: o -nweruro m’ọo nteke whẹ boderu unu ibo l’unu bụ ndu l’eme ẹji; whẹ elewaa gẹ umere unu dụ-be ree. Whẹ ekwobewa iya roo jaa Chileke ajaja mbọku ono, l’ọo-bya whẹ okpe ikpe.

13Iwhe bụ iwhe onye e mezhiaru ishi govumenti sụjeru t’e mee, t’unu be ekwefukwa ike l’unu te emedu iya. T’unu kwobeje nkele unu yeru Onye-Nwe-Ọha obu mee ya. Nteke bụ l’ọo ishi ọ-chị-ọha unu sụru t’e mee ya, unu mekwaa ya. 14Nteke ọ bụ l’ọo ndu l’ejeru iya ozhi, o yeru tẹ whẹ hụ̀jee ndu l’eme ejo iwhe àhụ̀, whẹ anọdukwanu l’edzudzu-ọha jakwaawhọ ndu ọwhu l’eme iwhe dụ ree ama. Ọ -bụru lẹ whẹ sụru t’unu mee iwhe ọbu, t’unu ba ajịkakwa l’unu te emedu iwhe whẹ kfụru. 15O noo l’ọo iwhe dụ Chileke l’uche t’unu gude umere ọma mee t’ọnu bụru whẹ shọngu, mbụ ndu ono, l’ẹte adụa iwhe whẹ marụ; uche l’ete erwua ọhu-ẹwho. 16Kuráyisutu bẹ tọokwaru unu l’uli. Ọle ọ tọ bụkwa l’ọo l’a tọwaru unu l’uli, l’a-kpata iwhe unu l’a-tụru onwunu tọgboru ome iwhe-dụ-ẹji. Iwhe unu l’e-mejechia bụ t’unu meje umere, gbarụ ndu l’ejeru Chileke ozhi. 17Unu kwabẹje madzụ lile ugvu. Unu yekota ndu lile, bụkota ụnwunna obu. Unu tsụjekwa Chileke egvu. Unu akwabẹjekwawho onye bụ eze unu ugvu.

Iwhe-ọtsulanu ono, Kuráyisutu jeru bụ iwhe-leta-mee l’ẹhu nke anyi

18Unubẹ ndu ọwhu l’ejeru madzụ ozhi, unu wozetaje onwunu alị l’ẹka ndu-nwe-unu nọ; kwabẹje whẹ ugvu. Unu mejekwaa iwhe bụ iwhe whẹ zhiru unu ememe. T’ọ bọ bụlekwaa onye ọwhu onye-nwe-iya-nụ dụru odoo; emeru iya ọnu-ụtso bẹ l’a-nọ akwabẹ iya ugvu kpụ. T’onye ọwhu onye-nwe-iya-nụ dụru ẹhuka kwabẹjekwa iya whọ ugvu. 19Chileke bẹ ẹhu l’anọjekwa atsọ ụtso m’ọ -bụru l’unu l’a-nyatajẹ l’unu bụ ndibe iya, kwobe iya rwuchia obu eje iwhe-ọtsulanu, byarụ unu. Mbụ iwhe-ọtsulanu, l’eeme unu nke ịnyigirinyi, l’ẹbe abụ l’ọ dụ iwhe-dụ-ẹji, unu meru. 20Mbụ m’ọ tọ gbakwa nke t’a jaa unu l’unu rwuchiru obu nteke l’eechi unu iwhe l’unu meru ẹji. Ọ kwa nteke unu meru iwhe dụ ree; l’eechikwawho unu iwhe ịnyigirinyi, unu -rwuchia obu nteke ono, ẹhee! Chileke ajaa unu nteke ono. 21O noo l’ọo t’unu bya ejee ẹgube iwhe-ọtsulanu ọwhu dụ Chileke ree bẹ Chileke kuturu unu oku iya. Lẹ Kuráyisutu l’ishi onwiya bẹ kwobekwaruwho iswi ẹhu unu; jee iwhe-ọtsulanu. O shiwaro nno meru iwhe-leta-mee doberu unu nke ọwhu unu l’a-nata ẹka iya. 22Ọ kwa iya bụ iwhe ọbu, a dụhaadaro mbụ dee l’okfu ẹka iya, l’ẹkwo Okfu Chileke sụ: “Ọ tọ dụkwa iwhe bụ-zhia iwhe-dụ-ẹji o mejeru, tọ dzụjeru ejire.” 23E whutagezhiaru iya iwhu ẹgube-ẹ, ọle o to whulatajekwaru. O jekwaru iwhe-ọtsulanu ono, o jeru, ọle ọ tọ dụkwa onye ọ narụ nkemu l’ẹgo atụaru yẹle iya. Iwhe o mechiaru bụ l’o woru onwiya ye Chileke l’ẹka, mbụ Chileke ono, bụ onye-ikpe ọwhu l’ekpeje ikpe, kfụru nhamụnha.

