DUNUƝA DAMINA
KITABU
Kitabu faamucogo
Damina kitabu bɛ dunuɲa daminacogo le yira an na: Dunuɲa dancogo, ani adamadenw, ani fɛnɲanamanw bɛɛ dancogo, ani jurumun ni tɔɔrɔ doncogo dunuɲa kɔnɔ.
Ka kaɲa ni mɔgɔ caman ta miiriya ye, cira Musa le kɛra nin kitabu sɛbɛbaga ye, ani kitabu naani minw tugura nin kitabu ra.
An bɛ se k’a fɔ ko kunba fla le bɛ nin kitabu kɔnɔ:
1. Sura 1–11: Dunuɲa ni adamadenw dancogo, ani mɔgɔ fɔlɔw ta ko, minw ye Adama ni Awa ye, ani Kabila ni Abila, ani Nuho; Babɛli ta sankasojan ta ko fana bɛ nin yɔrɔ ra. (Dɔw b’a fɔ Kabila ma ko Kayɛn, k’a fɔ Abila ma ko Abɛli.)
2. Sura 12–50: Izirayɛlimɔgɔw ta bɛmacɛ fɔlɔw ta kow, minw ye Iburahima, ani Isiyaka, ani Yakuba ye, ani Yakuba dencɛ tan ni fla minw nana kɛ Izirayɛli ta gba tan ni fla kuntigiw ye. Yakuba dencɛ Yusufu le sababu ra, Izirayɛlimɔgɔw tagara sigi Misiran.
Can lo, nin kitabu bɛ adamadenw tagamacogo, ani o ta kɛwalew fɔ an ye, nka a kun yɛrɛ kɛra min ye, o ye ka Ala ta baara ni a ta sebagaya le yira an na, k’a yira ko Ala le kɛra fɛn bɛɛ danbaga ye, ani fɛn bɛɛ tigi ye. Ala bɛ kojugu kɔninya, a bɛ kojugukɛbagaw jaraki. A bɛ mɔgɔɲumanw dɛmɛ janko o ye to ka tagama o siraɲuman kan.
Kitabu kɔnɔkow
Dunuɲa ni adamadenw dancogo (1–2)
Jurumun doncogo dunuɲa kɔnɔ (3)
Nuho ta wagati (4–10)
Babɛli ta sankasojan ta ko (11.1-9)
Iburahima, ani Isiyaka, ani Yakuba ta wagatiw (11.10–35.29)
Esawu ta durujaw (36)
Yusufu ni a balemaw ta ko (37–45)
Izirayɛlimɔgɔw tagacogo Misiran (46–50)
1Ala ka dunuɲa dan cogo min na
1Fɔlɔfɔlɔ, Ala ka sankolo dan, ka dugukolo dan.
2Dugukolo tun ma labɛn fɔlɔ; a lakolonba tun lo. Ji dunba le tun bɛ yi; a yɔrɔ bɛɛ tun ye dibi le ye. Nka Ala Nin tun bɛ lamagara jiw kunna.
3Ala ko: «Yeelen ye bɔ!» Yeelen bɔra. 4Ala k’a ye ko yeelen ka ɲi. A ka yeelen ni dibi faran ka o bɔ ɲɔgɔn na. 5A ka yeelen wele ko «tere», ka dibi wele ko «su». Ayiwa, su kora ka o dugu gbɛ; o kɛra lon fɔlɔ ye.
6O kɔ, Ala ko tuun ko: «Furancɛ dɔ ye kɛ jiw cɛ ma, ka jiw taran fla ye ka o bɔ ɲɔgɔn na.» 7Ala ka o furancɛ kɛ. Ji minw bɛ san fɛ, ani ji minw bɛ dugu ma, a ka olugu faran ka o bɔ ɲɔgɔn na, ka furancɛ kɛ o cɛ ma. Ala k’a fɔ cogo min na, a kɛra ten. 8Ala ka o furancɛ wele ko «sankolo». Ayiwa, su kora ka o dugu gbɛ; o kɛra lon flanan ye.
9O kɔ, Ala ko tuun ko: «Ji minw bɛ sankolo jukɔrɔ, olugu bɛɛ ye lajɛn yɔrɔ kelen na; yɔrɔ tɔ ye kɛ yɔrɔjalan ye.» Ala k’a fɔ cogo min na, a kɛra ten. 10Ala ka yɔrɔjalan wele ko «dugukolo»; jiw bɛɛ lajɛnna yɔrɔ min na, a ka o wele ko «kɔgɔji». Ala k’a ye ko o ka ɲi.
11Ayiwa, Ala ko, ko binw ye falen dugukolo kan, ka o kisɛw kɛ o ra; ko yiridentaw fana ye wuri, ka den ka kaɲa ni o suguyaw ye, kisɛw walama kolo bɛ kɛ minw denw na. Ala k’a fɔ cogo min na, a kɛra ten. 12Dugukolo ka binw bɔ ka o kisɛw kɛ o ra ka kaɲa ni o suguyaw ye. Yiriw fana wurira, ka den, ka o kisɛw, walama o kolow kɛ o denw na, ka kaɲa ni o suguyaw ye. Ala k’a ye ko o ka ɲi. 13Ayiwa, su kora ka o dugu gbɛ. O kɛra lon sabanan ye.
14Ala ko, ko fɛn minw bɛ yeelen bɔ, olugu ye kɛ sankolo ra, ka tere ni su faranfasi ka o bɔ ɲɔgɔn na. O ye kɛ tagamasiyɛn ye ka wagatiw yira, ka lonw yira, ani ka sanw yira. 15O fɛnw ye kɛ sankolo kɔnɔ, ka yeelen bɔ dugukolo kan. Ayiwa, Ala k’a fɔ cogo min na, a kɛra ten. 16Ala ka yeelenbɔnan belebele fla kɛ. A bɛɛ ra belebeleba, a ka o sigi terefɛwagati kunna; ka fitini sigi sufɛwagati kunna. A ka lolow fana kɛ. 17Ala ka o fɛnw bla sankolo ra, janko o ye yeelen bɔ dugukolo kan. 18A ka kelen sigi terefɛwagati kunna, ka kelen sigi sufɛwagati kunna, janko o ye yeelen ni dibi faran ka bɔ ɲɔgɔn na. Ala k’a ye ko o ka ɲi. 19Su kora, ka o dugu gbɛ. O kɛra lon naaninan ye.
20Ayiwa, Ala ko: «Fɛnɲanaman dɔw ye kɛ jiw ra, ka caya. Kɔnɔw fana ye wuri san ni dugu cɛ.» 21Ala ka kɔgɔji danfɛn barakamanw dan, ani jirafɛn ɲanaman tɔw bɛɛ; o fɛnw bɛɛ kɛra ji ra caman, ka kaɲa ni o suguyaw ye. Ala ka kɔnɔw fana dan, ka kaɲa ni o suguyaw ye. A k’a ye ko o ka ɲi. 22Ala ka baraka don o ra, ko o ye woro, ka caya ka kɔgɔjiw fa. A ko kɔnɔw fana ye caya dugukolo kan. 23Ayiwa, su kora, ka o dugu gbɛ. O kɛra lon loorunan ye.
24Ala ko tuun ko fɛnɲanamanw ye kɛ dugukolo kan ka kaɲa ni o suguyaw ye: bɛganw, ani kongosogow, ani fɛn minw bɛ fofo, o bɛɛ ni o suguya. Ala k’a fɔ cogo min na, a kɛra ten.
25Ala ka kongosogow bɛɛ dan, o bɛɛ ni o suguya, ka bɛganw dan, o bɛɛ ni o suguya, ani fɛn minw bɛ fofo, o bɛɛ ni o suguya. Ala k’a ye ko o ka ɲi.
26O bɛɛ kɔ, Ala ko: «Ayiwa, sisan, an ye mɔgɔ dan ka kaɲa ni an yɛrɛ cogo ye, a ye bɔ an fɛ, janko ale ye kɛ jɛgɛw bɛɛ kunna, ka kɛ kɔnɔw kunna, ka kɛ bɛganw ni kongosogow kunna, ka sigi dugukolo bɛɛ kunna, ani fɛnɲanaman minw bɛɛ bɛ dugukolo kan.»
27Ala ka mɔgɔ dan ka kaɲa ni a yɛrɛ cogo ye;
a k’a dan ka kaɲa ni ale Ala yɛrɛ cogo ye.
A ka o dan, cɛ ni muso.
28Ala ka baraka don o ra; a ko: «Aw ye den caman sɔrɔ, ka caya ka dugukolo yɔrɔ bɛɛ fa, ka aw ta fanga sigi dugukolo kan, ka kɛ jɛgɛw bɛɛ kunna, ani kɔnɔw, ani fɛnɲanaman o fɛnɲanaman bɛ dugukolo kan.»
29Ala k’a fɔ o ye tuun ko: «A flɛ, bin o bin bɛ falen dugukolo kan, ani a den, ani yiri o yiri bɛ den, k’a kisɛw, walama a kolo kɛ a denw kɔnɔ, ne bɛ o bɛɛ di aw ma, o bɛ kɛ aw ta baro ye. 30Dugukolo bɛganw bɛɛ, ani kɔnɔw bɛɛ, ani fɛnɲanaman o fɛnɲanaman bɛ dugukolo kan, o kɔrɔ ye ko fɛn o fɛn bɛ nɛnɛkiri, ne bɛ bin di olugu ma, ka o kɛ o ta baro ye.» Ayiwa, Ala k’a fɔ cogo min na, a kɛra ten.
31Ala tun ka fɛn o fɛn kɛ, a ka o bɛɛ flɛ, k’a ye ko o bɛɛ ka ɲi kosɛbɛ. Su kora, ka o dugu gbɛ; o kɛra lon wɔɔrɔnan ye.
21Ayiwa, sankolo ni dugukolo ni o kɔnɔfɛnw bɛɛ danna ka ban o cogo le ra. 2Ala k’a ta baara kɛ ka ban tere wɔɔrɔ kɔnɔ; a tere wolonflanan, a nɛnɛkirira a ta baara bɛɛ ra. 3Ala ka baraka don tere wolonflanan na, k’a kɛ lon saninman ye; sabu o lon le ra, a nɛnɛkirira a ta baara bɛɛ ra.
Ala ka mɔgɔ dan cogo min na
4Ayiwa, wagati min Masa Ala ka danni kɛ, sankolo ni dugukolo danna nin cogo le ra.
Ala ka sankolo ni dugukolo dan tuma min na, 5kongoyiri si tun tɛ dugukolo kan fɔlɔ, bin si fana tun ma falen fɔlɔ; sabu Masa Ala tun ma sanji ben dugukolo kan fɔlɔ, ani mɔgɔ si fana tun tɛ yi fɔlɔ ka dugukolo sɛnɛ. 6Bugun dɔ le tun bɛ bɔ dugukolo ra ka kɛ ji ye ka dugukolo yɔrɔ bɛɛ sɔn.
7Masa Ala ka dugukolo bɔgɔ ta ka mɔgɔ lalaga ni a ye. O kɔ, a ka ɲanamanya nɛnɛkiri fiyɛ ni a dafɔɲɔ ye k’a don mɔgɔ nunwo fɛ; a kɛra mɔgɔ ɲanaman ye.
Edɛni jamana yirituɲuman
8O kɔ, Masa Ala ka yirituɲuman dɔ kɛ Edɛni jamana ra, terebɔyanfan na, ka mɔgɔ bla o kɔnɔ. 9Matigi Ala ka yiri suguya bɛɛ falen dugukolo kan; yiri cɛɲumanw, minw den ka di; a ka ɲanamanya yiri bla yiritu cɛmancɛ ra, ani yiri min b’a to mɔgɔ bɛ koɲuman ni kojugu lɔn ka bɔ ɲɔgɔn na.
10Ba dɔ tun bɛ woyo ka bɔ Edɛni jamana ra. O ba ji le tun bɛ woyo ka tɛmɛ yiritu kɔnɔ; o kɔ, a bɛ taran ka kɛ boro naani wɛrɛ ye. 11O ba fɔlɔ tɔgɔ ye ko Pisɔn; ale bɛ woyo ka tɛmɛ Havila jamana bɛɛ kɔnɔ. Sanin bɛ o jamana le ra. 12O sanin ye sanin bɛɛ ra ɲumanman le ye. Turu kasadiman dɔ fana bɛ sɔrɔ yi, min tɔgɔ ye ko bideliyɔmu, ani lulu bisigi dɔ, min tɔgɔ ye ko onikisi. 13Ba flanan tɔgɔ ye ko Giyɔn; ale bɛ woyo ka tɛmɛ Kusi jamana bɛɛ kɔnɔ. 14Ba sabanan tɔgɔ ye ko Tigere. Ale bɛ woyo Asiri jamana terebɔyanfan na. Ba naaninan tɔgɔ le ye ko Efirati.
15Ayiwa, Matigi Ala ka mɔgɔ bla Edɛni yirituɲuman kɔnɔ, ko a ye a sɛnɛ, k’a kɔrɔsi. 16Ala ka nin kuma fɔ mɔgɔ ye ko: «I bɛ se ka yiritu yiridenw bɛɛ dɔ domu. 17Nka yiri min b’a to mɔgɔ bɛ koɲuman walama kojugu lɔn, i kana o yiri den domu dɛ! Sabu ni i k’a dɔ domu lon o lon, sigiya t’a ra, i bɛna sa.»
Ala ka muso dan cogo min na
18Ayiwa, o kɔ, Matigi Ala ko: «Cɛ ye to a kelen na tan, o man ɲi. Ne bɛna dɛmɛbaga kɛ a ye, min bɛ bɛn a ma.» 19Masa Ala tun ka bɔgɔ ta ka kongosogow bɛɛ lalaga, ani kɔnɔw. O kɔ, a tun ka o bɛɛ lana cɛ fɛ, k’a flɛ a bɛna tɔgɔ min la o bɛɛ kelen kelen na, ani janko ni cɛ ka tɔgɔ min la fɛnɲanaman min na, o le ye kɛ a tɔgɔ ye. 20Cɛ tun ka tɔgɔ la bɛganw bɛɛ ra, ani kɔnɔw, ani kongosogow bɛɛ. Nka o fɛnw bɛɛ cɛ ra, a tun ma dɛmɛbaga sɔrɔ a yɛrɛ ra, min tun bɛ se ka bɛn ale ma.
21Ayiwa, Masa Ala ka sunɔgɔba bla cɛ ra. Ka cɛ to sunɔgɔ ra, a k’a garagakolo kelen bɔ, ka sogobu kɛ ka o nɔ datugu. 22O garagakolo min bɔra cɛ ra, Masa Ala ka o le ta k’a kɛ muso ye, ka na ni o muso ye cɛ fɛ. 23Kabini cɛ ka muso ye, a ko:
«Ɔnhɔn! Sisan kɔni, nin ye ne ɲɔgɔn dɔ yɛrɛ le ye.
A kolow ye ne kolo dɔw le ye,
a farisogo fana ye ne farisogo dɔ le ye.
A tɔgɔ bɛna la ko muso, sabu a bɔra cɛ le ra2.23 Heburukan na, cɛ ni muso tɔgɔ bɔra ɲɔgɔn fɛ kosɛbɛ. O b’a fɔ cɛ ma ko: «Ish», k’a fɔ muso ma ko: «Isha», k’a yira ko muso bɔra cɛ ra..»
24O le kosɔn cɛ bɛ bɔ a facɛ ni a bamuso kɔrɔ ka nɔrɔ a muso ra; o fla bɛ jɛn ka kɛ mɔgɔ kelen ye.
25Ayiwa, o wagati ra cɛ ni muso fla bɛɛ fari lakolon tun lo; o tun m’a lɔn fɛn min tɔgɔ ye ko maroya.
3Cɛ ni muso ka yiriden domu
1Ayiwa, Masa Ala tun ka kongosogo minw bɛɛ dan, sa le tun ka cegu ni o bɛɛ ye. Lon dɔ, sa nana a fɔ muso ye ko: «Yala can lo ko Ala ko, ko aw kana yiritu yiriden si domu wa?» 2Muso ko: «An bɛ se ka yiritu yiridenw domu kɛ. 3Nka yiri min bɛ yiritu cɛmancɛ ra, Ala ko an kana o le den domu, ko hali an kana maga a ra; ko ni o tɛ, an bɛna sa.» 4Sa ko muso ma ko: «Can tɛ, aw tɛna sa. 5Ala ka o fɔ sabu a k’a lɔn ko ni aw ka yiri nin den domu lon o lon, aw ɲaw bɛ yɛlɛ, aw bɛ kɛ i n’a fɔ ale Ala; aw bɛna koɲuman lɔn ka bɔ kojugu ra.»
6Ayiwa, muso k’a ye ko can ra yiri nin den ka kan ka diya; ni i k’a flɛ a cɛ ka ɲi, a fana bɛ se ka mɔgɔ hakiri yɛlɛ ka i kɛ kolɔnbaga ye. Muso ka dɔ tigɛ k’a domu. A cɛ tun lɔnin bɛ a kɔrɔ; a ka dɔ di ale ma, ale fana k’a domu. 7O k’a domu minkɛ, o ka o yɛrɛ cogoya ye; o k’a ye ko o fari lakolon lo. O ka toroflaburu dɔw sirisiri ɲɔgɔn na, ka o kɛ ka o yɛrɛ datugu.
Ala ka sɛgɛ la cɛ ni muso ni sa kan
8Ayiwa, wuladanin fɛ, cɛ ni muso ka Matigi Ala mankan mɛn, a bɛ yaalayaalara yiritu kɔnɔ. O borira Matigi Ala ɲa ka taga dogo yiritu yiri dɔw cɛ ra.
9Matigi Ala ka cɛ wele ko: «Adama, i bɛ min?» 10Cɛ ka Ala jaabi ko: «Ne ka i mankan mɛn yiritu ra, ne siranna sabu ne fari lakolon lo; o kosɔn ne dogora.» 11Matigi Ala ko: «Jɔn le k’a fɔ i ye ko i fari lakolon lo? Ne tun ko aw kana yiri min den domu, kɔni i ma o le domu dɛ?» 12Cɛ ko: «I ka muso min bla ne kɔrɔ, ale le ka dɔ di ne ma, ne k’a domu.»
13Matigi Ala ka muso ɲininka ko: «Mun na ele ka o kɛ?» Muso ko: «Sa le ka ne nɛgɛ, k’a to ne k’a domu.»
14Matigi Ala k’a fɔ sa ye ko:
«I n’a fɔ ele sɔnna ka o kɛ,
ne bɛna i danga bɛganw ni kongosogo tɔw bɛɛ cɛ ra.
Sisan i bɛna to ka fofo i kɔnɔbara le kan,
buguri bɛ to ka don i da ra,
i bɛ a domu, fɔ ka taga i sa.
15Ne bɛna juguya le bla ele ni muso cɛ,
ka o juguya kelen bla i ta duruja ni muso ta duruja cɛ.
Ni o ka i sɔrɔ, o bɛ i kun ci;
ni ele fana ka o sɔrɔ, i bɛ o kin o senju ra.»
16Ala k’a fɔ muso ye ko:
«Ne bɛna dɔ fara i ta denworo sɛgɛ kan.
I bɛna tɔɔrɔ ka sɔrɔ ka den woro.
Ka fara o kan, i ta cɛ lɔgɔ bɛna to ka kɛ i ra;
i ta ko bɛɛ bɛna to ale le boro fana.»
17Ala k’a fɔ cɛ ye ko:
«I sɔnna ka i ta muso kan le mɛn,
ani ne tun kumana i fɛ k’a fɔ i ye
ko i kana yiri min den domu, i ka o domu;
ayiwa, dugukolo bɛna danga ele kosɔn.
I bɛna sɛgɛ le kosɛbɛ
ka sɔrɔ ka i ta baro sɔrɔ ka bɔ dugukolo ra,
fɔ ka taga i sa;
18ŋaniw ni binjugu dɔw bɛna falen dugukolo kan;
i bɛna fɛn minw sɛnɛ, o le bɛna kɛ i ta baro ye.
19I bɛna baara kɛ ka wasi le,
ka sɔrɔ ka i ta baro sɔrɔ,
fɔ i ye na kɔsegi dugukolo ra yi tuun,
i danna ni o dugukolo kelen min bɔgɔ ye;
sabu i ye bɔgɔ le ye,
i fana bɛna sekɔ ka kɛ o bɔgɔ kelen le ye.»
Ala ka Adama ni Awa labɔ yiritu ra
20Ayiwa, Adama k’a muso tɔgɔ la ko Awa, sabu ale le kɛra mɔgɔw bɛɛ bamuso ye3.20 Heburukan na, Adama kɔrɔ ye ko: mɔgɔ. O le kɛra cɛ tɔgɔ ye. Awa kɔrɔ ye ko: ɲanamanya.. 21Matigi Ala ka bɛgan dɔw gbolow kɛ fani ye, ka o don Adama ni a muso ra.
22Matigi Ala ko: «Sisan mɔgɔ kɛra i n’a fɔ an dɔ, a bɛ koɲuman ni kojugu lɔn ka bɔ ɲɔgɔn na. An ye a bari a kana ɲanamanya yiriden dɔ tigɛ k’a domu; ni o tɛ, ni a ka o domu a ɲanaman bɛ to wagati bɛɛ.»
23A kɛra ten, Matigi Ala ka o gbɛn ka bɔ Edɛni jamana yiritu ra, ko o ye taga dugukolo sɛnɛ, Ala ka o dan ni dugukolo min bɔgɔ ye.
24Ayiwa, Ala ka Adama ni Awa gbɛn o cogo le ra. A ka serubɛn mɛlɛkɛ* dɔw bla Edɛni yiritu donda ra terebɔyanfan na, k’a kɔrɔsi, ani kɛrɛkɛmuru dɔ, min bɛ manamana i ko tasuma, ka yɛlɛmayɛlɛma, janko mɔgɔ si kana sira sɔrɔ ka se ɲanamanya yiri ma.
4Kabila ka Abila faga
1Ayiwa, Adama jɛnna ni a muso Awa ye. Awa ka kɔnɔ ta ka Kabila4.1 Kabila: Dɔw b’a fɔ ko Kayɛn. woro. Awa ko: «Matigi Ala baraka ra, ne ka cɛden sɔrɔ4.1 Ne ka cɛden sɔrɔ: o kuma kɔrɔ bɛ se ka kɛ fana ko: Ne ka mɔgɔ dan..» 2O kɔ, a ka kɔnɔ ta tuun ka Kabila dɔgɔnin Abila4.2 Abila: Dɔw b’a fɔ ko Abɛli; a tɔgɔ kɔrɔ ye ko: fɔɲɔ, walama ko: fɛn tɛmɛta. woro.
Abila nana kɛ sagagbɛnbaga ye; Kabila, ale kɛra sɛnɛkɛbaga ye. 3Wagati dama tɛmɛnin kɔ, Kabila k’a ta foro yiriden dɔw kɛ saraka ye, ka o di Ala ma. 4Abila fana k’a ta sagaden fɔlɔw kelen mina, ka o faga, ka o sogo yɔrɔɲumanw jɛni, ka o kɛ saraka ye, ka o di Ala ma. Abila ni a ta saraka ko diyara Matigi Ala ye. 5Nka Kabila ni a ta saraka ko ma diya Matigi Ala ye. Kabila dimina o ra, k’a ɲa kumu kosɛbɛ.
6Ayiwa, Matigi Ala ko Kabila ma ko: «Mun kosɔn i dimina fɔ ka i ɲa kumu tan? 7Ni i ka kɛwaleɲumanw kɛ, i kun bɛ kɔrɔta. Nka ni i ta kɛwalew juguyara, o tuma jurumun bɛna kɛ i kɔ tuma bɛɛ; a b’a fɛ ka se i ra, nka ele le ka kan ka se jurumun na.»
8Ayiwa, lon dɔ, Kabila k’a fɔ a dɔgɔcɛ ye ko o ye taga kongo ra. Ka o to kongo ra yi, a benna a dɔgɔcɛ kan, k’a faga.
9Matigi Ala k’a fɔ Kabila ye ko: «Kabila, i dɔgɔcɛ Abila do?» Kabila ko: «Ne m’a yɔrɔ lɔn; o tuma ne le blara ka kɛ ale kɔrɔsibaga ye wa?» 10Matigi ko: «I ka mun ko le kɛ tan? I dɔgɔcɛ fagari jori kulekan bɛ bɔra dugu ma ka se ne ma, ko ne ye a dimibɔ. 11Ayiwa, i yɛrɛ boro ka i dɔgɔcɛ faga k’a jori seri dugukolo kan, k’a to dugukolo ye a jori min minkɛ, o kosɔn dugukolo banna i ra. 12K’a ta sisan, hali ni i ka dugukolo sɛnɛ, a tɛna den i ye k’a siman di i ma tuun. I bɛna bla i yɛrɛ ma ka yaala ka lamini dugukolo kan.»
13Kabila k’a fɔ Matigi Ala ye ko: «I ka tɔɔrɔ min la ne kan, o ka gbiri ka tɛmɛ; ne tɛna se. 14A flɛ, i ka ne gbɛn ka bɔ yan dugukolo kan. Ne bɛna taga dogo i ɲa fɔ yɔrɔjan. Ne bɛna to ne yɛrɛ ma ka yaala ka lamini yɔrɔ bɛɛ; ni mɔgɔ o mɔgɔ ka ne sɔrɔ, o tigi bɛna ne faga.»
15Matigi Ala ko Kabila ma ko: «Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka Kabila faga, o juru bɛna sara o tigi ra fɔ siɲaga wolonfla, ka Kabila dimibɔ.»
Matigi Ala ka tagamasiyɛn dɔ bla Kabila kan, janko ni mɔgɔ min k’a ye, o tigi kana a faga.
16O kɔ, Kabila bɔra Matigi Ala kɔrɔ ka taga yɔrɔjan, ka taga to Nɔdi4.16 Nɔdi kɔrɔ ye ko: fasontan. jamana ra, Edɛni jamana terebɔyanfan na.
Kabila ta duruja
17Ayiwa, o kɔ, Kabila jɛnna ni a muso ye. A muso ka kɔnɔ ta ka dencɛ woro; o le kɛra Henɔki ye. O kɔ, Kabila ka dugu dɔ lɔ, k’a dencɛ Henɔki tɔgɔ la o dugu ra.
18Ayiwa, Henɔki nana Iradi woro; Iradi ka Mehuyahɛli woro; Mehuyahɛli ka Metusahɛli woro; Metusahɛli ka Lemɛki woro.
19Lemɛki nana muso fla le ta. Kelen tɔgɔ tun ye ko Ada, tɔ kelen tɔgɔ tun ye ko Sila. 20Ada ka dencɛ woro; o le kɛra Yabali ye. Mɔgɔ minw bɛ si fanibonw kɔnɔ ka o ta bɛganw kɔrɔsi, Yabali le kɛra olugu bɛmacɛ ye. 21Yabali dɔgɔcɛ kɛra Yubali ye. Ale le kɛra gɔnifɔbagaw ni filenfiyɛbagaw bɛɛ bɛmacɛ ye. 22Sila fana ka dencɛ woro; o le kɛra Tubali Kabila ye. Ale kɛra numu le ye; a tun bɛ siranɛgɛfɛnw ni nɛgɛmanfɛnw lalaga. Dɔgɔmuso gbanna Tubali Kabila ra; o tɔgɔ lara ko Naama.
23Lon dɔ, Lemɛki ko a ta musow ma ko:
«Ada ni Sila, aw ye mɛnni kɛ!
Ne Lemɛki ta musow, aw ye aw toro malɔ ne darakan na!
Ni cɛ o cɛ boro ka se ne ma, ne bɛ o faga le;
ni kanbelen o kanbelen ka ne mandimi, ne bɛ o faga le.
24A fɔra ko ni mɔgɔ min ka Kabila faga,
o juru bɛ sara o tigi ra fɔ siɲaga wolonfla;
nka ne Lemɛki, ne ta juru bɛ sara fɔ siɲaga biwolonfla ni wolonfla.»
25Ayiwa, Adama jɛnna ni a muso ye tuun. A ka kɔnɔ ta ka jigi dencɛ ra. A ka o tɔgɔ la ko Sɛti4.25 Sɛti tɔgɔ kɔrɔ ye ko: Ala k’a di ne ma.. A ko: «Sabu Kabila ka Abila faga; Ala le ka dencɛ wɛrɛ di ne ma Abila nɔ ra.»
26Ayiwa, Sɛti fana nana kɔrɔ ka dencɛ sɔrɔ. A k’a tɔgɔ la ko Enɔsi. O wagati le ra, mɔgɔw ka kɛ Matigi Ala tɔgɔ wele ye, k’a bato.
5Adama ta duruja
1Ayiwa, Adama ta durujaw tɔgɔw le sɛbɛra nin ye:
Ala ka mɔgɔ dan lon min na, a k’a dan ka kaɲa ni ale Ala yɛrɛ cogo le ye. 2A ka o dan, cɛ ni muso. A ka o dan minkɛ, a ka baraka don o ra, ka o tɔgɔ la ko mɔgɔ.
3Ka Adama si to san kɛmɛ ni san bisaba, a ka dencɛ woro, ka kaɲa ni a yɛrɛ cogo ye; a bɔra a fɛ. A ka o dencɛ tɔgɔ la ko Sɛti. 4Sɛti woronin kɔ, Adama ka san kɛmɛ seegi le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow. 5A si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ kɔnɔntɔn ni san bisaba. O kɔ, a sara.
6Ka Sɛti si to san kɛmɛ ni san looru, a ka dencɛ woro; a ka o tɔgɔ la ko Enɔsi. 7Enɔsi woronin kɔ, Sɛti ka san kɛmɛ seegi ni san wolonfla le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow. 8Sɛti si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ kɔnɔntɔn ni san tan ni fla. O kɔ, a sara.
9Ka Enɔsi si to san bikɔnɔntɔn, a ka Kenan woro. 10Kenan woronin kɔ, Enɔsi ka san kɛmɛ seegi ni san tan ni looru le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow. 11Enɔsi si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ kɔnɔntɔn ni san looru; o kɔ, a sara.
12Ka Kenan si to san biwolonfla, a ka Mahalalɛli woro. 13Mahalalɛli woronin kɔ, Kenan ka san kɛmɛ seegi ni san binaani le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow. 14Kenan si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ kɔnɔntɔn ni san tan. O kɔ, a sara.
15Ka Mahalalɛli si to san biwɔɔrɔ ni looru, a ka Yɛrɛdi woro. 16Yɛrɛdi woronin kɔ, Mahalalɛli ka san kɛmɛ seegi ni san bisaba le kɛ. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow. 17Mahalalɛli si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ seegi ni san bikɔnɔntɔn ni san looru. O kɔ, a sara.
18Ka Yɛrɛdi si to san kɛmɛ ni san biwɔɔrɔ ni san fla, a ka Enɔki5.18 Enɔki: Dɔw b’a fɔ ale le ma ko Idirisa. woro. 19Enɔki woronin kɔ, Yɛrɛdi ka san kɛmɛ seegi le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow. 20Yɛrɛdi si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ kɔnɔntɔn ni san biwɔɔrɔ ni san fla. O kɔ, a sara.
21Ka Enɔki si to san biwɔɔrɔ ni san looru, a ka Metusalɛmu woro. 22Metusalɛmu woronin kɔ, Enɔki tagamana ka kaɲa ni Ala sago ye tuun fɔ san kɛmɛ saba. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow. 23Enɔki si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ saba ni san biwɔɔrɔ ni san looru. 24Enɔki tagamana ka kaɲa ni Ala sago ye. O kɔ, a ma kɛ dunuɲa ra tuun; Ala k’a ta ka taga ni a ye a yɛrɛ kɔrɔ.
25Ka Metusalɛmu si to san kɛmɛ ni san biseegi ni san wolonfla, a ka Lemɛki woro. 26Lemɛki woronin kɔ, Metusalɛmu ka san kɛmɛ wolonfla ni san biseegi ni san fla le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow. 27Metusalɛmu si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ kɔnɔntɔn ni san biwɔɔrɔ ni san kɔnɔntɔn. O kɔ, a sara.
28Ka Lemɛki si to san kɛmɛ ni san biseegi ni san fla, a ka dencɛ woro. 29A k’a tɔgɔ la ko Nuho, k’a fɔ ko: «Ala ka dugukolo danga, ka an bla baaragbɛlɛn minw na dugukolo kan, nin den le bɛna an jusu saaro, ka an bɔ o baaraw sɛgɛ ra5.29 Nuho tɔgɔ ni kuma min fɔcogo bɔra ɲɔgɔn fɛ heburukan na, o kɔrɔ ye ko: jususaaro..» 30Nuho woronin kɔ, Lemɛki ka san kɛmɛ looru ni san bikɔnɔntɔn ni san looru le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow. 31Lemɛki si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ wolonfla ni san biwolonfla ni san wolonfla. O kɔ, a sara.
32Ka Nuho si to san kɛmɛ looru, a ka Sɛmu, ani Kamu, ani Zafɛti woro ka gban ɲɔgɔn na.
6Adamadenw bɛ halaki o ta juguya kosɔn
1Ayiwa, mɔgɔw nana caya dugukolo kan; o ka denmusow woro fana. 2A kɛra ten, Ala ta danfɛn dɔw tun bɛ yi, olugu k’a ye ko mɔgɔw denmusow cɛ ka ɲi minkɛ, o ka dɔw ɲanawoloma olugu ra ka o kɛ o ta musow ye. 3O tuma Matigi Ala ko: «Ne ka nin min don mɔgɔ kɔnɔ, ne tɛna o nin to mɔgɔ kɔnɔ wagati bɛɛ, sabu mɔgɔ tɛ foyi ye ni fɛn sata tɛ. A si bɛɛ lajɛnnin tɛna tɛmɛ san kɛmɛ ni san mugan kan.»
4Ala ta danfɛnw jɛnna ni mɔgɔw denmusow ye minkɛ, o ka denw sɔrɔ ni o ye; o denw le kɛra mɔgɔ belebele jamijanw ye o wagatiw ra dunuɲa ra. Olugu le kɛra cɛfariw ye fɔlɔfɔlɔ; o tɔgɔ bɔra kosɛbɛ.
5Matigi Ala nana a ye ko adamadenw ta kɔnɔnɔjuguya warara dunuɲa kɔnɔ. A k’a ye ko lon o lon, miiriyajuguw dɔrɔn le bɛ kɛra mɔgɔw jusukun na. 6A kɛra ten, Matigi Ala ka mɔgɔ dan k’a bla dugukolo kan minkɛ, o tingalɔn ka Matigi Ala yɛrɛ sɔrɔ. A jusu tɔɔrɔra kosɛbɛ. 7Matigi Ala ko: «Ne ka mɔgɔ o mɔgɔ dan, ne bɛna o bɛɛ halaki pewu ka bɔ dugukolo kan, k’a damina adamadenw na, ka taga a bla bɛganw ni kongosogow ra, ani fɛn minw bɛ fofo, ani kɔnɔw; sabu ne ka o dan minkɛ, o danko tingalɔn bɛ ne ra.» 8Nka Nuho ko diyara Matigi Ala ye.
Ala ko a bɛ Nuho kisi
9Nuho ta duruja ta ko ye nin ye:
Nuho tun ye mɔgɔ terennin ani mɔgɔ jusukungbɛnin le ye a ta wagati ra. A tun bɛ tagama ka kaɲa ni Ala sago ye. 10A ka dencɛ saba le sɔrɔ: Sɛmu, ani Kamu, ani Zafɛti.
11O wagati ra, dunuɲa tun fara kojugu ra Ala ɲa kɔrɔ. Mɔgɔw tun fariyara ɲɔgɔn ma yɔrɔ bɛɛ. 12Ala nana a ye ko dunuɲa fara kojugu ra; sabu adamadenw bɛɛ ta kɛwalew tun juguyara fɔ k’a dama tɛmɛ.
13O tuma Ala k’a fɔ Nuho ye ko: «Ne k’a latigɛ ko ne bɛna fɛnɲanaman bɛɛ ban ka bɔ dugukolo kan; sabu olugu le k’a to juguya ka dunuɲa yɔrɔ bɛɛ fa. O kosɔn ne bɛna o ni dugukolo bɛɛ halaki ɲɔgɔn fɛ. 14O ra, ele ye kurunba dɔ lalaga ni gofɛriyiri ye, k’a kɔnɔ tarantaran, k’a kɛ bonkɔnɔw ye, k’a kɛnɛmayɔrɔ ni a kɔnɔnɔyɔrɔ mun ni mananji ye. 15I ka kan k’a kɛ cogo min na, o flɛ nin ye: i bɛ a janya kɛ nɔngɔn ɲa kɛmɛ saba6.15 Nɔngɔn ɲa kelen bɛ se ka bɛn mɛtɛrɛ tarancɛ le ma. ye, k’a bonya kɛ nɔngɔn ɲa bilooru ye, k’a lɔ kɛ nɔngɔn ɲa bisaba ye. 16I bɛ a datugu ka wo dɔ kɛ a ra san fɛ, ka o kɛ nɔngɔn ɲa kelen ye. I bɛ a donda kɛ a kɛrɛn na. I b’a kɛ sankaso ye: dugumabon, ani cɛmancɛbon, ani sanfɛbon. 17Ne bɛna sanjiba le lana dugukolo kan; fɛn o fɛn bɛ nɛnɛkiri, sanji bɛna o bɛɛ faga. Fɛn o fɛn bɛ dugukolo kan, o bɛɛ bɛ halaki. 18Nka ne bɛna to ne ta jɛnɲɔgɔnya ra ni ele ye ka i kisi. I bɛna don kurunba kɔnɔ, i ni i dencɛw, ani i ta muso, ani i dencɛw ta musow. 19I bɛ fɛnɲanaman suguya bɛɛ fla fla ladon i fɛ kurunba kɔnɔ fana, cɛ ni muso, janko o ɲanaman ye to. 20Fɛnɲanaman bɛɛ fla fla le bɛna na i fɛ, cɛ ni muso, janko i ye o ladon kurunba kɔnɔ, o ɲanaman ye to: kɔnɔw ni bɛganw ni kongosogow ni fɛn fofotaw. 21I ka kan ka domunifɛn bɛɛ dɔ ta fana ka bla i yɛrɛ kɔrɔ, ka o kɛ i ni o bɛganw ta domuni ye.»
22Ayiwa, Nuho ka o le kɛ. Ala ka fɛn o fɛn fɔ a ye, a ka o bɛɛ kɛ ka kaɲa ni Ala ta fɔta ye.
7Nuho donna kurunba kɔnɔ
1O kɔ, Matigi Ala ko Nuho ma ko: «Sisan aw ye don kurunba kɔnɔ, i ni i ta denbaya; sabu ne k’a ye ko ele dɔrɔn le terennin lo ne ɲa kɔrɔ nin mɔgɔw bɛɛ cɛ ra. 2Fɛnɲanaman o fɛnɲanaman saninyanin lo, i bɛ o bɛɛ dɔ ladon i fɛ kurun kɔnɔ, cɛman wolonfla, ani musoman wolonfla. Fɛnɲanaman minw saninyanin tɛ, i bɛ olugu fana ladon, cɛman kelen, ani musoman kelen. 3I bɛ kɔnɔ suguya bɛɛ fana dɔ ladon, cɛman wolonfla, ani musoman wolonfla, janko o ta siya kana tunu. 4Sabu a tɔ ye tere wolonfla, ne bɛna sanji ben dugukolo kan fɔ tere binaani ni su binaani. Ne ka fɛnɲanaman o fɛnɲanaman dan, ne bɛna o bɛɛ halaki pewu ka bɔ dugukolo kan.»
5Ayiwa, Ala tun ka fɛn o fɛn fɔ Nuho ye, Nuho ka o bɛɛ kɛ.
6Ayiwa, sanjiba nana dugukolo kan lon min na, o kɛra k’a sɔrɔ Nuho si ye san kɛmɛ wɔɔrɔ. 7Nuho donna kurunba kɔnɔ, ani a muso, ani a dencɛw, ani a dencɛw ta musow. O donna kurunba kɔnɔ, ka kisi sanjiba ma. 8Fɛnɲanaman o fɛnɲanaman saninyanin lo, ani minw saninyanin tɛ, ani kɔnɔw, ani fɛn o fɛn bɛ fofo dugu ma, 9o bɛɛ dɔ donna Nuho fɛ kurunba kɔnɔ, fla fla, cɛ ni muso, i ko Ala yɛrɛ tun k’a fɔ cogo min na. 10Tere wolonfla dafara minkɛ, sanjiba nana dugukolo kan.
11O kɛra ka Nuho si to san kɛmɛ wɔɔrɔ. O san karo flanan, o karo tere tan ni wolonflanan, o lon na bunun minw bɛ dugukolo jukɔrɔ, olugu bɛɛ jiw serira ka bɔ ka kɛ dugukolo kan. Sankolo jibɔyɔrɔw fana dayɛlɛra. 12Ayiwa, sanjiba benna dugukolo kan tere binaani ni su binaani. 13O lon yɛrɛ ra, Nuho donna kurunba kɔnɔ, ani a dencɛ saba: Sɛmu, ani Kamu, ani Zafɛti; ani a muso, ani a dencɛ saba ta musow. 14O donna kurunba kɔnɔ, o ni kongosogo siya bɛɛ dɔ. Bɛgan siya bɛɛ; fɛnɲanaman minw bɛ fofo, o siya bɛɛ, kɔnɔ siya bɛɛ, kɔnɔnin fitiniw bɛɛ, ani kaman bɛ fɛn o fɛn na. 15O fɛnɲanamanw bɛɛ donna kurunba kɔnɔ ka to ni Nuho ye; fɛn o fɛn bɛ nɛnɛkiri, o bɛɛ fla fla donna. 16Fɛnɲanamanw bɛɛ, o bɛɛ fla fla donna kurunba kɔnɔ, cɛ ni muso, i ko Ala tun k’a fɔ Nuho ye cogo min na. O kɔ, Matigi Ala ka da tugu o da ra.
17Sanjiba benna dugukolo kan ka se fɔ tere binaani. Ji bonyara fɔ a ka kurunba kɔrɔta, a ka kɛ taga ye ji kunna. 18Ji cayara ka bonya kosɛbɛ. Kurunba ka fogon ji kunna; 19ji belen ka kɛ bonya ye tuun. A ka kuru jamijanw bɛɛ datugu. 20Ji yɛlɛnna kuruw kunna ka se fɔ nɔngɔn ɲa tan ni looru7.20 Nɔngɔn ɲa kelen bɛ se ka bɛn mɛtɛrɛ tarancɛ le ma. ka kuruw datugu pewu. 21Nin tun bɛ fɛn o fɛn na, o bɛɛ fagara; kɔnɔw ni bɛganw ni kongosogow, ani fɛn o fɛn bɛ fofo, ani mɔgɔw bɛɛ. 22Fɛn o fɛn bɛ nɛnɛkiri, ni nin b’a ra, fɛn o fɛn bɛ dugukolo kan, o bɛɛ fagara. 23Fɛnɲanaman o fɛnɲanaman tun bɛ dugukolo kan, ji ka o bɛɛ domu; k’a ta mɔgɔw ra ka taga a bla bɛganw na, ani fɛn minw bɛ fofo, ani kɔnɔw. Ji ka o bɛɛ halaki. Nuho dɔrɔn le tora, ale ni minw tun bɛ ni a ye kurunba kɔnɔ. 24Ji bonyanin tora dugukolo kan ka se fɔ tere kɛmɛ ni tere bilooru, k’a ta sanji damina lon na.
8Ala ka sanjiba lalɔ
1Nka Ala hakiri tora Nuho ra, ani kongosogow ni bɛgan minw tun bɛ ni a ye kurunba kɔnɔ. Ala ka fɔɲɔ dɔ fiyɛ dugukolo kan; ji jigira dɔɔnin. 2Dugukolo bununjiw lɔra, sankolo jibɔyɔrɔw datugura; sanji tigɛra. 3Ji tora ka woyo ka bɔ dugukolo kan ka taga. Sani tere kɛmɛ ni tere bilooru cɛ, ji dɔgɔyara.
4Ayiwa, a karo wolonflanan, o karo tere tan ni wolonflanan, kurunba tagara sigi Ararati jamana kuruw kan. 5Ji ka kɛ dɔgɔya ye fɔ ka taga se san karo tannan ma. San karo tannan, o karo tere fɔlɔ, kuruw kunw bɔra.
6Tere binaani tɛmɛnin kɔ, Nuho tun ka da min bɔ kurunba ra, a ka o dayɛlɛ. 7A ka kankan bla ka bɔ; o kɔnɔ bɔra, ka to tagakasegi ra, sabu ji tun ma ja dugukolo kan ban. 8A ka tugani fana bla ka bɔ, k’a flɛ ni a kɛra ko ji dɔgɔyara dugukolo kan. 9Nka tugani bɔra minkɛ, a ma sigiyɔrɔ sɔrɔ. A sekɔra ka na Nuho fɛ kurunba kɔnɔ, sabu ji tun bɛ dugukolo yɔrɔ bɛɛ ra hali bi. Nuho k’a boro bɔ ka tugani mina, k’a ladon kurunba kɔnɔ. 10Nuho k’a to tere wolonfla tɛmɛna tuun. O kɔ, a ka tugani bla ka taga tuun. 11Wula fɛ le tugani sekɔra ka na, oliviye flaburu dɔ tigɛnin bɛ a dakala ra. Nuho k’a lɔn o le ra ko dɔ bɔra ji ra. 12A k’a to tere wolonfla wɛrɛ tɛmɛna tuun. O kɔ, a ka tugani labɔ tuun. Tugani tagara o ra minkɛ, a ma sekɔ tuun.
13San min Nuho si tun bɛ san kɛmɛ wɔɔrɔ ni san kelen, o san karo fɔlɔ, ani o karo tere fɔlɔ, ji jara dugukolo kan. Da min tun bɛ kurunba san fɛ, Nuho ka o dayɛlɛ. A ka yɔrɔ flɛ, k’a ye ko ji jara dugukolo kan. 14O san karo flanan, o karo tere mugan ni wolonflanan, ji jara dugukolo kan pewu.
