Yunusu

YUNUSU

TA KO KITABU

Kitabu faamucogo

Yunusu ni cira Amɔsi tun ye wagati kelen mɔgɔw ye.

O wagati ra Asirikaw tun kɛra Izirayɛlimɔgɔw juguw bɛɛ ra farimanw ye. Ala nana Yunusu ci ko a ye taga Asirikaw ta duguba kɔnɔ, min ye Ninive ye, ka taga a fɔ o ye ko ni o ma nimisa ka kojugu dabla, o ta dugu bɛna halaki, sabu o ta jurumunw cayara kosɛbɛ. O ko ma bɛn Yunusu ma, sabu ale tun b’a fɛ o mɔgɔw ye to o ta jurumunw na le, janko Ala ye o halaki, sabu Izirayɛli juguw lo. Yunusu banna Ala ta kuma ma, ka jirakurun dɔ ta ka taga fan wɛrɛ fɛ. Nka a laban, o ka Yunusu firi kɔgɔji ra, jɛgɛba dɔ k’a kunu. O kow bɛɛ le kɔ fɛ, Yunusu sɔnna ka waajuri kɛ Ninive dugu kɔnɔ. Ninivekaw nimisara, ka o ta kojuguw dabla minkɛ, Ala yafara o ma. Nka o ma diya Yunusu ye.

An b’a ye ko nin kitabu ni cira tɔw ta kitabuw tɛ kelen ye, sabu cira Yunusu ma cirayakuma fɔ; nka cira yɛrɛ ta kɛwalew le fɔra an ye.

Cira tɔw sɔnna Ala ta ma, nka Yunusu banna.

Yunusu ta ko kitabu b’a yira an na ko jurumun man di Ala ye, nka ni jurumunkɛbaga ka nimisa k’a jogo yɛlɛma, Ala bɛ yafa a ma, a ta nɛɛma ni a ta makari kosɔn. Ala ta nɛɛma tɛ dan Izirayɛlimɔgɔw dɔrɔn ma, nka ni siya o siya ka nimisa a ta jurumunw na, Ala bɛ yafa o ma, sabu a bɛ mɔgɔ bɛɛ le kanu.

Kitabu kɔnɔkow

Yunusu banna Ala ta cira ma (1)

Yunusu nimisara, Ala k’a bɔsi (2)

Yunusu ka waajuri kɛ Ninivekaw kama (3)

Ala yafara Ninivekaw ma, ka o kisi (4)

Yunusu ma sɔn ka taga Ala ta cira kɛ

¹Lon dɔ, Matigi Ala k’a ta kuma lase Amitayi dencɛ Yunusu ma. Ala k’a fɔ a ye ko: ²«Wuri joona ka taga Ninive, Ninive duguba kɔnɔ, i ye taga kuma o fɛ k’a gbɛlɛya, k’a fɔ o ye ko o ta juguya warara ne ɲa kɔrɔ.»

³Nka Yunusu wurira ko ale bɛ bori ka taga fɔ Tarisisi, ko ale bɛ taga fɔ yɔrɔjan, ka bɔ Matigi Ala ɲa kɔrɔ. A tagara Zafa; a tagara kurunba dɔ sɔrɔ yi, min tun bɛ tagara Tarisisi. A ka kurunsara di kuruntigi ma, ka don kurun kɔnɔ, ko a bɛ taga ni o ye Tarisisi, ko a bɛ taga fɔ yɔrɔjan ka bɔ Matigi Ala ɲa kɔrɔ.

Fɔɲɔba wurira kɔgɔji kan

⁴Ayiwa, Matigi Ala ka fɔɲɔba dɔ wuri kɔgɔji kan. Fɔɲɔ bonyara ji kan, fɔ kurunba tun bɛ ɲini ka cɛn. ⁵Kurun baarakɛdenw siranna kosɛbɛ. O bɛɛ ka kɛ kule ci ye, ka kɛ o ta alaw daari ye, ko o ye olugu kisi. A ma na ɲa, o ka kurunkɔnɔminanw bɛɛ firi kɔgɔji ra janko kurun ye fiyɛnya.

