MASACƐW
TA KITABU FƆLƆ
Kitabu faamucogo
Izirayɛli masacɛw ta wagati min daminana Samawilu ta kitabu flanan na, o kow tɔ le bɛ Masacɛw ta kitabu fɔlɔ kɔnɔ. Masacɛw ta kitabu fɔlɔ ni a flanan bɛɛ tun ye kitabu kelen le ye. O kitabuw sɛbɛbaga ma lɔn.
An bɛ min ye nin kitabu kɔnɔ, o ye Sulemani sigicogo ye masaya ra a facɛ Dawuda nɔ ra, ani Dawuda ta saya, ani masacɛ Sulemani ta baaraw, ani Alabatosoba lɔri ta baara, ani jamana tarancogo, k’a kɛ fanga fla ye: woroduguyanfan mara ani sahiliyanfan mara, ani o masacɛw ta ko.
Ala bɛ baraka don masacɛ bɛɛ kelen kelen na ka kaɲa ni a ta Alaɲasiran le ye. Minw bɛ o kɔ don Ala ra, ka ala wɛrɛw bato, jamana halakira olugu ta kɛwalejuguw kosɔn.
Jamana sahiliyanfan min ye Izirayɛli mara ye, o yɔrɔ ta masacɛw ma tugu Ala kɔ, k’a sɔrɔ woroduguyanfan min ye Zuda mara ye, o yɔrɔ ta masacɛw caman ka Ala ta sariya sira tagama.
Ala ta ciraw, i n’a fɔ Iliya (dɔw b’a fɔ min ma ko Eli), ani Iliyasu (dɔw b’a fɔ min ma ko Elize), olugu tun bɛ o ja gbɛlɛya ka mɔgɔw lasɔmi, janko o kana bɔ Matigi Ala kɔ ka jow sɔn.
O ciraw k’a yira ko ka Ala ta siraw tagama, o bɛ na ni hɛra ye; nka ka Ala kan bla, o bɛ na ni tɔɔrɔ ye jamana kɔnɔ.
Kitabu kɔnɔkow
Dawuda ta masaya laban (1)
Sulemani sigicogo masaya ra a facɛ nɔ ra (2)
Sulemani ta masaya damina (3–4)
Sulemani ta Alabatosoba lɔko (5–8)
Masacɛ Sulemani ta masaya laban (9–11)
Jamana sahiliyanfan mɔgɔw ta murutiri (12–14)
Zuda ni Izirayɛli ta masacɛw ta kow (15–16)
Cira Iliya ta wagati (17–19)
Masacɛ Akabu ta ko (20–22)
Masacɛ Yosafati ni masacɛ Ahaziya ta kow (22.41-53)
1Masacɛ Dawuda kɔrɔra
1Ayiwa, masacɛ Dawuda nana kɔrɔ kosɛbɛ. O tun bɛ birifaniw kɛ k’a datugu, nka o bɛɛ n’a ta, o si tun tɛ nɛnɛ bɔra a ra. 2O ra, a ta jamana kuntigiw k’a fɔ a ye ko: «An matigicɛ masacɛ, a to an ye sungurunin dɔ ɲini i ye, min bɛna to i kɔrɔ, k’a janto i ra, ka to ka la i kɔrɔ; ni o kɛra, nɛnɛ bɛna bɔ an matigicɛ masacɛ ra.»
3O tagara yaala Izirayɛli jamana yɔrɔ bɛɛ ra, ka sungurunin dɔ ɲini min cɛ ka ɲi. O ka Sunamuka sunguru dɔ le sɔrɔ, min tɔgɔ tun ye ko Abisagi. O nana ni ale ye masacɛ fɛ. 4O sunguru tun cɛ ka ɲi yɛrɛ le kosɛbɛ. A nana to masacɛ kɔrɔ, k’a janto a ra. Nka masacɛ ma jɛn ni a ye.
Adoniya ko a bɛ kɛ masacɛ ye
5O wagati ra, Dawuda tun ka dencɛ min sɔrɔ a muso Hagiti fɛ, min tɔgɔ tun ye ko Adoniya, ale wurira k’a yɛrɛ bla kow ɲa fɛ, ka to k’a fɔ ko: «Ne le bɛna kɛ masacɛ ye!» A ka sowotoro dɔ ɲini, ani soboribaga dɔw, ani cɛ bilooru, minw tun bɛ to ka bori a ta sowotoro ɲa fɛ. 6Kabini Adoniya tun worora, hali lon kelen a facɛ tun m’a ladi ka ye, walama k’a fɔ a ye ko «i kana nin kɛ». A tun cɛ ka ɲi kosɛbɛ. Ale le tun worora ka gban Abusalɔn na. 7A tagara kuma ka bɛn ni Seruya dencɛ Yohabu ye, ani sarakalasebaga Abiyatari. Olugu sɔnna ka don a ta jɛn ra. 8Nka sarakalasebaga Sadɔki, ani Yehoyada dencɛ Benaya, ani cira Natan, ani Simɛyi, ani Ɛrɛyi, ani Dawuda ta kɛrɛkɛcɛfariw, olugu si tun tɛ ni a ye.
9Lon dɔ, Adoniya tagara sagaw, ani misitoranw kɛ saraka ye, ka misiden tɔrɔninw faga Zohelɛti kabakuru kɔrɔ, min bɛ Ɛni Rogɛli kɔrɔ. A balemaw, minw ye masacɛ dencɛw ye, a ka olugu bɛɛ wele o saraka domuni na, ani Zuda mɔgɔ minw bɛɛ tun ye jamana ɲamɔgɔw ye. 10Nka cira Natan ni Benaya ni kɛrɛkɛcɛfariw ni a balemacɛ Sulemani, a ma sɔn ka olugu si wele.
Natan ni Baseba tagara Dawuda fɛ
11A kɛra ten minkɛ, Natan tagara Sulemani bamuso Baseba fɛ, ka taga a fɔ a ye ko: «Ele m’a mɛn ko Hagiti dencɛ Adoniya bɛ a yɛrɛ kɛra masacɛ ye, k’a sɔrɔ an matigicɛ Dawuda ma foyi lɔn o ko ra wa? 12Na, ne bɛna i ladi ni kuma kelen ye, min bɛ se k’a to i ye i nin kisi, ka i dencɛ Sulemani fana nin kisi. 13Taga masacɛ Dawuda fɛ, i ye taga a fɔ a ye ko: ‹E, ne matigicɛ masacɛ, ele tun ma kari i ta jɔnmuso ye k’a fɔ ne ye ko ne dencɛ Sulemani le bɛna kɛ masacɛ ye ele kɔ wa, ko ale le bɛna sigi i nɔ ra masaya ra wa? Mun kosɔn sisan Adoniya le nana kɛ masacɛ ye?› »
14Natan k’a fɔ Baseba ye tuun ko: «Ka i to o kuma ra ni masacɛ ye, ne yɛrɛ bɛna taga yi, ka taga dɔ fara i ta kuma kan.»
15Baseba tagara don masacɛ fɛ. O wagati ra masacɛ tun kɔrɔra kosɛbɛ; Sunamuka sunguru, min ye Abisagi ye, ale le tun bɛ a jantora masacɛ ra. 16Baseba k’a kinbiri gban masacɛ kɔrɔ. Masacɛ k’a ɲininka ko: «A bɛ di?» 17A ko: «Ne matigicɛ, ele yɛrɛ le tun karira i ta jɔnmuso ye Matigi Ala, i ta Ala tɔgɔ ra, ko sigiya t’a ra, ko i dencɛ Sulemani le bɛna kɛ masacɛ ye i kɔ, ko ale le bɛna sigi masaya ra i nɔ ra. 18Nka a flɛ, sisan Adoniya le kɛra masacɛ ye, k’a sɔrɔ ne matigicɛ masacɛ yɛrɛ ma foyi lɔn o ko ra. 19A ka misitoranw, ani misiden tɔrɔninw, ani saga caman kɛ saraka ye. A ka masacɛ dencɛw bɛɛ wele o domuni na, ani sarakalasebaga Abiyatari, ani kɛrɛkɛjama kuntigi Yohabu; nka a ma sɔn ka i ta jɔncɛ Sulemani wele. 20Nka Izirayɛli jamana bɛɛ ɲa lɔnin bɛ ne matigicɛ masacɛ le ra, janko mɔgɔ min ka kan ka sigi masaya ra ne matigicɛ masacɛ nɔ ra, i ye o tigi yira. 21Ni o tɛ, lon min ni ne matigicɛ masacɛ nana kɛ ko a tɛ yan tuun, ni i nana taga kɛ ni i bɛmaw ye, o tuma o bɛna ne ni ne dencɛ Sulemani minako juguya, ka an kɛ i ko an ka mɔgɔ le faga.»
22Ayiwa, ka Baseba to kuma ra ni masacɛ ye, cira Natan nana. 23O tagara a fɔ masacɛ ye ko cira Natan nana. Natan donna masacɛ fɛ, ka na a kinbiri gban k’a ɲa biri dugu ma. 24A k’a fɔ masacɛ ye ko: «E, ne matigicɛ masacɛ, o tuma ele le k’a fɔ ko Adoniya le bɛna kɛ masacɛ ye ele kɔ, ka sigi masaya ra i nɔ ra wa? 25Sabu bi a tagara misitoranw ni misiden tɔrɔnin ni saga caman faga ka o kɛ saraka ye. A ka masacɛ dencɛw bɛɛ wele o domuni na, ani kɛrɛkɛjama kuntigiw, ani sarakalasebaga Abiyatari. O ye nin ye yi, o bɛ domuni kɛra a ɲa kɔrɔ, ka minnin kɛ, k’a fɔ ko: ‹Ala ye si di masacɛ Adoniya ma!› 26Nka ne min ye i ta baaraden ye, a ma ne wele, a ma sarakalasebaga Sadɔki wele, a ma Yehoyada dencɛ Benaya wele, a ma i ta jɔncɛ Sulemani fana wele. 27Yala ne matigicɛ masacɛ yɛrɛ le ka nin ko latigɛ wa? Mun na mɔgɔ min bɛna sigi masaya ra i nɔ ra, i ma o fɔ anw ye, anw minw ye i ta jɔncɛw ye?»
Dawuda ko Sulemani bɛna sigi ale nɔ ra
28Masacɛ Dawuda ka Natan jaabi ko: «Aw ye Baseba wele ne ye!» O k’a wele, a donna so kɔnɔ ka taga lɔ masacɛ ɲa kɔrɔ. 29Masacɛ karira, k’a fɔ Baseba ye ko: «Ne bɛ kari Matigi Ala ɲanaman tɔgɔ ra, ale min ka ne kisi ka bɔ ne ta sɛgɛ bɛɛ ra, 30ko ne tun karira i ye Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala tɔgɔ ra, ka min fɔ i ye, ko: ‹I dencɛ Sulemani le bɛna kɛ masacɛ ye ne kɔ, ka sigi masaya ra ne nɔ ra,› ayiwa, ne bɛna o le kɛ bi.»
31Baseba k’a kinbiri gban k’a ɲa biri dugu ma masacɛ kɔrɔ, k’a fɔ ko: «E, ne matigicɛ masacɛ Dawuda, Ala ye i to an kɔrɔ tuma bɛɛ!»
Sulemani sigira masaya ra
32Ayiwa, Masacɛ Dawuda ko: «Aw ye sarakalasebaga Sadɔki wele ka na, ani cira Natan, ani Yehoyada dencɛ Benaya.» O ka olugu wele, o nana masacɛ fɛ. 33Masacɛ k’a fɔ o ye ko: «Aw ye ne ta baaradenw wele; aw ye ne dencɛ Sulemani yɛlɛn ne yɛrɛ ta sofali kan, ka taga ni a ye fɔ Giyɔn jida yɔrɔ ra. 34Ni aw sera yi, sarakalasebaga Sadɔki ni cira Natan ye turu saninman* kɛ a kun na k’a kɛ Izirayɛli masacɛ ye. Aw ye buru fiyɛ k’a fɔ ko: ‹Ala ye si di masacɛ Sulemani ma!› 35O kɔ, aw ye bɔ ni a ye o yɔrɔ ra, k’a blasira ka na ni a ye, a ye na sigi ne ta masasiginan kan. Ale le bɛna sigi masaya ra ne kɔ fɛ, sabu ne bɛna ale le sigi Izirayɛli ni Zuda jamana ɲamɔgɔya ra.»
36Yehoyada dencɛ Benaya ka masacɛ jaabi ko: «Amina!» A ko: «Ne matigicɛ masacɛ ta Ala, min ye Matigi Ala ye, ale ye i ta kuma kɛ can ye! 37Matigi Ala tora ni ne matigicɛ masacɛ yɛrɛ ye cogo min na, a ye to ni Sulemani fana ye o cogo kelen na; Ala ye Sulemani ta fanga labonya ka tɛmɛ ne matigicɛ masacɛ Dawuda ta fanga kan belen!»
38Ayiwa, sarakalasebaga Sadɔki ni cira Natan ni Yehoyada dencɛ Benaya ni Keretikaw, ani Peletikaw1.38 Keretikaw ni Peletikaw tun ye siya wɛrɛ mɔgɔ dɔw ye, Masacɛ tun ka minw ta kɛrɛkɛdenya ra, sara ra, janko ka masacɛ kɔrɔsi (Samawilu flanan 15.18). ka Sulemani sigi masacɛ Dawuda ta sofali kan, ka jigi ni a ye Giyɔn jida yɔrɔ ra.
39Sarakalasebaga Sadɔki ka sogogban ta, turu saninman* tun bɛ min kɔnɔ, yɔrɔ saninman kɔnɔ. A ka o turu kɛ Sulemani kun na k’a sigi masaya ra. O kɔ, o ka buru fiyɛ; mɔgɔ bɛɛ ka kɛ a fɔ ye ko: «Ala ye si di masacɛ Sulemani ma!» 40Mɔgɔ camanba gbanna o kɔ, dɔw ka kɛ filenw fiyɛ ye, o bɛɛ ka kɛ ɲagari ye ka kɛ mankanba ci ye fɔ ka dugukolo yɛrɛyɛrɛ.
Sulemani yafara Adoniya ma
41Adoniya ni mɔgɔ minw bɛɛ tun bɛ ni a ye domunikɛyɔrɔ ra, olugu ka o mankan mɛn; o y’a sɔrɔ o tun ka domuni kɛ ka ban. Yohabu ka burufiyɛkan mɛn minkɛ, a ko: «Nin ye mun mankanba le ye dugu kɔnɔ tan?»
42K’a to o kuma ra, sarakalasebaga Abiyatari dencɛ Yonatan nana. Adoniya ko ale ma ko: «Na yan, sabu ele ye mɔgɔsɔbɛ le ye; sigiya t’a ra, i nana kibaroɲuman le fɔ an ye.» 43Yonatan ka Adoniya jaabi ko: «Fiyewu! Kibaroɲuman tɛ nin ye dɛ! An matigicɛ masacɛ Dawuda le ka Sulemani kɛ masacɛ ye. 44Masacɛ ka sarakalasebaga Sadɔki ni cira Natan ni Yehoyada dencɛ Benaya ni Keretikaw ni Peletikaw bla ni a ye; o k’a layɛlɛn masacɛ yɛrɛ ta sofali kan ka taga ni a ye.
45«Sarakalasebaga Sadɔki ni cira Natan ka turu saninman* kɛ a kun na, k’a sigi masaya ra Giyɔn jida yɔrɔ ra. O bɔra o yɔrɔ le ra, mɔgɔw ɲagarininba ka kɛ kule ci ye ka na; o mankan le bonyara ka dugu bɛɛ labɔ. Aw ka o mankan le mɛn tan. 46Sulemani yɛrɛ sigira masasiginan kan ka ban. 47Jamana ɲamɔgɔw fana nana an matigicɛ masacɛ Dawuda fo, k’a fɔ ko: ‹Ala ye Sulemani kɛ tɔgɔtigi ye ka tɛmɛ ele yɛrɛ kan; Ala ye a ta fanga kɔrɔta ka tɛmɛ ele ta kan!› O tuma masacɛ k’a kinbiri gban a ta layɔrɔ ra k’a fɔ ko: 48‹Matigi Ala baraka, Izirayɛli ta Ala, sabu a ka ne yɛrɛ dencɛ dɔ sigi masaya ra ne nɔ ra, k’a to ne yɛrɛ ɲa ka o ye bi.› »
49Ayiwa, Adoniya ni a nɔfɛmɔgɔw ka o kuma mɛn minkɛ, o bɛɛ siranninba wurira ka janjan, bɛɛ tagara a ta fan na. 50Adoniya yɛrɛ sirankojugu fɛ Sulemani ɲa, a wurira ka taga sarakajɛnifɛn* gbanw mina1.50 Ni mɔgɔ tagara sarakajɛnifɛn gbanw mina, o kɔrɔ ye ko o tigi k’a yɛrɛ karifa Ala ma..
51O tagara o fɔ Sulemani ye ko: «Adoniya siranna masacɛ Sulemani ɲa fɔ a tagara sarakajɛnifɛn gbanw mina, a b’a fɔra ko: ‹Masacɛ Sulemani ye kari ne ye ko a tɛna a ta jɔncɛ faga ni kɛrɛkɛmuru ye.› » 52Sulemani ko: «Ni a k’a yɛrɛ kɛ mɔgɔsɔbɛ ye, hali a kunsigiden kelen tɛna ben dugu ma; foyi tɛna a sɔrɔ. Nka ni a ka kojugu kɛ, o tuma a bɛ faga.»
53O kɔ, masacɛ Sulemani ka mɔgɔ dɔw ci ka taga a lajigi ka bɔ sarakajɛnifɛn kan. Adoniya nana ka na a kinbiri gban masacɛ Sulemani kɔrɔ. Sulemani ko a ma ko: «Taga so kɔnɔ!»
2Dawuda ta kumalabanw
1Ayiwa, Dawuda sawagati nana surunya minkɛ, a ka nin ciw fɔ a dencɛ Sulemani ye; a ko: 2«A tora dɔɔnin, ne bɛna taga mɔgɔw bɛɛ tagayɔrɔ ra. O ra, i ka kan ka baraka don i yɛrɛ ra, ka kɛ cɛ ye, 3ka Matigi Ala, i ta Ala ta kokɛtaw kɛ, k’a ta siraw tagama, k’a ta cifɔninw, ni a ta kumaw, ni a ta kolatigɛninw, ni a ta ciw lamɛn, i n’a fɔ a sɛbɛra cira Musa ta sariya kitabu kɔnɔ cogo min na; ni o kɛra, ni i ka taga yɔrɔ o yɔrɔ, ni i ka ko o ko kɛ, o bɛɛ bɛ ɲa i boro; 4ni o kɛra, fana, Matigi Ala tun ka layiri min ta ne ye, a bɛna o dafa; a tun ka layiri ta ne ye k’a fɔ ko: ‹Ni i ta denw ka o tagamacogo kɔrɔsi, ni o ka tagama can kan ne ɲa kɔrɔ ni o jusukun bɛɛ ye, ani o nin bɛɛ, o tuma mɔgɔ dɔ bɛna sɔrɔ i ta denw na tuma bɛɛ, min bɛna sigi i nɔ ra masaya ra Izirayɛli jamana kunna.›
5«Ayiwa, o kɔ, Seruya dencɛ Yohabu ka min kɛ ne ra, ani a ka min kɛ Izirayɛli ta kɛrɛkɛjama kuntigi fla ra, Nɛri dencɛ Abinɛri, ani Yetɛri dencɛ Amasa, i ka o lɔn. A ka olugu faga, ka o jori seri dugu ma, i n’a fɔ o tun bɛ kɛrɛkɛyɔrɔ le ra, k’a sɔrɔ foyi tun tɛ an ni o mɔgɔw cɛ ni hɛra tɛ. A ka o jori kɛ k’a ta cɛsirinan ni a ta sennasanbara lanɔgɔ. 6O ra, i bɛna a mina ka kaɲa ni i ta hakiritigiya ye; nka i kana a to a ye kɔrɔ k’a kunsigi gbɛ, ka sa hɛra ra, ni i m’a faga.
7«Nka i ka kan ka Galadikacɛ Barizilayi dencɛw minako ɲa; mɔgɔ minw bɛ domuni kɛ ni i ye, o ye sɔrɔ o mɔgɔw ra, sabu wagati min na ne tun bɛ borira i kɔrɔcɛ Abusalɔn ɲa, o tora ni ne ye ka ne dɛmɛ.
8«Gera dencɛ Simɛyi min bɔra Bahurimu, Boniyaminu ta mara ra, ale fana bɛ ni i ye. Lon min ne tun bɛ tagara Mahanayimu, ale le ka kumajugu suguya bɛɛ fɔ ne ma. Nka tuma min na a nana ne kunbɛn Zuridɛn bada ra, ne karira a ye Matigi Ala tɔgɔ ra ko ne tɛna a faga. 9Nka sisan, i ka kan k’a jate i n’a fɔ a jarakinin lo. Hakiritigi le bɛ i ye; i ka kan ka min kɛ a ra i yɛrɛ bɛna o lɔn. A man kan ka kɔrɔ k’a kunsigi gbɛ, ka sa a yɛrɛ ma ni i ma a faga ni muru ye.»
Dawuda sacogoya
10Ayiwa, o kɔ, Dawuda sara, ka taga fara a bɛmaw kan. O k’a su don Dawuda ta masabonba* kɔnɔ. 11Dawuda ka san binaani le kɛ masaya ra Izirayɛli jamana kunna. A ka san wolonfla kɛ Heburɔn, ka san bisaba ni saba kɛ Zeruzalɛmu.
12Sulemani sigira masaya ra a facɛ Dawuda nɔ ra; a ta masaya sabatira kosɛbɛ.
Sulemani ka Adoniya faga
13Lon dɔ, Hagiti dencɛ min ye Adoniya ye, ale tagara Sulemani bamuso Baseba fɛ. Baseba k’a ɲininka ko: «Hɛra lo wa?» Adoniya ko: «Ɔnhɔn, hɛra lo!» 14A ko: «Kuma dɔ le bɛ ne fɛ k’a fɔ i ye.» Baseba ko: «A fɔ!» 15Adoniya ko: «I yɛrɛ k’a lɔn ko ne le tun ka kan ka sigi masaya ra; Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ ɲa lɔnin tun bɛ ne le ra, ko ne bɛna kɛ o ta masacɛ ye. Nka a ko nana yɛlɛma; masaya tagara kɛ ne dɔgɔcɛ Sulemani le ta ye, sabu Matigi Ala yɛrɛ le k’a kɛ a ta ye. 16Ayiwa, sisan, ne bɛ fɛn kelen min ɲini i fɛ, i kana ban ka o kɛ ne ye!» Baseba ko: «A fɔ!» 17Adoniya ko: «Ne bɛ i daari, a fɔ masacɛ Sulemani ye ko a ye Sunamukamuso Abisagi di ne ma, ne ye a kɛ ne muso ye, sabu ni ele ka fɛn daari masacɛ fɛ, a tɛ se ka ban.» 18Baseba k’a jaabi ko: «Ayiwa, ne k’a mɛn; ne bɛna taga o ko lase masacɛ ma i ye.»
19Baseba tagara masacɛ Sulemani fɛ ko a bɛ taga Adoniya ta kuma fɔ a ye; a tagara se minkɛ, masacɛ wurira ka lɔ k’a kunbɛn, ka biri a kɔrɔ k’a bonya, ka sɔrɔ ka taga sigi a ta masasiginan kan. A ko o ye na ni siginan dɔ ye ka na o di a bamuso ma. A bamuso sigira o kan masacɛ kininboroyanfan fɛ.
20A bamuso ko: «Fɛn fitini kelen le bɛ ne fɛ k’a daari i fɛ; i kana ban ka o kɛ ne ye!» Masacɛ ko: «Ne bamuso, a fɔ, ne tɛna ban k’a kɛ i ye!» 21Baseba ko: «A to Sunamukamuso Abisagi ye di i kɔrɔcɛ Adoniya ma k’a kɛ a muso ye!»
22Masacɛ Sulemani k’a bamuso jaabi ko: «Mun kosɔn i bɛ Sunamukamuso Abisagi daarira k’a di Adoniya ma? Hali i ye masaya ɲini a ye kunkelen, sabu ni a kɛra cogo o cogo, ne kɔrɔcɛ lo. Masaya ɲini a ye, ale ni sarakalasebaga Abiyatari, ani Seruya dencɛ Yohabu.»
23O kɔ, masacɛ Sulemani karira Matigi Ala tɔgɔ ra; a ko: «Adoniya ka min daari, ni ne ma o jaabi kɛ a yɛrɛ saya ye fiyewu, o tuma Ala ye kojugu suguya bɛɛ la ne kan.» 24A ko tuun ko: «Ne bɛ kari Matigi Ala ɲanaman tɔgɔ ra, ale min ka ne sigi masaya ra ne facɛ Dawuda nɔ ra, ka ne ta fanga sabati, ka masaya layiri ta ne ni ne ta duruja ye, ne bɛ kari ko Adoniya bɛ faga bi yɛrɛ.»
25Masacɛ Sulemani ka Yehoyada dencɛ Benaya ci ko a ye taga a faga ni muru ye. Adoniya sara o cogo le ra.
Sulemani ka Abiyatari gbɛn
26O kɔ, masacɛ k’a fɔ sarakalasebaga Abiyatari ye ko: «Ele ye taga i sigiyɔrɔ ra Anatɔti; i fana tun ka kan ni fagari le ye, nka ne tɛna i faga sisan, sabu i ka dunuɲa bɛɛ tigi Ala ta jɛnɲɔgɔnya kɛsu* ta ka tagama ni a ye ne facɛ Dawuda ɲa fɛ, ani i tora ni a ye a ta sɛgɛ wagatiw ra.»
27Ayiwa, Sulemani ka Abiyatari bɔ Matigi Ala ta sarakalasebagaya baara ra o cogo le ra; o kɛra minkɛ, Matigi Ala tun ka kuma min fɔ Eli ta somɔgɔw ta ko ra Silo, o kuma kɛra can ye2.27 Aw ye nin yɔrɔ flɛ: Samawilu fɔlɔ 2.30-36..
Sulemani ka Yohabu faga
28O kow bɛɛ kibaroya sera Yohabu ma minkɛ, ale borira ka taga Matigi Ala ta yɔrɔ saninman* kɔnɔ, ka taga sarakabɔnan gbanw mina; sabu ale fana tun donna Adoniya ta jɛn ra, k’a sɔrɔ a tun ma sɔn ka don Abusalɔn ta jɛn ra.
29O tagara a fɔ masacɛ Sulemani ye ko Yohabu borira ka taga don Matigi Ala ta yɔrɔ saninman kɔnɔ, ka lɔ sarakabɔnan kɔrɔ yi. Sulemani k’a fɔ Yehoyada dencɛ Benaya ye ko: «Taga a faga ni muru ye!»
30Benaya tagara don Matigi Ala ta yɔrɔ saninman kɔnɔ k’a fɔ Yohabu ye ko: «Masacɛ ko i ye bɔ yan!» Yohabu ko: «Ɔn-ɔn, ne bɛ sa yan le!» Yohabu ka min fɔ, Benaya tagara o fɔ masacɛ ye.
31Masacɛ k’a fɔ Benaya ye ko: «A ka min fɔ, taga a kɛ ten. Taga a faga, i ye a su don. Ni o kɛra, Yohabu ka mɔgɔ minw faga gbansan, o fagari hakɛ bɛ bɔ ne ni ne ta somɔgɔw kan. 32A ka mɔgɔ minw faga, Matigi Ala bɛna o hakɛ bɔ a ra; sabu a benna cɛ fla kan, minw tun ye mɔgɔɲumanw ye ani mɔgɔsɔbɛw ye ka tɛmɛ ale yɛrɛ kan, ka olugu faga ni kɛrɛkɛmuru ye, k’a sɔrɔ ne facɛ Dawuda ma bɔ o kala ma; o cɛ fla tun ye Nɛri dencɛ Abinɛri ye, Izirayɛli ta kɛrɛkɛjama kuntigi, ani Yetɛri dencɛ Amasa, Zuda ta kɛrɛkɛjama kuntigi. 33O mɔgɔw fagari hakɛ ye ben Yohabu ni a ta durujaw kan wagati bɛɛ. Nka Matigi Ala ta hɛra ye kɛ Dawuda ni a ta durujaw kan, ani a ta somɔgɔw ni a ta masaya kan wagati bɛɛ.»
34Ayiwa, Yehoyada dencɛ Benaya wurira ka taga Yohabu faga ni muru ye. O tagara a su don a yɛrɛ ta yɔrɔ ra, kongokolon yɔrɔ ra. 35Masacɛ ka Yehoyada dencɛ Benaya bla Yohabu nɔ ra, kɛrɛkɛjama kuntigiya ra, ka sarakalasebaga Sadɔki bla Abiyatari nɔ ra.
Sulemani ka Simɛyi faga
36O kow kɔ, masacɛ ka mɔgɔ ci ka taga Simɛyi wele; a k’a fɔ Simɛyi ye ko: «Simɛyi, bon dɔ lɔ Zeruzalɛmu, i ye to o yɔrɔ ra; i kana bɔ ka taga yɔrɔ wɛrɛ. 37Ni i ka bɔ dugu kɔnɔ lon o lon, ka Sedɔrɔn kɔ tigɛ dɔrɔn, i ye la a ra ko sigiya t’a ra, ko i bɛ faga o lon na; i fagari kunko fana bɛ ben i yɛrɛ le kan.»
38Simɛyi ka masacɛ jaabi ko: «I ka min fɔ, o bɛnna ne ma. Ne matigicɛ masacɛ ka min fɔ, i ta jɔncɛ bɛna o le kɛ.»
A kɛra ten, Simɛyi tora Zeruzalɛmu ka wagatijan kɛ.
39Nka san saba tɛmɛnin kɔ, Simɛyi ta jɔncɛ fla borira ka taga Mahaka dencɛ Akisa fɛ, min ye Gati mara masacɛ ye. O tagara o ko fɔ Simɛyi ye, ko: «I ta jɔnw bɛ Gati!» 40Simɛyi wurira o le ra k’a ta fali labɛn, ka taga Akisa fɛ Gati mara, ka taga a ta jɔnw yɔrɔɲini, ka o mina ka na ni o ye ka bɔ Gati.