Nuho bɔra kurunba kɔnɔ
15O tuma, Ala kumana Nuho fɛ ko: 16«Bɔ kurunba kɔnɔ sisan, i ni i ta muso, ni i dencɛw ni o ta musow. 17Kongosogow ni bɛgan minw bɛ ni i ye, o bɛɛ ni o siya, ani kɔnɔw, ani fɛn fofotaw bɛɛ, o bɛɛ labɔ; o ye taga dugukolo yɔrɔ bɛɛ, ka woro, ka caya dugukolo kan.»
18Ayiwa, Nuho bɔra kurunba kɔnɔ, ani a dencɛw, ni a muso, ni a dencɛw ta musow. 19Kongosogow ni bɛganw bɛɛ, ani fɛnɲanaman minw bɛɛ bɛ fofo, ani fɛn o fɛn ni nin b’a ra, o bɛɛ ni o siya, o bɛɛ bɔra kurunba kɔnɔ.
20Nuho ka sarakabɔnan dɔ lalaga, ka Matigi Ala bato. Kongosogow ni bɛgan minw saninyanin lo, ani kɔnɔ minw saninyanin lo, a ka o dɔw kɛ saraka ye, ka o jɛni sarakabɔnan kan ka Ala bato. 21O saraka kasadiman diyara Matigi Ala ye. Matigi Ala fana k’a latigɛ ko: «Ne tɛna dugukolo danga tuun adamadenw kosɔn, hali ni mɔgɔ jusukun miiriyaw man ɲi kabini a denmisɛnman. Ne tɛna sɔn ka fɛnɲanamanw bɛɛ halaki tuun, i n’a fɔ ne k’a kɛ cogo min na.
22Ka dugukolo to yi kɔni,
dannikɛwagati ni simantigɛwagati tɛna ban,
nɛnɛwagati ni fundɛninwagati tɛna ban,
samiya ni teremana tɛna ban,
su ni tere tɛna ban.»
9Ala ka jɛnɲɔgɔnya don ni Nuho ye
1Ayiwa, Ala ka baraka don Nuho ni a dencɛw ra. A ko o ma ko: «Aw ye woro, ka caya ka se dugukolo yɔrɔ bɛɛ ra. 2Aw bɛna kɛ siranyafɛnba le ye kongosogow ni bɛganw bɛɛ fɛ, ani kɔnɔw bɛɛ, ani fɛnɲanamanw bɛɛ, ani jɛgɛw bɛɛ. Ne bɛ o fɛnw bɛɛ labla aw ye. 3Fɛnɲanaman o fɛnɲanaman, ni nin b’a ra, o bɛɛ bɛ kɛ aw baro ye. Ne bɛ o bɛɛ di aw ma, i n’a fɔ ne ka binw di aw ma cogo min na. 4Nka aw man kan ka sogo si domu k’a nin to a ra, o kɔrɔ ye k’a jori to a ra. 5Aw ye a lɔn ka la a ra fana ko aw jori min ye aw nin ye ko ne bɛna o koɲininka. Ni kongofɛn o kongofɛn ka mɔgɔ faga, ne bɛna o tigi jori koɲininka o kongofɛn fɛ; ni mɔgɔ o mɔgɔ k’a mɔgɔɲɔgɔn faga, ne bɛna o jori koɲininka o tigi fɛ. Ne bɛna mɔgɔ nin koɲininka kongofɛn, walama mɔgɔfagabaga fɛ.
6Ni mɔgɔ min ka mɔgɔ faga,
mɔgɔ dɔ wɛrɛ le fana bɛna o tigi faga;
sabu Ala ka mɔgɔ dan
ka kaɲa ni a yɛrɛ cogo le ye.
7«Ayiwa, aw kɔni, aw ye denw woro, ka caya, ka janjan ka taga dugukolo yɔrɔ bɛɛ ra, ka caya dugukolo kan.»
8O kɔ, Ala kumana Nuho ni a dencɛw fɛ tuun; 9a k’a fɔ o ye ko: «Ayiwa, ne bɛ to ne ta jɛnɲɔgɔnya* ra ni aw ye, ani aw ta duruja minw bɛna woro aw kɔ fɛ. 10Fɛnɲanaman o fɛnɲanaman bɛ ni aw ye, ne bɛ jɛnɲɔgɔnya don ni olugu bɛɛ ye: kɔnɔw, ani bɛganw, ani kongosogow bɛɛ, ani fɛn o fɛn bɔra kurunba kɔnɔ ni aw ye, ani fɛnɲanaman o fɛnɲanaman bɛna kɛ dugukolo kan aw kɔ fɛ. 11Ne bɛ jɛnɲɔgɔnya don ni aw ye; sanjiba tɛna danfɛn si halaki tuun. Sanjiba wɛrɛ tɛna kɛ yi tuun, ka dugukolo halaki.»
12Ala ko tuun ko: «Ne bɛ jɛnɲɔgɔnya min don ni aw ye, ani fɛnɲanaman minw bɛɛ bɛ ni aw ye, ani mɔgɔ minw bɛɛ bɛna na aw kɔ fɛ, o jɛnɲɔgɔnya tagamasiyɛn le ye nin ye wagati bɛɛ: 13ne bɛna ne ta sanmuru bɔ san fɛ sankabaw kunna; ne ka jɛnɲɔgɔnya min don ni danfɛnw bɛɛ ye, sanmuru le bɛna kɛ o jɛnɲɔgɔnya tagamasiyɛn ye. 14Ni ne ka na sankabaw lajɛn dugukolo kunna tuma o tuma, ko ne bɛ sanji ben, sanmuru bɛna bɔ san fɛ sankabaw kunna. 15O tuma ne ka jɛnɲɔgɔnya min don ni aw ye, ani fɛnɲanamanw bɛɛ ye, ani danfɛnw bɛɛ ye, ne bɛna ne hakiri to o jɛnɲɔgɔnya ra. Ne tɛna a to ji ye caya ka kɛ sanjiba ye tuun, fɔ ka danfɛnw bɛɛ halaki. 16Sanmuru bɛna bɔ san fɛ sankabaw kunna. Ne bɛna o flɛ ka ne hakiri to ne ta jɛnɲɔgɔnya wuribari ra, ne Ala ka jɛnɲɔgɔnya min don ni fɛnɲanamanw bɛɛ ye, ani danfɛn o danfɛn bɛ dugukolo kan.»
17Ala k’a fɔ Nuho ye tuun ko: «Ne ka jɛnɲɔgɔnya min don ni dugukolo danfɛnw bɛɛ ye, o tagamasiyɛn le ye nin ye.»
Nuho dencɛ saba ta ko
18Ayiwa, Nuho dencɛ minw bɔra kurunba kɔnɔ, olugu tun ye Sɛmu ye, ani Kamu, ani Zafɛti. Kamu ka dencɛ dɔ woro, o tɔgɔ tun ye ko Kanaana. 19Nuho dencɛ saba le bɛ olugu ye. Dugukolo siyaw bɛɛ bɔra olugu ta durujaw le ra.
20Ayiwa, o kow kɔ, Nuho ka sɛnɛ damina. A ka rɛzɛnforo sɛnɛ. 21Lon dɔ, Nuho ka o rɛzɛnmɔ duvɛn dɔ min, ka ɲanamini. A tagara la a ta fanibon kɔnɔ, a fari lakolon. 22Ayiwa, Kanaana facɛ, min ye Kamu ye, ale tagara a facɛ Nuho fari lakolon lanin ye. A bɔra ka taga o fɔ a balemacɛ tɔ fla ye kɛnɛ ma. 23Sɛmu ni Zafɛti ka deregeba dɔ ta o le ra, k’a la o kan na, ka don ni o kɔ ye o facɛ ta fanibon kɔnɔ, ka taga deregeba kɛ k’a datugu. O tun ka o ɲa munu fan wɛrɛ fɛ, janko o kana o facɛ fari lakolon ye.
24Ayiwa, duvɛn nana bɔ Nuho ɲa ra tuma min na, a dencɛ fitini Kamu ka min kɛ, o ka o fɔ Nuho ye. 25Nuho ko:
«Kanaana dangara!
A ye kɛ a balemaw ta jɔnw ta jɔn ye.»
26Nuho ko tuun ko:
«Matigi Ala baraka, Sɛmu ta Ala;
Kanaana ye kɛ Sɛmu ta jɔn ye.
27Ala ye Zafɛti borofɛnw caya9.27 Heburukan na Zafɛti kɔrɔ ye ko: k’a caya.,
k’a to a ye taga sigi a balemacɛ Sɛmu ta so,
k’a to Kanaana ye kɛ o ta jɔn ye.»
28Ayiwa, sanjiba kɔ, Nuho ka san kɛmɛ saba ni san bilooru le kɛ tuun. 29Nuho si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ kɔnɔntɔn ni san bilooru. O kɔ, a sara.
10Nuho dencɛw ta durujaw
1Ayiwa, sanjiba kɔ, Nuho dencɛw, minw ye Sɛmu, ani Kamu ni Zafɛti ye, olugu ka dencɛ dɔw sɔrɔ. Olugu ta durujaw flɛ nin ye:
2Zafɛti dencɛw tun ye Gomɛri ye, ani Magɔgi, ani Madayi, ani Yavan, ani Tubali, ani Mesɛki, ani Tirasi.
3Gomɛri dencɛw tun ye Asikenazi ye, ani Rifati, ani Togarima.
4Yavan dencɛw tun ye Elisa ye, ani Tarisisi, ani Kitimu, ani Rodanimu10.4 A sɛbɛra Kitabu dɔw kɔnɔ ko: Dodanimu..
5Olugu le tagara sigi kɔgɔji kɔfɛjamanaw ra, bɛɛ ni i ta yɔrɔ, bɛɛ ni i ta kan, bɛɛ ni i ta gba, bɛɛ ni i ta siya.
6Kamu dencɛw tun ye Kusi ye, ani Misirayimu, ani Puti ni Kanaana. 7Kusi dencɛw tun ye Seba ye, ani Havila, ani Sabita, ani Rayema, ani Sabiteka. Rayema denw kɛra Seba ye, ani Dedan. 8Kusi dencɛ dɔ fana kɛra Nimurɔdi ye. Ale fɔlɔ le kɛra fangatigi ye dugukolo kan. 9A kɛra donsocɛfari ye Matigi Ala ɲa kɔrɔ. O le kosɔn o tun b’a fɔ ko mɔgɔtisina kɛra donsocɛfari ye Matigi Ala ɲa kɔrɔ, i ko Nimurɔdi. 10Nimurɔdi sigira fanga ra Babɛli dugu kunna, ani Erɛki dugu, ani Akadi dugu, ani Kaline dugu, Sinehari jamana ra. 11A nana bɔ o jamana ra, ka taga Asiri jamana ra. A ka Ninive dugu lɔ, ani Rehobɔti Hiri dugu, ani Kala dugu; 12a ka Resɛni duguba fana lɔ, Ninive dugu ni Kala dugu cɛ.
13Misirayimu le ye Ludikaw bɛmacɛ ye, ani Anamikaw, ani Lehabikaw, ani Nafitukaw, 14ani Paturusikaw, ani Kasiluhikaw, ani Kafitɔrikaw; Filisikaw bɔra Kasiluhikaw le ra.
15Kanaana ka Sidɔn woro; ale le kɛra a dencɛ fɔlɔ ye; o kɔ fɛ a ka Hɛti woro. 16Ale le kɛra Yebusikaw bɛmacɛ ye, ani Amɔrikaw, ani Girigasikaw, 17ani Hevikaw, ani Arikikaw, ani Sinɛkaw, 18ani Arivadikaw, ani Semarikaw, ani Hamatikaw. Ayiwa, o kɔ, Kanaana ta gbamɔgɔw yɛrɛgɛra. 19Kanaanakaw ta jamana tun bɛ damina Sidɔn, ka taga Gerari fan fɛ, ka taga a bla fɔ Gaza, ani ka taga Sodɔmu fan fɛ, ani Gomɔri, ani Adima, ani Seboyimu, ka taga se fɔ Lesa. 20Olugu le ye Kamu dencɛw ye, o bɛɛ ni o ta gbaw, ani o ta kanw, ani o ta jamanaw, ani o ta siyaw.
21Sɛmu fana ka dencɛw sɔrɔ. Ale Sɛmu le kɛra Hebɛri ta mɔgɔw bɛɛ bɛmacɛ ye; Zafɛti dɔgɔcɛ tun lo.
22Sɛmu dencɛw tun ye Elamu ye, ani Asuri, ani Aripasadi, ani Ludi, ani Aramu.
23Aramu dencɛw tun ye Usi ye, ani Huli, ani Getɛri, ani Masi.
24Aripasadi ka Sela woro; Sela ka Hebɛri woro. 25Hebɛri ka dencɛ fla sɔrɔ: kelen tɔgɔ tun ye ko Pelɛgi10.25 Pelɛgi kɔrɔ ye ko: k’a taran., sabu ale ta wagati le ra dugukolo taranna. Ale balemacɛ tɔgɔ tun ye ko Yokitan.
26Yokitan ka Alimodadi woro, ani Selɛfu, ani Hasarimavɛti, ani Yera, 27ani Hadoramu, ani Uzali, ani Dikila, 28ani Obali, ani Abimayɛli, ani Seba, 29ani Ofiri, ani Havila, ani Yobabu. Olugu bɛɛ ye Yokitan dencɛw ye. 30O ta sigiyɔrɔ tun bɛ damina fɔ Mesa, ka taga a bla fɔ Sefari kuruyɔrɔw ra terebɔyanfan na. 31Ayiwa, olugu bɛɛ le kɛra Sɛmu denw ye, o bɛɛ ni o ta gbaw, ani o ta kanw, ani o ta jamanaw, ani o ta siyaw.
32Nuho ta denw ta gbaw le kɛra olugu ye, o bɛɛ ni o ta durujaw, ani o ta siyaw. Siya minw yɛrɛgɛra dugukolo kan yɔrɔ bɛɛ sanjiba kɔ fɛ, o bɛɛ bɔra Nuho ta denw le ra.
11Babɛli sankasojan ta ko
1Fɔlɔfɔlɔ, dunuɲamɔgɔw bɛɛ tun bɛ kan kelen, ani kuma kelen le fɔ.
2O bɔra terebɔyanfan na, ka taga kɛnɛgbɛba dɔ ye Sinehari jamana ra. O sigira o yɔrɔ ra. 3Lon dɔ, o k’a fɔ ɲɔgɔn ye ko: «Aw y’a to an ye biriki bɔ, k’a jɛni k’a ja.» O ka o birikiw le kɛ o ta bonlɔkabakuruw ye, ka mananji kɛ bonlɔnan ye.
4O ko: «Aw y’a to an ye dugu dɔ lɔ, ani sankasojan dɔ; k’a janya fɔ a ye se sankolo ma. O ye kɛ tagamasiyɛn ye, k’a to an ye tɔgɔ sɔrɔ, janko an kana na yɛrɛgɛ ka taga dugukolo fan bɛɛ ra.»
5Ayiwa, Matigi Ala jigira ka na dugu flɛ, ani sankasojan, adamadenw tun bɛ min lɔra. 6Matigi Ala ko: «Aw y’a flɛ, o bɛɛ kɛra i ko jamana kelen mɔgɔw; o bɛɛ bɛ kan kelen le fɔra fana. Sisan o fana ka nin baara le damina. Ni a tora tan, o ka fɛn o fɛn latigɛ ko o b’a kɛ, foyi le tɛna o bari ka o kɛ.»
7Ala ko: «An ye jigi ka taga o ta kan ɲagami janko o kana se ka ɲɔgɔn ta kan mɛn tuun.»
8Matigi Ala ka o le kɛ, ka o bɛɛ janjan ka bɔ o yɔrɔ ra, ka o lataga dugukolo yɔrɔ bɛɛ ra. O ka dugu lɔri dabla.
9O kosɔn o yɔrɔ tɔgɔ lara ko Babɛli11.9 Babɛli: nin kuma ni kuma min fɔcogo bɔra ɲɔgɔn fɛ heburukan na, o kɔrɔ ye ko: ɲagamini., sabu Matigi Ala ka dunuɲamɔgɔw bɛɛ ta kan ɲagami o yɔrɔ le ra; a ka o gbɛn ka bɔ o yɔrɔ le ra, ka o janjan ka taga dugukolo yɔrɔ bɛɛ ra.
Sɛmu ta duruja
10Ayiwa, Sɛmu ta duruja ye nin ye.
Ka Sɛmu si to san kɛmɛ, a ka Aripasadi woro. O kɛra san fla sanjiba kɔ fɛ. 11Aripasadi woronin kɔ, Sɛmu ka san kɛmɛ looru le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow.
12Ka Aripasadi si to san bisaba ni san looru, a ka Selasi woro. 13Selasi woronin kɔ, Aripasadi ka san kɛmɛ naani ni san saba le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow.
14Ka Selasi si to san bisaba, a ka Hebɛri woro. 15Hebɛri woronin kɔ, Selasi ka san kɛmɛ naani ni san saba le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow.
16Ka Hebɛri si to san bisaba ni san naani, a ka Pelɛgi woro. 17Pelɛgi woronin kɔ, Hebɛri ka san kɛmɛ naani ni san bisaba le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow.
18Ka Pelɛgi si to san bisaba, a ka Erehu woro. 19Erehu woronin kɔ, Pelɛgi ka san kɛmɛ fla ni san kɔnɔntɔn le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow.
20Ka Erehu si to san bisaba ni san fla, a ka Serugi woro. 21Serugi woronin kɔ, Erehu ka san kɛmɛ fla ni san wolonfla le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow.
22Ka Serugi si to san bisaba, a ka Nahɔri woro. 23Nahɔri woronin kɔ, Serugi ka san kɛmɛ fla le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow.
24Ka Nahɔri si to san mugan ni kɔnɔntɔn, a ka Tera woro. 25Tera woronin kɔ, Nahɔri ka san kɛmɛ ni san tan ni kɔnɔntɔn le kɛ tuun. A ka dencɛ wɛrɛw woro, ani denmusow.
26Ka Tera si to san biwolonfla, a ka Iburama woro, ani dencɛ dɔ wɛrɛ, min fana tɔgɔ lara ko Nahɔri; ani Haran.
27Tera ta duruja le ye nin ye: a ka Iburama woro, ani Nahɔri, ani Haran. Haran ka Lutu woro. 28Haran nana sa k’a facɛ to si ra. A tun worora Kalide jamana le ra; a fana sara yi le, Uri dugu ra.
29Iburama ni Nahɔri ka muso furu. Iburama ta muso tɔgɔ tun ye ko Sarayi, Nahɔri ta muso tɔgɔ tun ye ko Milika; Milika tun ye Haran denmuso le ye. A denmuso dɔ wɛrɛ tun tɔgɔ ye ko Isika. 30Sarayi tun tɛ se ka den woro; o kosɔn den ma kɛ ale fɛ.
31Ayiwa, Tera k’a dencɛ Iburama ta, ani Lutu, a dencɛ Haran dencɛ, ani a buranmuso Sarayi, Iburama ta muso; o bɔra Uri, Kalide jamana ra, ka taga sigi Kanaana jamana ra. O tagara se fɔ Karan, ka sigi o yɔrɔ ra. 32Tera si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ fla ni san looru. O kɔ, a sara Karan mara ra.
12Ala kumana Iburama fɛ
1Ayiwa, lon dɔ, Matigi Ala kumana Iburama fɛ, ko: «Iburama, bɔ i ta jamana ra, bɔ i faso ra, bɔ i facɛ ta lu kɔnɔ; ne bɛna jamana min yira i ra, i bɛna taga sigi o jamana le ra.
2Ne bɛna i kɛ siya caman fa ye, ka baraka don i ra;
ne bɛna i tɔgɔ bonya,
k’a to mɔgɔw ye baraka sɔrɔ i sababu ra.
3Ni mɔgɔ minw ka i minako ɲa, ne bɛna baraka don olugu ra.
Ni mɔgɔ min ka i minako juguya, ne bɛna o tigi danga.
Dugukolo gbaw bɛɛ bɛna baraka sɔrɔ ne Ala fɛ, ele le sababu ra.»
4Iburama wurira ka taga i n’a fɔ Matigi Ala k’a fɔ a ye cogo min na. Lutu fana tagara ni a ye. Iburama bɔra Karan mara ra k’a si to san biwolonfla ni looru. 5Iburama k’a muso Sarayi ta, ani a kɔrɔcɛ dencɛ Lutu, ani a borofɛnw bɛɛ, ani a ta baaradenw bɛɛ, ani a tun ka fɛn o fɛn sɔrɔ Karan mara ra. O bɔra ka taga se Kanaana jamana ra.
6A donna Kanaana jamana kɔnɔ ka taga se fɔ yɔrɔ dɔ ra, min bɛ wele ko Sikɛmu, fɔ More ta yirisunba yɔrɔ ra. O wagati ra, Kanaanakaw tun bɛ Kanaana jamana ra.
7Matigi Ala k’a yɛrɛ yira Iburama ra, k’a fɔ a ye ko: «Ne bɛna nin jamana di i ta duruja le ma.» Iburama ka sarakabɔnan dɔ lalaga o yɔrɔ ra Matigi Ala ye, Ala min tun k’a yɛrɛ yira a ra. 8Iburama bɔra o yɔrɔ ra ka taga kuruyɔrɔw ra, Betɛli dugu terebɔyanfan na. A k’a ta fanibonw lɔ Betɛli dugu ni Ayi dugu cɛ. Betɛli tora terebenyanfan na, ka Ayi dugu to terebɔyanfan na. A ka sarakabɔnan dɔ wɛrɛ lalaga o yɔrɔ ra Matigi Ala ye, ka Ala tɔgɔ wele k’a bato. 9Iburama nana bɔ o yɔrɔ ra, ka taga ɲa a ta tagama ra. A nana jamana woroduguyanfan fɛ.
Iburama tagara Misiran jamana ra
10Ayiwa, o wagati ra, kɔngɔ benna jamana kan. Iburama tagara Misiran, ko a bɛ taga wagati dɔ kɛ yi, sabu kɔngɔ tun juguyara jamana ra kosɛbɛ. 11O dontɔ Misiran, Iburama k’a fɔ a muso Sarayi ye ko: «Ne k’a lɔn ko i cɛ ka ɲi. 12O ra, ni Misirankaw nana i ye, o bɛna a fɔ ko ne ta muso le bɛ i ye. O bɛna ne faga, ka ele to yi, janko ka i ta. 13O kosɔn ne bɛ i daari ko ni an sera yi, i y’a fɔ ko i ye ne dɔgɔmuso le ye, janko o ye ne minako ɲa i kosɔn, o kana ne faga.»
14Iburama ni a muso sera Misiran minkɛ, Misirankaw k’a ye ko a muso cɛ ka ɲi fɔ ka tɛmɛ. 15Masacɛ Farawona ta mɔgɔbaw fana ka Sarayi ye; olugu tagara a cɛɲa lakari Farawona ye kosɛbɛ. O tagara Sarayi ta ka taga ni a ye Farawona ta so. 16Masacɛ ka Iburama minako ɲa Sarayi kosɔn. A ka sagaw ni baw ni misiw ni faliw ni baaraden cɛmanw ni a musomanw di Iburama ma; a ka falimusow ni ɲɔgɔmɛw fana di a ma. 17Nka Matigi Ala ka tɔɔrɔbaw lase Farawona ni a ta somɔgɔw ma Iburama ta muso Sarayi kosɔn.
18Farawona k’a ye ten minkɛ, a dimina; a ka Iburama wele, k’a fɔ a ye ko: «I ka mun le kɛ ne ra tan? Mun na i m’a fɔ ne ye ko i ta muso lo? 19Mun kosɔn i ko ne ma ko i dɔgɔmuso lo, k’a to ne k’a ta k’a kɛ ne muso ye? I ta muso ye nin ye, a mina ka taga ni a ye!»
20Farawona k’a fɔ a ta mɔgɔw ye ko o ye Iburama ni a muso labɔ Misiran jamana ra, o ni o borofɛnw bɛɛ.
13Lutu faranna ka bɔ Iburama kɔ
1Iburama bɔra Misiran ka taga Kanaana jamana woroduguyanfan fɛ, ani a muso, ani fɛn o fɛn tun bɛ a ta ye; a belenden Lutu fana tun bɛ ni a ye.
2Bɛganw, ani warigbɛ, ani sanin caman tun bɛ Iburama fɛ. 3A bɔra Kanaana jamana woroduguyanfan fɛ, ka taga fɔ Betɛli; a tun ka fanibon lɔ yɔrɔ min na fɔlɔfɔlɔ, Betɛli ni Ayi dugu cɛ, a tagara se fɔ o yɔrɔ ra; 4a tun kɔnna ka sarakabɔnan dɔ lɔ o yɔrɔ le ra. A sera o yɔrɔ ra minkɛ, a ka Matigi Ala tɔgɔ wele, k’a bato.
5Lutu min tun bɛ ni Iburama ye, sagaw ni baw, ani misiw, ani fanibon caman tun bɛ ale fana fɛ. 6O kosɔn, yɔrɔ dɔgɔyara o fla ma, sabu o borofɛnw tun ka ca kosɛbɛ; o fla bɛɛ tun tɛ se ka kun yɔrɔ kelen na. 7O le kɛra sababu ye k’a to lon dɔ, kɛrɛ dɔ wurira Iburama ta sagagbɛnbagaw ni Lutu ta sagagbɛnbagaw cɛ, yɔrɔ ko ra. O y’a sɔrɔ Kanaanakaw ni Perezikaw fana tun bɛ jamana ra yi. 8Iburama k’a ye ten minkɛ, a ko Lutu ma ko: «Sabari, an kana a to kɛrɛ ye wuri ne ni ele cɛ, walama ne ta sagagbɛnbagaw ni ele ta sagagbɛnbagaw cɛ, sabu anw ye balemaw le ye. 9Jamana ka bon. Nin bɛɛ le tɛ yɔrɔ ye wa? A to an ye faran. Ni numanboroyanfan ka bɛn i ma, i ye taga yi; ne bɛ taga kininboroyanfan fɛ; ni kininboroyanfan fana ka bɛn i ma, i ye taga yi, ne bɛ taga numanboroyanfan fɛ.»
10Lutu k’a ɲa kɔrɔta ka Zuridɛn kɔ kɛnɛgbɛba flɛ; ji tun ka ca o yɔrɔ ra. Tuma min na Matigi Ala tun ma Sodɔmu dugu ni Gomɔri dugu halaki ban, o yɔrɔ tun cɛ ka ɲi, ka taga se fɔ Sowari; a tun bɛ i ko Matigi Ala ta yirituɲuman, i ko Misiran jamana. 11Ayiwa, Lutu ka o ye minkɛ, a ka Zuridɛn kɔ kɛnɛgbɛ bɛɛ ta a yɛrɛ ta ye, ka gbara ka taga fɔ terebɔyanfan na. O faranna ɲɔgɔn na o cogo le ra. 12Iburama sigira Kanaana jamana ra. Lutu tagara sigi o kɛnɛgbɛba dugu dɔ ra, k’a ta fanibonw lɔ ka taga se fɔ Sodɔmu; 13k’a sɔrɔ Sodɔmu dugumɔgɔw tun ka jugu. O tun bɛ jurumun caman kɛ, ka Matigi Ala hakɛ ta.
Ala kumana Iburama fɛ tuun
14Lutu farannin kɔ ka bɔ Iburama kɔ, lon dɔ Matigi Ala ka a fɔ Iburama ye ko: «Iburama, i ɲa kɔrɔta san fɛ; i bɛ yɔrɔ min na, to yi ka flɛri kɛ sahiliyanfan fɛ, ani woroduguyanfan fɛ, ka flɛri kɛ terebɔyanfan na, ani terebenyanfan na. 15I ɲa bɛ jamana min bɛɛ ra tan, ne bɛna o di ele ni i ta duruja ma, k’a kɛ aw ta ye wagati bɛɛ. 16Ne bɛna i ta duruja caya k’a kɛ i ko dugukolo kɛnkɛn. Ni mɔgɔ bɛ se ka dugukolo kɛnkɛn bɛɛ jate, o tuma i ta duruja fana bɛna se ka jate. 17Wuri ka jamana yaala, k’a janya ni a bonya flɛ, sabu ne bɛ nin jamana di i ma.»
18Iburama k’a ta fanibonw wuri, ka na sigi Mamire ta yirisunba yɔrɔ ra; o yɔrɔ bɛ Heburɔn kɛrɛ fɛ. A ka sarakabɔnan dɔ wɛrɛ lɔ o yɔrɔ ra Matigi Ala tɔgɔ ra.
14Iburama ka Lutu bɔsi
1Ayiwa, wagati min na Amurafɛli tun ye Sinehari jamana masacɛ ye, Ariyɔki tun ye Elasari dugu masacɛ ye, Kedolamɛri tun ye Elamu jamana masacɛ ye, Tidɛli tun ye Goyimu jamana masacɛ ye, 2o wagati ra o masacɛ naani jɛnna ka taga Sodɔmu dugu masacɛ kɛrɛ, min tɔgɔ ye ko Bera, ani Gomɔri dugu masacɛ min tɔgɔ ye ko Birisa, ani Adima dugu masacɛ min tɔgɔ ye ko Sinabu, ani Seboyimu dugu masacɛ min tɔgɔ ye ko Semebɛri, ani Bela dugu masacɛ; Bela dugu le nana kɛ Sowari ye. 3O masacɛ looru bɛɛ fana tun tagara ɲɔgɔn lajɛn Sidimu kɛnɛgbɛ kan. Kɔgɔji sanin bɛ o yɔrɔ le ra bi.
4O masacɛ looru bɛɛ tun bɛ masacɛ Kedolamɛri ta fanga kɔrɔ kabini san tan ni fla. A san tan ni sabanan, o murutira. 5O kosɔn a san tan ni naaninan, Kedolamɛri ni masacɛ minw tun bɛ ni a ye, olugu wurira o kama. Kedolamɛri ni a jɛnɲɔgɔnw tun ka Refayikaw kɛrɛ ka se o ra; o kɛra Asiterɔti Karinayimu dugu yɔrɔ ra. O tun ka Zuzikaw kɛrɛ ka se olugu fana ra; o kɛra Hamu dugu yɔrɔ ra. O tun ka Emitikaw kɛrɛ ka se o ra; o kɛra Sawe Kiriyatayimu dugu yɔrɔ ra. 6O tun ka Hɔrikaw kɛrɛ ka se o ra o yɛrɛ ta kuruyɔrɔw ra, min ye Seyiri kuruyɔrɔw ye, ka o gbɛn ka taga se fɔ Ɛli Paran, kongokolon kɛrɛ fɛ. 7O kɔ, o tun sekɔra ka na Ɛni Misipati dugu kɔnɔ; o dugu tɔgɔ le ye fana ko Kadɛsi. O yɔrɔ ra, o tun ka Amalɛkikaw kɛrɛ, ka se o ra o ta mara bɛɛ ra, ani Amɔrikaw; olugu tun siginin bɛ Hasasɔn Tamari dugu le ra.
8Ayiwa, Sodɔmu dugu masacɛ ka o ye minkɛ, ale wurira ka na o kama, ani Gomɔri dugu masacɛ, ani Adima dugu masacɛ, ani Seboyimu dugu masacɛ, ani Bela dugu masacɛ; o dugu tɔgɔ le ye fana ko Sowari. O masacɛw nana lɔ kɛrɛ kama Sidimu kɛnɛgbɛ ra, 9ko o bɛ Kedolamɛri kɛrɛ, min ye Elamu jamana masacɛ ye, ani Tidɛli, min ye Goyimu jamanaw masacɛ ye, ani Amurafɛli, min ye Sinehari jamana masacɛ ye, ani Ariyɔki, min ye Elasari dugu masacɛ ye. O masacɛ naani fana nana masacɛ looru kama.
10Ayiwa, dinga caman tun bɛ Sidimu kɛnɛgbɛ ra, mananji tun bɛ o bɛɛ ra. Ka o to kɛrɛ ra, Sodɔmu masacɛ ni Gomɔri masacɛ ni o ta mɔgɔw nana kɛ bori ye; o boritɔ nana don o mananji dingaw ra. Minw sera ka bɔsi o ra, olugu borira ka taga kuruw fan fɛ. 11Kedolamɛri ni a nɔfɛmɔgɔw sera o ra; o ka Sodɔmu ni Gomɔri ta naforow bɛɛ cɛ ka taga ni o ye, ani o ta domunifɛnw bɛɛ. 12O ka Iburama kɔrɔcɛ dencɛ Lutu fana mina ka taga ni a ye, ani a borofɛnw bɛɛ, sabu ale tun siginin bɛ Sodɔmu dugu kɔnɔ.
13Mɔgɔ dɔ boritɔ bɔra kɛrɛkɛyɔrɔ ra, ka na o fɔ Iburama ye; o tun bɛ Iburama wele ko Heburucɛ. O y’a sɔrɔ a tun bɛ Mamire ta yirisunbaw yɔrɔ ra. Mamire tun ye Amɔrika le ye. A balemaw tun ye Esikɔli ni Anɛri le ye. Olugu bɛɛ tun kɛra Iburama jɛnɲɔgɔnw ye fana.
14Kabini Iburama k’a mɛn ko o ka a ta somɔgɔ dɔ mina, a ta baaraden minw worora a ta so, a ka olugu ra cɛfari kɛmɛ saba ni tan ni seegi labɛn kɛrɛ kama. O ka o masacɛw nɔgbɛn ka taga se fɔ Dan mara ra. 15Iburama k’a ta baaradenw taran ka o kɛ jɛnkuru caman ye; o tagara ben o masacɛw kan su fɛ. Iburama ka o kɛrɛ, a sera o ra, ka o gbɛn ka taga se fɔ Hoba; o dugu bɛ Damasi dugu sahiliyanfan fɛ. 16O tun ka naforo minw cɛ, a ka o bɛɛ mina o ra ka na ni a ye. A nana ni a belenden Lutu ye, ani Lutu borofɛnw bɛɛ, ani musow, ani mɔgɔ minanin tɔw bɛɛ.
Mɛlikisedɛki ka dugawu kɛ Iburama ye
17Ayiwa, Iburama tagara masacɛ Kedolamɛri ni a masacɛ ɲɔgɔn tɔw kɛrɛ minkɛ, ka se o ra, a sekɔtɔ, Sodɔmu masacɛ bɔra ka taga a kunbɛn Sawe kɛnɛgbɛyɔrɔ ra, min bɛ wele ko masacɛ ta kɛnɛgbɛ.
18Ayiwa, Salɛmu dugu masacɛ, min ye Mɛlikisedɛki ye, ale nana Iburama fɛ ni buru ye, ani duvɛn. Ale tun ye Ala Kɔrɔtaninba ta sarakalasebaga le ye. 19A ka dugawu kɛ Iburama ye; a ko:
«Ala ye baraka don Iburama ra,
Ala Kɔrɔtaninba,
sankolo ni dugukolo tigi.»
20A ko Iburama ma ko: «An ye Ala tando, ale min ka i juguw labla i ye.»
Iburama k’a borofɛnw bɛɛ yaga bɔ k’a di Mɛlikisedɛki ma.
Iburama banna Sodɔmu masacɛ ta bonya ra
21Sodɔmu masacɛ nana Iburama kunbɛn, k’a fɔ a ye ko: «Ayiwa, ne ta mɔgɔw di ne ma, i ye to ni naforow ye.» 22Iburama k’a jaabi ko: «Ne bɛ kari Matigi Ala ra, Ala Kɔrɔtaninba, sankolo ni dugukolo tigi, 23ka kari, ko ne tɛna i borofɛn si ta; hali jesejuru, walama sanbara juru, ne tɛna o ta, janko i kana na a fɔ lon dɔ ko: ‹Ne le ka Iburama fɛntigiya.› Ne yɛrɛ tɛ foyi ta. 24Kanbelenw ka min kɛ o ta domuni ye, o kɔni ye olugu ta ye; minw tagara ni ne ye kɛrɛ ra, Anɛri, ani Esikɔli, ani Mamire, olugu fana bɛna o ninyɔrɔ ta.»
15Ala k’a ta jɛnɲɔgɔnya ko fɔ Iburama ye tuun
1Ayiwa, nin kow bɛɛ kɔ fɛ, Matigi Ala k’a yɛrɛ yira Iburama ra, k’a fɔ a ye ko: «Iburama, kana siran, ne le bɛ i tanga fɛn bɛɛ ma; ne le bɛna barajiba di i ma fana.» 2Iburama ka Ala jaabi ko: «Dunuɲatigi Ala, den tɛ ne fɛ. I bɛna mun le di ne ma min bɛ se ka ne mako ɲa? Ne ta baaraden Eliyezɛri min bɔra Damasi, o le bɛna kɛ ne ta so cɛntabaga ye.» 3Iburama ko Ala ma tuun ko: «I ma duruja kɛ ne ye; ne ta baaraden min worora ne ta so, ale le bɛna ne cɛn ta.» 4Matigi Ala ka Iburama jaabi ko: «I ta baaraden le tɛna kɛ i ta cɛntabaga ye dɛ! I yɛrɛ bɛna den min woro cɔ, ale le bɛna i cɛn ta.»
5O kɔ, Ala tagara ni Iburama ye kɛnɛ ma, k’a fɔ a ye ko: «Iburama, i ɲa kɔrɔta san fɛ ka lolow bɛɛ jate, ni i bɛ se; sabu i ta duruja bɛna caya o cogo le ra.» 6Ayiwa, Iburama lara Matigi Ala ta kumakan na, Ala k’a jate mɔgɔ terennin ye.
7Matigi Ala ko a ma tuun ko: «Ne le ye Matigi Ala ye min ka i labɔ Uri, Kalide jamana ra, ka na nin jamana di i ma yan.» 8Iburama ka Ala jaabi ko: «Dunuɲatigi Ala, mun le bɛna a to ne b’a lɔn ka la a ra ko nin jamana bɛna kɛ ne ta ye?» 9Matigi Ala ko: «Misimuso kelen mina, ani ba musoman kelen, ani sagajigi kelen, o bɛɛ si ye kɛ san saba saba; tugani kelen mina fana, ani jɛnɛtugani fitini kelen.»
10Iburama ka o fɛnw bɛɛ mina; a ka o faga, ka o bɛɛ kelen kelen cɛtigɛ fla ye o cɛmancɛ ra, ka o kunkurunw blabla ka o ɲasin ɲɔgɔn ma. A ma kɔnɔw le cɛtigɛ fla ye15.10 Fɔlɔfɔlɔ, mɔgɔw tun bɛ o saraka suguya ɲɔgɔn bɔ, ka o kɛ jɛnɲɔgɔnya sarati ye. O kɔrɔ ye ko ni mɔgɔ min tun ma a ta layiri fa, o tigi tun bɛ se ka faga k’a kɛ i ko bɛgan min cɛtigɛra. Nin ko ɲɔgɔn le kɛra fana Yeremi ta wagati ra (Yeremi 34.18).. 11Dɔɔnin kɛra, duga dɔw nana kɛ jigi ye o sogow kɔ. Iburama tora ka o gbɛn.
12Ayiwa, terebenda surunyara tuma min na, sunɔgɔba dɔ ka Iburama ta. Siranyaba dɔ barara k’a mina, ka dibi don a ma k’a lamini. 13Matigi Ala ko Iburama ma ko: «Iburama, i ka kan k’a lɔn ko lon dɔ i ta duruja bɛna taga kɛ lonan ye jamana wɛrɛ ra. O bɛna kɛ jɔnw le ye o jamana ra; o bɛna o tɔɔrɔ fɔ san kɛmɛ naani. 14Nka jamana min bɛna o bla o jɔnya ra, ne bɛna ne ta kiti ben o jamana mɔgɔw kan; o kɔ, i ta duruja bɛna bɔ o jamana ra ni naforo caman ye. 15Ele kɔni bɛna sa ɲasuma ra. I bɛna kɔrɔya diyabɔ, ka sɔrɔ ka sa, o bɛ i su don. 16I ta mɔgɔw ta duruja naaninan le bɛna sekɔ ka na yan15.16 O kɔrɔ ye ko Iburama ta mamadenw ta mamadenw le bɛna sekɔ ka na Kanaana jamana ra lon dɔ., sabu yan jamana mɔgɔw, minw ye Amɔrikaw ye, olugu ta kojugu ma tɛmɛ a dan kan fɔlɔ ka se o gbɛn ma.»
17Ayiwa, tere nana ben ka dibiba don tuma min na, tasuma dɔ ka sisi bɔ, ka mana sogo cɛtigɛninw cɛ ra. 18O lon yɛrɛ ra, Matigi Ala ka jɛnɲɔgɔnya* don ni Iburama ye, k’a fɔ a ye ko: «Ne bɛ nin jamana di i ta duruja le ma; k’a damina Misiran ba ra, ka taga a bla fɔ ba belebele ra, min ye Efirati ba ye. 19O yɔrɔ ye Kenikaw ta jamana le ye, ani Kenazikaw, ani Kadimonikaw, 20ani Hɛtikaw, ani Perezikaw, ani Refayikaw, 21ani Amɔrikaw, ani Kanaanakaw, ani Girigasikaw, ani Yebusikaw.»
16Sumayila worocogo
1Iburama ta muso Sarayi tun ma den woro a ye. Ayiwa, Misiranka sunguru dɔ tun bɛ Sarayi fɛ baaradenya ra, min tɔgɔ tun ye ko Hajara. 2Lon dɔ, Sarayi ko Iburama ma ko: «Iburama, a flɛ, Matigi Ala ka ne kɛ denworobari ye. Sabari ka jɛn ni ne ta baaraden sunguru ye; a bɛ se ka kɛ ko ale bɛna den sɔrɔ ne ye16.2 Fɔlɔfɔlɔ, o yɔrɔ mɔgɔw fɛ ni muso tun ma den sɔrɔ, a tun b’a fɔ a cɛ ye ko a ye jɛn ni a ta baaradenmuso ye, ka den sɔrɔ muso yɛrɛ nɔ ra..»
Iburama sɔnna Sarayi ta kuma ma.
3Ayiwa, Iburama muso Sarayi k’a ta baaraden Misiranka sunguru ta o cogo le ra k’a di a cɛ Iburama ma, k’a kɛ a muso ye. O y’a sɔrɔ Iburama tun ka san tan le kɛ Kanaana jamana ra. 4Iburama jɛnna ni Hajara ye; Hajara nana kɔnɔ ta. Kabini a k’a ye ko ale ka kɔnɔ ta, a ka kɛ ɲadonya kɛ ye a matigimuso ra, k’a dɔgɔya. 5Sarayi k’a ye ten minkɛ, a k’a fɔ Iburama ye ko: «Iburama, Hajara bɛ ɲadonya min kɛra ne ra sisan, ele le ye o sababu ye. Ne le ka ne ta baaraden di ele ma; ale nana a ye ko a ka kɔnɔ ta minkɛ o, sisan ale bɛ ne kɛra dɔgɔyafɛn ye. Ayiwa, Matigi Ala le bɛna o kiti tigɛ an ni ɲɔgɔn cɛ!» 6Iburama ka Sarayi jaabi ko: «I ta baaraden bɛ i ta bla le ra. Fɛn min ka i diya, i ye o kɛ a ra.»
O fɔra minkɛ, Sarayi ka kɛ Hajara tɔɔrɔ ye, fɔ a ma ɲa Hajara borira ka bɔ so kɔnɔ.
7Matigi Ala ta mɛlɛkɛ ka Hajara ye kongokolon kɔnɔ, bunun dɔ kɔrɔ; o bunun bɛ Suri kongokolon sira kɛrɛ fɛ. 8Mɛlɛkɛ ko: «Hajara, Sarayi ta baaraden, i bɔra min, i bɛ taga min?» Hajara ko: «Ne bɛ borira ne matigimuso Sarayi le ɲa.» 9Matigi Ala ta mɛlɛkɛ ko: «Sekɔ ka taga i matigimuso fɛ, ka taga i yɛrɛ majigi a ye.» 10Mɛlɛkɛ ko:
«Ne bɛna i ta duruja caya,
k’a kɛ fɔ mɔgɔ tɛna se ka o jate.
11A flɛ, i ka kɔnɔ ta, i bɛna dencɛ woro.
I bɛna a tɔgɔ la ko Sumayila,
sabu Matigi Ala ka i ta jusukasikan mɛn16.11 Sumayila kɔrɔ ye heburukan na ko: Ala bɛ mɔgɔ lamɛn..
12O den bɛna kɛ i ko kongo fali;
a bɛna kɛ kɛrɛ ra ni bɛɛ ye,
bɛɛ bɛna kɛ kɛrɛ ra ni a ye fana.
A bɛna a ta so lɔ a danna,
ka sigi k’a mabɔ a balemaw bɛɛ ra.»
13Hajara ko: «E! Ala min bɛ ne yera, yala can lo ko ne ka ale le ye tan wa?»
Matigi Ala tun kumana Hajara fɛ minkɛ, Hajara k’a tɔgɔ wele ko: Ata Ɛli Royi16.13 Ata Ɛli Royi, o kɔrɔ ye ko: Ala min bɛ ne yera..
14O kosɔn Hajara tun bɛ kɔlɔn min kɔrɔ, o kɔlɔn tɔgɔ lara fana ko Lasayi Royi ta kɔlɔn16.14 Lasayi Royi, o kɔrɔ ye ko: Ala ɲanaman bɛ ne yera.. A bɛ Kadɛsi dugu ni Berɛdi dugu cɛ.
15Ayiwa, o kow kɔ, Hajara nana dencɛ woro Iburama ye. Iburama ka den tɔgɔ la ko Sumayila. 16Hajara ka Sumayila woro Iburama ye, ka Iburama si to san biseegi ni san wɔɔrɔ.