O y’a sɔrɔ Yunusu tun jigira kurun dugumayɔrɔ ra, ka taga la ka sunɔgɔ yi, fɔ ka ɲina a yɛrɛ kɔ.

⁶Kuruntigi tagara Yunusu kɔ. O k’a lakunu k’a ɲininka ko: «Cɛ, a kɛra di ele bɛ sunɔgɔra? I fana tɛ wuri ka i ta ala daari wa? Jɔn k’a lɔn ni ale tɛna makari an na ka an kisi, janko an kana halaki?»

⁷Ayiwa, kurun baarakɛdenw k’a fɔ ɲɔgɔn ye ko: «Aw ye na an ye kara la*, k’a lɔn mɔgɔ min kosɔn nin kojuguba bɛ sera an ma.» O ka kara la minkɛ, Yunusu le yirara.

⁸O ko Yunusu ma ko: «Ele ka ko min kɛ k’a to nin kojuguba ka an sɔrɔ, o fɔ an ye. I bɔra min le? I bɛ mun baara le kɛ? Jamana juman mɔgɔ le bɛ ele ye? Siya juman mɔgɔ le bɛ i ye?» ⁹Yunusu ka o jaabi, ko: «Ne ye Heburu le ye. Ne bɛ Matigi Ala, sankolo tigi Ala le bato, min ka kɔgɔji dan, ka dugukolo dan.»

¹⁰Yunusu k’a ta ko ɲafɔ o ye. O k’a mɛn ko a bɛ dogora Matigi Ala le ɲa minkɛ, o siranna kosɛbɛ. O k’a ɲininka ko: «Mun le kosɔn i sɔnna ka nin ko ɲɔgɔn kɛ?» ¹¹O ka Yunusu ɲininka tuun ko: «Sisan an ka kan ka mun le kɛ i ra janko kɔgɔji ye mala.» O ka o fɔ sabu fɔɲɔ tun bɛ juguyara ka taga a fɛ. ¹²Yunusu ka o jaabi ko: «Aw ye ne ta ka ne firi kɔgɔji ra; ni o kɛra, kɔgɔji bɛna mala aw ye, sabu ne k’a lɔn ko ne le kosɔn nin fɔɲɔba wurira ji kan.»

¹³O bɛɛ n’a ta, kurun baarakɛdenw belen ka ko bɛɛ kɛ ko o bɛ kurun lataga jida ra dugukolo fan fɛ, nka o ma se, sabu kɔgɔji tun bɛ fariyara ka taga. ¹⁴O ka Matigi Ala daari ko: «E, Matigi Ala, i kana an halaki nin cɛ kosɔn. I kana mɔgɔ jarakibari fagari hakɛ ben an kan, sabu a ma foyi kɛ an na. Nin ko bɛɛ kɛra ka kaɲa ni ele yɛrɛ sago le ye.»

¹⁵O kɔ, o ka Yunusu ta k’a firi kɔgɔji ra. A firira kɔgɔji ra yɔrɔ min na dɔrɔn, o yɔrɔnin bɛɛ ra, kɔgɔji mankan malara. ¹⁶Kurun baarakɛdenw k’a ye ten minkɛ, o siranna Matigi Ala ɲa kosɛbɛ. O ka saraka bɔ Matigi Ala ye, ka dajuru ta Ala ye.

Yunusu ka Ala daari jɛgɛba kɔnɔ

¹A kɛra ten, Matigi Ala ka jɛgɛba dɔ lana, ka na Yunusu kunu. Yunusu ka tere saba ni su saba kɛ jɛgɛba kɔnɔ. ²Yunusu tora jɛgɛba kɔnɔ k’a Matigi Ala, a ta Ala daari. ³A ko:

«Ka ne to tɔɔrɔ ra, Matigi Ala,

ne ka i daari, i ka ne jaabi.