41O tagara a fɔ Sulemani ye ko Simɛyi bɔra Zeruzalɛmu ka taga Gati, ka sekɔ ka na. 42Masacɛ ka Simɛyi wele k’a fɔ a ye ko: «Yala ne tun ma kankari la i ye, ko i ye kari Matigi Ala tɔgɔ ra nin kuma kan, ko ni i bɔra ka taga yɔrɔ wɛrɛ lon o lon, ko i ye la a ra ko ne bɛna i faga wa? O lon na, i yɛrɛ k’a fɔ ko ne ka min fɔ, ko o bɛnna i ma, ko i bɛna a kɛ ten. 43Mun kosɔn i karira kuma min na Matigi Ala tɔgɔ ra, i ma to o kan? Mun kosɔn ne ka kuma min fɔ i ye, i ma o kɛ?»
44Masacɛ k’a fɔ Simɛyi ye tuun ko: «I ka kojugu min bɛɛ kɛ ne facɛ Dawuda ra, i yɛrɛ ka o bɛɛ lɔn; o kow bɛɛ bɛ i yɛrɛ jusu ra yi. Ayiwa, i ka kojugu min bɛɛ kɛ, Matigi Ala bɛna o hakɛ ben i yɛrɛ le kan. 45Nka Matigi Ala bɛna baraka don masacɛ Sulemani na, Dawuda ta masaya fana bɛna sabati Matigi Ala ɲa kɔrɔ wagati bɛɛ.»
46A kɛra ten, masacɛ ka Yehoyada dencɛ Benaya ci, ale bɔra ka taga Simɛyi faga ni muru ye.
O kɔ, masaya sabatira kosɛbɛ Sulemani boro.
3Sulemani ka Farawona denmuso dɔ furu
1Ayiwa, Sulemani nana jɛnɲɔgɔnya don ni Misiran masacɛ ye, min ye Farawona ye, ka Farawona denmuso dɔ furu. A tagara o muso bla Dawuda ta masabonba kɔnɔ, sani a ye a yɛrɛ ta masaso lɔ k’a ban, ani Matigi Ala ta batoso, ani Zeruzalɛmu dugu laminikogow.
2O wagati ra mɔgɔw belen tun bɛ sarakaw bɔra kongoriw kan, sabu Alabatosoba dɔ tun ma lɔ Matigi Ala tɔgɔ ra fɔlɔ. 3Sulemani ka Matigi Ala kanu, ka tagama ka kaɲa ni a facɛ Dawuda ta ci fɔninw ye; nka o bɛɛ n’a ta, a tun bɛ to ka sarakaw bɔ, ka wusunan sarakaw bɔ kongoriw kan.
Ala ka hakiritigiya di Sulemani ma
4Lon dɔ, masacɛ Sulemani tagara Gabahɔn ka taga saraka bɔ, sabu o yɔrɔ ta sarakabɔyɔrɔ le tun ka bon ni sarakabɔyɔrɔ tɔw bɛɛ ye. Sulemani ka bɛgan waga kelen kɛ saraka jɛnita* ye o sarakabɔnan kan. 5Matigi Ala k’a yɛrɛ yira Sulemani na su fɛ siko ra, k’a to Gabahɔn; Ala k’a fɔ a ye ko: «I b’a fɛ ne ye fɛn min di i ma, o fɔ!»
6Sulemani k’a jaabi, ko: «I ka koɲumanba kɛ i ta jɔncɛ Dawuda ye, min ye ne facɛ ye, sabu a kɛra mɔgɔ kankelentigi ye, ka tagama can kan i ɲa kɔrɔ ni jusukun kelen ye. I ka o koɲumanba kɛ a ye, ka dencɛ di a ma min sigira masaya ra a nɔ ra bi. 7Ayiwa, sisan Matigi Ala, ne ta Ala, ele le ka i ta jɔncɛ sigi masaya ra ne facɛ Dawuda nɔ ra, k’a sɔrɔ ne tɛ foyi ye ni denfitini tɛ; ne fana tɛ nin baara kɛcogo lɔn. 8I ta jɔncɛ bɛ i ta mɔgɔw le cɛ ra, i yɛrɛ ka mɔgɔ minw ɲanawoloma, nin mɔgɔ camanba min tɛ se ka jate, walama k’a da lɔn, a cayakojugu fɛ. 9O ra, hakiritigiya le di i ta jɔncɛ ma, janko a ye i ta mɔgɔw ta kow ɲanabɔ ka ɲa, ka koɲuman ni kojugu lɔn ka bɔ ɲɔgɔn na; ni o tɛ, jɔn le bɛ se ka ele ta mɔgɔw mara, nin jama camanba?»
10Ayiwa, Sulemani ka min daari, o diyara Matigi ye. 11O ra, Ala k’a fɔ a ye ko: «I n’a fɔ i ka nin le daari ne fɛ, i ma sijan daari, walama naforo, walama i juguw saya, nka i n’a fɔ i ka hakiritigiya le daari, janko ka mɔgɔw ta kow ɲanabɔ ni terenninya ye, 12ayiwa, i ka min daari, ne bɛna o kɛ i ye. Ne bɛna i kɛ kolɔnbaga ye, ka i kɛ hakiritigi ye, ne ma deri ka min ɲɔgɔn kɛ mɔgɔ si ye ban, ani ne fana tɛna min ɲɔgɔn kɛ mɔgɔ si ye tuun fiyewu. 13Ka fara o kan, i ma min daari ne fɛ, ne bɛna o fana kɛ i ye. Ne bɛna naforo ni bonya di i ma; i ta tere bɛɛ ra, i ɲɔgɔn masacɛ tɛna kɛ yi. 14Ni i ka ne ta siraw tagama, ka ne ta cifɔninw ani ne ta kumaw sira tagama i n’a fɔ i facɛ Dawuda k’a kɛ cogo min na, ne bɛna sijan di i ma.»
15O kɔ, Sulemani wurira sunɔgɔ ra ni o siko ye a hakiri ra, ka sekɔ ka taga Zeruzalɛmu. A tagara lɔ Ala ta jɛnɲɔgɔnya kɛsu* ɲa fɛ; a ka saraka jɛnitaw* ni jɛnɲɔgɔnya sarakaw* bɔ. O kɔ, a ka domuniba dɔ labɛn a ta jamana ɲamɔgɔw bɛɛ ye.
Sulemani ka muso fla ta kiti tigɛ
16Lon dɔ, jatɔmuso fla nana masacɛ Sulemani fɛ, ka na lɔ a ɲa kɔrɔ. 17O muso fla ra kelen ko: «Hakɛ to, ne matigicɛ, ne ni nin muso, an fla bɛɛ bɛ sira ɲɔgɔn fɛ bon kelen kɔnɔ. Ne nana jigi ne ta den na a kɔrɔ bon kɔnɔ. 18Nka ne jiginin tere sabanan lon, ale fana jigira. An fla dɔrɔn le tun bɛ bon kɔnɔ; mɔgɔ wɛrɛ tun tɛ ni an ye ni an fla dɔrɔn tɛ.
19«Ayiwa, su fɛ, nin muso sunɔgɔtɔ yɛlɛmana ka la a den kan k’a den faga. 20A wurira o le ra su cɛmancɛ ra, ka ne to sunɔgɔ ra, ka ne ta den ta ka bɔ ne kɔrɔ, ka o la a yɛrɛ kɔrɔ; a yɛrɛ ta den min sara, a ka o ta ka o la ne kɔrɔ. 21Sɔgɔma ne wurira ko ne bɛ sin di ne ta den ma minkɛ, ne barara k’a ye ko den sanin lo. Ne nana a flɛ ka ɲa sɔgɔma minkɛ, ne k’a ye ko ne ka den min woro, ko o tɛ!»
22Muso tɔ kelen ko: «Can tɛ! Den ɲanaman ye ne ta le ye. Den min sara o ye ele ta den le ye.»
Nka muso fɔlɔ ma lɔ a ra. A ko: «Can tɛ, den sanin ye ele le ta ye; den ɲanaman ye ne ta le ye!»
O ka kɛ ɲɔgɔn sɔsɔ ye masacɛ ɲa kɔrɔ.
23Masacɛ ko: «Kelen ko: ‹Den min ɲanaman lo, o ye ne ta den le ye; ele ta le sara!› Tɔ kelen fana ko: ‹Can tɛ, ele ta den le sara, ne ta den ɲanaman lo!› »
24Masacɛ ko: «Aw ye na ni kɛrɛkɛmuru dɔ ye!» O nana ni kɛrɛkɛmuru dɔ ye masacɛ fɛ. 25Masacɛ ko: «Aw ye den ɲanaman cɛtigɛ fla ye, k’a taran kelen kelen di o bɛɛ ma.»
26Ayiwa, muso min tun ye den ɲanaman bamuso ye can ra, ale ta den hina k’a mina; a ko masacɛ ma ko: «Ne matigicɛ, sabari i ye den ɲanaman di a ma. Aw kana a faga fiyewu!» Nka muso tɔ kelen ko: «Aw ye a tigɛ fla ye! Ale tɛna a sɔrɔ, ne fana tɛna a sɔrɔ!»
27Masacɛ ka kiti tigɛ o le ra, k’a fɔ ko: «Aw ye den di muso fɔlɔ ma, aw kana a faga; ale le ye den bamuso ye.»
28Ayiwa, masacɛ ka kiti min tigɛ, Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ ka o ko mɛn minkɛ, o bɛɛ ka bonyaba la masacɛ kan; sabu o k’a ye ko a bɛ a ta hakiritigiya sɔrɔra ka bɔ Ala yɛrɛ le fɛ, ka kiti tigɛ.
4Izirayɛli jamana ɲamɔgɔw
1Masacɛ Sulemani sigira masaya ra Izirayɛli jamana bɛɛ kunna. 2A ta jamana ɲamɔgɔw tɔgɔw ye nin ye: Sadɔki mamaden Azariya, min tun ye sarakalasebaga ye, 3ale ni Sisa dencɛ fla, Eliyorɛfu ni Ahiya, olugu le tun ye sɛbɛrikɛbagaw ye; Ahiludi dencɛ Yosafati, ale tun ye masacɛ ta kumalasebaga ye. 4Yehoyada dencɛ Benaya le tun ye kɛrɛkɛjama kuntigiba ye. Sadɔki ni Abiyatari, olugu tun ye sarakalasebagaw ye. 5Natan dencɛ Azariya, ale tun ye jamanatigiw ta ɲamɔgɔ ye; Natan dencɛ Zabudi, ale fana tun ye sarakalasebaga ye, ani masacɛ yɛrɛ ladibaga. 6Ahisari, ale tun ye masacɛ ta so koɲanabɔbaga ye; Abida dencɛ Adoniramu, ale tun ye jagboyabaaraw ta ko kuntigi ye.
Sulemani ta jamanatigiw
7Sulemani tun ka jamanatigi tan ni fla le sigi Izirayɛli jamana bɛɛ kunna. Olugu le tun ka kan ka o janto masacɛ ni a ta sokɔnɔmɔgɔw bɛɛ ta domuni ko ra. O bɛɛ kelen kelen tun ka kan ka lɔ ni masacɛ ta domuni ko ye karo kelen san o san. 8O jamanatigiw tɔgɔw le ye nin ye:
Huri dencɛ le tun bɛ Efirayimu kuruyɔrɔw kunna.
9Dekɛri dencɛ tun bɛ Makasi mara, ani Salibimu mara, ani Bɛti Semɛsi mara, ani Elɔn Bɛti Hanan mara kunna.
10Hesɛdi dencɛ tun bɛ Arubɔti mara kunna; Soko mara ni Hefɛri mara bɛɛ tun ye a ta mara dɔ ye fana.
11Aminadabu dencɛ tun bɛ Nafoti Dɔri mara kunna. Ale le tun ka Sulemani denmuso Tafati furu.
12Ahiludi dencɛ Bana tun bɛ Tanaki mara ni Megido mara kunna, ani Bɛti Sehan mara bɛɛ, Saritan mara kɔrɔ, Zizirɛli dugumayanfan fɛ, k’a ta Bɛti Sehan, ka taga a bla fɔ Abɛli Mehola, ani ka taga a bla fɔ Yokimehamu mara kɔ fɛ.
13Gebɛri dencɛ tun bɛ Ramɔti, Galadi mara kunna. Manase dencɛ Yahiri ta dugu minw tun bɛ Galadi, o duguw fana tun ye a ta mara dɔ ye, ani Arigɔbu yɔrɔ minw bɛ Basan mara ra, ani a duguba biwɔɔrɔ minw laminina ni kogo ye, ka o dondaw konw lalaga ni siranɛgɛ ye.
14Ido dencɛ Ahinadabu tun bɛ Mahanayimu mara kunna.
15Ayimazi tun bɛ Nɛfitali mara kunna. Ale le tun ka Sulemani denmuso Basimati furu.
16Husayi dencɛ Bana tun bɛ Asɛri ta mara ni Behalɔti mara kunna.
17Paruwa dencɛ Yosafati tun bɛ Isakari ta mara kunna.
18Ela dencɛ Simɛyi tun bɛ Boniyaminu ta mara kunna.
19Uri dencɛ Gebɛri tun bɛ Galadi mara kunna; a tun bɛ Amɔrikaw ta masacɛ Sihɔn ni Basan mara ta masacɛ Ɔgi ta yɔrɔw fana kunna. Jamanatigi kelen fana tun siginin bɛ jamana bɛɛ kunna.
20O wagati ra, Zuda ta mɔgɔw, ani Izirayɛli ta mɔgɔw tun ka ca i ko kɔgɔjida kɛnkɛn. O tun bɛ domuni kɛ, ka min o sago ma, sabu o tun bɛ hɛra ra.
5Sulemani ta masaya bonya
1Ayiwa, k’a ta Efirati ba ra, ka taga a bla fɔ Filisikaw ta jamana ra, ani ka taga se fɔ Misiran jamana dancɛ ma, Sulemani ta fanga le tun bɛ o yɔrɔw bɛɛ kan. Sulemani si bɛɛ ra, o mɔgɔw bɛɛ tora a ta fanga kɔrɔ, ka to ka ninsɔngɔ sara a ye.
2Lon o lon, Sulemani ni a ta sokɔnɔmɔgɔw tun bɛ min domu, o ye nin ye: mugu tɛntɛnnin kilo waga kɔnɔntɔn (9 000), ani mugu gbansan kilo waga tan ni seegi (18 000), 3ani sokɔnɔmisi tɔrɔnin tan, ani misi mugan wɛrɛ, minw bɛ yaala ka bin ɲimi, ani saga kɛmɛ; o nin tɛ mankalaninw ni dagbɛw ni minanw ni kɔnɔ tɔrɔninw na.
4Ayiwa, jamana minw tun bɛ ba terebenyanfan na, k’a ta Tifisa, ka taga a bla fɔ Gaza, Sulemani ta fanga tun bɛ o yɔrɔw masacɛw bɛɛ kan; hɛra fana tun bɛ ale ni jamana tɔw bɛɛ cɛ. 5Sulemani ta tere bɛɛ ra, Zuda ta mɔgɔw, ani Izirayɛli ta mɔgɔw bɛɛ, k’a ta Dan ka taga a bla fɔ Bɛri Seba, bɛɛ tun bɛ hɛra ni laganfiya ra; bɛɛ tun bɛ a ta rɛzɛnforo, walama a ta torosunw sɛnɛ a sago ma.
6Sowɛrɛ waga naani5.6 Sowɛrɛ waga naani, ka kaɲa ni Kibaroyaw flanan 9.25 ye. A sɛbɛra kitabu dɔw kɔnɔ ko sowɛrɛ waga binaani. (4 000) le tun bɛ Sulemani fɛ; o sow le tun bɛ a ta sowotorow sama. Sowotorotigi cɛ waga tan ni fla (12 000) le tun bɛ a tɔgɔ ra.
7Jamanatigiw le tun bɛ masacɛ Sulemani ni a ta sokɔnɔmɔgɔw bɛɛ ta domuniw ɲini ka na a di o ma. Jamanatigi bɛɛ tun bɛ o kɛ karo kelen san o san. O tun tɛ sɔn k’a to foyi ye dɛsɛ a fɛ. 8O tun bɛ na ni simankisɛ ni bin fana ye, masacɛ ta yɔrɔ ra, bɛɛ ni a ta hakɛya, ka na o di wotorosamasow, ani so tɔw ma.
Sulemani ta hakiritigiya
9Ala ka hakiritigiya, ani lɔnniya camanba di Sulemani ma, k’a ta faamuri fana caya i ko kɔgɔjida kɛnkɛn. 10Sulemani ta hakiritigiya tun ka bon ka tɛmɛ terebɔyanfan jamana hakiritigiw bɛɛ ta kan, ani Misiran jamana hakiritigiw bɛɛ. 11A ta hakiritigiya tun ka bon ni mɔgɔ bɛɛ ta ye; a tun ka bon hali ni Ezirayikacɛ Etan ta ye; Mahɔli dencɛw, minw ye Heman, ani Kalikɔli ni Darida ye, a ta hakiritigiya tun ka bon ni olugu bɛɛ ta ye. A tɔgɔ bɔra ka se a lamini jamanaw ta mɔgɔw bɛɛ ma. 12A ka zana waga saba (3 000) le fɔ, ka dɔnkiri waga kelen ni looru (1 005) sɛbɛ. 13A ka yiri suguya bɛɛ cogoya fɔ; k’a ta Liban sɛdiriyiri ra ka taga a bla izopeyiri ra, min bɛ wuri ka yɛlɛn kogo kan. A ka bɛganw fana ta cogoya fɔ, ani kɔnɔw, ani fɛn fofotaw, ani jɛgɛw. 14A ta hakiritigiya mangutu sera dugukolo masacɛ minw bɛɛ ma, dunuɲa fan bɛɛ ra, olugu bɛɛ ka mɔgɔ ci ka taga a lamɛn.
Sulemani ka jɛnɲɔgɔnya don ni Tiri masacɛ ye
15Tiri jamana masacɛ, min ye Hiramu ye, ale nana a mɛn ko o ka turu kɛ Sulemani kun na k’a sigi masaya ra a facɛ Dawuda nɔ ra minkɛ, a k’a ta mɔgɔ dɔw ci ka taga Sulemani fo, sabu teriya le tun bɛ ale ni Dawuda cɛ wagati bɛɛ. 16Sulemani ka cira dɔ fana ci Hiramu ma; a k’a fɔ a ye ko: 17«I k’a lɔn ko kɛrɛ tun gbanna ne facɛ Dawuda ra fan bɛɛ ra; a ka o kɛrɛw le kɛ fɔ ka na a to Matigi Ala yɛrɛ ye a juguw bla a sen kɔrɔ. O le k’a to a m’a yɛrɛ sɔrɔ ka batoso dɔ lɔ Matigi Ala, a ta Ala tɔgɔ ra. 18Nka sisan kɔni, Matigi Ala, ne ta Ala ka hɛra kɛ ne ye fan bɛɛ ra. Mɔgɔ si tɛ kɛrɛ kɛra ni ne ye, gbɛlɛya fana tɛ yɔrɔ si. 19Sisan a ye nin ye, ne b’a fɛ ka so dɔ le lɔ Matigi Ala, ne ta Ala tɔgɔ ra, i n’a fɔ Matigi Ala tun k’a fɔ ne facɛ Dawuda ye cogo min na, ko: ‹Ne bɛna i dencɛ min sigi i nɔ ra masaya ra, ale le bɛna batoso dɔ lɔ ne ye.› 20O ra, a to o ye Liban sɛdiriyiri dɔw tigɛ ne ye. Ne ta baaradenw bɛna taga fara i ta baaradenw kan. Ne bɛna i ta baaradenw sara di ka kaɲa ni i yɛrɛ ta fɔta ye; sabu i yɛrɛ k’a lɔn ko mɔgɔ si tɛ anw na min bɛ yiritigɛ lɔn i n’a fɔ aw Sidɔnkaw.»
21Ayiwa, Hiramu ka Sulemani ta kuma mɛn minkɛ, a jusu diyara kosɛbɛ; a ko: «Ne bɛ Matigi Ala tando bi, sabu a ka dencɛ hakiritigi di Dawuda ma, min bɛ se ka nin jamaba ta kow ɲanabɔ.»
22Hiramu ka cira bla Sulemani ma k’a fɔ a ye ko: «I ka cira min ci ne ma, o cira sera ne ma. I ka min o min fɔ, ne bɛna o kɛ. Ne bɛna sɛdiriyiriw ni sipɛrɛsiyiriw ci i ma. 23Ne ta baaradenw bɛna yiriw ta ka bɔ Liban ka taga kɔgɔjida ra. O bɛna o siri ɲɔgɔn na ka o sama ji kan, ka taga ni o ye, ka taga se fɔ i ɲanayɔrɔ ra. Ni o sera yi, o bɛna yiriw foni ka bɔ ɲɔgɔn na; aw yɛrɛ bɛna o ta ka taga ni o ye. Nka ne fana mako bɛ fɛn min na, i ye o ci ne ma; i ye domuni ci ne ma ka o kɛ ne ta somɔgɔw ta baro ye.»
24Ayiwa, Sulemani mako tun bɛ yiri hakɛya min o min na, sɛdiriyiri ni sipɛrɛsiyiri, Hiramu ka o bɛɛ ci a ma. 25Sulemani fana ka siman tɔni waga wɔɔrɔ ci Hiramu ma, ani oliviye turu yɛrɛworo litiri waga kɔnɔntɔn, ko a ye o kɛ a ta sokɔnɔmɔgɔw ta baro ye; Sulemani tun bɛ o kɛ san o san.
26Matigi Ala ka hakiritigiya di Sulemani ma i n’a fɔ a tun k’a layiri ta a ye cogo min na. Hɛra le tun bɛ Sulemani ni Hiramu cɛ; o fla ka jɛnɲɔgɔnya don ni ɲɔgɔn ye.
Sulemani ka Alabatosoba baarakow labɛn
(Kibaroyaw flanan 1.18; 2.1,16-17)
27Masacɛ Sulemani ka cɛ dɔw ta Izirayɛli jamana bɛɛ ra, ka olugu bla jagboyabaaraw ra. O bɛɛ lajɛnnin tun ye cɛ waga bisaba (30 000). 28A tun bɛ to ka cɛ waga tan bɔ o mɔgɔw ra ka olugu bla ka taga Liban; ni olugu ka karo kelen kɛ, o bɛ sekɔ ka na, a bɛ waga tan wɛrɛ bla ka taga. O cogo ra, bɛɛ tun bɛ karo kelen le kɛ Liban, ka sekɔ ka na karo fla kɛ o ta so. Adoniramu le tun ye o jagboyabaaraw ta ko kuntigi ye.
29Donitabaga cɛ waga biwolonfla (70 000) le tun bɛ Sulemani fɛ, ani kabakurulɛsɛbaga cɛ waga biseegi (80 000), minw tun bɛ kabakuruw bɔ kuruw ra. 30Baarakuntigi cɛ waga saba ni kɛmɛ saba (3 300) fana tun bɛ o baarakɛbagaw bɛɛ ta baaraw kɔrɔsira; Sulemani ta jamanatigiw le tun bɛ o baarakuntigiw kunna.
31Masacɛ k’a fɔ o ye ko o ye kabakuru belebeleba ɲumanman dɔw bɔ, ka o lɛsɛ, ko o bɛna kɛ Alabatosoba jusiginan kabakuruw ye. 32Sulemani ta baaradenw, ani Hiramu ta baaradenw, ani Gabali dugu baaralɔnbagaw ka o kabakuruw lɛsɛ; o ka Alabatosoba lɔyiriw ni a lɔkabakuruw bɛɛ labɛn.
6Alabatosoba lɔcogo
1Izirayɛlimɔgɔw bɔnin kɔ Misiran, a san kɛmɛ naani ni biseeginan na, o san karo flanan, min ye Zivu karo6.1 Zivu karo, o ye Yahudiyaw ta san karo flanan ye. ye, Sulemani ka Matigi Ala ta Alabatosoba baaraw damina; o kɛra a ta masaya san naaninan na Izirayɛli jamana kunna.
2Masacɛ Sulemani nana o Alabatosoba min lɔ Matigi Ala ye, o Alabatosoba janya tun ye nɔngɔn6.2 Nɔngɔn ɲa kelen bɛ se ka bɛn mɛtɛrɛ tarancɛ le ma. ɲa biwɔɔrɔ, a bonya tun ye nɔngɔn ɲa mugan, a lɔ tun ye nɔngɔn ɲa bisaba.3O ka bolon dɔ lɔ Alabatosoba bonba ɲafɛyɔrɔ ra. O bolon bonya tun ye nɔngɔn ɲa mugan, i n’a fɔ Alabatosoba yɛrɛ bonya, k’a janya kɛ nɔngɔn ɲa tan.
4O ka finɛtiri fitini dɔw kɛ Alabatosoba kogow ra, ka nɛgɛsansanw don o ra. 5O ka sankaso bon dɔw lɔ, ka Alabatosoba bonba ni a yɔrɔ saninman bɛɛ lamini; o k’a lɔ k’a nɔrɔ Alabatosoba kogow ra, ka bonkɔnɔw kɛ a ra. 6Sankaso dugumabonw bonya tun ye nɔngɔn ɲa looru; a cɛmancɛ bonw bonya tun ye nɔngɔn ɲa wɔɔrɔ, a sanfɛbonw bonya tun ye nɔngɔn ɲa wolonfla. O tun ka dɔ fara Alabatosoba kogow bonya kan a kɛnɛmayɔrɔ ra, janko o sankasow bɛ biri ni berew minw ye, o ye la o yɔrɔw kan, o kana don Alabatosoba yɛrɛ kogo ra.
7Alabatosoba lɔtuma ra, o ka kabakuru minw lɛsɛ kabakurubɔyɔrɔ ra, o ka o le ta ka Alabatosoba lɔ; o kosɔn a lɔwagati ra, kabakuru lɛsɛkan ma mɛn, kabakuru cikan ma mɛn, nɛgɛmanfɛn si mankan ma mɛn so lɔyɔrɔ yɛrɛ ra. 8Sankaso dugumabonw donda tun bɛ Alabatosoba woroduguyanfan fɛ. I tun bɛ don o da le fɛ, ka sɔrɔ ka yɛlɛn yɛlɛnyɔrɔ dɔ fɛ ka taga cɛmancɛbonw kɔnɔ, ka bɔ yi ka yɛlɛn ka taga sanfɛbonw kɔnɔ.
9O ka bon lɔ ka ban minkɛ, Sulemani ko o ye a datugu ni yiri kuturuw ni sɛdiriyirifɛrɛnw ye. 10Sankaso minw tun lɔra ka so lamini k’a nɔrɔ so kogo ra, olugu bɛɛ kelen kelen lɔ tun ye nɔngɔn ɲa looru; sɛdiriyiri kuturu dɔw tun sigisigira Alabatosoba kogo kan, ka o kɛ ka sankaso bonw biri.
11Matigi Ala kumana Sulemani fɛ, k’a fɔ a ye ko: «Ayiwa, i bɛ nin so lɔra; 12ni i ka tagama ka kaɲa ni ne ta cifɔninw ye, ka ne ta kolatigɛninw kɛ, ka ne ta kumaw lamɛn, ani k’a sira tagama, o tuma ne ka layiri min ta i facɛ Dawuda ye, ne bɛna o layiri dafa ele le ye. 13Ne bɛna na, ka na sigi Izirayɛlimɔgɔw cɛ ra; ne tɛna bɔ ne ta mɔgɔw kɔ tuun, minw ye Izirayɛlimɔgɔw ye.»
Alabatosoba kɔnɔnɔyɔrɔ lalagacogo
14Ayiwa, Sulemani ka bon lɔ ka ban minkɛ, 15a ka sɛdiriyirifɛrɛnw lala a kɔnɔnɔyɔrɔ ra, kogo kan, k’a ta dugu ma fɔ san fɛ, ka sipɛrɛsiyirifɛrɛn dɔw lala a dugumayɔrɔ ra. 16Bonkɔnɔ min tun bɛ so kɔfɛyɔrɔ ra, a ka sɛdiriyiriw lala o fana kɔnɔnɔyɔrɔ ra, k’a ta dugu ma fɔ san fɛ. O bon janya tun ye nɔngɔn ɲa mugan ye. O ka o bon kɔnɔnɔyɔrɔ labɛn ka o kɛ Alabatosoba yɔrɔ saninmanba* ye.
17Bon min tun bɛ yɔrɔ saninman ɲafɛyɔrɔ ra, ale janya tun ye nɔngɔn ɲa binaani. 18O tun ka sɛdiriyiri minw lala yɔrɔ saninmanba kɔnɔnɔyɔrɔ ra, o ka yiriden dɔw bisigiya kɛ o yiriw kan, ani yirifiyeren dayɛlɛnin dɔw bisigiya. O bon kɔnɔnɔyɔrɔ bɛɛ tun kɛra sɛdiriyiri le ye; kabakuru tun tɛ ye a yɔrɔ si ra.
19O ka Alabatosoba yɔrɔ saninmanba labɛn ka Matigi Ala ta jɛnɲɔgɔnya kɛsu* bla o yɔrɔ ra. 20O yɔrɔ saninmanba janya tun ye nɔngɔn ɲa mugan, k’a bonya kɛ nɔngɔn ɲa mugan, k’a lɔ fana kɛ nɔngɔn ɲa mugan. O ka sanin yɛrɛworo la o bon kɔnɔnɔyɔrɔ kogow bɛɛ kan; o ka sarakabɔnan dɔ lalaga ni sɛdiriyiri ye, ka sanin yɛrɛworo la o yɔrɔ bɛɛ kan. 21O ka sanin yɛrɛworo la Alabatosoba kɔnɔnɔyɔrɔ kogow bɛɛ kan fana. O kɔ, o ka saninjɔrɔkɔ dɔw lalaga ka o sirisiri yɔrɔ saninmanba donda ra. O tun ka yɔrɔ saninmanba yɔrɔ bɛɛ kɛ sanin le ye. 22O ka sanin la Alabatosoba kɔnɔnɔyɔrɔ bɛɛ ra. Sarakabɔnan min tun bɛ yɔrɔ saninmanba kɔrɔ, o ka sanin la o fana yɔrɔ bɛɛ ra.
