YOWƐLI

TA KITABU

Kitabu faamucogo

Cira Yowɛli tun bɛ Zuda mara ra, Zeruzalɛmu dugu kɛrɛ fɛ.

Ala ta mɔgɔw ta kojuguw kosɔn, Ala ka cira Yowɛli ci ka taga a fɔ o ye ko ale ta kiti bɛna ben o kan. A bɛna cɛnrifɛn suguya caman ci ka na o kama, ka na o ta simanw bɛɛ halaki, ka kɔngɔ ben o kan. O tɔnw kɛra i n’a fɔ Ala ta kɛrɛkɛdenw. O ra Ala ta mɔgɔw ka kan ka nimisa ka o ta kojuguw dabla. Ni o kɛra, Ala bɛna yafa o ma, ka o ta simanw ɲa tuun.

Nin kitabu kɔnɔ, Ala ta kiti wagati bɛ wele fana ko Matigi Ala ta lon. O le kɛra kitabu kunba yɛrɛ ye.

Cira k’a fɔ fana ko lon dɔ bɛna se, Ala bɛna a nin lajigi a ta mɔgɔw kan, k’a ta sebagaya di o ma (3.1-5).

Kitabu kɔnɔkow

Ala bɛ tɔnw bla ka na jamana kama (1)

Ala b’a fɛ a ta mɔgɔw ye nimisa ka kojugu dabla (2)

Ala bɛna koɲuman kɛ a ta mɔgɔw ye tuun (3)

Ala bɛna siya tɔw fana ta kojugu hakɛ bɔ o ra (4)

1

Ala ka cɛnri lase a ta mɔgɔw ma

1Matigi Ala k’a ta kuma min lase Petuwɛli dencɛ Yowɛli ma, o le ye nin ye. A ko:

2Aw cɛkɔrɔbaw, aw ye nin lamɛn!

Aw jamana mɔgɔw, aw bɛɛ ye aw toro malɔ!

Yala nin ɲɔgɔn kɛra aw ta wagati ra wa,

walama a kɛra aw bɛmaw ta wagati ra wa?

3Aw ye nin lakari aw dencɛw ye,

aw dencɛw fana y’a lakari o dencɛw ye,

olugu fana y’a lakari o ta durujaw ye.

4Situmuw ka siman tɔ min to, ɲɔdomutɔnw ka o domu.

Ɲɔdomutɔnw k’a tɔ min to, tɔnbaw ka o domu.

Tɔnbaw k’a tɔ min to, tumuwulenninw ka o domu.

5Aw dɔrɔtɔw, aw ye kunu sunɔgɔ ra ka kasi!

Aw duvɛnminbagaw bɛɛ, aw ye maɲumankokanw fɔ!

Aw ye maɲumankokanw fɔ duvɛnkura kosɔn,

sabu duvɛnji tigɛra ka bɔ aw da ra!

6Siya dɔ benna ne ta jamana kan;

o baraka ka bon, o tɛ se ka jate ka o da lɔn.

O ɲinw bɛ i ko jara ɲinw,

o dagbagaw bɛ i ko jaramuso dagbagaw.

7O ka ne ta rɛzɛnforo cɛn,

o ka ne ta torosunw karikari;

o k’a faraw bɛɛ bɔ k’a bɔn dugu ma.

A yiriborow jajara.

8Aw ye kasi i ko sunguru min ka bɔrɔfaniw don,

k’a maminacɛ su kasi.

9Siman sarakaw* ni rɛzɛnji sarakaw* dablara

Matigi Ala ta so kɔnɔ.

Sarakalasebaga minw bɛ Matigi Ala ta baara kɛ

olugu bɛ maɲumankokanw fɔra.

10Forow cɛnna;

dugukolo lakolon tora, sabu o ka simanw cɛn;

rɛzɛnjikura banna,

turu fana jara pewu.

11Aw sɛnɛkɛbagaw, aw jigi tigɛra!