Ka ne to saya dibi ra,

ne kasira i nɔ fɛ, i ka ne kasikan mɛn.

⁴I tun ka ne firi kɔgɔji dunmanyɔrɔ ra.

Jiwoyow tun ka ne datugu,

jikuruw tɛmɛna ne kunna.

⁵Ne tun b’a miiri ko i ka ne gbɛn ka ban pewu le ka bɔ i ɲa kɔrɔ.

Nka ne bɛna i bato i ta Alabatosoba saninman kɔnɔ tuun.

⁶Jiwoyow tun ka ne tunu fɔ ne bɛ ɲini ka sa.

Ne jigira fɔ ji jukɔrɔ,

kɔgɔji jukɔrɔbinw melegera ne kun na.

⁷Ne jigira ji jukɔrɔ, ka se fɔ kuruw daminayɔrɔ ra.

Saya da tun tugura ne da ra ka ban, bɔyɔrɔ si tun tɛ ne fɛ.

Nka i ka ne ɲanaman labɔ kaburu dibi ra;

Matigi Ala, ne ta Ala.

⁸Wagati min ne tun bɛ ɲini ka sa,

ne hakiri tora i ra, Matigi Ala.

Matigi Ala, ne ka i daari,

ne ta daarikan sera i ma, i ta yɔrɔ saninman na.

⁹Mɔgɔ minw bɛ batofɛn gbansanw bato,

olugu bɛ o yɛrɛ yɔrɔ janya Matigi Ala ta nɛɛma ra.

¹⁰Nka ne kɔni, ne bɛna saraka bɔ i ye,

ka dɔnkiri la, ka baraka la i ye.

Ne ka layiri minw ta i ye, ne bɛna o bɛɛ dafa;

sabu ele, Matigi Ala, ele bɛ ne kisibaga ye.»

¹¹Ayiwa, Matigi Ala kumana jɛgɛba fɛ; jɛgɛba tagara Yunusu fɔɔnɔ kɔgɔjida ra.

Yunusu tagara kuma Ninivekaw fɛ

¹O kow kɔ, Matigi Ala k’a ta kuma lase Yunusu ma a siɲaga flanan na ko: ²«Wuri joona ka taga Ninive duguba kɔnɔ; ne bɛ ci min fɔ i ye, i ye taga o lase a dugumɔgɔw ma.» ³Yunusu wurira ka taga Ninive duguba kɔnɔ, i n’a fɔ Matigi Ala k’a fɔ a ye cogo min na. Ninive tun ye dugu belebeleba le ye. Mɔgɔ tun bɛ tere saba kɛ tagama ra ka Ninive dugu yaala. ⁴Yunusu ka tere kelen tagama kɛ dugu kɔnɔ. O kɔ, a ka kɛ pɛrɛn ye k’a fɔ mɔgɔw ye ko: «Sani tere binaani cɛ, Matigi Ala bɛna Ninive duguba halaki.» ⁵Ninivekaw lara Ala ra. O k’a fɔ ko mɔgɔw bɛɛ ye sun don; k’a ta fagamaw ra, ka taga a bla mɔgɔ gbansanw na, o bɛɛ ka bɔrɔfaniw don o yɛrɛ ra.

⁶O kibaroya sera Ninive masacɛ ma tuma min na, a wurira ka bɔ a ta masasiginan kan. A k’a ta masaderege bɔ, ka bɔrɔfani don a yɛrɛ ra, ka sigi bugurigbɛ ra.

⁷O tuma ra, masacɛ ni a ta fagamaw ka ciragbɛlɛn fɔ ka taga dugu yɔrɔ bɛɛ ra, ko: «Mɔgɔ fara bɛgan kan, o si kana domuni kɛ, o si kana ji min. Misiw ni sagaw si kana bin ɲimi, o si kana ji min. ⁸Mɔgɔw bɛɛ ye bɔrɔfani don o yɛrɛ ra ka bɔrɔfani don bɛganw fana ra, k’a yira ko o nimisara. Bɛɛ ye nimisa ka kasi Ala nɔ fɛ, o ta kɛwalejuguw ni o ta terenbariyakow kosɔn, ka o dabla. ⁹Jɔn k’a lɔn ni o tɛna kɛ sababu ye, k’a to Ala ye a ta miiriya yɛlɛma, ka hina an na, k’a ta dimi mala, janko an kana halaki?»