17Ala ka jɛnɲɔgɔnya don ni Iburama ye
1Ayiwa, Iburama nana san bikɔnɔntɔn ni kɔnɔntɔn sɔrɔ tuma min na, Matigi Ala k’a yɛrɛ yira a ra, k’a fɔ a ye ko: «Ne le ye Ala Sebɛɛtigi ye. Tagama ne ɲa kɔrɔ, ka kɛ mɔgɔ jusukungbɛnin ye. 2Ne bɛna ne ta jɛnɲɔgɔnya* don ni i ye, ka i ta duruja caya kosɛbɛ.»
3Iburama ka o mɛn minkɛ, a k’a kinbiri gban k’a ɲa biri dugu ma, ka Ala bato. Ala kumana a fɛ tuun ko: 4«Ne bɛ jɛnɲɔgɔnya min don ni i ye, o ye nin ye: I bɛna kɛ siya caman facɛ ye. 5I tɔgɔ tɛna kɛ Iburama ye tuun. I bɛna wele sisan ko Iburahima; sabu ne bɛna i kɛ siya caman bɛmacɛ ye17.5 Iburahima kɔrɔ ye ko: jama caman bɛmacɛ.. 6Ne bɛna i ta denw caya kosɛbɛ. I ta denw bɛna kɛ siya caman le ye; masacɛ caman bɛna bɔ i ta siyaw ra. 7Ne bɛna to ne ta jɛnɲɔgɔnya ra ni i ye, ani i ta duruja min o min bɛna na i kɔ fɛ; o jɛnɲɔgɔnya bɛna to ne ni olugu bɛɛ cɛ, wagati bɛɛ. O bɛna kɛ jɛnɲɔgɔnya wuribari le ye. O le sababu ra ne bɛna kɛ i ta Ala ye; i ta duruja minw bɛna na i kɔ fɛ, ne bɛ kɛ olugu fana ta Ala ye. 8I bɛ lonanya ra jamana min na bi, ne bɛna o jamana di i ma, ani i ta duruja minw bɛna na i kɔ fɛ. O ye Kanaana jamana bɛɛ ye; ne bɛna o di o ma, k’a kɛ o ta ye wagati bɛɛ; ne bɛna kɛ o ta Ala ye.»
Ala ka kɛnɛsigiri yira Iburahima ra
9Ala ko Iburahima ma ko: «Ele kɔni ka kan ka ne ta jɛnɲɔgɔnya* sira tagama, ani i ta duruja minw bɛna na i kɔ fɛ, o bɛɛ ka kan k’a tagama o ta wagatiw ra, tuma bɛɛ. 10Ayiwa, aw ka kan ka ne ta jɛnɲɔgɔnya sira tagama. O jɛnɲɔgɔnya ka kan ka to ne ni aw cɛ wagati bɛɛ, ele ni i ta duruja min bɛna na i kɔ fɛ. Ayiwa, o jɛnɲɔgɔnya tagamasiyɛn ye nin ye, ko aw ra cɛden bɛɛ ka kan ka kɛnɛsigi. 11Aw ka kan ka kɛnɛsigi ka o kɛ jɛnɲɔgɔnya tagamasiyɛn ye ne ni aw cɛ. 12Cɛden bɛɛ ka kan ka kɛnɛsigi a worolon tere seeginan na; a bɛna kɛ ten le i ta duruja bɛɛ ra wagati bɛɛ. Jɔn minw worora i ta so, walama i ka minw san ka bɔ siya wɛrɛ ra, siya min tɛ i ta siya dɔ ye, olugu bɛɛ ka kan ka kɛnɛsigi fana.
13«O cogo ra, jɔn minw worora i ta so, ani i ka minw san, o bɛɛ ka kan ka kɛnɛsigi. Ni o kɛra, ne ta jɛnɲɔgɔnya tagamasiyɛn bɛna kɛ aw farisogo ra, ka kɛ jɛnɲɔgɔnya wuribari ye. 14Ni cɛden min ma kɛnɛsigi, ka o nɔ kɛ a farisogo ra, o ka kan ka faran ka bɔ a ta jamanamɔgɔw cɛ ra, sabu a ka ne ta jɛnɲɔgɔnya cɛn.»
Ala ka layiri ta Sarayi ye
15Ayiwa, o kɔ, Ala k’a fɔ Iburahima ye tuun ko: «I kana i ta muso Sarayi wele tuun ko Sarayi. Sisan a tɔgɔ bɛna la ko Saran17.15 Saran kɔrɔ ye heburukan na ko: masacɛ denmuso.. 16Ne bɛna baraka don a ra, k’a to a ye den woro i ye. Ne bɛna baraka don a ra k’a kɛ siya caman bamuso ye. Siya dɔw ta masacɛw bɛna bɔ a ta duruja ra.»
17Iburahima ka o mɛn minkɛ, a k’a kinbiri gban k’a ɲa biri dugu ma ka Ala bato. A yɛrɛkora k’a fɔ a yɛrɛ kɔnɔ ko: «Mɔgɔ min ka san kɛmɛ sɔrɔ, o bɛ se ka den sɔrɔ cogo di? Saran fana ye san bikɔnɔntɔn; ale bɛna den woro cogo di tuun?» 18A k’a fɔ Ala ye ko: «A to Sumayila le ye si sɔrɔ.»
19Nka Ala k’a jaabi ko: «Ale tɛ dɛ! I ta muso Saran le bɛna dencɛ woro i ye. I bɛna a tɔgɔ la ko Isiyaka. Ne bɛna to jɛnɲɔgɔnya ra ni ale ye, ani a ta duruja min bɛna na a kɔ fɛ; o bɛna kɛ jɛnɲɔgɔnya wuribari le ye.
20«Min ye Sumayila ta ye, i ka min daari ale ta ko ra, ne bɛna o kɛ i ye. Ne bɛna baraka don a ra, ka den caman di a ma, k’a ta duruja caya kosɛbɛ. A bɛna masaden tan ni fla le woro. Ne bɛna a kɛ siya caman facɛ ye. 21Saran bɛna Isiyaka min woro i ye san wɛrɛ ɲɔgɔntumasi, ne bɛna to jɛnɲɔgɔnya ra ni ale le ye.»
Iburahima ni a ta mɔgɔw ta kɛnɛsigiri
22Ala kumana ni Iburahima ye ka ban tuma min na, a bɔra Iburahima kɔrɔ ka yɛlɛn san fɛ.
23Ayiwa, o lon yɛrɛ ra, Iburahima ka Sumayila kɛnɛsigi; jɔn minw worora a ta so, ani a tun ka minw bɛɛ san, a ka olugu bɛɛ kɛnɛsigi. Cɛden o cɛden tun bɛ a ta so kɔnɔ, Iburahima ka olugu bɛɛ kɛnɛsigi, i n’a fɔ Ala tun k’a fɔ a ye cogo min na.
24Iburahima yɛrɛ kɛnɛsigira k’a si to san bikɔnɔntɔn ni kɔnɔntɔn. 25A dencɛ Sumayila kɛnɛsigira k’a si to san tan ni saba. 26Iburahima ni a dencɛ Sumayila bɛɛ kɛnɛsigira o lon kelen na, 27ani cɛ o cɛ tun bɛ Iburahima ta so; jɔn minw worora a ta so, ani a ka minw san ka bɔ siya wɛrɛw ra, o bɛɛ kɛnɛsigira ni a ye o lon na.
18Ala ko Saran bɛna dencɛ woro
1O kow kɔ, Matigi Ala k’a yɛrɛ yira Iburahima ra tuun Mamire ta yirisunbaw kɔrɔ. Iburahima tun siginin bɛ a ta fanibon da ra, teregban papa fɛ. 2A nana a ɲa kɔrɔta minkɛ, a barara ka cɛ saba ye. A teliyara ka bɔ a ta fanibon kɔrɔ ka taga o kunbɛn, ka biri ka o fo ni bonya ye. 3A ko o ra kelen ma ko: «Ne matigicɛ, ni aw tun bɛ sɔn ka sabari ka lɔ aw ta jɔncɛ kɔrɔ dɔɔnin, o tun bɛna kɛ bonyaba le ye ne fɛ. 4Aw y’a to o ye na ni ji dɔɔnin ye ka na aw senw ko, aw ye nɛnɛkiri yirisuma ra yan dɔɔnin. 5Ne bɛna taga domuni fitini ɲini ka na o di aw ma, janko aw ye o domu ka baraka dɔɔnin don aw yɛrɛ ra, aw bɛ sɔrɔ ka taga aw ta tagama fɛ. O le kosɔn Ala k’a to aw tɛmɛna aw ta jɔncɛ kɔrɔ yan.»
O ka Iburahima jaabi ko: «Ayiwa, a kɛ ten.»
6Iburahima teliyara ka don a ta fanibon kɔnɔ Saran nɔ fɛ, k’a fɔ a ye ko: «Teliya ka mugu tɛntɛnnin minan ɲa saba suma, k’a nɔɔni k’a kɛ ŋɔmi ye.»
7A borira ka taga a ta misiwɛrɛ ra, ka taga misiden ɲanaman tɔrɔnin dɔ mina, ka o di a ta baaraden dɔ ma. Ale ka o faga ka o labɛn joona. 8O kɔ, a nana ni nɔnɔkumu ni nɔnɔkɛnɛ ye, ani o misiden sogo tobinin, ka na o sigi cɛ saba kɔrɔ; ale yɛrɛ ka lɔ o kɛrɛ fɛ, yirisuma ra. O cɛ saba ka domuni kɛ. 9O ka Iburahima ɲininka ko: «I ta muso Saran bɛ min le?» A ko: «A bɛ fanibon kɔnɔ yan.»
10O ra kelen ko: «Sigiya t’a ra, ne bɛna sekɔ ka na i fɛ yan san wɛrɛ ɲɔgɔntumasi; o tuma i ta muso Saran bɛna dencɛ sɔrɔ.» Saran tun bɛ o kuma mɛnna, k’a siginin to fanibon donda ra a cɛ kɔ fɛ.
11O wagati ra Iburahima ni Saran tun kɔrɔra kosɛbɛ. Denworo wagati fana tun tɛmɛna Saran kan.
12Ayiwa, Saran ka o mɛn minkɛ, a yɛrɛkora a yɛrɛ kɔnɔ. A ko: «Ne kɔrɔninba nin bɛna mun nafa le sɔrɔ cɛko ra tuun fɔ ka na den woro? Ne matigicɛ fana kɔrɔnin lo.» 13Matigi Ala k’a fɔ Iburahima ye ko: «Mun kosɔn Saran yɛrɛkora k’a fɔ a yɛrɛ kɔnɔ ko yala ale kɔrɔninba nin bɛ se ka den woro can na wa? 14Fɛn juman le bɛ se ka gbɛlɛya fɔ ka Matigi Ala kaɲa? San wɛrɛ ɲɔgɔntumasi, ne bɛna na i fɛ yan; o tuma Saran bɛna dencɛ sɔrɔ.»
15O kuma fɔra minkɛ, Saran siranna; a ma sɔn ka lɔ a ra. A ko: «Ne ma yɛrɛko dɛ!» A ka o fɔ sabu a tun siranna. Matigi Ala ko: «I yɛrɛkora yɛrɛ le.»
Iburahima ka Ala daari Sodɔmu kosɔn
16Ayiwa, o kɔ, o cɛ saba wurira ko o bɛ taga. O ka Sodɔmu dugu fan flɛ. Iburahima wurira ka taga o blasira. 17Matigi Ala ko: «Ne bɛna min kɛ Sodɔmu ni Gomɔri ra, yala ne bɛ se ka o dogo Iburahima ma wa? 18Sabu sigiya t’a ra, Iburahima bɛna kɛ siyaba le ye, ani siya fangatigi. Dugukolo siyaw bɛɛ bɛna baraka sɔrɔ ale le sababu ra. 19Ne k’a ɲanawoloma, janko a ye a fɔ a ta denw ye, ani a ta somɔgɔ minw bɛna na a kɔ fɛ, ko o ye Matigi Ala ta sira tagama ka ɲa, ka tagama terenninya ni can kan. Ni o kɛra, ne Matigi Ala ka fɛn minw layiri ta Iburahima ye, ne bɛna o kɛ a ye.»
20Ayiwa, Matigi Ala ko Iburahima ma ko: «Sodɔmu dugumɔgɔw, ani Gomɔri dugumɔgɔw jarakikan cayara; o ta jurumunw cayara kosɛbɛ. 21O kosɔn ne bɛna jigi ka taga a flɛ, ni i y’a sɔrɔ ko min bɛɛ bɛ fɔra o ta ko ra, o b’a kɛra o cogo yɛrɛ le ra; walama ni a fana kɛra ko o tɛ, ne bɛna o lɔn.»
22O cɛw bɔra Iburahima kɔrɔ, ka taga Sodɔmu dugu fan fɛ. Nka Iburahima belen lɔnin tora Matigi Ala ɲa kɔrɔ. 23A gbarara ɲa fɛ k’a fɔ Ala ye ko: «Matigi Ala, yala i bɛ sɔn ka mɔgɔɲuman ni mɔgɔjugu bɛɛ halaki ɲɔgɔn fɛ wa? 24I n’a sɔrɔ ko mɔgɔɲuman bilooru bɛ dugu kɔnɔ. Yala i bɛ sɔn ka olugu fana halaki wa? I tɛna yafa dugu bɛɛ ma o mɔgɔɲuman bilooru kosɔn wa? 25Ka mɔgɔɲuman ni mɔgɔjugu bɛɛ halaki ɲɔgɔn fɛ, walama ka mɔgɔɲuman ni mɔgɔjugu bɛɛ sara kɛ kelen ye, ne k’a lɔn ko i tɛ sɔn o ko ɲɔgɔn ma fiyewu. O tuma ele min bɛ dunuɲamɔgɔw bɛɛ ta kiti tigɛ, ele le tɛna se ka koɲuman ni kojugu lɔn ka bɔ ɲɔgɔn na wa?»
26Matigi Ala ka Iburahima jaabi ko: «Ni ne ka mɔgɔɲuman bilooru sɔrɔ Sodɔmu dugu kɔnɔ, ne bɛ yafa dugu bɛɛ ma, o mɔgɔɲuman bilooru kosɔn.»
27Iburahima k’a fɔ Ala ye tuun ko: «Sabari k’a to ne ye kuma tuun, ne min tɛ foyi ye ni buguri ni bugurigbɛ tɛ.» 28A ko: «Matigi, i n’a sɔrɔ ko dugu mɔgɔɲumanw tɛna mɔgɔ bilooru bɔ. Mɔgɔ looru bɛ se k’a jɛn. Ayiwa, ni mɔgɔ looru dɔrɔn ka mɔgɔ bilooru jɛn o, o mɔgɔ looru kosɔn i bɛna dugu bɛɛ halaki wa?» Matigi Ala ko: «Ni ne ka mɔgɔɲuman binaani ni looru sɔrɔ dugu kɔnɔ, ne tɛna dugu halaki o mɔgɔɲuman binaani ni looru kosɔn.» 29Iburahima kumana Ala fɛ tuun, ko: «I n’a sɔrɔ ko dugu mɔgɔɲumanw tɛna tɛmɛ mɔgɔ binaani kan.» Matigi Ala ko: «O mɔgɔ binaani kosɔn, ne tɛna foyi kɛ dugu ra.» 30Iburahima ko tuun ko: «Matigi, i kana dimi ne kɔrɔ. Ne bɛna kuma tuun: ni a sɔrɔra ko dugu mɔgɔɲuman bɛɛ tagara kɛ mɔgɔ bisaba le ye do?» Ala ko: «Ni ne ka mɔgɔɲuman bisaba sɔrɔ yi, ne tɛna foyi kɛ dugu ra.» 31Iburahima ko: «Matigi, sabari k’a to ne ye kuma tuun: i n’a sɔrɔ ko dugu mɔgɔɲuman bɛna dan mɔgɔ mugan le ma. Ni a kɛra o ye do?» Matigi Ala ko: «Ne tɛna dugu halaki o mɔgɔ mugan kosɔn.» 32Iburahima ko: «Matigi, sabari, i kana dimi ne kɔrɔ; ne ta kuma bɛna dan nin le ma: ayiwa, ni dugu mɔgɔɲuman bɛɛ nana kɛ mɔgɔ tan le ye do?» Matigi Ala ko: «Ne tɛna dugu halaki o mɔgɔ tan kosɔn.»
33Matigi Ala banna kuma ra ni Iburahima ye minkɛ, a tagara. Iburahima sekɔra ka taga a ta so.
19Sodɔmu dugu ni Gomɔri dugu ta ko
1Ayiwa, o mɛlɛkɛ fla tagara se Sodɔmu o lon wulada fɛ. Lutu tun siginin bɛ dugu donda ra19.1 Dugu donda le tun ye dugu cɛkɔrɔbaw, ani a ɲamɔgɔw ta ɲɔgɔnyeyɔrɔ ye, ani barokɛyɔrɔ, ani kititigɛyɔrɔ.. A ka o ye minkɛ, a wurira ka taga o kunbɛn. A k’a kinbiri gban, k’a ɲa biri dugu ma ka o fo ni bonya ye. 2A ko: «Ne matigicɛw, aw ye sabari ka na jigi aw ta jɔncɛ ta so, janko ne ye ji di aw ma, aw ye aw senw ko. O kɔ, aw bɛ si yan. Aw bɛna wuri sini sɔgɔmada joona fɛ, ka taga aw ta tagama fɛ.» Mɛlɛkɛw ka Lutu jaabi ko: «Ɔn-ɔn, an bɛna si kɛnɛ ma yan.»
3Nka Lutu kumana o fɛ k’a gbɛlɛya, fɔ o tagara ni a ye ka taga jigi a ta so. A ka domuniba labɛn o ye, ka burufunubari kɛ o ye. O ka domuni kɛ.
4Dɔɔnin kɛra, Sodɔmu dugumɔgɔw nana bon lamini, k’a sɔrɔ lonanw yɛrɛ tun ma la fɔlɔ. Denmisɛn o, mɔgɔkɔrɔba o, o bɛɛ le tun nana. 5O ka Lutu wele k’a fɔ a ye ko: «Mɔgɔ minw nana i fɛ bi su fɛ, o bɛ min le? O labɔ yan, an bɛ jɛn ni o ye.»
6Lutu bɔra ka na o kɔ kɛnɛ ma, ka bon dasɔgɔ lonanw da ra yi. 7A ko mɔgɔw ma ko: «Ne balemaw, aw ye sabari, aw kana sɔn nin kojugu ɲɔgɔn ma. 8Ne denmuso fla bɛ yan, o si ma cɛko lɔn fɔlɔ; ne bɛna olugu labɔ aw fɛ kɛnɛ ma yan. Ni fɛn o fɛn ka aw diya, aw ye o kɛ olugu ra. Aw kana foyi kɛ nin mɔgɔw ra; sabu o nana jigi ne ta so le.» 9Mɔgɔw k’a fɔ Lutu ye ko: «Ele ye bɔ yi dɛ!» Dɔw ko: «Aw ye cɛ nin flɛ dɛ! Ale min ye lonan ye, ale nana kɛ ko a bɛ sariya yira an na sisan!»
O k’a fɔ Lutu ye ko: «Ni i ma bɔ an ɲa sisan, an bɛna min kɛ ele ra, o bɛna juguya ni i ta lonanw yɛrɛ ta ye.» O ka Lutu ɲɔni ka bɔ yi fanga ra, ka gbara ko o bɛ da kari. 10O tuma ra, mɛlɛkɛ fla ka da yɛlɛ ka Lutu mina k’a ladon bon kɔnɔ, ka da sɔgɔ. 11Mɔgɔ minw bɛɛ tun bɛ bonda ra, mɛlɛkɛw ka olugu bɛɛ fiyen; k’a ta denmisɛnw na ka taga a bla mɔgɔkɔrɔbaw ra, o bɛɛ. A kɛra ten, o ka da yɔrɔɲini ka dɛsɛ.
12Mɛlɛkɛ fla k’a fɔ Lutu ye ko: «Mɔgɔ o mɔgɔ ye i ta mɔgɔ ye yan, i burancɛw, i dencɛw, i denmusow, mɔgɔ o mɔgɔ ye i ta mɔgɔ ye yan, o bɛɛ labɔ dugu nin kɔnɔ. 13An bɛna nin dugu bɛɛ halaki le; sabu o bɛ nin dugumɔgɔw jarakira kojugu minw na, o jarakikow cayara ka tɛmɛ a dan kan Matigi Ala ɲa kɔrɔ. O kosɔn Matigi Ala ka an ci ka na dugu halaki.»
14Ayiwa, Lutu bɔra ka taga kuma a burancɛw fɛ, minw tun bɛna a denmusow furu; a ko o ma ko: «Aw ye wuri, an ye taga ka bɔ dugu nin kɔnɔ, sabu Matigi Ala bɛna dugu halaki!» Nka a kɛra a burancɛw ɲa na i ko Lutu bɛ toron le kɛra o fɛ.
15Kɛnɛbɔda fɛ, mɛlɛkɛw kumana Lutu fɛ tuun, ka a gbɛlɛya a ma; o ko: «Wuri, i ta muso boro mina, ani i denmuso fla minw bɛ i fɛ yan, janko kiti min bɛna ben nin dugu kan, aw fana kana na halaki o kiti ra ni o ye.»
16Ayiwa, mɛlɛkɛw nana a ye ko o tɛ teliyara minkɛ, o ka Lutu mina a boro ma, ani a muso, ni a denmuso fla. Mɛlɛkɛw bɔra ni o ye ka taga o bla dugu kɔ fɛ; sabu Matigi Ala tun b’a fɛ ka o tanga.
17O bɔnin kɔ dugu kɔnɔ, mɛlɛkɛ kelen ko Lutu ma ko: «Aw ye bori ka aw yɛrɛ kisi. Aw kana flɛri kɛ kɔ fɛ, aw fana kana lɔ kɛnɛgbɛba nin yɔrɔ si ra. Aw ye bori ka taga fɔ kuruw fan fɛ, janko aw kana halaki.»
18Lutu ko: «E! Matigi, an tɛna se ka o yɔrɔ sɔrɔ. 19Aw makarira an na, aw ɲana an ma ka an kisi ka na se fɔ yan; nka an kɔni tɛna se ka bori ka se fɔ kuruw yɔrɔ ra, sabu sani an ye se yi, cɛnri bɛna kɛ, anw fana bɛna halaki. 20Dugu dɔ flɛ nin ye, o yɔrɔ man jan. An bɛ se ka bori ka se o ma, ka taga dogo yi; o dugu fana man bon. E! Aw ye sabari k’a to an ye taga dogo o dugudennin na, janko an ye kisi. Duguba tɛ o. Aw y’a to an ye taga an yɛrɛ kisi o yɔrɔ ra.» 21Mɛlɛkɛ ko: «Ne bɛ o kelen fana kɛ aw ye tuun. I ka dugu min ko fɔ, ne tɛna o halaki. 22Aw ye teliya ka taga dogo yi, sabu ni aw ma se yi, ne tɛna se ka foyi kɛ.»
O le kosɔn o dugu tɔgɔ nana la ko Sowari19.22 Sowari kɔrɔ ye ko: fitini..
23Teresun wurituma le kɛra Lutu dontuma ye Sowari dugu kɔnɔ. 24O tuma ra Matigi Ala ka kiribi ni tasuma lajigi Sodɔmu dugu ni Gomɔri dugu kan i ko sanji. Matigi Ala yɛrɛ le tun ka o kɛ. 25A ka o duguw bɛɛ jɛni, ani o kɛnɛgbɛ bɛɛ, ani a dugumɔgɔw bɛɛ, ani a yirisunw bɛɛ.
26Ayiwa, o tagatɔ, Lutu ta muso k’a kɔflɛ; a yɛlɛmana ka kɛ kɔgɔkuru ye.
27Ayiwa, o dugusagbɛ sɔgɔmada joona fɛ, Iburahima tun kumana ni Matigi Ala ye yɔrɔ min na, a wurira ka taga o yɔrɔ kelen na. 28A k’a ɲa kɔrɔta ka flɛri kɛ Sodɔmu ni Gomɔri duguw fan fɛ, ani o yɔrɔ kɛnɛgbɛba bɛɛ ra. A ka sisiba dɔ wuritɔ ye ka bɔ yi i ko dibiba dɔ sisi.
29Lon min Ala tun bɛ o kɛnɛgbɛba ta duguw halakira, a hakiri tora Iburahima ra; o kosɔn a ka Lutu kisi ka bɔ tasuma ra. Lutu tun tagara sigi o dugu minw na, o tasuma le ka o duguw bɛɛ halaki.
Lutu ni a denmuso fla ta ko
30Ayiwa, Lutu ma sɔn ka to Sowari dugu kɔnɔ. A bɔra ka taga sigi kuruw fanfɛyɔrɔ dɔ ra, sabu a tun bɛ siranna. A tagara to kuruwo dɔ ra, ale ni a denmuso fla.
31Lon dɔ, Lutu denmuso kɔrɔba k’a fɔ a dɔgɔmuso ye ko: «An facɛ kɔrɔra; cɛ fana tɛ yan min bɛ se ka an furu i n’a fɔ a bɛ kɛ yɔrɔ tɔw ra cogo min na. 32A to an ye duvɛn di an facɛ ma, a y’a min ka ɲanamini. Ni o kɛra, an bɛ la ni a ye, janko an ye den sɔrɔ, k’a to an facɛ ta siya kana tunu.»
33O lon su fɛ, o ka duvɛn di o facɛ ma, a k’a min fɔ ka ɲanamini; kɔrɔmusoman ka taga la ni a ye o lon su fɛ. Facɛ m’a latuma lɔn, a m’a wurituma lɔn fana. 34Dugu gbɛra minkɛ, kɔrɔmusoman ko dɔgɔmusoman ma ko: «Su ra ne lara ni an facɛ ye. Bi su fɛ an ye duvɛn dɔ wɛrɛ di a ma tuun, a y’a min fɔ ka ɲanamini; ele ye taga la ni a ye, janko i ye den sɔrɔ, k’a to an facɛ ta siya kana tunu.»
35O lon su fɛ, o ka duvɛn di o facɛ ma tuun, a k’a min fɔ ka ɲanamini. Dɔgɔmusoman ka taga la ni a ye. Facɛman m’a latuma lɔn, a m’a wurituma lɔn fana.
36Ayiwa, denmuso fla nana kɔnɔ ta o facɛ Lutu fɛ o cogo le ra. 37Kɔrɔmusoman nana dencɛ woro; a k’a tɔgɔ la ko Mohabu19.37 Mohabu tɔgɔ kɔrɔ b’a yira ko o sunguru jɛnna ni a yɛrɛ facɛ le ye ka o den woro.. Ale le kɛra Mohabukaw bɛmacɛ ye ka na se fɔ bi ma. 38Dɔgɔmusoman fana nana dencɛ woro; a k’a tɔgɔ la ko Bɛni Ami19.38 Bɛni Ami kɔrɔ ye ko: ne yɛrɛ ta somɔgɔ ta den.. Ale le kɛra Amɔnkaw bɛmacɛ ye ka na se fɔ bi ma.
20Iburahima ni Abimelɛki ta ko
1Ayiwa, Iburahima nana bɔ a sigiyɔrɔkɔrɔ ra, ka taga sigi Kanaana jamana woroduguyanfan fɛ. A tagara sigi Kadɛsi dugu ni Suri kongokolon cɛ. O kɔ, a ka wagati dama kɛ Gerari dugu fana ra. 2Iburahima tun bɛ to k’a fɔ mɔgɔw ye ko Saran ye ale dɔgɔmuso le ye. O kɛra sababu ye k’a to Gerari dugu masacɛ min ye Abimelɛki ye, ale ka mɔgɔ dɔ ci ka taga Saran ta ka na a fɛ. 3O lon su fɛ, Ala k’a yɛrɛ yira Abimelɛki ra siko ra, k’a fɔ a ye ko: «Abimelɛki, i bɛna sa, sabu i ka muso min mina nin ye, ko i b’a kɛ i ta ye, cɛ b’a fɛ.»
4Ayiwa, o y’a sɔrɔ Abimelɛki tun ma jɛn ni Saran ye fɔlɔ. A ko Ala ma siko ra ko: «Matigi, i bɛ sɔn ka ne ni ne ta siya halaki k’a sɔrɔ an ma kojugu foyi kɛ wa? 5Cɛ yɛrɛ le m’a fɔ ne ye ko a dɔgɔmuso lo wa? Muso fana m’a fɔ ko ale kɔrɔcɛ lo wa? Ne kɔni ka nin ko kɛ ni jusukun gbɛnin le ye, ne ma jaraki!»
6Ala k’a fɔ Abimelɛki ye o siko kelen na ko: «Ne k’a lɔn ko i ka nin ko kɛ ni jusukun gbɛnin le ye, ko i ma kojugu kɛ; o kosɔn ne ma sɔn k’a to i ye jɛn ni a ye, ka ne hakɛ ta. 7Sisan cɛ nin ta muso di a ma, sabu cira lo; a bɛna Ala daari i ye janko i kana sa. Nka ni i ma a muso di a ma, i ye la a ra k’a lɔn ko i bɛna sa le, ele ni i ta mɔgɔw bɛɛ.»
8Abimelɛki wurira sɔgɔmada joona fɛ; a k’a ta baaradenw bɛɛ wele, ka o kow fɔ olugu ye. Olugu ka o mɛn minkɛ, o bɛɛ siranna. 9Abimelɛki ka Iburahima fana wele, k’a fɔ ale ye ko: «Cɛ, ele ka mun ko le kɛ an na tan? O tuma ne ka mun kojugu le kɛ i ra fɔ ka na a kɛ i ka nin jurumun ɲɔgɔn lase ne ni ne ta jamana mɔgɔw ma? I kɔni ka min kɛ nin ye, o tɛ ko kɛta ye fiyewu. 10I ka nin ko kɛ k’a la kɔrɔ juman le kan?»
11Iburahima ko: «Ne tun b’a miirira ko i b’a sɔrɔ mɔgɔ si tɛ siran Ala ɲa nin jamana ra, ko o bɛna ben ne kan ka ne faga ne ta muso kosɔn. O le kosɔn ne k’a fɔ ko ne dɔgɔmuso lo. 12O bɛɛ n’a ta, ne dɔgɔmuso lo fana. An bɛ fa kelen na, nka an tɛ ba kelen le ra. A kɛra ne muso ye fana. 13O kosɔn lon min Ala ka ne labɔ ne faso ra, ne k’a fɔ Saran ye ko: ‹Ne bɛ i daari, sabari, ni an ka se yɔrɔ o yɔrɔ, a fɔ mɔgɔw ye ko ne ye i kɔrɔcɛ le ye.› »
14Abimelɛki ka baw ni sagaw ni misiw, ani baaraden cɛmanw ni a musomanw di Iburahima ma; k’a muso Saran sekɔ a ma. 15A ko Iburahima ma ko: «Ne ta jamana ye nin ye i kɔrɔ, yɔrɔ min ka i diya, i ye taga sigi yi.»
16A ko Saran fana ma ko: «A flɛ, ne bɛ warigbɛ waga kelen di i kɔrɔcɛ ma, ne ta kɛwale sara ye. O wari bɛna i sutara k’a yira aw ta mɔgɔw bɛɛ ra ko i ma jaraki.»
17Iburahima ka Ala daari Abimelɛki ye; Ala ka Abimelɛki kɛnɛya, ani a muso, ani a ta baaraden musomanw bɛɛ. O sera ka den woro; 18sabu Ala tun ka denworobariya bana le bla Abimelɛki ni a ta somɔgɔw bɛɛ ra, Iburahima ta muso Saran minari kosɔn.
21Isiyaka worocogo
1Matigi Ala tun ka kuma min fɔ Saran ye, Matigi Ala hakiri tora o ra. A tun ka denko layiri min ta Saran ye, a nana o dafa a ye. 2Ala tun ka wagati min latigɛ k’a fɔ Iburahima ye, o wagati sera minkɛ, Saran ka kɔnɔ ta ka dencɛ woro Iburahima ye; o y’a sɔrɔ Iburahima tun kɔrɔra. 3Ayiwa, Saran ka o dencɛ min woro Iburahima ye, Iburahima ka o tɔgɔ la ko Isiyaka. 4Isiyaka woronin tere seegi, Iburahima k’a kɛnɛsigi, i n’a fɔ Ala tun k’a yira a ra cogo min na fɔlɔfɔlɔ.
5Iburahima si tun ye san kɛmɛ a dencɛ Isiyaka worowagati ra. 6Saran ko: «E! Ala ka ninsɔndiyakoba21.6 Isiyaka tɔgɔ kɔrɔ ye ko: ka ninsɔndiya. le kɛ ne ye dɛ! Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka nin mɛn, o tigi bɛna ninsɔndiya yɛrɛ le.»
7Saran ko tuun ko: «Jɔn le tun bɛ sɔn k’a fɔ Iburahima ye ko Saran bɛna den woro fɔ ka sin di a ma? A ye nin ye sisan, ne ka dencɛ woro a ye, k’a kɔrɔnin to.»
Iburahima ka sira di Hajara ma
8Ayiwa, den tun bɛ kɔrɔbayara ka na. O nana a dabɔ sin na lon min na, Iburahima ka ɲanagbɛba dɔ kɛ o lon na.
9Lon dɔ, Misirankamuso Hajara tun ka dencɛ min woro Iburahima ye, Saran ka o cɛnin yɛrɛkotɔ ye Isiyaka ma. 10Saran k’a fɔ Iburahima ye ko: «Jɔnmuso ni a dencɛ gbɛn, sabu a dencɛ man kan ka cɛn ta ni ne dencɛ Isiyaka ye.»
11O kuma digira Iburahima ra kosɛbɛ, sabu Sumayila fana tun ye a den ye. 12O tuma, Ala k’a fɔ Iburahima ye ko: «Iburahima, i kana a to nin kuma ye digi i ra, i ta baaradenmuso ni a dencɛ kosɔn. Ni Saran ka fɛn o fɛn ɲini i fɛ, i ye o kɛ a ye; sabu i yɛrɛ tɔgɔ bɛna la i ta duruja min na o bɛna bɔ Isiyaka le ra. 13Nka ne bɛna i ta baaradenmuso dencɛ kɛ siya dɔ fana bɛmacɛ ye, sabu i ta den lo.»
14Iburahima wurira sɔgɔmada joona fɛ; a ka domuni di Hajara ma, ka ji kɛ bara dɔ kɔnɔ, ka o dulon a kamankun na. A k’a dencɛ di a ma, ko o ye taga. A bɔra ka taga; nka a tagara tunu Bɛri Seba kongokolon yɔrɔ ra. 15Ji nana ban bara kɔnɔ minkɛ, Hajara k’a dencɛ to yiritunin dɔ kɔrɔ, 16ka taga sigi yɔrɔ wɛrɛ, ka mɛtɛrɛ kɛmɛ ɲɔgɔn to a ni den cɛ, ko ale t’a fɛ k’a den satɔ ye. A tagara sigi o yɔrɔ ra ka to ka kasi. 17Ala ka den kulekan mɛn. Ala ta mɛlɛkɛ tora san fɛ ka Hajara wele k’a fɔ a ye ko: «Hajara, mun le kɛra? I kana siran, sabu Ala ka den kasikan mɛn21.17 Sumayila kɔrɔ ye heburukan na ko: Ala bɛ mɔgɔ lamɛn., k’a to yiri kɔrɔ. 18Wuri ka den ta, i ye a boro mina. A ta duruja bɛna kɛ siyaba le ye.»
19Ala ka Hajara ɲa yɛlɛ, a ka kɔlɔn dɔ ye. A tagara bara fa ji ra ka na a di den ma, a k’a min.
20Ala tora den fɛ. A nana kɔrɔya, ka sigi kongokolon kɔnɔ yi. A nana kɛ kalanbonbagaba le ye. 21A sigira kongokolon kɔnɔ yɔrɔ dɔ ra, o yɔrɔ tɔgɔ ye ko Paran. A bamuso ka Misirankamuso dɔ furu ka o di a ma.
Iburahima ni Abimelɛki ta jɛnɲɔgɔnya
22O kɔ, lon dɔ Abimelɛki nana ni a ta kɛrɛkɛdenw kuntigi ye, min tɔgɔ ye ko Pikɔli, ka na kuma Iburahima fɛ. A ko Iburahima ma ko: «Ala kɔni bɛ ni i ye i ta kow bɛɛ ra. 23Ne b’a fɛ i ye kari Ala ra yan bi, ko ne o, ne ta denw o, ne ta mamadenw o, ko i tɛna an si janfa; ani ko ne ka koɲuman min kɛ i ye, ko i fana bɛna o ɲumanya ɲɔgɔn le kɛ ne ye, ani i siginin bɛ ne ta jamana min na lonanya ra, ko i bɛna o ɲumanya ɲɔgɔn kɛ o jamana mɔgɔw bɛɛ ye fana.» 24Iburahima ko: «Ne bɛ kari o ra.» 25Nka Iburahima ka Abimelɛki jaraki kɔlɔn dɔ ko ra, sabu Abimelɛki ta baaraden dɔw tun ka o kɔlɔn mina fanga ra k’a kɛ o ta ye. 26Abimelɛki ka Iburahima jaabi ko: «Ne m’a lɔn ne ta baaraden juman le ka o ko kɛ. Ele fana tun m’a fɔ ne ye. Bi le ne bɛ nin mɛnna kura ye.»
27Iburahima ka sagaw ni baw ni misiw di Abimelɛki ma; o ka jɛnɲɔgɔnya don. 28Iburahima ka sagagberen wolonfla bɔ a ta sagaw ra ka o bla danna. 29Abimelɛki ko Iburahima ma ko: «Nin saga wolonfla bɔkun ye mun ye ka o bla danna?» 30Iburahima ko: «Nin saga wolonfla mina; o ye kɛ an seere ye k’a yira ko ne le ka kɔlɔn nin sogi.» 31O le kosɔn o ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko Bɛri Seba; sabu Iburahima ni Abimelɛki karira ɲɔgɔn ye o yɔrɔ le ra.21.31 Heburukan na Bɛri Seba kɔrɔ ye ko: kariri ta kɔlɔn, walama ko: saga wolonfla ta kɔlɔn.
32O karira ɲɔgɔn ye ten minkɛ Bɛri Seba, Abimelɛki ni a ta kɛrɛkɛdenw kuntigi Pikɔli wurira ka sekɔ Filisikaw ta jamana ra.
33Iburahima ka tamarisun dɔ turu Bɛri Seba. A ka Matigi Ala tɔgɔ wele o yɔrɔ ra, k’a bato, k’a wele ko Matigi Ala banbari.
34Iburahima tora Filisikaw ta jamana ra lonanya ra ka wagatijan kɛ.
22Ala ka Iburahima kɔrɔbɔ k’a flɛ a dencɛ ko ra
1Ayiwa, o kow kɔ fɛ, Ala ka Iburahima kɔrɔbɔ k’a flɛ. Ala k’a wele ko: «Iburahima!» A ko: «Naamu.» 2Ala ko: «I dencɛ kelenpe Isiyaka min ko ka di i ye, o mina ka taga ni a ye Moriya jamana ra; ne bɛna kuru dɔ yira i ra, ni i sera yi, i b’a kɛ saraka jɛnita* ye o kuru kan.»
3Iburahima wurira sɔgɔmada joona fɛ, k’a ta fali labɛn, k’a ta baaraden fla wele ka gban a yɛrɛ kɔ, ani a dencɛ Isiyaka. A bɛna lɔgɔ min kɛ ka saraka jɛni, a ka o ci, ka o ta, ka kɛ taga ye. Ala ka yɔrɔ min fɔ a ye, o ka o yɔrɔ sira ta. 4O ka tere saba kɛ tagama ra. A tere sabanan, Iburahima k’a ɲa kɔrɔta ka yɔrɔ ye yɔrɔjan yi. 5Iburahima k’a fɔ baaradenw ye ko: «Aw ye to yan ni fali ye. Ne ni den bɛna taga fɔ yan fɛ yi, ka taga Ala bato. Ni an tilara, an bɛ kɔsegi ka na.»
6Iburahima ka saraka jɛnilɔgɔ ta, k’a ɲu a dencɛ Isiyaka kun na, ka takami don fɛn dɔ kɔnɔ, ka o ni muru mina a yɛrɛ boro; ka o fla tagatɔ to ɲɔgɔn fɛ, 7Isiyaka k’a fɔ a facɛ ye ko: «Baba!» Iburahima ko: «Naamu, ne dencɛ.» Isiyaka ko: «Tasuma bɛ an fɛ, lɔgɔ fana bɛ an boro; saga min bɛna kɛ saraka ye, o bɛ min?» 8Iburahima ko: «Saga min bɛna kɛ saraka ye, Ala yɛrɛ le bɛna o ko ɲanabɔ.» O fla ka kɛ taga ye ɲɔgɔn fɛ.
9Ala tun ka yɔrɔ min yira o ra, o tagara se yi minkɛ, Iburahima ka sarakabɔnan dɔ lɔ, ka lɔgɔ lala a kan. A bannin kɔ o ra, a k’a dencɛ Isiyaka mina k’a siri, k’a la sarakabɔnan kan, lɔgɔ san fɛ. 10A k’a boro bɔ ka muru ta ko a bɛ a dencɛ kannatigɛ. A ko a bɛ muru la den kan na dɔrɔn, 11Matigi Ala ta mɛlɛkɛ tora san fɛ ka pɛrɛn ko: «Iburahima! Iburahima!» Iburahima ko: «Naamu.» 12Mɛlɛkɛ ko: «I kana i boro se den ma dɛ! I kana foyi kɛ a ra. Sisan ne k’a lɔn jate ko i bɛ siran Ala ɲa. O kosɔn i ma ban ka i dencɛ kelenpe kɛ saraka ye k’a di ne ma.»
13Iburahima k’a ɲa munu minkɛ, a barara ka sagajigi dɔ ye, a minanin bɛ a gban ma ka lɔ yiritunin dɔ cɛ ma. A tagara sagajigi mina ka na a faga k’a kɛ saraka jɛnita* ye a dencɛ nɔ ra.14Iburahima ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko: Yawe Yire22.14 Yawe Yire, o kɔrɔ ye heburukan na ko Matigi Ala bɛna a ɲanabɔ.. O kosɔn mɔgɔw bɛ to k’a fɔ bi ko: «Ni an sera Matigi Ala ta kuru kunna, Matigi Ala yɛrɛ bɛna a ɲanabɔ.»
15Matigi Ala ta mɛlɛkɛ tora san fɛ ka Iburahima wele a siɲaga flanan na, 16k’a fɔ a ye ko: «Matigi Ala ta kuma ye nin ye ko: ‹Ne bɛ kari ni ne yɛrɛ tɔgɔ ye, ko i ka min kɛ nin ye, i ma ban ka i dencɛ kelenpe kɛ saraka ye k’a di ne ma minkɛ, 17o le kosɔn ne bɛna baraka don i ra, ka i ta duruja caya kosɛbɛ i ko lolow, ani i ko kɔgɔjida kɛnkɛn. I ta durujaw bɛna se o juguw ra, fɔ ka o ta duguw mina o ra. 18Dugukolo siyaw bɛɛ bɛna baraka sɔrɔ ne fɛ ele ta duruja baraka le ra, sabu i sɔnna ka ne kan mina.› »
19O kɔ, Iburahima ni a dencɛ sekɔra ka taga baaradenw kɔrɔ. O ka sira ta ka taga ɲɔgɔn fɛ Bɛri Seba, sabu Iburahima tun siginin bɛ Bɛri Seba le.
Nahɔri ta denw
20Ayiwa, o kow bɛɛ kɔ fɛ, o nana a fɔ Iburahima ye ko Milika fana ka dencɛw sɔrɔ Iburahima balemacɛ Nahɔri fɛ. 21A dencɛ fɔlɔ tɔgɔ ye ko Usi, a flanan tɔgɔ ye ko Buzi, a sabanan tɔgɔ ye ko Kemuhɛli. Kemuhɛli le nana Aramu woro. 22Milika dencɛ naaninan kɛra Kesɛdi ye, ka Hazo gban o ra, ka Pilidasi gban o ra, ka Yidilafe gban o ra, ka sɔrɔ ka Betuhɛli gban o ra. 23Betuhɛli le nana Rebeka woro. Milika ka o dencɛ seegi le woro Iburahima balemacɛ Nahɔri fɛ. 24Nahɔri tun ka jɔnmuso min kɛ a muso ye, min tɔgɔ tun ye ko Rehuma, ale fana ka dencɛw woro; o dencɛw le ye Teba ye, ani Gahamu, ani Tahasi, ani Mahaka.
23Saran sacogo
1Saran si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ ni san mugan ni wolonfla. 2Saran sara Kiriyati Araba. O yɔrɔ le bɛ wele fana ko Heburɔn. A bɛ Kanaana jamana ra. Iburahima nana sigi Saran su kɔrɔ, k’a su kasi. 3Iburahima nana bɔ a muso Saran su kɔrɔ, ka taga kuma ni Hɛti ta mɔgɔw ye. 4A ko: «Ne ye lonan tɛmɛbaga le ye aw fɛ yan. Aw ye yɔrɔ dɔ fiyeere ne ma, ne bɛ o kɛ kaburu ye ka ne ta muso sutara, k’a su bɔ ne ɲa kɔrɔ.» 5Hɛti ta mɔgɔw ka Iburahima jaabi ko: 6«An matigicɛ, a flɛ, ele ye Ala ta fagamaden le ye anw cɛ ra yan. An ta kaburulo min o min ka i diya, i ye i ta su don o yɔrɔ ra; an si tɛna ban ka an ta sudonyɔrɔ to i ye, i ye i ta muso su don.»
