MUKAANAAM

MUKAANAAM

¹ Anifaanau áamakau Teofil. Di búkaay yúmboom étiyaarey, niciciik waafaw búrom, wan Yensa akammi di wan aliikitenumi, káŋarum no’ona nan atooŋumi burokab boola, ² bee mo di funakaf fan ájeetumimi di bukinab bajakaab. Bala’a aŋarimi, Yensa nakammi Búyegetab Bátienaab man bújaatiken kúriiŋenaak kan amukenumi. ³ Wáriiŋe kunak bukan kugaba oo baceterab aban, náyiisenooro tíen di uruŋ wajuupoe mati náyitenuliyiten di kacetumi. Ban narajulomi kúriiŋenaak koola ban nasankeniimi mati jáyiaj jati Atijamit. ⁴ Nan Yensa aameenumi di bukoo nagameniimi tíen, takum kúpur Yerusalem, bare mbi kukob wan Ampaau áligeenumi. Ínje nireguureg mati wo. ⁵ Yaaya, an jimanjumi, nátiigulenetiigulen bukanak ñátum mumel, bare di kunak kupinaay fácul Atijamit pánatiigulenuul ñátum Búyegetab Bátienaab.” ⁶ Nan kúriiŋenaak kujojumi tákon di Yensa, di kuceeŋoomi, “Akiiyaau, mante au iñeme pánulaañenul jáyiaj bee di bukanak kati Isirael man kurung?” ⁷ Yensa naaniimi, “Lee muyuul mambi jimanj nanan di kéel kan Atijamit Ampaom ajuumenumi di fujuumaf foola fúkoufo. ⁸ Bare nampi Búyegetab Bátienaab buwaloulomi bee di muyuul, ban panjiyab kánkum ban di jikaan kúyiisenaom bee di bukanak kati Yerusalem, di mofam mati Yúdea di Samaria búrom, bee mo ban dúniyaay ereulomi búrom.” ⁹ Yensa abanumi kasankenak piyout mo’ome nan kulakomi kajikerool naŋarimi bee fatiya, ban mati furolaaf kuŋoolenut kujukool. ¹⁰ Di kulakomi kajikerak fatiya man ammiñaa ejaay, yaŋ too galab kúniine kugaba kakaanoe wañ útumpaay púl di kujuumiil to. ¹¹ Di kooniimi, “Bukanak kati Galili, wau kaane di joom di kajiker fatiya? Yensa o’omu, aŋarimi bee fatiya, di mo’omu mákonam pánalaañul nan man jijukoomi eeno najaw.” ¹² Kúriiŋenaak di kulaañumi bee Yerusalem kápurumul di furembooraf fan koonemi Uwoliiw, falofumi Yerusalem, káloiak koolifo di ésukey ekila kúrindiiŋ ékilomeetar yákon. ¹³ Kunokennoken di ésukey ban di kuremboorumi bee kalimbisak kammi di fatiyena, tan kulakomi tákon di bukoo, Peter, Yohan, Yankuba, Anduru, Filip, Tomas, Batolome, Matiu, Yankuba añiilau ati Alif, Simon an ati di fujuumaf fati kafaŋumi man kumaŋe mofiil di Yúdas añiilau ati Yankuba. ¹⁴ Kukila kujojejoj tákon di búyeget bákon mansi kulaw, koo di kuseek kupinaay, ákon di bukoo Yensa iñaayool Mariyaama, di Yensa kutiool. ¹⁵ Di kunak kukila, Peter nayitomi ajuum titoorey yati kutiool kuriibaak, (kuriibaak kati Yensa di kujojumi káriiŋe ceme di kabanan), man ammi, ¹⁶ “Kutiom, furimaf fati Atijamit footeene kálireni. Búyegetab Bátienaab bukammi Dauda man asanken mati Yúdas. Nasankeneensanken no’ona wampi Yúdas akammi. Yúdas o’omu arungeenumi kúniinaak kajawulomi man kusof Yensa. ¹⁷ Yúdas noo ákon di wulaal, ban búrokeenoli bákon. ¹⁸ (Yúdas nanommi kalaak kuceen aban di sígodaas san kucaamoomi mati bújakaataab boola, ban nalomi kúsinkitiŋ acetubomi, ápambumi manteer mulaam moola búrom muranjumi. ¹⁹ Ban bukanak búrom kacinumi Yerusalem di kujammi mati mo’omu búrom, ban kalakaak kukila kuwonkemi, Akeedama, yoo eenomi, Kalaakak kati Fúsimaf.) ²⁰ Mati di búkaay yati Jábuura ciikiciik, ‘Jikat síndo’ool man elako tíikaaruyo, ban takumbi an acin dó.’ Ban ‘Jikat mbi aceen aŋar burokool.’ ²¹ Moo kaane wúli noote kamuken ániine aceen man alako burokab bati Yúdas. O’omu aate ekaan an ákon di bukanak káriibenolimi di kunakak búrom kan Yensa alakoeenumi di wúli, ²² biñoo nan Yaaya átiigulenoomi bee mo funakaf fan aŋarimi di wulaal, Atijamit ájeetumoomi di wulaal bee di bukinab bajakaab—ákon di kúniinaak naate kanaamoor di wulaal nan áyiisena mati káyitoulak koola di kacetumi.” ²³ Ñaa di kusenumi urees ugaba, Esufa an kuwonkemi Barusaba, kasaafak koola koo eenomi Yusuto, di Matias. ²⁴ Di kulawumi, man kommi, “Akiiyaau, amanjumi sísigiras sati bukanak búrom, yíisoli buku kugabaak ai numukenumi ²⁵ man aŋar burokab ube bati áriiŋenaau ban Yúdas ábetenolimi man ajawumi. ²⁶ Di kukammi baluk bee mati bukoo, di bulomi di Matias. Oo kubenenumi di kúriiŋenaak uñeney di ákonau.

¹ Nan funakaf fati káaningak kati Pentekosut fúriiŋumi kuriibaak di Yensa búrom di kujojumi tín tákon. ² Yaŋ too galab kasuuŋut di kúpurumulomi fatiya nan fárus fúfuutenulo di kánkum káamak, ban di kumeeŋumi kalimbisak dán kulakomi. ³ Di púruliimi fús, waaf waanoe nan kúredimp fati bújeek, buyiisoore di buwalomi bugor ákon-akon aantomi. ⁴ Búyegetab Bátienaab bookiibook ban kutaatumi usanken uceen wálauleriiti, nan man Búyegetab Bátienaab bukaaniimi buseniimi man kusanken mo. ⁵ No’onu di ésukey yati Yerusalem Kúyahuud kuceen kukoba káamak kápurumulomi di mof manoosani búrom di dúniyaay kalakoeen dó. ⁶ Nan kujammi kasuuŋutak uke, jameeŋey yati bukanak di ebilumi tákon. Bukoo búrom di sayiimi mati kulakolako ejamiil anoosani nasanken di kasankenak koola fúkouko. ⁷ Di wáaloiimi ban di kaaniimi síwoonoor, man koone, “Jé! Bukoo búrom kasankenemiñaa lee kati Galili? ⁸ Buu kaaññaa, búromolaal nujamaal anoosani nájamumiil di kasankenak koola fúkouko? ⁹ Bukaaku di wulaal kápurumulomi di mofam mati Parut, Medoi di Elamite. Bukaaku poop kápurumulomi di mofam mati Mesopotamia, Yúdea, Kapadokia, Ponto di Asia, ¹⁰ Furugia, Pampulia, Misira, di upan uceen wati Libiya kalofa ésukey yati Kurene. Bukaaku kápurumulo Róoma, bukaaku Kúyahuud di bukaaku kalaañumi kusof buruŋab bati Kúyahuud, ¹¹ Kukurete di Kuraab. Wulaal búrom nujamaalejam di kusanken ñátum di usankenaw woololaal mati wajamurerutimi man Atijamit akammi.” ¹² Di wáaloiimi ban di kaaniimi síwoonoor, man koonoorumi, “Mo’ome waa?” ¹³ Bare bukaaku di jameeŋey di kúnaruliil man koone, “Buku kurandaan bunk kupooñ!” ¹⁴ Bare Peter, najummi di kúriiŋenaak uñeney di ákonau, ban nasankenumi fatiya di jameeŋey bákoliut nammi, “Muyuul kati Yúdea di muyuul kacinumi di Yerusalem, mbi jimanj mo’omu