¹⁰Ayiwa, Ala k’a ye ko Ninivekaw nimisara ka o ta kɛwalejuguw dabla minkɛ, a tun b’a fɛ ka kojugu min kɛ o ra, a ma o kɛ tuun.

Ninivekaw ta nimisari ma diya Yunusu ye

¹Ayiwa, o ko ma diya Yunusu ye fiyewu. A dimina kosɛbɛ. ²A k’a fɔ Matigi Ala ye ko: «Matigi Ala, ne tun ma nin le fɔ ka ne to ne ta jamana ra wa? Nin le kosɔn ne tun b’a fɛ ka bori ka taga Tarisisi; sabu ne k’a lɔn ko ele ye Ala min ye, i bɛ hina, ani i bɛ makari. I tɛ dimi joona, i ta ɲumanya fana ka bon; i bɛ sɔn ka i ta miiriya yɛlɛma ka yafa mɔgɔ ma, i tɛ a ta kojugu hakɛ bɔ a ra. ³Ayiwa, Matigi Ala, nin ko kɔni ma diya ne ye. A to ne ye sa; sabu ne sanin ka fisa ka tɛmɛ ne ɲanaman kan.»

⁴Matigi Ala ka Yunusu ɲininka ko: «Yala jo bɛ i fɛ ka dimi nin ko ra wa?» ⁵Yunusu ma Ala jaabi; a bɔra Ninive dugu kɔnɔ, ka taga sigi dugu terebɔyanfan na, ka gbata dɔ lɔ o yɔrɔ ra ka sigi o suma ra, k’a flɛ Matigi Ala bɛna min kɛ dugu ra.

⁶O wagati ra, Masa Ala ka nɔnfɔnyiri dɔ falen Yunusu kɔrɔ, ka o suma kɛ Yunusu kan, janko a jusu ye suma. O nɔnfɔnyiri ko diyara Yunusu ye kosɛbɛ.

⁷Nka o dugusagbɛ sɔgɔmada joona fɛ, Ala ka tumu dɔ lana ka na don nɔnfɔnyiri ra. Tumu ka nɔnfɔnyiri ɲimi k’a faga, fɔ k’a ja.

⁸Ayiwa, tere bɔra tuma min na, Ala ka fɔɲɔ gbanninman dɔ lana ka bɔ terebɔyanfan na; tere bɔra, ka digi Yunusu ra kosɛbɛ, fɔ a tun bɛ ɲini ka ɲanamini. Yunusu ko Matigi Ala ma tuun ko a y’a to ale ye sa; a ko: «Saya ka fisa ne fɛ ni ɲanamanya ye.» ⁹Ala ka Yunusu ɲininka ko: «Yala jo bɛ i fɛ ka dimi nin nɔnfɔnyiri ta ko ra wa?» Yunusu ka Ala jaabi ko: «Jo bɛ ne fɛ kosɛbɛ yɛrɛ le.»

¹⁰Matigi Ala ko: «Ele ma baara foyi kɛ ka nin nɔnfɔnyiri falen; ele le fana m’a to a wurira. A falenna su kelen, ka faga su kelen. O bɛɛ n’a ta, nin nɔnfɔnyiri hina ka i mina. ¹¹O tuma, mun na i t’a fɛ ne Ala ye makari Ninive duguba ta mɔgɔw ra, dugu min mɔgɔw ka ca ni mɔgɔ waga kɛmɛ ni mugan ye, minw tɛ kojugu ni koɲuman lɔn ka bɔ ɲɔgɔn na! Bɛgan camanba le fana bɛ yi!»