Aw rɛzɛnsɛnɛbagaw, aw ye maɲumankokanw fɔ!

Sabu alikama* ni ɔrize cɛnna;

forow ta simanw bɛɛ halakira.

12Rɛzɛnsunw jara,

torosunw fɔsɔnfɔsɔnna.

Gerenadisunw o, tamarosunw o, pɔmusunw o,

forow ta yiriw bɛɛ le jajara.

Adamadenw ta ɲagari bɛɛ banna pewu!

Ala ta mɔgɔw ka kan ka nimisa

13Aw sarakalasebagaw, aw ye bɔrɔfaniw don, ka maɲumankokanw fɔ!

Aw minw bɛ sarakaw bɔ sarakajɛnifɛn* kan, aw ye kasi!

Aw minw bɛ ne ta Ala ta baarakɛbagaw ye, aw ye su bɛɛ kɛ ni bɔrɔfaniw ye aw yɛrɛ ra,

sabu siman sarakaw* ni rɛzɛnji sarakaw* dɛsɛra aw ta Ala ta batoso kɔnɔ.

14Aw ye lon dɔ bla ka sun don,

ka jamalajɛnba kɛ ka Ala bato.

Aw ye cɛkɔrɔbaw lajɛn,

ani jamana mɔgɔw bɛɛ,

o ye na Matigi Ala, aw ta Ala ta batoso kɔnɔ;

aw ye Matigi Ala wele ko a ye aw dɛmɛ.

Ala ka siman dɛsɛ jamana kɔnɔ

15E, lonjugu le ye nin ye dɛ!

Matigi Ala ta lon surunyara;

Sebɛɛtigi Ala ta cɛnrilonba,

o lon le bɛ nana yi.

16Yala a ma domuni dɛsɛ jamana kɔnɔ an yɛrɛ ɲa na wa?

Ɲagari ni jusudiya ma ban an ta Ala ta batoso kɔnɔ wa?

17Siman danninw torira dugukolo jukɔrɔ;

bondow lakolon lo,

simanmarayɔrɔw benbenna,

alikama* tɛ yera tuun!

18E! Aw ye bɛganw sɛgɛnin ŋunatɔ flɛ!

Misikuruw bɛ yaalara o yɛrɛ ma,

sabu domunikɛyɔrɔ tɛ o fɛ tuun.

Hali sagaw ni baw, olugu bɛɛ sɛgɛra.

19E, Matigi Ala, ne bɛ kulera ele le nɔ fɛ,

sabu tasuma ka bɛganw ta domunikɛyɔrɔw bɛɛ jɛni kongo kɔnɔ;

tasumamana ka forow ta yiriw bɛɛ jɛnijɛni.

20Kongosogow fana bɛ kasira ele le nɔ fɛ,

sabu kɔjiw bɛɛ jara;

tasuma ka o ta domunikɛyɔrɔw jɛni kongo kɔnɔ.

2

Matigi Ala ta lonba surunyara

1Aw ye buru fiyɛ Siyɔn dugu kɔnɔ!

Aw ye mankanba ci ne ta kuru saninman kan!

Jamana mɔgɔw bɛɛ ye yɛrɛyɛrɛ,

sabu Matigi Ala ta lon bɛ nana; a surunyara ka ban!

2O lon na, dibi bɛna don, ka yɔrɔ bɛɛ fin;

o lon na sankabaw bɛna caya, ka yɔrɔ bɛɛ kɛ dibikuruba ye!

Kɛrɛkɛden barakaman caman bɛ nana yi!

O natɔ bɛ i ko dibi le donna ka kuruw datugu.

A ɲɔgɔn ma deri ka ye ban,

a ɲɔgɔn fana tɛna ye tuun duruja nataw si ra!

3O bɛ cɛnri kɛ o yɛrɛ ɲa fɛ ka taga i ko tasuma farimanba;

o bɛ halakiri kɛ o yɛrɛ kɔ fɛ ka taga i ko tasumamana.