tíen, jíyenten kurimom. ¹⁵ Bukanak buku kúkaliut nan man jisofumi eeno, mati iñeme sirig futok di sibakiir di bújomaraay ceb. ¹⁶ Bare jíyenten mo’omu moo aboñaau Yoel asankeneenumi, man ammi, ¹⁷ ‘Di kunakak kúlamukaak, Atijamit naane, Ínje pániwalenul Búyegetab búmboom bee di anoosani, ban kuñooluul kúniinaak di kunaaraak pánkuriiŋen furimaf fati Atijamit, ban kúpuraak kúniinaak kooluul pankujuk malegenam mápurumulomi di Atijamit nan sáaut, di poop kunifaanak kooluul pankumanj malegenam mápurumulomi di Atijamit di sáaut sooliil. ¹⁸ Éey, di kunakak kukila, kumiiceelom kúniinaak di kunaaraak Pániwalenuliil Búyegetab búmboom, ban pánkuriiŋen furimaf fúmboom. ¹⁹ Pániyiis mukaanaam máamakam máriiŋumi síwoonoor di fatiyaay, ban pambaj kúmanjum kúbuto tentaam, pambaj fúsim, sambun, di fakoor fárimene. ²⁰ Bala’ab pambulaañ érim túk, jileeŋaj pánjiyem nan fúsim, bala’a funakaf fati Akiiyaau fúriiŋ, funakaf fafaŋumi man fúkalaae di kunakak búrom. ²¹ Ban ampi awonkumi kareesak kati Akiiyaau panapak.’ ²² “Bukanak kati Isirael, jíyenten kurimak uke: Yensa ati Nasaret, ániine an Atijamit áyiisenuumi tíen mati Yensa di akila nápurumulo, ñátum di ekaanooley man akaan wajamurerutimi, di mukaanaam máamakam máriiŋumi síwoonoor, di kúmanjum. Muyuul búrom jimammanj. ²³ Yensa umu, oo Atijamit di fúko’ool asofeenumi biñoo no’ona ban námanjaalieemmanjaali mati pankusofool kusenool muyuul. Muyuul jíbujumoomi di uñenaw wati kamanjutumi sílingaas sati Atijamit man kufaaŋenool di ébaarey yati búpinab. ²⁴ Bare Atijamit náyitenuloomi di kacetumi, ban napakenoomi di jariey yati ecetey, mati ecetey eŋoolenut esofool di kánkumak kooliyo. ²⁵ Mati Dauda nasankensanken mati oo, ‘Nijukejuk Akiiyaau nanoosani fáculom, ínje búyegetom leebugaal mati oomu di kañenom kúrid. ²⁶ Moo kaane búyegetom bufintofinto, ban fúredimpom foofu di kamaayoor, ban eniilom panelako di fúgolum. ²⁷ Mati au Atijamit letukat yuutom di Esuney, letukat biiŋab bati arokai afiumaay man bukaño dóo di fuyaakaf. ²⁸ Au numanjenammanjen uruŋaw waje’emi bee di eroŋey elegeney, kalakaak kooli di ínje pankusenom kásuumaay mákas. ²⁹ “Kutiom, ínje eete ereguul tíen mati afannaaniŋolaal Dauda naceteenumi di kufokeenoomi ban fuyaakool foofe baabe di wulaal bee mo jaat. ³⁰ Bare nakaaneenkaan aboña, ban namanjeemmanj mati Atijamit wan abaateenoomi panakaan. Atijamit naregeenreg Dauda, ákon di úwoloorumaw woola panakaan áyi. ³¹ Dauda nájukaalimi ban nasankenumi mati káyitoulak di kacetumi kati Apakenaau Áamakau. Ban nalakomi kasankenak mati Apakenaau Áamakau letakaten yuutool di Esuney, mba biiŋool man buput dóo di fuyaakaf. ³² Yensa umu, Atijamit áyitenuloomi di kacetumi, ban wulaal búrom nujukaajuk malegenam mukila. ³³ Yensa nalakenimi di báridab bati Atijamit, Ampaool, ban nasenoomi Búyegetab Bátienaab, nan man Atijamit áligeenumi. Ban Yensa poop asenolaami Búyegetab Bátienaab woo eenomi wan jijukeñaa di wan jijameñaa. ³⁴ Mati Dauda atebenuti bee di bukinab bajakaab, bare oo di fúko’ool nammi, ‘Atijamit Akiiyaau narereg Akiiyaau úmboom, Lako di báridom, ³⁵ bee nampi ikammi kulatoori fútobojumaaf fati úkamuni.’ ³⁶ Bukanak kati Isirael búrom koote emanj tíen mati Atijamit nakankaan Yensa umu, an muyuul jifaaŋenumi di ébaarey yati búpinab, Akiiyaau di Apakenaau Áamakau.” ³⁷ Nan bukanak kujammi wan Peter asankenumi mo’omu, úyegetiil di ujisumi máamak, di kommi oo di kúriiŋenaak bukaaku, “Kútioli, wúli waa noote ekaan ñaake?” ³⁸ Peter nalaañenumi, “Jítiiwoor jikat bálamuk majakutuul, ban anoosani di muyuul átiiguleni di kareesak kati Yensa Apakenaau Áamakau, mambi majakutuul mubonketi, ban Atijamit panasenuul kawulak kati Búyegetab Bátienaab. ³⁹ Mati Atijamit nálilig bee di muyuul, di kuñooluul, di kacinumi ban lóie, di anoosani an Akiiyaau Atijamit awonkulomi bee di fúko’ool.” ⁴⁰ Ban Peter nalawiimi ñátum di kasankenak kajuupoe, di aaney, “Jipakenooro di kájoonaataak kati bukanak kati jaat.” ⁴¹ Kajammi wan Peter asankenumi man kuŋar kukaan di úyegetiil, koo kútiigulenimi. Funak fukila di bajumi bukan káriiŋe síwili sífeegiir kabenenumi di bukoo. ⁴² Kumammaŋ máamak bee kasofoor wan kúriiŋenaak kulakomi kaliikiteniilak, di ebaj bapaalaayab, di kutingoor usoor, di elawey. ⁴³ Atijamit náyiisenyiisen mukaanaam máamakam máriiŋumi síwoonoor di kúmanjum kápurumul di kúriiŋenaak ban ekolaay di elakomi di anoosani. ⁴⁴ Ban kúyinenaak búromiil kurulenumi ecin tákon ban wan kukilumi búromiil too kure’e. ⁴⁵ Di kunoomenumi wanoosani’iil, man kucaaboorumi sígodi’iil nan man ceeŋumi man anoosani abaj. ⁴⁶ Funakoofunak di kurulenumi kamaatoor di fukobaf fáamakaf tákon ban di kutingoor usoor di sísindoiil, di furi tákon di úyeget wajinlene di poop úyeget wáwambuloe, ⁴⁷ nan kulakomi esaley Atijamit. Bukanak búrom di kuwaleniil jak, ban funakoofunak Akiiyaau nájeetummi kapakumi nabeneniil too di bukoo.

¹ Funak fákon Peter di Yohan di kulakomi karemboor bee fukobaf fáamakaf, no’onu man ríiŋe erigey éfeeginteney di tutularaay, nanan nan kulawemi Atijamit. ² Ániine abakoe awoli di móro, an kújeetumemi di fúlamutaf fati fukobaf fáamakaf. Funakoofunak tikunenool kapanenaak kati fo, fan kuwonkemi Fúlamutaf Fapincoaaf, mansi alaw sadaay bukanak kabilemi bee di fukobaf. ³ Nan ajukumi Peter di Yohan di ejaw bee kanoken dó, nalawiimi máamak, man kusenool waaf. ⁴ Peter oo di Yohan kujikeroomi caw, ban Peter nammi, “Jíkeroli!” ⁵ Ániinaau abakomi najikeriimi jak, di esof mati panabaj waaf di bukoo. ⁶ Bare Peter nammi, “Ínje ibajut hani égodi, bare paniseni wan ibajumi. Di kánkumak kati kareesak kati Yensa Apakenaau Áamakau ati Nasaret, yito ujaw!” ⁷ Peter násofuloomi ñátum di kañenak kúridak ban náyitenulool ajuum. Yaŋ too galab, ániinaau úkamunool di kújuulool di kubaj kánkum. ⁸ Ban nabaalumi fatiya, ajuum jaj, man ajawumi