7Iburahima k’a kinbiri gban ka Hɛti ta mɔgɔw fo. 8A k’a fɔ o ye ko: «Ayiwa, i n’a fɔ aw sɔnna ko ne ye ne ta muso sutara, o tuma aw ye sabari ka Sohari dencɛ Efurɔn daari ne ye, 9ko kuruwo min b’a fɛ Makipela, a ta foro dan na, ko a ye o di ne ma; ne bɛna a wari kɔsegi a ma. O yɔrɔ ye kɛ ne ta sudonyɔrɔ ye aw fɛ yan.» 10O y’a sɔrɔ Efurɔn yɛrɛ tun siginin bɛ Hɛti ta mɔgɔw cɛ ra. Ale fana tun ye Hɛti ta mɔgɔ dɔ le ye. A ka Iburahima jaabi Hɛti ta mɔgɔ tɔw bɛɛ ɲa na, ani mɔgɔ minw bɛɛ tun nana o ta dugu kɔnɔ o lon na. 11A ko Iburahima ma ko: «Ɔn-ɔn, ne matigicɛ, a flɛ, ne bɛ foro di i ma le, ka kuruwo fana di i ma ka fara a kan. Ne bɛ o bɛɛ di i ma ka ne ta dugumɔgɔw bɛɛ kɛ a seere ye. Taga i ta muso su don.» 12Iburahima k’a kinbiri gban dugumɔgɔw bɛɛ ɲa na, ka o fo. 13A k’a fɔ Efurɔn ye dugumɔgɔw bɛɛ ɲa na ko: «Sabari k’a to ne ye foro sɔngɔ di; sabari k’a mina, ne bɛ sɔrɔ ka taga ne ta muso su don yi.» 14Efurɔn k’a fɔ Iburahima ye ko: 15«Ne matigicɛ, foro min sɔngɔ ye warigbɛ kɛmɛ naani, o bɛ mun le cɛn ne ni ele cɛ sa? Taga i ta muso su don.»
16Efurɔn ka warida min fɔ, o bɛnna Iburahima ma. Iburahima ka o wari jate Hɛti ta mɔgɔw bɛɛ ɲa na k’a di Efurɔn ma: warigbɛ kɛmɛ naani, ka kaɲa ni jagokɛbagaw ta jate ye. 17A kɛra ten minkɛ, Efurɔn ta foro min tun bɛ Makipela, Mamire ta yɔrɔ terebɔyanfan na, foro ni kuruwo min bɛ o yɔrɔ ra, ani yiri o yiri bɛ foro kɔnɔ ka taga a bla fɔ foro dan na, 18o bɛɛ kɛra Iburahima ta ye. Hɛti ta mɔgɔw bɛɛ kɛra a ko seere ye, ani mɔgɔ o mɔgɔ tun bɛ o ta dugu kɔnɔ o lon na.
19O kɔ, Iburahima k’a muso Saran su don Makipela ta foro kuruwo ra; o yɔrɔ bɛ Mamire ta yɔrɔ terebɔyanfan na. O yɔrɔ le ye Heburɔn ye fana; a bɛ Kanaana jamana ra. 20Foro ni kuruwo min tun bɛ yi, o bɛɛ kɛra Iburahima ta ye, ka kɛ a ta sudonyɔrɔ ye. A ka o san Hɛti ta mɔgɔw fɛ.
24Isiyaka ni Rebeka ta furu
1Ayiwa, Iburahima tun kɔrɔra kosɛbɛ. Matigi Ala tun ka baraka don a ra fɛn bɛɛ ra. 2A ta baaradenw bɛɛ ra kɔrɔba, min mɛɛnna a ta so kɔnɔ ka tɛmɛ tɔw bɛɛ kan, a tun ka min sigi a ta borofɛnw bɛɛ kunna, a ko ale ma ko: «Sabari ka na i boro la ne woto jukɔrɔ24.2 Fɔlɔfɔlɔ ni o yɔrɔ mɔgɔw tun b’a fɛ ka kari kogbɛlɛn dɔ ra, o tun b’a kɛ nin cogo ra., 3ka kari Matigi Ala tɔgɔ ra, sankolo ni dugukolo tigi, ko an siginin bɛ Kanaanaka minw fɛ yan, ko i tɛna muso ta ne dencɛ ye olugu ta denw na, 4nka i bɛna taga ne ta jamana le ra, ne faso ra, ka taga muso ta ne dencɛ Isiyaka ye o yɔrɔ ra.» 5Iburahima ta baaraden ko: «Ni a nana kɛ ko muso t’a fɛ ka na ni ne ye fɔ yan do? O tuma ne ka kan ka taga ni i dencɛ ye i ta jamana ra wa?» 6Iburahima ko: «Ɔn-ɔn dɛ! I kana taga ni ne dencɛ ye fiyewu. 7Matigi Ala sankolo tigi le ka ne labɔ ne faso ra, ani ne ta jamana ra. A kumana ne fɛ, ka kari ne ye ko a bɛna nin jamana di ne ta duruja ma. Ale Ala yɛrɛ le bɛna a ta mɛlɛkɛ bla i ɲa ka taga ne faso ra; i bɛna taga muso ta o yɔrɔ le ra ne dencɛ ye. 8Ni a kɛra ko muso le t’a fɛ ka na ni i ye, o tuma o kariri kunko bɔra i kunna. Nka i kɔni kana taga ni ne dencɛ ye yi.» 9Baaraden k’a boro la a matigicɛ Iburahima woto kɔrɔ, ka kari, ko Iburahima ka min fɔ, ko ale bɛna o le kɛ.
10A ka ɲɔgɔmɛ tan ta a matigicɛ ta ɲɔgɔmɛw ra ka taga, ani a tagamaɲɔgɔnw; fɛn o fɛn ye fɛn dawulaman ye, a ka o bɛɛ dɔ ta. A tagara Mesopotami jamana ra, Nahɔri ta dugu ra. 11A tagara se yi minkɛ, a ka ɲɔgɔmɛw lala kɔlɔn dɔ kɔrɔ dugu kɔ fɛ. O wagati tun bɛnna wulada le ma, wagati min musow bɛ bɔ ka na ji bi kɔlɔn na.
12A ka Ala daari ko: «Matigi Ala, ne matigicɛ Iburahima ta Ala, ne bɛ muso min kɔ, sabari k’a to ne ye bɛn ni o ye bi; sabari ka o koɲuman kɛ ne matigicɛ Iburahima ye. 13Ayiwa, ne lɔnin flɛ kɔlɔn kɔrɔ yan; ni dɔɔnin kɛra dugu sunguruw bɛna bɔ ka na ji bi. 14Ni ne ka na a fɔ sunguru min ma ko: ‹Sabari ka i ta daga jɛngɛ k’a to ne ye min,› ni a ka sɔn, ka ne jaabi ko: ‹Min; ni i minna, ne bɛna i ta ɲɔgɔmɛw fana sɔn o ye min.› Ayiwa, ni sunguru min ka o fɔ, o le ye kɛ i ta jɔncɛ Isiyaka ta muso ye, i yɛrɛ ka min latigɛ a ye. O ra ne bɛna a lɔn can ra ko i ka koɲuman kɛ ne matigicɛ Iburahima ye.»
15Sani cɛ ye ban a ta kuma ra dɔrɔn, Rebeka ye nin ye ni a ta daga ye a kamankun kan, a bɛ nana ji bi. Rebeka tun ye Betuhɛli denmuso le ye. Betuhɛli bamuso tun ye Milika ye, a facɛ tun ye Nahɔri ye; Nahɔri tun ye Iburahima dɔgɔcɛ ye. 16Sunguru cɛɲuman tun lo. A tun ma cɛko lɔn fɔlɔ. A tagara kɔlɔn da ra, ka taga a ta daga fa, ka sira mina. 17Iburahima ta baaraden borira ka taga a kunbɛn. A ko a ma ko: «Sabari ka daga jigi k’a to ne ye min.»
18Sunguru ko: «Dɔ min, baba!» A teliyara ka daga jigi, ka a mina a boro, ka ji di cɛ ma, a k’a min. 19Cɛ minna ka ban minkɛ, sunguru ko: «Ne bɛna ji dɔ bi k’a di i ta ɲɔgɔmɛw fana ma, fɔ o bɛɛ ye min ka fa.» 20A teliyara ka daga ji yɛlɛma bɛganw ta jiminfaga kɔnɔ, ka bori ka taga dɔ wɛrɛ bi. A ka ji caman bi ɲɔgɔmɛw bɛɛ ye.
21Cɛ kɔni kabakoyanin lɔnin tora, a bɛ flɛri kɛra; a ma sɔn ka kuma fɔlɔ. A tun b’a flɛra ni Matigi Ala bɛna ale ta sira diya, walama ni a tɛna a diya.
22Ɲɔgɔmɛw bɛɛ nana min ka ban tuma min na, cɛ ka nunnanɛgɛ saninlaman dɔ bɔ, min tun bɛ garamu wɔɔrɔ bɔ, ani bororanɛgɛ saninlaman fla, minw tun ka ca ni garamu kɛmɛ ye. A ka o di Rebeka ma. 23A ka sunguru ɲininka ko: «Hakɛ to, jɔn ta den le bɛ ele ye? Yala an siyɔrɔ bɛ sɔrɔ i facɛ ta so wa?» 24Rebeka ko: «Nahɔri ni Milika dencɛ Betuhɛli, o denmuso le ye ne ye. 25Bin ni flaburu bɛ sɔrɔ an fɛ yi caman i ta ɲɔgɔmɛw ye. Aw siyɔrɔ fana bɛ sɔrɔ yi.»
26Cɛ ka o mɛn minkɛ, a k’a kinbiri gban ka Matigi Ala fo. 27A ko: «Matigi Ala baraka, ne matigicɛ Iburahima ta Ala, sabu a tora a ta koɲuman ni a ta kankelentigiya kan ne matigicɛ Iburahima ye, a ka o dafa. Matigi Ala yɛrɛ le ka ne ɲamina ka na ni ne ye ne matigicɛ Iburahima yɛrɛ ta balemaw fɛ.»
28Sungurunin borira ka taga a bamuso fɛ, ka taga o ko lakari a ye. 29Rebeka kɔrɔcɛ dɔ tun bɛ yi, a tɔgɔ ye ko Laban. Ale ka o kuma mɛn minkɛ, a borira ka bɔ, ka taga cɛ nɔ fɛ kɛnɛ ma kɔlɔnda ra. 30Laban tun ka nunnanɛgɛ ni bororanɛgɛ ye a dɔgɔmuso boro. Rebeka tun ka cɛ ta kumaw lakari cogo min na, Laban tun ka o bɛɛ mɛn fana. O kosɔn a wurira ka taga cɛ nɔ fɛ. O y’a sɔrɔ cɛ tun siginin bɛ a ta ɲɔgɔmɛw kɔrɔ kɔlɔnda ra. 31Laban sera a kɔrɔ minkɛ, a ko: «Wuri ka don so kɔnɔ; Matigi Ala ka baraka don i ra. Mun kosɔn i bɛ to kɛnɛ ma yan? Ne ka yɔrɔ dɔ labɛn i ye, ka yɔrɔ dɔ fana labɛn i ta ɲɔgɔmɛw ye.»
32Cɛ wurira ka taga so kɔnɔ ni Laban ye. O sera so kɔnɔ minkɛ, Laban ka ɲɔgɔmɛw ta doniw jigi, ka bin ni flaburu di o ma, ka ji di cɛ ni a nɔfɛmɔgɔw ma, o ka o senw ko. 33O kɔ, o ka domuni sigi o kɔrɔ. Nka cɛ ko: «Kuma min bɛ ne fɛ, ni ne ma o fɔ, ne tɛ se ka domuni kɛ.» Laban ko: «Ayiwa, min bɛ i fɛ, o fɔ sa.»
34Cɛ ko: «Ne ye Iburahima ta baaraden le ye. 35Matigi Ala ka baraka don ne matigicɛ ra kosɛbɛ, k’a kɛ fɛntigi ye, k’a borofɛnw caya, ka sagaw ni baw ni misiw di a ma, ani warigbɛ ni sanin, ani baaraden cɛmanw ni musomanw, ani ɲɔgɔmɛw ni faliw. 36Ne matigicɛ ta muso Saran fana, ale ni a ta kɔrɔya bɛɛ, a ka dencɛ woro ne matigicɛ ye. Ne matigicɛ k’a borofɛn bɛɛ di o dencɛ le ma. 37Ayiwa, lon dɔ, a nana a fɔ ko ne ye kari ale ye, ko ne tɛna muso ta ale dencɛ ye Kanaanakaw ta denmusow ra, ale siginin bɛ minw cɛ ra yi; 38ko nka ne ye taga ale faso le ra, ale ta mɔgɔw fɛ, ka taga muso ɲini ale dencɛ ye o yɔrɔ ra. 39Ne k’a fɔ a ye ko: ‹Ni muso t’a fɛ ka na ni ne ye do?› 40A ko: ‹Ne bɛ tagama ka kaɲa ni Matigi Ala min ta kuma ye, ale yɛrɛ le bɛna a ta mɛlɛkɛ ci ka taga ni i ye, k’a to i ta sira ye diya, janko i ye muso dɔ ta ne dencɛ ye ne faso ra, ne ta somɔgɔw ra.› 41A ko: ‹Ni i tagara muso daari ne ta somɔgɔw fɛ, ni olugu le ma sɔn k’a di i ma, o tuma i ta kariri kunko bɔra i kunna.›
42«Ayiwa, ne nana o le ra ka na se kɔlɔnda ra bi. Ne ko: ‹Matigi Ala, ne matigicɛ Iburahima ta Ala, ni i b’a fɛ ka ne ta sira diya, 43o tuma ne bɛ lɔ kɔlɔnda ra yan; sunguru min bɛna bɔ ka na ji bi, ni ne k’a fɔ a ye ko: Sabari k’a to ne ye i ta daga ji dɔɔnin min. Ni a ka ne jaabi ko: 44Dɔ min; o kɔ, ne bɛna dɔ bi k’a di i ta ɲɔgɔmɛw fana ma. Ayiwa, ni sunguru min ka o fɔ, o ye kɛ ne matigicɛ dencɛ ta muso ye, Matigi Ala yɛrɛ ka min latigɛ a ye.› 45Ayiwa, sani ne ye ban o kuma ra ne yɛrɛ kɔnɔ dɔrɔn, Rebeka ye nin ye ni a ta daga ye a kamankun kan, a bɛ nana. A nana ji bi kɔlɔn na. Ne ko a ma ko: ‹Sabari ka ji di ne ma ne ye min.› 46A teliyara k’a ta daga jigi ko ne ye min, ko ale bɛna ji bi k’a di ɲɔgɔmɛw fana ma o ye min. Ayiwa, ne minna. O kɔ, a ka ji bi k’a di ne ta ɲɔgɔmɛw fana ma, o minna. 47Ne k’a ɲininka ko: ‹Jɔn den le bɛ ele ye?› A ko: ‹Nahɔri ni Milika dencɛ Betuhɛli, o denmuso le bɛ ne ye.› Ne ka nunnanɛgɛ dɔ don a nun na, ka bororanɛgɛ don a boro ra. 48O kɔ, ne ka ne kinbiri gban dugu ma, Matigi Ala ɲa kɔrɔ, ne matigicɛ Iburahima ta Ala, k’a fo; sabu ale le blara ne ɲa ka teren ni ne ye fɔ yan, k’a to ne ye ne Matigicɛ yɛrɛ dɔgɔcɛ ta denmuso le sɔrɔ, ne matigicɛ dencɛ ye. 49Ni aw b’a fɛ ka o koɲuman kɛ ne matigicɛ ye, k’a ta kankelentigiya yira, o tuma aw ye a fɔ ne ye; ni aw fana tɛ se k’a kɛ, aw ye a fɔ, janko ne ye ne tagayɔrɔ lɔn.»
50Ayiwa, Laban ni Betuhɛli ka Iburahima ta jɔncɛ jaabi ko: «Nin ko bɔra Matigi Ala yɛrɛ le ra. An tɛ se k’a sɔsɔ. 51Rebeka ye nin ye, a ta ka taga ni a ye; a ye kɛ i matigicɛ dencɛ ta muso ye, i n’a fɔ Matigi Ala yɛrɛ k’a latigɛ cogo min na.» 52Iburahima ta jɔncɛ ka o kuma mɛn minkɛ, a k’a kinbiri gban ka Matigi Ala bato. 53A ka masirifɛnw bɔ k’a di Rebeka ma; dɔw warigbɛraman, dɔw saninlaman, ani faniw. A ka fɛn dawulamanw di a kɔrɔcɛ ni a bamuso fana ma. 54O kɔ, a ni a tagamaɲɔgɔnw ka domuni kɛ, ka min. O sira. O wurira minkɛ sɔgɔmada fɛ, a ko: «Aw ye sira di ne ma, ne bɛ sekɔ ne matigicɛ fɛ.» 55Rebeka kɔrɔcɛ ni a bamuso ko: «A to sunguru ye wagati fitini kɛ ni an ye, tere tan ɲɔgɔn; o kɔ, aw bɛ taga.» 56Cɛ ko: «Matigi Ala ka ne ta sira diya ka ban; aw kana ne lalɔ tuun. Aw y’a to ne ye taga ne matigicɛ fɛ.» 57Rebeka ta mɔgɔw ko: «Ayiwa, an ye sunguru wele k’a ɲininka.» 58O ka Rebeka wele k’a ɲininka ko: «I b’a fɛ ka taga ni cɛ ye sisan wa?» A ko: «Ɔnhɔn.»
59O cogo ra, o ka o balemamuso Rebeka ni a lamɔbamuso bla ka taga ni Iburahima ta baaraden ni a tagamaɲɔgɔnw ye. 60Sani o ye taga, o ka dugawu kɛ Rebeka ye; o ko:
«An balemamuso, Ala ye den caman di i ma,
ka o kɛ mɔgɔ waga caman caman ye.
Ala y’a to o ye se o juguw ra,
ka o ta duguw mina o ra.»
61Rebeka ni a ta baaradenmusow wurira ka taga yɛlɛn ɲɔgɔmɛw kan, ka gban cɛ kɔ. A tagara ni Rebeka ye o cogo le ra.
62O y’a sɔrɔ Isiyaka tun bɔra Lasayi Royi ta kɔlɔn yɔrɔ ra. A tun siginin bɛ jamana woroduguyanfan le fɛ. 63Lon dɔ, wulada fɛ, Isiyaka bɔra ka taga yaalayaala kongo kɔnɔ, ani ka miiri. A nana a ɲa kɔrɔta ka flɛri kɛ, a ka ɲɔgɔmɛ dɔw ye, o bɛ nana. 64Rebeka natɔ k’a ɲa kɔrɔta ka Isiyaka ye. A jigira ka bɔ ɲɔgɔmɛ kan. 65A ka Iburahima ta baaraden ɲininka ko: «Cɛ juman le bɛ nana an kunbɛn tan?» Baaraden ko: «Ne matigicɛ Isiyaka lo.» Rebeka ka o mɛn minkɛ, a k’a ta lankana biri.
66Ayiwa, baaraden tun ka ko o ko kɛ, a ka o bɛɛ ɲafɔ Isiyaka ye. 67Isiyaka tagara Rebeka bla a bamuso Saran ta fanibon kɔnɔ. Rebeka kɛra a muso ye; a ko diyara Isiyaka ye.
O le kɛra sababu ye ka Isiyaka jusu suma a bamuso sanin kɔ.
25Iburahima ta duruja tɔw
1Ayiwa, Iburahima ka muso wɛrɛ ta; ale tɔgɔ tun ye ko Ketura. 2Ketura ka dencɛ minw woro Iburahima ye, o kɛra Zimiran ye, ani Yokisan, ani Medan, ani Madiyan, ani Isibaki, ani Suwa. 3Yokisan ka Seba ni Dedan woro. Dedan le ye Asurikaw ye, ani Letusikaw, ani Lemikaw bɛmacɛ ye. 4Madiyan dencɛw tun ye Efa ye, ani Efɛri, ani Hanɔki, ani Abida, ani Elida. Olugu bɛɛ le ye Ketura denw ni a mamadenw ye.
5Nka Iburahima k’a borofɛnw bɛɛ di Isiyaka le ma. 6A tun ka jɔnmuso minw kɛ a musow ye, a ka olugu dencɛw fana sɔn fɛn dɔw ra. Nka sani a ye sa, a ka olugu bla ka taga fɔ yɔrɔjan, terebɔyanfan jamanaw ra, ka o mabɔ a dencɛ Isiyaka ra.
Iburahima ta saya
7Iburahima si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ ni san biwolonfla ni san looru; a ka o le sɔrɔ. 8Iburahima kɔrɔra fɔ ka kɔrɔya diyabɔ. O kɔ, a sara, ka taga fara a bɛma tɔw kan. 9A dencɛ fla, Isiyaka ni Sumayila, olugu k’a su don Makipela kuruwo ra. O yɔrɔ bɛ Hɛtikacɛ Sohari dencɛ Efurɔn ta foro ra. A bɛ Mamire terebɔyanfan na. 10Iburahima tun ka o yɔrɔ le san Hɛti ta denw fɛ. Iburahima ni a muso Saran su donna yi le.
11Iburahima sanin kɔ, Ala ka baraka don a dencɛ Isiyaka ra. Isiyaka tun siginin bɛ Lasayi Royi ta kɔlɔn yɔrɔ le ra.
Sumayila ta duruja
12Iburahima ta muso Saran ta baaradenmuso min tɔgɔ tun ye ko Hajara, o Misirankamuso tun ka dencɛ min woro Iburahima ye ni a tɔgɔ tun ye ko Sumayila, ale ta duruja flɛ nin ye. 13A dencɛw tɔgɔw ye nin ye, ka kaɲa ni o ta woro wagatiw ye: a dencɛ fɔlɔ ye Nebayɔti ye; o kɔ fɛ, Kedari, ani Adibɛli, ani Mibisamu, 14ani Misima, ani Duma, ani Masa, 15ani Hadadi, ani Tema, ani Yeturi, ani Nafisi, ani Kedima.
16Olugu le ye Sumayila dencɛw ye. O tɔgɔw le ye o ye, ka kaɲa ni o ta duguw, ni o ta wɛrɛw ye. O kɛra kuntigi tan ni fla ye o ta siyaw ra. 17Sumayila si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ ni san bisaba ni san wolonfla; a ka o le kɛ. O kɔ, a sara fana ka taga fara a bɛmacɛ tɔw kan. 18A denw tun siginin bɛ mara min na, o bɛ damina Havila mara ra ka taga a bla fɔ Suri kongokolon na. A yɔrɔ bɛ Misiran jamana terebɔyanfan na, Asiri jamana sira ra. O sigira o yɔrɔ ra o danna, ka o yɛrɛ mabɔ o balemaw bɛɛ ra.
Isiyaka dencɛ fla worocogo
19Ayiwa, Iburahima dencɛ Isiyaka ta duruja ye nin ye. 20Iburahima ka Isiyaka woro. Ka Isiyaka si to san binaani, a ka Rebeka furu. Rebeka facɛ tun ye Betuhɛli ye. Betuhɛli tun ye Arameka le ye, a bɛ bɔ Mesopotami jamana ra. Rebeka kɔrɔcɛ le tun ye Laban ye; ale fana tun ye Arameka ye.
21Isiyaka ka Matigi Ala daari kosɛbɛ a muso Rebeka ye, sabu a tun ma den sɔrɔ. Matigi Ala ka a ta daariri lamɛn; a muso ka kɔnɔ ta. 22Rebeka ka kɔnɔ ta flaninw le ra. K’a sɔrɔ o ma woro ban, denw tun bɛ ɲɔgɔn ɲɔniɲɔnina o bamuso kɔnɔ. Rebeka ko: «Ni o lo, ne ta kɔnɔtari kun kɛra mun le ye sa?» A ka Matigi Ala ɲininka o ko ra. 23Matigi Ala ko:
«Siya fla le bɛ i kɔnɔ;
ni i ka na o siya fla woro,
o tɛna bɛn kelen ma;
o bɛna faran.
O fla ra kelen fanga bɛna bonya ka tɛmɛ tɔ kelen ta kan;
kɔrɔcɛman le bɛna kɛ dɔgɔcɛman ta jɔn ye.»
24Ayiwa, Rebeka jigilon nana se. Sigiya ma kɛ a ra tuun, a jigira flaninw le ra. 25Den fɔlɔ nana; ale kɛra wulenman, k’a yɔrɔ bɛɛ kɛ si ye i ko sagasi derege. O ka ale tɔgɔ la ko Esawu. 26O kɔ, a dɔgɔcɛ nana; ale natɔ k’a kɔrɔcɛ sen mina a boro. O ka ale tɔgɔ la ko Yakuba25.26 Yakuba kɔrɔ ye Heburu kan na ko senminabaga, walama mɔgɔjanfabaga..
O worora ka Isiyaka si to san biwɔɔrɔ.
Esawu banna a ta kɔrɔya ra
27Denw nana ɲanatigɛ. Esawu nana kɛ donsocɛfari ye, ka kɛ kongoyaalabaga ye. Yakuba, ale kɛra mɔgɔ sumanin ye, ka kɛ sokɔnɔsigibaga ye. 28Esawu ko le tun ka di Isiyaka ye, sabu ale baraka ra, Isiyaka tun bɛ sogo sɔrɔ k’a domu. Yakuba ko le tun ka di Rebeka ye.
29Lon dɔ, Yakuba tun bɛ sɔsɔ tobira. Esawu sɛgɛninba nana ka bɔ kongo ra. 30A ko Yakuba ma ko: «Ne sɛgɛra, kɔngɔ bɛ ɲini ka ne faga; sabari k’a to ne ye i ta sɔsɔwulen nin dɔ domu.» Ayiwa, o le kosɔn Esawu tɔgɔ nana la ko Edɔmu25.30 Edɔmu fana kɛra Esawu tɔgɔ dɔ ye. A kɔrɔ ye ko: wulenman.. 31Yakuba ko: «Ni i ka i ta kɔrɔya falen sɔsɔ ra ne fɛ bi, ne bɛ sɔrɔ ka sɔsɔ dɔ di i ma.» 32Esawu ko: «Kɔngɔ bɛ ɲini ka ne faga; kɔrɔya bɛ mun le ɲa ne ye?» 33Yakuba ko: «Kari a ra fɔlɔ ne ye.» Esawu karira; a k’a ta kɔrɔya falen Yakuba fɛ sɔsɔ ra. 34O kɔ, Yakuba sɔrɔra k’a ta sɔsɔ dɔ di Esawu ma, ani buru. Esawu ka o domu, ka ji min, ka wuri ka tɛmɛ.
A kɛra ten le, Esawu ma a ta kɔrɔya jate.
26Isiyaka tagara Filisikaw ta jamana ra
1Ayiwa, o bɛɛ kɔ, kɔngɔ dɔ benna jamana kan. O ni Iburahima ta wagati ta kɔngɔ tun tɛ kelen ye. Isiyaka wurira ka taga Filisikaw ta masacɛ Abimelɛki fɛ, Gerari dugu kɔnɔ. 2Matigi Ala k’a yɛrɛ yira Isiyaka ra, k’a fɔ a ye ko: «I kana taga Misiran dɛ! Ne bɛ jamana min yira i ra, i ye sigi yi le. 3Sigi nin jamana ra yan. Ne bɛna kɛ ni i ye, ka baraka don i ra, sabu ne bɛna nin yɔrɔ bɛɛ di i ni i ta duruja ma. O cogo ra ne ka layiri min ta i facɛ Iburahima ye, ne bɛna o dafa. 4Ne bɛna i ta duruja caya, k’a kɛ i ko lolow ka ca cogo min na. Ne bɛna nin mara bɛɛ di i ta duruja ma. Dugukolo siyaw bɛɛ bɛna baraka sɔrɔ ne fɛ ele ta duruja sababu le ra, 5sabu Iburahima ka ne kan mina; a ka ne ta kokɛtaw, ani ne ta kumaw, ani ne ta cifɔninw, ani ne ta sariyaw bɛɛ sira tagama.»
6Ayiwa, Isiyaka tora Gerari. 7Ni o tun ka Isiyaka ɲininka a muso ko ra, a tun bɛ to k’a fɔ mɔgɔw ye ko Rebeka ye ale dɔgɔmuso le ye. A tun bɛ siran ko ni ale k’a fɔ ko a muso lo, ko mɔgɔw bɛna ale faga Rebeka kosɔn, sabu a tun cɛ ka ɲi kosɛbɛ.
8O nana mɛɛn Gerari minkɛ, lon dɔ Filisikaw ta masacɛ Abimelɛki ka flɛri kɛ finɛtiri fɛ, ka Isiyaka ni a muso Rebeka ye, o bɛ toron kɛra ɲɔgɔn fɛ. 9Abimelɛki ka Isiyaka wele k’a fɔ a ye ko: «Ele ni muso nin toronkɛcogo b’a yira ko i muso lo, sigiya tɛ o ra. Mun na i ko an ma ko i dɔgɔmuso lo?» Isiyaka ko: «Ne ka o fɔ sabu ne tun bɛ siranna ko aw bɛna ne faga a kosɔn le.» 10Abimelɛki ko: «I ka mun ko le kɛ nin ye tan? A tun tora dɔɔnin ne ta mɔgɔ dɔ tun bɛna jɛn ni i ta muso ye; i tun bɛna a to an bɛ Ala hakɛ ta ka an yɛrɛ jaraki gbansan.»
11O tuma Abimelɛki ka kankari la a ta mɔgɔw bɛɛ ye ko: «Ni mɔgɔ min ka maga Isiyaka ra, walama a muso ra, o tigi bɛ faga.»
12Ayiwa, Isiyaka tora Gerari ka sɛnɛ kɛ, ka siman dan. Ala ka baraka don a ta baara ra, a ta siman ɲana; a ka min dan a ka o ɲɔgɔn caman sɔrɔ.
13Isiyaka borofɛnw nana caya, fɔ ka na a kɛ naforotigiba ye. 14Sagakuruw tun b’a fɛ, ani baw, ani misiw, ani baaraden caman. A nana kɛ fɔ a ɲangboya ka Filisikaw mina. 15A kɛra ten, Isiyaka facɛ Iburahima ta baaradenw tun ka kɔlɔn o kɔlɔn sogi, Filisikaw ka bɔgɔ kɛ o bɛɛ kɔnɔ ka o gberen. 16O kɔ, Abimelɛki ko Isiyaka ma ko: «Taga ka bɔ an fɛ yan, sabu i fanga bonyara ka tɛmɛ an kan.»
Filisikaw ka Isiyaka kɛrɛ a ta kɔlɔnw ko ra
17Isiyaka bɔra yi ka taga se Gerari kɛnɛgbɛ ra. A sigira o yɔrɔ ra.
18Ayiwa, Isiyaka facɛ Iburahima ta wagati ra, a tun ka kɔlɔn minw sogi, ni Filisikaw nana o gberen Iburahima sanin kɔ, Isiyaka ka o kɔlɔnw bɔgɔ bɔ tuun. A facɛ Iburahima tun ka tɔgɔ minw don o kɔlɔnw na, Isiyaka ka o tɔgɔ kelenw don o ra tuun.
19Lon dɔ, Isiyaka ta baaradenw ka kɔlɔn dɔ sogi o kɛnɛgbɛ ra yi, ka taga se bununji dɔ ma. 20Gerari ta sagagbɛnbagaw ka o ye minkɛ, o ka Isiyaka ta sagagbɛnbagaw kɛrɛ. O ko: «Nin ji ye anw ta le ye.» Isiyaka ka o kɔlɔn tɔgɔ la ko Esɛki26.20 Esɛki kɔrɔ ye ko: kɛrɛ., ko sabu o kɛrɛra a kosɔn.
21Isiyaka ta baaradenw ka kɔlɔn dɔ wɛrɛ sogi; o nana kɛrɛ kɛ o fɛ o fana kosɔn. Isiyaka ka o tɔgɔ la ko Sitina26.21 Sitina kɔrɔ ye ko: sɔsɔri..
22O bɔra yi ka taga kɔlɔn dɔ wɛrɛ sogi tuun. Mɔgɔ si ma na kɛrɛ kɛ o fɛ o kosɔn. A ka o tɔgɔ la ko Rehobɔti26.22 Rehobɔti kɔrɔ ye ko: wasa.; ko sisan kɔni Matigi Ala ka an wasa yɛrɛ le. Sisan an borofɛnw bɛna caya jamana kɔnɔ.
23Isiyaka bɔra yi ka taga Bɛri Seba.
24Lon dɔ, su fɛ, Matigi Ala k’a yɛrɛ yira Isiyaka ra k’a fɔ a ye ko: «Ne le ye i facɛ Iburahima ta Ala ye. I kana siran, sabu ne bɛ ni i ye. Ne bɛna baraka don i ra, ka i ta duruja caya, ne ta baaraden Iburahima kosɔn.»
25Isiyaka ka sarakabɔnan dɔ lɔ, ka Matigi Ala tɔgɔ wele, k’a bato. O kɔ, a k’a ta fanibon lɔ o yɔrɔ ra. A ta baaradenw ka kɔlɔn dɔ sogi o yɔrɔ ra fana.
Abimelɛki nana jɛnɲɔgɔnya don ni Isiyaka ye
26Lon dɔ, Abimelɛki ni a tericɛ Ahusati ni a ta kɛrɛkɛdenw kuntigi Pikɔli bɔra Gerari ka na Isiyaka fɛ. 27Isiyaka ko o ma ko: «Mun kosɔn aw nana ne fɛ tuun, k’a sɔrɔ aw ka ne kɔninya, ka ne gbɛn ka bɔ aw ta yɔrɔ ra?» 28O ko: «An k’a ye ko Matigi Ala bɛ ni i ye le, o kosɔn an nana i fɛ, ko an ye kari ka layiri ta ɲɔgɔn ye, ka jɛnɲɔgɔnya don an ni ɲɔgɔn cɛ. 29Kari Ala ra ko i tɛna kojugu kɛ an na, i n’a fɔ an fana ma kojugu kɛ i ra cogo min na; an ka koɲuman dama le kɛ i ye. An ka i bla ka bɔ an fɛ hɛra ra; ayiwa, sisan Matigi Ala fana ka baraka don i ra.»
30Isiyaka ka domuniba tobi o ye; o ka o domu, ka min. 31O dugusagbɛ sɔgɔmada fɛ o wurira, o ka jɛnɲɔgɔnya don ni Isiyaka ye, ka layiri ta ɲɔgɔn ye. O kɔ, o faranna ɲɔgɔn na; Isiyaka ka sira di o ma, o tagara hɛra ra.
32Ayiwa, o lon yɛrɛ, Isiyaka ta baaradenw tun bɛ kɔlɔn min sogira, o nana o kɔlɔn ko fɔ Isiyaka ye. O ko: «An ka kɔlɔn sogi ka se ji ma.» 33Isiyaka ka o kɔlɔn tɔgɔ la ko Seba. O kosɔn o dugu tɔgɔ nana la ko Bɛri Seba26.33 Seba kɔrɔ ye ko: ka kari; Bɛri Seba kɔrɔ ye ko: Kariri ta kɔlɔn.. O tɔgɔ le tora a ra fɔ ka na se bi ma.
Esawu ta musow
34Ayiwa, ka Esawu si to san binaani, a ka Bɛri denmuso furu; Bɛri tun ye Hɛtika le ye; a denmuso tɔgɔ tun ye ko Yuditi. O kɔ, Esawu ka Elɔn denmuso fana furu. Elɔn fana tun ye Hɛtika ye. A denmuso tɔgɔ tun ye ko Basimati. 35O muso fla ta ko ka Isiyaka ni Rebeka jusu tɔɔrɔ kosɛbɛ.
27Isiyaka ka dugawu kɛ Yakuba ye
1Isiyaka tun kɔrɔra. A ɲadenw baraka dɔgɔyara fɔ ka na kɛ a tɛ foyi yera tuun. Lon dɔ, a k’a dencɛ fɔlɔ Esawu wele; a ko: «Ne dencɛ!» Esawu ko: «Naamu.» 2Isiyaka ko: «A flɛ, ne kɔrɔra, ne ma ne sawagati lɔn fana. 3Sabari, i ye i ta donsominanw ta, i ta kalan ni i ta biɲɛw, ka taga kongo ra ka taga sogo ɲini ne ye. 4Sogo tobicogo min ka di ne ye, i bɛna a tobi o cogo ra, ka na a di ne ma, ne ye a domu, janko ne ye dugawu kɛ i ye sani ne ye sa.»
5Isiyaka ka min fɔ, jaga Rebeka ka o mɛn. Ayiwa, Esawu nana taga kongo ra ka taga sogo ɲini minkɛ, 6Rebeka ko a dencɛ Yakuba ma ko: «Ne ka i facɛ kumakan mɛn, a tun b’a fɔra i kɔrɔcɛ Esawu ye ko: 7‹Taga sogo ɲini ne ye; sogo tobicogo min ka di ne ye, i bɛna o ɲɔgɔn tobi k’a di ne ma ne ye a domu; ni o kɛra, ne bɛna dugawu kɛ i ye Matigi Ala ɲa kɔrɔ sani ne ye sa.› » 8Rebeka ko Yakuba ma tuun ko: «Ne dencɛ, ne bɛna min fɔ i ye, i toro lɔ ka o lamɛn kosɛbɛ. 9Taga ba fla mina bakuru ra ka na. Domuni min ɲɔgɔn ka di i facɛ ye, ne bɛna o tobi a ye, 10i bɛ taga ni a ye a fɛ, a b’a domu, ka dugawu kɛ i ye sani a ye sa.»
11Yakuba ko a bamuso Rebeka ma ko: «Can lo, nka ne facɛ k’a lɔn ko si bɛ Esawu fari ra, k’a sɔrɔ si tɛ ne fari ra. 12Ni ne facɛ ka na a fɔ ko a bɛ maga ne ra, a bɛna a lɔn ko ne tɛ Esawu ye; ne bɛna kɛ mɔgɔjanfabaga le ye. O tuma sani ne ye dugawu sɔrɔ, ne bɛna danga le sɔrɔ.» 13A bamuso ko: «Ne dencɛ, Ala y’a to o danga ye ne yɛrɛ le mina. Ne ka min fɔ, o kɛ dɔrɔn; taga baw mina ka na.»
14Yakuba tagara ba fla mina ka na a di a bamuso ma. Sogo tobicogo min ka di a facɛ ye, a bamuso ka o ɲɔgɔn dɔ tobi. 15O kɔ, Rebeka k’a dencɛ fɔlɔ Esawu ta fani dɔw ta bon kɔnɔ, faniɲuman dɔw, ka o don Yakuba ra. 16A ka bagbolo dɔ kɛ ka Yakuba borokanw datugu, ani a kan. 17A ka sogo min tobi, a ka o di Yakuba ma ko a ye taga ni a ye a facɛ fɛ. 18Yakuba tagara ni sogo ye a facɛ fɛ. A k’a facɛ wele ko: «Baba!» Isiyaka ko: «Naamu!» A ko: «Ne dencɛ, ele ye jɔn le ye?» 19Yakuba k’a facɛ jaabi ko: «Ne le ye i dencɛ fɔlɔ Esawu ye. I tun ka min fɔ ne ye, ne ka o le kɛ. Sabari ka wuri ka sigi ka ne ta sogo dɔ ɲimi, ka dugawu kɛ ne ye.» 20Isiyaka ko a dencɛ ma ko: «E! Ele ka sogo sɔrɔ ka ban wa?» Yakuba ko: «I Matigi Ala yɛrɛ le ka sogow lana ne fɛ.» 21Isiyaka ko: «Ne dencɛ, gbara yan, ne ye maga i ra k’a lɔn ni can lo ko ele le ye ne dencɛ Esawu ye, walama ni ele tɛ.» 22Yakuba gbarara a facɛ ra; a facɛ magara a ra minkɛ, a ko: «A tigi kan ye Yakuba kan ye, nka a borow ye Esawu ta borow ye.» 23Isiyaka ma se k’a lɔn ko Yakuba lo, sabu si tun bɛ a borow ra i n’a fɔ a balemacɛ Esawu borow. A ka dugawu kɛ a ye. 24A k’a ɲininka tuun ko: «Yala can ra ele le ye ne dencɛ Esawu ye wa?» Yakuba ko: «Ɔnhɔn.» 25Isiyaka ko: «Ne dencɛ, o tuma sogo sigi ne kɔrɔ, janko ne ye dɔ ɲimi, ka dugawu kɛ i ye.» Yakuba ka sogo sigi a kɔrɔ, a k’a domu. Yakuba nana ni rɛzɛnji fana ye, a ka o min. 26O kɔ, Isiyaka ko: «Gbara ne ra, i ye ne fo ni kanuya ye.» 27Yakuba gbarara a ra k’a fo ni kanuya ye. Isiyaka ka a ta faniw kasa mɛn. A ka dugawu kɛ a ye; a ko:
«Ɔnhɔn, Matigi Ala ka baraka don kongo min na
ne dencɛ kasa bɛ i ko o kongo kasa.
28Ne dencɛ, Ala ye sankolo gɔmiji di i ma
ka dugukolo turu di i ma,
ka siman ni rɛzɛn di i ma caman.
29Ala ye jamanaw bla i ta fanga kɔrɔ
k’a to siyaw ye na o kinbiri gban i kɔrɔ.
Ala ye i kɛ i balemaw matigicɛ ye,
k’a to i balemaw ye na o kinbiri gban i kɔrɔ.
Ni mɔgɔ min ka i minako juguya,
Ala ye o tigi danga;
ni mɔgɔ min ka i minako ɲa,
Ala ye baraka don o tigi ra.»
30Ayiwa, Isiyaka ka dugawu kɛ Yakuba ye ka ban minkɛ, ani Yakuba bɔra a kɔrɔ minkɛ dɔrɔn, a kɔrɔcɛ Esawu nana ka bɔ kongo ra. 31A tagara a ta sogo dɔ tobi ka taga o sigi a facɛ kɔrɔ. A ko a facɛ ma ko: «Baba, wuri ka i dencɛ ta sogo dɔ domu, ka dugawu kɛ a ye.» 32A facɛ Isiyaka ko: «Ele ye jɔn le ye?» A ko: «Ne le ye i dencɛ kɔrɔba Esawu ye.» 33Esawu ka o fɔ minkɛ, Isiyaka ja tigɛra fɔ a bɛ yɛrɛyɛrɛ. A ko: «O tuma jɔn le tagara sogo faga ka na o tobi k’a di ne ma? Sani i ye na, dɔ nana ni sogo ye ne fɛ; ne k’a domu ka dugawu kɛ a tigi ye, a fana bɛna o dugawu sɔrɔ.»
34Ayiwa, Esawu ka o kuma mɛn a facɛ fɛ minkɛ, a jusu kasira; a kulera kosɛbɛ. A k’a fɔ a facɛ ye ko: «Baba, dugawu dɔ kɛ ne fana ye!» 35Isiyaka ko: «I dɔgɔcɛ le nana faninya tigɛ, ka i janfa, ka i ta dugawu sonya.»
36Esawu ko: «E! O tuma a tɔgɔ lara minkɛ ko Yakuba27.36 Yakuba tɔgɔ kɔrɔ ye ko: mɔgɔjanfabaga., o kosɔn a ka ne janfa fɔ siɲaga fla kɛ? A tɔgɔ bɛnna a ma faasi. A ka ne ta kɔrɔya mina ka o kɛ a yɛrɛ ta ye; sisan, a ka ne ta dugawu fana sonya.»
Esawu ko a facɛ ma ko: «O tuma ele ma dugawu dɔ bla ne fana ye wa?» 37Isiyaka ko Esawu ma ko: «A flɛ, ne ka dugawu kɛ a ye ka ban ko a ye kɛ i matigicɛ ye, ko a balema tɔw bɛɛ ye kɛ a ta jɔnw ye; ne ka siman ni rɛzɛn caman dugawu kɛ a ye. Ne bɛna dugawu juman wɛrɛ le kɛ ele ye tuun sa?» 38Esawu ko a facɛ ma ko: «Baba, o tuma o dugawu kelen dɔrɔn le tun bɛ ele fɛ wa? Dugawu dɔ wɛrɛ kɛ ne ye.» Esawu ka o fɔ minkɛ, a kasira kosɛbɛ. 39A facɛ ko:
«A flɛ, ele tɛna dugukolo turu sɔrɔ,
i tɛna sankolo gɔmiji fana sɔrɔ.
40I bɛna ɲanamanya i ta kɛrɛkɛmuru le baraka ra.
I bɛna kɛ i dɔgɔcɛ ta jɔn ye fana;
nka i bɛna to i yɛrɛ ma ka yaala ka lamini,
ka i yɛrɛ bɔ a ta jɔnya fanga kɔrɔ.»
41Ayiwa, Isiyaka tun ka dugawu min kɛ Yakuba ye, o ko kɛra sababu ye k’a to Esawu ka Yakuba kɔninya; a nana kɛ Esawu tun b’a fɔra a yɛrɛ kɔnɔ ko: «Ne facɛ sawagati bɛ surunyara; ni a sara, ni ne k’a sutara ka ban, ne bɛ ne dɔgɔcɛ Yakuba faga.» 42Dɔ tagara Rebeka fɛ, ka taga a dencɛ fɔlɔ Esawu ta miiriya fɔ a ye. Rebeka k’a dencɛ Yakuba wele, k’a fɔ a ye ko: «A flɛ, i kɔrɔcɛ Esawu ko a bɛna i faga k’a yɛrɛ dimibɔ. 43O ra ne bɛna min fɔ i ye, o lamɛn. I ka kan ka bori ka taga Haran jamana ra, ne kɔrɔcɛ Laban fɛ yi. 44I bɛ taga to ale kɔrɔ ka wagati kɛ yi, sani k’a to i kɔrɔcɛ jusu ye suma. 45I ye to yi fɔ i kɔrɔcɛ ta dimi ye mala, janko i ka min kɛ a ra, a ye ɲina o kɔ. Ni a nana ɲina, ne bɛna i lana yan tuun. Ni o tɛ, ne le bɛna bɔnɔ aw fla bɛɛ ra lon kelen na.»
46Ayiwa, Rebeka tagara a fɔ Isiyaka ye ko: «Isiyaka, Esawu ka Hɛti denmuso minw furu, o musow kɔni ka ne sɛgɛ fɔ ka dunuɲa lɔgɔ bɛɛ bɔ ne ra. Ayiwa, ni Yakuba fana nana o musow ɲɔgɔn dɔ furu nin jamana ra yan, Hɛti denmusow ra, o tuma hali ne ye sa o belen ka fisa.»