Sani o ye na, jamana min tun cɛ ka ɲi i ko Edɛni ta yirituɲuman,

o le kɛra kongokolonba ye o tɛmɛnin kɔ.

Mɔgɔ si tɛ bɔsi o boro!

4O cogoya bɛ i ko sow cogoya,

o bɛ girin i ko kɛrɛkɛsow.

5O mankan bɛ bɔra i ko sowotoro minw bɛ panpanna kuruw kuncɛ ma.

O mankan bɛ bɔra i ko tasuma le bɛ binjalan jɛnina.

O bɛ i ko kɛrɛkɛjama barakaman min labɛnna ka na lɔ kɛrɛ kama.

6Mɔgɔw bɛ yɛrɛyɛrɛra o ɲa,

mɔgɔw bɛɛ ɲada yɛlɛmana.

7O bɛ girin i ko kɛrɛkɛcɛfariw,

o bɛ pan kogow kunna i ko kɛrɛkɛdenw.

Bɛɛ bɛ taga a ta sira fɛ,

bɛɛ bɛ to a ta sira kan.

8O si tɛ ɲɔgɔn ɲɔniɲɔni,

bɛɛ bɛ teren ka taga a ta sira le fɛ.

O bɛ girin ka don maramafɛnw cɛ ra;

foyi tɛ o lalɔ.

9O bɛ girin ka la dugu kan,

o bɛ bori dugu laminikogo kunna,

o bɛ pan ka don bonw kɔnɔ,

o bɛ don bonw finɛtiriw fɛ i ko sonw.

10Dugukolo bɛ yuguyugu o ɲa,

sankolo bɛ yɛrɛyɛrɛ,

tere ni karo bɛ kɛ dibi ye,

lolow ta yeelen bɛ tunu.

11Matigi Ala b’a kan bɔ a ta kɛrɛkɛjama ɲa fɛ;

a ta kɛrɛkɛjama ka bon.

A ka o mɔgɔ minw ci, o baraka ka bon.

Matigi Ala ta lon ye lonba le ye,

siranyalonba lo.

Jɔn le bɛna se ka lɔ ka o lon kɔnɔ?

Ala b’a fɛ a ta mɔgɔw ye nimisa

12«Ayiwa, hali bi aw ye sekɔ ka na ne fɛ ni aw jusukun bɛɛ ye;

aw ye sun don, ka kasi, ka aw ɲanasisi.

Matigi Ala ko ten!

13Sani aw ye aw ta faniw faran, aw ye aw jusukunw le faran!»

Aw ye sekɔ ka na Matigi Ala, aw ta Ala fɛ,

sabu a bɛ makari, a bɛ hina,

a tɛ dimi joona,

a ta ɲumanya fana ka bon.

A tun b’a fɛ ka kojugu min lase aw ma, a bɛna sɔn ka o dabla.

14Jɔn k’a lɔn ni a tɛna sekɔ aw ma,

ani a tun b’a fɛ ka kojugu min kɛ aw ra ka o dabla,

ka baraka don aw ra,

janko aw ye siman sarakaw* ani rɛzɛnji sarakaw* bɔ Matigi Ala, aw ta Ala ye tuun?

15Aw ye buru fiyɛ Siyɔn dugu kɔnɔ!

Aw ye lon dɔ bla ka sun don,

ka jamalajɛnba kɛ ka Ala bato.

16Aw ye mɔgɔw lajɛn,

aw ye jama lajɛn Matigi Ala tɔgɔ ra.

Aw ye cɛkɔrɔbaw lajɛn,

aw ye denmisɛnw lajɛn;

aw ye hali sinmindenw lajɛn.

Kɔɲɔcɛ ye bɔ a sibon kɔnɔ ka na!

Kɔɲɔmuso ye bɔ a ta kɔɲɔbon kɔnɔ ka na!