23O ka serubɛn mɛlɛkɛ bisigiya fla lalaga ni oliviyeyiri ye, ka o bla yɔrɔ saninmanba kɔnɔ. A bɛɛ janya tun ye nɔngɔn ɲa tan. 24O serubɛn mɛlɛkɛ kelen kamanw bɛɛ kelen kelen janya tun ye nɔngɔn ɲa looru ye. K’a ta kaman kelen kun ma, ka taga a bla kaman tɔ kelen kun ma, o janya tun ye nɔngɔn ɲa tan ye. 25Mɛlɛkɛ bisigiya tɔ kelen fana kamanw janya tun ye nɔngɔn ɲa tan, sabu o serubɛn mɛlɛkɛ bisigi fla bɛɛ janya ni a cogoya bɛɛ tun ye kelen ye. 26O bɛɛ kelen kelen lɔ fana tun ye nɔngɔn ɲa tan. 27O ka o serubɛn mɛlɛkɛ bisigiyaw bla fɔ Alabatosoba kɔnɔnɔbon kɔnɔ. O bɛɛ kamanw tun foninin bɛ. Kelen ta kaman kelen kun tun bɛ sera so kogo kelen ma; tɔ kelen fana ta kaman kelen kun tun bɛ sera so kogo tɔ kelen ma. O fla ta kaman kun fla tun bɛ sera ɲɔgɔn ma so cɛmancɛ ra. 28O ka sanin la o serubɛn mɛlɛkɛ bisigiyaw fana kan.
29O ka Alabatosoba bonkɔnɔ fla bɛɛ kogow ɲɛgɛn ni serubɛn mɛlɛkɛ dɔw bisigiya ye, ani tamarosunw bisigiya, ani yirifiyeren dɔw bisigiya. 30O ka sanin la o bonkɔnɔ fla bɛɛ dugumayɔrɔw ra fana.
31O ka kon fla lalaga ni oliviyeyiri ye, ka o don yɔrɔ saninmanba donda ra k’a datugu. O tun ka bere looru le don kon sanfɛyɔrɔ jukɔrɔ. 32O ka serubɛn mɛlɛkɛ dɔw bisigiya ni tamarosunw ni yirifiyeren dayɛlɛnin dɔw bisigiya kɛ o konw fla bɛɛ kan, ka o ɲɛgɛn, ka sanin gbasinin la o serubɛn mɛlɛkɛw ni o tamarosunw ni o yirifiyerenw bisigiyaw kan.
33O ka oliviyeyiri naani fana lɛsɛ, ka o lɔ bonba yɛrɛ donda ra. O tun ka bere naani le don kon sanfɛyɔrɔ jukɔrɔ. 34O ka kon fla lalaga ni sipɛrɛsiyiri ye, ka o kɛ yirifɛrɛn fla fla ye, ka nɛgɛ koorinin dɔw lalaga, ka o konw don o ra. 35O ka serubɛn mɛlɛkɛ dɔw bisigiya ni tamarosunw ni yirifiyeren dɔw bisigiya kɛ o konw fana kan ka o ɲɛgɛn, ka sanin la o bɛɛ kan, k’a gbasi k’a dakaɲa.
36O kɔ, o ka lukɔnɔyɔrɔ lamini ni kabakuru lɛsɛnin sira saba ye, ani sɛdiriyiri sira kelen.
37Ayiwa, o tun ka Matigi Ala ta batoso baara damina masacɛ Sulemani ta masaya san naaninan le ra, Zivu karo ra. 38A san tan ni kelennan na, san karo seeginan na, min ye Buli karo6.38 Buli karo, o ye Yahudiyaw ta san karo seeginan ye. ye, Alabatosoba baara bɛɛ banna; o tun b’a fɛ ka fɛn o fɛn kɛ a ra o ka o bɛɛ kɛ ka ban. Sulemani ka san wolonfla le kɛ bon lɔri ra.
7Sulemani ta masaso lɔri
1Sulemani k’a yɛrɛ ta masabon lɔri damina. A ka san tan ni saba le kɛ o bon lɔri ra, a ka sɔrɔ ka ban. 2Masabon min tɔgɔ lara ko Liban yiritu, a kɔnna ka o le lɔ. O janya tun ye nɔngɔn7.2 Nɔngɔn ɲa kelen bɛ se ka bɛn mɛtɛrɛ tarancɛ le ma. kɛmɛ, a bonya tun ye nɔngɔn ɲa bilooru, a lɔ tun ye nɔngɔn ɲa bisaba. O tun k’a biri ni sɛdiriyiri kuturuw le ye, ka o yiriw sigi sɛdiriyiri sira naani kan; olugu le tun ye a samasenw ye. 3O ka sɛdiriyiri tan ni looru sigiyɔrɔma saba lala yiri kuturuw kan, k’a bɛɛ lajɛnnin kɛ yiri binaani ni looru ye. O bɛɛ tun siginin bɛ samasenw kan. 4Finɛtiri sira saba le tun bɛ bon fan bɛɛ ra. Sira kelen bɛ dugumayanfan na, kelen bɛ cɛmancɛ ra, kelen bɛ sanfɛyanfan na, k’a bɛɛ da bɔ k’a bɛn ɲɔgɔn ma. 5O finɛtiriw ni o dondaw bɛɛ janya ni a bonya tun ye kelen ye. Finɛtiriw bɛɛ tun bɔra ka o daw bɛn ɲɔgɔn ma.
6O kɔ, Sulemani ka bon dɔ wɛrɛ lɔ, ka o tɔgɔ la ko samasenw ta bon. O janya tun ye nɔngɔn ɲa bilooru, k’a bonya kɛ nɔngɔn ɲa bisaba. O bon le tun ye Liban Yiritu ta bon bolon ye; samasenw tun lɔlɔnin bɛ a ɲafɛyɔrɔ ra.
7O kɔ, o ka dɔ wɛrɛ lɔ ka o tɔgɔ la ko masasiginan ta bon. O bon le tun bɛ wele fana ko kititigɛbon, sabu Sulemani tun bɛ kitiw tigɛ o bon le kɔnɔ. O bon yɔrɔ bɛɛ tun ye sɛdiriyiri le ye, k’a ta dugu ma fɔ san fɛ. 8Sulemani yɛrɛ ta sibon tun lɔra yɔrɔ wɛrɛ ra, k’a mabɔ Liban Yiritu ta bon na. Nka a bɛɛ lɔcogoya tun ye kelen ye.
Ayiwa, Sulemani tun ka Farawona denmuso min furu, a tun ka bon min lɔ ale ye, o bon lɔcogoya ni Liban yiritu ta bolon lɔcogoya bɛɛ tun ye kelen ye.
9O bonw bɛɛ, ani kɛnɛmabonw bɛɛ, ani luba laminikogow bɛɛ, o bɛɛ tun lɔra ni kabakuru lɛsɛnin ɲumanmanw le ye, k’a ta dugu ma ka taga a bla fɔ san fɛ; o tun ka o kabakuruw fan fla bɛɛ lɛsɛ ni kabakurulɛsɛnan ye, k’a dakaɲa. 10O tun ka kabakurubaba ɲumanman dɔw fana kɛ bonw jusiginanw ye; o kabakuru dɔw janya tun ye nɔngɔn ɲa tan, dɔw janya tun ye nɔngɔn ɲa seegi. 11O tun ka kabakuru lɛsɛninw ni sɛdiriyiri kuturuw sigisigi o kabakurubabaw le kan. 12Luba laminikogow tun lɔra ni kabakuru lɛsɛnin sira saba le ye, ani sɛdiriyiri kuturu sira kelen, k’a kɛ i n’a fɔ Matigi Ala ta batoso lu kɔnɔnɔyɔrɔ ni a bolon tun lɔra cogo min na.
Hiramu ka Alabatosoba baarakɛminanw lalaga
13O kɔ, masacɛ Sulemani ka mɔgɔ ci ka taga Tiri, ka taga Hiramu wele. 14Hiramu bamuso tun bɛ bɔ Nɛfitali ta gba le ra; a facɛ tun sara. A facɛ tun ye Tirika le ye. Hiramu ta baara tun ye siranɛgɛ baara le ye. Hakiritigiya ni lɔnniya tun b’a fɛ o baaraw ra; a tun bɛ se siranɛgɛ baara suguya bɛɛ ra. A nana masacɛ Sulemani fɛ ka na masacɛ ta baaraw bɛɛ kɛ.
Alabatosoba ta samasen lalagacogo
15Hiramu ka samasen fla lalaga ni siranɛgɛ ye; a bɛɛ kelen kelen lɔ tun ye nɔngɔn ɲa tan ni seegi, k’a lamini kɛ nɔngɔn ɲa tan ni fla. 16A ka samasenw datugunanw fana lalaga ni siranɛgɛ ye, minw bɛna bla samasenw kunna; o bɛɛ kelen kelen lɔ tun ye nɔngɔn ɲa looru. 17A ka o ɲɛgɛn ni jɔ bisigiya dɔw ye, ani nɛgɛjɔrɔkɔw bisigiyaw. O fɛnw bisigiyaw ɲɔgɔn wolonfla le tun bɛ samasenw sanfɛyɔrɔ fla bɛɛ kan. 18Hiramu ka gerenadi yiriden bisigiya sira fla lalaga ka o jɔ bisigiyaw bɛɛ kelen kelen lamini, ka samasen sanfɛyɔrɔw ɲɛgɛn ka ɲa. 19O tun ka sanfɛyɔrɔ dɔ wɛrɛ lalaga tuun ka o lɔ bolon samasenw kunna. O sanfɛyɔrɔ lɔ tun ye nɔngɔn ɲa naani ye; o tun k’a lalaga k’a kɛ i ko yirifiyeren bisigi. 20Samasenw sanfɛyɔrɔ kunna, yɔrɔ dɔ tun koorinin bɛ. O yɔrɔ koorinin tun bɛ jɔ bisigiya ni gerenadi yiriden kɛmɛ fla kɔ fɛ, minw tun blablanin bɛ ɲɔgɔn kɔrɔ, ka samasenw sanfɛyɔrɔw bɛɛ kelen kelen lamini. 21O ka o samasen fla lɔ Alabatosoba bolon ɲa fɛ. O ka kelen lɔ kininboroyanfan na, ka o tɔgɔ la ko Yakini; o kɔrɔ ye ko Ala bɛ baraka di. A ka tɔ kelen lɔ numanboroyanfan na, ka o tɔgɔ la ko Boozi; o kɔrɔ ye ko fanga bɛ Ala le ra. 22O tun ka yirifiyeren bisigiya dɔ lalaga ka o bla samasen bɛɛ kelen kelen kunna. O samasenw ta baara banna o cogo le ra.
Minanba lalagacogo
23O kɔ, Hiramu ka siranɛgɛ yeele ka minanba koorinin lalaga. A kɔnɔ bonya tun ye nɔngɔn ɲa tan, a lɔ tun ye nɔngɔn ɲa looru, a lamini tun ye nɔngɔn ɲa bisaba.
24A ka yiriden dɔw bisigiya kɛ minanba da jukɔrɔyɔrɔ ra, k’a ɲɛgɛn k’a lamini, k’a kɛ sira fla. Yiriden tan le tun bɛ nɔngɔn ɲa kelen kelen na, ka minanba bɛɛ lamini. O tun ka siranɛgɛ yeele ka o yiridenw, ani minanba bɛɛ le bɔ ɲɔgɔn fɛ nɛgɛkuturu kelen ye. 25Minanba tun siginin bɛ misitoran siranɛgɛraman tan ni fla le kan. Misitoran saba tun ɲasinna sahiliyanfan ma, saba tun ɲasinna terebenyanfan ma, saba tun ɲasinna woroduguyanfan ma, saba tun ɲasinna terebɔyanfan ma. O bɛɛ kɔfɛyɔrɔw tun sinna ɲɔgɔn ma minanba jukɔrɔyɔrɔ ra. 26Minanba ta nɛgɛ bonya tun ye borotɛgɛ ɲa kelen ye. A tun k’a da kuturu k’a kɛ i ko jifiyɛ, i ko yirifiyeren bisigi. Litiri waga biseegi (80 000) ɲɔgɔn le tun bɛ don minanba kɔnɔ7.26 Heburukan na a sɛbɛra ko: Bati ɲa waga fla..
Wotorow lalagacogo
27Ayiwa, Hiramu ka siranɛgɛ wotoro tan lalaga. O wotoro bɛɛ kelen kelen janya tun ye nɔngɔn ɲa naani, o bonya fana tun ye nɔngɔn ɲa naani, o lɔ tun ye nɔngɔn ɲa saba. 28O wotorow lalagacogo flɛ nin ye: O ka siranɛgɛ gbasi ka o kɛ a fan naani ye. 29A ka jara tagamasiyɛnw, ani misitoran tagamasiyɛn, ani serubɛn mɛlɛkɛ tagamasiyɛn kɛ a kɛrɛnw na, ani a ɲafɛyɔrɔ ni a kɔfɛyɔrɔ ra. A ka yirifiyeren dɔw fana bisigiya kɛ jaraw ni misitoranw san fɛ, ani o jukɔrɔ. 30Sen naani tun bɛ wotoro bɛɛ kelen kelen na; o bɛɛ tun lalagara ni siranɛgɛ ye. Senw tun donna nɛgɛbere minw na, o fana tun ye siranɛgɛ ye. O siranɛgɛberew yɛrɛ tun donnin bɛ nɛgɛ naani na wotoro kun naani na. O siranɛgɛberew ni wotoro nɛgɛ yɛrɛ tun lalagara k’a nɔrɔ ɲɔgɔn na, nka a janya tun ma tɛmɛ yirifiyeren bisigiw janya kan. 31O tun ka wo koorinin dɔ bɔ wotorow bɛɛ kelen kelen sanfɛyɔrɔ ra, ka o dunya kɛ nɔngɔn ɲa kelen, k’a kɔnɔ bonya kɛ nɔngɔn ɲa kelen ni tarancɛ; o le tun ye tasabaw blayɔrɔ ye. Hiramu ka fɛn dɔw bisigiya kɛ a kan k’a ɲɛgɛn. Wotoro nɛgɛ yɛrɛ janya ni a bonya bɛɛ tun ye kelen ye; a tun koorinin tɛ. 32Wotoro ta sen naani tun bɛ wotoro nɛgɛw le jukɔrɔ. Senw tun donnin bɛ nɛgɛbere min na, o nɛgɛbere tun nɔrɔnin bɛ wotoro jukɔrɔyɔrɔ ra. Wotoro senw bɛɛ kelen kelen kɔnɔ tun ye nɔngɔn ɲa kelen ni tarancɛ. 33O senw tun lalagara k’a kɛ i n’a fɔ sowotoro ta senw. O sendonnɛgɛw, ani o nɛgɛ koorininw, ani o nɛgɛjuruw, ani o sen cɛmancɛnɛgɛw, o bɛɛ tun lalagara ni siranɛgɛ yeelenin le ye. 34Nɛgɛ kuturunin minw tun bɛ wotoro nɔngɔn naani na, olugu ni wotoro nɛgɛ bɛɛ tun nɔrɔnin bɛ ɲɔgɔn na. 35A ka masafugula dɔ bisigiya kɛ wotoro bɛɛ kelen kelen sanfɛyɔrɔ ra; o fugula kɔnɔ bonya tun ye nɔngɔn ɲa tarancɛ ye, ka wotoro sanfɛyɔrɔ ta wo koorinin lamini. Wotoro sigira nɛgɛ minw kan, ani wotoro kɛrɛfɛnɛgɛw, ani a sanfɛyɔrɔ, o bɛɛ tun nɔrɔnin bɛ ɲɔgɔn na. 36O ka serubɛn mɛlɛkɛw ni jaraw ni tamarosunw tagamasiyɛn dɔw kɛ wotoro nɛgɛw kan, ani a kɛrɛfɛnɛgɛw kan, fɛn si bisigiya tun tɛ yɔrɔ o yɔrɔ ra, o ka dɔ kɛ yi, ka yirifiyerenw kɛ k’a lamini. 37Wotoro tan bɛɛ tun lalagara cogo kelen le ra. A tun ka nɛgɛ yeele, k’a bɛɛ kelen kelen kuturu le bɔ. A bɛɛ janya ni a bonya ni a lɔ ni a cogoya bɛɛ tun ye kelen ye.
38O kɔ, Hiramu ka siranɛgɛtasaba tan lalaga, ka o bla wotoro tan kɔnɔ. O tasaba bɛɛ kelen kelen lɔ tun ye nɔngɔn ɲa naani ye; litiri kɛmɛ seegi ni biseegi le tun bɛ se ka don a bɛɛ kelen kelen kɔnɔ. 39O ka wotoro looru ni a tasabaw bla Alabatosoba kininboroyanfan fɛ, ka looru ni a tasabaw bla numanboroyanfan fɛ. Minanba koorinin blara Alabatosoba kininboroyanfan fɛ, woroduguyanfan ni terebɔyanfan cɛ.
Alabatosoba minanw bɛɛ jateda
40Hiramu ka tasaw ni buguricɛnanw ni jifiyɛw fana lalaga.
A kɛra ten, masacɛ Sulemani tun ka baara minw bɛɛ di a ma Matigi Ala ta batoso ko ra, a ka o bɛɛ kɛ ka o ban. 41A ka samasen fla lalaga, ani o datugunan koorinin fla, min bɛ bla samasenw kunna, ani jɔ bisigi fla, minw bɛ bla samasenw sanfɛyɔrɔw kunna, samasenw kunna, 42ani gerenadi yiriden bisigiya kɛmɛ naani minw dulondulonnin bɛ jɔ fla ra, yiriden sira fla tun bɛ jɔ bɛɛ kelen kelen na, samasenw sanfɛyɔrɔ kunna; 43a ka wotoro tan lalaga, ani tasaba tan minw tun blara wotoro kɔnɔ, 44ani minanba koorinin kelen, ani misitoran tan ni fla, minanba siginin bɛ minw kan, 45ani nɛgɛdagaw, ani buguricɛnanw, ani jifiyɛw.
Huramu tun ka o fɛn minw bɛɛ lalaga masacɛ Sulemani ye, Matigi Ala ta batoso ta baara kama, o bɛɛ tun lalagara ni siranɛgɛ nugunin le ye. 46Masacɛ tun ko o ye o siranɛgɛ yeele bɔgɔ le ra ka o fɛnw lalaga; o baara kɛra Zuridɛn kɛnɛgbɛ le ra, Sukɔti dugu ni Saritan dugu cɛ. 47O kɔ, masacɛ Sulemani tagara o minanw bla Matigi Ala ta batoso kɔnɔ. Nka minanw cayakojugu fɛ, o ma o siranɛgɛ hakɛya jate tuun.
48Masacɛ Sulemani ka Matigi Ala ta batoso ta minan tɔw bɛɛ lalaga fana: sarakabɔnan saninlaman, ani sarakaburuw tun bɛ bla sanintabali min kan; 49ani fitinablanan saninlamanw, minw lalagara ni sanin yɛrɛworo ye; o ka looru sigi kininboroyanfan fɛ, ka looru sigi numanboroyanfan fɛ, yɔrɔ saninmanba* ɲa fɛ, ani a yirifiyeren bisigiw, ani a fitinaw, ani tasuma lalaganan saninlamanw; 50o ka tasaw lalaga, ani muruw, ani jifiyɛw, ani sɛtiw, ani takamidonnanw; o bɛɛ kɛra ni sanin le ye. So kɔnɔnɔyɔrɔ ta konw, minw ye yɔrɔ saninmanba ta konw ye, ani Alabatosoba yɛrɛ donda ta konw, o ka o konw donyɔrɔw bɛɛ kɛ ni sanin ye.
51Ayiwa, masacɛ Sulemani nana Matigi Ala ta batoso baaraw bɛɛ kɛ ka ban tuma min na, a facɛ Dawuda tun ka fɛn minw bla danna Ala ye, warigbɛw, ani saninw, ani minan tɔw, Sulemani tagara o fɛnw bɛɛ bla Matigi Ala ta batoso naforoblayɔrɔ ra.
8Sulemani ka jɛnɲɔgɔnya kɛsu bla Alabatosoba kɔnɔ
1Ayiwa, masacɛ Sulemani ka Izirayɛli cɛkɔrɔbaw, ani maraw ta kuntigiw, ani a gbatigiw bɛɛ lajɛn a yɛrɛ kɔrɔ Zeruzalɛmu, ka na Matigi Ala ta jɛnɲɔgɔnya kɛsu* ta ka bɔ Dawuda ta masabonba* kɔnɔ, min bɛ Siyɔn.
2Izirayɛli cɛw bɛɛ nana lajɛn masacɛ Sulemani kɔrɔ, Etanimu karo ta ɲanagbɛ wagati ra, min ye san karo wolonflanan ye.
3Izirayɛli cɛkɔrɔbaw bɛɛ nana. Sarakalasebagaw ka jɛnɲɔgɔnya kɛsu ta. 4O ka Matigi Ala ta jɛnɲɔgɔnya kɛsu ta, ani Ɲɔgɔnkunbɛn fanibon*, ani fɛn saninman minw bɛɛ tun bɛ fanibon kɔnɔ. Sarakalasebagaw ni Levi ta mɔgɔw le ka o fɛnw ta ka taga. 5Masacɛ Sulemani, ani Izirayɛlimɔgɔ minw bɛɛ tun nana lajɛn a kɔrɔ, o bɛɛ tun bɛ jɛnɲɔgɔnya kɛsu ɲa fɛ; o ka sagaw ni misiw kɛ saraka ye; a cayakojugu fɛ, mɔgɔ tun tɛ se k’a jate k’a da lɔn.
6Sarakalasebagaw tagara ni Matigi Ala ta jɛnɲɔgɔnya kɛsu ye ka taga a bla a blayɔrɔ ra, Alabatosoba kɔnɔnɔyɔrɔ ra, yɔrɔ saninmanba kɔnɔ, serubɛn mɛlɛkɛw kamanw jukɔrɔ; 7sabu serubɛn mɛlɛkɛw kamanw tun foninin bɛ jɛnɲɔgɔnya kɛsu blayɔrɔ kunna. O kamanw tun ka jɛnɲɔgɔnya kɛsu ni a ta berew bɛɛ datugu. 8O tun ka berew janya, k’a kɛ fɔ mɔgɔ tun bɛ se ka to yɔrɔ saninman kɔnɔ, yɔrɔ saninmanba donda ra k’a ye; nka mɔgɔ tun tɛ se ka to kɛnɛ ma k’a ye. O fɛnw tora o yɔrɔ le ra yi fɔ bi.
9Foyi wɛrɛ tun tɛ jɛnɲɔgɔnya kɛsu kɔnɔ ni kabakuru walaka fla tɛ; Musa le tun ka o bla a kɔnɔ Horɛbu kuru yɔrɔ ra, wagati min Matigi Ala tun ka jɛnɲɔgɔnya don ni Izirayɛlimɔgɔw ye, o bɔtɔ Misiran jamana ra.
10Sarakalasebagaw nana bɔ yɔrɔ saninman kɔnɔ tuma min na, sankaba jamijan ka Matigi Ala ta batoso bɛɛ fa. 11Sarakalasebagaw ma se ka lɔ ka sarakaw bɔ tuun sankaba kosɔn, sabu Matigi Ala ta nɔɔrɔ tun ka Alabatoso fa.
12Sulemani ko: «Matigi Ala, ele tun k’a latigɛ ko i bɛ to dibiba le kɔnɔ! 13Ne ka so ɲumanba dɔ lɔ i ye, i bɛna to yɔrɔ min na, wagati bɛɛ, ani tuma bɛɛ!»
Sulemani ta kuma
14O kɔ, masacɛ k’a ɲasin Izirayɛli jama bɛɛ lajɛnnin ma, ka dugawu kɛ o ye ka o lɔnin to.
15A ko: «Ne bɛ baraka la Matigi Ala ye, Izirayɛli ta Ala, sabu a da tun ka layiri min ta ne facɛ Dawuda ye, a ta sebagaya ka o layiri dafa. A tun k’a fɔ a ye ko: 16‹Kabini lon min na ne ka ne ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw labɔ Misiran jamana ra, ne tun ma dugu si ɲanawoloma Izirayɛli ta gbaw si ra, k’a fɔ ko o ye so lɔ, ne tɔgɔ bɛ se ka sigi yɔrɔ min na. Nka ne ka Dawuda le ɲanawoloma k’a kɛ ne ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw ta ɲamɔgɔ ye.› 17A kɔni tun bɛ ne facɛ Dawuda jusu ra ka Alabatosoba dɔ lɔ Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala tɔgɔ ra. 18Nka Matigi Ala k’a fɔ ne facɛ Dawuda ye ko: ‹I n’a fɔ a bɛ i jusu ra ka so dɔ lɔ ne tɔgɔ ra, o miiriya min bɛ i jusu ra o ka ɲi. 19Nka ele le tɛna o so lɔ. I dencɛ, min ye i yɛrɛ woroden ye, o le bɛna o so lɔ ne tɔgɔ ra.› »
20Sulemani ko tuun, ko: «Matigi Ala tun ka layiri min ta, a ka o dafa. Ne nana kɛ ne facɛ Dawuda nɔ ra, ka sigi masaya ra Izirayɛli jamana kunna, i n’a fɔ Matigi Ala tun k’a fɔ cogo min na; ne ka o so lɔ Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala tɔgɔ ra. 21Wagati min na Matigi Ala tun ka an bɛmaw labɔ Misiran jamana ra, a tun ka jɛnɲɔgɔnya min don ni an bɛmaw ye, o jɛnɲɔgɔnya kitabu bɛ kɛsu min kɔnɔ, ne ka o kɛsu blayɔrɔ kɛ o so kɔnɔ.»
Sulemani ka Ala daari
22Ayiwa, masacɛ Sulemani lɔra Matigi Ala ta sarakajɛnifɛn* ɲa fɛ, k’a ɲasin Izirayɛli jama bɛɛ ma, k’a boro fla kɔrɔta san fɛ, k’a fɔ ko: 23«E, Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala! Ele bɔɲɔgɔnko Ala tɛ san fɛ, sankolo ra, walama dugu ma, dugukolo kan yan. I ta jɔn minw bɛ i ta siraw tagama ka ɲa ni o jusukun bɛɛ ye, i bɛ to jɛnɲɔgɔnya ra ni olugu ye ka koɲuman kɛ o ye. 24O ra, i tun ka min fɔ i ta jɔncɛ ye, min ye ne facɛ Dawuda ye, i ka o kɛ. I yɛrɛ da tun ka o layiri min ta a ye, i yɛrɛ boro ka o le dafa bi.
25«Ayiwa, sisan Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala, i tun ka layiri min ta i ta jɔncɛ ye, min ye ne facɛ Dawuda ye, o layiri dafa a ye. I tun k’a fɔ a ye ko: ‹I dencɛ dɔ bɛna sɔrɔ tuma bɛɛ, min bɛna sigi masaya ra ne ɲa kɔrɔ, Izirayɛlimɔgɔw kunna, ni o kɔni ka o tagamacogo kɔrɔsi, ka tagama ka ɲa ne ɲa kɔrɔ, i ko ele yɛrɛ tagamana cogo min na.› 26Ayiwa, sisan, Izirayɛli ta Ala, i tun ka o kuma min fɔ i ta jɔncɛ ye, min ye ne facɛ Dawuda ye, a to o kuma ye kɛ can ye sa!
27«Nka yala can yɛrɛ ra Ala bɛ se ka to dugukolo kan yan wa? Sankolo ni a bonya bɛɛ lajɛnnin, ni Ala ma se ka kun o kɔnɔ, o tuma ne ka nin so min lɔ i ye, o bɛna mun le ɲa sa? 28O bɛɛ n’a ta, Matigi Ala, ne ta Ala, i toro malɔ i ta jɔncɛ ta daariri ni a ta makarikan na; i ta jɔncɛ kulekan ni a ta daarikan lamɛn bi. 29I janto nin so ra su ni tere; sabu i k’a layiri ta ko i tɔgɔ bɛna sigi nin yɔrɔ le ra. I ta jɔncɛ bɛ daariri min kɛra nin yɔrɔ ra, o lamɛn!
30«Ni i ta jɔncɛ ni i ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw ka o ɲasin nin yɔrɔ ma ka daariri kɛ tuma o tuma, i ye sɔn ka o ta makarikan lamɛn. I ye to i sigiyɔrɔ ra, sankolo ra, ka o lamɛn. I ye o lamɛn ka yafa o ma.
31«Ni dɔ k’a mɔgɔɲɔgɔn hakɛ ta, ni a fɔra ko o tigi ye kari o ko kosɔn, ni a ka kan ka kari i ta sarakajɛnifɛn le ɲa fɛ nin so kɔnɔ yan, 32ele le bɛna to sankolo ra ka o ko lamɛn; ele yɛrɛ le bɛna i ta jɔnw kiti tigɛ, ka o ko ɲanabɔ. Min jarakira, i bɛ kiti ben o kan, k’a ta kɛwale kunko ben a yɛrɛ kan; min jo lo, i bɛ jo di o ma, k’a mina ka kaɲa ni a ta terenninya ye.
33«Ni i ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw nana taga kɛrɛ ra, ni o juguw tagara se o ra, k’a sababu kɛ ko o ka i hakɛ ta, ni o sekɔra ka na i fɛ ka na i tɔgɔ bonya, ka daaririw, ani makarikanw fɔ i ye nin so kɔnɔ yan, 34i ye to sankolo ra ka sɔn ka o lamɛn. I ye i ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw ta jurumunw yafa o ma; i ka jamana min di o bɛmaw ma, i ye o lasekɔ ka na o jamana ra tuun.
35«Ni sankolo nana datugu, k’a kɛ ko sanji tɛ nana tuun, k’a sababu kɛ ko i ta mɔgɔw ka i hakɛ ta, ni o ka ɲasin nin so ma ka i daari, ka i tɔgɔ bonya, ka o ta jurumunw dabla ka na i fɛ, 36sabu o ta jurumunw ta ko ka o jusu kasi, o tuma, i ye to sankolo ra ka i ta jɔnw lamɛn, minw ye i ta mɔgɔw ye, Izirayɛlimɔgɔw; i ye o ta jurumunw yafa o ma. O ka kan ka siraɲuman min tagama, i ye o yira o ra, ka sanji ben dugukolo kan, i ka o dugukolo min di o ma k’a kɛ o ta ye.
37«Ni kɔngɔ nana ben jamana kan, walama banajugu, walama simancɛnbanaw, walama ni ɲɔdomutɔnw ni tumuwulenninw nana simanw cɛn, walama ni Izirayɛlimɔgɔw juguw nana o lamini o ta duguw kɔnɔ, dugu minw lamininin bɛ ni kogow ye, ni banajugu, walama ni kojugu o kojugu le benna mɔgɔw kan, 38ni i ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ kelen kelen jusu kasira kosɛbɛ o ko ra, ni o min o min ka i daari, ka makarikanw fɔ, ka o boro sin nin so ma, 39i ye to i sigiyɔrɔ ra sankolo ra yi ka o lamɛn. I ye yafa o ma, ka bɛɛ sara ka kaɲa ni a ta kɛwale ye, sabu ele kelen le ka adamadenw bɛɛ jusukunnako lɔn. 40Ni o kɛra, o bɛna siran i ɲa, ka to i ta sariyaw sira kan wagati bɛɛ, nin jamana ra, i ka nin jamana min di an bɛmaw ma.