24Kuráyisutu l’onwiya bẹ vutawaru iwhe-dụ-ẹji, anyi metagbaberu g’ọ hakọta l’ẹhu iya nteke ono, a kfugburu iya l’eli oswebe nke ọwhu anyi l’a-dụ g’ọo ndu nwụhuru anwụhu l’ẹka ome iwhe-dụ-ẹji dụ. Anyi anọduchia ndzụ, l’a-nọ egoshi l’anyi bụwaa ndu Chileke gụtaru lẹ ndu dụ chịriri. Ọo ọnya ẹchachi ono, e chiru Jisọsu bẹ Chileke gude mee, unu nọdu ọkpobe ndzụ ẹhu ọdu guu. 25O noo l’unu shi agha ririri g’ọo atụru, whuru ụzo, ọle ntaa bẹ unu dawhuwaru azụ lwakfuta onye ono, l’eche unu g’ọo onye l’eche atụru; bụkwa iya whọ bụ onye l’eleta ndzụ unu ẹnya.

3

Umere, gbarụ nwanyị yẹle ji iya

1Tọ bụkwaruwho nno bụ gẹ unubẹ ndu ọwhu bụ ụnwanyi, l’alụkaa ji l’a-nọ eme; t’unu wozetajekwa onwunu alị l’ẹka ji unu whẹ nọ. Ọo ya bụ nke ọwhu bụkwanu: ọ -bụru l’o nweru ji unu whẹ ono ndu ọwhu l’ete eye ọnu l’okfu Chileke; whẹ -whụkwanua ẹgube umere ọma, unu l’eme; ya abụwaruro umere ono, unu l’e-me l’a-kpata: whẹ abya emelahaa okfu Chileke; e -beru t’ọ dụhe m’ọo okfu Chileke, unu kfuru yeru whẹ. 2O noo lẹ whẹ l’e-gudewaro ẹnya whẹ ele umere, l’ẹte adụa ẹka ẹgbazhi dụ iya, unu l’eme eyeru whẹ nkele ọo l’unu l’atsụ egvu Chileke. 3T’iwhe ọriri iya l’e-chije unu ẹhu ba abụkwa g’unu l’e-shi memaa onwunu emema t’unu ma ụma. T’unu be ewhujekwaru l’ọriri g’unu l’e-gude swịngashia ẹgbushi unu mẹe g’unu l’e-shi gude ụnwu iwhe e gude mkpọla meshia mẹwaro iwhe dụ-gee nno, bụkota iwhe vu oke aswa emema onwunu mẹe g’unu l’e-shi eyewhelewho nkwere nkwere uwe, vu oke aswa. 4T’iwhe ọriri iya l’e-gbechijee chia unu ẹhu bụ-chiaru g’unu l’e-gude dozhirwee obu unu nke ọwhu ime obu unu ono, l’eete egudeje ẹnya whụa l’a-nọ ama ụma, mbụ ọma ụma ọwhu l’a-byaa l’ala ala jeyewaro. Mma onona bụ iya bụ ome odoo mẹe oji obu oyi. Iwhe lile ono bẹ tụkokwaru bụkotaru iwhe vu oke aswa l’iwhu Chileke. 5Nkele o noo gẹ ụnwanyi shi egudeje emema onwowhe nteke ndụ-ichee. Whẹ shi edobejeru Chileke onwowhe nsọ; ọ bụleruwho Chileke bẹ whẹ shi anọje ele ẹnya l’ẹka. Whẹ shi ewozetaje onwowhe alị l’iwhu ji whẹ. 6Ọ kwawhọ nno bụ gẹ Séra wozetaru onwiya alị l’ẹka ji iya Ébirihamu nọ. Ọ bụru iya meru; o shi emeje iwhe Ébirihamu sụru t’o mee; l’ọokwabeje iya ugvu; eku iya onye-nwe-iya-nụ. Ntaa bẹ unubẹdua bụakwa ọkpobe ụnwu Séra mẹ unu l’emeje-e iwhe kfụru nhamụnha; tọ dụ iwhe l’eyejekwadu unu egvu.