17Sarakalasebaga minw bɛ Matigi Ala ta baara ra,

olugu ye to Alabatoso bolon ni sarakajɛnifɛn* cɛ, ka kasi.

O y’a fɔ ko:

«E, Matigi Ala, i ta mɔgɔw bɔsi!

I kana a to i ta mɔgɔw ye kɛ lɔgɔbɔrifɛn ye, k’a to siya tɔw ye o tɔgɔ don o ta zanaw ra.

I kana a to mɔgɔw y’a fɔ an ma ko: ‹O ta Ala bɛ min dɛ?› »

Ala ka layiri min ta a ta mɔgɔw ye

18Matigi Ala ta jamana kanuya bonyara a jusu ra fɔ ka tɛmɛ;

a ta mɔgɔw maɲuman k’a sɔrɔ.

19Matigi Ala k’a ta mɔgɔw jaabi k’a fɔ o ye ko:

«A flɛ, ne bɛna siman ni rɛzɛnjikura ni turu di aw ma,

fɔ ka aw wasa.

Ne tɛna a to siya tɔw ye aw mafiyɛnya tuun.

20Aw jugu minw bɛ nana ka bɔ sahiliyanfan na, ne bɛna olugu mabɔ aw ra.

Ne bɛna o gbɛn ka taga jamana jintan, ani jamana lakolon dɔ ra.

Ne bɛna o ta kɛrɛkɛjama ɲafɛmɔgɔw ben terebɔyanfan kɔgɔji2.20 Terebɔyanfan kɔgɔji, o ye Kɔgɔji sanin ye. ra,

k’a kɔfɛmɔgɔw ben terebenyanfan kɔgɔji2.20 Terebenyanfan kɔgɔji, o ye Kɔgɔjiba ye. ra.

O bɛna tori fɔ ka o kasa bɔ

k’a yɛrɛgɛ fan bɛɛ ra,

sabu o ka kojugu camanba le kɛ.

21«Ne ta jamana mɔgɔw, aw kana siran!

Aw ye ɲagari ka ninsɔndiya,

sabu Matigi Ala ka kobaw kɛ.

22Kongosogow, aw kana siran,

sabu kongokolon binɲimiyɔrɔw ta binw bɛ nugura tuun.

Yiriw bɛ denna tuun,

torosunw ni rɛzɛnsunw bɛ den caman kɛra.

23Aw Siyɔn dugumɔgɔw,

aw ye ɲagari, ka ninsɔndiya Matigi Ala, aw ta Ala kosɔn,

sabu a ka sanji fɔlɔ di aw ma a cogo ra;

a ka sanji caman di aw ma.

A ka sanji fɔlɔ ni sanji laban di aw ma

i n’a fɔ a tun b’a kɛ cogo min na fɔlɔfɔlɔ.

24Simangbasiyɔrɔw bɛna fa siman na,

minanw bɛna fa rɛzɛnjikura ni turu ra.

25Ne tun ka ne ta kɛrɛkɛjamaba min ci aw kama,

minw ye ɲɔdomutɔnw, ani tɔnbaw, ani tumuwulenninw, ani situmuw ye,

olugu tun ka san minw ta simanw domu,

ne bɛna o simanw bɛɛ kɔsegi aw ma.

26Aw bɛna domuni kɛ fɔ ka fa.

Aw bɛna Matigi Ala, aw ta Ala tɔgɔ tando,

ale min ka kobaw kɛ aw ye.

Ne ta mɔgɔw tɛna maroya tuun fiyewu!

27Aw bɛna a lɔn ko ne Ala, ko ne bɛ Izirayɛlimɔgɔw cɛ ra;

ko ne le ye Matigi Ala, aw ta Ala ye,

ko Ala wɛrɛ tɛ yi ni ne tɛ.

Ne ta mɔgɔw tɛna maroya tuun fiyewu!»