41«Ayiwa, lonan minw tɛ i ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw dɔw ye, ni olugu dɔ bɔra jamanajan dɔ ra ka na yan, i tɔgɔ kosɔn, 42sabu o bɛna i tɔgɔba, ani i ta sebagaya, ani i ta baraka bonya ko mɛn, ni o dɔ nana a ɲasin nin so ma ka i daari, 43i ye to i sigiyɔrɔ ra sankolo ra k’a lamɛn. Ni o lonan ka i daari fɛn o fɛn na, i ye o kɛ a ye, janko dugukolo siyaw bɛɛ ye i tɔgɔ lɔn, ka siran i ɲa, i n’a fɔ i yɛrɛ ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw; o ye a lɔn ko ne ka nin so min lɔ, ko i tɔgɔ le bɛ batora o so kɔnɔ.
44«Ni i ta mɔgɔw nana bɔ ka taga o juguw kɛrɛ, ni a ka kɛ yɔrɔ o yɔrɔ ye, ni o ka o ɲasin i ta dugu ma, i ka dugu min ɲanawoloma, ka o ɲasin nin so ma, ne ka nin so min lɔ i ye, ni o ka ele Matigi Ala daari, 45i ye to sankolo ra ka o ta daaririw, ani o ta makarikanw lamɛn, ka lɔ ni o kunko ye.
46«Ni o ka i hakɛ ta, sabu mɔgɔ si tɛ yi ni min tɛ jurumun kɛ, ni i dimina o kɔrɔ ka o don o juguw boro, ni o juguw ka o mina ka taga ni o ye jɔnya ra o ta jamana ra, yɔrɔjan na, walama yɔrɔsurun na, 47o minana ka taga jamana min na, ni o tora yi ka o ta miiriya yɛlɛma, ni o nimisara ka makarikanw fɔ i ye o minabagaw ta jamana ra yi, k’a fɔ ko: ‹An ka jurumun kɛ, an ka ko bɛnbari kɛ, an jarakira›, 48ka o to o jamana ra yi, o juguw ka o mina ka taga ni o ye jamana min na, ni o sekɔra ka na i fɛ ni o jusukun bɛɛ ye, ani o nin bɛɛ ye, ka o ɲasin nin jamana ma, i ka jamana min di o bɛmaw ma, ani ka o ɲasin nin dugu ma, i ka nin dugu min ɲanawoloma, ka o ɲasin nin so ma, ne ka min lɔ i ye, ni o ka i daari, 49i ye to i sigiyɔrɔ ra sankolo ra ka o ta daaririw, ani o ta makarikanw lamɛn, ka lɔ ni o kunko ye. 50I ye yafa i ta mɔgɔw ma, sabu o ka i hakɛ ta; ni o ka kojugu o kojugu kɛ ka i hakɛ ta, i ye yafa o ma o bɛɛ ra, k’a to o minabagaw ye makari o ra, 51sabu i ta mɔgɔw lo; o kɛra i ta ye, sabu ele le ka o labɔ Misiran jamana ta nɛgɛgba tasuma ra.
52«Sabari ka i janto i ta jɔncɛ ta makarikan na, ani i ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw ta makarikanw; ni o ka i tɔgɔ wele tuma o tuma, i ye o lamɛn; 53sabu, ele Dunuɲatigi Ala, ele le ka an ɲanawoloma ka an bɔ dugukolo siya tɔw bɛɛ cɛ ra, ka an kɛ i ta ye, i n’a fɔ i tun k’a fɔ an ye i ta jɔncɛ Musa sababu ra cogo min na, wagati min i ka an bɛmaw labɔ Misiran jamana ra.»
Sulemani ka dugawu kɛ jama ye
54Ayiwa, Sulemani ka nin daaririw bɛɛ fɔ, ani ka nin makarikanw fɔ Matigi Ala ye ka ban tuma min na, a wurira ka bɔ Matigi Ala ta sarakabɔnan kɔrɔ, sabu a tun k’a kinbiri gban o yɔrɔ le ra k’a boro fla kɔrɔta san fɛ ka Ala daari. 55O kɔ, a wurira ka lɔ, k’a kan kɔrɔta ka dugawu kɛ Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ lajɛnnin ye; a ko:
56«Matigi Ala baraka, sabu a ka laganfiya di a ta mɔgɔw ma, minw ye Izirayɛlimɔgɔw ye, i n’a fɔ a tun k’a layiri ta an ye cogo min na. A tun ka koɲuman minw bɛɛ layiri ta an ye a ta jɔncɛ Musa sababu ra, o layiri si ma to ni a ma dafa. 57An Matigi Ala ye kɛ ni an ye, i n’a fɔ a tun bɛ ni an bɛmaw ye cogo min na; a kana an to an kelen na, a fana kana ɲina an kɔ ka ye! 58A ye an jusukun yɛlɛma ka an lana a yɛrɛ fan fɛ, janko an ye a ta siraw bɛɛ tagama, ani a k’a ta kumaw ni a ta ciw ni a ta kolatigɛnin minw bɛɛ fɔ an bɛmaw ye, an ye o bɛɛ sira tagama. 59Ne ka nin kuma minw bɛɛ fɔ Matigi Ala ɲa kɔrɔ, i ko makarikanw, o kumaw ye to Matigi Ala, an ta Ala hakiri ra su ni tere, janko a ye a ta jɔncɛ ni a ta mɔgɔw dɛmɛ, minw ye Izirayɛlimɔgɔw ye; ni o mako ka kɛ fɛn o fɛn na lon o lon, a ye o kɛ o ye. 60Ni o kɛra, dugukolo siyaw bɛɛ bɛna a lɔn ko Matigi Ala le ye Ala ye, ko Ala wɛrɛ tɛ yi ale kɔ. 61O le kosɔn, aw kɔni ka kan ka tugu Matigi Ala, an ta Ala kɔ ni aw jusukun bɛɛ ye, ka tagama ka kaɲa ni a ta cifɔninw ni a ta kumaw ye, i n’a fɔ aw b’a kɛra cogo min na bi.»
Alabatosoba ta ɲanagbɛ
62Masacɛ Sulemani ni Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ ka sarakaw bɔ Matigi Ala ye. 63Masacɛ Sulemani ka ninsɔndiya saraka* minw bɔ Matigi Ala ye, o kɛra misi waga mugan ni fla (22 000); sagaw ni baw faranin ɲɔgɔn kan, o kɛra bɛgan waga kɛmɛ ni mugan (120 000). Masacɛ ni Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ ka o sarakaw le bɔ ka Matigi Ala ta batoso saninya k’a bla a ta baara kama.
64O lon kelen na, Alabatoso lukɛnɛ cɛmancɛyɔrɔ min bɛ Matigi Ala ta so ɲafɛyɔrɔ ra, Masacɛ Sulemani ka o yɔrɔ saninya, janko ka saraka jɛnitaw* ani siman sarakaw* ani jɛnɲɔgɔnya sarakaw* turuw jɛni o yɔrɔ ra; sabu sarakajɛnifɛn* siranɛgɛraman min bɛ Matigi Ala ta batoso ɲa fɛ, o tun dɔgɔyara sarakaw bɛɛ ma; saraka jɛnitaw, ani siman sarakaw, ani jɛnɲɔgɔnya sarakaw turuw bɛɛ tun tɛ se ka jɛni o sarakajɛnifɛn kan.
65Masacɛ Sulemani ni Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ ka ɲanagbɛ kɛ o wagati ra. K’a ta Lebo Hamati, ka taga a bla fɔ Misiran kɔba kɔrɔ, jama caman tun nana ka bɔ o yɔrɔw bɛɛ ra, ka na lajɛn Matigi Ala ɲa kɔrɔ, ka o ɲanagbɛ kɛ fɔ tere wolonfla; o kɔ, o ka tere wolonfla wɛrɛ kɛ, k’a bɛɛ lajɛnnin kɛ tere tan ni naani. 66O tere seeginan, masacɛ ka jama labla. Mɔgɔw ka dugawu kɛ masacɛ ye, ka taga o ta so. Matigi Ala tun ka koɲuman minw bɛɛ kɛ a ta jɔncɛ Dawuda ye, ani a ta mɔgɔw ye, minw ye Izirayɛlimɔgɔw ye, o bɛɛ jusu diyanin tun bɛ ɲagarira o kow kosɔn.
9Ala k’a yɛrɛ yira masacɛ Sulemani na tuun
1Sulemani ka Matigi Ala ta batoso ni a yɛrɛ ta masaso lɔ, ani a tun b’a fɛ ka fɛn tɔ minw bɛɛ lɔ. A banna o ra tuma min na, 2Matigi Ala k’a yɛrɛ yira a ra tuun a siɲaga flanan na, i n’a fɔ a tun k’a yɛrɛ yira a ra cogo min na Gabahɔn.
3Matigi Ala k’a fɔ a ye ko: «I ka daariri ni makarikan min fɔ ne ye, ne ka o mɛn. I ka nin so min lɔ, ne bɛna o so kɛ yɔrɔ saninman ye, ka ne tɔgɔ la o so ra wagati bɛɛ. Ne ɲa bɛna kɛ o so ra wagati bɛɛ; ne hakiri fana bɛna to a ra wagati bɛɛ.
4«Ni ele kɔni ka tagama ne ɲa kɔrɔ ni jusukun kelen ye, terenninya kan, i n’a fɔ i facɛ Dawuda k’a kɛ cogo min na, ani ne ka min fɔ i ye, ni i ka o kɛ, ni i ka ne ta cifɔninw, ani ne ta kolatigɛninw sira tagama, 5ne bɛna i ta masaya sabati Izirayɛli jamana kan tuma bɛɛ, i n’a fɔ ne tun k’a layiri ta i facɛ Dawuda ye cogo min na, ko mɔgɔ dɔ bɛna sɔrɔ a ta denw na tuma bɛɛ, min bɛna sigi a nɔ ra, ka kɛ Izirayɛlimɔgɔw ɲamɔgɔ ye.
6«Nka ni aw kɔni ka aw yɛrɛ mabɔ ne ra, aw ni aw ta denw, ni aw ma sɔn ka ne ta kumaw ni ne ta cifɔninw sira tagama, ne ka minw yira aw ra, ni aw tagara ala wɛrɛw le bato, ka aw kinbiri gban olugu kɔrɔ, 7o tuma ne ka nin jamana min di aw ma, ne bɛna aw Izirayɛlimɔgɔw faran ka bɔ o jamana ra; ne ka nin so min fana saninya ka ne tɔgɔ la a ra, ne bɛna ban o so ra, k’a to mɔgɔw bɛɛ ye aw Izirayɛlimɔgɔw tɔgɔ don o ta zanaw ra, ka yɛrɛko aw ma siya tɔw bɛɛ cɛ ra. 8O ra, nin so ni a bonya bɛɛ, ni mɔgɔ o mɔgɔ nana kɛ tɛmɛ ye a kɔrɔ, o tigi bɛna kabakoya fɔ ka filen fiyɛ, k’a fɔ ko: ‹Mun kosɔn Matigi Ala ka nin ko ɲɔgɔn kɛ nin jamana ra, ani nin batoso ra dɛ!› 9Mɔgɔw bɛna o jaabi, ko: ‹O ka o kɔ don Matigi Ala ra, o ta Ala min tun ka o bɛmaw labɔ Misiran jamana ra; o tagara ala wɛrɛw kɔ ka taga o kinbiri gban olugu kɔrɔ ka o bato. O kosɔn Matigi Ala ka nin kojuguw bɛɛ lase o ma.› »
Sulemani ka dugu minw di Hiramu ma
10Sulemani ka san mugan le kɛ nin so fla lɔri ra, Matigi Ala ta batoso, ani masacɛ yɛrɛ ta so. 11Sulemani mako tun bɛ sanin hakɛya min o min na, ani yiri min o min, ni a kɛra sɛdiriyiri ye, walama sipɛrɛsiyiri, Tiri masacɛ min ye Hiramu ye, ale tun ka o bɛɛ di Sulemani ma; o ra Sulemani fana ka dugu mugan di Hiramu ma Galile mara ra. 12Sulemani ka dugu minw di Hiramu ma, Hiramu bɔra Tiri ka na o duguw flɛ minkɛ, o duguw ko ma diya Hiramu ye. 13Hiramu ko Sulemani ma: «E, ne balemacɛ, ele sɔnna ka nin duguw le di ne ma wa?»
Hiramu ka o yɔrɔ tɔgɔ la ko Kabuli, ko jamanakolon! O tɔgɔ le tora o yɔrɔ ra fɔ ka na se bi ma.
14K’a sɔrɔ Hiramu tun ka sanin kilo waga saba ni kɛmɛ looru (3 500) le ci Sulemani ma.
Sulemani ka baara wɛrɛ minw kɛ
15Masacɛ Sulemani tun ka mɔgɔw bla jagboyabaara minw na, o baaraw flɛ nin ye: o ka Matigi Ala ta batoso ni ale yɛrɛ ta so lɔ, ka Milo yɔrɔw labɛn ka ɲa, ka Zeruzalɛmu dugu laminikogow lɔ, ka Hazɔri dugu ni Megido dugu ni Gezɛri dugu lɔ.
16Misiran masacɛ min ye Farawona ye, fɔlɔfɔlɔ ale le tun tagara ben Gezɛri dugu kan, ka dugu mina; a dugumɔgɔw, minw ye Kanaanakaw ye, a ka olugu faga, ka dugu jɛni. O ko fɛ, wagati min a denmuso nana furu Sulemani ma, a ka o dugu di a denmuso ma k’a kɛ a ta furu bonya ye. 17Sulemani ka Gezɛri dugu lɔ kokura, ani Bɛti Horɔn dugu min bɛ jigijigi ra, 18ani Balati dugu, ani Tadimɔri dugu min bɛ jamana kongoyanfan na, 19ani a ta fɛnmaraduguw bɛɛ, ani a tun bɛ a ta sowotorow ni a ta sow mara dugu minw na. A tun b’a fɛ ka baara o baara kɛ, a ka o bɛɛ kɛ Zeruzalɛmu, ani Liban, ani a ta fanga tun bɛ jamana min o min kan.
20Siya dɔw tun bɛ yi, olugu tun tɛ Izirayɛlimɔgɔ dɔw ye. Olugu tun ye Hɛtikaw, ani Amɔrikaw, ani Perezikaw, ani Hevikaw, ani Yebusikaw ye. 21O siyaw ta durujaw le tun tora jamana kɔnɔ, sabu Izirayɛlimɔgɔw tun ma olugu halaki. Sulemani ka o mɔgɔw le bla jagboyabaaraw ra; o tora o le ra fɔ ka na se bi ma. 22Sulemani ma sɔn ka Izirayɛlimɔgɔ si bla jagboyabaara ra. A ka o bla kɛrɛkɛdenya le ra; a ka dɔw kɛ kɛrɛkɛdenw ye, ka dɔw kɛ a ta jamana ɲamɔgɔw ye, ka dɔw kɛ a ta kɛrɛkɛjama kuntigiw ye, ka dɔw kɛ a ta kɛrɛkɛcɛw kuntigiw ye, ka dɔw kɛ a ta sowotoro kuntigiw ye, ka dɔw kɛ a ta sowotorotigiw ye. 23Olugu le tun ye baaradenw kuntigiw ye. Baaraden minw tun bɛ jagboyabaaraw kɛra Sulemani ye, kuntigi kɛmɛ looru ni bilooru le tun bɛ olugu kɔrɔsira.
24Sulemani tun ka masaso min lɔ Farawona denmuso ye, Farawona denmuso nana bɔ Dawuda ta masabonba kɔnɔ ka yɛlɛma o so kɔnɔ wagati min na, masacɛ Sulemani ka sɔrɔ ka Milo yɔrɔw labɛn ka ɲa.
25Sulemani tun ka sarakajɛnifɛn* min lɔ Matigi Ala ye, a tun bɛ to ka saraka jɛnitaw* ni ninsɔndiya sarakaw* bɔ o sarakajɛnifɛn kan, san o san siɲaga saba; a tun bɛ wusunan sarakaw* fana bɔ Matigi Ala ɲa kɔrɔ, ka o fara o saraka tɔw kan. Alabatosoba baaraw daminana o cogo le ra.
26Masacɛ Sulemani ka jirakurunba dɔw fana lalaga Esiyɔn Gebɛri mara ra, Elati dugu kɔrɔ, Kɔgɔjiwulen da ra, Edɔmu jamana ra. 27Hiramu k’a ta kurunboribaga dɔw ci ka na Sulemani ta mɔgɔw dɛmɛ o kurun baara ra; olugu tun ye mɔgɔ dɔw ye minw tun ka kurun baara lɔn kosɛbɛ. 28O ka kurun bori ɲɔgɔn fɛ ka taga Ofiri mara ra; o sekɔra ka na ni sanin min ye ka na o di masacɛ Sulemani ma, o tun ka ca ni sanin kilo waga tan ni fla (12 000) ye.
10Saba jamana ta masamuso nana masacɛ Sulemani fo
1Ayiwa, Saba jamana ta masamuso nana Sulemani ko mɛn; Matigi Ala ka min bɛɛ kɛ a ye, a ka o bɛɛ mɛn. A nana o le ra ko a bɛna Sulemani ta hakiritigiya kɔrɔbɔ k’a flɛ ni ɲininkarigbɛlɛn dɔw ye.
2A nana Zeruzalɛmu ni a nɔfɛmɔgɔ caman ye; a nana ni ɲɔgɔmɛw ye, ani kasadiyananw, ani sanin camanba, ani luluw; o tun ka o doniw la o ta ɲɔgɔmɛw kɔ ra ka na. Ko o ko tun bɛ a jusu ra, a nana kuma ni masacɛ Sulemani ye o bɛɛ ra. 3A ka ɲininkari min o min kɛ, Sulemani ka o bɛɛ jaabi. A ta ɲininkari si ma gbɛlɛya Sulemani ma; kuma si ma kɛ yi ni min jaabiri ma sɔrɔ Sulemani fɛ.
4Ayiwa, Saba jamana masamuso nana Sulemani ta hakiritigiyaba ye; Sulemani ka masaso min lɔ, a ka o fana ye; 5domuni minw bɛ kɛ masacɛ ta so, ani a ta jamana ɲamɔgɔw ta sigiyɔrɔw, a ka o fana ye; baaraden minw bɛ domuni ni minnifɛnw di mɔgɔw ma, a ka olugu ta faniw ye; o bɛ saraka jɛnita* minw bɔ Matigi Ala ta batoso kɔnɔ, a ka o bɛɛ ye; a ka o ye minkɛ, a kabakoyara fɔ k’a dabari ban. 6A ko masacɛ ma ko: «Ka ne to ne ta jamana ra, ne ka min mɛn i ta baaraw ko ra, ani i ta hakiritigiya ko ra, o bɛɛ ye can le ye. 7Nka ne tun ma la o kow ra, fɔ ne yɛrɛ ɲa nana la a kan tuma min na. Can ra, min fɔra ne ye i ta ko ra, o tɛ hali a tarancɛ bɔ. Ne ka min mɛn, i ta hakiritigiya ni i ta naforotigiya tɛmɛna o bɛɛ kan pewu. 8Ele ta mɔgɔw kɔni ta ka di. I ta jamana ɲamɔgɔw fana ta ka di, sabu olugu bɛ i kɔrɔ yan ka to ka i ta hakiritigiyakumaw lamɛn wagati bɛɛ. 9Matigi Ala, i ta Ala baraka, sabu i ko diyara a ye, o kosɔn a ka i sigi masaya ra Izirayɛli jamana kunna. Matigi Ala bɛ Izirayɛlimɔgɔw kanu ni kanuya banbari le ye, o kosɔn a ka i kɛ Izirayɛli masacɛ ye, janko i ye mɔgɔw ta kow ɲanabɔ ni can ni terenninya ye.»
10O kɔ, Saba jamana masamuso ka masacɛ Sulemani bonya ni sanin kilo waga saba ni kɛmɛ looru (3 500) ye, ani kasadiyananw, ani lulu camanba. A ka kasadiyanan hakɛya min di masacɛ Sulemani ma, mɔgɔ si ma na ni o ɲɔgɔn ye tuun.
11Masacɛ Hiramu ta mɔgɔ minw tun tagara jirakurun kan Ofiri mara ra, olugu tun sekɔra ka na ni sanin ye, ani santaliyiri10.11 Santali yiri tun ye yiriɲumanba le ye, min sɔngɔ tun ka gbɛlɛn kosɛbɛ. camanba, ani luluw.
12Masacɛ Sulemani ka o santaliyiri kɛ ka samasen dɔw lɔ Matigi Ala ta batoso kɔnɔ, ani a yɛrɛ ta masaso kɔnɔ; a ka koraw ni gɔniw lalaga dɔnkirilabagaw ye. O tun nana ni o santaliyiri min ye, o yiri hakɛya ɲɔgɔn ma na tuun, a ɲɔgɔn fana ma ye tuun fɔ ka na se bi ma.
13Ayiwa, Saba jamana masamuso ɲabɔra fɛn o fɛn fɛ, ani a ka fɛn o fɛn ko fɔ, masacɛ Sulemani ka o bɛɛ di a ma, ka fara fɛn tɔw kan, masacɛ yɛrɛ ka fɛn minw bɔ ka o di a ma, a ta masaya bonya kosɔn. O kɔ, a ni a ta mɔgɔw wurira ka sekɔ ka taga o ta jamana ra.
Sulemani ta naforotigiya
(Kibaroyaw flanan 1.14-17; 9.13-28)
14Ayiwa, sanin hakɛya min tun bɛ na di Sulemani ma san o san o tun ye sanin kilo waga mugan (20 000) ye. 15Jagokɛbagaw, ani fiyeerekɛbagaw tun bɛ wusugu minw sara a ye, ani Arabujamana masacɛw, ani jamana ɲamɔgɔw tun bɛ ninsɔngɔ minw sara a ye, o si nin tɛ o ra.
16Masacɛ Sulemani ka nɛgɛbɛnnan belebele kɛmɛ fla lalaga ni sanin gbasinin ye; o bɛɛ kelen kelen kɛra ni sanin kilo wɔɔrɔ le ye. 17A ka nɛgɛbɛnnan fitini kɛmɛ saba fana lalaga ni sanin gbasinin ye; o bɛɛ kelen kelen kɛra ni sanin kilo kelen ni tarancɛ le ye. A ta masaso min bɛ wele ko Liban yiritu, o ka o nɛgɛbɛnnanw bla o bon dɔ le kɔnɔ. 18Masacɛ Sulemani ka masasiginan jamijan dɔ fana lalaga ka samaɲin don o ra, ka sanin yɛrɛworo la a yɔrɔ bɛɛ kan. 19Yɛlɛnyɔrɔ tun bɛ o masasiginan na, ka senlayɔrɔ wɔɔrɔ kɛ a ra; siginan kɔdɛnyɔrɔ tun koorinin lo. Borolayɔrɔ tun bɛ a fan fla bɛɛ ra. O tun ka jara dɔw bisigiya lɛsɛ ka o lɔlɔ a borolayɔrɔ kelen kelen bɛɛ kɔrɔ. 20O ka jara bisigiya tan ni fla lɛsɛ ka o lɔlɔ masasiginan senlayɔrɔw kɛrɛ fɛ; jara kelen tun bɛ senlayɔrɔ fan kelen na, kelen bɛ a fan dɔ ra. O masasiginan ɲɔgɔn tun ma deri ka lalaga jamana si ta masacɛ ye fɔlɔ.
21Masacɛ Sulemani ta minninkɛminanw bɛɛ tun ye sanin le ye. A ta masaso min bɛ wele ko Liban yiritu, o domunikɛminanw bɛɛ tun lalagara ni sanin nugunin le ye. Warigbɛminan tun tɛ a ta minanw si ra, sabu warigbɛ tun tɛ jate fɛnba ye masacɛ Sulemani ta tere ra. 22Jirakurunbaw tun bɛ masacɛ Sulemani fɛ; a ta kurunboribagaw ni masacɛ Hiramu ta kurunboribagaw tun bɛ to ka taga tagamaw ra kɔgɔji kan. San saba o san saba, o kurunbaw tun bɛ na ni sanin ni warigbɛ ni samaɲinw ni sulaw ni makankɔnɔw ye.
23Masacɛ Sulemani tɔgɔ bonyara ka tɛmɛ dugukolo masacɛ tɔw bɛɛ ta kan, a ta naforotigiya ni a ta hakiritigiya kosɔn. 24Mɔgɔw bɛɛ tun b’a fɛ ka masacɛ Sulemani ye, janko Ala ka hakiritigiya min di a ma, ka o lamɛn. 25Bɛɛ kelen kelen tun bɛ na ni i ta bonyaw ye ka na o di a ma: fɛn warigbɛramanw, ani fɛn saninlaman, ani faniw, ani kɛrɛkɛminanw, ani kasadiyananw, ani sow, ani sofaliw. A tun bɛ kɛ ten le san o san.
26Masacɛ Sulemani ka sowotorow, ani sowotorotigi dɔw ɲini; sowotoro waga kelen ni sowotoro kɛmɛ naani (1 400) tun b’a fɛ, ani sowotorotigi waga tan ni fla (12 000). A ka dɔw lataga a ta sowotoromaraduguw ra, ka dɔw bla Zeruzalɛmu, masacɛ yɛrɛ kɔrɔ. 27Masacɛ Sulemani ka warigbɛ caya Zeruzalɛmu, k’a kɛ i ko bɛrɛkoro. Sɛdirisunw fana cayara jamana kɔnɔ, i ko sikomɔrisun minw bɛ jamana dugumayanfan na. 28Masacɛ Sulemani ta sow tun bɛ bɔ Misiran jamana ni Silisi jamana le ra. Masacɛ ta jagokɛbaga dɔw le tun bɛ taga o san ka na ni o ye. 29Sowotoro minw tun bɛ bɔ Misiran, o bɛɛ kelen kelen sɔngɔ tun ye warigbɛ kɛmɛ wɔɔrɔ; so kelen sɔngɔ tun ye warigbɛ kɛmɛ ni bilooru. O tun bɛ na ni so dɔw ye, ka na o fiyeere Hɛtikaw ta masacɛw fana ma, ani Sirikaw ta masacɛw.
11Sulemani ta musow
1Masacɛ Sulemani ka siya wɛrɛ muso caman kanu ka o furu, ka fara Farawona denmuso kan. Mohabukamusow tun b’a fɛ, ani Amɔnkamusow, ani Edɔmukamusow, ani Sidɔnkamusow, ani Hɛtikamusow. 2O musow tun bɔra siya wɛrɛw le ra; k’a sɔrɔ Matigi Ala tun k’a fɔ Izirayɛlimɔgɔw ye o siyaw ta ko le ra, ko: «Aw kana o dɔ ta furu ra, aw fana kana a to o ye na aw fɛ furu ra; ni o tɛ, sigiya t’a ra, o bɛna kɛ sababu ye ka aw hakiri yɛlɛma, ka aw nɛgɛ ka taga o ta alaw bato.» Nka o bɛɛ n’a ta, masacɛ Sulemani tara kanuya fɛ ka nɔrɔ o siyaw ta musow le ra. 3Muso kɛmɛ wolonfla tun b’a fɛ, minw tun ye masadenw ye, ka fara jɔnmuso kɛmɛ saba kan, a tun ka minw fana kɛ a musow ye. O musow le kɛra sababu ye k’a hakiri yɛlɛma, 4sabu masacɛ Sulemani nana kɔrɔ wagati min na, a ta musow k’a hakiri yɛlɛma ka taga ala wɛrɛw kɔ. O ra, a ma tugu Matigi Ala, a ta Ala kɔ ni a jusukun bɛɛ ye tuun, i n’a fɔ a facɛ Dawuda tun k’a kɛ cogo min na. 5A tugura Sidɔnkaw ta ala musoman kɔ, min ye Asera ye, ka o bato; a tugura Amɔnkaw ta ala haramunin fana kɔ, min ye Molɔki ye, ka o fana bato. 6Sulemani ka kojugu kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ. A ma tugu Matigi Ala kɔ ni a jusukun bɛɛ ye, i n’a fɔ a facɛ Dawuda tun k’a kɛ cogo min na. 7A kɛra ten, kongori min bɛ Zeruzalɛmu terebɔyanfan na, masacɛ tagara sɔnnikɛyɔrɔ dɔ lɔ o yɔrɔ ra Kemɔsi ye, min ye Mohabukaw ta ala haramunin ye; a ka dɔ fana lɔ Molɔki ye, min ye Amɔnkaw ta ala haramunin ye. 8A kɛra ten, a ka sɔnnikɛyɔrɔ dɔw lɔ a ta siya wɛrɛ musow bɛɛ ta alaw ye, janko o bɛɛ ye se ka kasadiyananw ni sarakaw bɔ o ta alaw ye.
Matigi Ala ka Sulemani jaraki
9Matigi Ala dimina masacɛ Sulemani kɔrɔ, sabu a k’a hakiri yɛlɛma ka bɔ Matigi Ala kan, Izirayɛli ta Ala min tun k’a yɛrɛ yira a ra fɔ siɲaga fla; 10k’a sɔrɔ Matigi Ala tun kumana a fɛ nin ko ra, ko a kana tugu siya wɛrɛw ta alaw kɔ. Nka Matigi Ala ka min fɔ, masacɛ Sulemani ma o kɛ.
11O ra, Matigi Ala k’a fɔ Sulemani ye ko: «I n’a fɔ i ka nin le kɛ, ani ne tun ka jɛnɲɔgɔnya* min don ni i ye i ma to o kan, ani ne tun ka ci minw fɔ i ye, i ma o kɛ, ne bɛna masaya bɔsi ka bɔ i boro, k’a di i ta baaraden dɔ ma. 12Nka i facɛ Dawuda kosɔn, ne tɛna o kɛ i yɛrɛ ɲa na. Ne bɛna masaya bɔsi i dencɛ ta tere le ra. 13Ne tɛna masaya bɛɛ le bɔsi fana; ne bɛna i dencɛ to masaya ra Izirayɛli gba kelen kunna, ne ta jɔncɛ Dawuda kosɔn, ani Zeruzalɛmu dugu kosɔn, ne ka o dugu min ɲanawoloma k’a kɛ ne ta dugu ye.»
Ala ka mɔgɔ minw lawuri Sulemani kama
14Ayiwa, Matigi Ala nana cɛ dɔ lawuri ka o kɛ masacɛ Sulemani jugu ye; o cɛ kɛra Edɔmukacɛ Hadadi ye. Ale tun ye Edɔmu masacɛ dencɛ dɔ le ye.