7Unubẹ ndu ọwhu bụkwanu unwoke, l’alụkaa nwanyị, unu mejekwaruwho nyee unu umere, dụ ree. Unu abụru ẹhu l’alụlu, unu l’alụ onwunu. Unu mejeeru whẹ umere, dụ ree; eshi unu marụ-a lẹ nwanyị te enwedu ụvo g’ọo nwoke. Unu letajekwa whẹ ẹnya mejeeru whẹ iwhe mkpa iya dụ whẹ. Unu kwabẹje whẹ ugvu, gbarụ whẹ nụ. O noo l’unu lẹ whẹ l’a-tụko shi l’ẹka Chileke gba mgba nweru eze-iwhe-ọma ono bụ iya bụ ndzụ tututu-mịmimi. Unu tụko meje ẹgube umere ono nke ọwhu umere unu l’ete eje ọnochi unu ụzo t’unu be ekfushiru nụ Chileke.

Iwhe-ọtsulanu, l’eme madzụ nke ịnyigirinyi

8Ẹka, mu l’asuchi okfu mu ono ishi bụru: t’uche unu bụru nnanụ. Iwhe-ọtsulanu -byajẹru ibe unu; t’o rwujee unu l’ẹhu g’o rwuru iya onye ono, ọ byarụ. Unu yekwawho ibe unu obu; l’unu tụkoru bụru ụnwunna lanụ. T’unu bụru ndu obu-imiko. Unu wozetajekwa onwunu alị l’ẹka ibe unu nọ. 9Madzụ -mejee unu ẹji; t’unu ba agwatakwa onye ọbu ụgwo iya l’ẹji iya. Onye whujeru unu iwhu; t’unu be ewhuletajekwa. Iwhe unu l’e-mejechia bụ t’unu gọjeru ọnu-ọma nụ onye ọbu. L’iwhe Chileke kuturu unu oku iya bụkwa tẹ ya gọru ọnu-ọma nụ unu. 10L’ẹkwo-okfu Chileke b’e dekwaru sụ:

“Iwhe bụ onye l’ọogu ẹgu tẹ ndzụ iya tsee ogologo;

Mbọku mbọku abụru iya nke ọma nke ọma;

T’onye ọbu be egudehekwawho ire iya tụ ịkpoki;

Onye ono ta adzụjehunu ejire.

11T’onye ono gbẹeru ome iwhe-dụ-ẹji azụ;

Watachia ome iwhe dụ ree.

T’onye ono kebeje ẹhu chọje iwhe bụ:

O -mee ya; nchị adụ doo.

Ọ -chọ-vu l’iya who; t’ọ bọ tugbekwa iya ẹka.

12O noo lẹ Onye-Nwe-Ọha, bụ Chileke bẹ

l’anọje-zhiawho eleta ndu dụ chịriri ẹnya.

L’ọongabejekwawho nchị l’iwhe whẹ l’ekfuru iya

Mẹ whẹ l’ekfu anụ iya.

Ọle ọwhube ndu yeru ẹka l’ome ejo iwhe

Bẹ l’ọogbejeru azụ.”