28Yakuba tagara Mesopotami jamana ra
1Ayiwa, Isiyaka ka Yakuba wele o le ra ka dugawu kɛ a ye, k’a fɔ a ye ko: «I kana i ta muso ta Kanaanakaw ta denmusow ra dɛ! 2I bɛ taga fɔ Mesopotami jamana le ra, i bamuso facɛ ta so, ka taga i bamuso kɔrɔcɛ Laban ta denmuso dɔ ta i muso ye o yɔrɔ ra yi. 3Sebɛɛtigi Ala ye baraka don i ra, ka den caman di i ma, ka i ta duruja caya, janko i ta mɔgɔw ye kɛ mɔgɔ camanba ye. 4Ala ka baraka min don Iburahima ra, a ye o baraka ɲɔgɔn don ele ni i ta duruja ra, janko i siginin bɛ jamana min na lonanya ra bi, o jamana min dira Iburahima ma, o jamana ye kɛ i ta ye.»
5O kɔ, Isiyaka ka Yakuba bla ka taga Mesopotami jamana ra, Laban fɛ, min ye Aramekacɛ Betuhɛli dencɛ ye. Laban ye Yakuba ni Esawu bamuso Rebeka kɔrɔcɛ le ye.
Esawu ka muso wɛrɛ furu
6Ayiwa, Esawu nana a ye ko Isiyaka ka dugawu kɛ Yakuba ye, k’a ci ka taga Mesopotami jamana ra, ka taga muso ta yi; a k’a ye ko a ka dugawu kɛ Yakuba ye k’a fɔ a ye ko a kana muso ta Kanaanakaw ta denmusow ra; 7a k’a ye fana ko Yakuba k’a facɛ ni a bamuso kan mina, ka taga Mesopotami jamana ra. 8Ayiwa, Esawu k’a lɔn o le ra ko Kanaana sunguruw man di a facɛ Isiyaka ye. 9A k’a ye ten minkɛ, a wurira ka taga Iburahima dencɛ Sumayila ta mɔgɔw fɛ, ka taga olugu denmuso dɔ furu ka o fara a muso tɔw kan. O sunguru tɔgɔ tun ye ko Mahalati. Ale tun ye Nebayɔti dɔgɔmuso ye.
Yakuba ta siko
10Ayiwa, Yakuba bɔra Bɛri Seba ko a bɛ taga Haran. 11A tagatɔ, a sera yɔrɔ dɔ ra; a sira yi sabu tere tun benna ka ban. A ka kabakuru dɔ ta ka o bla a kun kɔrɔ ka la. 12A sikora ka yɛlɛnyɛlɛnnan dɔ ye, a lɔnin bɛ dugu ma, a kun bɛ sera fɔ sankolo ma. Ala ta mɛlɛkɛw tun bɛ yɛlɛnna ka jigi o yɛlɛnyɛlɛnnan fɛ. 13Matigi Ala yɛrɛ tun bɛ yɛlɛnyɛlɛnnan kunna, san fɛ. Ala ko Yakuba ma ko: «Ne le ye Matigi Ala ye, i bɛmacɛ Iburahima ta Ala, ani i facɛ Isiyaka ta Ala. I lanin bɛ dugukolo min kan, ne bɛna o di i ni i ta duruja ma. 14I ta duruja bɛna caya i ko dugukolo kɛnkɛnmugu. I ta denw bɛna caya ka taga terebenyanfan na, ka taga terebɔyanfan na, ka taga sahiliyanfan fɛ, ani ka taga woroduguyanfan fɛ. Ne bɛna baraka don dugukolo gbaw bɛɛ ra, ele ni i ta duruja le sababu ra. 15Ne bɛ ni i ye; ni i bɛ taga yɔrɔ o yɔrɔ, ne bɛna kɛ ni i ye ka i tanga kojugu ma. Ne bɛna a to i ye sekɔ ka na nin jamana ra yan tuun. Ne tɛna i to i kelen na fiyewu. Ne ka fɛn o fɛn fɔ i ye, ne bɛna o bɛɛ kɛ k’a dafa.»
16Yakuba wurira a ta sunɔgɔ ra minkɛ, a ko: «Sigiya t’a ra, Matigi Ala bɛ nin yɔrɔ ra, k’a sɔrɔ ne tun ma o lɔn.» 17Yakuba siranna; a ko: «Nin yɔrɔ ye siranyayɔrɔ le ye dɛ! I b’a sɔrɔ ko yan le ye Ala ta so ye cɔ. Sankolo donda fana ka kan ka sɔrɔ yan le.» 18A wurira sɔgɔmada joona fɛ; a tun ka kabakuru min bla a kun kɔrɔ, a ka o wuri k’a lɔ, ka turu bɔn a kan, k’a kɛ hakirijigifɛn ye. 19A ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko Betɛli28.19 Betɛli kɔrɔ ye ko: Ala ta so.; k’a sɔrɔ fɔlɔfɔlɔ o yɔrɔ tɔgɔ tun ye le ko Luzi.
20Yakuba ka dajuru ta Ala fɛ; a ko: «Ni Ala tora ni ne ye, ka ne tanga kojuguw ma nin tagama ra, ni a ka domuni di ne ma ne y’a domu, ka ne ta fani donta di ne ma, 21k’a to ne ye sekɔ hɛra ra ka na ne faso ra, o tuma Matigi Ala bɛna kɛ ne ta Ala ye. 22Ne ka nin kabakuru min lɔ nin ye fana yan, k’a kɛ hakirijigifɛn ye, o yɔrɔ bɛna kɛ Ala ta so ye. Ni ne ka fɛn o fɛn sɔrɔ, ne bɛna o yaga bɔ Ala ye.»
29Yakuba sera Laban fɛ
1Yakuba wurira ka sira mina ka taga terebɔyanfan jamana fan fɛ. 2A tagara kɔlɔn dɔ ye kongo kɔnɔ. Sagakuru saba tun bɛ yi, o sagaw tun lanin bɛ kɔlɔnda ra. O tun bɛ o sagaw lamin o kɔlɔn le ra. O tun bɛ kɔlɔn datugu ni kabakuru min ye, o kabakuru tun ka bon kosɛbɛ.
3O tun bɛ sagaw bɛɛ lajɛn o yɔrɔ le ra; ni sagaw bɛɛ nana, o bɛ sɔrɔ ka kabakuruba kolonkolon ka bɔ kɔlɔn da ra, ka sagaw lamin. Ni sagaw minna, o bɛ kabakuruba kolonkolon k’a bla kɔlɔn da ra tuun. 4Yakuba ka o sagagbɛnbagaw ɲininka ko: «Ne balemaw, aw bɔra yɔrɔ juman le?» O ko: «Anw bɔra Karan le.» 5Yakuba ko: «Yala aw ka Laban lɔn wa, Nahɔri dencɛ?» O ko: «An k’a lɔn.» 6Yakuba ko: «Yala a ka kɛnɛ wa?» O ko: «A ka kɛnɛ kosɛbɛ. A denmuso Rasɛli yɛrɛ natɔ ye nin ye, ni sagaw ye.»
7Ayiwa, Yakuba ko sagagbɛnbagaw ma ko: «Sagaw lajɛntuma ma se fɔlɔ dɛ! Aw m’a ye ko tere tɔ ka jan hali bi wa? Aw ye sagaw to o ye min, o kɔ, aw ye taga ni o ye, o ye bin ɲimi.» 8Sagagbɛnbagaw ko: «An tɛ se ka o kɛ; fɔ sagaw bɛɛ le ye lajɛn fɔlɔ, an bɛ sɔrɔ ka kabakuru kolonkolon ka bɔ kɔlɔnda ra, ka sagaw lamin.»
9Ka Yakuba to o kuma ra ni sagagbɛnbagaw ye, Rasɛli sera ni a facɛ ta sagaw ye. Ale le tun bɛ o sagaw gbɛnna.
10Yakuba ka Rasɛli ye minkɛ, a belencɛ Laban denmuso, ani a belencɛ ta sagaw, a tagara kabakuru kolonkolon ka bɔ kɔlɔnda ra, k’a belencɛ Laban ta sagaw lamin. 11Yakuba ka Rasɛli fo ni kanuya ye, ka kasi kosɛbɛ. 12A k’a fɔ Rasɛli ye ko ale ye a facɛ ta mɔgɔ le ye; ko ale ye a facɛ dɔgɔmuso Rebeka dencɛ le ye. Rasɛli borira ka taga so ka taga o fɔ a facɛ ye. 13Kabini Laban k’a dɔgɔmuso dencɛ Yakuba ko mɛn, a borira ka taga a nɔ fɛ, ka taga a boro melege a ma, k’a fo ni kanuya ye, ka taga ni a ye so kɔnɔ. Ko minw ka Yakuba sɔrɔ, a ka o bɛɛ lakari Laban ye. 14Laban ka o mɛn minkɛ, a ko: «Ka can fɔ, ele ni ne bɛɛ ye mɔgɔ kelen le ye.» Yakuba tora Laban fɛ ka na se fɔ karo kelen.
Yakuba ka Leya ni Rasɛli furu
15Lon dɔ, Laban nana a fɔ Yakuba ye ko: «Ne ta mɔgɔ le bɛ i ye, o ye can ye, nka o bɛɛ n’a ta, i man kan ka baara kɛ ne ye gbansan. I sara ka kan ka kɛ min ye, o fɔ ne ye.»
16Ayiwa, o y’a sɔrɔ denmuso fla tun bɛ Laban fɛ. Kɔrɔmusoman tɔgɔ tun ye ko Leya; a dɔgɔmuso le tun ye Rasɛli ye. 17Leya ɲadenw le tun cɛ ka ɲi29.17 Leya ɲadenw le tun cɛ ka ɲi: Kitabu dɔw bɛ nin kuma fɔ cogo wɛrɛ ra, sabu heburukan faamu ka gbɛlɛn.; nka Rasɛli fari tun cɛ ka ɲi, a ɲada fana tun cɛ ka ɲi.
18Rasɛli ko le tun ka di Yakuba ye. A ko Laban ma ko: «Ne bɛna baara kɛ i ye san wolonfla i denmuso flanan Rasɛli kosɔn.» 19Laban ko: «Ne ye a di ele ma, o ka fisa ne ye a di mɔgɔ wɛrɛ ma. To ni ne ye yan.»
20O cogo ra, Yakuba tora Laban fɛ ka baara kɛ fɔ san wolonfla Rasɛli kosɔn. Nka Rasɛli diyanya kosɔn, o san wolonfla kɛra a ɲa na i ko tere dama dɔrɔn. 21San wolonfla bannin kɔ, Yakuba ko Laban ma ko: «Ne ta muso di ne ma sisan sabu wagati min tun yirara, o dafara; ne b’a fɛ ka jɛn ni a ye sisan.»
22Laban ka o yɔrɔ mɔgɔw bɛɛ lajɛn, ka domuniba tobi, o ka o yɛrɛ ɲanagbɛ. 23Ayiwa, su fɛ, Laban k’a denmuso Leya ta ka taga ni a ye Yakuba fɛ. Yakuba sira ni a ye o su fɛ. 24Laban tun k’a ta baaradenmuso dɔ di Leya ma, k’a kɛ a ta baaradenmuso ye. O tɔgɔ tun ye ko Zilipa. 25Dugu nana gbɛ minkɛ, Yakuba k’a ye ko Leya lo. A ko Laban ma ko: «I ka mun le kɛ ne ra tan? O tuma ne ma baara kɛ i ye Rasɛli le kosɔn wa? Mun kosɔn i ka ne janfa?» 26Laban ko: «An ta landa ra yan, an tɛ se ka dɔgɔmuso di furu ra kɔrɔmuso ɲa. 27Lɔgɔkun tɔ kɛ ni Leya ye. Ni lɔgɔkun banna, an bɛna dɔgɔmusoman fana di i ma, ni i ka san wolonfla wɛrɛ baara kɛ ne fɛ.»
28Yakuba k’a kɛ ten; a ka lɔgɔkun tɔ kɛ ni Leya ye. O kɔ, Laban k’a denmuso Rasɛli fana di a ma. 29Laban k’a ta baaradenmuso dɔ di Rasɛli ma; o tɔgɔ tun ye ko Bila. 30Yakuba jɛnna ni Rasɛli fana ye. Ale le ko diyara a ye ka tɛmɛ Leya kan; Yakuba ka baara kɛ Laban ye tuun fɔ san wolonfla.
Yakuba ka dencɛ naani sɔrɔ Leya fɛ
31Matigi Ala k’a ye ko Leya ko tun man di Yakuba ye; o kosɔn Ala ka denworo nɔgɔya Leya ma, nka Rasɛli ma se ka den sɔrɔ.
32Leya nana kɔnɔ ta ka dencɛ woro; a k’a tɔgɔ la ko Rubɛn29.32 Rubɛn tɔgɔ kɔrɔ ye ko: Aw ye dencɛ flɛ!, ko: «Matigi Ala ka ne ta sɛgɛ ye; sisan ne cɛ bɛna ne kanu.»
33A nana kɔnɔ ta tuun, ka dencɛ wɛrɛ woro; a ko: «Matigi Ala k’a mɛn ko ne ko man di ne cɛ ye, o kosɔn a ka nin fana di ne ma.» A ka o tɔgɔ la ko Simeyɔn29.33 Simeyɔn tɔgɔ kɔrɔ ye ko: Matigi bɛ mɔgɔ lamɛn..
34Leya ka kɔnɔ ta tuun ka dencɛ wɛrɛ woro; a ko: «Sisan kɔni ne cɛ bɛna nɔrɔ ne ra, sabu ne ka dencɛ saba le woro a ye.» O kosɔn a ka o tɔgɔ la ko Levi29.34 Levi tɔgɔ kɔrɔ ye ko: ka nɔrɔ a ra..
35A ka kɔnɔ wɛrɛ ta ka dencɛ naaninan woro. A ko: «Sisan ne bɛna Matigi tando le.» O kosɔn a ka o tɔgɔ la ko Zuda29.35 Zuda tɔgɔ kɔrɔ ye ko: ne bɛ Matigi tando..
O kɔ, a ma dɔ woro o wagati ra tuun.
30Yakuba ta den tɔw
1Ayiwa, Rasɛli nana a ye ko ale tɛ den worora Yakuba ye minkɛ, a kɔrɔmuso celiya k’a mina. A ko Yakuba ma ko: «Den dɔ di ne fana ma, ni o tɛ, ne bɛna sa.» 2Yakuba dimina Rasɛli kɔrɔ kosɛbɛ. A ko: «O tuma ne le ye Ala ye wa? Ala le ma i bari denworo ra wa?» 3Rasɛli ko: «Ne ta baaradenmuso Bila ye nin ye; jɛn ni ale ye, janko a ye den sɔrɔ ne ye. Ni o kɛra, ale sababu ra, ne fana bɛna den dɔ sɔrɔ.»
4Rasɛli k’a ta baaradenmuso Bila di Yakuba ma k’a kɛ a muso ye. Yakuba jɛnna ni a ye. 5Bila nana kɔnɔ ta ka dencɛ woro Yakuba ye. 6Rasɛli ko: «Ala ka jo di ne ma. Ne ka min fɔ a ka o mɛn, ka dencɛ di ne ma.» O kosɔn Rasɛli ka den tɔgɔ la ko Dan30.6 Dan tɔgɔ kɔrɔ ye ko: Ala ka kiti tigɛ..
7Rasɛli ta baaraden Bila nana kɔnɔ ta ka dencɛ flanan woro Yakuba ye. 8Rasɛli ko: «Ne ka siyɛngbɛlɛn le ta ni ne kɔrɔmuso ye fɔ ka se sɔrɔ.» A ka o den tɔgɔ la ko Nɛfitali30.8 Nɛfitali tɔgɔ kɔrɔ ye ko: ne ka siyɛn ta..
9Ayiwa, Leya nana a ye ko ale tɛ den worora minkɛ tuun, ale fana k’a ta baaradenmuso Zilipa ta ka o di Yakuba ma.
10Zilipa nana kɔnɔ ta ka dencɛ woro Yakuba ye. 11Leya ko: «Ne kunnadiyara dɛ!» A ka o den tɔgɔ la ko Gadi30.11 Gadi tɔgɔ kɔrɔ ye ko: kunnadiya..
12Zilipa nana dencɛ flanan woro Yakuba ye. 13Leya ko: «E! Nin ye hɛra le ye dɛ! Musow bɛna a fɔ ko ne ta ɲana.» A ka o tɔgɔ la ko Asɛri30.13 Asɛri tɔgɔ kɔrɔ ye ko: hɛra..
14Lon dɔ, simantigɛwagati ra, Rubɛn bɔra ka taga mandaragɔrisun dɔ ye foro ra. A ka o yiri den tigɛ ka na a di a bamuso Leya ma30.14 Mɔgɔw tun b’a miiri ko o yiriden bɛ se k’a to muso bɛ kɔnɔ ta joona.. Rasɛli ko Leya ma ko: «I tɛ sabari ka i dencɛ ta mandaragɔri dɔ di ne ma wa?»
15Leya ko: «Mun? I ka ne ta cɛ bɔsi ne ra, o ma i wasa, fɔ i belen ko ne ye ne dencɛ ta mandaragɔri le di i ma ka fara o kan kɛ!» Rasɛli ko: «Ayiwa, ni o lo, a bɛna bi su kɛ ni i ye. O bɛ kɛ mandaragɔri sara ye.» Leya sɔnna o ma.
16Ayiwa, wula fɛ, Yakuba bɔtɔ foro ra, Leya borira ka taga a kunbɛn, k’a fɔ a ye ko: «I bɛ si ne le fɛ bi. Ne ka i sɔrɔ ni ne dencɛ ta mandaragɔriw ye.» Yakuba tagara si Leya fɛ o lon su fɛ. 17Ala ka Leya ta daariri lamɛn. A nana kɔnɔ ta ka dencɛ loorunan woro Yakuba ye. 18Leya ko: «Ne ka ne ta baaradenmuso di ne ta cɛ ma minkɛ, Ala ka o sara le di ne ma.» Leya ka o den tɔgɔ la ko Isakari30.18 Isakari tɔgɔ kɔrɔ ye ko: sara..
19Leya nana kɔnɔ ta tuun, k’a dencɛ wɔɔrɔnan woro Yakuba ye minkɛ, 20a ko: «Ala ka fɛnba kɛ ne ye. Sisan ne cɛ bɛna ne bonya, sabu ne ka dencɛ wɔɔrɔ le woro a ye.» Leya ka o den tɔgɔ la ko Zabulɔn30.20 Zabulɔn tɔgɔ kɔrɔ ye ko: bonya..
21O kɔ, a ka denmuso woro, ka o tɔgɔ la ko Dina.
22Ayiwa, Ala hakiri tora Rasɛli ra, k’a ta daariri lamɛn, ka woro nɔgɔya a ye. 23Rasɛli nana kɔnɔ ta ka dencɛ woro. A ko: «Ala ka maroya bɔ ne ra sisan.» 24A k’a tɔgɔ la ko Yusufu30.24 Yusufu tɔgɔ kɔrɔ ye ko: ka dɔ fara a kan.. A ko: «Ala ye dencɛ wɛrɛ fara nin kan ne ye.»
Yakuba kɛra naforotigi ye
25Ayiwa, Rasɛli ka Yusufu woro minkɛ, lon dɔ Yakuba k’a fɔ Laban ye ko: «Sira di ne ma ne bɛ sekɔ ka taga so, ne faso ra. 26Ne ta musow, ani ne ta denw di ne ma; ne ka baara kɛ i ye olugu le kosɔn. O di ne ma ne bɛ taga so, sabu ne ka min kɛ i ye, i yɛrɛ ka o lɔn.» 27Laban ko: «Ni ne ko ka di i ye, o tuma to yan. Ne ta lagbɛrikɛfɛnw k’a yira ne ra ko Matigi Ala ka baraka don ne ra ele le sababu ra. 28I ta sara bɛ kɛ min ye, o fɔ ne ye, ne bɛ o di i ma.» 29Yakuba ko: «Ne ka baara kɛ cogo min na, ani i ta bɛganw cayara cogo min ne boro, ele yɛrɛ ka o lɔn. 30Sabu bɛgan fitini min tun bɛ i fɛ sani ne ye na yan, o cayara sisan ka kɛ bɛgankuruba ye. Matigi Ala ka baraka don i ra ne le sababu ra. Sisan ne bɛna wagati juman le sɔrɔ ka baara kɛ ne yɛrɛ ta mɔgɔw ye?» 31Laban ko: «I b’a fɛ ne ye mun le di i ma i sara ye?» Yakuba ko: «I tɛna foyi wɛrɛ di ne ma; ne bɛna min fɔ, ni i sɔnna o ma, ne bɛna i ta sagaw gbɛn tuun, ka o kɔrɔsi. 32Nka bi, ne bɛna don i ta bɛganw cɛ ra ka o bɛɛ flɛflɛ kelen kelen. Sagaden musoman minw ɲɛgɛnɲɛgɛnna, ani fin bɛ minw na, ani minw yɔrɔ bɛɛ finna, ani ba minw ɲɛgɛnna fana, ani fin bɛ minw na, ne bɛna olugu bɛɛ mina ka o bla danna. O le bɛ kɛ ne ta sara ye. 33O kɔ fɛ, ni i nana ne ta sagaw flɛ, ni ne terennin lo walama ni ne terennin tɛ, walama ni ne ka i janfa, i yɛrɛ bɛna o lɔn; ni i nana ba o ba ye ne fɛ, min ma ɲɛgɛn, walama fin tɛ a ra, ani ni i ka sagaden o sagaden ye ne fɛ, min ma fin, o tuma ne ka o sonya i fɛ le.» 34Laban ko: «Ayiwa, i k’a fɔ cogo min na, an ye a kɛ ten.»
35Nka, o lon yɛrɛ ra, bakɔrɔnin min o min ɲɛgɛnɲɛgɛnna, ani fin bɛ a min o min na, ani ba musoman min o min ɲɛgɛnɲɛgɛnna, ani fin bɛ a min o min na, walama gbɛ tun bɛ min o min na, ani saga min o min finna, Laban ka olugu bɛɛ woloma ka o bla danna. A ka olugu karifa a dencɛw ma, 36ka o bla ka taga yɔrɔ wɛrɛ, ka o yɔrɔ janya Yakuba ra; a dencɛw tagamana fɔ tere saba ka taga o yɔrɔ ra. Yakuba ka to ni Laban ta bɛgan tɔw ye, ka kɛ olugu kɔrɔsi ye.
37Ayiwa, Yakuba ka bere kɛnɛ dɔw tigɛ, pepiliyesun dɔw ra, ani amandesun dɔw ra, ani pilatanisun dɔw ra. A ka o berekɛnɛw fara dɔw bɔbɔ o ra, ka o gbɛmanyɔrɔw bɔbɔ, ka o ɲɛgɛnɲɛgɛn. 38A ka o bere kɛnɛ ɲɛgɛnninw blabla bɛganw ta jiminfaga kɔnɔ, janko bɛganw natɔ jiminyɔrɔ ra, o ye o bere ɲɛgɛnninw ye; k’a sɔrɔ bɛganw tun bɛ yɛlɛn ɲɔgɔn kan jiminyɔrɔ le ra. 39Ayiwa, bɛganw nana kɛ yɛlɛn ye ɲɔgɔn kan jiminyɔrɔ ra ka o ɲa to o bere ɲɛgɛnninw na. A kɛra ten, o bɛganw nana den o den woro, o denw bɛɛ ɲɛgɛnɲɛgɛnnin worora, ka fin kɛ o ra, walama ka gbɛ kɛ o ra.
40Yakuba tun ka saga minw woloma, a ka olugu bla Laban ta saga ɲɛgɛnninw, ani a finmanw ɲa kɔrɔ, janko o ye Laban ta sagaw flɛ. A kɛra ten Yakuba ka bɛgankuru dɔw sɔrɔ a yɛrɛ ta ye; a ma sɔn ka o fara Laban taw kan.
41Ni saga barakamanw le tun bɛ nana min, Yakuba tun bɛ bere ɲɛgɛnɲɛgɛnnin bla jiminfaga kɔnɔ o ɲa kɔrɔ, janko o yɛlɛntɔ ɲɔgɔn kan, o ye berew ye, ani janko ni o sagamusow ka na kɔnɔ ta o denw ye ɲɛgɛnɲɛgɛn. 42Nka ni saga fasaninw le tun bɛ na min, Yakuba tun tɛ bere bla jiminfaga kɔnɔ o ɲa kɔrɔ. O cogo ra, saga fasaninw kɛra Laban ta ye, saga belebelew kɛra Yakuba yɛrɛ ta ye.
43Ayiwa, Yakuba kɛra fɛntigi ye o cogo le ra. A ka baw ni sagaw sɔrɔ caman; baaraden musomanw ni a cɛmanw tun bɛ a fɛ, ani ɲɔgɔmɛw, ani faliw.
31Yakuba ko a bɛ sekɔ Kanaana jamana ra
1Ayiwa, Yakuba nana a mɛn ko Laban dencɛw b’a fɔra ko: «Yakuba ka an facɛ borofɛnw bɛɛ ta. A ka an facɛ ta naforo le ta k’a yɛrɛ kɛ fɛntigi ye.» 2Yakuba nana Laban kɔrɔsi fana, k’a ye ko Laban tun ka ale mina cogo min na fɔlɔ, a tɛ o cogo ra tuun.
3Lon dɔ, Matigi Ala k’a fɔ Yakuba ye ko: «Sekɔ i faso ra, i worora yɔrɔ min na. Ne bɛna kɛ ni i ye.»
4O kuma fɔra minkɛ, Yakuba ka Rasɛli ni Leya wele ka na. Olugu tun bɛ kongo ra bɛganw kɔrɔ. 5Yakuba ka o wele k’a fɔ o ye ko: «Ne k’a ye aw facɛ ɲa ra ko a tun ka ne mina cogo min na fɔlɔ, ko a tɛ ten tuun. Nka ne facɛ ta Ala le tora ne fɛ. 6Aw yɛrɛ k’a lɔn ko ne ka baara kɛ aw facɛ ye ni ne baraka bɛɛ le ye. 7O bɛɛ n’a ta, aw facɛ ka ne janfa, ka ne ta sara yɛlɛma fɔ siɲaga tan. Nka Ala ma sɔn a ye kojugu kɛ ne ra. 8A ko minkɛ ko ni fin walama gbɛ ka kɛ sagaden minw na, ko olugu le bɛ kɛ ne ta sara ye, sagamusow ka sagaden o sagaden woro, fin walama gbɛ kɛra o bɛɛ ra. A nana yɛlɛma k’a fɔ ko ni sagaden minw ɲɛgɛnɲɛgɛnna, ko olugu le bɛ kɛ ne ta ye; o tuma sagamusow ka sagaden o sagaden woro, o bɛɛ ɲɛgɛnɲɛgɛnnin worora. 9Ala le ka aw facɛ ta sagaw mina a ra ka o di ne ma; 10sabu wagati min bɛganw tun bɛ yɛlɛn ɲɔgɔn kan, lon dɔ ne sikora; ne ka ne ɲa kɔrɔta, k’a ye ko bakɔrɔnin minw tun yɛlɛnna ba musomanw kan, olugu bɛɛ tun ɲɛgɛnɲɛgɛnnin lo, walama fin tun bɛ o ra. 11O wagati ra, Ala ta mɛlɛkɛ ka ne wele ko: ‹Yakuba!› Ne ko: ‹Naamu.› 12A ko: ‹I ɲa kɔrɔta ka flɛri kɛ: bakɔrɔnin minw bɛ yɛlɛnna bamusow kan, o bɛɛ ɲɛgɛnɲɛgɛnnin lo, walama nɔ bɛ o bɛɛ ra.› A ko: ‹Ne ka o kɛ sabu Laban ka fɛn o fɛn kɛ i ra, ne ka o bɛɛ ye. 13Ala min k’a yɛrɛ yira i ra Betɛli, ne le ye o Ala ye. I ka turu kɛ kabakuru kan o yɔrɔ le ra k’a kɛ hakirijigifɛn ye, ka dajuru ta ne Ala fɛ. Ayiwa, sisan wuri ka bɔ nin jamana ra, ka sekɔ i worojamana ra.› »
14Ayiwa, Rasɛli ni Leya ka Yakuba ta kuma mɛn minkɛ, o ko: «Anw ninyɔrɔ foyi tɛ yan tuun, an fana tɛna cɛn foyi sɔrɔ an facɛ ta so yan tuun. 15Anw facɛ yɛrɛ bɛ anw jatera lonanw le ye sisan. A ma an fiyeere ka an wari domu ka ban wa?» 16O ko Yakuba ma tuun ko: «Ala ka naforo minw mina an facɛ ra k’a di i ma, o ye anw ni an ta denw ta le ye sisan. O ra, Ala ka min fɔ i ye, o kɛ.»
17Yakuba wurira k’a ta musow ni a ta denw yɛlɛn ɲɔgɔmɛw kan ka sira mina. 18A tagara ni a ta bɛganw bɛɛ ye, a ka bɛgan minw bɛɛ sɔrɔ Mesopotami jamana ra, ani fɛn o fɛn tun bɛ a ta ye. A ka kɛ taga ye a facɛ Isiyaka fɛ, Kanaana jamana ra.
19Yakuba bɔra wagati min na, o y’a sɔrɔ Laban tun tagara a ta sagaw sikanyɔrɔ ra. O bɔtɔ, Rasɛli k’a facɛ Laban ta batofɛnw sonya.
20Yakuba ka Aramekacɛ Laban janfa tan le, ka bɔ ka taga, a ma sara a ra. 21Fɛn o fɛn tun ye a ta ye, a teliyara ka o bɛɛ ta ka taga ni o ye. A ka Efirati ba tigɛ, ka taga Galadi kuruw fan fɛ.
Laban ka Yakuba nɔgbɛn
22Yakuba taganin tere sabanan le ra, o sɔrɔra k’a fɔ Laban ye ko Yakuba borira.
23Laban k’a ta mɔgɔ dɔw ta ka Yakuba nɔgbɛn fɔ tere wolonfla. A tagara Yakuba sɔrɔ Galadi kuruyɔrɔw ra. 24Nka o lon su fɛ, Ala k’a yɛrɛ yira Aramekacɛ Laban na, siko ra, k’a fɔ a ye ko: «Laban, i yɛrɛ kɔrɔsi, i kana foyi kɛ Yakuba ra dɛ!»
25Ayiwa, Laban tagara se Yakuba ma tuma min na, o y’a sɔrɔ Yakuba tun k’a ta fanibonw lɔ kuru sanfɛyɔrɔ dɔ ra. Laban fana k’a ta fanibonw lɔ Galadi kuruw yɔrɔ dɔ wɛrɛ ra, ani a ta mɔgɔw. 26O kɔ, Laban tagara a fɔ Yakuba ye ko: «Yakuba, ele ka mun le kɛ ne ra tan? Mun na i ka ne janfa ka bɔ, ka ne denmusow mina ka bɔ ni o ye, i n’a fɔ jɔn minw minana kɛrɛkɛyɔrɔ ra? 27Mun na i ka ne janfa ka dogo ka bɔ, i yɛrɛ ma sara ne ra. Ne tun bɛna ɲanagbɛba dɔ kɛ ka i blasira, an bɛ ɲagari ni dɔnkirilakanw ye, ani dundunkanw, ani gɔnifɔkanw. 28Hali i yɛrɛ m’a to ne ye ne denmusow ni ne mamadenw fo ni kanuya ye! I ka mun hakirintanyako le kɛ tan? 29An bɛ yɔrɔ min na sisan, ne bɛ se ka kojugu kɛ aw ra. Nka kunu, i bɛmaw ta Ala kumana ne fɛ. A ko: ‹Laban, i yɛrɛ kɔrɔsi, i kana foyi kɛ Yakuba ra dɛ!› 30Ayiwa, ne k’a lɔn ko i kɔrɔtɔninba lo; i b’a fɛ ka taga i faso ra; nka mun kosɔn i tagatɔ ka ne ta batofɛnw fana sonya?» 31Yakuba ka Laban jaabi ko: «Ne tun bɛ siranna ko i bɛna i denmusow bɔsi ne ra le; o kosɔn ne bɔra i ɲina ma. 32Nka ni i ka i ta batofɛnw sɔrɔ mɔgɔ o mɔgɔ boro ne fɛ yan, o tigi ka kan ka faga le. An ta mɔgɔw bɛɛ ye nin ye; i ta batofɛnw ɲini yɔrɔ bɛɛ; ni i ka min ye, i ye o ta.»
Yakuba tun m’a lɔn ko Rasɛli le k’a facɛ Laban ta batofɛnw sonya.
33Laban tagara don Yakuba ta fanibon kɔnɔ, ka yɔrɔ bɛɛ flɛ; ka taga don Leya ta fanibon kɔnɔ, ka o fana flɛ; ka taga don baaradenmuso fla ta fanibon kɔnɔ ka o fana flɛ; a ma foyi ye. O kɔ, a tagara don Rasɛli ta fanibon kɔnɔ; 34jaga Rasɛli tun k’a facɛ ta batofɛnw ta, ka o dogo ɲɔgɔmɛ ta sigifɛn kɔnɔ ka sigi a kan. Laban ka yɔrɔ bɛɛ flɛ, a ma foyi ye. 35Rasɛli ko a facɛ ma ko: «Baba, musow ta landa le bɛ ne ra bi, o kosɔn ne tɛ se ka wuri; yafa ne ma.»
Laban k’a ta batofɛnw ɲini yɔrɔ tɔw bɛɛ ra, a ma o ye.
36Yakuba dimina Laban kɔrɔ, fɔ k’a kɛ kɛrɛ ye. A ko Laban ma ko: «Ne ka i hakɛ ta mun le ra, walama ne ka kojugu juman le kɛ i ra, fɔ i jusu gbannin bɛ ne nɔgbɛnna tan? 37I ka ne ta minanw bɛɛ flɛ minkɛ, i ka i ta mun le ye ne fɛ? Ni a kɛra ko i ka i ta fɛn dɔ ye an fɛ, a yira i ta mɔgɔw ni ne ta mɔgɔw bɛɛ ɲa na yan, olugu ye a kiti tigɛ an fla cɛ. 38Ne ka san mugan le kɛ i fɛ baara ra. I ta sagaw, ani i ta baw ka den o den woro, a bɛɛ ɲanaman worora. Lon si ne ma i ta sagajigi dɔ faga k’a ɲimi. 39Lon si ne ma na ni bɛgan dɔ ye i fɛ ko waraw k’a faga k’a tigɛtigɛ. Ni waraw tun ka dɔ faga, ne yɛrɛ le tun bɛ dɔ ɲini k’a bla o nɔ ra. Ni bɛgan dɔ tun sonyana ne fɛ, ni a kɛra tere fɛ o, ni a kɛra su fɛ o, i tun b’a fɔ ko ne ye a ɲɔgɔn ɲini. 40Tere fɛ, tere fundɛnin tun bɛ ne kan. Su fɛ fana, nɛnɛ tun bɛ ne mina, k’a kɛ fɔ ne tɛ se ka sunɔgɔ. 41Ne bɛ i ta so, nin ye a san mugan ye. Ne ka baara kɛ i ye san tan ni naani i denmuso fla kosɔn; o kɔ, ne ka san wɔɔrɔ kɛ, ne bɛ i ta sagaw ni i ta baw kɔrɔsira. Nka i ka ne sara yɛlɛma fɔ siɲaga tan. 42Ne bɛmacɛ Iburahima ta Ala, ani ne facɛ Isiyaka bɛ tagama o Ala kelen min ɲasiran na, ni o Ala tun tɛ ni ne ye, ele tun bɛna ne borolakolon le bla ka taga. Ala ka ne ta sɛgɛ le ye, ani ne ta baara; o kosɔn kunu a ka nin kiti tigɛ an fla cɛ, ka nin ko latigɛ.»
43Ayiwa, Laban ka Yakuba jaabi ko: «Nin musow ye ne denmusow le ye, o ta denw fana ye ne ta denw le ye. Nin bɛganw ye ne ta le ye. I ɲa bɛ fɛn o fɛn na, o bɛɛ ye ne ta le ye. Ne bɛ se ka mun le kɛ ne denmusow ni o worodenw ye bi tuun?» 44Laban ko Yakuba ma tuun ko: «Na, an ye jɛnɲɔgɔnya don, ele ni ne; o ye kɛ seereya ye ele ni ne cɛ.»
45Yakuba ka kabakuru dɔ ta k’a lɔ, ka o kɛ hakirijigifɛn ye. 46O kɔ, a ko a ta mɔgɔw ma ko o ye kabakuruw cɛ. O ka kabakuruw cɛ k’a ton ɲɔgɔn kan. O bɛɛ jɛnna ka domuni kɛ o kabakuruton kan. 47Laban ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko Yegari Sahaduta. Yakuba k’a tɔgɔ la ko Galɛdi31.47 Yegari Sahaduta, ani Galɛdi, o kɔrɔ ye ko: kabakuruton min kɛra an seere ye..
48Laban ko: «Nin kabakuruton ye kɛ an fla seere ye bi. O le kosɔn o yɔrɔ tɔgɔ lara ko Galɛdi.» 49Nka a yɔrɔ tɔgɔ nana la fana ko Misipa31.49 Misipa kɔrɔ ye ko: k’a kɔrɔsi., sabu Laban ka a fɔ Yakuba ye ko: «Ni an nana fara ɲɔgɔn na, k’a kɛ ko an ɲa tɛ ɲɔgɔn na tuun, Matigi Ala ye an bɛɛ kɔrɔsi.»
50Laban ko Yakuba ma tuun ko: «Ni i ka ne denmusow minako juguya, ka muso wɛrɛw ta, mɔgɔ le tɛ an seere ye dɛ! I yɛrɛ kɔrɔsi, sabu Ala le ye an seere ye.» 51Laban k’a fɔ Yakuba ye tuun ko: «Nin kabakuruton flɛ, ani ne ka nin kabakuruba min lɔ, ele ni ne cɛ. 52Ayiwa, nin kabakuruton ye an seere ye, nin kabakuruba ye an seere ye. Ne man kan ka tɛmɛ nin kabakuruton kan ka taga ele nɔ fɛ ni ŋaninyajugu ye, ele fana man kan ka tɛmɛ ni kabakuruton kan, ani nin kabakuruba kan ka na ne nɔ fɛ ni ŋaninyajugu ye. 53Iburahima ta Ala, Nahɔri ta Ala, olugu facɛ ta Ala, ale le ye kɛ an ta kititigɛbaga ye.»
Yakuba fana karira Ala ra, a facɛ Isiyaka bɛ tagama Ala min ɲasiran na. 54O kɔ, Yakuba ka bɛgan dɔ kɛ saraka ye kuru kan; a k’a ta mɔgɔw bɛɛ wele ka na, o ka domuniba kɛ; o kɔ, o sira kuru kan yi.
32Yakuba ka cira bla Esawu ma
1O dugusagbɛ sɔgɔmada joona fɛ, Laban wurira k’a denmusow ni a mamadenw fo, ka dugawu kɛ o ye. O kɔ, a sekɔra ka taga a ta so. 2Ayiwa, Yakuba k’a ta sira ka taga; a tagatɔ, a bɛnna ni Ala ta mɛlɛkɛ dɔw ye. 3Yakuba ka o ye minkɛ, a ko: «Nin yɔrɔ ye Ala ta mɔgɔw ta yɔrɔ le ye.» O kosɔn a ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko Mahanayimu32.3 Mahanayimu kɔrɔ ye ko: sigiyɔrɔ fla..
4Yakuba k’a ta mɔgɔ dɔw ci a kɔrɔcɛ Esawu fɛ Seyiri jamana ra, Edɔmu mara ra. 5A k’a fɔ o ye ko: «Aw ye taga a fɔ ne matigicɛ Esawu ye ko a ta jɔncɛ Yakuba le ka aw ci; ko ne tun bɛ Laban fɛ yi, ko ne tun bɛ yi le fɔ ka na se bi ma.» 6A ko tuun ko: «Aw ye a fɔ a ye ko misiw bɛ ne fɛ, ani faliw, ani sagaw, ani baaraden cɛmanw ni a musomanw; ko ne bɛ o fɔ ne matigicɛ ye janko a ye sabari ka ne minako ɲa.»
7Ayiwa, ciradenw tagara Esawu fɛ. O sekɔra minkɛ, o nana a fɔ Yakuba ye ko: «An tagara i kɔrɔcɛ Esawu fɛ. A bɛ nana i kunbɛn ni cɛ kɛmɛ naani ye a kɔ fɛ.»
8Kabini Yakuba ka o mɛn, a siranna fɔ k’a hakiri ɲagami. Mɔgɔ minw bɛɛ tun bɛ ni a ye, ani sagaw, ani misiw, ani ɲɔgɔmɛw, a ka o bɛɛ taran, ka o kɛ jɛnkuru fla ye. 9A ko: «Ni Esawu nana ben jɛnkuru kelen kan, ka olugu faga, tɔw bɛna boriyɔrɔ sɔrɔ.» 10A ka Ala daari ko: «Ne bɛmacɛ Iburahima ta Ala, ne facɛ Isiyaka ta Ala, Matigi Ala, ele le k’a fɔ ne ye ko ne ye sekɔ ka na ne ta jamana ra, ne woroyɔrɔ ra, ko i bɛna baraka don ne ra. 11Ayiwa, i ka koɲuman min bɛɛ kɛ ne ye, ani i ka kankelentigiya min bɛɛ kɛ i ta jɔncɛ ye, ne tun man kan ni o ye. Ne tɛmɛtɔ yan ka taga Laban fɛ, ne ka Zuridɛn ba tigɛ tuma min na, foyi tun tɛ ne boro ni ne ta bere tɛ. Nka bi ne ka ne ta mɔgɔw ni ne ta bɛganw taran ka o kɛ fɔ jɛnkuru fla. 12Sabari ka ne bɔsi ne kɔrɔcɛ Esawu boro. Sabu ne bɛ siranna, a kana na ne faga, ka ne ta musow ni o ta denw fana faga. 13Matigi Ala, ele yɛrɛ le k’a fɔ ko i bɛna baraka don ne ra, ka ne ta duruja caya i ko kɔgɔji kɛnkɛn; k’a kɛ fɔ mɔgɔ tɛna se k’a jate k’a da lɔn.»
Yakuba ka sama ci ka taga a di Esawu ma
14Ayiwa, Yakuba ka Ala daari ka ban minkɛ, a sira o yɔrɔ ra yi. A k’a ta bɛgan dɔw woloma ko a bɛ o sama a kɔrɔcɛ Esawu ma. 15A ka sagajigi mugan mina, ani sagamuso kɛmɛ, bakɔrɔnin mugan, ani ba musoman kɛmɛ fla, 16ani ɲɔgɔmɛmuso bisaba ni o sinmindenw, ani misi binaani, ani misitoran tan, ani falimuso mugan, ani falicɛ tan. 17A ka o karifa a ta baaradenw ma, o bɛɛ ni o ta bɛgankuru. A k’a fɔ o ye ko: «Aw ye bla ne ɲa, ka furancɛ dɔ to bɛgankuruw ni ɲɔgɔn cɛ.»
18A k’a fɔ baaraden fɔlɔ ye ko: «Ni ne kɔrɔcɛ Esawu nana bɛn ni i ye, ni a ka i ɲininka ko: ‹Ele ye jɔn ta baaraden le ye? I bɛ tagara min le? Bɛgankuru min bɛ i ɲa o ye jɔn ta le ye?› 19Ni a ka i ɲininka ten, i ye a jaabi ko: ‹I ta jɔncɛ Yakuba ta lo, a ka nin bɛganw di ko ka na a sama a matigicɛ Esawu ma. A yɛrɛ bɛ nana kɔ fɛ.› »
20Yakuba ka o kuma kelen fɔ baaraden flanan ye, ani baaraden sabanan, ani bɛgankuru dɔ tun bɛ min o min ɲa. A k’a fɔ o ye ko ni o ka bɛn ni ale matigicɛ Esawu ye, o ye o kuma le fɔ a ye. 21A ko o ma ko: «Aw ye a fɔ a ye ko a ta jɔncɛ Yakuba yɛrɛ bɛ nana kɔ fɛ.»
Yakuba tun b’a fɔra a yɛrɛ kɔnɔ ko: «Ne ka nin bɛgan minw bla ka taga ɲa, ni olugu dira a ma, a jusu bɛna suma; o ra, ni an ɲa ka na ɲɔgɔn ye, a bɛ se ka kɛ ko a bɛna ne kunbɛn ni hɛra ye.»
Yakuba tɔgɔ kɛra Izirayɛli ye
22Ayiwa, Yakuba ka o sama bla ka taga a yɛrɛ ɲa minkɛ, a yɛrɛ tora ni a ta mɔgɔw ye o su fɛ.
23O su kelen na, Yakuba wurira k’a muso fla ta, ani a ta baaradenmuso fla, ani a ta den tan ni kelen, ka Yabɔki ba tigɛ. 24A ka ba tigɛ ni olugu ye, k’a borofɛn tɔw bɛɛ latɛmɛ fana ba kɔ fɛ. 25O kɔ, ale yɛrɛ tora a kelen. Cɛ dɔ nana siyɛn ta ni a ye fɔ ka taga dugugbɛda se. 26Cɛ k’a ye ko a tɛ se ka Yakuba ben minkɛ, a k’a bugɔ a tɔgɔkun na. Yakuba tɔgɔkun mugura. 27Cɛ ko Yakuba ma ko: «A to ne ye taga, sabu dugu bɛ gbɛra.» Yakuba ko: «Ni i ma dugawu kɛ ne ye, ne tɛ a to i ye taga dɛ!» 28Cɛ ko Yakuba ma ko: «I tɔgɔ ye di?» A ko: «Yakuba.» 29Cɛ ko: «I tɔgɔ tɛna kɛ Yakuba tuun, i tɔgɔ bɛna la ko Izirayɛli32.29 Izirayɛli kɔrɔ ye ko: ka siyɛn ta ni Ala ye.; sabu i ka siyɛn ta ni Ala ye, ka siyɛn ta ni mɔgɔw ye, ka se sɔrɔ.» 30Yakuba k’a ɲininka ko: «Sabari ka i tɔgɔ fɔ ne ye.» Cɛ ko: «Mun na i bɛ ne tɔgɔ ɲininkara?» O wagati ra, a ka dugawu kɛ Yakuba ye.