15Wagati min na masacɛ Dawuda tun bɛ kɛrɛ ra ni Edɔmukaw ye, Dawuda ta kɛrɛkɛjama kuntigi min ye Yohabu ye, ale tagatɔ, ko a bɛ taga Izirayɛli ta kɛrɛkɛden faganinw sutara, a tun ka Edɔmu jamana cɛw bɛɛ faga. 16Yohabu ni Izirayɛli kɛrɛkɛjama bɛɛ tun tora Edɔmu ka se fɔ karo wɔɔrɔ, fɔ ka taga Edɔmu jamana cɛw bɛɛ faga ka ban pewu. 17O wagati le ra, Hadadi tun borira ka taga Misiran, ni Edɔmuka dɔw ye, minw tun ye a facɛ ta baaradenw ye. O wagati ra, Hadadi tun ye kanbelennin le ye belen. 18Hadadi ni a nɔfɛmɔgɔw bɔra Madiyan mara ra, ka taga Paran. O ka Paran cɛ dɔw fana fara o yɛrɛ kan, ka taga se Misiran masacɛ Farawona fɛ. Farawona ka bon dɔ di o ma, ka to ka o baro, ka dugukolo dɔ fana di o ma. 19Hadadi ko diyara Farawona ye, fɔ Farawona nana a muso dɔgɔmuso furu a ma, a muso min ye masamuso Tapenɛsi ye. 20Tapenɛsi dɔgɔmuso ka dencɛ woro Hadadi ye; o ka o tɔgɔ la ko Genubati. Tapenɛsi ka o den lamɔ masacɛ Farawona ta so kɔnɔ; a kɛra ten Genubati tora Farawona ta so kɔnɔ ni Farawona dencɛw ye.
21Ayiwa, Hadadi nana to Misiran k’a mɛn ko masacɛ Dawuda sara, ka taga fara a bɛmaw kan, ko a ta kɛrɛkɛjama kuntigi min tun ye Yohabu ye, ko o ka ale faga. Hadadi k’a fɔ o le ra Farawona ye ko: «A to ne ye taga ne ta jamana ra ten.» 22Farawona k’a ɲininka ko: «Mun le dɛsɛra i boro ne fɛ yan, fɔ i ko i bɛ taga i ta jamana ra?» Hadadi k’a jaabi ko: «Foyi, nka o bɛɛ n’a ta, a to ne ye taga.»
23O kɔ, Ala ka cɛ dɔ wɛrɛ lawuri ka o kɛ Sulemani jugu dɔ wɛrɛ ye tuun. O cɛ tun ye Eliyada dencɛ Rezɔn ye; ale tun borira ka bɔ a matigicɛ Hadadezɛri fɛ, min ye Soba jamana masacɛ ye. 24Wagati min na masacɛ Dawuda tun ka Rezɔn matigicɛ ta mɔgɔw halaki, o wagati le ra, Rezɔn tun ka mɔgɔ dɔw tugu a yɛrɛ kɔ, ka kɛ olugu ɲamɔgɔ ye. Rezɔn ni o mɔgɔw tagara Damasi, ka taga sigi o yɔrɔ ra, ka kɛ o yɔrɔ kuntigi ye. 25Rezɔn kɛra Izirayɛlimɔgɔw jugu ye Sulemani ta masaya wagati bɛɛ ra; o wagati kelen le ra, Hadadi fana tun bɛ kojugu caman kɛra Izirayɛlimɔgɔw ra. Rezɔn kɛra Siri jamana masacɛ ye; a ka Izirayɛlimɔgɔw kɔninya kosɛbɛ.
Ala ko a bɛna masaya di Yerobohamu ma
26Ayiwa, Nebati dencɛ Yerobohamu fana tun wurira masacɛ Sulemani kama. Ale tun ye masacɛ Sulemani ta jamana ɲamɔgɔ dɔ le ye; Efirayimuka tun lo, a tun bɔra Sereda dugu kɔnɔ. A facɛ tun sara k’a bamuso kelen to; a bamuso tɔgɔ tun ye ko Zeruwa. 27A wurira masacɛ Sulemani kama cogo min na, o flɛ nin ye. O wagati y’a sɔrɔ masacɛ Sulemani tun bɛ Milo yɔrɔw labɛnna ka ɲa, ani k’a facɛ Dawuda ta masabonba kogow wo dɔw datugu. 28Yerobohamu tun ye kanbelen barakaman jagbɛlɛn dɔ le ye. Masacɛ Sulemani k’a baarakɛtɔ ye minkɛ, Yusufu ta mɔgɔ minw tun bɛ jagboyabaaraw kɛra, a k’a sigi olugu bɛɛ kunna ka o kɔrɔsi.
29Lon dɔ, Yerobohamu bɔra Zeruzalɛmu ka taga bɛn ni Ala ta cira dɔ ye sira ra, min tɔgɔ tun ye ko Ahiya; ale tun bɛ bɔra Silo. Deregebakura dɔ le tun bɛ Ahiya ra. O cɛ fla dɔrɔn le tun tagara bɛn ni ɲɔgɔn ye kongo kɔnɔ yi. 30Deregebakura min tun bɛ Ahiya ra, Ahiya ka o mina k’a faranfaran k’a kɛ fɔ kunkurun tan ni fla. 31A ko Yerobohamu ma ko: «Kunkurun tan ta! Sabu Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala ko: ‹A flɛ, ne bɛna masaya bɔsi Sulemani na, ka ele sigi masaya ra Izirayɛli ta gba tan kunna. 32Nka ne bɛna gba kelen to a fɛ ne ta jɔncɛ Dawuda kosɔn, ani Zeruzalɛmu dugu kosɔn, ne ka o dugu min ɲanawoloma Izirayɛli ta gbaw ta dugu tɔw bɛɛ cɛ ra, k’a kɛ ne ta dugu ye. 33Ne bɛna o kɛ, sabu o banna ne ra, ka taga o kinbiri gban Sidɔnkaw ta ala musoman kɔrɔ, min ye Asera ye, ka o bato, ani Mohabukaw ta ala min ye Kemɔsi ye, ani Amɔnkaw ta ala min ye Molɔki ye; o ma sɔn ka ne ta siraw tagama. Ko minw terennin lo ne ɲa kɔrɔ, o ma o kɛ; o ma ne ta cifɔninw ni ne ta kolatigɛninw sira tagama i n’a fɔ Sulemani facɛ Dawuda k’a kɛ cogo min na. 34Nka ne tɛna masaya bɔsi Sulemani yɛrɛ le ra; ne bɛna a to kuntigiya ra fɔ ka taga a sa. Ne bɛna o kɛ ne ta jɔncɛ Dawuda le kosɔn, ne tun ka min ɲanawoloma; sabu ale ka ne ta kumaw ni ne ta cifɔninw bɛɛ sira tagama. 35Ne bɛna masaya bɔsi Sulemani dencɛ le boro, ka ele sigi masaya ra Izirayɛli ta gba tan kunna. 36Ne bɛna gba kelen di Sulemani dencɛ ma, janko ne ta jɔncɛ Dawuda dencɛ dɔ ye to masaya ra wagati bɛɛ ne ɲa kɔrɔ Zeruzalɛmu dugu kɔnɔ, ne ka o dugu min ɲanawoloma ka ne tɔgɔ sigi o dugu ra. 37Ele kɔni, ne bɛna ele sigi masaya ra Izirayɛli jamana kunna; min o min ka i diya, i bɛna o kɛ. 38Ne ka kuma minw fɔ i ye, ni i ka sɔn ka o bɛɛ lamɛn, ka sɔn ka ne ta siraw tagama, ani ko minw terennin lo ne ɲa kɔrɔ ni i ka o kɛ, ka ne ta cifɔninw ni ne ta kumaw bɛɛ sira tagama, i n’a fɔ ne ta jɔncɛ Dawuda k’a kɛ cogo min na, o tuma ne bɛna kɛ ni i ye, ka i ta somɔgɔw to masaya ra tuma bɛɛ, i n’a fɔ ne k’a kɛ Dawuda ye cogo min na; ne bɛna Izirayɛli jamana di i ma. 39Ne bɛna Dawuda ta duruja majigi o cogo le ra; nka o majiginin tɛna to ten wagati bɛɛ.› »
40Ayiwa, o kow kɔ, masacɛ Sulemani ko a bɛ Yerobohamu faga. Yerobohamu wurira o le ra ka bori ka taga Misiran, Sisaki fɛ, min tun ye Misiran masacɛ ye. A tora Misiran fɔ ka taga se Sulemani saya ma.
Sulemani ta masaya laban
41Ayiwa, masacɛ Sulemani ta ko tɔw, a ka ko minw bɛɛ kɛ, ani a ta hakiritigiya, o bɛɛ sɛbɛra Sulemani ta kow kitabu le kɔnɔ. 42Sulemani ka wagati min kɛ masaya ra Zeruzalɛmu, ani Izirayɛli jamana bɛɛ kunna, o kɛra san binaani. 43O kɔ, Sulemani sara, ka taga fara a bɛmaw kan. O k’a su don a facɛ Dawuda ta masabonba kɔnɔ. A dencɛ Robohamu sigira masaya ra a nɔ ra.
12Robohamu ma Izirayɛlimɔgɔw lamɛn
1Robohamu tagara Sikɛmu, sabu Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ tun tagara lajɛn Sikɛmu ko o b’a kɛ masacɛ ye. 2Nebati dencɛ Yerobohamu ka o kuma mɛn; o y’a sɔrɔ ale belen tun bɛ Misiran, sabu a tun borira masacɛ Sulemani ɲa ka taga dogo Misiran. Yerobohamu tun siginin bɛ Misiran le. 3O tagara a wele ka na. A ni Izirayɛli jama bɛɛ lajɛnnin tagara kuma Robohamu fɛ. O k’a fɔ Robohamu ye ko: 4«I facɛ kɔni tun ka doniba le la an kan. Nka ni ele ka sɔn ka an bɔ o jagboyabaaraw ra, ani i facɛ ka doniba min la an kan, ni i ka o doni fiyɛnya an kan, o tuma an bɛna to ka baara kɛ i ye.»
5Robohamu ka o jaabi ko: «Aw ye taga fɔlɔ; ni tere saba tɛmɛna, aw ye sekɔ ka na ne fɛ.» Mɔgɔw wurira ka taga.
6Ayiwa, cɛkɔrɔba minw tun bɛ jamana ɲamɔgɔya ra ni Robohamu facɛ Sulemani ye k’a facɛ to si ra, masacɛ Robohamu ka o cɛkɔrɔbaw ɲininka ko: «Aw b’a fɛ ne ye nin mɔgɔw jaabi di le?» 7Olugu kumana a fɛ, k’a fɔ a ye ko: «Ni i kɔni ka i yɛrɛ kɛ nin mɔgɔw ta baaraden ye bi, ka o jaabi ni kumaɲuman ye, o tuma o fana bɛna kɛ i ta baaradenw ye wagati bɛɛ.»
8Nka Robohamu banna cɛkɔrɔbaw ta ladiri ma. A ni kanbelen minw tun lamɔna ɲɔgɔn fɛ, o minw tun bɛ a kɔrɔ, a ka olugu le ɲininka. 9A k’a fɔ olugu ye ko: «Aw ko di? An ka kan ka nin mɔgɔw jaabi cogo di le? O b’a fɔra ko ne facɛ ka doni min la olugu kan, ko ne ye o doni fiyɛnya.»
10O kanbelen minw ni Robohamu tun lamɔna ɲɔgɔn fɛ, olugu ka Robohamu jaabi ko: «Nin mɔgɔ minw k’a fɔ i ye ko: ‹I facɛ ka doni gbiriman le la an kan, nka ele ye an ta doni fiyɛnya›, taga o jaabi ko: ‹Ne borokanden fitini ka bon ni ne facɛ soro ye! 11Aw ko, ko ne facɛ ka doni gbiriman la aw kan, nka ne belen bɛna dɔ le fara o doni gbiriya kan. Ne facɛ ka aw koro ni gbɛɲɛw le ye, nka ne bɛna aw koro ni nɛgɛgbɛɲɛw le ye.› »
12Ayiwa, o dugusagbɛ flanan, Yerobohamu ni Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ nana masacɛ Robohamu fɛ, i n’a fɔ masacɛ yɛrɛ tun k’a fɔ o ye cogo min na, ko: «Ni tere saba tɛmɛna aw ye na ne fɛ.» 13Cɛkɔrɔbaw ka ladirikan min di masacɛ ma, a ma o jate. A ka mɔgɔw jaabi ni kumajuguw le ye. 14Kanbelenw ka ladirikan min fɔ a ye, a ka o le fɔ mɔgɔw ye; a ko: «Ne facɛ tun ka doni gbiriman le la aw kunna, nka ne belen bɛna dɔ le fara o doni gbiriya kan. Ne facɛ ka aw koro ni gbɛɲɛw le ye, nka ne bɛna aw koro ni nɛgɛgbɛɲɛw le ye.»
15O ra, jama tun bɛ min ɲinina masacɛ fɛ, masacɛ ma sɔn ka o jate, sabu o kow bɛɛ tun bɔra Matigi Ala yɛrɛ le ra, janko a tun ka kuma min don Silokacɛ Ahiya da ra k’a lase Nebati dencɛ Yerobohamu ma, o kuma ye kɛ can ye.
Izirayɛlimɔgɔw kan taranna
16Ayiwa, Izirayɛlimɔgɔw k’a ye ko masacɛ ma olugu lamɛn minkɛ, o k’a fɔ masacɛ ye ko:
«An ta foyi tɛ Dawuda fɛ,
jɛnɲɔgɔnya foyi tɛ an ni Yese dencɛ cɛ.
Izirayɛlimɔgɔw, an ye taga an ta so!
Ele Dawuda dencɛ,
i yɛrɛ ye i janto i ta so ra sisan!»
A kɛra ten, Izirayɛlimɔgɔw tagara o ta so. 17Izirayɛlimɔgɔ minw tun bɛ Zuda mara duguw ra, Robohamu sigira masaya ra olugu dama le kunna. 18Masacɛ Robohamu k’a ye ten minkɛ, jagboyabaaraw ta ko kuntigi min ye Adoramu ye, a belen ka ale ci ka taga Izirayɛlimɔgɔ tɔw fɛ. Nka olugu bɛɛ ka ale bon ni kabakuru ye fɔ k’a faga. Masacɛ yɛrɛ jijara le ka don a ta sowotoro kɔnɔ ka bori ka taga Zeruzalɛmu. 19O le kosɔn Izirayɛlimɔgɔ tɔw bɛɛ murutira Dawuda ta somɔgɔw kama fɔ ka na se bi ma.
20Izirayɛlimɔgɔ tɔw bɛɛ nana a mɛn minkɛ ko Yerobohamu sekɔra ka na, o ka jama lajɛn k’a wele ka na, ka na a sigi k’a kɛ Izirayɛli masacɛ ye. Zuda ta gba dɔrɔn le tora Dawuda ta somɔgɔw kɔ.
Ala ma sɔn Izirayɛlimɔgɔw ye ɲɔgɔn kɛrɛ
21Ayiwa, Robohamu tagara se Zeruzalɛmu minkɛ, a ka Zuda ta mɔgɔw bɛɛ lajɛn, ani Boniyaminu ta siya bɛɛ. O kɛra kɛrɛkɛcɛfari cɛ waga kɛmɛ ni biseegi (180 000), ko o bɛ taga Izirayɛlimɔgɔw kɛrɛ, ka jamana bɛɛ bla ale Sulemani dencɛ Robohamu ta fanga kɔrɔ. 22Nka Ala kumana a ta cira dɔ fɛ, min tɔgɔ tun ye ko Semaya; Ala k’a fɔ a ye ko: 23«A fɔ Sulemani dencɛ Robohamu ye, min ye Zuda masacɛ ye, ani Zuda ta mɔgɔw, ani Boniyaminu ta mɔgɔw bɛɛ, ani mɔgɔ tɔw bɛɛ ye, 24ko Matigi Ala ko: ‹Aw kana wuri ka taga aw balemaw Izirayɛlimɔgɔw kɛrɛ dɛ! Aw bɛɛ ye sekɔ ka taga aw ta so, sabu nin ko bɔra ne yɛrɛ le ra.› »
Ayiwa, o ka Matigi Ala kan mina; o sekɔra ka taga o ta so i n’a fɔ Matigi Ala tun k’a fɔ cogo min na.
Yerobohamu ka Izirayɛlimɔgɔw lafiri
25Ayiwa, Sikɛmu dugu min bɛ Efirayimu kuruyɔrɔw ra, Yerobohamu ka o dugu lamini ni kogo ye, ka sigi o dugu ra. O kɔ fɛ, a bɔra yi ka taga Penuwɛli dugu fana lamini ni kogo ye.
26O kɔ, Yerobohamu k’a miiri a yɛrɛ kɔnɔ, ko: «O bɛɛ n’a ta, masaya belen bɛ se ka sekɔ Dawuda ta somɔgɔw fɛ hali bi, 27sabu ni nin mɔgɔw bɛ to ka taga Zeruzalɛmu ka taga sarakaw bɔ Matigi Ala ta batoso kɔnɔ, o jusu bɛ se ka yɛlɛma o matigicɛkɔrɔ Robohamu fɛ, min ye Zuda masacɛ ye. Ni a kɛra ten, o bɛna ne faga ka sekɔ Zuda masacɛ Robohamu fɛ.»
28Ayiwa, masacɛ ka hakiri ɲini o ko ra. O kɔ, a ka misiden bisigiya fla lalaga ni sanin ye, k’a fɔ mɔgɔw ye ko: «Aw ye Zeruzalɛmu taga dabla, Izirayɛlimɔgɔw! Aw ta alaw ye nin ye! Olugu le ka aw labɔ Misiran jamana ra!» 29A ka o misiden kelen bla Betɛli dugu kɔnɔ, ka kelen bla Dan dugu kɔnɔ. 30Nka o ko kɛra sababu le ye ka mɔgɔw bla jurumun na; sabu mɔgɔw tagara fɔ Dan dugu kɔnɔ ka taga o misiden bato yi.
31O kɔ, Yerobohamu ka sɔnnikɛbon dɔw lɔ fana sɔnnikɛyɔrɔw ra kongori dɔw kan, ka mɔgɔ dɔw bɔ jamana mɔgɔw ra, ka olugu sigi sarakalasebagaya ra, k’a sɔrɔ olugu tun tɛ Levi ta gbamɔgɔ dɔw ye12.31 Ka kaɲa ni sariya ye, sarakalasebagaw tun ka kan ka bɔ Levi ta gba le ra. Nka o wagati ra, Levi ta mɔgɔw bɛɛ tun bɛ Robohamu le kɔ Zuda mara ra..
32Yerobohamu ka ɲanagbɛ dɔ fana sigi san karo seeginan na, karo tere tan ni loorunan lon na, i n’a fɔ ɲanagbɛ min ɲɔgɔn tun bɛ kɛra Zuda mara ra kakɔrɔ; ale yɛrɛ ka saraka bɔ sarakabɔnan kan. A ka o le kɛ Betɛli dugu kɔnɔ, ka sarakaw bɔ misiden saninlamanw ye, a tun ka o misiden minw lalaga. A tun ka o sɔnnikɛyɔrɔ minw lalaga kongoriw kan Betɛli, a ka sarakalasebaga dɔw fana sigi janko olugu ye to ka sarakaw bɔ o sɔnnikɛyɔrɔw ra.
33Ayiwa, san karo seeginan na, karo tere tan ni loorunan lon na, a tun ka sarakabɔnan min lɔ Betɛli, a tagara o yɔrɔ ra; a yɛrɛ le tun ka o lon latigɛ. A ka o lon kɛ ɲanagbɛlon ye Izirayɛlimɔgɔw fɛ; o lon na, a yɛrɛ yɛlɛnna ka taga wusunan saraka* bɔ o sarakabɔnan kan.
13Matigi Ala ka Yerobohamu jaraki
1Ayiwa, Matigi Ala tun k’a ta ciraden dɔ ci ka bɔ Zuda, ka na Betɛli. O ciraden tagara se Betɛli, k’a sɔrɔ Yerobohamu bɛ wusunan saraka jɛnina a ta sarakabɔnan kan. 2Ala ta ciraden pɛrɛnna sarakabɔnan kunna, i n’a fɔ Matigi Ala tun k’a fɔ a ye cogo min na; a ko: «Ele sarakabɔnan, ele sarakabɔnan, Matigi Ala ko: ‹Dencɛ dɔ bɛna woro Dawuda ta gba ra, min tɔgɔ bɛna la ko Yoziyasi. Sarakalasebaga minw bɛ wusunan saraka* bɔra nin sɔnnikɛyɔrɔ ra, lon dɔ o dencɛ bɛna o sarakalasebagaw yɛrɛ kɛ saraka ye ele sarakabɔnan kan. O kɔ, o bɛna mɔgɔkolow fana jɛni i kan.› »
3O lon kelen yɛrɛ ra, Ala ta ciraden ka tagamasiyɛn dɔ yira; a ko: «Tagamasiyɛn min bɛna a yira ko nin kuma bɔra Matigi Ala le ra, o ye nin ye: nin sarakabɔnan bɛna pɛrɛn, k’a tasuma buguri bɔn dugu ma.»
4Masacɛ Yerobohamu k’a ye ko Ala ta ciraden pɛrɛnna ka o kumaw fɔ Betɛli dugu ta sarakabɔnan ma minkɛ, a k’a boro kɔrɔta sarakabɔnan kunna k’a fɔ mɔgɔw ye ko: «Aw ye cɛ nin mina!» Nka Yerobohamu tun k’a boro min sin Ala ta ciraden ma, o boro jara ka lɔ, a ma se k’a lajigi tuun. 5Sarakabɔnan fana pɛrɛnna, tasuma buguri min tun bɛ a kan, o bɔnna dugu ma; Ala ta ciraden tun ka tagamasiyɛn min fɔ, a kɛra ten, ka kaɲa ni Matigi Ala ta kuma ye.
6A kɛra ten minkɛ, masacɛ k’a fɔ Ala ta ciraden ye ko: «Sabari ka kuma Matigi Ala, i ta Ala fɛ, k’a daari ne ye, janko ne ye se ka ne boro lajigi.» Ala ta ciraden ka Matigi Ala daari minkɛ, masacɛ sera k’a boro lajigi; a boro kɛra a cogokɔrɔ ra. 7Masacɛ k’a fɔ Ala ta ciraden ye ko: «Na ne ta so, i ye na domuni kɛ; o kɔ, ne bɛna bonya di i ma.» 8Nka Ala ta ciraden ka masacɛ jaabi ko: «Hali ni a kɛra ko i bɛna i ta sokɔnɔfɛnw taran kelen bɛɛ le di ne ma, ne tɛna taga i ta so; ne tɛna domuni kɛ, ne fana tɛna ji min, 9sabu Matigi Ala ka o kuma le fɔ ne ye, ko ne man kan ka domuni kɛ, ko ne man kan ka ji min fana, ko ni ne tagara sira min fɛ, ko ne man kan ka sekɔ o sira kelen fɛ.»
10Ala ta ciraden ka o fɔ minkɛ, a sekɔra sira wɛrɛ fɛ. A tun ka sira min ta ka na Betɛli, a sekɔtɔ ma o sira kelen ta.
Cira dɔ wɛrɛ ka Ala ta ciraden lafiri
11Ayiwa, o wagati ra, Ala ta ciracɛkɔrɔba dɔ tun bɛ Betɛli dugu kɔnɔ. Ala ta ciraden tun nana ko minw kɛ o lon na Betɛli dugu kɔnɔ, ani a tun ka kuma minw bɛɛ fɔ masacɛ ye, o ciracɛkɔrɔba dencɛw nana o bɛɛ lakari o facɛ ye. 12O facɛ ka o ɲininka ko: «Cɛ tagara sira juman le fɛ?» Ala ta ciraden min tun bɔra Zuda, o tagatɔ tun ka sira min ta, Ala ta ciracɛkɔrɔba dencɛw ka o sira yira o facɛ ra. 13Cɛkɔrɔba k’a fɔ a dencɛw ye ko: «Aw ye ne ta fali labɛn ne ye!» O ka fali labɛn a ye; a yɛlɛnna fali kan, 14ka taga Ala ta ciraden nɔ fɛ. A tagara a siginin sɔrɔ yirisunba jukɔrɔ; a k’a ɲininka ko: «Ala ta ciraden min bɔra Zuda, ele lo wa?» Ala ta ciraden k’a jaabi ko: «Ne lo!» 15Ciracɛkɔrɔba k’a fɔ a ye ko: «Na an ye taga so kɔnɔ, i bɛ taga domuni kɛ.» 16Ala ta ciraden k’a jaabi ko: «Ne tɛ se ka sekɔ ka taga ni i ye; ne man kan ka domuni kɛ, walama ka ji min ni i ye yan mara ra; 17sabu Matigi Ala ta kuma k’a fɔ ne ye ko: ‹I man kan ka domuni kɛ, walama ka ji min o yɔrɔ ra yi; i tagara sira min fɛ, i man kan ka sekɔ o sira kelen fɛ.› »
18Nka cɛkɔrɔba k’a jaabi ko: «Ne fana ye Ala ta cira dɔ le ye i ko ele. Mɛlɛkɛ dɔ le ka Matigi Ala ta kuma lase ne ma, ko: ‹Taga nin cɛ ta ka sekɔ ka na ni a ye i ta so, a ye na domuni kɛ ka ji min.› » Nka ciracɛkɔrɔba tun bɛ faninya le fɔra. 19Nka Ala ta ciraden ka o mɛn minkɛ, a sekɔra ni a ye ka taga domuni kɛ ka ji min a ta so.
Jara ka Ala ta ciraden faga
20Ayiwa, ka o siginin to domuni na, Matigi Ala k’a ta kuma lase ciracɛkɔrɔba ma, ale min tun tagara Ala ta ciraden ta ka na ni a ye. 21Cɛkɔrɔba pɛrɛnna k’a fɔ Ala ta ciraden Zudakacɛ ye ko: «Matigi Ala ta kuma ye nin ye: ‹I banna Matigi Ala ta kuma ma; Matigi Ala, i ta Ala ka kuma min fɔ i ye, i ma o sira tagama. 22I sekɔra ka na domuni kɛ, ka ji min nin yɔrɔ ra, k’a sɔrɔ Ala tun k’a fɔ i ye ko i kana domuni kɛ, i kana ji min yan. O ra, ele su tɛna don i bɛmaw ta kaburu kɔrɔ.› »
23Ala ta ciraden ka domuni kɛ, ka ji min ka ban tuma min na, ciracɛkɔrɔba min tun k’a lasekɔ, ale k’a ta fali labɛn a ye. 24Ka Ala ta ciraden tagatɔ to, a tagara bɛn ni jara dɔ ye sira ra; jara k’a faga. A su lanin tora sira da ra yi; a ta fali tun lɔnin bɛ a fan kelen fɛ, jara lɔnin bɛ a fan dɔ fɛ. 25Ayiwa, tɛmɛbaga dɔw nana a su lanin ye sira ra, ka jara lɔnin ye a kɔrɔ. Olugu tagara o ko lakari ciracɛkɔrɔba ta dugu ra. 26O ciracɛkɔrɔba min tun ka Ala ta ciraden lasekɔ a ta tagama ra, ale ka o ko mɛn minkɛ, a ko: «Ala ta ciraden min banna ka Matigi Ala kan mina, ale lo. Matigi Ala k’a di jara ma, jara benna a kan k’a faga, i n’a fɔ Matigi Ala tun kumana a fɛ k’a lasɔmi cogo min na.»
27A k’a fɔ a dencɛw ye ko o ye a ta fali labɛn. Olugu k’a ta fali labɛn. 28A tagara Ala ta ciraden su lanin ye sira ra, ka fali ni jara ye a kɔrɔ. Jara tun ma cɛ su domu, a ma fali fana faga. 29Ciracɛkɔrɔba ka Ala ta ciraden su ta k’a la fali kan, ka taga ni a ye dugu kɔnɔ, ka taga a sanga kɛ, k’a sutara. 30A tun ka kaburu min labɛn a yɛrɛ ye, a k’a su don o kaburu kɔnɔ. Mɔgɔw k’a su kasi k’a fɔ ko: «E, an balemacɛ!»
31Cɛ sutaranin kɔ, cɛkɔrɔba k’a fɔ a dencɛw ye ko: «Ni ne sara, aw ye ne su don Ala ta ciraden su kɔrɔ; aw ye ne su la a su kɔrɔ; 32sabu Matigi Ala k’a ci ko a ye na nin kuma minw fɔ Betɛli dugu sarakabɔnan kama, ani Samari dugu sɔnnikɛbon bɛɛ kama, sigiya t’a ra, o kow bɛna dafa le.»
Yerobohamu ma kojugu dabla
33Nka o bɛɛ n’a ta, Yerobohamu ma yɛlɛma k’a ta sirajuguw bla. A belen ka cɛ dɔw ta jamana mɔgɔ suguyaw bɛɛ ra tuun, ka olugu kɛ a ta sarakalasebagaw ye a ta sɔnnikɛyɔrɔw ra kongoriw kunna. Ni mɔgɔ o mɔgɔ tun b’a fɛ ka kɛ sarakalasebaga ye, a tun bɛ o tigi bla sarakalasebagaya ra a ta sɔnnikɛyɔrɔw ra.
34O le kɛra Yerobohamu ta somɔgɔw ta jurumun ye. O le kɛra o ben sababu ye, fɔ ka na o halaki pewu ka bɔ dugukolo kɔ kan.
14Yerobohamu dencɛ ta saya
1Ayiwa, o wagati ra, bana dɔ ka Yerobohamu dencɛ Abiya mina. 2Yerobohamu k’a fɔ a muso ye ko: «Wuri, i ye fani dɔ don i yɛrɛ ra, ka i cogoya yɛlɛma, janko mɔgɔ kana a lɔn ko i ye ne Yerobohamu muso le ye. Taga Silo; Ala ta cira Ahiya bɛ yi. Ale le tun k’a fɔ ne ye ko ne bɛna kɛ nin jamana masacɛ ye. 3Burukun tan ta, ani burumisɛn dama dama, ani li bara kelen, i ye taga a fɛ. Ni i sera yi, min bɛna kɛ den na, a bɛna o fɔ i ye.»
4Yerobohamu ka min fɔ, a muso k’a kɛ ten. A wurira ka taga Ahiya ta so, Silo dugu kɔnɔ.