13Sụa, ?ndẹ-zhia onye ono, l’emekata unu mẹe l’oowhezhiawho unu uwhere t’unu mee iwhe kfụru nhamụnha? 14Ọle ọ -bụru-a l’ọo l’unu l’e-me iwhe dụ chịriri bẹ meru e wokfuta unu iwhe-ọtsulanu; t’unu hakwaarọ; lẹ Chileke l’a-gọkwaru-a ọnu-ọma nụ unu. T’unu ba atsụjekwa madzụ egvu; obu ta awajẹhunu unu mini. 15Iwhe unu l’e-mechia bụ t’unu gude obu unu g’ọ ha kwabẹje Kuráyisutu, bụ Onye-nwe-unu ugvu; gude goshi iya l’ọo ya whọ bụ Onye-Nwe-Ọha ọbu. Unu kwakọbeje-zhiawho ẹhu nteke nteke nke ọwhu bụ: o -nweru onye jịru unu iwhe ono, unu l’ele ẹnya iya, unu eyeeru iya ọkpobe ọnu; goshi iya iwhe meru g’o gude unu l’ele ẹnya iwhe ono, unu l’ele ẹnya iya. 16Ọle-a; nteke unu l’eyeru onye ono ọnu ọbu; t’unu guzetakwa obu l’alị yeeru iye ya, unu emekwaruwho egoshi whẹ lẹ Chileke dụru unu lẹ nsọ. Unu mejee nno nggẹ obu unu ta anma unu ikpe nke ọwhu bụkwanu: o -nweru ndu l’ekfuru unubẹ ndu nke Kuráyisutu ejo okfu, unu egudekwanu umere ọma ono, unu l’eme; mee: iwhere egude ndu ọbu. 17L’ọ kakwa mma tẹ madzụ jee iwhe-ọtsulanu nkele oome iwhe dụ ree; m’ọ -bụru l’o noo iwhe dụ Chileke l’uche ndono amamẹ l’ọo ejo iwhe madzụ meru bẹ l’ọonwu ọnwu iya. 18Unu nyatakwa iwhe nwụru Kuráyisutu. Yẹbedua bẹ jekwaruwho iwhe-ọtsulanu. Ọ kwa iwhe-dụ-ẹji, ndiwhe l’emegbabe bẹ meru o jee iwhe-ọtsulanu jeye ọ nwụhu. Anwụhu ono b’ọ nwụhuru ugbo lanụ sefu ẹka. Yẹbe onye ono, dụ chịriri nwụhuru l’iswi ẹhu ndu l’ẹte adụa chịriri nke ọwhu l’oo-duta anyi dukfu Chileke. Ọo ogwẹhu iya mmaanụ bẹ ndiwhe gburu; ọ nwụhu. Obekwanu lẹ Ume Chileke meru Ume iya: ọ nọdu ndzụ. 19Ọ bụru ike Ume Chileke ono b’o gude bahụ lẹ maa jekfu ndu maa ono, a tuchiru lẹ mkpọro; je ekfuaru whẹ okfu Chileke. 20Lẹ nteke ndụ-ichee ono, Nowa kụru eze ụgbo bẹ ndu nke nteke ono jịkakwaru lẹ whẹ ta angabẹdu nchị l’iwhe Chileke l’ekfu, mbụkwa Chileke talẹkwawho nshi ngakọtaru whẹ jeye nteke a nọnyaaru; ọ haa mini; ọ bya atụko whẹ rigbushikota. Mẹ ọlekwawho ndu l’ẹte abaa nwishi bẹ bahụru l’ime eze ụgbo ono; iwhe whẹ dụ bahụ iya bụ ụmadzu ẹsato kpụ. Chileke shi lẹ mini ono, ụgbo ono l’ese l’eli iya; dzọo whẹ. 21Mini ono bẹ kfụru l’ọzori mini baputizimu. Baputizimu-a, a nmarụ ẹtu iya l’ẹka-a ta adụjekwa ike safụ anyi inyi, dụ anyi l’ẹhu. Ọlekwaa l’anyi l’egudeje iya aryọ Chileke t’ọ sachaa anyi obu anyi t’obu anyi ono ba anma anyi ikpe. Ọ kwa eteta ono, Jisọsu Kuráyisutu shi l’ọnwu teta nọdu ndzụ bẹ l’ooshije dzọo anyi. 22O teta nno; ọ lashia imigwe je anọdu l’ẹka-ụtara Chileke, bụ Nna. Ọo ẹka ono b’ọ nọdu bụru eze, l’achị iwhe lile, bụkota ndu ojozhi-imigwe mẹkota iwhe lile, ike dụ l’ẹka mẹkwawho iwhe lile, bụkota ndu ishi l’imigwe.