ban nanokenumi di fukobaf fáamakaf di bukoo, di ejaay, di ebaaley, di esaley Atijamit di móro. ⁹ Bukanak búromiil kujukool oo di ejaay nasal Atijamit di móro. ¹⁰ Nan kúlaulumi mati oo eenomi alakoeenenumi man alaw sadaay di Fúlamutaf Fapincoaaf fati fukobaf fáamakaf. Koo búrom di kuwonlo ban di wáaloiimi mati wabajoeenumi di akila. ¹¹ Nan oo aŋoonumi Peter di Yohan di kañoonak kan koonemi Kañoonak kati Solomon, bukanak búromiil di wáaloiimi di kúteyul bee ban kommi. ¹² Nan Peter ajukumi bukanak, mo’omu, naaniimi, “Bukanak kati Isirael, wau kaane di kaanuul síwoonoor mati wabajeñaa, ban di jíjikeroli mo’omu? Mante jisosof wúli nubabaj kánkumak di kúko’oli? Mante jisosof wúli uŋoolenumi ukaan mati wúli kukoba káamak? ¹³ Atijamit An Iburehima, di Siyaaka, di Yankuba, di Atijamit An kufannaaniŋolaal kumiiceelaetumi, nasensen kálebienak kateboaak bee di arokaool Yensa di ekaaney mo’omu. Yensa o’omu ákonau, an muyuul jípurumi man kusofool ban di jilatool di bújonlenab bati Pilat, hani nan Pilat asofeenumi bee kakatenool. ¹⁴ Muyuul jilalat Yensa, an áliroore ban najoon. Ban jilawumi man kukatenuul abuja, ¹⁵ ban jibujumi akaanemi bukanak man kubaj eroŋey. Bare Atijamit náyitenuloomi di kacetumi, ban wúli eenomi kúyiisenaak wan akammi. ¹⁶ Kánkumak kati kareesak kati Yensa koo kakammi man ániinaau umu asonteni. Wan jijukumi di wan jimanjumi ukaaneenimi ñátum di kafiumak di kareesak koola. Kafiumak di Yensa koo kukammi man asonteni akoy jaj, nan man muyuul búrom jijukoomi. ¹⁷ “Kupaalom, iñeme nimammanj mati wan jikammi bee di Yensa kámanjaati, nan man kurungauul poop kukammi. ¹⁸ Bare Atijamit nakammi kuboñaool man kúregeenaalimi, mati Apakenaau Áamakau aate egaal, iñeme nálirenumomi. ¹⁹ Jítiiwoor jikat bálamuk majakutam inki, ban jilaañ bati Atijamit mambi abonket majakutuul. ²⁰ Ñaa nanan nikila pánniriiŋ nan Akiiyaau aate esen káyokuloak bee di muyuul, ban pánaboñuluul Yensa inki Apakenaau Áamakau ooluul. ²¹ Oo aate kalako di bukinab bajakaab bee nampi Atijamit akammi wanoosani búrom wunkul, nan man Atijamit áligeenumi kápurumul di kuboñaool kálirooraak no’ona nan piyaay. ²² Muusa nammi, ‘Akiiyaau Atijamit panamukenuul aboña kápurumul di kutiuul nan man amukenammi eeno. Muyuul joote káyentenool di wanoosani nareguumi. ²³ Anoosani ayiiŋutumi aboñaau akila, oo pankukatoor di bukanak kati Atijamit ban panabuji.’ ²⁴ Ban kuboñaak búrom kasankenumi kuban, káŋarum aboñaau Samuel di aboña anoosani ariibenoomi di áregaalimi mati wabajoeñaa iñeme. ²⁵ Muyuul úwoloorumaw wati kuboñaak kukila, di wati kasofoorak kan Atijamit áligeenumi kufannaaniŋuul. Mati Atijamit nasankenumi Iburehima, ‘Di bálamukab bati úwoloorumaw wooli, kiilak kati dúniyaay búrom pankubaj kásuumaay.’ ²⁶ Nan Atijamit amukenumi arokaool, namonde áboñuloomi bee di muyuul, man asenuul kásuumaay ñátum di ekaan anoosani man átiiwoor akat bálamuk majakutool.”