O wagati ra Ahiya tun tɛ yeri kɛra tuun; kɔrɔya tun k’a ɲa mina a ra. 5Nka Matigi Ala tun k’a fɔ Ahiya ye ko: «A flɛ, Yerobohamu ta muso natɔ ye nin ye i fɛ ka na i ɲininka a dencɛ ko ra, sabu a dencɛ man kɛnɛ. Ni a sera yan, i bɛna nin ni nin le fɔ a ye. Ni a nana, a bɛna a yɛrɛ kɛ i ko mɔgɔ wɛrɛ.»
6Tuma min na Ahiya k’a senkan mɛn bonda ra dɔrɔn, a ko a ma ko: «Yerobohamu muso, i don! Mun kosɔn i bɛ i yɛrɛ kɛra mɔgɔ wɛrɛ ye? Kumagbɛlɛn le bɛ ne fɛ k’a fɔ i ye. 7Sekɔ, i ye taga a fɔ Yerobohamu ye ko Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala ko: ‹Ne ka i kɔrɔta mɔgɔ tɔw cɛ ra, ka i kɛ ne ta mɔgɔw, Izirayɛlimɔgɔw kuntigi ye. 8Ne ka masaya bɔsi Dawuda ta somɔgɔw ra k’a di i ma; nka ele ma kɛ i ko ne ta jɔncɛ Dawuda. Ale ka ne ta kumaw bɛɛ sira tagama, ka tugu ne kɔ ni a jusukun bɛɛ ye; ko minw terennin lo ne ɲa kɔrɔ, a ka o dɔrɔn le kɛ. 9Minw bɛɛ tɛmɛna ele ɲa fɛ, i ta kojugu tɛmɛna olugu bɛɛ ta kan. I ka ala wɛrɛw kɛ i yɛrɛ ye, ka nɛgɛ yeele ka o kɛ batofɛn wɛrɛw ye ka o bato, ka ne jusu bɔ. I ka ne firi i yɛrɛ kɔ fɛ le. 10O kosɔn ne bɛna kojugu ben ele Yerobohamu ta somɔgɔw kan, ka i ta cɛdenw bɛɛ halaki, jɔn fara hɔrɔn kan. Ne bɛna i ta duruja bɛɛ flan ka bɔ yi, fɔ ka taga o bɛɛ ban pewu, i n’a fɔ o bɛ ɲamaɲama flan cogo min na. 11Ni Yerobohamu ta somɔgɔ min ka sa dugu kɔnɔ, wuruw le bɛna o domu. Ni min ka sa kongo ra, kɔnɔw le bɛna o domu; sabu Matigi Ala le k’a fɔ ten.› »
12A ko muso ma ko: «Ayiwa, ele kɔni ye wuri ka taga so; ni i sen ka don dugu kɔnɔ dɔrɔn, i ta den bɛ sa. 13Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ bɛna den sanga kɛ, k’a su don; Yerobohamu ta somɔgɔw bɛɛ ra, ale kelen su le bɛna don kaburu ra, sabu Yerobohamu ta somɔgɔw bɛɛ ra, Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala ka koɲuman sɔrɔ ale kelen le ra. 14O kɔ, Matigi Ala bɛna masacɛkura sigi a yɛrɛ ye Izirayɛli jamana kunna, min bɛna Yerobohamu ta somɔgɔw bɛɛ halaki ka bɔ yi. Ayiwa, o lon bɛ nana yi; a fɔ a yɛrɛ sera ka ban. 15Matigi Ala bɛna Izirayɛlimɔgɔw koro; o bɛna yɛrɛyɛrɛ i ko bin min bɛ lamaga ji kan. A tun ka nin jamanaɲuman min di o bɛmaw ma, a bɛna Izirayɛlimɔgɔw labɔ o jamana ra, ka o janjan ka taga Efirati ba kɔ fɛ; sabu o ka berew turu ka jo musoman Asera bato ni o ye, ka Matigi Ala jusu wuri. 16Yerobohamu ka jurumun minw kɛ, ani a ka mɔgɔw lafiri ka o bla jurumun minw na, Matigi Ala bɛna ban Izirayɛlimɔgɔw ra o jurumunw le kosɔn.»
17Yerobohamu ta muso wurira ka taga. A tagara se Tirisa. A bɛ sera bonda ma minkɛ dɔrɔn, den sara. 18O k’a su don. Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ k’a su kasi, ka kaɲa ni Matigi Ala ta kuma ye, a tun ka o kuma min fɔ a ta baaraden ye, min ye cira Ahiya ye.
19Ayiwa, Yerobohamu ta ko tɔw, a ka kɛrɛ minw kɛ, ani a k’a ta masaya kɛ cogo min na, o kow bɛɛ sɛbɛra Izirayɛli masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ. 20Yerobohamu ka san mugan ni fla le kɛ masaya ra; o kɔ, a sara, ka taga fara a bɛmaw kan. A dencɛ Nadabu sigira masaya ra a nɔ ra.
Zuda masacɛ Robohamu ta wagati
21Sulemani dencɛ Robohamu sigira masaya ra Zuda mara kunna, k’a si to san binaani ni kelen. A ka san tan ni wolonfla le kɛ masaya ra Zeruzalɛmu dugu kɔnɔ, Matigi Ala tun ka o dugu min ɲanawoloma Izirayɛli jamana bɛɛ ra, k’a tɔgɔ la o dugu ra. Robohamu bamuso tun ye Amɔnka le ye; a tɔgɔ tun ye ko Naama.
22Zuda ta mɔgɔw ka kojugu kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ. O ka jurumun kɛ ka tɛmɛ hali o bɛmaw kan, k’a to Matigi Ala dimina, sabu o ka a ni ala wɛrɛw jɛn ka o bato. 23Olugu fana ka sɔnnikɛyɔrɔ dɔw kɛ, ka kabakurujanw lɔlɔ, ka sɔnnikɛbere dɔw turu jo musoman Asera tɔgɔ ra kongorijanw bɛɛ kunna, ani yiriba flaburumanw bɛɛ jukɔrɔ. 24Hali cɛw fana tun bɛ o yɛrɛ bla jatɔya ra o sɔnnikɛyɔrɔw ra jamana kɔnɔ14.24 O jatɔya ɲɔgɔn tun bɛ kɛ sɔnnikɛyɔrɔw dɔrɔn le ra. Musow tun bɛ taga o cɛw nɔ fɛ; o fana tun ye o jow ta landa dɔ le ye.. Matigi Ala tun ka siya minw gbɛn ka bɔ jamana ra Izirayɛlimɔgɔw ɲa, o ka o siyaw ta ko haramuninw bɛɛ ladegi.
Misirankaw ka Robohamu kɛrɛ
25Robohamu ta masaya san loorunan na, Misiran masacɛ Sisaki nana Zeruzalɛmu kɛrɛ. 26A ka Matigi Ala ta batoso naforow ta, ani masacɛ yɛrɛ ta so naforow; a ka fɛn bɛɛ ta. Masacɛ Sulemani tun ka nɛgɛbɛnnan saninlaman minw lalaga, a ka o bɛɛ ta fana. 27Masacɛ Robohamu ka nɛgɛbɛnnan siranɛgɛraman dɔw lalaga, ka o bla o nɔ ra; a ka o karifa masacɛ ta so kɔrɔsibagaw kuntigiw ma, minw tun bɛ to ka masacɛ ta so donda kɔrɔsi. 28Ni masacɛ tun bɛ taga Matigi Ala ta batoso kɔnɔ tuma o tuma, o kɔrɔsibagaw tun bɛ o nɛgɛbɛnnanw ta ka taga ni o ye Alabatoso kɔnɔ; o kɔ, o bɛ sekɔ ni o ye so kɔrɔsibagaw ta so kɔnɔ.
29Ayiwa, Robohamu ta kɛwale tɔw, a ka ko minw bɛɛ kɛ, o kow bɛɛ sɛbɛra Zuda masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ.
30Kɛrɛ tun bɛ Yerobohamu ni Robohamu cɛ wagati bɛɛ.
31O kɔ, Robohamu sara, ka taga fara a bɛmaw kan. O k’a su don a bɛmacɛw suw kɛrɛ fɛ, Dawuda ta masabonba kɔnɔ. A bamuso tɔgɔ tun ye ko Naama; Amɔnka tun lo. A dencɛ Abiyamu sigira masaya ra a nɔ ra.
15Zuda masacɛ Abiyamu ta wagati
(Kibaroyaw flanan 13.1-3,22-23)
1Masacɛ Yerobohamu, min ye Nebati dencɛ ye, ale ta masaya san tan ni seeginan na, Abiyamu sigira masaya ra Zuda mara kunna. 2A ka san saba le kɛ masaya ra; a siginin tun bɛ Zeruzalɛmu. A bamuso tɔgɔ tun ye ko Mahaka; ale tun ye Abisalɔmu denmuso dɔ le ye.
3A facɛ tun ka jurumun minw bɛɛ kɛ fɔlɔfɔlɔ ale ɲa fɛ, a ka o ɲɔgɔn bɛɛ kɛ fana. A ma tugu Matigi Ala, a ta Ala kɔ ni a jusukun bɛɛ ye, i n’a fɔ a bɛmacɛ Dawuda tun tugura Matigi Ala kɔ ni a jusukun bɛɛ ye cogo min na. 4Nka Dawuda kosɔn, Matigi Ala, a ta Ala ka masaya jigiya to a ta somɔgɔw ye belen, k’a dencɛ dɔ sigi masaya ra Zeruzalɛmu, a sanin kɔ, janko Zeruzalɛmu dugu ye baraka sɔrɔ; 5sabu ko minw terennin bɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ, Dawuda tun bɛ o le kɛ. Matigi Ala tun ka fɛn o fɛn fɔ a ye, a tun ma jɛngɛ ka bɔ o si sira kan a si bɛɛ ra, fɔ Hɛtikacɛ Huri ta ko15.5 Hɛtikacɛ Huri ta ko: aw ye Samawilu flanan 11 flɛ..
6Robohamu si tɔ bɛɛ ra, kɛrɛ tun bɛ ale ni Yerobohamu cɛ.
7Ayiwa, Abiyamu ta kɛwale tɔw, a ka ko minw bɛɛ kɛ, o kow bɛɛ sɛbɛra Zuda masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ. Kɛrɛ tun bɛ Abiyamu ni Yerobohamu fana cɛ. 8O kɔ, Abiyamu sara, ka taga fara a bɛmaw kan. O k’a su don Dawuda ta masabonba kɔnɔ. A dencɛ Asa sigira masaya ra a nɔ ra.
Zuda masacɛ Asa ta wagati
(Kibaroyaw flanan 14.1-2; 15.16-19; 16.1-6,11-14)
9Ayiwa, Izirayɛli masacɛ Yerobohamu ta masaya san mugannan na, Asa sigira masaya ra Zuda mara kunna. 10A ka san binaani ni kelen le kɛ masaya ra; a siginin tun bɛ Zeruzalɛmu. A mamamuso tɔgɔ le tun ye ko Mahaka; ale tun ye Abisalɔmu denmuso dɔ le ye.
11Ko minw terennin lo Matigi Ala ɲa kɔrɔ, Asa ka o le kɛ, i ko a bɛmacɛ Dawuda. 12Cɛ minw tun bɛ o yɛrɛ bla jatɔya ra sɔnnikɛyɔrɔw ra, a ka olugu bɛɛ gbɛn ka bɔ jamana kɔnɔ. A bɛmaw tun ka batofɛn minw bɛɛ lalaga, a ka o bɛɛ cɛn ka bɔ yi. 13A k’a mamamuso Mahaka yɛrɛ bɔ masamusoya ra, sabu ale tun ka batofɛn haramunin dɔ lalaga jo musoman Asera tɔgɔ ra. Asa ka o batofɛn ci, ka taga a jɛni Sedɔrɔn kɔ yɔrɔ ra. 14Nka o bɛɛ n’a ta, sɔnnikɛyɔrɔ minw tun bɛ kongoriw kan, olugu tora yi, k’a sɔrɔ Asa yɛrɛ tun tugura Matigi Ala kɔ ni a jusukun bɛɛ ye a si bɛɛ ra. 15A facɛ tun ka fɛn minw bla danna Matigi Ala ye, warigbɛ ni sanin, ani fɛn tɔw, ani ale yɛrɛ tun ka fɛn minw bla danna Matigi Ala ye, a nana o fɛnw bɛɛ bla Matigi Ala ta batoso kɔnɔ.
16Kɛrɛ tun bɛ Asa ni Izirayɛli masacɛ Bahesa cɛ o ta masaya wagati bɛɛ ra. 17Izirayɛli masacɛ Bahesa nana taga Zuda mara kɛrɛ. A ko a bɛ Rama dugu lamini ni kogo ye, janko mɔgɔ kana se ka bɔ, walama ka don Zuda masacɛ Asa ta mara kɔnɔ.
18A kɛra ten minkɛ, warigbɛ ni sanin min tun tora Matigi Ala ta batoso naforoblayɔrɔ ra, ani min tun tora masaso naforoblayɔrɔ ra, Asa ka o bɛɛ ta, ka o di a ta jamana ɲamɔgɔw ma, ko o ye taga a di Siri jamana masacɛ Bɛni Hadadi ma, min facɛ tɔgɔ ye ko Tabirimɔn, ani a bɛmacɛ tɔgɔ ye ko Esiyɔn; Bɛni Hadadi tun siginin bɛ Damasi dugu le kɔnɔ; Asa k’a fɔ Bɛni Hadadi ye ko: 19«A to ele ni ne ye jɛnɲɔgɔnya don, i ko ne facɛ ni i facɛ tun k’a kɛ cogo min na. A flɛ ne bɛ nin warigbɛ ni nin sanin ci i ma, ka o kɛ i ta bonya ye. O ra, jɛnɲɔgɔnya min tun bɛ i ni Izirayɛli masacɛ Bahesa cɛ, o jɛnɲɔgɔnya cɛn, janko a ye faran ne ra.» 20Bɛni Hadadi sɔnna masacɛ Asa ta kuma ma. A k’a ta kɛrɛkɛdenw kuntigiw ci ka taga Izirayɛli duguw kama. O tagara Iyɔn dugu ni Dan dugu, ani Abɛli Bɛti Mahaka dugu, ani Kinerɛti mara bɛɛ kɛrɛ ka se o ra, ani Nɛfitali mara bɛɛ.
21Bahesa nana o mɛn minkɛ, a ka Rama dugu kogo lɔri dabla, ka taga to Tirisa. 22A kɛra ten minkɛ, masacɛ Asa ka Zuda mɔgɔw bɛɛ wele, a ma mɔgɔ si to ni a ma min wele; Bahesa tun bɛ lɔri kɛra ni kabakuruw, ani yiri minw ye, a ko mɔgɔw ye taga o fɛnw cɛ ka na. Masacɛ ka o fɛnw cɛ, ka o kɛ ka Geba dugu lɔ, Boniyaminu ta mara ra, ani Misipa dugu.
23Ayiwa, Asa ta kɛwale tɔw bɛɛ, a ta cɛfariya, ani a ka ko minw bɛɛ kɛ, ani a ka dugu minw kogow lɔ, o kow sɛbɛra Zuda masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ. Nka a nana kɔrɔ wagati min na, sendimi dɔ k’a mina. 24O kɔ, Asa sara, ka taga fara a bɛmaw kan. O k’a su don a bɛmacɛw suw kɛrɛ fɛ, a bɛmacɛ Dawuda ta masabonba* kɔnɔ. A dencɛ Yosafati sigira masaya ra a nɔ ra.
Izirayɛli masacɛ Nadabu ta wagati
25Zuda masacɛ Asa ta masaya san flanan na, Yerobohamu dencɛ Nadabu sigira masaya ra, Izirayɛli mara ra. A ka san fla le kɛ masaya ra Izirayɛli mara kunna. 26A ka kojugu kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ; a facɛ tun ka sira min tagama, a fana ka o le ta. A facɛ tun ka Izirayɛlimɔgɔw bla jurumun minw na, a ka o jurumunw ɲɔgɔn le kɛ fana.
27Ayiwa, Ahiya dencɛ Bahesa, min ye Isakari ta gbamɔgɔ dɔ ye, ale nana janfa siri Nadabu kama. Lon dɔ, tuma min na Bahesa ni Izirayɛli ta kɛrɛkɛjama bɛɛ tun ka Gibetɔn dugu lamini, ko o bɛ dugu kɛrɛ, Bahesa tagara ben Nadabu kan k’a faga, Gibetɔn dugu kɔrɔ yi. Gibetɔn tun bɛ Filisikaw ta mara le ra. 28Bahesa ka Nadabu faga Zuda masacɛ Asa ta masaya san sabanan le ra, ka sigi masaya ra a nɔ ra.
29Bahesa sigira masaya ra tuma min na, a ka Yerobohamu ta somɔgɔw bɛɛ faga. A ma Yerobohamu ta mɔgɔ si to nin na; a ka o bɛɛ le faga ka ban, ka kaɲa ni Matigi Ala ta kuma ye, a tun ka o kuma min fɔ a ta baaraden Silokacɛ Ahiya ye. 30O kɛra Yerobohamu ta jurumunw le kosɔn, ani a tun ka Izirayɛlimɔgɔw bla jurumun minw na, ka Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala jusu wuri.
31Nadabu ta kɛwale tɔw, a ka ko minw bɛɛ kɛ, o bɛɛ sɛbɛra Izirayɛli masacɛw ta kibaroyaw ta kitabu kɔnɔ.
32Kɛrɛ tun bɛ Asa ni Izirayɛli masacɛ Bahesa cɛ o ta masaya tere bɛɛ ra.
Izirayɛli masacɛ Bahesa ta wagati
33Zuda masacɛ Asa ta masaya san sabanan na, Ahiya dencɛ Bahesa sigira masaya ra Izirayɛli mara bɛɛ kunna; a tun siginin bɛ Tirisa dugu kɔnɔ. A ka san mugan ni naani le kɛ masaya ra. 34A ka kojugu kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ; a ka Yerobohamu ta sira ta. Yerobohamu tun ka Izirayɛlimɔgɔw bla jurumun minw na, a ka o jurumunw kɛ.
161Matigi Ala k’a ta kuma lase Hanani dencɛ Yehu ma, ko a ye a lase masacɛ Bahesa ma, k’a fɔ a ye ko: 2«Ne ka ele lawuri ka i bɔ dugu ma, ka i kɛ ne ta mɔgɔw ɲamɔgɔ ye, minw ye Izirayɛlimɔgɔw ye; nka ele ka Yerobohamu ta sira le tagama, ka ne ta mɔgɔw bla jurumun na, minw ye Izirayɛlimɔgɔw ye, k’a to o ka ne jusu wuri o ta jurumun kosɔn. 3O ra, ne bɛna ele Bahesa ni i ta somɔgɔw bɛɛ flan ka bɔ yi, ka i ta so kɛ i n’a fɔ Nebati dencɛ Yerobohamu ta so kɛra cogo min na. 4Ni Bahesa ta somɔgɔ min ka sa dugu kɔnɔ, wuruw le bɛna o domu; ni min ka sa kongo ra, kɔnɔw le bɛna o domu.»
5Bahesa ta kɛwale tɔw, a ka ko minw bɛɛ kɛ, ani a ta cɛfariya, o bɛɛ sɛbɛra Izirayɛli masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ. 6O kɔ, Bahesa sara, ka taga fara a bɛmaw kan; o k’a su don Tirisa. A dencɛ Ela sigira masaya ra a nɔ ra.
7Matigi Ala tun k’a ta kuma lase cira Yehu ma, min ye Hanani dencɛ ye, k’a fɔ Bahesa ni a ta somɔgɔw ye. Ala tun ka o kuma fɔ a ta kojuguw le kosɔn, a tun ka kojugu minw bɛɛ kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ, ka Ala jusu wuri ni a ta kɛwalejuguw ye, i n’a fɔ Yerobohamu ta somɔgɔw tun k’a kɛ cogo min na; ka fara o kan, Bahesa tun ka Yerobohamu ta somɔgɔw halaki fana.
Izirayɛli masacɛ Ela ta wagati
8Zuda masacɛ Asa ta masaya san mugan ni wɔɔrɔnan na, Bahesa dencɛ Ela sigira masaya ra Izirayɛli mara kunna. A ka san fla le kɛ masaya ra; a tun bɛ Tirisa.
9A ta jamana ɲamɔgɔ min tɔgɔ tun ye ko Zimiri, ale nana janfa siri a kama. Ale le tun ye sowotorotigiw ta jɛnkuru tarancɛ kuntigi ye. Lon dɔ, Ela tun bɛ Tirisa dugu kɔnɔ, a tun bɛ dɔrɔ minna fɔ k’a yɛrɛ ɲanamini Aritisa ta so kɔnɔ; Aritisa le tun ye masaso kunnasigibaga ye Tirisa dugu kɔnɔ. 10Zimiri tagara ben a kan k’a faga; o kɔ, a sigira masaya ra a nɔ ra. O kɛra Zuda masacɛ Asa ta masaya san mugan ni wolonflanan le ra.
11Kabini Zimiri ka fanga ta ka sigi masaya ra dɔrɔn, a ka Bahesa ta somɔgɔw bɛɛ faga. A ma cɛ si to, a ma balema si to, a ma teri si to. 12Zimiri ka Bahesa ta somɔgɔw bɛɛ le halaki, ka kaɲa ni Matigi Ala ta kuma ye, a tun ka min fɔ cira Yehu ye k’a lase Bahesa ma. 13O kow kɛra Bahesa ni a dencɛ Ela ta jurumunw le kosɔn, ani a tun ka Izirayɛlimɔgɔw bla jurumun minw na, ka Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala jusu wuri.
14Ela ta kɛwale tɔw, a ka ko minw bɛɛ kɛ, o bɛɛ sɛbɛra Izirayɛli masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ.
Izirayɛli masacɛ Zimiri ta wagati
15Zimiri sigira masaya ra Zuda masacɛ Asa ta masaya san mugan ni wolonflanan na; a tun siginin bɛ Tirisa dugu le kɔnɔ. A ka tere wolonfla le kɛ masaya ra.
O wagati ra, kɛrɛkɛdenw tun ka Gibetɔn dugu lamini; o dugu min bɛ Filisikaw ta mara ra. 16Mɔgɔw tora o yɔrɔ ra, k’a mɛn ko Zimiri ka janfa siri masacɛ kama fɔ k’a faga. O lon yɛrɛ ra, Izirayɛli ta kɛrɛkɛjama kuntigi min ye Omiri ye, kɛrɛkɛdenw bɛɛ ka ale kɛ Izirayɛli masacɛ ye kɛrɛkɛyɔrɔ ra yi. 17A kɛra ten minkɛ, Omiri ni a ta kɛrɛkɛdenw bɛɛ bɔra Gibetɔn, ka taga Tirisa dugu lamini. 18Zimiri nana a ye ko o bɛ ɲini ka se sɔrɔ dugu kan minkɛ, a tagara don masaso bon dɔ kɔnɔ, ka tasuma don masaso ra; ale yɛrɛ fagara tasuma ra yi.
19Zimiri sara a ta jurumunw kosɔn o cogo le ra, sabu a ka kojugu kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ; a tun ka Yerobohamu ta sira le ta, k’a ta kojugu ɲɔgɔn le kɛ, min tun k’a to Izirayɛlimɔgɔw ka Ala hakɛ ta.
20Zimiri ta kɛwale tɔw, a ka jɛn min siri, o kow bɛɛ sɛbɛra Izirayɛli masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ.
21O wagati ra, Izirayɛlimɔgɔw taranna ka kɛ jɛnkuru fla ye. Fan kelen gbanna Ginati dencɛ Tibini kɔ, ka ale kɛ o ta masacɛ ye; tɔw gbanna Omiri kɔ. 22Nka minw tun gbanna Omiri kɔ, olugu sera Ginati dencɛ Tibini ta mɔgɔw ra. Tibini sara, Omiri sigira masaya ra.
Izirayɛli masacɛ Omiri ta wagati
23Zuda masacɛ Asa ta masaya san bisaba ni kelennan le ra Omiri kɛra Izirayɛli masacɛ ye. A ka san tan ni fla le kɛ masaya ra. A ka san wɔɔrɔ kɛ Tirisa minkɛ, 24a tagara yɔrɔ dɔ san Samari kuru kan warigbɛ waga wɔɔrɔ (6 000), Semɛri fɛ. A ka dugu dɔ lɔ o kuru kan, ka o dugu tɔgɔ la ko Samari, ka kaɲa ni yɔrɔtigi tɔgɔ ye, min ye Semɛri ye.
25Omiri ka kojugu kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ. Masacɛ tɔ minw tun tɛmɛna a ɲa fɛ, a ta kɛwalew juguyara ni olugu bɛɛ ta ye. 26A ka Nebati dencɛ Yerobohamu ta kojugu ɲɔgɔn bɛɛ le kɛ, ka jurumunw kɛ, ani ka Izirayɛlimɔgɔw fana bla jurumun na, ka Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala jusu wuri ni o ta batofɛn gbansanw ye.
27Omiri ta kɛwale tɔw bɛɛ, a ka ko minw bɛɛ kɛ, ani a ta cɛfariya, o kow bɛɛ sɛbɛra Izirayɛli masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ. 28O kɔ, Omiri sara, ka taga fara a bɛmaw kan; o k’a su don Samari. A dencɛ Akabu sigira masaya ra a nɔ ra.
Izirayɛli masacɛ Akabu ta wagati
29Zuda masacɛ Asa ta masaya san bisaba ni seeginan le ra Omiri dencɛ Akabu sigira masaya ra Izirayɛli mara kunna. Omiri dencɛ Akabu ka san mugan ni fla le kɛ masaya ra Izirayɛli; a tun siginin bɛ Samari. 30Omiri dencɛ Akabu ka kojugu kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ, fɔ ka tɛmɛ a ɲafɛmɔgɔ tɔw bɛɛ kan. 31A ka Nebati dencɛ Yerobohamu ta jurumun ɲɔgɔn kɛ; nka o si m’a wasa, a belen tagara Sidɔnkaw ta masacɛ Etibali denmuso furu, min tɔgɔ ye ko Yezabɛli. A k’a kinbiri gban olugu ta batofɛn kɔrɔ, min ye Baali* ye, ka o bato. 32A ka jobon dɔ lɔ o jo ye Samari, ka sarakabɔnan dɔ lɔ o bon kɔnɔ o jo ye, min ye Baali ye. 33Akabu ka bere dɔ fana turu, janko ka jo musoman Asera bato o bere kɔrɔ. Akabu ka kojugu caman wɛrɛ kɛ, ka Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala jusu wuri; Izirayɛli masacɛ minw tɛmɛna a ɲa fɛ, a ta kojugu tɛmɛna olugu bɛɛ ta kan.
34Ale ta wagati le ra, Betɛlikacɛ min tɔgɔ tun ye ko Hiyɛli, ale wurira ka Zeriko dugu lɔ kokura. A bɛ baara dabɔ lon min na, a dencɛ fɔlɔ min ye Abiramu ye, o sara. A bɛ dugu donda konw don lon min na, a dencɛ laban min ye Segubu ye, o fana sara. O kow kɛra ka kaɲa ni Matigi Ala ta kuma le ye, a tun ka min fɔ Nuni dencɛ Yosuwe ye16.34 O kuma tun kɔnna ka fɔ fɔlɔfɔlɔ Yosuwe kitabu kɔnɔ 6.26..
17Iliya ko sanji tɛna ben Izirayɛli jamana ra
1Cɛ dɔ tun bɛ Tisibe dugu kɔnɔ Galadi mara ra, a tɔgɔ tun ye ko Iliya17.1 Iliya: Dɔw b’a fɔ a ma ko Eli.; ale k’a fɔ Akabu ye ko: «Ne bɛ kari Matigi Ala ɲanaman, Izirayɛli ta Ala tɔgɔ ra, ne bɛ baara kɛ Ala min ye, ko nin san nataw bɛɛ ra, gɔmiji foyi tɛna jigi, sanji fana tɛna ben, fɔ ni ne yɛrɛ le nana a fɔ ko sanji ye ben tuun.»
Iliya tagara to Keriti kɔ da ra
2Matigi Ala k’a ta kuma lase Iliya ma ko: 3«Bɔ nin yɔrɔ ra, ka taga terebɔyanfan na, i ye taga dogo Keriti kɔ kɔrɔ, Zuridɛn ba terebɔyanfan na. 4I bɛna to ka kɔ ji min. Ne k’a fɔ kankan dɔw ye ko o ye to ka domuni di i ma yi.»
5Iliya tagara. Matigi Ala k’a fɔ a ye cogo min na a k’a kɛ ten. A tagara sigi Keriti kɔ kɔrɔ, Zuridɛn ba terebɔyanfan na. 6Kankan dɔw tun bɛ to ka na buru ni sogo di a ma sɔgɔma ni wula fɛ. A tun bɛ to ka kɔ ji min. 7Nka sani wagati dɔ cɛ, kɔ ji jara, sabu sanji foyi tun tɛ benna jamana ra.
Iliya tagara to muso dɔ fɛ Sarɛpita
8Matigi Ala k’a ta kuma lase Iliya ma k’a fɔ a ye ko: 9«Wuri ka taga Sarɛpita dugu kɔnɔ, Sidɔn mara ra, i ye taga to yi. Ne k’a fɔ muso cɛ sanin dɔ ye o yɔrɔ ra, ko a ye domuni di i ma.»
10Iliya wurira o le ra ka taga Sarɛpita. A bɛ sera dugu donda ra minkɛ, a ka muso dɔ ye, min cɛ tun sara; muso tun bɛ lɔgɔ le ɲinina. Iliya k’a wele k’a fɔ a ye ko: «Sabari, i ye taga ji dɔ ta minan dɔ kɔnɔ ka na a di ne ma, ne ye o min.» 11Muso tagatɔ jitayɔrɔ ra, Iliya k’a wele tuun k’a fɔ a ye ko: «Sabari, i natɔ, i ye na ni domuni dɔɔnin fana ye i boro.» 12Muso k’a jaabi ko: «Ne bɛ kari Matigi Ala, i ta Ala ɲanaman tɔgɔ ra, ko domunifɛn foyi le tɛ ne fɛ so kɔnɔ. Mugu boroɲa kelen dɔrɔn le bɛ ne fɛ minan dɔ kɔnɔ, ani turu fitini bɛ daga dɔ kɔnɔ. O kosɔn ne tun bɛ nin lɔgɔden dama dama tɔmɔna, ka taga so, ka taga o fɛnw tobi ne ni ne dencɛ ye. Ni an kɔni ka o domu ka ban, o tuma an bɛ sigi ka saya makɔnɔ.»