4

Ndzụ ọwhuu

1Kuráyisutu bẹ jeru iwhe-ọtsulanu nteke ọ nọ lẹ mgboko-o. Ọo ya bụ t’ọ bụkwaruwho gẹ iwhe-ọtsulanu ono dụ Kuráyisutu l’ẹhu bụ gẹ l’ọo-dụ iya unu, mbụ t’unu kwakọbejekwa akwakọbe nke oje iwhe-ọtsulanu ono. Ọ tọ dụkwa onye jegejeeru ẹgube iwhe-ọtsulanu ono lẹ mgboko-o; onye ọbu gbashi je eyebaa ẹka l’ome iwhe-dụ-ẹji ọdo. 2Ọo ya bụ t’unu watalẹkwawho ome iwhe bụ uche Chileke, unu egudezhia ya whọ nno eme tụgburu lẹ nwa nteke ọwhu unu nọdukwadua lẹ mgboko ẹka-a. Unu ahakwaa otso ẹgu ejo iwhe l’agụgbabe ndiwhe. 3Unu lewaro ime nteke unu shi meta iwhe ndiwhe ono, l’ẹte amaa Chileke l’eme. Ntaa bẹ unu metashiakwaru iya. Sụa, l’eshi nkeshi ono bẹ unu shiwaa nọduta ndzụ, unu te enwe iwhere, unu l’atụjeru onwunu tọgboru ẹgu ejo iwhe l’agụ unu, mbụ ọngunuka mmẹe mẹe uzere mẹe etsozhiaruwho achọ-whe ẹka unu l’angụ mmẹe mẹe anọ agwawhe agwa mẹe ọgvu, bụ iwhe Chileke kpọru ashị.

4Ntaa b’ọ gbekwaa bya adụ ndu ono, l’ẹte amaa Chileke biribiri l’unu te etsojehedu whẹ emewhe ejo ememe ono, unu te etsojehe whẹ nọdu ndzụ ọla-l’iyi ono nta-a. Ọo ya l’akpatajẹ: whẹ ekfuru unu jolajola. 5Ọle mbọku, Chileke l’e-kpe whẹ ikpe l’a-byakwaa. Ọo mbọku ono bẹ whẹ l’a-bya akfụru Chileke l’iwhu; gude ọnu whẹ; shi ishi lanụ dokotaru iya iwhe whẹ meru l’eli-mgboko-o, mbụ Chileke ono gbee kwakọbehawanu ẹhu nke okpe ndu nwụhuru anwụhu mẹe ndu nọ ndzụ lẹ mgboko-o ikpe. 6O nokwa iwhe meru Kuráyisutu je ezhia ndu nwụhuru anwụhu ozhi-ọma ono. A makwarụ-a lẹ whẹ nwụhuwaru, ọle Kuráyisutu bẹ zhilekwaru whẹ-e ozhi-ọma ono. O noo l’anwụhu ono, whẹ nwụhuru bụkwa ikpe, Chileke nmarụ madzụ lile. Iwhe meru o je ezhia whẹ ozhi-ọma ono bụkwa lẹ Chileke bẹ meru t’a maadarụ ?whẹ l’a-nata ozhi-ọma ono; nweru ẹgube ndzụ ọwhu yẹbe Chileke nwe.