31Yakuba ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko Penuwɛli32.31 Penuwɛli kɔrɔ ye ko: Ala ɲada.; ko sabu ale ka Ala ye ɲa ni ɲa, nka ale kisira.
32Yakuba bɔra wagati min na Penuwɛli ka ba tigɛ, o y’a sɔrɔ tere bɔra ka ban. A tun bɛ tagamana ka segelen.
33O le kosɔn fɔ ka na se bi ma, sogobu min bɛ bɛgan tɔgɔkun na, Izirayɛli ta mɔgɔw tɛ o domu; sabu Ala ka Yakuba bugɔ o yɔrɔ le ra, a tɔgɔkun kolotuguyɔrɔ ra.
33Yakuba ni Esawu ka ɲɔgɔn kunbɛn
1Ayiwa, Yakuba nana a ɲa kɔrɔta ka flɛri kɛ, ka Esawu natɔ ye ni cɛ kɛmɛ naani ye. Yakuba ka o ye minkɛ, a k’a denw taran Rasɛli ni Leya cɛ, ani baaradenmuso fla. 2A ka baaradenmusow bla ɲa fɛ ni o ta denw ye, ka Leya ni a ta denw gban o ra, o kɔ, a ka Rasɛli ni Yusufu gban olugu kɔ fɛ. 3Ale yɛrɛ ka bla o bɛɛ ɲa fɛ. A k’a kinbiri gban fɔ siɲaga wolonfla, fɔ ka taga se a kɔrɔcɛ Esawu ma. 4Esawu borira ka na a kunbɛn, k’a boro mini a kan na, k’a fo ni kanuya ye. O fla bɛɛ ka kɛ kasi ye. 5Esawu k’a ɲa kɔrɔta ka musow ni denmisɛnw ye minkɛ, a ko: «Nin mɔgɔ minw bɛ i kɔ olugu ye jɔntigiw le ye?» Yakuba ko: «Ala ka den minw di i ta jɔncɛ ma, olugu lo.»
6Baaradenmusow gbarara, o ni o ta denw, ka na o kinbiri gban. 7Leya ni a ta denw gbarara fana, ka na o kinbiri gban. O kɔ fɛ, Rasɛli ni Yusufu gbarara ka na o kinbiri gban. 8Esawu ko Yakuba ma ko: «Ne bɛnna ni bɛgankuru minw ye, o ye mun ta le ye?» Yakuba ko: «Ne b’a fɛ ka o di i ma janko ne ko ye diya ne matigicɛ ye.» 9Esawu ko: «Ne dɔgɔcɛ, fɛn caman bɛ ne fɛ ka ban, to ni i ta bɛganw ye.» 10Yakuba ko: «Ɔn-ɔn, sabari! Ni a kɛra ko i yafara ne ma, sabari ka ne ta bonya mina. O le kosɔn ne nana i kunbɛn minkɛ, ne ka i ye minkɛ, a kɛra i n’a fɔ ne ɲa lara Ala yɛrɛ le kan. I fana ka ne kunbɛn ka ɲa. 11Sabari ka sɔn ka ne ta bonya mina, sabu Ala ka ne sɔn fɛn caman na, foyi ma ne dɛsɛ.»
Yakuba k’a fɔ ten k’a gbɛlɛya minkɛ, a laban Esawu sɔnna.
12O kɔ, Esawu ko: «Ayiwa, an ye taga. An ye sira mina; ne bɛ i blasira.» 13Yakuba ko: «Ne matigicɛ yɛrɛ k’a lɔn ko denmisɛnw ta ko ka gbɛlɛn; sagadenw fana bɛ ne fɛ, misiden dɔw bɛ sin na. Ni an ka tagama lateliya ka tɛmɛ o baraka kan lon kelen dɔrɔn, bɛganw bɛɛ bɛna sa. 14O ra ne matigicɛ ye bla a ta jɔncɛ ɲa. Ne bɛna to ka taga dɔɔnin dɔɔnin, ka gban bɛganw kɔ, ani denmisɛnw, fɔ ka taga se ne matigicɛ fɛ Seyiri mara ra.» 15Esawu ko: «O tuma ne bɛna ne ta mɔgɔ dɔw to ni i ye.» Yakuba ko: «O kɛkun ye mun ye sa? Ni ne ko diyara ne matigicɛ ye ka ban, o bɛ ne wasa.»
16Ayiwa, o lon yɛrɛ, Esawu ka sira ta ka taga Seyiri mara ra.
17Yakuba tagara Sukɔti. A k’a ta fanibon lɔ yi, ka wɛrɛ dɔw lɔ a ta bɛganw ye. O le kosɔn o ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko Sukɔti33.17 Sukɔti kɔrɔ ye ko: wɛrɛw..
Yakuba sera Sikɛmu
18Yakuba bɔra Mesopotami, a ni hɛra tagara se fɔ Sikɛmu, Kanaana jamana ra. A k’a ta fanibonw lɔ dugu ɲa fɛ. 19A tun k’a ta fanibonw lɔ yɔrɔ min na, a nana o yɔrɔ san Hamɔri ta mɔgɔw fɛ warigbɛ kɛmɛ. Hamɔri le ka Sikɛmu dugu sigi. 20Yakuba ka sarakabɔnan dɔ lɔ o yɔrɔ ra, ka o tɔgɔ la ko Ɛli Elowe Izirayɛli33.20 Ɛli Elowe Izirayɛli, o kɔrɔ ye ko: Ala ye Izirayɛli ta Ala ye..
34Dina ni Sikɛmu ta ko
1Ayiwa, Leya tun ka denmuso min woro Yakuba ye, ni a tɔgɔ ye ko Dina, lon dɔ, ale le nana bɔ ko a bɛ taga a sunguru ɲɔgɔnw fɛ dugu kɔnɔ. 2Jamanatigi Hamɔri Hevikacɛ, ale dencɛ min tɔgɔ ye ko Sikɛmu, o ka Dina ye. A k’a mina ka jɛn ni a ye fanga ra, k’a lanɔgɔ.
3Ayiwa, Yakuba denmuso Dina ko diyara Sikɛmu ye; a k’a kanu. A kumana a fɛ, ka cogo bɛɛ kɛ janko ale ye a sɔrɔ k’a kɛ a muso ye. 4A ma na ɲa, Sikɛmu tagara a fɔ a facɛ Hamɔri ye ko a ye Dina daari k’a di ale ma, a bɛ kɛ a muso ye.
5Ayiwa, Yakuba nana a mɛn ko Sikɛmu k’a denmuso Dina mina ka la ni a ye fanga ra k’a lanɔgɔ; nka i n’a fɔ Yakuba dencɛw tun bɛ ni bɛganw ye kongo ra, a jera o ko kan fɔ ka na a to o ye na ka bɔ kongo ra.
6Hamɔri ni a dencɛ Sikɛmu tagara Yakuba fɛ ka taga kuma a fɛ. 7Yakuba dencɛw nana ka bɔ kongo ra, o ka o ko mɛn. O k’a mɛn minkɛ, a digira o ra, o dimina kosɛbɛ, sabu Sikɛmu tun ka maroyakoba le kɛ Izirayɛlimɔgɔw cɛ ra; a lara ni o dɔgɔmuso Dina ye, k’a sɔrɔ o tun man kan ka kɛ. 8Hamɔri tagara kuma Yakuba dencɛw fɛ; a k’a fɔ o ye ko: «Aw denmuso ko diyara ne dencɛ Sikɛmu ye. Ne bɛ aw daari aw ye a di a ma a ye kɛ a muso ye. 9Aw ye jɛnɲɔgɔnya don ni an ye; aw bɛna aw denmusow di an ma furu ra, ka an taw fana ta ka o kɛ aw ta musow ye. 10Aw bɛna sigi ni anw ye yan. Jamana bɛ labla aw ye, ni min ka aw diya aw bɛ o kɛ. Aw bɛ to yan ka jago kɛ, ka dugukolo dɔw san aw yɛrɛ ye.»
11Sikɛmu fana k’a fɔ Dina facɛ ni a balemaw ye ko: «Aw ye sɔn ka nin kelen kɛ ne ye. Ni aw ka fɛn o fɛn ɲini ne fɛ, ne bɛna o di. 12Ni a ka aw diya, aw ye furunaforoba dɔ fɔ, ani wari caman; ne bɛna o bɛɛ di aw ma, janko aw ye muso di ne ma dɔrɔn.»
13Yakuba dencɛw ka Sikɛmu ni a facɛ Hamɔri jaabi ni janfa kumaw le ye, sabu Sikɛmu ka o balemamuso Dina lanɔgɔ minkɛ, o ma diya o ye. 14O ko Hamɔri ni Sikɛmu ma ko: «Ka an dɔgɔmuso di cɛ kɛnɛsigibari ma, o ye ko dɔ le ye an tɛ se ka min kɛ. O ye maroya le ye an fɛ. 15Aw ka min fɔ, an tɛ se ka sɔn o ma, fɔ aw ye kɛ i ko anw; o kɔrɔ ye ko aw ra cɛdenw bɛɛ ka kan ka kɛnɛsigi. 16Ayiwa, ni aw sɔnna o ma, o tuma ra an bɛna an denmusow di aw ma, an fana bɛna aw taw ta. An bɛna sigi aw fɛ, an bɛɛ bɛna kɛ mɔgɔ kelen ye. 17Nka ni aw ma sɔn an ta kuma ma, ka kɛnɛsigi, o tuma an bɛna an denmuso ta ka taga ni a ye.»
18Ayiwa, o kuma bɛnna Hamɔri ni a dencɛ Sikɛmu ma. 19Sikɛmu ka o ko mina a sɔbɛ ra, sabu Yakuba denmuso ko tun ka diya a ye. O ta so kɔnɔ, mɔgɔ bɛɛ fana tun bɛ Sikɛmu jatera.
20Hamɔri ni a dencɛ Sikɛmu tagara dugu donda* ra, ka taga kuma dugumɔgɔw fɛ. O ko: 21«Nin mɔgɔw nana ni ŋaninyaɲuman le ye an fɛ. An ye a to o ye sigi an ta jamana ra, ka jago kɛ; an ta jamana ka bon, o sigiyɔrɔ tɛna fɔn. An bɛna o denmusow furu, an fana bɛna an taw di o ma. 22Nka ni an ta cɛw bɛɛ kelen kelen ma kɛnɛsigi i n’a fɔ olugu k’a kɛ cogo min na, o tɛna sɔn ka sigi ni an ye, an ye kɛ mɔgɔ kelen ye. 23Ni o sigira an fɛ, o ta bɛganw, ni o borofɛnw, ni o ta misiw bɛɛ tɛna kɛ an ta ye wa? O ka min fɔ an ye sɔn o ma, janko o ye to ni an ye.»
24Dugumɔgɔ minw bɛɛ tun bɛ dugu donda ra, o bɛɛ sɔnna Hamɔri ni a dencɛ Sikɛmu ta kuma ma. Min o min tun nana dugu donda ra, olugu bɛɛ kɛnɛsigira. 25Ayiwa, o kɛnɛsiginin tere sabanan, ka jori dimi to o kan, Yakuba dencɛ fla, Simeyɔn ni Levi, Dina kɔrɔcɛw, olugu ka o ta muruw ta ka taga ben dugumɔgɔw kan, ka cɛw bɛɛ faga, k’a sɔrɔ dugumɔgɔw tun m’a lɔn ko o ko ɲɔgɔn bɛna se o ma. 26O ka Hamɔri ni a dencɛ Sikɛmu fana faga, ka o dɔgɔmuso Dina labɔ Sikɛmu ta bon kɔnɔ ka taga ni a ye.
27Yakuba dencɛ tɔw ka suw ta fɛnw bɛɛ bɔ o ra, ka dugumɔgɔw ta fɛnw bɛɛ cɛ, sabu Sikɛmu tun ka o dɔgɔmuso lanɔgɔ. 28O ka o ta bɛganw ta, ani o ta misiw, ani o ta faliw; fɛn o fɛn tun bɛ dugu kɔnɔ, ani fɛn o fɛn tun bɛ forow ra, o ka o bɛɛ ta. 29O ka o ta naforo bɛɛ cɛ, ani o ta denw, ani o ta musow, ani fɛn o fɛn tun bɛ o ta so kɔnɔ.
30Yakuba ko Simeyɔn ni Levi ma ko: «Aw ka ne hakiri ɲagami, sabu aw bɛna ne ko gboya jamana mɔgɔw ye, Kanaanakaw, ani Perezikaw. Ne ta mɔgɔw man ca; o bɛna lajɛn ne kama, ka ne ni ne ta somɔgɔw bɛɛ faga ka ban.» 31Yakuba dencɛw k’a jaabi ko: «Mun kosɔn o ka an dɔgɔmuso kɛ i ko jatɔmuso?»
35Ala ka Yakuba tɔgɔ kɛ Izirayɛli ye
1Ayiwa, lon dɔ, Ala kumana Yakuba fɛ, ko: «Wuri ka taga Betɛli, ka taga sigi o yɔrɔ ra; ni i sera yi, i bɛ sarakabɔnan dɔ lɔ ne ye, ne Ala min ka ne yɛrɛ yira i ra, i boritɔ i kɔrɔcɛ Esawu ɲa.»
2Yakuba kumana a ta somɔgɔw fɛ, ani a nɔfɛmɔgɔw bɛɛ; a ko: «Batofɛn wɛrɛ minw bɛ aw fɛ, aw ye o bɛɛ labɔ yan. Aw ye aw yɛrɛ saninya, ka fani wɛrɛ don aw yɛrɛ ra; 3sabu an bɛna wuri ka taga Betɛli, ne bɛ taga sarakabɔnan dɔ lɔ Ala ye, Ala min ka ne ta daariri lamɛn ka ne dɛmɛ ne ta sɛgɛ wagati ra, ani ka to ne fɛ ne ta tagama ra.»
4Batofɛn wɛrɛ minw tun bɛ Yakuba ta mɔgɔw fɛ, o ka o bɛɛ bɔ ka o di Yakuba ma, ani tororanɛgɛ minw tun bɛ o torow ra. Yirisunba min bɛ Sikɛmu dugu kɔrɔ, Yakuba ka dinga sogi ka o dogo o yirisunba jukɔrɔ. 5O kɔ, o wurira ka taga. Ala ka siranyaba bla o yɔrɔ dugumɔgɔw bɛɛ ra. O si ma sɔn ka gban Yakuba ta mɔgɔw kɔ, ko o bɛ o kɛrɛ.
6Yakuba ni a nɔfɛmɔgɔw bɛɛ tagara se Luzi; o dugu tɔgɔ le ye fana ko Betɛli, a bɛ Kanaana jamana ra. 7Yakuba ka sarakabɔnan dɔ lɔ o yɔrɔ ra, ka o tɔgɔ la ko: Ɛli Betɛli35.7 Ɛli Betɛli kɔrɔ ye ko: Betɛli ta Ala.; ko sabu Ala k’a yɛrɛ yira ale ra o yɔrɔ ra, tuma min na ale tun bɛ borira a kɔrɔcɛ ɲa.
8Ayiwa, Rebeka ta lamɔbamuso min tun ye Debora ye, o sara. O k’a su don Betɛli kɔrɔ, yirisunba dɔ kɔrɔ, o yirisunba tɔgɔ le nana la ko kasi yirisunba.
9Ala k’a yɛrɛ yira Yakuba ra tuun, ka baraka don a ra, a nanin kɔ ka bɔ Mesopotami jamana ra. 10Ala ko a ma ko: «I tɔgɔ ye ko Yakuba, nka i tɔgɔ tɛna kɛ Yakuba ye tuun. I tɔgɔ bɛna la ko Izirayɛli.» Ala ka Yakuba tɔgɔ la ko Izirayɛli o cogo le ra. 11Ala k’a fɔ a ye tuun ko: «Ne le ye Ala Sebɛɛtigi ye. I bɛna den caman sɔrɔ; siya dɔ bɛna bɔ i ra, ani jamana caman mɔgɔw. Masaw bɛna bɔ i ta duruja ra. 12Ne ka jamana min di Iburahima ni Isiyaka ma, ne bɛna o jamana di i ma. I ta den minw bɛna na i kɔ fɛ, ne bɛna a di olugu fana ma.»
13Ayiwa, Ala kumana Yakuba fɛ yɔrɔ min na, a bɔra a kɔrɔ o yɔrɔ ra ka taga. 14Ala tun kumana ni Yakuba ye yɔrɔ min na, Yakuba ka kabakuruba dɔ lɔ o yɔrɔ ra k’a kɛ hakirijigifɛn ye, ka rɛzɛnji kɛ saraka ye ka o bɔn a kan, ani turu. 15Ala kumana a fɛ yɔrɔ min na, Yakuba ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko Betɛli.
Boniyaminu worocogo, ani Rasɛli ta saya
16Ayiwa, Yakuba ni a ta mɔgɔw nana bɔ Betɛli ka taga yɔrɔ wɛrɛ. O ni Efirata dugu cɛ belen tun ka jan dɔɔnin. Rasɛli jigira o yɔrɔ ra, nka a jigiko gbɛlɛyara kosɛbɛ. 17Ka tin dimi to a ra, tinminamuso ko a ma ko: «I kana siran, i ka dencɛ wɛrɛ sɔrɔ.»
18Ayiwa, o y’a sɔrɔ Rasɛli tun bɛ ɲini ka sa ka ban. K’a satɔ to, a ka den tɔgɔ la ko: Bɛni Ɔni; nka kɔ fɛ facɛman nana den tɔgɔ la ko: Boniyaminu35.18 Bɛni Ɔni kɔrɔ ye ko: dencɛ min sɔrɔra tɔɔrɔ ra. Boniyaminu kɔrɔ ye ko: dencɛ min bɛ ne kininboro fɛ, walama dencɛ min ko ka gbɛlɛn ne ma..
19Ayiwa, Rasɛli sara o yɔrɔ le ra. O k’a su don Efirata dugu sira ra. Efirata dugu tɔgɔ le nana la ko Bɛtilɛhɛmu. 20Yakuba ka kabakuruba dɔ lɔ Rasɛli ta kaburu kunna, ka o kɛ hakirijigifɛn ye. O kabakuru le kɛra Rasɛli ta kaburu hakirijigifɛn ye. A bɛ yi hali bi.
Yakuba dencɛw
21Yakuba35.21 Yakuba: A sɛbɛra heburukan na ko Izirayɛli. bɔra o yɔrɔ ra minkɛ, a tagara a ta fanibonw lɔ, fɔ ka taga tɛmɛ Migidali Edɛri yɔrɔ kan. 22Ayiwa, ka Yakuba to o yɔrɔ ra, Rubɛn tagara jɛn ni Bila ye, min tun ye a facɛ ta jɔnmuso dɔ ye; Yakuba bɔra o ko kala ma.
Yakuba dencɛw tun ye cɛ tan ni fla:
23Leya dencɛw flɛ nin ye: a ka dencɛ fɔlɔ min woro Yakuba ye, o ye Rubɛn ye, o kɔ, Simeyɔn, ani Levi, ani Zuda, ani Isakari, ani Zabulɔn. 24Rasɛli dencɛw tun ye Yusufu ni Boniyaminu ye. 25Rasɛli ta baaradenmuso Bila dencɛw tun ye Dan ni Nɛfitali ye. 26Leya ta baaradenmuso Zilipa dencɛw tun ye Gadi ni Asɛri ye.
Olugu le ye Yakuba dencɛw ye, minw worora Mesopotami35.26 Boniyaminu le ma woro Mesopotami..
Isiyaka ta saya
27Ayiwa, Yakuba tagara se a facɛ Isiyaka kɔrɔ Mamire ta yɔrɔ ra, Kiriyati Araba dugu kɔrɔ; o dugu le ye Heburɔn ye fana. Iburahima ni Isiyaka tun sigira o dugu le ra. 28Isiyaka si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ ni san biseegi. 29O kɔ, a sara, ka fara a bɛmacɛ tɔw kan. A tun kɔrɔra kosɛbɛ fɔ ka sijan sɔrɔ. A dencɛw Esawu ni Yakuba k’a su don.
36Esawu tagara sigi Edɔmu jamana ra
1Esawu ta denw ye nin ye; ale le bɛ wele fana ko Edɔmu. 2Esawu k’a ta musow ta Kanaanaka sunguruw le ra. A muso dɔ tɔgɔ tun ye ko Ada; ale tun ye Hɛtikacɛ Elɔn denmuso le ye. Dɔ tɔgɔ tun ye ko Olibama; ale tun ye Ana denmuso ye; Ana yɛrɛ facɛ tun ye Sibeyɔn ye. Sibeyɔn tun ye Hevika le ye. 3Esawu muso sabanan kɛra Basimati ye. Ale tun ye Sumayila denmuso dɔ ye. Nebayɔti dɔgɔmuso tun lo.
4Esawu muso Ada ka Elifazi woro Esawu fɛ. A muso Basimati ka Rewɛli woro. 5Olibama ka Yehusi woro, ani Yalamu, ani Kore. Olugu le ye Esawu dencɛw ye, minw worora a fɛ Kanaana jamana ra.
6Ayiwa, lon dɔ, Esawu k’a ta musow ta, ani a dencɛw, ani a denmusow, ani a ta somɔgɔw bɛɛ, ani a ta sagaw ni a ta baw, ani a ta misiw bɛɛ, ani a tun ka fɛn o fɛn sɔrɔ Kanaana jamana ra; a wurira ka taga jamana wɛrɛ ra, yɔrɔjan, ka bɔ a dɔgɔcɛ Yakuba kɔrɔ. 7O fla borofɛnw caya kosɔn, o tun tɛ se ka to ɲɔgɔn kan. Yɔrɔ tun ka dɔgɔ o ta bɛganw ma. 8O le kɛra sababu ye k’a to Esawu tagara sigi Seyiri kuruyɔrɔw ra. Esawu le bɛ wele fana ko Edɔmu.
Esawu ta denw
9Ayiwa, Esawu le ye Edɔmukaw bɛmacɛ ye. A ta durujaw ye nin ye, k’a siginin to Seyiri kuruyɔrɔw ra: 10Esawu dencɛw tɔgɔw ye nin ye: Elifazi, ale ye Esawu ta muso Ada dencɛ ye; Rewɛli, o ye Esawu ta muso Basimati dencɛ ye.
11Elifazi yɛrɛ ta denw kɛra Teman ye, ani Omaru, ani Sefo, ani Getamu, ani Kenazi.
12Esawu dencɛ Elifazi tun ka jɔnmuso min kɛ a muso ye, min tun ye Timina ye, ale le ka Amalɛki woro Elifazi ye.
Olugu le ye Esawu ta muso Ada mamadenw ye.
13Rewɛli dencɛw flɛ nin ye: Nahati, ani Zeraki, ani Sama, ani Miza.
Olugu le ye Esawu ta muso Basimati mamadenw ye.
14Esawu ta muso Olibama, Sibeyɔn denmuso Ana ta denmuso, ale ka dencɛ minw woro Esawu fɛ, olugu flɛ nin ye: Yehusi, ani Yalamu, ani Kore.
15Ayiwa, Esawu dencɛ minw kɛra kuntigiw ye, olugu ye nin ye: Esawu dencɛ fɔlɔ Elifazi dencɛw ra, minw kɛra kuntigiw ye, o ye Teman, ani Omaru, ani Sefo, ani Kenazi, 16ani Kore, ani Getamu, ani Amalɛki.
Olugu le ye Elifazi dencɛw ye, minw kɛra kuntigiw ye Edɔmu jamana ra. Olugu le ye Esawu ta muso Ada mamadenw ye.
17Esawu dencɛ Rewɛli dencɛ minw kɛra kuntigiw ye, olugu flɛ nin ye: Nahati kɛra gbatigi ye, ani Zeraki, ani Sama, ani Miza.
Olugu le ye Rewɛli dencɛw ye, minw kɛra kuntigiw ye Edɔmu jamana ra. Olugu le ye Esawu ta muso Basimati mamadenw ye.
18Esawu ta muso Olibama dencɛ minw kɛra kuntigiw ye, olugu flɛ nin ye: Yehusi kɛra gbatigi ye, ani Yalamu, ani Kore.
Olugu le ye Esawu ta muso Olibama, Ana denmuso dencɛw ye, minw kɛra kuntigiw ye.
19Ayiwa, olugu le ye Esawu dencɛw ye, ani o ta kuntigiw. Olugu le ye Edɔmukaw ye.
Seyiri dencɛw
20Ayiwa, mɔgɔ minw kɔnna ka sigi Edɔmu jamana ra, o ye Seyiri dencɛw le ye. Ale tun ye Hɔrika ye. A dencɛw tun ye Lotan ye, ani Sobali, ani Sibeyɔn, ani Ana, 21ani Disɔn, ani Esɛri, ani Disan. Hɔrikaw ta kuntigiw le ye olugu ye. Seyiri dencɛw lo; o tun siginin bɛ Edɔmu jamana ra. 22Lotan dencɛw tun ye Hɔri ni Hemamu ye. Lotan balemamuso tun ye Timina ye. 23Sobali dencɛw flɛ nin ye: Aliban ni Manati, ani Ebali, ani Sefo, ani Onamu. 24Sibeyɔn dencɛw flɛ nin ye: Aya, ani Ana. Lon dɔ, o Ana tɔgɔ le tagara bɔ bununji gbanninman dɔ kan kongo kɔnɔ, k’a to a bɛ a facɛ Sibeyɔn ta faliw kɔrɔsira. 25Ana dencɛ tun ye Disɔn ye; a denmuso tun ye Olibama ye. 26Disɔn dencɛw flɛ nin ye: Hemedan, ani Ɛsiban, ani Itiran, ani Keran. 27Esɛri dencɛw tun ye Bilan, ani Zavan, ani Akan ye. 28Disan dencɛw tun ye Usi ye, ani Aran.
29Hɔrikaw ta kuntigiw flɛ nin ye: Lotan, ani Sobali, ani Sibeyɔn, ani Ana, 30ani Disɔn, ani Esɛri, ani Disan. Olugu le ye Hɔrikaw ta kuntigiw ye Seyiri ta jamana ra.
Edɔmu masacɛw
31Sani masacɛ dɔ ye sigi Izirayɛlimɔgɔw kunna, masacɛ minw sigira Edɔmu mara kunna, olugu flɛ nin ye: 32Behɔri dencɛ Bela, ale sigira masaya ra Edɔmu; a ta dugu tɔgɔ tun ye ko Dinaba. 33Bela nana sa minkɛ, Zera dencɛ Yobabu, min bɛ bɔ Bɔsira, ale sigira a nɔ ra. 34Yobabu nana sa minkɛ, Husamu sigira a nɔ ra; ale tun bɔra Temankaw ta jamana ra. 35Husamu nana sa minkɛ, Bedadi dencɛ Hadadi sigira a nɔ ra; ale le ka Madiyankaw kɛrɛ ka se o ra Mohabu mara ra. A ta dugu tɔgɔ tun ye ko Aviti. 36Hadadi nana sa minkɛ, Samula min tun bɛ bɔ Masireka, ale sigira a nɔ ra. 37Samula nana sa minkɛ, Sawuli min tun bɛ bɔ Rehobɔti, bada ra, ale sigira a nɔ ra. 38Sawuli nana sa minkɛ, Akibɔri dencɛ Bahali Hanani sigira a nɔ ra. 39Akibɔri dencɛ Bahali Hanani nana sa minkɛ, Hadari sigira a nɔ ra; a ta dugu tɔgɔ tun ye Pawu. A muso tɔgɔ tun ye ko Metabɛli; Metabɛli tun ye Matɛrɛdi denmuso ye, Matɛrɛdi tun ye Mezahabu denmuso ye.
40Ayiwa, kuntigi minw bɔra Esawu dencɛw ra ka kaɲa ni o ta gbaw, ani o ta sigiyɔrɔw, ani o tɔgɔw ye, o kuntigiw flɛ nin ye: Timina, ani Aliva, ani Yetɛti, 41ani Olibama, ani Ela, ani Pinɔn, 42ani Kenazi, ani Teman, ani Mibisari, 43ani Magidiyɛli, ani Iramu.
Olugu le kɛra Edɔmu mara kuntigiw ye; o bɛɛ sigira o ta mara ra.
Esawu le kɛra o Edɔmukaw bɛmacɛ ye.
37Yusufu ta sikow
1Ayiwa, Yakuba sigira Kanaana jamana ra. A facɛ fana tun sigira o jamana le ra. 2Yakuba dencɛw ta kow flɛ nin ye.
Ka Yusufu si to san tan ni wolonfla, a tun bɛ sagaw ni baw gbɛnna ni a kɔrɔcɛw ye. A tun bɛ ni a facɛ ta jɔnmuso Bila ni Zilipa dencɛw le ye. Olugu tun bɛ ko bɛnbari minw kɛ, Yusufu tun bɛna o bɛɛ lakari a facɛ ye. 3Yusufu ko le tun ka di Yakuba37.3 Yakuba, walama Izirayɛli. ye ka tɛmɛ a ta den tɔw bɛɛ kan, sabu a tun ka Yusufu sɔrɔ k’a kɔrɔnin to; o kosɔn Yakuba tun ka forokiya ɲumannin ɲɛgɛnɲɛgɛnman dɔ karan Yusufu ye.
4Yusufu kɔrɔcɛw k’a ye ko o facɛ bɛ Yusufu le kanuna ka tɛmɛ olugu kan minkɛ, o ka Yusufu kɔninya; hali kumaɲuman yɛrɛ tun tɛ se ka bɔ o da ra k’a fɔ Yusufu ye tuun.
5Lon dɔ, Yusufu nana siko dɔ kɛ; a ka o lakari a kɔrɔcɛw ye minkɛ, o ka dɔ fara o ta kɔninya kan. 6A k’a fɔ o ye ko: «Aw ye sabari ka ne ta siko lamɛn! 7Ne sikora k’a ye ko an tun bɛ foro ra, an bɛ siman tigɛra k’a siri. Ne ta simansiri nana wuri ka lɔ, aw ta simansiriw nana ne ta lamini ka biribiri a kɔrɔ k’a kɛ i n’a fɔ o bɛ a bonyara.» 8Yusufu kɔrɔcɛw ko: «O tuma ele bɛ a miiri ko ele le bɛna sigi an kunna ka kɛ an ta masacɛ ye kɛ.» O k’a kɔninya tuun o siko kosɔn, ani o kumaw kosɔn.
9Ayiwa, Yusufu nana siko dɔ wɛrɛ kɛ; a ka o fana fɔ a kɔrɔcɛw ye. A ko: «Ne ka siko dɔ wɛrɛ kɛ tuun; ne ka tere ni karo ni lolo tan ni kelen ye, o nana o yɛrɛ majigi ne kɔrɔ.»
10A ka o siko fɔ a facɛ ni a kɔrɔcɛw ye. A facɛ sɔngɔra a ra, k’a fɔ a ye ko: «Nin siko kɔrɔ le ye di? O tuma i b’a fɛ ne ni i bamuso ni i kɔrɔcɛw, an bɛɛ le ye na an kinbiri gban ele kɔrɔ kɛ?»
11A ɲangboya donna a kɔrɔcɛw ra; nka a facɛ ka o kumaw to a yɛrɛ kɔnɔ.
Yusufu kɔrɔcɛw k’a fiyeere
12Ayiwa, Yusufu kɔrɔcɛw tun tagara Sikɛmu ni o facɛ ta bɛganw ye. 13Lon dɔ, Yusufu facɛ Yakuba37.13 Yakuba, walama Izirayɛli. ko a ma ko: «I kɔrɔcɛw tagara ni bɛganw ye Sikɛmu; na, ne bɛ i ci o fɛ.» Yusufu nana.
14Yakuba ko: «Taga a flɛ, ni i kɔrɔcɛw ka kɛnɛ, ani ni foyi tɛ bɛganw na; i ye na o kibaroya fɔ ne ye.»
A ka Yusufu ci ka taga. A bɔra Heburɔn kɛnɛgbɛyɔrɔ ra ka taga Sikɛmu. 15Ayiwa, cɛ dɔ tagara bɛn ni Yusufu yaalayaalatɔ ye kongo kɔnɔ. A k’a ɲininka ko: «Ele bɛ mun le ɲinina?» 16Yusufu ko: «Ne bɛ ne kɔrɔcɛw le yɔrɔ ɲinina. O bɛ min le? Sabari ka o yɔrɔ yira ne ra.» 17Cɛ ko: «O bɔra yan; sabu ne tun k’a mɛn o fɛ ko o bɛ taga Dotan.»
Yusufu tagara o kɔ ka taga o sɔrɔ Dotan. 18A kɔrɔcɛw k’a ye yɔrɔjan a bɛ nana. Sani a ye se o ma, o ka janfa siri a kama ko o b’a faga. 19O ko: «An ta sikobagawara natɔ ye nin ye. 20Aw ye na an ye a faga, k’a firi kɔlɔnkolon dɔ kɔnɔ. An bɛ taga a fɔ ko wara dɔ le k’a faga k’a domu. A ta sikow bɛna kɛ min ye, an bɛna o ye.»
21Rubɛn ka o kuma mɛn minkɛ, ale tun b’a fɛ ka Yusufu kisi ka bɔ o boro; a ko: «An kana a to a ye sa.» 22Rubɛn k’a fɔ tuun ko: «Aw kana a faga; aw ye a firi kɔlɔnkolon kɔnɔ, kongo kɔnɔ yan; aw kana aw boro se a ma.»
Rubɛn tun b’a fɛ ka na Yusufu labɔ dogo ra o kɔ fɛ, ka sekɔ ni a ye ka taga a di a facɛ ma.
23Ayiwa, Yusufu nana se o kɔrɔ minkɛ, o k’a ta forokiya ɲumannin ɲɛgɛnɲɛgɛnman sama ka bɔ a kan na. 24O k’a mina k’a firi kɔlɔnkolon kɔnɔ. Ji foyi tun tɛ kɔlɔn kɔnɔ. 25O kɔ, o sigira ka domuni kɛ. O nana flɛri kɛ, ka Sumayila ta mɔgɔ dɔw natɔ ye ni o ta ɲɔgɔmɛw ye ka bɔ Galadi. Wusunanw, ani kasadiyananw, ani latikɔlɔn tun bɛ o ta doniw na ɲɔgɔmɛw kɔ ra. O tun bɛ tagara ni o ye Misiran.
26O ra, Zuda k’a fɔ a balemaw ye ko: «Ni an ka an dɔgɔnin faga k’a dogo, o bɛna mun le ɲa an ye? 27Aw y’a to an y’a fiyeere Sumayila ta mɔgɔw ma. An kana an boro se a ma k’a faga, sabu an dɔgɔnin lo, an yɛrɛ dɔ lo.»
A balema tɔw sɔnna a ta kuma ma.
28Madiyanka jagokɛbagaw, Sumayila ta mɔgɔw, olugu tɛmɛtɔ, o ka Yusufu sama k’a labɔ kɔlɔn kɔnɔ, k’a fiyeere olugu ma warigbɛ mugan. Sumayila ta mɔgɔw k’a san ka taga ni a ye Misiran.
29Ayiwa, Rubɛn sekɔra ka na kɔlɔnda ra, ko a bɛna Yusufu labɔ. A nana a ye ko Yusufu tɛ kɔlɔn kɔnɔ tuun. A jusu kasira, fɔ a k’a ta derege mina k’a faran. 30A nana a dɔgɔcɛw fɛ ka na a fɔ o ye ko: «E! Den tɛ kɔlɔn kɔnɔ tuun! Ne bɛna taga min ni nin ko ye?»
31O ka Yusufu ta forokiyanin ta, ka bakɔrɔnin dɔ faga, ka forokiyanin don o jori ra. 32O kɔ, o ka Yusufu ta forokiyanin bla ka taga a di a facɛ ma k’a fɔ a ye ko: «An ka forokiya nin ye kongo kɔnɔ; a flɛ ni a kɛra i dencɛ ta forokiya lo walama ni o tɛ.» 33Yakuba k’a flɛ, k’a ye ko a dencɛ ta derege lo. A ko: «E! Ne dencɛ ta derege lo; wara dɔ le k’a domu. E! Wara dɔ le ka Yusufu tigɛtigɛ tan!»
34Yakuba k’a ta derege mina k’a faran, ka bɔrɔ dɔ don a yɛrɛ ra, ka kasi a dencɛ saya ko ra tere caman. 35A dencɛw ni a denmusow nana ko o bɛna a jusu saaro, nka a tun t’a fɛ mɔgɔ si ye a jusu saaro. A tun b’a fɔra ko: «Ne bɛna to kasi le ra fɔ ka na sa ka taga lahara ne dencɛ nɔ fɛ.» A tora ka kasi.
36Ayiwa, Madiyanka jagokɛbagaw tagara Yusufu fiyeere Misiran, Farawona ta sorasiw kuntigiba ma; o tɔgɔ ye ko Potifari.
38Zuda ni Tamari ta ko
1Ayiwa, wagati dɔ nana kɛ, Zuda bɔra a balemaw kɔrɔ, ka taga sigi Adulamu, cɛ dɔ kɔrɔ, o cɛ tɔgɔ ye ko Hira. 2Zuda ka Kanaanaka sunguru dɔ ye o dugu ra, a facɛ tɔgɔ ye ko Suwa. A ka o sunguru furu, ka jɛn ni a ye. 3Muso nana kɔnɔ ta, ka dencɛ woro. A ka den tɔgɔ la ko Ɛri. 4A nana kɔnɔ wɛrɛ ta, ka dencɛ wɛrɛ woro. A ka o tɔgɔ la ko Onan. 5A nana kɔnɔ wɛrɛ ta tuun ka dencɛ wɛrɛ woro. A ka o tɔgɔ la ko Sela. O den worotuma ra, Zuda tun bɛ Kesibu dugu kɔnɔ.
6Ayiwa, Zuda nana muso dɔ furu ka o di a dencɛ fɔlɔ Ɛri ma. O muso tɔgɔ tun ye ko Tamari. 7Nka Zuda dencɛ fɔlɔ kɛra mɔgɔjugu ye Matigi Ala ɲa kɔrɔ; o kosɔn, Matigi Ala ka saya lase a ma. 8Zuda k’a fɔ a dencɛ flanan Onan ye ko: «I kɔrɔcɛ muso ta ka jɛn ni a ye, sabu i nimɔgɔmuso lo; janko i ye den sɔrɔ ni a ye i kɔrɔcɛ nɔ ra, ka duruja to i kɔrɔcɛ kɔ.»
9Ayiwa, Onan k’a ye ko o den tɛna kɛ ale yɛrɛ ta ye; o ra, ni a tun bɛ jɛn ni a ninmɔgɔmuso ye, a tun bɛ lawa bɔn dugu ma, janko muso kana kɔnɔ ta ka duruja to a kɔrɔcɛ kɔ. 10Onan tun bɛ min kɛra, o ma diya Matigi Ala ye. Ala ka saya lase ale fana ma. 11Zuda k’a ye ten minkɛ, a ko Tamari ma ko: «I kana cɛ wɛrɛ ta; taga to i facɛ ta so, sani k’a to ne dencɛ Sela ye ɲanatigɛ. Ni a ka ɲanatigɛ, ne bɛna i di ale ma.» Zuda ka o fɔ, sabu a tun bɛ siranna; a tun t’a fɛ Sela ye Tamari furu janko ale fana kana na sa i n’a fɔ a kɔrɔcɛ tɔw.
Tamari tagara to a facɛ ta so.
12Wagati dama tɛmɛnin kɔ, Zuda ta muso sara. O muso tun ye Suwa denmuso le ye. Sangakow nana nɔgɔya minkɛ, ani Zuda jusu sumana tuma min na, Zuda tagara a ta sagasikanbagaw fɛ Timina dugu kɔnɔ, a ni a tericɛ Hira, min bɛ bɔ Adulamu. 13Ayiwa, dɔ nana a fɔ Tamari ye ko a burancɛ Zuda bɛ tagara Timina, ka taga a ta sagaw si kan. 14Tamari ka o mɛn minkɛ, a k’a ta firiya faniw bɔ a yɛrɛ ra, ka lankana dɔ biri a kun na, k’a yɛrɛ datugu, ka taga sigi Enayimu dugu donda ra, Timina dugu sira ra, k’a yɛrɛ kɛ i ko jatɔmuso. Tamari ka o kɛ, sabu a k’a ye ko Sela kɔrɔyara, nka Zuda ma sɔn ka ale di a ma, ale ye kɛ a muso ye.
15Ayiwa, Zuda tɛmɛtɔ nana Tamari siginin ye; a kɛra a ɲa na ko jatɔmuso dɔ lo, sabu Tamari tun k’a ɲa datugu. 16Zuda k’a siginin ye sirada ra, a m’a lɔn ko a buranmuso lo. A ko a ma ko: «A to ne ye jɛn ni i ye.» Tamari ko: «Ni i ka jɛn ni ne ye, i bɛna mun le di ne ma?» 17Zuda ko: «Ne bɛna badennin kelen bɔ ne ta baw ra ka o sama i ma.» Tamari ko: «I bɛ mun le di ne ma a sarati ye, sani i ye na a sama ne ma?» 18Zuda ko: «Ele yɛrɛ b’a fɛ ne ye mun le di i ma a sarati ye?» Tamari ko: «I tɔgɔ tagamasiyɛn bɛ fɛn min kan, ani a juru, ani bere min bɛ i boro, olugu di ne ma.»
Zuda ka o fɛnw di a ma, ka jɛn ni a ye. Tamari ka kɔnɔ ta Zuda fɛ o cogo le ra. 19O kɔ, Tamari wurira ka taga. A k’a ta faniw bɔ a yɛrɛ ra, k’a ta firiya faniw don tuun.
20Ayiwa, kɔ fɛ, Zuda nana badennin di a tericɛ Adulamukacɛ ma, ko a ye na a di muso ma, ani ale ka fɛn minw di muso ma, ka o mina ka na. Cɛ tagara, a ma muso ye. 21A ka o yɔrɔ mɔgɔw ɲininka ko: «Jatɔmuso min bɛ to ka sigi Enayimu dugu donda ra, sirada ra, a bɛ min le?» Mɔgɔw ko: «Jatɔmuso si ma sigi yan ka ye.»
22Ayiwa, a sekɔra ka taga a fɔ Zuda ye ko: «Ne ma muso ye dɛ! Ne k’a yɔrɔ mɔgɔw ɲininka; o ko: ‹Jatɔmuso si ma sigi yan ka ye.› » 23Zuda ko: «A ye to ni o fɛnw ye. An kana maroya ɲini ka se an yɛrɛ ma. Ne kɔni k’a ta badennin ci a ma, nka ele m’a ye!»
24Ayiwa, karo saba tɛmɛnin kɔ, o nana a fɔ Zuda ye ko: «I buranmuso Tamari ka jatɔya kɛ; sisan a ye nin ye, a ka kɔnɔ ta yɛrɛ.» Zuda ka o kuma mɛn minkɛ, a ko: «Aw ye taga a mina ka bɔ ni a ye kɛnɛ ma, o ye a jɛni.»
25O ko o bɛ taga Tamari mina ka bɔ ni a ye minkɛ, a ka mɔgɔ bla k’a fɔ a burancɛ ye ko: «Nin tagamasiyɛn ni nin bere ye mɔgɔ min ta ye, ne ka kɔnɔ ta o tigi le fɛ. Sabari ka nin tagamasiyɛn ni a juru, ni nin bere tigi ɲini, k’a lɔn jɔn ta lo.»
26Zuda ka fɛnw flɛ k’a ye ko ale yɛrɛ ta lo. A ko: «Ne jarakira ka tɛmɛ Tamari kan. Can lo, sabu ne tun ka kan k’a furu ne dencɛ Sela ma, nka ne ma o kɛ.»
Zuda ma jɛn ni Tamari ye o kɔ tuun.
27Ayiwa, a jigiwagati ra, denw kɛra flaninw ye. 28A jigitɔ, den kelen k’a boro bɔ; tinminamuso ka ale boro mina ka jese wulenman dɔ siri a ra, k’a fɔ ko: «Nin le ye fɔlɔ ye.» 29Nka den k’a boro sama k’a don yi tuun. A flaninɲɔgɔn bɔra. Tinminamuso ko: «Ele le ka sira dayɛlɛ kɛ!» A k’a tɔgɔ la ko Perɛsi38.29 Perɛsi kɔrɔ ye ko: wo; walama ko: k’a dayɛlɛ..
30O kɔ, a dɔgɔnin bɔra, ni jese wulenman sirinin ye a boro ra. O ka ale tɔgɔ la ko Zeraki.
39O ka Yusufu fiyeere Potifari ma
1Ayiwa, Sumayila ta mɔgɔw tagara ni Yusufu ye Misiran. Misirankacɛ Potifari, Farawona ta sorasiw kuntigiba, ale ka Yusufu san Sumayila ta mɔgɔw fɛ; olugu le tun tagara nin Yusufu ye. 2Matigi Ala tora ni Yusufu ye k’a ta kow bɛɛ ɲa a boro. A tun bɛ a matigicɛ Misirankacɛ Potifari ta so le kɔnɔ.