13Iliya k’a fɔ a ye ko: «I kana siran. I k’a fɔ cogo min na, taga so, i ye taga a kɛ ten. Nka mugu ni turu min bɛ i boro, i ye buru fitini lalaga ni o ye ka na o di ne ma fɔlɔ; o kɔ, i ye dɔ fana tobi i yɛrɛ ni i dencɛ ye; 14sabu Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala k’a fɔ ko: ‹Mugu tɛna ban minan kɔnɔ, turu fana tɛna dɛsɛ daga kɔnɔ, fɔ lon min na Matigi Ala bɛna sanji ben jamana kan.› »
15Iliya k’a fɔ cogo min na, muso tagara a kɛ ten. Muso ni a ta somɔgɔw, ani Iliya ka domuni sɔrɔ lon bɛɛ, ka taga se fɔ wagatijan; 16sabu mugu ma ban minan kɔnɔ, turu fana ma dɛsɛ daga kɔnɔ, ka kaɲa ni Matigi Ala ta kuma ye, a tun ka o kuma min don Iliya da ra.
Iliya ka muso dencɛ su lakunu
17Ayiwa, o kow kɔ, o muso min tun ye a jatigimuso ye, o dencɛ banara; bana juguyara, fɔ den nɛnɛkiri nana lɔ. 18Muso k’a fɔ Iliya ye o le ra ko: «Ala ta ciraden, o tuma ko juman le bɛ ele ni ne cɛ sa? O tuma ra i nana ne fɛ ka na ne hakiri jigi ne ta kojuguw ra le wa?» 19Iliya k’a jaabi ko: «I dencɛ di ne ma.» Iliya ka den mina a boro, ka yɛlɛn ka taga ni a ye a yɛrɛ ta bon kɔnɔ sankaso kunna, ka taga a la a yɛrɛ ta lanan kan. 20A ka Matigi Ala daari ko: «E, Matigi Ala, ne ta Ala, yala i bɛ sɔn ka kojugu kɛ nin muso cɛ sanin fana ra, k’a to a dencɛ ye sa, k’a sɔrɔ a ka ne lajigi a ta so wa?» 21O kɔ, Iliya lara den kan fɔ siɲaga saba, ka Matigi Ala daari ni kanba ye, k’a fɔ ko: «Matigi Ala, ne ta Ala, ne bɛ i daari, a to nin den nin ye sekɔ a ma!»
22Matigi Ala ka Iliya ta daariri lamɛn. Den nin sekɔra a ma, a ɲanamanyara tuun. 23Iliya ka den ta, ka jigi ka bɔ ni a ye bon kɔnɔ, sankaso kɔnɔ, ka taga a di a bamuso ma. A ko a ma ko: «I dencɛ ye nin ye, a ɲanamanyara.» 24Muso ka Iliya jaabi ko: «Sisan kɔni, ne k’a lɔn yɛrɛ le ko ele ye Ala ta ciraden le ye; Matigi Ala bɛ kuma minw don i da ra k’a fɔ, o fana ye can le ye.»
18Iliya tagara masacɛ Akabu fɛ
1Wagatijan tɛmɛnin kɔ, tuma min na sanji lɔra ka se fɔ san saba, lon dɔ Matigi Ala k’a ta kuma lase Iliya18.1 Iliya: Dɔw b’a fɔ a ma ko Eli. ma, k’a fɔ a ye ko: «Taga Akabu fɛ; sisan ne bɛna sanji lana dugukolo kan.» 2Iliya tagara Akabu fɛ.
O y’a sɔrɔ kɔngɔ juguyara Samari mara ra kosɛbɛ. 3Akabu k’a ta masaso kunnasigibaga wele ka na, min tɔgɔ tun ye ko Abidiyasi. Matigi Ala ɲasiran tun bɛ Abidiyasi ra kosɛbɛ; 4sabu wagati min na Yezabɛli tun b’a fɛ ka Matigi Ala ta ciraw bɛɛ halaki ka ban pewu, Abidiyasi tun ka cira kɛmɛ bɔsi, ka o taran cɛ bilooru looru, ka taga o dogo kuruwo dɔw kɔnɔ, ka to ka domuni ni ji di o ma. 5Akabu k’a fɔ Abidiyasi ye ko: «Taga jamana yaala; ni i ka bunun dɔ, walama kɔ dɔ ye yɔrɔ dɔ ra, a bɛ se ka kɛ ko an bɛna bin sɔrɔ o yɔrɔ ra, ka o di an ta sow ni an ta sofaliw ma, janko a kana na kɛ jagboya ye ko an ye o faga.»
6O ka jamana taran o fla cɛ. Akabu kelen tagara fan dɔ fɛ, Abidiyasi tagara fan dɔ wɛrɛ fɛ.
7Ka Abidiyasi to sira ra, a tagara bara ka bɛn ni Iliya ye. Abidiyasi ka Iliya ye minkɛ, a k’a lɔn; a k’a kinbiri gban, k’a ɲa biri dugu ma, k’a fɔ ko: «Ele le ye ne matigicɛ Iliya ye wa?» 8Iliya k’a jaabi ko: «Ne lo! Taga a fɔ i matigicɛ Akabu ye ko: ‹Iliya ye nin ye yan!› » 9Abidiyasi ko: «O tuma ne ka mun kojugu le kɛ, ka na a kɛ ko i b’a fɛ ka ne don Akabu boro, k’a to a ye ne faga. 10Ne bɛ kari Matigi Ala, i ta Ala ɲanaman tɔgɔ ra, ko o yɔrɔ tɛ yi, ani o jamana fana tɛ yi, ni ne matigicɛ ma mɔgɔ ci ka taga yɔrɔ min na ka taga i yɔrɔɲini. Ni mɔgɔw tun sekɔra ka na a fɔ a ye ko i tɛ yi, a tun b’a fɔ ko o yɔrɔ mɔgɔw, walama ko o jamana mɔgɔw ye kari, ni can lo, ko i tɛ yi. 11Sisan ele ko ne ma ko ne ye taga a fɔ ne matigicɛ ye ko: ‹Iliya ye nin ye yan!› 12K’a sɔrɔ ni ne nana bɔ ele kɔrɔ sisan ka taga dɔrɔn, Matigi Ala Nin bɛna i ta ka taga ni i ye yɔrɔ dɔ ra, ne ma yɔrɔ min lɔn. Ni ne tagara o fɔ Akabu ye, ni a ma na i ye, a bɛna ne faga. K’a sɔrɔ Matigi Ala ɲasiran bɛ ne ra kabini ne fitiniman. 13Wagati min na Yezabɛli tun bɛ Matigi Ala ta ciraw fagara, ne ka min kɛ, o ma o lakari i ye wa, ne matigicɛ? Ne ka Matigi Ala ta cira kɛmɛ bɔsi, ka taga olugu dogo kuruwo dɔw kɔnɔ, cɛ bilooru looru, ka to ka domuni ni ji di o ma. 14Sisan ele ko ne ma ko: ‹Taga a fɔ i matigicɛ ye ko: Iliya ye nin ye yan!› A bɛna ne faga le kɛ.»
15Iliya ko: «Ne bɛ kari Fangatigi Ala ɲanaman tɔgɔ ra, ne bɛ baara kɛra min ye, ko bi kɔni, ne bɛ taga Akabu fɛ.»
16Abidiyasi tagara Akabu kunbɛn, ka o kow lakari a ye. Akabu tagara Iliya nɔ fɛ. 17Akabu ka Iliya ye minkɛ dɔrɔn, a k’a fɔ a ye ko: «Ele le ye Izirayɛlimɔgɔw sɛgɛbaga ye!» 18Iliya k’a jaabi ko: «Ne tɛ Izirayɛlimɔgɔw sɛgɛbaga ye dɛ! Ele ni i facɛ ta somɔgɔw lo; sabu aw banna Matigi Ala ta kuma ma, ka taga to ka Baali* ta jow le sɔn. 19Taga a fɔ ko o ye Izirayɛlimɔgɔw bɛɛ lajɛn ne kɔrɔ Karimɛli kuru kan, ani cira kɛmɛ naani ni bilooru minw bɛ Baali ta jo sɔnna, ani cira kɛmɛ naani minw bɛ Asera ta jo musoman sɔnna, o cira minw bɛ domuni kɛ masamuso Yezabɛli fɛ.»
Iliya ni Baali ta ciraw
20Akabu ka cira bla ka taga Izirayɛli yɔrɔ bɛɛ ra, ka Baali* ta ciraw lajɛn Karimɛli kuru kan. 21Iliya gbarara jama bɛɛ lajɛnnin na, k’a fɔ o ye ko: «O tuma aw bɛna siraflatagama dabla wagati juman le? Ni Matigi Ala le ye Ala ye, o tuma aw ye tugu ale kɔ; nka ni Baali le ye Ala ye, aw ye tugu ale kɔ.» Jama ma Iliya jaabi. 22Iliya k’a fɔ jama ye tuun ko: «Ne kelen le tora Matigi Ala ta ciraw ra, k’a sɔrɔ Baali ta cira kɛmɛ naani ni bilooru le bɛ yan. 23Ayiwa, aw ye misitoran fla di an ma. Olugu ye misitoran kelen ta, k’a faga k’a boso k’a sogo la lɔgɔ kan, nka o kana tasuma don a kɔrɔ. Ne fana bɛna misitoran kelen ta k’a boso k’a la lɔgɔ kan, ne tɛ tasuma don a kɔrɔ. 24O kɔ, aw ye aw ta ala daari, ne fana bɛ Matigi Ala daari. Ni ala min ka daariri jaabi ni tasuma ye, o le ye Ala yɛrɛ ye.» Jama bɛɛ lajɛnnin ka Iliya jaabi ko: «An sɔnna i ta kuma ma!»
25Iliya k’a fɔ Baali ta ciraw ye ko: «Aw le ye kɔn ka misitoran kelen ta k’a labɛn, sabu aw le ka ca; o kɔ, aw ye aw ta ala daari, nka aw kana tasuma don lɔgɔ ra.» 26O ka misitoran kelen di o ma; o ka o mina ka o labɛn ka o sogo la lɔgɔ kan. O kɔ, o ka o ta jo tɔgɔ wele, min ye Baali ye, k’a daari, k’a ta sɔgɔma, fɔ ka taga tere se kuncɛ; o ko: «Baali, an jaabi!» Nka kumakan ma mɛn, jaabiri ma kɛ. O tun ka sarakabɔnan min lalaga, o ka dɔn kɛ ka o lamini.
27Tere sera kuncɛ minkɛ, Iliya ka o lɔgɔbɔ. A ko: «Aw ye pɛrɛn kosɛbɛ! I n’a fɔ ala lo, i b’a sɔrɔ ko a bɛ miirira ko dɔ le ra, walama a bɛ baara dɔ le ra, walama a tagara dugu ra; a bɛ se ka kɛ fana ko a bɛ sunɔgɔra le; aw ka kan k’a lakunu.» 28O ka kɛ kulebaw ci ye, ka kɛ o yɛrɛ tigɛtigɛ ye ni o ta muruw ni o ta tamanw ye, ka kaɲa ni o ta landa ye, fɔ ka jori bɔ o yɛrɛ ra. 29Tere jɛngɛra dɔɔnin tuma min na, o ka cirayakuma caman fɔ, fɔ ka taga wulafɛsaraka bɔwagati se. Nka kumakan ma bɔ, jaabiri ma kɛ, mankan si ma bɔ.
30Iliya k’a fɔ jama bɛɛ lajɛnnin ye ko: «Aw ye gbara ne ra yan!» Mɔgɔw gbarara a ra. Matigi Ala ta sarakabɔnan min tun cɛnna, a ka o lalaga kokura. 31A ka kabakuru tan ni fla ta, Yakuba ta durujaw ta gbaw bɛ kelen kelen tɔgɔ ra, sabu Matigi Ala tun k’a fɔ ale Yakuba le ye ko: «I tɔgɔ bɛna la ko Izirayɛli.» 32A ka o kabakuruw ta ka sarakabɔnan dɔ lalaga Matigi Ala tɔgɔ ra. A ka dinga dɔ sogi ka sarakabɔnan lamini; ji litiri bisaba tun bɛ se ka don o dinga kɔnɔ. 33A ka lɔgɔ lala sarakabɔnan kan, ka misitoran boso, k’a sogo la lɔgɔ kan. O kɔ, a k’a fɔ mɔgɔw ye ko: «Aw ye daga belebele naani fa ji ra, k’a bɔn saraka ni lɔgɔw kan.» O k’a kɛ ten. 34A ko: «Aw ye dɔ wɛrɛ bɔn a kan tuun!» O ka dɔ bɔn a kan tuun. A ko: «Aw ye dɔ bɔn a kan tuun, k’a kɛ fɔ siɲaga saba.» O k’a kɛ ten, k’a se fɔ siɲaga saba. 35Ji woyora sarakabɔnan fan bɛɛ ra, fɔ ka dinga fa.
36Wulafɛsaraka bɔwagati sera minkɛ, cira Iliya gbarara ka taga lɔ sarakabɔnan kɔrɔ, k’a fɔ ko: «Matigi Ala, Iburahima ni Isiyaka ni Izirayɛli ta Ala, a to nin mɔgɔw ye a lɔn bi ko ele le ye Ala ye Izirayɛli jamana ra, ko ne le ye i ta baaraden ye, ko ne ka nin kow bɛɛ kɛ i tɔgɔ le ra fana. 37E, Matigi Ala, ne jaabi, ne jaabi Matigi Ala, janko nin mɔgɔw ye a lɔn ko ele Matigi Ala le ye Ala ye, ko ele b’a fɛ o ye sekɔ i ma ni o jusukun bɛɛ ye.»
38Iliya ka o fɔ minkɛ dɔrɔn, Matigi Ala ta tasuma jigira ka saraka jɛni, ani lɔgɔw, ani kabakuruw, ani o yɔrɔ dugukolo bɛɛ; ji min tun bɛ dinga kɔnɔ, tasuma ka o bɛ ja. 39Jama bɛɛ ka o ye minkɛ, o bɛɛ ka o kinbiri gban ka o ɲa biri dugu ma, ka to k’a fɔ ko: «Matigi Ala le ye Ala ye! Matigi Ala le ye Ala ye!» 40Iliya k’a fɔ o ye ko: «Aw ye Baali ta ciraw bɛɛ mina, hali kelen kana bɔsi.» Mɔgɔw ka o mina. Iliya ko o ye jigi ni o ye Kisɔn kɔda ra. O tagara o bɛɛ kannatigɛ yi.
Sanji benna
41O kɔ, Iliya k’a fɔ Akabu ye ko: «Taga, i ye taga domuni kɛ, ka min, sabu nin ye sanjiba dɔ mankan le ye tan.» 42Akabu tagara, ka taga domuni kɛ, ka min. Iliya yɛlɛnna Karimɛli kuru kunna, ka taga biri dugu ma k’a ɲa dogo a kinbiri fla cɛ. 43A k’a fɔ a ta baaraden kanbelen ye ko: «Taga flɛri kɛ kɔgɔji fan na.» Kanbelen tagara flɛri kɛ, ka na a fɔ Iliya ye ko: «Foyi tɛ yi!» Iliya k’a ci ten fɔ siɲaga wolonfla. 44A siɲaga wolonflanan na, a ko: «Sankaba fitini dɔ bɛ wurira kɔgɔji fan na. A bonya bɛ i ko borotɛgɛ.» Iliya k’a fɔ a ye ko: «Taga a fɔ Akabu ye ko a ye a ta sowotoro labɛn ka taga, janko sanji kana na a bari ka taga.» 45Sankabaw nana sankolo yɔrɔ bɛɛ fin. Fɔɲɔ wurira, sanjiba benna. Akabu yɛlɛnna a ta sowotoro kɔnɔ ka taga Zizirɛli. 46Matigi Ala ta sebagaya tora Iliya kan. A k’a yɛrɛ cɛsiri, ka bori Akabu ɲa fɛ ka taga se fɔ Zizirɛli dugu donda ra.
19Iliya borira Yezabɛli ɲa
1Iliya19.1 Iliya: Dɔw b’a fɔ a ma ko Eli. tun ka ko minw kɛ, ani a tun ka Baali* ta ciraw faga cogo min na, Akabu tagara o bɛɛ fɔ Yezabɛli ye. 2Yezabɛli ka cira bla ka taga a fɔ Iliya ye ko: «I ka min kɛ nin ciraw bɛɛ kelen kelen na, sini ni ne ma o ɲɔgɔn kɛ ele ra o wagati kelen na fiyewu, o tuma an ta batofɛnw ye tɔɔrɔ suguya bɛɛ la ne kan.»
3Iliya siranna; a borira k’a yɛrɛ kisi. A tagara se Bɛri Seba, Zuda mara ra minkɛ, a k’a ta baaraden to o yɔrɔ ra yi. 4Ale yɛrɛ ka kongokolon sira ta, ka tere kelen tagama kɛ, ka taga se yirisunnin dɔ kɔrɔ; a sigira o yirisunnin jukɔrɔ ka saya daari Ala fɛ; a ko: «E, Matigi Ala, tɔ si le tɛ ne ra tuun. Ne nin mina, sabu ne man fisa ni ne bɛmaw ye.»
5A ka o fɔ minkɛ, a lara o yiri jukɔrɔ yi ka sunɔgɔ.
O yɔrɔnin bɛɛ ra, mɛlɛkɛ dɔ nana maga a ra, k’a fɔ a ye ko: «Wuri ka domuni kɛ!» 6A wurira ka flɛri kɛ minkɛ, a ka buru dɔ blanin ye a kunyanfan na, o bɛ deri ka buru min ɲɔgɔn jɛni kabakuru gbannin kan, ani jibara kelen. A ka o buru dɔ domu ka ji min, ka sekɔ ka la tuun.
7Matigi Ala ta mɛlɛkɛ nana a siɲaga flanan na, ka na maga a ra tuun, k’a fɔ a ye ko: «Wuri ka domuni kɛ, sabu sira ka jan.» 8A wurira ka domuni kɛ, ka ji min. O domuni ka baraka don a ra minkɛ, a wurira ka tere binaani ni su binaani kɛ tagama ra, ka taga se fɔ Ala ta kuru ma, min ye Horɛbu kuru ye. 9A donna kuruwo dɔ kɔnɔ o yɔrɔ ra yi, ka si yi.
Matigi Ala k’a yɛrɛ yira Iliya ra
Matigi Ala k’a ta kuma lase Iliya ma, k’a ɲininka ko: «Iliya, i bɛ mun le kɛra yan?» 10Iliya ko: «Ne ka siyɛn ta ni mɔgɔw ye ni ne baraka bɛɛ ye, Matigi Ala, Fangatigi tɔgɔ kosɔn. I tun ka jɛnɲɔgɔnya* min don ni Izirayɛlimɔgɔw ye, o ka o cɛn; o ka i ta sarakajɛnifɛnw* cici, ka i ta ciraw faga ni kɛrɛkɛmuru ye. Ne kelenpe le tora; sisan o b’a fɛ ka ne fana faga.»
11Matigi Ala k’a fɔ a ye ko: «Bɔ, ka taga lɔ kuru kunna, Matigi Ala ɲa kɔrɔ.»
Matigi Ala nana tɛmɛ. Fɔɲɔba barakaman dɔ wurira, fɔ a bɛ kuruw pɛrɛn, ka farakuruw cici Matigi Ala ɲa kɔrɔ. Nka Matigi Ala tun tɛ o fɔɲɔba ra. Fɔɲɔ tɛmɛnin kɔ, dugukolo yɛrɛyɛrɛra; nka Matigi Ala tun tɛ o dugukoloyɛrɛyɛrɛ ra. 12Dugukoloyɛrɛyɛrɛ kɔ fɛ, tasuma dɔ nana; nka Matigi Ala tun tɛ tasuma ra fana. Tasuma tɛmɛnin kɔ, mankan ɲumannin fitini dɔ bɔra. 13Iliya ka o mankan mɛn minkɛ, a k’a ta deregeba kɛ k’a ɲa datugu, ka bɔ ka lɔ kuruwo donda ra.
Kumakan dɔ bɔra; a ko Iliya ma ko: «Iliya, i bɛ mun le kɛra yan?» 14Iliya ko: «Ne ka siyɛn ta ni mɔgɔw ye ni ne baraka bɛɛ ye, Matigi Ala, Fangatigi tɔgɔ kosɔn. I tun ka jɛnɲɔgɔnya min don ni Izirayɛlimɔgɔw ye, o ka o cɛn; o ka i ta sarakajɛnifɛnw cici, ka i ta ciraw faga ni kɛrɛkɛmuru ye. Ne kelenpe le tora; sisan o b’a fɛ ka ne fana faga.»
15Matigi Ala k’a fɔ a ye ko: «I nana sira min fɛ, sekɔ o sira kelen fɛ kongokolon kɔnɔ, ka taga fɔ Damasi. Ni i sera yi, i bɛna turu kɛ Hazahɛli kun na, k’a kɛ Siri jamana masacɛ ye. 16O kɔ, i bɛ taga turu kɛ Nimisi dencɛ Yehu fana kun na, ka ale kɛ Izirayɛli masacɛ ye; i ye turu kɛ Safati dencɛ Iliyasu19.16 Iliyasu: Dɔw b’a fɔ a ma ko Elize. fana kun na, min bɛ bɔ Abɛli Mehola, ka ale kɛ cira ye i nɔ ra. 17Ni mɔgɔ o mɔgɔ borira ka bɔsi Hazahɛli ta kɛrɛkɛmuru boro, Yehu bɛna o tigi faga; ni min o min borira ka bɔsi Yehu ta kɛrɛkɛmuru boro, Iliyasu bɛna o tigi faga. 18Nka, ne bɛna mɔgɔ waga wolonfla (7 000) kisi Izirayɛli jamana ra, o mɔgɔ minw ma o kinbiri gban Baali* ta jow kɔrɔ ka o bato, ani o minw ma o jow kanu fɔ ka o jow da sɔnsɔn.»
Iliya ka Iliyasu wele
19Iliya bɔra o yɔrɔ ra, ka taga Safati dencɛ Iliyasu kɔ. O y’a sɔrɔ Iliyasu tun bɛ sɛnɛ kɛra; misidaba tan ni fla le tun b’a fɛ, misi fla fla bɛ a bɛɛ kelen kelen na. Ale yɛrɛ tun bɛ sɛnɛ kɛra ni a tan ni flanan ye. Iliya tɛmɛtɔ a kɛrɛ fɛ, a ka a ta deregeba firi a kan19.19 Iliya k’a ta deregeba firi Iliyasu kan, o kɔrɔ ye ko a b’a fɛ Iliyasu ye tugu ale kɔ, ka kɛ Ala ta cira dɔ ye fana.. 20Iliyasu k’a ta misiw to yi, ka bori Iliya kɔ, ka taga a fɔ a ye ko: «A to ne ye taga sara ne facɛ ni ne bamuso ra; o kɔ, ne bɛna tugu i kɔ.» Iliya k’a jaabi ko: «Taga, i ye na! Ne ka min kɛ i ra, i ye na o kosɔn.» 21Iliyasu bɔra Iliya kɔrɔ, ka taga. A ka sɛnɛkɛmisi fla faga ka o kɛ saraka ye. A ka sɛnɛkɛdaba yiriw kɛ ka o misiw sogo jɛni, k’a di a ta mɔgɔw ma, o k’a domu. O kɔ, a wurira ka tugu Iliya kɔ, ka kɛ a ta baaraden ye.
20Bɛni Hadadi ni Akabu ta kɛrɛ fɔlɔ
1Siri masacɛ Bɛni Hadadi k’a ta kɛrɛkɛjama bɛɛ lajɛn. Masacɛ bisaba ni fla wɛrɛ tun farara a kan, ani o ta sow ni o ta sowotorow. A tagara Samari dugu lamini, ko a bɛ ben dugu kan. 2A nana ciradenw ci ka taga dugu kɔnɔ, Izirayɛli masacɛ Akabu fɛ, 3ko o ye taga a fɔ masacɛ ye, ko Bɛni Hadadi ko: «I ta wari ni i ta sanin bɛɛ ye ne ta le ye; i ta musow ni i ta denw bɛɛ ra ɲumanmanw fana ye ne ta le ye.» 4Izirayɛli masacɛ k’a jaabi ko: «Ne matigicɛ masacɛ, i ka min fɔ, o lo; ne ni ne borofɛn bɛɛ ye i ta le ye.»
5Bɛni Hadadi k’a ta ciradenw ci tuun, ka taga a fɔ Akabu ye ko Bɛni Hadadi ko: «Ne ka cira bla k’a fɔ i ye ka ban ko i ye i ta wari ni i ta sanin ni i ta musow ni i ta denw di ne ma. 6Nka sini, nin wagati ɲɔgɔn na, ne bɛna ne ta jamana ɲamɔgɔw ci ka taga i fɛ yi; o bɛna taga i ta so yɔrɔw bɛɛ flɛ, ani i ta jamana ɲamɔgɔw ta sow bɛɛ; fɛn o fɛn ye fɛn nafaman ye aw fɛ, o bɛna o bɛɛ ta ka na ni a ye.»
7Izirayɛli masacɛ k’a ta jamana cɛkɔrɔbaw bɛɛ wele k’a fɔ o ye ko: «Aw yɛrɛ ɲa b’a ra ko nin cɛ kɔni bɛ kojugu le ɲinina an fɛ; sabu a tun ka cira bla ko ne ye ne ta musow ni ne ta denw ni ne ta wari ni ne ta sanin di ale ma. Ne ma ban o ma.»
8Cɛkɔrɔbaw ni mɔgɔ tɔw bɛɛ ka masacɛ jaabi ko: «I kana a lamɛn; i kana sɔn o kuma ma.»
9Akabu k’a fɔ Bɛni Hadadi ta ciradenw ye ko: «Aw ye taga a fɔ ne matigicɛ masacɛ ye ko a tuun k’a ta ciradenw bla ka na min fɔ ne ye a siɲaga fɔlɔ ra, ko ne bɛ sɔn o bɛɛ ma; ko nka a ka min fɔ sisan kɔni, ne tɛna se ka sɔn o ma.» Ciradenw tagara o kuma fɔ Bɛni Hadadi ye.
10Bɛni Hadadi ka cira dɔ wɛrɛ ci ka taga a fɔ Akabu ye ko: «Kɛrɛkɛden minw bɛɛ bɛ ne kɔ, ni Samari dugu cinin buguri sera ka olugu bɛɛ borotɛgɛ fa kɔni, o tuma ne ta batofɛnw ye tɔɔrɔ suguya bɛɛ la ne kan.» 11Izirayɛli masacɛ fana ka Bɛni Hadadi jaabi ko: «Aw ye taga a fɔ Bɛni Hadadi ye ko: ‹Mɔgɔ min bɛ kɛrɛkɛminan donna a yɛrɛ ra, o man kan waso fɔlɔ; min bɛ a bɔra k’a bla, o le bɛ se ka waso.› »
12Wagati min o kuma sera Bɛni Hadadi ma, o y’a sɔrɔ ale ni a ta masacɛ ɲɔgɔnw tun bɛ dɔrɔ minna o ta fanibonw kɔnɔ. A k’a fɔ a ta kɛrɛkɛcɛw ye ko: «Aw ye wuri!» O wurira ka lɔ ka o ɲa sin Samari dugu ma.
13O wagati ra, Ala ta cira dɔ nana Izirayɛli masacɛ Akabu fɛ, ka na a fɔ a ye ko: «Matigi Ala ko: ‹I ka nin kɛrɛkɛjamaba min ye tan, ne bɛna o bɛɛ don i boro bi; ni o kɛra, i bɛna a lɔn ko ne le ye Matigi Ala ye.› » 14Akabu ko: «O bɛna kɛ jɔntigi le sababu ra sa?» Cira ko: «Matigi Ala ko: ‹O bɛna kɛ jamana kuntigiw ta baaraden kanbelenw le sababu ra.› » Akabu ko: «Jɔn le bɛna kɔn ka kɛrɛ damina?» Cira ko: «Ele lo!»
15Akabu ka jamana kuntigiw ta baaraden kanbelenw bɛɛ jate; o kɛra cɛ kɛmɛ fla ni cɛ bisaba ni fla (232). O kɔ, a ka Izirayɛli ta kɛrɛkɛcɛw bɛɛ jate; olugu kɛra cɛ waga wolonfla (7 000).
16O bɔra ka taga kɛrɛ ra teregban fɛ. O y’a sɔrɔ Bɛni Hadadi ni a ta masacɛ bisaba ni fla tun bɛ o ta fanibonw kɔnɔ, o bɛ dɔrɔ minna fɔ ka ɲanamini.
17Izirayɛli kuntigiw ta baaraden kanbelenw le kɔnna ka bɔ. Bɛni Hadadi ka mɔgɔ dɔw ci ka taga a flɛ min bɛ yi. Olugu sekɔra ka na a fɔ a ye ko: «Mɔgɔ dɔw bɛ bɔra Samari dugu kɔnɔ ka na.» 18Bɛni Hadadi ko: «Ni o bɛ hɛra le ɲinina o, aw ye o ɲanaman mina ka na ni o ye; ni o fana bɛ nana kɛrɛ le ra o, aw ye o ɲanaman mina ka na ni o ye.» 19Jamana kuntigiw ta baaraden kanbelenw bɔra dugu kɔnɔ; Izirayɛli ta kɛrɛkɛjama gbanna o kɔ. 20O bɛɛ kelen kelen benna Sirikacɛ kelen kelen kan ka o faga. A kɛra ten minkɛ, Sirikaw borira; Izirayɛlimɔgɔw ka kɛ o gbɛn ye. Siri masacɛ Bɛni Hadadi yɛlɛnna so dɔ kan ka bori ni sotigi dɔw ye ka bɔsi. 21Izirayɛli masacɛ ka Sirikaw kɛrɛ; a ka o ta sow faga, ka sowotorow cɛn, ka cɛnriba lase Sirikaw ma.
Bɛni Hadadi ni Akabu ta kɛrɛ flanan
22Ala ta cira nana Izirayɛli masacɛ fɛ tuun, ka na a fɔ a ye ko: «Baraka don i yɛrɛ ra, ka i ja gbɛlɛya, k’a flɛ i ka kan ka min kɛ; sabu san wɛrɛ ɲɔgɔntumasi, Siri masacɛ bɛna na i kɛrɛ tuun.»