Gude iwhe-ọma, Chileke meru ghu jeeru iya ozhi

7Sụa, lẹ nteke mgboko-o l’a-gvụ; iwhe lile, dụ iya nụ agvụ bẹ dụakwa ntse. Ọo ya bụ, t’unu sedejekwawho onwunu t’ẹnya doo unu rịsaa nke ọwhu unu l’a-dụje ike ekfu anụ Chileke. 8Iwhe ọwhu bụkwanu iya kagee mkpa bụ t’unu yezhiawho ibe unu obu ọkpobe eyeye tụgburu; o noo l’ẹgube oye obu ono l’emejekwa t’a gụaru madzụ nvụ l’igweligwe iwhe-dụ-ẹji o metagbaberu. 9Unu kwajẹeru ibe unu ẹbyii. Ọle t’unu ba gụjekwa áwhụ iya. 10Eshi-ọwhu Chileke megewaru unu eze-iwhe-ọma, dụ l’iche l’iche; nụ-geekwawho madzụ lile iwhe-ọma l’ẹhu l’ẹhu; ọ kwa iya bụ t’onyenọnu l’ime unu wota iwhe-ọma ọwhu Chileke nụru iya gude mee iwhe l’a-garụ ibe iya mkpa. Ọ kwa ọ dụ nno; ya abụru iya bụ l’unu bụ ndu letaru ẹnya ọkpobe eleta l’iwhe ọma, Chileke nụru unu. 11O -nweru onye l’ekfuje okfu; t’onye ọbu kfujele iya who t’ọ dụ gẹ-woo l’ọo Chileke l’onwiya l’ekfu iya. Onye l’eyejeru ndu ọdo ẹka; t’onye ọbu yetashije iya ike; yetabeje iya lẹge Chileke nụta-beru iya ike. Ọo ya bụ nke ọwhu l’ee-shikwanu l’iwhe bụ iwhe anyi l’eme eme; ndiwhe eshi l’ẹka Jisọsu Kuráyisutu kwabẹ Chileke ugvu, mbụ Jisọsu Kuráyisutu ono, eze ike, parụ ẹka bụ nkiya; ọ bụkwaru iya whọ b’ọ gbarụ nke t’a kwabẹ ugvu jeye lẹ tututu-mịmimi. O noo g’ọ dụ.

Iwhe-ọtsulanu, ndu nke Kuráyisutu l’e-je

12Ndu mu yeru obu; t’ejo iwhe-ọtsulanu ono, l’abyakfutaje unu ba adụjekwa unu biribiri. L’ẹgube ejo iwhe-ọtsulanu ono bụkwa iwhe e gude eme t’a marụ ?unu nọshiru-a ike l’ẹka Chileke. T’unu ba arịjekwa l’ọo iwhe akọ-ẹtu iya l’ẹte adụhawaa bẹ byakfutaru unu. Ọ tọ kwa unu bụ mbụ. 13Iwhe unu l’e-mejechia bụ t’ẹhu tsọje unu ụtso l’unu tụkoru gba mgba eje ẹgube iwhe-ọtsulanu ono, Kuráyisutu jeru. E megekwanua; ẹhu akwata tsọo unu ụtso shinene; m’o -rwua mbọku ono, l’aa-kwabẹ Kuráyisutu ugvu ono, rwuberu iya nụ, mbụ unu akwata gude obu unu g’ọ ha tee ẹswa. 14T’ẹhu tsọje unu ụtso nteke ndiwhe l’ekfujoshi unu nke l’ọo l’unu bụ ndu nke Kuráyisutu. Iwhe meru ẹhu je l’anọje atsọ unu ụtso bụ l’ọo nteke unu l’eje ẹgube iwhe-ọtsulanu ono; Ume Chileke, bụ iya l’emeje t’unu gbaa mgba l’ọdu-biribiri Chileke anọpyabewaro unu l’ẹhu tụgburu. 15Ọle t’ọ bọ dụkwa g’unu ha, onye iwhe-ọtsulanu, l’ooje l’a-bụ l’ọo l’onye ọbu gburu madzụ; ọdua ya abụru l’o zhitaru oshi; ọdua ya abụru l’ọo ejo iwhe ọdo, onye ọbu meru bẹ l’ọonwu ọnwu iya; ọdukwanua ya abụru l’ọo l’onye ọbu bẹ bụ onye okfu; t’ẹgube iwhe-ọtsulanu ono ba adakfutakwa unu. 16Ọle nteke bụ l’ọo l’unu bụ ndu nke Kuráyisutu; meru unu l’eje iwhe-ọtsulanu; t’iwhere iya ba adụkwa unu. Iwhe unu l’e-mechia bụ t’unu keleje Chileke ekele l’ọo ẹwha Kuráyisutu bẹ l’eeku unu.