3A matigicɛ nana a ye ko Matigi Ala bɛ ni Yusufu ye; ko ni a k’a boro don fɛn o fɛn na, Ala bɛ o ɲa a boro. 4Yusufu ko nana diya a matigicɛ ye, fɔ a k’a sigi a ta so kunna, k’a borofɛnw bɛɛ karifa a ma. 5Kabini Potifari ka Yusufu sigi a ta so kunna, ani a borofɛnw bɛɛ kunna, Matigi Ala ka baraka don Misirankacɛ Potifari ra, k’a ta so koɲaw bɛɛ ɲa Yusufu kosɔn. Matigi Ala ta baraka lara Potifari borofɛnw bɛɛ kan, sokɔnɔfɛnw, ani forokɔnɔfɛnw bɛɛ.
6A kɛra ten minkɛ, Potifari k’a ta so koɲaw bɛɛ to Yusufu boro. A tun tɛ maga foyi ra, ni a yɛrɛ ta domuni dɔrɔn tɛ.
Yusufu tun ye kanbelen cɛɲumanba le ye; a fari tun dakaɲanin lo, a ɲada fana tun cɛ ka ɲi.
Potifari muso ɲabɔra Yusufu fɛ
7Wagati dɔ nana kɛ, Yusufu matigicɛ ta muso ɲabɔra Yusufu fɛ. A ko Yusufu ye jɛn ni ale ye. 8Yusufu ma sɔn; a ko a ma ko: «Ne matigicɛ tɛ foyi kɛ a yɛrɛ ye tuun so kɔnɔ yan. A k’a borofɛnw bɛɛ karifa ne le ma. 9A ni ne bɛɛ kɛra kelen ye nin so kɔnɔ yan. A ma ne bari foyi ra, fɔ ele kelen, sabu i ye a muso ye. Ne bɛna o kojuguba ɲɔgɔn kɛ cogo di ka Ala hakɛ ta?»
10Lon bɛɛ muso tun bɛ Yusufu wele, nka Yusufu ma sɔn ka taga la a kɔrɔ ka jɛn ni a ye.
11Ayiwa, lon dɔ Yusufu tun donna bon kɔnɔ ka taga a ta baara kɛ; o y’a sɔrɔ lukɔnɔmɔgɔ si tun tɛ yi. 12Muso ka Yusufu mina a ta derege ma, ko a ye jɛn ni ale ye. Yusufu k’a ta derege bɔ k’a to a boro, ka bori ka bɔ kɛnɛ ma.
13Ayiwa, muso k’a ye ko Yusufu k’a ta derege to ale boro ka bori ka bɔ kɛnɛ ma minkɛ, 14a kulera ka lukɔnɔmɔgɔw wele k’a fɔ o ye ko: «Aw y’a flɛ, ne cɛ nana ni Heburu kanbelen min ye, o nana an janfa le. Aw m’a ye, a nana ne kɔ ko a bɛna jɛn ni ne ye; nka ne ka kulekanba ci. 15A nana a ye ko ne bɛ ne kan bɔra ka kule kosɛbɛ minkɛ, a k’a ta derege to ne boro yan ka bori ka bɔ kɛnɛ ma.»
16Muso ka Yusufu ta derege bla a yɛrɛ kɔrɔ, sani a cɛ ye sekɔ ka na so kɔnɔ. 17A cɛ nana minkɛ, a ka o kuma kelen fɔ a ye, ko: «A flɛ, i nana ni jɔncɛ Heburuka min ye, a nana ne kɔ ko a bɛna jɛn ni ne ye. 18Ne ka ne kan bɔ ka kule minkɛ, a k’a ta derege to ne boro, ka bori ka bɔ kɛnɛ ma.»
O ka Yusufu bla kaso ra
19Ayiwa, muso ka min fɔ Yusufu ta ko ra, cɛ ka o mɛn minkɛ, a dimina kosɛbɛ. 20A ka Yusufu mina k’a bla kaso ra, masacɛ ta kasodenw bɛ yɔrɔ min na. Yusufu tora kasobon na yi.
21Nka Matigi Ala tora ni Yusufu ye, ka ɲa a ma, k’a ko diya kasobon kɔrɔsibaga ye. 22Kasobon kɔrɔsibaga ka Yusufu bla kasoden tɔw bɛɛ kunna kasobon kɔnɔ, ko a ye o kɔrɔsi. Yusufu le tun bɛ fɛn bɛɛ ɲanabɔ kasobon kɔnɔ yi. 23Kasobon kɔrɔsibaga yɛrɛ nana a boro bɔ fɛn bɛɛ ra, ka ko bɛɛ to Yusufu le boro, sabu Matigi Ala tun bɛ ni Yusufu ye. Ala tun bɛ a ta ko bɛɛ ɲa a boro.
40Yusufu ka kasoden fla ta siko kɔrɔ fɔ
1Ayiwa, lon dɔ, Misiran masacɛ ta minnifɛndibagaw kuntigi, ani a ta burujɛnibagaw kuntigi, olugu ka ko dɔ kɛ min ma bɛn masacɛ ma. 2Farawona dimina o kuntigi fla kɔrɔ, minw ye minnifɛndibagaw kuntigi ni burujɛnibagaw kuntigi ye. 3Masacɛ ko o ye o mina ka o bla kaso ra, sorasiw kuntigiba ta bon kɔnɔ, Yusufu tun bɛ yɔrɔ min na. 4Sorasiw kuntigiba ka o bla ni Yusufu ye, ko Yusufu ye o kɔrɔsi. Yusufu le tun bɛ o ta ko bɛɛ ɲanabɔ. O ka wagati dama kɛ kasobon na yi.
5Lon dɔ, ka o to kasobon na yi, minnifɛndibagaw kuntigi, ani burujɛnibagaw kuntigi ka siko dɔ kɛ su kelen na. O bɛɛ ni o ta siko, dɔ ni dɔ kɔrɔ tɛ kelen ye. 6Ayiwa, sɔgɔmada fɛ, Yusufu nana o flɛ minkɛ, a k’a ye ko o ɲa kumunin lo. 7A ka o ɲininka ko: «Mun le ka aw ɲa kumu tan bi?» 8O ko: «An ka siko dɔ le kɛ; mɔgɔ fana tɛ yi min bɛ se ka a kɔrɔ fɔ an ye.» Yusufu ko: «Siko kɔrɔ lɔnniya bɛ Ala le fɛ. Aw ye aw ta sikow fɔ ne ye.»
9Masacɛ ta minnifɛndibagaw kuntigi k’a ta siko fɔ; a ko: «Ne ta siko ra, ne ka rɛzɛnsun dɔ le ye ne ɲa fɛ, 10yiriboro saba tun b’a ra. A fiyerenna, a fiyerenw denna, a rɛzɛndenw mɔna. 11O y’a sɔrɔ Farawona ta jiminminan tun bɛ ne boro. Ne ka rɛzɛnmɔ mina k’a bisi Farawona ta jiminminan kɔnɔ, k’a di Farawona ma.»
12Yusufu ko: «I ta siko kɔrɔ ye nin ye: Yiriboro saba, o ye tere saba le ye. 13Ni tere saba dafara, Farawona bɛna i labɔ kaso ra, ka i bla i ta baarakɔrɔ ra. I bɛna to ka minnifɛn di Farawona ma i n’a fɔ i tun b’a kɛra cogo min na kakɔrɔ, tuma min na i tun bɛ o baara ra. 14Nka ni i nana o hɛra sɔrɔ tuma min na, i ye i hakiri to ne ra, ka ɲa ne ma; i ye kuma Farawona fɛ, ka ne ko fɔ a ye, janko a ye ne labɔ kaso ra. 15Sabu o ka ne mina fanga ra ka bɔ Heburuw ta jamana le ra ka na ni ne ye yan. O ka ne bla kaso ra yan, k’a sɔrɔ ne ma kojugu si kɛ.»
16Ayiwa, burujɛnibagaw kuntigi k’a ye ko Yusufu k’a tɔɲɔgɔncɛ ta siko kɔrɔ fɔ k’a diya minkɛ, ale fana k’a ta fɔ. A ko: «Ne fana ta siko ra, segi saba tun bɛ ne kun, buru gbɛman tun bɛ o segi saba kɔnɔ. 17Segi min tun bɛ tɔw bɛɛ san fɛ, domunifɛn suguya bɛɛ tun bɛ o kɔnɔ, a bɛɛ tobira ka mɔ Farawona ye. Ayiwa, kɔnɔ dɔw nana kɛ o fɛnw domu ye segi kɔnɔ ne kunna.» 18Yusufu ko: «I ta siko kɔrɔ ye nin ye: Segi saba, o ye tere saba ye fana. 19Ni tere saba dafara, Farawona bɛna i labɔ kaso ra, ka i kun tigɛ, ka i su dulon yiri ra, kɔnɔw bɛna kɛ i sogisogi ye.»
20Ayiwa, tere saba nana dafa, ka bɛn Farawona worolon kunbɛn ma. O ɲanagbɛ ra, a ka domuniba dɔ tobi a ta jamana ɲamɔgɔw bɛɛ ye. A ka minnifɛndibagaw kuntigi ni burujɛnibagaw kuntigi labɔ kaso ra a ta jamana ɲamɔgɔw ɲa na. 21A ka minnifɛndibagaw kuntigi bla a ta baarakɔrɔ ra, ko a ye to ka minnifɛn di Farawona ma. 22Nka a ka burujɛnibagaw kuntigi dulon yiri ra ka kaɲa ni Yusufu ta kuma ye.
23Kabini minnifɛndibagaw kuntigi bɔra kaso ra, a ma miiri Yusufu ma tuun; a ɲinana a kɔ pewu.
41Farawona ta siko
1San fla tɛmɛnin kɔ, Farawona yɛrɛ ka siko dɔ kɛ. A sikora k’a yɛrɛ ye Nili bada ra. 2A ka misi ɲumanman tɔrɔnin wolonfla ye, o bɔra ji ra, ka na kɛ bin ɲimi ye bada ra. 3A ka misi cɛjugu fasamannin wolonfla ye, olugu fana bɔra ji ra, misi ɲumanman wolonfla kɔ fɛ, ka na lɔlɔ o kɔrɔ bada ra. 4Ayiwa, misi cɛjugu fasamannin wolonfla, olugu ka misi tɔrɔnin wolonfla domu. O kɔ, Farawona kununa sunɔgɔ ra.
5Sunɔgɔ nana a ta tuun; a ka siko dɔ wɛrɛ kɛ. A ka ɲɔtizan wolonfla ye, o bɔra ɲɔsun kelen na, o bɛɛ kisɛ ka bonbon, o cɛ ka ɲi. 6O kɔ, ɲɔtizan wolonfla wɛrɛ bɔra o ɲɔsun kelen na, o kisɛw ka dɔgɔ dɔgɔ, sabu kongokolon fɔɲɔ ka o bɛɛ jaja fɔ ka o cɛjuguya. 7Ayiwa, ɲɔtizan minw jajanin bɛ, olugu ka ɲɔtizan kisɛɲuman belebelew domu.
O kɔ, Farawona kununa tuun. A k’a ye ko siko lo.
8O lon sɔgɔmada fɛ, Farawona hakiri ɲagamina. A ka Misiran jamana lagbɛrikɛbagaw, ani a kolɔnbagaw bɛɛ wele. A ka a ta sikow lakari o ye, nka o si ma se k’a kɔrɔ fɔ Farawona ye. 9O tuma ra, Farawona ta minnifɛndibagaw kuntigi ka kuma ta, k’a fɔ Farawona ye ko: «Ne ka kojugu min kɛ, ne hakiri jigira o ra bi.» 10A ko: «Farawona, lon dɔ i tun dimina i ta jamana mɔgɔba dɔw kɔrɔ. I tun ka ne mina o wagati ra ka ne bla kaso ra, sorasiw kuntigiba ta bon kɔnɔ, ne ni burujɛnibagaw kuntigi. 11Lon dɔ, su fɛ, an mɔgɔ fla bɛɛ sikora, an bɛɛ ta siko kɔrɔ fɔra an ye. 12Heburu kanbelen dɔ le tun bɛ ni an ye kasobon na; sorasiw kuntigiba ta baaraden tun lo fɔlɔfɔlɔ. An ka an ta siko ɲafɔ ale le ye, a k’a kɔrɔ fɔ an ye. 13A ka min fɔ an ye fana, kow nana kɛ ka kaɲa ni o le ye. I ka ne bla ne ta baarakɔrɔ ra, ka burujɛnibagaw kuntigi kun tigɛ k’a su dulon yiri ra.»
Yusufu ka Farawona ta siko kɔrɔ fɔ
14Ayiwa, Farawona ka o mɛn minkɛ, a ka mɔgɔ ci ka taga Yusufu wele. O teliyara ka Yusufu labɔ kasobon na. O k’a kun ni a bonbosiw bɛɛ li, k’a saninya, ka fani wɛrɛ don a ra, ka taga ni a ye Farawona fɛ. 15A sera yi minkɛ, Farawona ko a ma ko: «Ne ka siko dɔ le kɛ, mɔgɔ si ma se k’a kɔrɔ fɔ ne ye. Ne k’a mɛn ko ni siko fɔra ele ye, ko i bɛ se k’a kɔrɔ fɔ.» 16Yusufu ka Farawona jaabi ko: «Farawona, ne tɛ, Ala le bɛna i ta siko kɔrɔ fɔ i ye ka ɲa.»
17Farawona k’a fɔ Yusufu ye ko: «Ne ta siko ra ne k’a ye ko ne tun bɛ Nili bada ra. 18Ne ka misi cɛɲuman tɔrɔnin wolonfla ye, o bɔra ji ra ka na kɛ bin ɲimi ye kɛnɛ ma. 19Misi wolonfla wɛrɛ bɔra ji ra tuun, o fasanin bɛ, o cɛ ka jugu, sogo ɲanaman tɛ o ra; Misiran jamana bɛɛ ra ne ma o misiw ɲɔgɔn cɛjugu ye ban. 20Ayiwa, misi cɛjugu fasaninw, olugu ka misi tɔrɔninw domu, minw tun kɔnna ka bɔ. 21O ka o kunu yɛrɛ le; nka o bɛɛ n’a ta, a kɛra i ko foyi yɛrɛ ma don o kɔnɔbara ra. O cɛjuguyanin tora ten, i ko o tun bɛ cogo min na kakɔrɔ. O kɔ, ne kununa sunɔgɔ ra.
22«Ayiwa, ne sunɔgɔra tuun; ne ka siko dɔ wɛrɛ kɛ. O ra ne ka ɲɔtizan wolonfla ye, o bɛɛ kisɛw ka bonbon, a cɛ ka ɲi. O tizan wolonfla bɛɛ bɔra ɲɔkala kelen na. 23Tizan wolonfla wɛrɛ bɔra o kɔ fɛ, o ka dɔgɔdɔgɔ, sabu kongokolon fɔɲɔ ka o bɛɛ jaja. 24Ayiwa, tizan minw ka dɔgɔdɔgɔ, olugu ka tizanɲumanw domu.
«Ayiwa, ne ka nin siko le fɔ ne ta lagbɛrikɛbagaw ye, nka o si ma se k’a kɔrɔ fɔ ne ye.»
25Yusufu k’a fɔ Farawona ye ko: «Farawona, i ka siko fla min kɛ, o bɛɛ ye fɛn kelen le ye. Ala bɛna min kɛ, a ka o le yira i ra. 26Misi ɲumanman wolonfla, o ye san wolonfla ye. Ɲɔtizan wolonfla, o ye san wolonfla ye. A bɛɛ ye siko kelen le ye. 27Misi fasanin cɛjugu wolonfla minw bɔra ji ra ka na tɔw kɔ, o ye san wolonfla kɔngɔ ye. Ɲɔtizan wolonfla minw ka dɔgɔdɔgɔ, fɔɲɔ ka minw jaja, o fana ye o san wolonfla kɔngɔ kelen le ye. 28Ne k’a fɔ i ye cogo min na sisan, Farawona, Ala bɛna min kɛ, a ka o le yira i ra. 29Sanji wolonfla bɛna kɛ, siman bɛna ɲa kosɛbɛ Misiran jamana bɛɛ ra. 30Nka sanji wolonfla wɛrɛ bɛna na o kɔ fɛ, o bɛna kɛ kɔngɔba ye, k’a kɛ fɔ mɔgɔw bɛna ɲina san tɛmɛninw ta siman camanba wagati bɛɛ kɔ Misiran jamana ra. Kɔngɔ bɛna jamana bɛɛ halaki. 31Kɔngɔ juguyakojugu fɛ, siman tun ɲana san minw na, mɔgɔw bɛna ɲina o sanw bɛɛ kɔ pewu.»
32Yusufu ko Farawona ma tuun ko: «Farawona, ni i k’a ye ko i ka nin siko kɛ cogoya fla ra, o b’a yira ko can ra Ala le ka nin ko latigɛ; a fana tɛna mɛɛn ni a ma kɛ. 33Ayiwa, sisan i ka kan ka mɔgɔ hakiriman kolɔnbaga dɔ le ɲini, k’a sigi Misiran jamana bɛɛ kunna, 34ka mɔgɔ dɔw fana sigi jamana kunna ni ale ye, janko ni siman o siman ka sɔrɔ, o ye o tarantaran yɔrɔ looru, ka taran kelen bɔ k’a bla danna, Misiran jamana yɔrɔ bɛɛ ra, sanɲuman wolonfla bɛɛ kɔnɔ. 35Sanɲuman wolonfla min bɛna na, o ye siman lajɛn o sanw bɛɛ kɔnɔ. Ele Farawona yɛrɛ ye o mɔgɔw kɔrɔsi. O ye o simanw lajɛn k’a bla danna duguw bɛɛ ra, k’a kɔrɔsi. 36Ni san wolonfla kɔngɔ nana se Misiran jamana ma tuma min na, o siman min lajɛnna, o le bɛna kɛ ka jamana baro. Ni o kɛra, kɔngɔ tɛna jamana halaki.»
Yusufu kɛra Misiran jamana ɲamɔgɔba ye
37Ayiwa, Yusufu ka min fɔ, o diyara Farawona ni a ta jamana ɲamɔgɔw bɛɛ ye. 38Farawona k’a fɔ a ta jamana ɲamɔgɔw ye ko: «An bɛ se ka mɔgɔ juman le sɔrɔ tuun Ala ka hakiri di min ma i ko nin cɛ?» 39Farawona ko Yusufu ma ko: «I n’a fɔ Ala ka nin kow yira ele ra, mɔgɔ si tɛ yi tuun min bɛ sɔrɔ kolɔnbaga ye, ani hakiritigi ye ka ele bɔ. 40Ne bɛ i sigi ne ta so kunna; ni i ka min fɔ, ne ta mɔgɔw bɛna o le kɛ. Masacɛya dɔrɔn le bɛna ne bonya ni i ye. 41Ne ka Misiran jamana bɛɛ kuntigiya don i boro bi.»
42Farawona k’a yɛrɛ ta borokandennɛgɛ bɔ k’a don Yusufu borokanden na. A ko o ye lɛnfani ɲumanman dɔw don a ra, ka kannanɛgɛ saninlaman dɔ don a kan na. 43A ka Yusufu yɛlɛ sowotoro dɔ kan, k’a gban a yɛrɛ ta sowotoro kɔ. Mɔgɔ dɔw blara o ɲa ka kɛ pɛrɛn ye, ko: «Aw ye sira bla, aw ye sira bla, fagamaw bɛ nana41.43 Kitabu dɔw kɔnɔ a sɛbɛra ko: «Aw ye aw kinbiri gban.»!»
Ayiwa, Farawona ka Misiran jamana bɛɛ kuntigiya di Yusufu ma o cogo le ra.
44Farawona ko Yusufu ma tuun ko: «Ne le ye Farawona ye. Nka mɔgɔ man kan ka foyi kɛ Misiran jamana bɛɛ kɔnɔ yan, ni ele ma o sira di o tigi ma.»
45Farawona ka Yusufu tɔgɔ la ko Safinati Paneya. A ka muso di a ma. A muso tɔgɔ tun ye ko Asanati. Muso facɛ tɔgɔ tun ye Potifera; ale le tun ye Ɔni dugu sarakalasebaga ye.
Yusufu sigira Misiran jamana bɛɛ kunna.
46Wagati min na o ka Yusufu wele ka taga Misiran masacɛ Farawona fɛ, o y’a sɔrɔ a si tun ye san bisaba.
O le kɔ fɛ, a bɔra Farawona kɔrɔ ka taga Misiran jamana yaala.
47Ayiwa, san wolonfla kɛra, siman ɲana, ka den kosɛbɛ. 48Yusufu ka o san wolonfla ta siman dɔw lajɛn Misiran jamana yɔrɔ bɛɛ ra, ka o bla danna. A ka siman lajɛn k’a bla duguw bɛɛ ra. Forow bɛ dugu minw kɔrɔ, a ka o forow simanw lajɛn o duguw ra. 49Yusufu ka siman lajɛn caman, i ko kɔgɔji kɛnkɛn. A cayara fɔ a laban o nana a jateri dabla, sabu a jateda tun tɛ se ka lɔn tuun.
50Ayiwa, sani kɔngɔ wagati ye se, Yusufu ka dencɛ fla sɔrɔ ni a muso Asanati ye, Ɔni dugu sarakalasebaga Potifera denmuso.
51Yusufu k’a dencɛ fɔlɔ tɔgɔ la ko Manase41.51 Manase tɔgɔ kɔrɔ ye ko: ka ɲina., ko sabu Ala k’a kɛ ale ɲinana a ta tɔɔrɔw bɛɛ kɔ, k’a hakiri bɔ a facɛ ta so kɔ.
52A ka dencɛ flanan tɔgɔ la ko Efirayimu41.52 Efirayimu tɔgɔ kɔrɔ ye ko: Ala ka den di., ko sabu ale tɔɔrɔra jamana min na, Ala ka dencɛ di ale ma o jamana ra.
53Ayiwa, siman ɲana kosɛbɛ sanji wolonfla min kɔnɔ Misiran, o sanji wolonfla nana ban. 54O kɔ fɛ sanji wolonfla kɔngɔ daminana, i n’a fɔ Yusufu tun k’a fɔ cogo min na. Kɔngɔ benna jamana tɔw bɛɛ kan, nka siman tun bɛ Misiran jamana yɔrɔ bɛɛ ra. 55Ayiwa, kɔngɔ nana se Misiran jamana fana ma tuma min na, mɔgɔw nana kɛ kule ye Farawona kɔrɔ, ko a ye domuni di o ma. Farawona ko Misirankaw bɛɛ ma ko: «Aw ye taga Yusufu fɛ; ni a ka min fɔ aw ye, aw y’a kɛ ten.» 56O tuma kɔngɔba le tun bɛ jamana yɔrɔ bɛɛ ra. Yusufu ka simanmarayɔrɔw dayɛlɛ, ka siman fiyeere Misirankaw ma. O y’a sɔrɔ kɔngɔ tun bɛ juguyara ka taga Misiran jamana ra.
57Mɔgɔw tun bɛ bɔ jamanaw bɛɛ ra ka na siman san Misiran, Yusufu fɛ; sabu kɔngɔ tun bɛ juguyara jamanaw bɛɛ ra.
42Yusufu kɔrɔcɛw tagara siman san Misiran
1Yakuba nana a mɛn ko siman bɛ sɔrɔra Misiran. A k’a fɔ a dencɛw ye ko: «Mun kosɔn aw bɛ sigi yan ka kɛ ɲɔgɔn flɛ ye? 2Ne k’a mɛn ko siman bɛ sɔrɔra Misiran. Aw ye taga yi ka taga dɔ san an ye, janko kɔngɔ kana na an faga yan.»
3Yusufu kɔrɔcɛ mɔgɔ tan ka sira mina, ka taga siman san Misiran. 4Yakuba ma sɔn ka Yusufu dɔgɔcɛ Boniyaminu bla ni o ye ka taga. A tun bɛ siranna ko kojugu dɔ kana na taga a sɔrɔ yi.
5Ayiwa, Yakuba42.5 Yakuba, walama Izirayɛli. dencɛw tagara simansanyɔrɔ ra ni mɔgɔ wɛrɛw ye, sabu kɔngɔ tun bɛ Kanaana jamana yɔrɔ bɛɛ le ra.
Yusufu k’a kɔrɔcɛw lasiran
6O y’a sɔrɔ Yusufu le tun bɛ Misiran jamana kuntigiya ra; ale le tun bɛ siman fiyeerera mɔgɔ bɛɛ ma Misiran. A kɔrɔcɛw nana se minkɛ, o ka o kinbiri gban Yusufu kɔrɔ, ka o ɲa biri dugu ma. 7Yusufu k’a kɔrɔcɛw ye minkɛ, a ka o lɔn; nka a k’a kɛ i n’a fɔ ale ma o lɔn. A kumana o fɛ k’a kɛ i n’a fɔ a dimina o kɔrɔ le. A ko o ma ko: «Aw bɔra min le?» O k’a jaabi ko: «An bɔra Kanaana jamana le ra, ka na siman san yan.»
8O ka o fɔ minkɛ, Yusufu k’a lɔn can ra ko a kɔrɔcɛw lo. Nka olugu ma Yusufu lɔn. 9Yusufu tun ka siko minw kɛ a kɔrɔcɛw ko ra, a hakiri jigira o ra. A ko o ma ko: «Aw nana jamana flɛ dogo ra le, janko aw bɛna se ka jamana yɔrɔ minw kɛrɛ, aw ye o yɔrɔw lɔn.» 10A kɔrɔcɛw ko: «An matigicɛ, o tɛ! I ta jɔnw nana siman le san. 11An bɛɛ ye fakelendenw le ye. An bɛ can le fɔra. An ma na jamana flɛ dogo ra.» 12Yusufu ko: «Can tɛ! Aw nakun ye ka na jamana flɛ le, janko aw bɛna se ka yɔrɔ minw kɛrɛ, aw ye o lɔn.» 13O ko: «Anw ye i ta jɔnw le ye; an ye balemacɛ tan ni fla le ye, an bɛɛ ye fakelendenw le ye. An sigira Kanaana jamana ra. An bɛɛ ra fitini, ale bɛ ni an facɛ ye so; kelen sara an na.» 14Yusufu ko: «Ne ka min fɔ, o le ye can ye; ne ko aw nana an ta jamana flɛ dogo ra le. 15Ne bɛna aw sɛgɛsɛgɛ cogo min na, o ye nin ye: ne bɛ kari Farawona tɔgɔ ra, ko ni aw dɔgɔcɛ fitini ma na fiyewu, aw tɛna bɔ yan. 16Aw ye mɔgɔ kelen bɔ aw ra k’a ci, o ye taga aw dɔgɔcɛ fitini ta ka na ni a ye. Tɔw bɛ to kaso ra yan. Ne bɛna aw ta kuma sɛgɛsɛgɛ o cogo le ra k’a lɔn ni aw bɛ can le fɔra. Ni aw ma o kɛ kɔni, o tuma ne karira Farawona tɔgɔ ra ko aw nana jamana flɛ dogo ra le.»
17Yusufu ka o fɔ minkɛ, a ka o bla kaso ra tere saba.
18A tere sabanan, a k’a fɔ o ye ko: «Sisan ne bɛna min fɔ aw ye, ni aw ka o kɛ, o tuma ne tɛna foyi kɛ aw ra, sabu ne bɛ siran Ala ɲa. 19Ni a kɛra ko aw bɛ can le fɔra, o tuma, aw ra kelen ye to kaso ra yan, aw tɔw ye taga ni siman ye ka taga a di aw ta somɔgɔw ma, sabu kɔngɔ bɛ o ra. 20O kɔ, aw sekɔtɔ, aw ye na ni aw dɔgɔcɛ fitini ye yan; ni o kɛra, ne bɛ a lɔn ko aw bɛ can le fɔra; o ra ne tɛna foyi kɛ aw ra.»
A kɔrɔcɛw sɔnna o ma.
21O ka kɛ a fɔ ye ɲɔgɔn ye ko: «Can ra, an ka an dɔgɔcɛ Yusufu hakɛ ta; sabu an yɛrɛ tun k’a nin tɔɔrɔtɔ ye; a ka an daari ko an ye sabari ka makari ale ra k’a to yi, nka an ma sɔn. O le kosɔn nin ɲagban bɛ sera an ma bi.»
22Rubɛn ka kuma ta, k’a fɔ o ye ko: «Ne tun m’a fɔ aw ye ko aw kana den nin faga wa? Aw ma sɔn ka ne ta kuma lamɛn. Sisan a ye nin ye, Ala b’a hakɛ le bɔra an na tan.»
23Ayiwa, o tun m’a lɔn ko Yusufu bɛ o ta kan mɛnna; sabu Yusufu yɛrɛ tun bɛ kumana o fɛ ni daramina le ye. 24Yusufu ka o kuma mɛn minkɛ, a bɔra o kɔrɔ ka taga kasi. A kɔsegira ka na, ka na kuma o fɛ tuun. O kɔ fɛ a ka Simeyɔn mina k’a siri o yɛrɛ ɲana.
Yusufu kɔrɔcɛw sekɔra ka taga Kanaana
25Yusufu k’a fɔ a ta baaradenw ye ko o ye a kɔrɔcɛw ta bɔrɔw fa siman na, ka o bɛɛ ta wariw dondon o ta bɔrɔw kɔnɔ, ani ka o ta siraradomuni di o ma. Baaradenw k’a kɛ ten. 26O ka o ta bɔrɔw lala o ta faliw kɔ ra, ka sira mina ka kɛ taga ye.
27O tagara se yɔrɔ dɔ ra, o y’a sɔrɔ su kora. O sira yi. O ra kelen k’a ta bɔrɔ dayɛlɛ ko a bɛ domuni di a ta fali ma; a k’a ta wari ye bɔrɔ da ra. 28A ko tɔw ma ko: «E! O ka ne ta wari sekɔ; a ye nin ye bɔrɔ da ra.» Tɔw k’a ye ten minkɛ, o jusu kasira. O siranna fɔ o bɛ yɛrɛyɛrɛ. O ko: «Ala ka mun le kɛ an na tan sa?»
29Ayiwa, o nana se o facɛ Yakuba fɛ, Kanaana jamana ra. Min ka o sɔrɔ, o ka o bɛɛ fɔ a ye. O ko: 30«Cɛ min bɛ Misiran jamana kunna, a ma kuma an fɛ ni ɲumanya ye dɛ! A ko, ko an tagara o ta jamana flɛ dogo ra le. 31An k’a fɔ a ye ko an ye mɔgɔsɔbɛw le ye, ko an ma na jamana flɛ dogo ra. 32An k’a fɔ a ye ko an tun ye balemacɛ tan ni fla le ye an facɛ fɛ, ko kelen sara, ko an dɔgɔcɛ fitini, sisan ale bɛ ni an facɛ ye Kanaana jamana ra. 33Ayiwa, a ko an ma ko: ‹Fɛn min bɛ se k’a to ne bɛ la aw ra, ko aw ye mɔgɔsɔbɛw ye, o ye nin ye: aw ye aw balema kelen to yan; aw tɔw bɛ siman ta ka taga a di aw ta somɔgɔw ma, sabu kɔngɔ bɛ o ra. Ni aw tagara, aw ye na ni aw dɔgɔcɛ fitini ye ne fɛ yan. 34O ra, ne bɛna a lɔn ko aw ma na jamana flɛ, ko aw ye mɔgɔsɔbɛw le ye. Ni o kɛra, ne bɛna aw balemacɛ bla. O kɔ, aw bɛ se ka taga jamana yɔrɔ bɛɛ ka sanni ni fiyeere kɛ, aw yɛrɛ sago ma.› »
35Ayiwa, o nana kɛ siman bɔ ye o ta bɔrɔw kɔnɔ tuma min na, o k’a ye ko o bɛɛ ta wari bɛ o ta bɔrɔw kɔnɔ. O ka wari ye o ta bɔrɔ kɔnɔ minkɛ, o ni o facɛ bɛɛ siranna.
36O facɛ Yakuba k’a fɔ o ye ko: «E! Aw bɛna ne bɔnɔ ne ta denw na dɛ! Yusufu tɛ yi tuun, Simeyɔn fana tɛ yi tuun; aw bɛna Boniyaminu fana mina ka taga ni a ye wa? Nin tɔɔrɔ bɛɛ bɛ ben ne le kan.»
37Rubɛn ko a facɛ ma ko: «Ni ne ma sekɔ ka na ni Boniyaminu ye i fɛ, o tuma i ye ne dencɛ fla bɛɛ faga! Boniyaminu to ne boro; ni a kɛra cogo o cogo, ne bɛna sekɔ ka na ni a ye i fɛ.» 38Yakuba ko: «Ɔn-ɔn, ne dencɛ tɛ taga ni aw ye Misiran fiyewu; sabu a ni a kɔrɔcɛ min bɛ bamuso kelen na, o sara k’a kelen to. Ni ko dɔ nana a sɔrɔ tagama ra, aw bɛna a to ne kɔrɔninba kunsigigbɛtigi ye sa jusukasi ra le.»
43Yusufu kɔrɔcɛw tagara Misiran ni Boniyaminu ye
1Ayiwa, kɔngɔ nana juguya jamana kɔnɔ. 2Yakuba dencɛw tun nana ni siman min ye ka bɔ Misiran, o nana o domu ka ban tuma min na, Yakuba k’a fɔ o ye ko: «Aw ye sekɔ ka taga domuni dɔ ɲini an ye Misiran.»
3A dencɛ Zuda k’a jaabi ko: «Misirankacɛ k’a fɔ an ye ka a gbɛlɛya kosɛbɛ ko ni an ma taga ni an dɔgɔcɛ ye, an ɲa tɛna la ale kan. 4O ra, ni i bɛ sɔn ka an dɔgɔcɛ Boniyaminu bla ka taga ni an ye, an bɛna taga domuni san i ye. 5Nka ni i tɛ sɔn k’a bla ka taga ni an ye, an tɛ taga; sabu cɛ k’a fɔ an ye ko ni an dɔgɔcɛ tɛ ni an ye, an ɲa tɛna la ale kan.»
6O facɛ Yakuba43.6 Yakuba, walama Izirayɛli. ko: «Aw ka kojugu kɛ ne ra dɛ! Mun na aw k’a fɔ cɛ nin ye ko dɔgɔcɛ wɛrɛ bɛ aw fɛ dɛ? Han?»
7A dencɛw k’a jaabi ko: «Cɛ yɛrɛ le ka ɲininkari caman gban an na an ta somɔgɔw bɛɛ ta ko ra. A ko: ‹Yala aw facɛ bɛ si ra wa? Yala balemacɛ wɛrɛ bɛ aw fɛ wa?› Anw fana k’a ta ɲininkariw jaabi. An tun bɛ se k’a lɔn cogo di ko a bɛna a fɔ an ye ko an ye na ni an dɔgɔcɛ ye?»
8Zuda ko a facɛ Yakuba ma ko: «Baba, den to ne boro, a ye taga ni an ye; a to an ye wuri ka taga domuni ɲini, janko kɔngɔ kana na an bɛɛ faga yan, ele ni anw, ani an ta denw.
9«Ne le bɛna lɔ ni den kunko ye. Ni ko k’a sɔrɔ, i ye ne ɲininka. Ni ne ma sekɔ ni a ye fiyewu ka na a lɔ i ɲa kɔrɔ yan, o tuma o jaraki bɛna to ne kan tuma bɛɛ; 10sabu ni tagama tun ma lalɔ tan, i b’a sɔrɔ ko an tun tagara ka kɔsegi ka ban fɔ siɲaga fla.»
11O facɛ Yakuba ko: «Ayiwa, i n’a fɔ jagboya le ye a taga ye, o tuma aw bɛna min kɛ, o flɛ: Aw ye an ta jamana fɛnɲumanman dɔw bla aw ta bɔrɔw kɔnɔ, ka taga o sama Misirankacɛ ma. Aw ye turu dɔɔnin ta, ani li, ani kasadiyananw, ani turu kasadiman, ani yiriden dɔw, ani saraden, ani amande.
12«Aw ye aw ta wari ɲɔgɔn fla ta. O tun ka wari min bla aw ta bɔrɔw kɔnɔ, aw ye sekɔ ni o ye. I b’a sɔrɔ o firira le. 13Ayiwa, aw ye aw dɔgɔcɛ ta, aw ye wuri ka taga Misirankacɛ fɛ. 14Ala Sebɛɛtigi ye aw makari don cɛ ra, janko a ye aw balemacɛ tɔ kelen ni Boniyaminu bla o ye na. Nka ni ne ka kan ka bɔnɔ ne ta denw na le, o tuma ne ye bɔnɔ o ra.»
Yusufu kɔrɔcɛw sera Yusufu fɛ tuun
15Ayiwa, Yusufu kɔrɔcɛw ka o samafɛnw ta; o tun ka kan ka wari min ta, o ka o ɲɔgɔn fla ta. O wurira, o ni Boniyaminu, ka taga Misiran, Yusufu fɛ. 16Kabini Yusufu ka Boniyaminu ye ni o ye, a k’a fɔ a ta baaradenw kuntigi ye ko: «Nin mɔgɔw ladon so kɔnɔ, i ye bɛgan dɔ faga k’a labɛn; o bɛna tererafana domu ni ne yɛrɛ le ye.»
17Yusufu ka min fɔ, cɛ ka o kɛ. A tagara ni Yusufu kɔrɔcɛw ye Yusufu ta so kɔnɔ.
18Yusufu kɔrɔcɛw k’a ye ko o tagara ni olugu ye Yusufu ta so minkɛ, o siranna. O ko: «Wari min tora an ta bɔrɔ kɔnɔ an nako fɔlɔ ra, i b’a sɔrɔ o le kosɔn o nana ni an ye yan. O bɛna ben an kan le, ka jɛn an na, ka an mina ka an kɛ o ta jɔnw ye, ka an ta faliw fana mina.» 19O siranya kosɔn, o gbarara Yusufu ta baaradenw kuntigi ra, so donda ra, ka kuma a fɛ. 20O ko: «Hakɛ to, an matigicɛ, anw nana siman san yan kakɔrɔ. 21An ta siman sanko fɔlɔ, an sekɔtɔ, an sera an siyɔrɔ ra minkɛ, an ka an ta bɔrɔw dayɛlɛ k’a ye ko an bɛɛ ta wari dafanin bɛ an ta bɔrɔw da ra, dɔ ma bɔ a ra; a bɛ i ko an tun nana ni a ye cogo min na. O kosɔn an sekɔra ni a ye ka na a di. 22An nana ni wari wɛrɛ ye fana ka na siman dɔ wɛrɛ san. Nka an m’a lɔn jɔn le ka wari bla an ta bɔrɔw da ra.»
23Baaradenw kuntigi ko o ma ko: «Aw ye aw hakiri sigi, aw kana siran! Aw ta Ala, aw facɛ ta Ala, ale le ka o wari bla aw fɛ bɔrɔ kɔnɔ. Ni o tɛ, aw tun ka wari min di, o sera ne ma.»
Cɛ ka o kuma fɔ ka ban minkɛ, a nana ni Simeyɔn ye o fɛ.
24A ka o ladon Yusufu ta bon kɔnɔ, ka ji di o ma, o ka o senw ko. A ka domuni di o ta faliw fana ma. 25O tun nana ni samafɛn minw ye, o ka o labɛn ka bla, sani Yusufu ye na teregban fɛ; sabu a tun fɔra o ye ko o ni Yusufu bɛna domuni kɛ Yusufu ta so.
26Yusufu nana so kɔnɔ tuma min na, o ka samafɛnw di a ma, ka o kinbiri gban a kɔrɔ k’a fo. 27Yusufu ka o ɲininka ko: «Aw ka kɛnɛ wa?» A ka o ɲininka fana ko: «Aw ka aw facɛ min ko fɔ ko a kɔrɔra, yala a bɛ si ra hali bi wa?»
28O ka Yusufu jaabi ko: «I ta jɔncɛ min ye an facɛ ye, a bɛ si ra, a fana ka kɛnɛ.»
O birira tuun ka o kinbiri gban Yusufu kɔrɔ k’a fo.
29Yusufu k’a ɲa kɔrɔta k’a dɔgɔcɛ Boniyaminu flɛ, a yɛrɛ baden dɔgɔnin. A ko: «Aw ka aw dɔgɔcɛ min ko fɔ, ale le ye nin ye wa?» Yusufu ko Boniyaminu ma ko: «Ne dencɛ, Ala ye baraka don i ra.»
30Yusufu k’a dɔgɔcɛ ye minkɛ, a hina donna a ra, fɔ ka kasilɔgɔ bla a ra. A teliyara ka don bon kɔnɔ ka taga kasi. 31O kɔ, a k’a ɲa ko, ka bɔ kɛnɛ ma. Kasilɔgɔ tun b’a ra belen, nka a jijara k’a yɛrɛ mina. A k’a fɔ a ta baaradenw ye ko o ye na ni domuni ye. 32O ka Yusufu ta domuni bɔ danna, k’a kɔrɔcɛw ta bɔ danna. Misiranka minw tun bɛ ni o ye, o ka olugu fana ta bɔ danna, sabu Misirankaw tɛ sɔn ka domuni kɛ ni Heburuw ye; Misirankaw bɛ ɲigi o ra.
33Yusufu kɔrɔcɛw sigira a ɲa kɔrɔ, ka gbangban ɲɔgɔn na, ka kaɲa ni o sandaw ye; k’a damina kɔrɔ ra ka taga a bla dɔgɔnin na. O ka kɛ ɲɔgɔn flɛ ye; o kabakoyara. 34Domuni min tun bɛ Yusufu kɔrɔ, a ka o dɔ di o ma. A ka tɔw ta ɲɔgɔn looru di Boniyaminu ma. O ka domuni kɛ, ka min, ka ɲagari ni Yusufu ye.
44Yusufu k’a kɔrɔcɛw kɔrɔbɔ k’a flɛ
1Ayiwa, o kɔ, Yusufu k’a fɔ a ta baaradenw kuntigi ye ko: «Nin mɔgɔw ta bɔrɔw fa siman na; o fanga bɛ se min o min kɔrɔ, o di o ma. O kɔ, i ye o bɛɛ ta wari bla o ta bɔrɔ kɔnɔ, bɔrɔ da ra. 2I ye ne ta jiminminan warigbɛraman fana bla o bɛɛ ra fitini ta bɔrɔ kɔnɔ, a ta wari kan.»
Ayiwa, Yusufu ka min fɔ, baaradenw kuntigi k’a kɛ ten.
3Dugu gbɛra minkɛ dɔrɔn, sɔgɔmada fɛ o ka sira di Yakuba dencɛw ma. O ka o ta doniw lala o ta faliw kɔ ra, ka taga. 4O bɔra dugu kɔnɔ minkɛ, k’a sɔrɔ o yɔrɔ tun ma janya fɔlɔ, Yusufu k’a ta baaradenw kuntigi wele k’a fɔ a ye ko a ye wuri ka tugu o kɔ; ko ni a kunna o ra, a ye a fɔ o ye ko: «Mun na aw ka ne ta koɲuman sara ni kojugu ye? 5Yala aw ma ne matigicɛ ta jiminminan ta wa, a bɛ lagbɛri kɛ ni min ye? Aw ka kojuguba le kɛ nin ye dɛ!»
6Ayiwa, baaradenw kuntigi tagara kun o ra, a ka o kuma fɔ o ye ten. 7O k’a jaabi ko: «An matigicɛ, mun na i bɛ o kuma ɲɔgɔn fɔ? Ala ye an kisi o ko ɲɔgɔn kɛri ma. 8An tun ka wari min ye an ta bɔrɔw kɔnɔ, an ma na ni o ye ka bɔ Kanaana ka na o di i ma wa? An bɛna sɔn cogo di ka warigbɛ walama sanin sonya i matigicɛ ta so kɔnɔ? 9Ayiwa, ni minan ka ye i ta jɔn min o min fɛ anw na, aw ye o tigi faga, tɔw ye kɛ an matigicɛ ta jɔnw ye.»
10Baaradenw kuntigi ko: «Ayiwa, aw ka min fɔ, ne sɔnna o ma; nka ni minan yera mɔgɔ min kun, o tigi le bɛ kɛ ne ta jɔn ye, foyi tɛ kɛ tɔw ra.»
11O yɔrɔnin bɛɛ, o bɛɛ ka o ta bɔrɔw jigi, ka o dayɛlɛ. 12Baaradenw kuntigi ka kɛ bɔrɔw kɔnɔ flɛflɛ ye. A k’a damina o bɛɛ ra kɔrɔba ra, ka taga a laban fitini na. Minan tagara ye Boniyaminu ta bɔrɔ kɔnɔ.
13A kɛra ten minkɛ, o jusu kasira fɔ o ka o ta deregew mina ka o faranfaran. O ka o ta bɔrɔw ta ka o lala faliw kɔ ra ka sekɔ dugu kɔnɔ.
Zuda ka Yusufu daari Boniyaminu ko ra
14Zuda ni a balemaw tagara se Yusufu ta so, k’a sɔrɔ Yusufu belen tun bɛ yi. O ka o kinbiri gban Yusufu kɔrɔ k’a fo. 15Yusufu ko o ma ko: «Aw ka mun ko le kɛ tan? O tuma aw ma a lɔn ko ne ɲɔgɔn bɛ se ka ko dogoninw lɔn wa?» 16Zuda ko: «An matigicɛ, an bɛna mun le fɔ sa? Kuma tɛ an fɛ tuun. An bɛ se ka an yɛrɛ bɔ nin ko ra cogo di? Ala yɛrɛ le ka i ta jɔnw ta hakɛ bɔ kɛnɛ kan. Sisan an ye nin ye, an kɛra an matigicɛ ta jɔnw le ye, anw, ani minan tagara ye min ta bɔrɔ kɔnɔ.» 17Yusufu ko: «Ala ye ne kisi o ko ɲɔgɔn kɛri ma. Ne ta minan yera min ta bɔrɔ kɔnɔ, o tigi kelen le bɛna kɛ ne ta jɔn ye. Aw tɔw, aw ye taga hɛra ra aw facɛ fɛ.»