23O wagati ra, Siri masacɛ ta jamana ɲamɔgɔw k’a fɔ a ye ko: «Izirayɛlimɔgɔw ta alaw bɛ kuruyɔrɔw le ra; o le kosɔn o sera an na. An ye taga o kɛrɛ kɛnɛgbɛ ra; sigiya t’a ra, an bɛna se o ra.» 24O k’a fɔ o ta masacɛ ye tuun ko: «I ka kan ka min kɛ, o ye nin ye: I ka kan ka masacɛw bɛɛ bɔ kuntigiya ra, ka kuntigi wɛrɛw bla o nɔ ra. 25I ta kɛrɛkɛjama min halakira, i ka kan ka o kɛrɛkɛjama ɲɔgɔn hakɛya le labɛn, so hakɛya min fagara, ka o ɲɔgɔn ɲini, sowotoro hakɛya min fana cɛnna, ka o ɲɔgɔn ɲini. O kɔ, an bɛ taga Izirayɛlimɔgɔw kɛrɛ kɛnɛgbɛ ra. Ni o kɛra, sigiya t’a ra, an bɛna se o ra.» Masacɛ sɔnna o ta ma. O ka min fɔ, a k’a kɛ ten.
26O sanyɛlɛma ra, o wagati kelen na, Bɛni Hadadi ka Sirikaw jate tuun; o kɔ, o tagara Afɛki dugu fan na, ko a bɛ taga Izirayɛlimɔgɔw kɛrɛ. 27Akabu fana ka Izirayɛlimɔgɔw jate, ka domunifɛnw di o ma. O kɔ, o tagara Sirikaw kunbɛn. Izirayɛlimɔgɔw tagara lɔ o ɲa fɛ. Izirayɛlimɔgɔw tun bɛ fitini, i ko bakuru fitini fla, k’a sɔrɔ Sirikaw tun ka jamana yɔrɔ bɛɛ fa.
28Ala ta cira nana Izirayɛli masacɛ fɛ tuun, ka na a fɔ a ye ko: «Matigi Ala ko: ‹Sirikaw k’a fɔ minkɛ ko Matigi Ala bɛ kuruyɔrɔw le ra, ko a tɛ kɛnɛgbɛ ra, o kosɔn ne bɛna nin kɛrɛkɛjamaba bɛɛ don i boro; ni o kɛra, aw bɛna a lɔn ko ne le ye Matigi Ala ye.› »
29Kɛrɛkɛjama fla tagara lɔ ka o ɲa sin ɲɔgɔn ma fɔ tere wolonfla. A tere wolonflanan, o ka kɛrɛ damina. Izirayɛlimɔgɔw ka Sirika sennaman cɛ waga kɛmɛ (100 000) faga o tere kelen na. 30Tɔw borira ka taga Afɛki dugu kɔnɔ. Nka dugu laminikogo benna Sirika cɛ waga mugan ni wolonfla (27 000) kan o yɔrɔ ra, ka olugu faga.
Akabu ni Siri masacɛ ka jɛnɲɔgɔnya don
Bɛni Hadadi borira ka taga dugu kɔnɔ, ka taga dogo fɔ bon dɔ kɔnɔnɔyɔrɔ ra yi. 31A ta jamana ɲamɔgɔw k’a fɔ a ye ko: «A flɛ, an k’a mɛn ko Izirayɛli masacɛw ye mɔgɔɲumanw le ye. A to an ye bɔrɔw don an yɛrɛ ra, ka juruw melege an kun na, ka bɔ ka taga kuma Izirayɛli masacɛ fɛ. A bɛ se ka kɛ ko a bɛna sɔn ka i to yi.» 32O ka bɔrɔw don o yɛrɛ ra, ka juruw melege o kun na, ka taga Izirayɛli masacɛ fɛ, ka taga a fɔ a ye ko: «I ta jɔncɛ Bɛni Hadadi ko i ye sabari ka ale to yi.» Akabu ko: «A ma sa wa? Ayiwa, ne balemacɛ lo.» 33O mɔgɔw ka o kuma ye kumadiman ye; Akabu ka min fɔ, o lara o ra. O ko: «Can lo, Bɛni Hadadi ye i balemacɛ le ye.» Akabu ko: «Aw ye taga a yɔrɔɲini ka na ni a ye yan!» Bɛni Hadadi bɔra a dogoyɔrɔ ra, ka na Akabu fɛ. Akabu k’a don a ta sowotoro kɔnɔ. 34Bɛni Hadadi k’a fɔ Akabu ye ko: «Ne facɛ tun ka dugu minw mina i facɛ ra, ne bɛna o bɛɛ sekɔ i ma. I bɛ se ka fiyeerekɛyɔrɔ dɔw lɔ Damasi dugu kɔnɔ fana, i n’a fɔ ne facɛ tun ka dɔw lɔ Samari dugu kɔnɔ cogo min na.»
Akabu ko: «Ayiwa, ne fana bɛna jɛnɲɔgɔnya don ni i ye, ka i labla i ye taga.» Akabu ka jɛnɲɔgɔnya don ni a ye k’a bla ka taga.
Ala ta cira ka Akabu jaraki
35Lon dɔ, ciraw ta jɛnkuru karamɔgɔden dɔ k’a fɔ a karamɔgɔdenɲɔgɔn dɔ ye ko: «Matigi Ala ko i ye ne sɔgɔ ni kɛrɛkɛmuru ye!» Nka a tɔɲɔgɔncɛ ma sɔn. 36A ko a tɔɲɔgɔncɛ ma ko: «I n’a fɔ i banna Matigi Ala ta kuma ma, ni i nana bɔ ne kɔrɔ yan, ka taga dɔrɔn, jara dɔ bɛna taga ben i kan ka i faga.» A tɔɲɔgɔncɛ nana bɔ a kɔrɔ ka taga minkɛ dɔrɔn, jara dɔ tagara bɛn ni a ye, k’a faga.
37O cira karamɔgɔden tagara a tɔɲɔgɔn dɔ wɛrɛ fɛ, ka taga a fɔ o ye ko: «Sabari, i ye ne sɔgɔ ni kɛrɛkɛmuru ye.» O cɛ k’a sɔgɔ ni kɛrɛkɛmuru ye fɔ k’a mandimi.
38Cira karamɔgɔden ka fani dɔ melege a ɲa ra, k’a yɛrɛ kɛ i ko mɔgɔ suguya wɛrɛ, ka bɔ ka taga lɔ masacɛ Akabu ɲa sirada ra, k’a tɛmɛtɔ makɔnɔ. 39Masacɛ nana kɛ tɛmɛ ye minkɛ, cira k’a kan kɔrɔta k’a wele, k’a fɔ a ye ko: «I ta jɔncɛ tun bɛ kɛrɛkɛyɔrɔ le ra. Ka an to kɛrɛ ra, cɛ dɔ bɔra kɛrɛkɛdenw cɛ ra, ka na ni mɔgɔ minanin dɔ ye ne fɛ, k’a fɔ ne ye ko: ‹Nin cɛ kɔrɔsi; ni i k’a to a bɔsira, ele le bɛna faga a nɔ ra, walama i bɛna warigbɛ waga saba di.› 40Nka ka ne to munumunu na yɔrɔw ɲa fɛ, cɛ tununa.» Masacɛ k’a jaabi ko: «Ele yɛrɛ ka i ta kiti tigɛ ka ban kɛ.»
41Nka o yɔrɔnin bɛɛ, cira ka fani bɔ a ɲada ra. Masacɛ sinna k’a lɔn ko cira karamɔgɔden dɔ lo. 42A k’a fɔ masacɛ ye ko: «Matigi Ala ko: ‹Ne tun ka mɔgɔ min haramuya, ko a ka kan ka halaki, ele ka o bla ka taga. Ayiwa, sisan ele le bɛna faga ale nɔ ra, ka i ta jamana mɔgɔw faga ale ta jamana mɔgɔw nɔ ra.› »
43Masacɛ ka o kuma mɛn minkɛ, a jusu kasininba ni a ɲanasisininba tagara a ta so, Samari.
21Nabɔti fagako
1Ayiwa, o kow kɔ fɛ, min kɛra tuun o ye nin ye. Cɛ dɔ tun bɛ Zizirɛli dugu kɔnɔ, a tɔgɔ ye ko Nabɔti. Rɛzɛnforo dɔ tun b’a fɛ Zizirɛli; o foro tun bɛ Samari masacɛ Akabu ta masaso kɛrɛ fɛ. 2Lon dɔ, Akabu ko Nabɔti ma ko: «I ta rɛzɛnforo di ne ma, ne b’a kɛ nankɔ ye, sabu a bɛ ne ta so kɛrɛ fɛ. Ne bɛna rɛzɛnforo wɛrɛ di i ma a nɔ ra, min ka ɲi ni nin ye; walama ni o ma i diya, ne bɛ se k’a sɔngɔ di i ma.» 3Nabɔti ka Akabu jaabi ko: «Ne bɛmaw ka yɔrɔ min di ne ma cɛn ye, Matigi Ala ye ne kisi ne ye o di ele ma.» 4Akabu jusu kasininba ni a ɲanasisininba tagara a ta so, Zizirɛlikacɛ Nabɔti ta kuma kosɔn, ko sabu Nabɔti k’a fɔ ko: «Ne bɛmaw ka cɛn min di ne ma, ne tɛ se ka o di ele ma.» A tagara la a ta lanan kan, k’a ɲasin kogo ma, ka ban domuni ma. 5A muso Yezabɛli nana a kɔrɔ ka na a fɔ a ye ko: «Mun kosɔn i jusu kasinin bɛ tan, fɔ ka ban domuni bɛɛ ma?» 6A k’a muso jaabi ko: «Ne kumana Zizirɛlikacɛ Nabɔti fɛ, ko a ye a ta rɛzɛnforo fiyeere ne ma, ko walama ni o m’a diya, ne bɛ rɛzɛnforo wɛrɛ di a ma a nɔ ra. A ko, ko a tɛ a ta rɛzɛnforo di ne ma.» 7A muso Yezabɛli k’a fɔ a ye ko: «O tuma ele le tɛ Izirayɛli masacɛ ye wa? Wuri ka domuni kɛ, ka i ninsɔndiya. Ne bɛna Zizirɛlikacɛ Nabɔti ta rɛzɛnforo di i ma.»
8Yezabɛli ka sɛbɛ dɔw kɛ ni Akabu tɔgɔ ye, ka Akabu tɔgɔ tagamasiyɛn sigi o kan. Nabɔti tun siginin bɛ dugu min na, a ka o sɛbɛw ci o dugu cɛkɔrɔbaw ni a ɲamɔgɔw ma. 9A k’a fɔ o sɛbɛw kɔnɔ ko: «Aw ye lon dɔ sigi k’a fɔ yɔrɔ bɛɛ, ko mɔgɔ bɛɛ ye sun don o lon na. O kɔ, aw ye Nabɔti sigi jama bɛɛ ɲa fɛ, 10ka mɔgɔ sɔnkolon fla sigi a ɲa fɛ; olugu ye a jaraki jama ɲa na k’a fɔ a ma ko: ‹I ka Ala tɔgɔ cɛn, ka masacɛ fana tɔgɔ cɛn.› Ni o kɛra, o ye taga ni a ye dugu kɔ fɛ, ka taga a bon ni kabakuru ye k’a faga.»
11Nabɔti ta dugumɔgɔw ni a cɛkɔrɔbaw ni a dugu ɲamɔgɔ minw bɛɛ tun bɛ ni a ye dugu kɔnɔ yi, olugu fana k’a kɛ i ko Yezabɛli tun k’a fɔ o ye cogo min na; a tun ka kuma minw fɔ sɛbɛw kɔnɔ k’a ci o ma, o k’a kɛ ten. 12O ka lon dɔ sigi k’a fɔ yɔrɔ bɛɛ ko mɔgɔ bɛɛ ye sun don o lon na. O ka Nabɔti sigi jama bɛɛ ɲa fɛ; 13Cɛ sɔnkolon fla nana sigi Nabɔti ɲa fɛ, ka a jaraki jama ɲa fɛ, k’a fɔ ko: «Nabɔti ka Ala tɔgɔ cɛn, ka masacɛ fana tɔgɔ cɛn.» A kɛra ten, o tagara ni a ye dugu kɔ fɛ, ka taga a bon ni kabakuru ye k’a faga. 14O kɔ, o ka cira bla ka taga a fɔ Yezabɛli ye ko: «An ka Nabɔti bon ni kabakuru ye; a sara!»
15Yezabɛli k’a mɛn minkɛ ko o ka Nabɔti bon ni kabakuru ye, ko a sara, a ko Akabu ma ko: «Wuri i ye taga Zizirɛlikacɛ Nabɔti ta rɛzɛnforo ta, a tun banna ko a tɛ min fiyeere i ma, sabu Nabɔti tɛ nin na tuun; a sara.» 16Akabu k’a mɛn minkɛ ko Nabɔti sara, a wurira ka taga Zizirɛlikacɛ Nabɔti ta rɛzɛnforo ra, ka taga o foro ta k’a kɛ a ta ye.
Iliya ka Yezabɛli ni Akabu jaraki
17Matigi Ala k’a ta kuma lase Tisibekacɛ Iliya21.17 Iliya: Dɔw b’a fɔ a ma ko Eli. ma, k’a fɔ a ye ko: 18«Wuri, i ye taga Izirayɛli masacɛ Akabu fɛ, Samari. A ye nin ye Nabɔti ta rɛzɛnforo kɔnɔ; a tagara o foro ta k’a kɛ a ta ye. 19I ye a fɔ a ye ko Matigi Ala ko: ‹Ele bɛ mɔgɔ faga ka sɔrɔ ka na o tigi borofɛn ta kɛ!› I ye a fɔ a ye ko Matigi Ala ko: ‹Wuruw ka Nabɔti jori nɛmu yɔrɔ min na cɔ, o bɛna ele yɛrɛ fana jori nɛmu o yɔrɔ kelen le ra.› »
20Akabu ka Iliya ye minkɛ, Akabu ko: «E, ne jugu, i nana ne kɔ yan tuun kɛ!» Iliya k’a jaabi ko: «Ne nana i kɔ, sabu ele ka i yɛrɛ fiyeere le, ka kojugu kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ. 21Matigi Ala ko: ‹A flɛ, ne bɛna kojuguba lase i ma, ka i ni i ta durujaw bɛɛ halaki ka bɔ yi pewu. Cɛ o cɛ ye Akabu ta mɔgɔ ye, jɔn fara hɔrɔn kan, ne bɛna o bɛɛ faran ka bɔ Izirayɛlimɔgɔw ta jɛn ra. 22Ne bɛna i ta so kɛ i ko Nebati dencɛ Yerobohamu ta so, ani i ko Ahiya dencɛ Bahesa ta so, sabu i ka ne jusu wuri, ka Izirayɛlimɔgɔw bla jurumun na.› 23Matigi Ala ka Yezabɛli fana ta ko fɔ, ko: ‹Wuruw bɛna Yezabɛli domu Zizirɛli dugu kogo kɔrɔ.› 24Ni Akabu ta somɔgɔ min o min ka sa dugu kɔnɔ, wuruw le bɛna o su domu; ni min o min ka sa kongo ra, kɔnɔw bɛna o su domu.»
25Ayiwa, masacɛ si m’a yɛrɛ fiyeere, k’a yɛrɛ bla kojugu ra Matigi Ala ɲa kɔrɔ i ko Akabu, ani a muso Yezabɛli min tun bɛ to k’a kɔnɔnɔsu. 26A ka ko haramuninw dɔrɔn le kɛ, k’a yɛrɛ bla josɔn na, k’a kɛ i n’a fɔ Amɔrikaw, Matigi Ala tun ka o minw gbɛn, ka o ta jamana di Izirayɛlimɔgɔw ma.
Akabu k’a yɛrɛ majigi Matigi Ala ɲa kɔrɔ
27Akabu ka Iliya ta kuma mɛn minkɛ, a nimisara, fɔ k’a ta faniw mina ka o faran. A ka bɔrɔfani don a yɛrɛ ra, ka sun don. A tun bɛ si ni o bɔrɔfani le ye a kan na; a tagamacogo bɛɛ tun sumayara. 28Matigi Ala k’a ta kuma lase Tisibekacɛ Iliya ma, k’a fɔ a ye ko: 29«Akabu k’a yɛrɛ majigi cogo min na, i ka o ye kɛ! I n’a fɔ a k’a yɛrɛ majigi ne ɲa kɔrɔ, ne tɛna kojugu lase a ta somɔgɔw ma k’a yɛrɛ to si ra. Ne bɛna a kɛ a dencɛ ta masaya wagati le ra.»
22Akabu ko a bɛ taga Ramɔti dugu kama
1San saba kɛra, kɛrɛ ma don Sirikaw ni Izirayɛlimɔgɔw cɛ. 2Nka a san sabanan na, Zuda masacɛ Yosafati tagara Izirayɛli masacɛ fɛ. 3O y’a sɔrɔ Izirayɛli masacɛ tun k’a fɔ a ta jamana ɲamɔgɔw ye ko: «Yala aw m’a lɔn ko Ramɔti dugu min bɛ Galadi mara ra, ko o ye an ta le ye wa? O bɛɛ n’a ta, an tɛ foyi kɛra janko k’a mina Siri masacɛ ra?» 4A k’a fɔ Yosafati ye o le ra ko: «Yala i bɛna sɔn ka taga ni ne ye kɛrɛ ra Ramɔti dugu kama Galadi mara ra wa?» Yosafati ka Izirayɛli masacɛ jaabi ko: «Ne ni ele bɛɛ ye mɔgɔ kelen le ye, ne ta mɔgɔw ni i ta mɔgɔw bɛɛ ye kelen ye, ne ta sow fana ye i ta le ye.» 5Nka Yosafati ko Izirayɛli masacɛ ma ko: «Sabari, i ye Matigi Ala ɲininka fɔlɔ.»
Mise ni Izirayɛli ta cira tɔw ma bɛn kelen ma
6Izirayɛli masacɛ ka ciraw lajɛn; o tun bɛ cɛ kɛmɛ naani bɔ. A ka o ɲininka ko: «Yala ne ka kan ka taga Ramɔti dugu kɛrɛ Galadi mara ra wa, walama ne ka kan k’a to yi?» Ciraw ko: «Masacɛ, taga! Matigi bɛna dugu don i boro.» 7Nka Yosafati belen ko: «Yala Matigi Ala ta cira wɛrɛ si tɛ yan tuun, an bɛ se ka Matigi Ala ɲininka min sababu ra wa?» 8Izirayɛli masacɛ ka Yosafati jaabi ko: «Cɛ kelen dɔrɔn le bɛ yi, an bɛ se ka Matigi Ala ɲininka min sababu ra. Nka a ko man di ne ye fiyewu, sabu a tɛ ciraya kɛ ka koɲuman si le fɔ ne ta ko ra ka ye, ni kojugu dɔrɔn tɛ; Imila dencɛ Mise lo.»
Yosafati ko: «Masacɛ, i kana o fɔ!» 9Izirayɛli masacɛ k’a ta masaso ɲamɔgɔ dɔ wele k’a fɔ o ye ko: «Taga a fɔ Imila dencɛ Mise ye ko a ye na yan sisan sisan.»
10O y’a sɔrɔ Izirayɛli masacɛ ni Zuda masacɛ Yosafati tun ka o ta masacɛfaniw don; o bɛɛ tun siginin bɛ o ta masasiginan kan kɛnɛ ma, Samari dugu donda ra. Ciraw bɛɛ tun bɛ cirayakumaw fɔra o ɲa kɔrɔ. 11Kenaana dencɛ Sedesiyasi, ale tun ka sogogban nɛgɛraman dɔw lalaga; a ko masacɛ ma ko: «Matigi Ala ko: ‹I bɛna taga Sirikaw tu ni nin ye, fɔ ka taga o bɛɛ halaki pewu.› » 12Cira tɔw bɛɛ tun bɛ o kelen le fɔra masacɛ ye fana, ko: «Taga Ramɔti, Galadi mara ra! I bɛna se sɔrɔ o kan. Matigi Ala bɛna dugu don masacɛ boro.»
Mise ta ciraya
13Ayiwa, ciraden min tun tagara Mise wele, ale k’a fɔ Mise ye ko: «A flɛ, ciraw bɛɛ bɛnna, ka o kan kɛ kelen ye ka kumaɲuman le fɔ masacɛ ye. A to i ta kuma ni o ta ye kɛ kelen ye dɛ! Kumaɲuman fɔ a ye!» 14Mise ko: «Ne bɛ kari Matigi Ala ɲanaman tɔgɔ ra, ko ni Matigi Ala nana kuma min yira ne ra, ne bɛna o le fɔ.»
15O tagara se masacɛ kɔrɔ minkɛ, masacɛ ko: «Mise, yala an ka kan ka taga Ramɔti dugu kɛrɛ Galadi mara ra wa, walama an ka kan k’a to yi?» Mise ko: «Ele ye taga faasi masacɛ! I bɛna se sɔrɔ; Matigi Ala bɛna o don i boro.» 16Nka masacɛ ko: «Ne m’a fɔ i ye ka ban siɲaga caman ko i ye kari, ko ni i bɛ kuma ne fɛ Matigi Ala tɔgɔ ra, ko i ye can dɔrɔn le fɔ ne ye wa?» 17Mise ko o le ra, ko:
«Ne ka Izirayɛlimɔgɔw ye,
o janjannin bɛ kuruw kan,
i ko saga minw tora o yɛrɛ ma,
ni gbɛnbaga ma sɔrɔ o ra.
O kosɔn Matigi Ala ko:
‹Kuntigi tɛ nin mɔgɔw fɛ!
O bɛɛ ye taga o ta so ɲasuma ra.› »
18Izirayɛli masacɛ k’a fɔ Yosafati ye ko: «Ne m’a fɔ i ye wa? A tɛ ciraya kɛ ka koɲuman si le fɔ ne ta ko ra, ni kojugu dama tɛ!»
19Mise ko tuun ko: «Ayiwa, Matigi Ala ta kuma lamɛn. Ne ka Matigi Ala siginin ye a ta masasiginan kan; sankolo danfɛnw bɛɛ tun lɔnin bɛ a kɔrɔ, dɔw bɛ a kininboroyanfan fɛ, dɔw bɛ a numanboroyanfan fɛ. 20Matigi Ala k’a fɔ ko: ‹Jɔn le bɛna taga Akabu lafiri, k’a to a ye taga Ramɔti dugu kɛrɛ, Galadi mara ra, janko a ye sa o kɛrɛ ra yi?› Danfɛnw bɛɛ ka o ta fɔ. 21Ka o to o ra, nin dɔ bɔra ka na lɔ Matigi Ala ɲa fɛ, k’a fɔ ko: ‹Ne bɛna a lafiri!› Matigi Ala k’a ɲininka, ko: ‹Cogo di?› 22A ko: ‹Ne bɛna bɔ, ka taga faninyakumaw le don a ta ciraw bɛɛ da ra.› Matigi Ala ko: ‹Sigiya t’a ra, ele kɔni bɛna se k’a lafiri; bɔ i ye taga a kɛ ten.› »
23Mise ko tuun ko: «Ayiwa, a kɛra o cogo le ra; Matigi Ala ka nin dɔ le don i ta ciraw bɛɛ kɔnɔ yan, min b’a to o daw bɛ faninya le fɔ; sabu Matigi Ala ka kojuguba le latigɛ ele kama.»
24Kenaana dencɛ Sedesiyasi wurira o le ra, ka Mise fata, k’a fɔ a ye ko: «Matigi Ala Nin bɔra ne ra cogo di ka taga kuma ele fɛ?» 25Mise k’a jaabi ko: «Lon min na i bɛna bori ka taga dogo fɔ i ta bon kɔnɔnɔyɔrɔ ra, o lon le ra i bɛna o lɔn.»
26Izirayɛli masacɛ ko a ta baaraden dɔ ma ko: «Mise mina ka taga ni a ye dugutigi Amɔn ni ne dencɛ Yohasi fɛ. 27A fɔ o ye ko masacɛ ko: ‹Aw ye cɛ nin bla kaso ra; aw ye to ka domuni dɔɔnin ni ji dɔɔnin dɔrɔn le di a ma, fɔ ka taga ne kɔsegi ka na hɛra ra.› » 28Mise ko: «Ni ele kɔni kɔsegira ka na hɛra ra, o tuma Matigi Ala le ma a ta kuma don ne da ra.» Mise ko fana, ko: «Aw tɔw bɛɛ ye nin kuma lamɛn dɛ!»
Akabu sacogoya
29Izirayɛli masacɛ ni Zuda masacɛ Yosafati wurira ka taga Ramɔti dugu kama, Galadi mara ra. 30Izirayɛli masacɛ k’a fɔ Yosafati ye ko ale bɛna fani gbansan dɔw don k’a yɛrɛ yɛlɛma ka taga kɛrɛkɛyɔrɔ ra; ko nka Yosafati ye a ta masacɛfaniw don a yɛrɛ ra. O ra, Izirayɛli masacɛ ka fani gbansan dɔw don a yɛrɛ ra, o ka taga kɛrɛ ra. 31O y’a sɔrɔ Siri masacɛ tun k’a fɔ a ta sowotoro kuntigi bisaba ni fla ye, ko o kana ben mɔgɔ fitini kan, o kana ben mɔgɔba kan, nka o ye ben Izirayɛli masacɛ dɔrɔn le kan.
32Sowotoro kuntigiw nana Yosafati ye minkɛ, o ko: «Sigiya t’a ra, Izirayɛli masacɛ lo.» O tagara a kɔ ko o bɛ taga ben a kan. Nka Yosafati kulera ka mɔgɔw wele. 33Sowotoro kuntigiw k’a ye ko Izirayɛli masacɛ tɛ minkɛ, o bɔra a kɔ.
34Dɔ nana biɲɛ dɔ bon a yɛrɛ kun fɛ ni a ta kalan ye; o biɲɛ tagara bɛn Izirayɛli masacɛ ma, k’a sɔgɔ a ta nɛgɛderege fan fla tuguda ra. Masacɛ k’a fɔ a ta sowotoro boribaga ye ko: «Ne mandimina; sow ɲa yɛlɛma, i ye bɔ ni ne ye kɛrɛkɛyɔrɔ ra.»
35O lon na, kɔni, kɛrɛ gbanna kosɛbɛ. O ka Izirayɛli masacɛ mina k’a lɔ a ta sowotoro kɔnɔ, k’a ɲasin Sirikaw ma. Nka wulada fɛ a sara. A tun mandimina yɔrɔ min na, jori tun bɔra yi ka bɔn a ta sowotoro kɔnɔ. 36Terebenda wagati ra, pɛrɛnkan dɔ bɔra kɛrɛkɛfogo ra ko: «Bɛɛ ye taga a ta dugu ra, bɛɛ ye taga a ta jamana ra.»
37Izirayɛli masacɛ sara o cogo le ra. O k’a ta ka taga ni a ye Samari, ka taga a su don yi.
38O nana taga a ta sowotoro ko Samari kɔ dɔ ra minkɛ, wuruw tagara kɛ a jori nɛmu ye; jatɔmusow fana tun bɛ kora o ji ra; o kow kɛra ka kaɲa ni Matigi Ala ta kuma le ye.
39Akabu ta kɛwale tɔw bɛɛ, a ka ko minw bɛɛ kɛ, a ka bon min lɔ ni samaɲin ye, ani a ka dugu minw bɛɛ lɔ, o kow bɛɛ sɛbɛra Izirayɛli masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ. 40O kɔ, Akabu sara, ka taga fara a bɛmaw kan. A dencɛ Ahaziya sigira masaya ra a nɔ ra.
Zuda masacɛ Yosafati ta wagati
41Asa dencɛ Yosafati sigira masaya ra Zuda mara kunna, Izirayɛli masacɛ Akabu ta masaya san naaninan le ra. 42Yosafati sigira masaya ra k’a si to san bisaba ni looru; a ka san mugan ni looru le kɛ masaya ra; a siginin tun bɛ Zeruzalɛmu. A bamuso tɔgɔ tun ye ko Azuba; Sili denmuso le tun ye ale ye. 43A k’a facɛ Asa ta sira le ta fɛn bɛɛ ra; a ma jɛngɛ ka bɔ o sira kan. Ko minw terennin bɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ, a ka o le kɛ. 44O bɛɛ n’a ta, sɔnnikɛyɔrɔ minw tun bɛ kongoriw kan, olugu tora yi. Mɔgɔw belen tun bɛ sarakaw fagara, ka wusunan sarakaw bɔ o sɔnnikɛyɔrɔw ra, kongoriw kunna. 45Hɛra tun bɛ Yosafati ni Izirayɛli masacɛ cɛ.
46Ayiwa, Yosafati ta kɛwale tɔw, ani a ka cɛfariya min kɛ kɛrɛ ra, o kow bɛɛ sɛbɛra Zuda masacɛw ta kibaroyaw kitabu kɔnɔ. 47Mɔgɔ minw tun bɛ jatɔya kɛ josɔnyɔrɔw ra, olugu tɔ min tun tora kabini a facɛ Asa ta wagati ra, a ka olugu tɔ bɛɛ labɔ jamana kɔnɔ.
48Masacɛ tun tɛ Edɔmu jamana kunna. Masacɛ Yosafati tun k’a ta jamana ɲamɔgɔ dɔ le sigi o jamana kunna.
49Yosafati tun ka jirakurunba dɔw lalaga, janko olugu ye taga sanin ɲini Ofiri mara ra. Nka o tagama ma bɔ, sabu o kurunw tagara cɛn Esiyɔn Gebɛri dugu yɔrɔ ra.
50O wagati ra, Akabu dencɛ Ahaziya k’a fɔ Yosafati ye ko: «A to ne ta baaradenw ni i ta baaradenw ye jɛn ka kurun baara kɛ ɲɔgɔn fɛ.» Nka Yosafati ma sɔn.
51O bɛɛ kɔ, Yosafati sara, ka taga fara a bɛmaw kan. O k’a su don a bɛmacɛw suw kɛrɛ fɛ, a facɛ Dawuda ta masabonba kɔnɔ. A dencɛ Yoramu sigira masaya ra a nɔ ra.
Izirayɛli masacɛ Ahaziya ta masaya wagati
52Akabu dencɛ Ahaziya sigira masaya ra Izirayɛli mara kunna Samari, Zuda masacɛ Yosafati ta masaya san tan ni wolonflanan na. A ka san fla le kɛ masaya ra Izirayɛli mara kunna. 53A ka kojugu kɛ Matigi Ala ɲa kɔrɔ. A k’a facɛ ni a bamuso ta sira le tagama, ani Nebati dencɛ Yerobohamu ta sira, ale min tun ka Izirayɛlimɔgɔw bla jurumun na. 54Jo min ye Baali* ye, a tun bɛ a kinbiri gban o kɔrɔ, k’a sɔn. A ka Matigi Ala, Izirayɛli ta Ala jusu wuri, k’a kɛ i n’a fɔ a facɛ tun k’a kɛ cogo min na.