17Lẹ nteke Chileke l’e-kpe ndiwhe ikpe bẹ rwuakwaru. Ọ kwa ndu ọwhu bụ ndibe iya bẹ l’oo-vu ụzo dabẹ ikpe ono l’ẹhu. Nteke ọ bụ lẹ Chileke vu ụzo dabẹ anyi ikpe ono l’ẹhu; ?ndẹ-zhia gẹ l’ọo-dụ-zhia ndu ono, jịkaru ozhi-ọma Chileke? 18O noo l’e dekwaru iya ede l’ẹkwo Okfu Chileke sụ:

“Ọ -bụru lẹge Chileke l’e-me dzọta onye dụ chịriri

bẹ dụ g’ọo iwhe e shiru l’ọku;

?Ndẹ-zhia gẹ l’ọo-nwụru ndu l’ẹte atsụ Chileke egvu;

Mewaro iwhe bụ ndu ọdo, l’ẹte anụru Chileke okfu gẹ whẹ hakọta?”

19Ọo ya bụ, t’iwhe bụ ndu l’eje iwhe-ọtsulanu lẹge ọ dụ Chileke tẹ whẹ jee ya; mejekwa umere ọma. Whẹ ewokwaruwho ndzụ whẹ ye Chileke ono l’ẹka, bụ onye keru whẹ nụ: bụkwaruwho onye l’akfụshije ike l’iwhe o kfụru.

5

Oleta ndu chọchi ẹnya

1Lẹ ntaa bẹ bụkwa ndu e meru ọgurenya chọchi bẹ mu l’ekfu eyeru. Lẹ mbẹdua, bụ Pyita bẹ bụkwawho onye e meru ọgurenya chọchi gẹ unubẹdua bụ iya. O noo dụ iya rọo adụ; lẹ mbẹdua gudekotakwa ẹnya mu whụkota iwhe-ọtsulanu ono, Kuráyisutu jekotaru swịikpamu. Mu lịkwaruwho lẹ ndu whẹ lẹ Kuráyisutu gbawaa mgba nweru ọdu-biribiri iya, bụ iwhe l’ẹte anọhe ọdu nta-a; Chileke emee: a whụ-dzuru iya. 2Sụa, unu lee iwhe mu l’eme tẹ mu kfuru unu t’o doo unu ẹnya ndọwa: Lẹ Chileke bẹ wotaakwaru ndu nkiya ye unubẹ ndu e meru ọgurenya chọchi l’ẹka. Byiko; byiko; t’unu letajekwa whẹ ẹnya ree lẹge onye l’eche atụru l’eletaje atụru iya ẹnya. T’unu mejekwa iya g’ọo iwhe shi unu l’obu fụta; t’unu be emekwa iya g’ọo iwhe e guderu unu egude t’unu mee. Unu mejekwa iya whọ lẹge ọ dụ Chileke l’uche t’unu me iya. T’unu woru obu unu g’ọ ha ye l’ozhi ono. T’unu be edobekwa ẹnya l’iwhe unu kwoberu eje iya bụ t’urwu byarụ unu. O noo bụkwa iwhe iwhere. 3T’unu ba anọjekwa eme ndu ono, Chileke yeru unu l’ẹka ono gẹ-woo lẹ whẹ bụ ohu, unu gbarụ agba; woo unubẹdua bụru ndu nwe whẹ nụ. T’umere unu bụ-chiaru iwhe whẹ l’eletaje anwụ ememe. 4Unu -mewaa nno; ọo ya bụkwanu nteke onye ishi ndu l’eche atụru ono bụ iya bụ Kuráyisutu l’a-byalẹwho bya egoshi onwiya; ye eme t’unu nọdu ndzụ tututu-mịmimi bụ iya bụ obunggo, dụ biribiri, l’ẹte anọnyajee anọnya mebyihu emebyihu.