3

Ala bɛna a Nin lajigi a ta mɔgɔw kan

1«O kow kɔ fɛ, ne bɛna ne Nin* lajigi adamadenw bɛɛ kan.

Aw dencɛw, ani aw denmusow bɛna kuma sɔrɔ Ala fɛ k’a lase mɔgɔw ma;

aw ta cɛkɔrɔbaw bɛna Ala ta kow ye siko ra,

Ala bɛna a ta kow yira aw ta kanbelenw ra.

2«O lonw na, ne bɛna ne Nin* lajigi

hali jɔncɛw, ani jɔnmusow bɛɛ kan.

3Ne bɛna kabakofɛn dɔw yira sankolo ra, ani dugukolo kan,

jori, tasuma, ani bugun sisimanw;

4Tere bɛna kɛ dibi ye,

karo bɛna wulen i ko jori.

O bɛɛ le kɔ fɛ Matigi Ala ta lon bɛna se,

lonba ani siranyalonba.»

5O wagati ra ni mɔgɔ o mɔgɔ ka Matigi Ala tɔgɔ wele, o tigi bɛ kisi;

sabu Siyɔn kuru* kan, ani Zeruzalɛmu, Matigi Ala bɛna mɔgɔ dɔw bɔsi,

i n’a fɔ Matigi Ala k’a fɔ cogo min na.

Matigi Ala bɛna mɔgɔ minw wele, olugu le bɛna kɛ o mɔgɔ kisininw ye.

4

Siyaw ta kiti

1«A flɛ, o lonw na, o wagatiw ra,

ni ne nana Zuda ni Zeruzalɛmu ta mɔgɔ minaninw lana o sigiyɔrɔkɔrɔ ra,

2ne bɛna siyaw bɛɛ lajɛn,

ka jigi ni o ye Yosafati4.2 Yosafati kɔrɔ ye ko: Matigi Ala bɛ kiti tigɛ. ta dingakɔnɔyɔrɔ ra.

Ne bɛna o wele kiti ra o yɔrɔ le ra

ne ta mɔgɔw kosɔn, ne ta jamanamɔgɔw, Izirayɛli kosɔn,

o ka minw janjan ka taga jamanaw bɛɛ ra;

ne bɛna o wele kiti ra ne ta jamana kosɔn,

o ka ne ta jamana min tarantaran ɲɔgɔn cɛ.

3«O ka ne ta mɔgɔw tarantaran ɲɔgɔn cɛ, ni min ka bɛn min ma, o bɛ o ta.

O ka cɛdenninw di, ka o wari don jatɔmusow ra,

ka musodenninw fiyeere ka o wari don duvɛn na, ka o min.

4«Ayiwa, aw Tirikaw, ani aw Sidɔnkaw, ani aw Filisikaw ta maraw bɛɛ,

aw b’a fɛ ka mun le kɛ ne ra?

Yala aw b’a fɛ ka aw yɛrɛ dimibɔ ne ra le wa?

Ni aw b’a fɛ ka aw yɛrɛ dimibɔ ne ra,

ne bɛna aw ta kɛwalejuguw ben aw yɛrɛ le kan yɔrɔnin kelen na sisan.

5Aw ka ne ta wari ni ne ta sanin ta;

ne ta fɛnɲuman dawulamanw, aw ka o ta ka taga ni o ye aw ta jow ta batosow kɔnɔ.

6Zuda mara mɔgɔw, ani Zeruzalɛmu mɔgɔw kɔni, aw ka olugu fiyeere Gɛrɛkiw ma,

janko ka o yɔrɔ janya o ta jamana ra.

7A flɛ, aw tun ka o fiyeere ka o lataga yɔrɔ minw na,

ne bɛna o wuri ka o lasekɔ ka bɔ o yɔrɔw ra, ka aw ta kɛwalejuguw ben aw yɛrɛ kan.