18Zuda gbarara Yusufu ra k’a fɔ a ye ko: «Ne matigicɛ, sabari k’a to i ta jɔncɛ ye kuma dɔ fɔ i ye; i kana dimi ne kɔrɔ, sabu ele ni Farawona bɛɛ le ye kelen ye. 19Ne matigicɛ, an nako fɔlɔ ra yan, ele le tun ka an ɲininka ko yala an facɛ belen bɛ yi wa, ko yala dɔgɔcɛ wɛrɛ bɛ an fɛ wa. 20An ka i jaabi ko an facɛ bɛ yi, ko a kɔrɔra, ani ko an dɔgɔcɛ fitini dɔ bɛ yi, an facɛ ka ale woro k’a sɔrɔ a tun kɔrɔra kosɛbɛ ka ban. Kɔrɔcɛ dɔ fana tun bɛ an dɔgɔcɛ fitini fɛ, nka ale sara. O fla bɛɛ tun bɛ bamuso kelen na. Ayiwa, o dɔgɔcɛ fitini kelen le tora sisan; an facɛ bɛ a kanu kosɛbɛ. 21Ele k’a fɔ an ye ko an ye na ni a ye i fɛ, janko i yɛrɛ ɲa ye a ye. 22An tun ka i jaabi ko den tɛ se ka bɔ a facɛ kɔrɔ. Ni a bɔra a facɛ kɔrɔ, a facɛ bɛ sa jusukasi boro. 23I k’a fɔ an ye ko ni an dɔgɔcɛ ma na, an ɲa tɛna la ele kan tuun. 24Ayiwa, tuma min na an sekɔra an facɛ fɛ, an ka an matigicɛ ta kuma fɔ a ye. 25Lon min an facɛ nana a fɔ an ye ko an ye sekɔ ka na siman dɔ san, 26an k’a fɔ a ye ko an tɛ se ka na ni an dɔgɔcɛ tɛ ni an ye, ko sabu Misirankacɛ k’a fɔ an ye ko ni an dɔgɔcɛ tɛ ni an ye, an ɲa tɛna la ale kan.
27«I ta jɔncɛ, an facɛ k’a fɔ o le ra ko: ‹Aw k’a lɔn ko ne ta muso Rasɛli ka dencɛ fla dɔrɔn le woro ne ye. 28Kelen tun bɔra so kɔnɔ lon dɔ; ne bɛ miiri ko wara dɔ le k’a faga, sabu ne m’a ye tuun fɔ ka se bi ma.› 29A ko: ‹Ni aw ka na nin fana ta tuun, ni ko dɔ tagara a sɔrɔ yi, o tuma aw bɛna a to ne kɔrɔninba le bɛna sa tɔɔrɔ ra.›
30«Ayiwa, sisan ni ne ka sekɔ i ta jɔncɛ fɛ, ne facɛ fɛ, k’a sɔrɔ den min bɛ a ta ko bɛɛ ye, o den tɛ ni an ye, 31ni a k’a ye ko den tɛ ni an ye, a bɛna sa jusukasi boro. O tuma anw minw ye i ta jɔnw ye, anw le bɛna kɛ sababu ye k’a to i ta jɔncɛ, an facɛ kɔrɔninba bɛ sa jusukasi ra; 32sabu, ne matigicɛ, ne le k’a fɔ an facɛ ye ko ne bɛ lɔ ni den kunko ye. Ne k’a fɔ a ye ko ni ne ma sekɔ ni den ye a fɛ, o tuma ne facɛ hakɛ ye to ne kan tuma bɛɛ. 33O kosɔn, ne matigicɛ, sabari i y’a to ne ye to yan den nɔ ra, ka kɛ i ta jɔn ye, k’a to den ye taga so ni a kɔrɔcɛw ye. 34Ne bɛna taga ne facɛ fɛ cogo di, ni den tɛ ni ne ye? E! Ne tɛ se ka taga ne facɛ tɔɔrɔtɔ ye.»
45Yusufu k’a yɛrɛ yira a balemaw ra
1Ayiwa, Zuda banna o kuma ra minkɛ, Yusufu ma se k’a yɛrɛ mina tuun mɔgɔw ɲa na. A pɛrɛnna ko o ye mɔgɔw bɛɛ labɔ.
Tuma min na Yusufu tun bɛ a yɛrɛ yira a balemaw ra, mɔgɔ si tun tɛ ni o ye. 2Yusufu kasira, fɔ Misirankaw k’a kasikan mɛn; Farawona ta somɔgɔw fana k’a kasikan mɛn. 3Yusufu k’a fɔ a balemaw ye ko: «Ne le ye Yusufu ye! Yala ne facɛ bɛ si ra wa?»
Yusufu balemaw ma se k’a jaabi, sabu o bɛɛ hakiri tun ɲagamina. 4Yusufu k’a fɔ o ye ko: «Aw ye gbara ne ra.» O gbarara a ra. A ko: «Ne le ye aw balemacɛ Yusufu ye, aw ka min fiyeere Misiran tagabagaw ma. 5Nka aw kana aw jusu kasi; aw kana dimi aw yɛrɛ kɔrɔ ko mun na aw ka ne fiyeere; sabu Ala le ka ne ci aw ɲa yan, janko ne ye na kɛ sababu ye ka aw kisi. 6Nin ye a san fla le ye kɔngɔ bɛ jamana kɔnɔ. Ayiwa, sɛnɛ tɛna se ka kɛ fɔ sanji looru tuun, siman fana tɛna kɛ yi. 7Ala le ka ne ci ka na aw ɲa yan, janko aw ye na duruja sɔrɔ nin jamana ra, ka ɲanamanya; o ye kisiriba le ye. 8Aw le ma ne ci yan, Ala yɛrɛ lo. A ka ne sigi yan, ka ne kɛ i n’a fɔ Farawona fa; ka ne sigi a ta so fɛn bɛɛ kunna, ka ne kɛ Misiran jamana bɛɛ ɲamɔgɔba ye.
9«Ayiwa, aw ye teliya ka taga ne facɛ fɛ; aw ye taga a fɔ a ye ko a dencɛ Yusufu ko, ko Ala ka ale kɛ Misiran jamana bɛɛ kuntigi ye. Ko a ye teliya ka na ne kɔrɔ yan. 10Ko a bɛna sigi Gosɛni mara ra; a bɛna to ne kɔrɔ yan, ale ni a ta denw, ani a mamadenw, ani a ta sagaw, ani a ta misiw, ani a borofɛnw bɛɛ. 11Ko ne bɛna domuni di a ma, sabu kɔngɔ bɛna kɛ fɔ sanji looru tuun. Ni a nana yan, a ni a ta somɔgɔw ni a ta bɛganw bɛɛ, o tɛna fɔn foyi ra. 12Aw yɛrɛ ɲa bɛɛ a ra, ne dɔgɔcɛ Boniyaminu yɛrɛ ɲa b’a ra ko ne Yusufu le bɛ kumana aw fɛ. 13Bonya min bɛ ne kan Misiran yan, ani aw yɛrɛ ɲa ka min ye, aw ye taga o bɛɛ lakari ne facɛ ye. O kɔ, aw y’a to ne facɛ ye na ne fɛ joona.»
14Ayiwa, Yusufu ka o kumaw fɔ minkɛ, a k’a boro mini a dɔgɔcɛ Boniyaminu kan na, ka kasi, Boniyaminu fana k’a boro mini Yusufu kan na ka kasi. 15A k’a boro mini a kɔrɔcɛw bɛɛ kan na kelen kelen, ka kasi. O kɔ fɛ, a kɔrɔcɛw sɔrɔra ka kuma ni a ye.
Farawona ko Yakuba ye na Misiran
16Ayiwa, Yusufu balemaw nako kibaroya sera Farawona ta lukɔnɔmɔgɔw ma. O diyara Farawona ni a ta jamana ɲamɔgɔw ye. 17Farawona ka Yusufu wele, k’a fɔ a ye ko: «A fɔ i balemaw ye ko o ye o ta faliw doni siman na ka kɔsegi Kanaana; 18ni o sera yi, o ye o facɛ ni o ta gbamɔgɔw bɛɛ ta ka na to ne kɔrɔ yan. Ne bɛna Misiran jamana yɔrɔ bɛɛ ra ɲumanman di o ma. O bɛna jamana domuniɲumanw domu.» 19A ko Yusufu ma tuun ko: «A fɔ i balemaw ye ko ne ko, ko o ye sowotoro dɔw ta Misiran yan, ka taga o ta musow ni o ta denw ni o facɛ ta ka na ni o ye. 20Ni o ma se ka na ni fɛn dɔw ye, o kana hami o ra, sabu Misiran jamana yɔrɔ bɛɛ ra ɲumanman le bɛna di o ma.»
21Ayiwa, Farawona ka min fɔ, Yakuba dencɛw ka o kɛ. Yusufu ka sowotorow di o ma, ka kaɲa ni Farawona ta kuma ye. A ka domuni dɔ di o ma ko o ye o domu sira ra.
22A ka fanikura donta fana di o bɛɛ kelen kelen ma, ka warigbɛ kɛmɛ saba di Boniyaminu ma, ani fanikura looru. 23A ka falicɛ tan doni Misiran ta domuniɲumanw na, ka falimuso tan doni simankisɛ ni buru ra, ani domunifɛn suguya wɛrɛw, ko o ye taga o bɛɛ sama a facɛ ma, janko ni o nana kɛ na ye Misiran, o ye o kɛ o ta baro ye sira ra. 24O kɔ, a ka sira di a balemaw ma, ko o ye taga. A ko o ma ko: «Aw kana kɛrɛ sira ra dɛ!» O tagara.
25O bɔra Misiran, ka taga se Kanaana jamana ra, o facɛ Yakuba fɛ. 26O sera minkɛ, o k’a fɔ o facɛ ye ko: «Yusufu belen bɛ si ra! Ale le yɛrɛ siginin bɛ Misiran jamana kunna.» Nka Yakuba k’a kɛ i n’a fɔ mɔgɔ tɛ kumana a fɛ; a manwuna, fɔ a ma se ka foyi fɔ, sabu a ma se ka la o ta kuma ra. 27Nka dencɛw nana kɛ Yusufu ta kumaw bɛɛ fɔ ye a ye minkɛ, ani Yusufu tun ka sowotoro minw bla ka na a ta, a ka o bɛɛ ye minkɛ, a hakiri sɔrɔra ka sigi. 28Yakuba45.28 Yakuba, walama Izirayɛli. ko: «Ne dencɛ Yusufu bɛ si ra wa? Ne tɛ foyi ɲinina tuun ka tɛmɛ o kan. Ne bɛ taga ne ɲa la a kan sani ne ye sa.»
46Yakuba tagacogo Misiran
1Yakuba46.1 Yakuba, walama Izirayɛli. tagatɔ Misiran, a tagara ni a borofɛnw bɛɛ ye. A tagara se Bɛri Seba, a ka saraka bɔ a facɛ Isiyaka ta Ala ye.
2Ala k’a yɛrɛ yira a ra su fɛ, k’a wele ko: «Yakuba, Yakuba!» A ko: «Naamu.» 3Ala ko: «Ne le ye Ala ye, i facɛ ta Ala. I kana siran ka taga Misiran, sabu ne bɛna i ta duruja caya, k’a kɛ siyaba ye o yɔrɔ ra. 4Ne Ala yɛrɛ le bɛna taga ni i ye Misiran, ne yɛrɛ le fana bɛna i labɔ. I bɛna sa ka i to Yusufu le boro.»
5Yakuba bɔra Bɛri Seba. Farawona tun ka sowotoro minw di ka na a ta, a dencɛw k’a ladon o kɔnɔ, ani o ta denw ni o ta musow. 6O ka o ta bɛganw fana ta, ani o tun ka fɛn o fɛn sɔrɔ Kanaana jamana ra. Yakuba ni a ta somɔgɔw bɛɛ tagara Misiran. 7A tagara ni a dencɛw ye Misiran, ani a denmusow, ani a mamaden cɛmanw, ani a musomanw, ani a ta durujaw bɛɛ.
Yakuba ta somɔgɔw
8Ayiwa, Yakuba ta den minw tagara Misiran, olugu tɔgɔw ye nin ye; olugu le ye Izirayɛlimɔgɔw ye.
A dencɛ fɔlɔ ye Rubɛn ye.
9Rubɛn dencɛw tun ye Hanɔki ye, ani Palu, ani Hɛsirɔn, ani Karimi.
10Simeyɔn dencɛw tun ye Yemuwɛli ye, ani Yamini, ani Owadi, ani Yakini, ani Sohari, ani Sawuli; Sawuli bamuso tun ye Kanaanaka le ye.
11Levi dencɛw tun ye Gɛrisɔn ye, ani Kehati, ani Merari.
12Zuda dencɛw tun ye Ɛri ye, ani Onan, ani Sela, ani Perɛsi, ani Zeraki. Nka Ɛri ni Onan sara Kanaana jamana ra. Perɛsi dencɛw tun ye Hɛsirɔn ni Hamuli ye.
13Isakari dencɛw tun ye Tola ye, ani Puva, ani Yasubu46.13 Yasubu: Kitabu dɔw ra a fɔra ko Yɔbu., ani Simirɔn.
14Zabulɔn dencɛw tun ye Serɛdi ye, ani Elɔn, ani Yalɛli.
15Leya ka o denw le woro Yakuba ye, ka o to Mesopotami jamana ra, ani a denmuso Dina. A dencɛw ni a denmusow bɛɛ lajɛnnin tun ye mɔgɔ bisaba ni saba.
16Gadi dencɛw tun ye Sifiyɔn ye, ani Hagi, ani Suni, ani Ɛsibɔn, ani Ɛri, ani Arɔdi, ani Arɛli.
17Asɛri dencɛw tun ye Imina ye, ani Isiva, ani Isivi, ani Beriya, ani o balemamuso Sera. Beriya dencɛw kɛra Hebɛri ye, ani Malikiyɛli.
18Ayiwa, Olugu le ye Zilipa dencɛw ye, Laban tun ka o baaradenmuso min di a denmuso Leya ma. A ka o le sɔrɔ Yakuba fɛ. O bɛɛ lajɛnnin tun ye mɔgɔ tan ni wɔɔrɔ.
19Yakuba ta muso Rasɛli dencɛw tun ye Yusufu ni Boniyaminu ye. 20Dencɛ fla worora Yusufu fɛ Misiran; o ye Manase ni Efirayimu ye. A muso Asanati le ka o woro a ye. Asanati tun ye Potifera denmuso le ye; Potifera le tun ye Ɔni dugu sarakalasebaga ye. 21Boniyaminu dencɛw tun ye Bela ye, ani Bekɛri, ani Asibɛli, ani Gera, ani Naaman, ani Ɛhi, ani Rɔsi, ani Mupimi, ani Hupimi, ani Aridi. 22Olugu le ye Rasɛli dencɛw ye, a ka minw woro Yakuba fɛ. O bɛɛ lajɛnnin tun ye mɔgɔ tan ni naani.
23Dan dencɛ ye Husimu ye. 24Nɛfitali dencɛw ye Yasɛli ye, ani Guni, ani Yesɛri, ani Silɛmu.
25Olugu le ye Bila dencɛw ye, Laban tun ka o baaradenmuso min di a denmuso Rasɛli ma. A ka o dencɛw le woro Yakuba ye. O bɛɛ lajɛnnin tun ye mɔgɔ wolonfla.
26Mɔgɔ minw tagara Misiran ni Yakuba ye, a yɛrɛ denw, ani a mamadenw, o bɛɛ lajɛnnin tun ye mɔgɔ biwɔɔrɔ ni wɔɔrɔ. A dencɛw ta musow ma jate. 27Ayiwa, dencɛ fla fana worora Yusufu fɛ Misiran; o cogo ra Yakuba ta mɔgɔ minw bɛɛ nana sigi ni a ye Misiran, o bɛɛ lajɛnnin tun ye mɔgɔ biwolonfla.
Yakuba sera Misiran
28Ayiwa, Yakuba ka Zuda bla ka taga a yɛrɛ ɲa Misiran, Yusufu fɛ, ka taga a fɔ a ye ko ale bɛ nana Misiran, Gosɛni mara ra. 29Yusufu ka o mɛn minkɛ, a k’a ta sowotoro labɛn, ka taga Gosɛni, ka taga a facɛ Yakuba46.29 Yakuba, walama Izirayɛli. kunbɛn. A sera a facɛ ma minkɛ, a k’a boro mini a facɛ kan na, ka kasi ka mɛɛn.
30Yakuba ko Yusufu ma ko: «Sisan hali ni ne sara o tɛ baasi ye tuun. Sabu ne ka i ye, k’a ye ko i belen bɛ si ra.»
31Yusufu k’a fɔ a balemaw ni a facɛ ta somɔgɔ tɔw ye ko: «Ne bɛna taga a fɔ Farawona ye, k’a lasɔmi ko ne balemaw nana, ani ne facɛ ta mɔgɔ minw tun bɛ Kanaana jamana ra.» 32Yusufu ko tuun ko: «Ne bɛna a fɔ Farawona ye ko ne ta mɔgɔw ye sagagbɛnbagaw le ye. O ta baara ye bɛganmara le ye. Ne bɛna a fɔ a ye ko aw nana ni aw ta sagaw ni aw ta baw ni aw ta misiw ye, ani aw borofɛnw bɛɛ. 33Ni Farawona ka na aw wele ka aw ɲininka ko: ‹Aw bɛ mun baara le kɛ?› 34Aw ye a fɔ a ye ko: ‹I ta jɔnw bɛ bɛganw le mara kabini o denmisɛnman fɔ ka na se bi ma; anw ni an bɛmaw bɛɛ ka o le kɛ.› Ni o kɛra, a bɛna a to aw ye sigi Gosɛni mara ra, sabu Misirankaw bɛ ɲigi bɛganmarabagaw ra.»
47Yusufu k’a ta mɔgɔw yira Farawona ra
1Ayiwa, Yusufu tagara a fɔ Farawona ye ko: «Ne facɛ ni ne balemaw nana ka bɔ Kanaana jamana ra, ani o ta sagaw ni o ta baw, ni o ta misiw, ani o borofɛnw bɛɛ. O bɛ Gosɛni mara ra.» 2Yusufu tun bɛ ni a balemacɛ looru ye; a ka olugu yira Farawona ra. 3Farawona k’a fɔ o ye ko: «Aw bɛ mun baara le kɛ?» O ka Farawona jaabi ko: «Anw ye bɛganmarabagaw le ye, i n’a fɔ an bɛmaw.» 4O ko Farawona ma tuun ko: «An minw ye i ta jɔnw ye, anw nana ka na sigi i ta jamana ra, sabu anw ta jamana ra domunikɛyɔrɔ tɛ an ta bɛganw fɛ tuun. Kɔngɔ juguyara Kanaana jamana ra. A to an ye sigi Gosɛni mara ra. Anw ye i ta baaradenw le ye.»
5Farawona ko Yusufu ma ko: «Ayiwa, i facɛ ni i balemaw nana i fɛ. 6Misiran jamana ye nin ye i kɔrɔ; i facɛ ni i balemaw bla jamana yɔrɔ bɛɛ ra ɲumanman na, Gosɛni mara ra; ni i ka dɔw sɔrɔ i balemaw ra fana minw ka baara lɔn kosɛbɛ, i ye olugu bla ne yɛrɛ ta sagaw kunna o ye o kɔrɔsi.»
7Yusufu nana ni a facɛ Yakuba fana ye ka na a yira Farawona ra. Yakuba ka Farawona fo kosɛbɛ. 8Farawona ka Yakuba ɲininka ko: «Ele si ye san jori ye sisan?» 9Yakuba k’a jaabi ko: «Ne si ye san kɛmɛ ni san bisaba. Ne ka o le kɛ yaala ra. Ne ma san caman sɔrɔ, ne ta ɲanamanya fana gbɛlɛyara. Ne tɛna se ka sijan sɔrɔ, i n’a fɔ ne bɛmaw ka min sɔrɔ ka o to yaala ra jamana kɔnɔ.»
10Yakuba ka o fɔ minkɛ, a ka dugawu kɛ Farawona ye tuun ka sɔrɔ ka taga.
11Yusufu ka yɔrɔ dɔ di a facɛ ni a balemaw ma Misiran jamana ra, i n’a fɔ Farawona tun k’a fɔ a ye cogo min na; a ka jamana yɔrɔ bɛɛ ra ɲumanman di o ma, Ramusɛsi mara ra. 12Yusufu ka domuni di a facɛ ni a balemaw ma, ani a facɛ ta somɔgɔw bɛɛ ma, ka kaɲa ni o ta gbamɔgɔw hakɛya ye.
Kɔngɔ juguyara Misiran tuun
13Ayiwa, domuni foyi tun tɛ sɔrɔra Misiran jamana ra tuun; kɔngɔ tun juguyara kosɛbɛ. Misiran jamana ni Kanaana jamana mɔgɔw bɛɛ baraka tun bɛ dɛsɛra kɔngɔ boro fɔ ka o fasa. 14Yusufu ka siman fiyeere o ma, ka Misiran jamana ni Kanaana jamana wari bɛɛ mina k’a bla Farawona ta so. 15Misiran jamana ni Kanaana jamana wari bɛɛ nana ban tuma min na, Misirankaw bɛɛ nana Yusufu fɛ ka na a fɔ a ye ko: «Domuni di an ma; kana sɔn k’a to an ye faga i kɔrɔ. Wari foyi le tɛ an boro tuun.» 16Yusufu ko o ma ko: «Ni wari tɛ aw fɛ, aw ye na ni aw ta bɛganw ye. Aw ye na aw ta bɛganw falen ne fɛ siman na.»
17O nana ni o ta bɛganw ye Yusufu fɛ. Yusufu ka o ta sow, ni o ta sagaw, ni o ta baw, ni o ta misiw, ni o ta faliw falen siman na.
18O san nana ban minkɛ, o nana Yusufu fɛ tuun ka na a fɔ a ye ko: «An matigicɛ, an ta wari banna; an nana ni an ta bɛganw bɛɛ ye i fɛ fana. An tɛna a dogo i ma, ko foyi wɛrɛ le tɛ an fɛ tuun k’a di i ma, ni an yɛrɛ ni an ta dugukolow tɛ. 19I kana sɔn k’a to an ye faga i kɔrɔ, ka an ta dugukolow lakolon to yi. An ni an ta dugukolow san, ka siman di an ma. O ra an ni an ta dugukolo bɛɛ bɛ kɛ i ta ye. Siman di an ma an ye a dan, janko an ye baro, an kana sa kɔngɔ boro, ka an ta dugukolow lakolon to.»
20Yusufu ka Misiran dugukolo bɛɛ san Farawona ye. Kɔngɔ gbankojugu o ra, Misirankaw ka o ta forow bɛɛ fiyeere. Jamana bɛɛ kɛra Farawona ta ye. 21O cogo ra Misiran jamana mɔgɔw bɛɛ kɛra Farawona ta jɔnw ye, k’a ta jamana kun kelen na, ka taga a bla a kun dɔ ra47.21 Kitabu dɔw kɔnɔ a sɛbɛra ko: «A ka mɔgɔw bɔ o sigiyɔrɔw ra ka o lajɛn dugubaw ra.».
22Dugukolo min tora ni a ma san, o kɛra sarakalasebagaw ta le ye. A ma olugu ta san, sabu Farawona tun ka sariya dɔ sigi sarakalasebagaw kosɔn; Farawona tun bɛ min di sarakalasebagaw ma, o tun bɛ baro o le ra. O kosɔn olugu ma o ta dugukolo fiyeere.
23Yusufu k’a fɔ mɔgɔw ye ko: «Ne ka aw ni aw ta dugukolow san bi Farawona ye. Ne bɛ siman di aw ma, aw ye taga a dan aw ta forow ra. 24Nka ni simantigɛwagati sera, aw bɛna siman taran k’a kɛ sigiyɔrɔma looru, k’a taran kelen di Farawona ma. A taran naani tɔ, aw bɛ o dɔ kɛ si ye, ka dɔ kɛ aw ni aw denw, ni aw ta somɔgɔ tɔw ta baro ye.» 25O ka Yusufu jaabi ko: «An matigicɛ, i ka an kisi. Ayiwa, i n’a fɔ i ka o koɲumanba kɛ an ye, o tuma, an bɛna kɛ Farawona ta jɔnw ye.»
26Yusufu ka o sariya sigi Misiran jamana bɛɛ kan, ko san o san Misiran siman ka kan ka taran sigiyɔrɔma looru, k’a taran kelen kɛ Farawona ta ye. O sariya bɛ yi fɔ bi. Sarakalasebagaw dɔrɔn ta dugukolow le ma kɛ Farawona ta ye.
Yakuba ta kumalabanw
27Ayiwa, Izirayɛlimɔgɔw sigira Misiran jamana ra, Gosɛni mara ra. O borofɛnw nana caya, o ka den caman sɔrɔ fana.
28Yakuba ka san tan ni wolonfla le kɛ Misiran jamana ra. A si bɛɛ lajɛnnin kɛra san kɛmɛ ni san binaani ni san wolonfla. 29A sawagati sera minkɛ, a k’a dencɛ Yusufu wele, k’a fɔ a ye ko: «Ni ne ko ka di i ye, o tuma i boro la ne woto kɔrɔ, ka kari, ko i bɛna koɲuman kɛ ne ye, ka kɛ kankelentigi ye ni ne ye, ko i tɛna ne su don Misiran yan. 30Ni ne sara tuma min na, ka taga fara ne bɛmaw kan, i ye ne ta ka bɔ Misiran, ka taga ne su don ne bɛmaw ta kaburu yɔrɔ ra.» Yusufu ko: «I ka min fɔ, ne bɛna o kɛ.» 31Yakuba ko: «O tuma, kari ne ye.» Yusufu karira.
O kɔ, Yakuba k’a kinbiri gban a ta lanan kunyanfan fɛ ka Ala bato47.31 Heburuw 11.21 ra a sɛbɛra ko: «A tintinnin tora a ta bere kan ka Ala bato.».
48Yakuba ka dugawu kɛ Yusufu dencɛw ye
1Wagati dama tɛmɛnin kɔ, o nana a fɔ Yusufu ye ko a facɛ man kɛnɛ. Yusufu k’a dencɛ fla ta, Manase ni Efirayimu, ka taga a facɛ kɔrɔ. 2A fɔra Yakuba ye minkɛ ko a dencɛ Yusufu bɛ nana a fɛ, a jijara ka wuri ka sigi a ta lanan kan. 3Yakuba ko Yusufu ma ko: «Ala Sebɛɛtigi k’a yɛrɛ yira ne ra Luzi, Kanaana jamana ra, ka baraka don ne ra. 4A k’a fɔ ne ye ko: ‹Ne bɛna den caman di i ma, ka i ta mɔgɔw caya, ka o kɛ siya caman ye, ka nin jamana di i ta duruja ma i kɔ fɛ, a bɛ kɛ o ta ye wagati bɛɛ.› » 5Yakuba ko Yusufu ma tuun ko: «I ka dencɛ fla min sɔrɔ Misiran jamana ra yan, sani ne ye na i fɛ yan, Efirayimu ni Manase, olugu bɛna kɛ ne ta denw le ye. O bɛna kɛ ne ta le ye i n’a fɔ Rubɛn ni Simeyɔn ye ne ta ye cogo min na.
6«Nka i ka den minw sɔrɔ olugu kɔ fɛ, olugu bɛna kɛ i yɛrɛ ta ye. O bɛna o ta cɛn sɔrɔ Efirayimu ni Manase sababu le ra. 7Ne bɛ o kɛra Rasɛli le kosɔn. Sabu ne sekɔtɔ ka bɔ Mesopotami jamana ra, Rasɛli sara ne fɛ sira ra Kanaana jamana ra, Efirata dugu kɛrɛ fɛ. Ne k’a su don o yɔrɔ ra, Efirata dugu sira ra, Efirata min bɛ wele fana ko Bɛtilɛhɛmu.»
8Yakuba48.8 Yakuba, walama Izirayɛli. ka Yusufu ta denw ye minkɛ, a ko: «Ninnugu ye jɔnw le ye!»
9Yusufu ko: «Ala ka dencɛ fla min di ne ma yan, olugu lo.» Yakuba ko: «Sabari ka o gbara ne ra yan, janko ne ye dugawu kɛ o ye.»
10Yakuba ɲa baraka tun dɔgɔyara kɔrɔya fɛ. A tun tɛ yeri kɛra bɛrɛbɛrɛ tuun. Yusufu k’a denw gbara Yakuba ra. Yakuba ka o ta ka o sigi a sen kan, k’a boro mini o ma ni kanuya ye. 11A k’a fɔ Yusufu ye ko: «Ne tun tɛ a miiri ko ne ɲa bɛna la ele kan tuun. Nka a ye nin ye, Ala nana a kɛ fɔ ne ka i ta denw yɛrɛ ye.»
12Yusufu ka denw ta ka o bɔ a facɛ sen kan, ale yɛrɛ k’a kinbiri gban dugu ma, a facɛ kɔrɔ. 13O kɔ, a k’a dencɛ Efirayimu bla a kininboroyanfan fɛ, ka Manase bla a numanboroyanfan fɛ. A gbarara ni o ye a facɛ ra, ka Efirayimu lɔ a facɛ numanboroyanfan fɛ, ka Manase lɔ a kininboroyanfan fɛ. 14Nka a facɛ Yakuba k’a borow bananbiri, k’a kininboro la Efirayimu kun na, k’a sɔrɔ ale le ye dɔgɔcɛman ye, k’a numanboro la kɔrɔcɛman Manase kun na.
15Yakuba ka dugawu kɛ Yusufu ye. A ko:
«Ne bɛmacɛ Iburahima ni ne facɛ Isiyaka ka Ala min bato,
ale Ala min blara ne ɲa kabini ne worolon, fɔ ka na se bi ma,
ale ye baraka don nin denw na.
16Mɛlɛkɛ min ka ne bɔsi kojugu bɛɛ ma, o mɛlɛkɛ ye baraka don nin denw na.
Nin denw sababu ra ne tɔgɔ kana tunu;
ne bɛmacɛ Iburahima ni ne facɛ Isiyaka tɔgɔ kana tunu,
o ta duruja ye caya jamana kɔnɔ.»
17Ayiwa, Yusufu k’a ye ko a facɛ k’a kininboro la Efirayimu le kun na minkɛ, o ma diya a ye, a k’a facɛ boro mina ka bɔ Efirayimu kun na, ka taga ni a ye a dencɛ fɔlɔ Manase fan fɛ. 18A k’a fɔ a facɛ ye ko: «Baba, i firira, nin le ye dencɛ fɔlɔ ye. I tun ka kan ka i kininboro la ale le kun na.»
19Nka a facɛ ma sɔn. A ko: «Ne dencɛ, ne k’a lɔn cɔ. Ne k’a lɔn ko Manase fana ta duruja bɛna caya ka kɛ siya dɔ ye; a fana bɛna bonya, nka a dɔgɔcɛ bɛna bonya ka tɛmɛ a kan. A dɔgɔcɛ ta siya le bɛna caya ka kɛ siya camanba ye.»
20Yakuba48.20 Yakuba, walama Izirayɛli. ka dugawu kɛ o ye o lon na. A ko: «Izirayɛlimɔgɔw bɛna aw tɔgɔ le ta ka dugawu kɛ ni a ye. O bɛna a fɔ mɔgɔw ma ko: ‹Ala ye baraka don aw ra, i n’a fɔ a ka baraka don Efirayimu ni Manase ra cogo min na.› »
Yakuba ka Efirayimu bla Manase ɲa fɛ o cogo le ra. 21O kɔ, a k’a fɔ Yusufu ye ko: «Ne bɛna sa, nka Ala bɛna to ni aw ye. A bɛna kɔsegi ni aw ye aw bɛmaw ta jamana ra.» 22A ko Yusufu ma tuun ko: «Ne bɛna i ta cɛn caya ka tɛmɛ i balemaw ta kan. Ne bɛ Sikɛmu mara di i ma. Ne ka Amɔrikaw kɛrɛ le ni ne ta kɛrɛkɛmuru ni ne ta kalan ye, ka o yɔrɔ mina o ra.»
49Yakuba ka cirayakuma minw fɔ a denw ko ra
1O kɔ, Yakuba k’a dencɛw bɛɛ wele k’a fɔ o ye ko: «Aw ye na lajɛn ne kɔrɔ, ne bɛna aw ta duruja nataw ta kow fɔ aw ye.»
2A ko:
«Aw ye na lajɛn ka mɛnni kɛ,
Yakuba dencɛw!
Aw ye na aw facɛ Izirayɛli lamɛn.
3Rubɛn, ne dencɛ fɔlɔ,
ele ye ne ta baraka ye, ne kanbelenman kɔnna ka den fɔlɔ min woro.
I ta bonya tɛmɛna bɛɛ ta kan,
i baraka fana tɛmɛna bɛɛ ta kan.
4Nka i ma ɲamalɔ;
i bɛ i ko jiba woyotɔ min bɛ lamaga;
o ra, i tɛna ɲafɛyɔrɔ sɔrɔ dɛ!
Sabu i yɛlɛnna i facɛ ta lanan kan,
i yɛlɛnna ne ta lanan kan, ni ne muso ye.
5«Ayiwa, Simeyɔn ni Levi ye mɔgɔ suguya kelen ye.
O ta muruw ye kojugukɛfɛnw le ye.
6O ka jɛn min siri, ne tɛ ni o ye o ra;
ne tɛ ni o ye o ta jɛn ra fiyewu!
Sabu dimi kosɔn o ka mɔgɔ faga,
o ta juguya kosɔn, o toronkɛtɔ,
o ka mɔgɔw ta misitoranw senfasaw tigɛ.
7Ala ye o ta dimi danga,
sabu o le ka o bla kojugu ra.
Ala ye o ta fariya danga,
sabu o le ka o kɛ hinabariw ye.
Ne bɛna o ta denw faran ka o bɔ ɲɔgɔn na Izirayɛli ta jamana ra,
ka o yɛrɛgɛ ka taga jamana yɔrɔ bɛɛ.
8«Ayiwa, Zuda, ele balemaw bɛna ele le bonya.
I bɛna i boro la i juguw tɔn kan,
ka o kun biri fanga ra.
I fadenw fana bɛna o kinbiri gban i kɔrɔ.
9Zuda bɛ i ko jarakanbelen le.
Ne dencɛ, i bɔra fagarikɛyɔrɔ ra ka na!
A bɛ a kinbiri turu, ka la i ko jara, i ko jaraba.
Jɔn le bɛ sɔn k’a lawuri!
10Masacɛbere tɛna mabɔ Zuda ta gba ra fiyewu.
Kuntigiya bere tɛna bɔ a boro ka ye,
fɔ ka taga se kotigi49.10 Kotigi: Heburukan na a sɛbɛra ko: Silo. yɛrɛ nawagati ma.
Siyaw bɛɛ bɛna o yɛrɛ majigi ale le ye.
11Rɛzɛn bɛna caya fɔ a bɛ a ta fali siri rɛzɛnsun le ra,
k’a ta falimuso den siri rɛzɛnsunw bɛɛ ra ɲumanman na.
A bɛ a ta derege ko rɛzɛnji le ra,
k’a ta deregeba ko rɛzɛnji ra.
12Rɛzɛnji bɛ a ɲa manamana tuma bɛɛ,
nɔnɔ bɛ a ɲinw gbɛ a da ra.
13«Zabulɔn sigiyɔrɔ bɛna kɛ kɔgɔjida le ra,
kurunbaw lɔyɔrɔ le bɛna kɛ a sigiyɔrɔ ye.
A ta mara dan bɛna se fɔ Sidɔn dugu fan na.
14«Isakari ye fali barakaman le ye,
a bɛ la bɛganw siyɔrɔ ra.
15A k’a ye ko a layɔrɔ laganfiyanin bɛ minkɛ,
ko a yɔrɔ cɛ ka ɲi minkɛ, a tora yi kunkelen.
A k’a kɔ bla donita kama,
fɔ ka na kɛ tɔw ta jɔn ye, ka jagboyabaaraw kɛ tɔw ye.
16«Dan le bɛna sigi a ta mɔgɔw kunna
ka o kiti tigɛ, ka kɛ i n’a fɔ Izirayɛli ta gba tɔw.
17Dan ye sa le ye, min bɛ la sira ra.
Fɔnfɔnnin lo, min bɛ la mɔgɔw ɲa siradennin kan.
A bɛ sow kin o sen na,
fɔ sotigi bɛ yɛlɛma ka ben dugu ma.
18«E! Matigi Ala, ne jigi bɛ i ta dɛmɛri kan.
19«Gadi, mɔgɔ dɔw bɛna jɛn ka na ben i kan ko o bɛ i kɛrɛ,
nka ele bɛna ben o kan ka o gbɛn.
20«Asɛri, domunifɛn ɲumanman bɛna sɔrɔ i ta jamana le ra;
ele le bɛna domuniɲumanw di masacɛw ma.
21«Nɛfitali bɛ i ko dagbɛ, min bɛ a yɛrɛ ma;
a bɛ denɲumanw le woro.
22«Yusufu bɛ i ko yiridenta min bɛ wurira kura ye,
yiridenta min bɛ bununda ra.
A yiriborow bɛ janya fɔ ka tɛmɛ kogo kunna.
23Kalantigiw tugura a nɔ fɛ;
o k’a bon ni o ta biɲɛw ye, o gbanna a ra kosɛbɛ.
24Nka ale ta kalan tora a boro;
Yakuba ta Ala fangatigi ka fanga don a borow ra.
Ale Ala le ye Izirayɛli kɔrɔsibaga ye,
ani Izirayɛli ta Ala barakaman.
25I facɛ ta Ala, ale bɛna i dɛmɛ.
Ala Sebɛɛtigi le bɛna baraka don i ra,
ka sankolo ta baraka di i ma,
ka dugukolo ta baraka di i ma,
ka baraka don musow ra, ka denworo nɔgɔya o ye,
ka baraka don bɛganw fana ra, ka o caya.
26I facɛ ta dugawu tɛmɛna kuru banbariw ta kan;
o dugawuw bɛna to i kan, ka mɛɛn,
fɔ ka tɛmɛ kuruw si kan, kuru minw danna kabini fɔlɔfɔlɔ.
O dugawu ye kɛ Yusufu kan,
o dugawu bɛɛ ye to Yusufu kan, ale min kɛra a balemaw ta kuntigi ye.
27«Boniyaminu ye wara le ye,
a bɛ sogo mina k’a faga.
Sɔgɔmada fɛ a bɛ sogo dɔ ɲimi,
wulada fɛ, a ka min mina, a bɛ o taran.»
28Ayiwa, Izirayɛli ta gba tan ni fla le ye nin mɔgɔw ye. O facɛ ka nin cirayakumaw le fɔ o ye, a dugawukɛtɔ. A ka dugawu kɛ o ye, bɛɛ ni i ta dugawu.
Yakuba ta saya
29Ayiwa, o kɔ, Yakuba k’a fɔ a dencɛw ye ko: «Ne bɛna sa ka taga ne ta bɛmaw fɛ. Ni ne ka sa, kuruwo min bɛ Hɛtikacɛ Efurɔn ta foro ra, aw ye taga ne su don yi, ne ta bɛmaw kɛrɛ fɛ. 30O kuruwo bɛ Makipela ta foro ra, Mamire ta yɔrɔ kɔrɔ, Kanaana jamana ra. Iburahima ka o foro le san Hɛtikacɛ Efurɔn fɛ, k’a kɛ sudonyɔrɔ ye. 31Iburahima ni a muso Saran su donna yi le. Isiyaka ni a muso Rebeka fana su donna yi. Ne le ka Leya su don yi fana. 32O foro ni o kuruwo bɛɛ sanna Hɛti ta mɔgɔw fɛ.»
33Ayiwa, Yakuba ka o kuma fɔ ka ban minkɛ, a k’a senw layɛlɛn lanan kan, ka la. A sara ka taga a bɛmaw fɛ.
50Yakuba ta sanga
1Yusufu k’a ye ko a facɛ sara minkɛ, a facɛ kanuya kosɔn, a ka ɲa biri a facɛ ɲada kan, k’a boro mini a kan na, ka kasi. 2Flakɛbaga minw tun bɛ baara kɛ a ye, a k’a fɔ olugu ye ko o ye a facɛ su labɛn ka ɲa ni kasatigɛnan ye. Flakɛbagaw k’a su labɛn ni kasatigɛnan ye. 3O k’a labɛn ka se fɔ tere binaani. Misirankaw k’a su kasi fɔ tere biwolonfla.
4O sukasilonw dafara minkɛ, Yusufu k’a fɔ Farawona ta somɔgɔw ye ko: «Ni can ra ne ko ka di aw ye, aw ye taga kuma Farawona fɛ ne ye. Aw ye a fɔ a ye ko, 5sani ne facɛ ye sa, a tun k’a fɔ ne ye ko ne ye kari ale ye, ko ni ale nana sa, ale tun ka kaburu min san Kanaana jamana ra, ko ne ye taga ale su don yi. O kosɔn ne b’a fɛ ka taga ne facɛ su don, ka sekɔ ka na.»
6Ayiwa, o kuma sera Farawona ma minkɛ, Farawona k’a fɔ Yusufu ye ko: «Taga i facɛ su don i n’a fɔ i karira a ye cogo min na.» 7Yusufu tagatɔ a facɛ sudonyɔrɔ ra, Farawona ta jamana ɲamɔgɔw bɛɛ tagara a blasira, ani Farawona ta cɛkɔrɔbaw, ani Misiran jamana cɛkɔrɔba tɔw bɛɛ, 8ani Yusufu ta somɔgɔw bɛɛ, ani a balemaw, ani a facɛ ta somɔgɔw bɛɛ. Denmisɛnw, ani sagaw ni baw, ani misiw dɔrɔn le tora Gosɛni mara ra yi, Misiran jamana ra. 9Sowotorotigiw, ani sotigiw fana tun bɛ ni o ye. Jama caman le tun bɛ ɲɔgɔn kɔ ka taga.
10Kɛnɛgbɛ min tɔgɔ ye ko Atadi, o sera o yɔrɔ ra minkɛ, Zuridɛn kɔba kɔ fɛ, o ka sukasi kɛ, ka kulekanbaw bɔ o yɔrɔ ra. Yusufu ka tere wolonfla le bla k’a facɛ sanga kɛ. O k’a facɛ sanga kɛ o yɔrɔ ra k’a su kasi. 11Kanaanaka minw bɛ o jamana ra, olugu ka o sanga ko ye Atadi kɛnɛgbɛ ra, o ko: «Nin kɛra sangaba ye Misirankaw fɛ dɛ!» O le kosɔn, o ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko: Abɛli Misirayimu50.11 Abɛli Misirayimu, o kɔrɔ ye ko: Misirankaw ta sangakoba.; o yɔrɔ bɛ Zuridɛn ba kɔ fɛ.
12O cogo ra, Yakuba satɔ tun ka min fɔ a ta sanga ko ra, a dencɛw ka o kɛ.
13O tagara ni a su ye Kanaana jamana ra. Kuruwo min bɛ Makipela foro ra, o tagara a su don yi. Iburahima tun ka o yɔrɔ le san Hɛtikacɛ Efurɔn fɛ, k’a kɛ sudonyɔrɔ ye; a bɛ Mamire ta yɔrɔ kɔrɔ.
14Yusufu k’a facɛ su don ka ban minkɛ, a sekɔra Misiran, ani a balemaw, ani minw bɛɛ tun tagara ni a ye a facɛ sudonyɔrɔ ra.
Yusufu kɔrɔcɛw k’a daari
15Ayiwa, Yusufu balemaw k’a ye ko o facɛ sara minkɛ, o ko: «Ni Yusufu ka wuri an kama sisan do! An ka kojugu min kɛ a ra, ni a ko a bɛ o juru sara an na do!» 16O ka mɔgɔ ci ka taga a fɔ Yusufu ye ko: «Sani i facɛ ye sa, a tun k’a fɔ ko 17an ye kuma i fɛ, ko i ye sabari ka i balemaw ta hakɛ ni o ta jurumun yafa o ma, sabu o ka kojugu le kɛ i ra.» O ko Yusufu ma ko: «An ye i facɛ ta Ala ta jɔnw le ye; sabari ka an ta hakɛw yafa an ma.»
Yusufu ka o kuma mɛn minkɛ, a kasira.
18A kɔrɔcɛw yɛrɛ nana o kinbiri gban a kɔrɔ; o ko: «Anw ye i ta jɔnw le ye.» 19Yusufu ko o ma ko: «Aw kana siran. Ala ka min latigɛ, o le kɛra. 20Aw tun b’a fɛ ka kojugu le kɛ ne ra, nka Ala k’a yɛlɛma k’a kɛ koɲuman ye, k’a laban kɛ nin ye bi, janko ka mɔgɔ caman kisi. 21O ra, aw kana siran, ne bɛna ne janto aw ra, aw ni aw ta denw bɛɛ.»
Yusufu kumana o fɛ, ni kanuya ye, ka o jusu saaro.
Yusufu ta saya
22O kɔ, Yusufu ni a facɛ ta somɔgɔw tora Misiran. Yusufu si tun ye san kɛmɛ ni tan. 23A k’a dencɛ Efirayimu ta denw ye, ka Efirayimu mamadenw fana ye. A dencɛ Manase dencɛ Makiri, o ta denw worora minkɛ, Yusufu ka olugu kɛ a yɛrɛ ta denw ye.
24Lon dɔ, Yusufu k’a fɔ a balemaw ye ko: «Ne bɛna sa, nka sigiya t’a ra, Ala bɛna a janto aw ra, ka aw labɔ nin jamana ra yan. A ka layiri ta ko a bɛ jamana min di an bɛmaw Iburahima, ani Isiyaka, ani Yakuba ma, a bɛna taga ni aw ye o jamana ra.»
25O kɔ, Yusufu k’a fɔ a balemaw ye ko: «Aw ye kari ne ye, ko ni Ala nana aw labɔ Misiran, aw tagatɔ, aw ye taga ni ne kolow ye ka bɔ Misiran.»
26Ayiwa, Yusufu nana sa k’a si to san kɛmɛ ni tan. O k’a su labɛn ni kasatigɛnan ye k’a bla kɛsu dɔ kɔnɔ Misiran.