5O noo gẹ mu l’ekfukwaruwho unubẹ ndu ọwhu whẹ l’eleta. Unu wozetaje onwunu alị l’iwhu ndu e meru ọgurenya chọchi. Iwhe mu l’ekfuru unu g’unu ha bụ t’iwhe bụ iwhe unu l’eme eme goshijekwa l’unu wozeru onwunu alị l’ẹka ibe unu nọ, unu eyekwaruwho ibe unu ẹka. O noo l’e deru l’ẹkwo Okfu Chileke sụ:

“Lẹ Chileke l’ajịkaje ndu l’eku onwowhe eku.

Ndu ọwhu wozetaru onwowhe alị bẹ l’oomejeru eze-iwhe-ọma.”

6Ọo ya bụ t’unu wozeta onwunu alị l’atatiwhu Chileke nke ọwhu l’oo-woli unu eli nteke oge iya rwuru. Chileke ono bẹ kwa iya bụ Ọkalibe-kakọta-ike. 7Unu tụko iwhe lile, unu chị uche l’ẹka l’unu ta amadụ g’unu l’eme iya ye Chileke l’ẹka nkele ẹnya iya ta alụfujedu alụfu l’ẹhu unu.

8T’ẹnya doo onyenọnu rịsaa: t’unu cheje nche. Lẹ ọhogu unu ono, bụ Sétanu bẹ tsokwaru-a aghawhe g’ọo oduu, l’aba hanyị hanyị; tsoru achọ-whe onye l’ọo-pata, lwee. 9Unu kweje iya gagarịga, unu akfụshikwanua ike l’ekwekwe, unu kweru nke Chileke; l’unu makwarụ-a l’ụnwunna unu gẹ whẹ hakọta l’eli-mgboko-o bẹ tụkokwaruwho ejekota ẹgube iwhe-ọtsulanu lanụ ono. 10Ọle; ọo Chileke ono l’onwiya bụ iya bụ onye eze-iwhe-ọma lile shikota l’ẹka bẹ kuru unu; t’unu lẹ Kuráyisutu tụgba bụru nnanụ. Ọo ya bụ t’unu l’iya tụko nọdukota l’ẹka lanụ, bụ ẹka ọdu-biribiri iya ono, l’ẹte agvụje agvụ dụ. Ọo ya bụ lẹ nteke unu jeleruwho iwhe-ọtsulanu ono nọo nwanshị; yẹbedua l’onwiya emee unu, unu adụkota ree; ya emee unu, unu eshihu ike; ya emekwaawho unu, unu akabaa ọkfushi ike l’okweta iwhe unu kweru. 11T’ike lile bụru nkiya jeyewaro lẹ tututu-mịmimi. O noo g’ọ dụ.

Ekele, e gude akpochi ẹkwo-ozhi-a ishi

12Ọ kwa nwakpụru okfu olemole bẹ mu gude deeru unu ẹkwo-ozhi-a. Ọ kwa Sulivánọsu bẹ gude ẹka iya deeru mu iya. Sulivánọsu ono bụ nwanna anyi, mu marụ l’e gude ire iya ẹka. Sụa, iwhe mu kwoberu ederu iya unu bụ tẹ mu gude iya mee t’obu unu shihu ike; tẹmenu mu l’emekwawho tẹ mu gude iya kfuru unu l’iwhe lile ono bẹ tụkokwaru bụru eze-iwhe-ọma, shi Chileke l’ẹka. Unu kfụkwaru kfụshia ike l’eze-iwhe-ọma ono.

13Lẹ ndu nke Chileke, nọ lẹ Bábyilọnu, mbụ chọchi, Chileke họtakwaruwho g’ọ họtaru unu bẹ l’ajịkwaro unu. Makụ, bụ nwa mu l’ajịkwawho unu. 14Unu kelejekwa ibe unu ekele; tsutsujee whẹ ọnu.

Tẹ Chileke mee tẹ unubẹ ndu unu lẹ Kuráyisutu tụgbaru bụru nnanụ buru guu g’unu hakọta.