8Ne bɛna aw dencɛw ni aw denmusow fiyeere Zuda mara mɔgɔw ma;

o bɛna o fiyeere Sabekaw ma, minw ta jamana bɛ fɔ yɔrɔjan.

Matigi Ala ko ten.»

9Aw ye nin kuma fɔ siyaw ye,

ko: «Aw ye kɛrɛ labɛn!

Aw ye aw ta kɛrɛkɛcɛw lakunu!

Kɛrɛkɛcɛw bɛɛ ye na, ka na ben o juguw kan.

10Aw ye aw ta sɛnɛkɛdabaw gbasi k’a kɛ kɛrɛkɛmuruw ye,

ka aw ta wɔrɔsɔw yɛlɛma ka o kɛ tamanw ye.

Cɛ bɛɛ ra siranbagatɔ y’a fɔ ko: ‹Ne ye cɛfari le ye!›

11Aw ye teliya ka na!

Yɔrɔ bɛɛ ta siyaw ye na lajɛn nin yɔrɔ ra.»

E, Matigi Ala, ele ye i ta kɛrɛkɛcɛw lajigi.

12«Siyaw bɛɛ ye wuri ka na Yosafati ta dingakɔnɔyɔrɔ ra!

Ne bɛna sigi o yɔrɔ le ra

ka siyaw bɛɛ ta kiti tigɛ,

siya minw bɛɛ ka aw lamini.

13«Aw ye wɔrɔsɔ ta,

sabu siman sera tigɛri ma!

Aw ye na rɛzɛn cɔngɔ ni aw sen ye, k’a ji bɔ,

sabu rɛzɛncɔngɔyɔrɔ fara rɛzɛn na,

minan fara fɔ ka bɔn.

Can ra, o ta juguya warara.»

14Jamaba, jamakuruba,

o le bɛ kititigɛkɛnɛ kan;

sabu Matigi Ala ta lon surunyara

kititigɛkɛnɛ kan.

15Tere ni karo kɛra dibi ye,

lolow ta yeelen dogora.

16Matigi Ala pɛrɛnkan bɔra Siyɔn, i ko waraba mankan;

a kan bɔra Zeruzalɛmu minkɛ, sankolo ni dugukolo yɛrɛyɛrɛra.

Nka Matigi Ala le ye a ta mɔgɔw tangabaga ye,

ale le ye Izirayɛlimɔgɔw dogoyɔrɔ ye.

17«O le ra, aw bɛna a lɔn ko ne Matigi Ala, aw ta Ala,

ko ne siginin bɛ Siyɔn, ne ta kuru saninman kan.

Ne bɛna Zeruzalɛmu saninya;

siya gbansan wɛrɛ si tɛna don a kɔnɔ tuun fiyewu.»

Ala ta mɔgɔw ta hɛra wagati

18«O lonw na kɔni, rɛzɛnjikura bɛna woyo ka bɔ kuruw kunna,

nɔnɔ bɛna woyo ka bɔ kongoriw kunna;

ji bɛna woyo Zuda kɔw bɛɛ ra.

Bununji dɔ fana bɛna woyo Matigi Ala ta batoso kɔnɔ,

ka don Sitimu ta kɔdinga kɔnɔ.

19Misiran jamana bɛna kɛ yɔrɔ lakolon le ye.

Edɔmu jamana bɛna kɛ kongokolonba ye;

sabu o ka Zuda ta mɔgɔw minako juguya,

ka o mɔgɔ jarakibariw faga ka o jori bɔn o yɛrɛ ta dugukolo kan.

20Nka mɔgɔw bɛna sigi Zuda mara ra tuma bɛɛ;

mɔgɔw bɛna sigi Zeruzalɛmu wagati bɛɛ, ani tuma bɛɛ.

21Ne tun ma o fagari hakɛ min bɔ o juguw ra,

ne bɛna o hakɛ bɔ o ra sisan;

Matigi Ala bɛna sigi Siyɔn.»