¹ Nan Peter di Yohan kulakomi kasankenak bee di bukanak, kúsimenaak kuceenak kati Atijamit, di arungaau ati kupooyaak kati fukobaf fáamakaf, di Kusadusiak kuceenak di kúriiŋuliimi. ² Bukanak buku di súumaati’iimi mati kúriiŋenaak kalakomi kaliikiten bukanak mati Yensa nayitouloyito di kacetumi, mo’omu múyiisenumi bukanak kacetumi pánkuyitoul bee di eroŋey. ³ Di kusofiimi kunen dán bukanak kukuleimi bee mo fati kajomaf, mati bala’ab bujonjon. ⁴ Bare kajuupoe káyentenumi kurimak di kúyinenumi, ban jameeŋey yooliil di ériiŋ bukan káriiŋe síwili futok. ⁵ Fati kajomaf kurungaiil, di Kúyahuud kunifaan kuceen, di poop kuliikitenaak kati sílingaas, búromiil di kujojumi Yerusalem. ⁶ Annas ásimenaau áamakau oo namamaatubo, Kayafas, Yohan, Alesandar, di bukaaku kammi di fiilaf fati ásimenaau áamakau di búkoro. ⁷ Di kújeetumuliimi kujuumen titooriil, man kuceeŋiimi, “Di kánkum kei, mba di karees kei, jommi di ekaan mo’ome?” ⁸ Ñaa Peter nameeŋenimi di Búyegetab Bátienaab, naaniimi, “Kurunga di kunifaan kati mofam moololaal. ⁹ Jaat muyuul jíceeŋoliceeŋ tíen mati mukaana majake man ukammi di ániine abakoe, buu nasontenimi eeno, ¹⁰ moo muyuul di bukanak búrom kati Isirael cenceeŋ man jimanj kánkumak kati kareesak kati Yensa Apakenaau Áamakau ati Nasaret kukoyenumi ániinaau ume, moo kaane akila oomu man ajuumeñaa fáculuul. Umu eenomi an muyuul jifaaŋeneenumi di ébaarey yati búpinab bare Atijamit náyitenuloomi di kacetumi. ¹¹ Oo eenomi fukoobaaf fo’ofu fan kuteepaak kulateenumi, bare foo fulaañumi fulako di égooleney yasofumi líŋ kukukak kati eluupey. ¹² Bajut fúpakum fuceen leejaat di oo, mati bajut karees kuceen di dúniyaay búrom kampi anau aate épakum.” ¹³ Kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf di wáaloiimi man kujuk basankenerab bati Peter di Yohan bákoliut, mati di kumanjumi buku kujawut kaliikiten. Ban di kúlaulumi mati koo kulakoeenlako kariiboor di Yensa. ¹⁴ Bare di kujukumi ániinaau asonteneenimi man ajuume to titooriil, bajut wan koote elaañen kureg. ¹⁵ Di kooniimi kúpur di fugamenaf fáamakaf, ban di kúlakodomi kajamoor. ¹⁶ Di aaney, “Waa nootaale ekaan kúniinaak buku? Mati manjomanjo di bukanak búrom kati Yerusalem mati kukila kukankaan wajamurerutimi. Ban letuŋoolenaal uñoosaal mo mati bajout. ¹⁷ Bare mampi makammi takum kúriiŋen titoorolaal di bukanak. Mbi ukoolenaaliil takum kulaañ kusanken bee di an ñátum di kareesak uku.” ¹⁸ Ñaa di kúwonkuliimi ban di kupankiimi takum kusanken mba kaliikiten jáng ñátum di kareesak kati Yensa. ¹⁹ Bare Peter di Yohan di kulaañeniimi, “Manteer jonjoon di bújonlenab bati Atijamit man úyenten muyuul wuuj Atijamit, joote kagamenooro. ²⁰ Wúli letuŋoolen ukat wan ujukumi di wan ujammi.” ²¹ Kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf di kufaŋumi man kukooleniil, bare di múlamukaam di kukateniimi kujaw, bajut buruŋ bampi kuŋoolen kútekumiil, mati bukanak. Mati bukanak búrom kooku di esaley Atijamit mati wabajoeenumi. ²² Ániinaau an wajamurerutimi ukammi ákoyum, oo nababaj wawuuje simit bukan kugaba. ²³ Nan kukatenumi Peter di Yohan, di kulaañumi bee di kupaaliil kuriiba man kuregiimi wan kúsimenaak kunifaanak di Kúyahuudak kunifaanak kuregeeniimi. ²⁴ Nan kujammi mati mo’omu kuban, koo búrom di kucibulomi man kulawumi Atijamit di búyeget bákon di kommi, “Arungaau Akiiyaau, atuukumi fatiya di tentaam, di falaf di wanoosani wándomi. ²⁵ Ñátum di Búyegetab Bátienaab booli au núsankenumumi áfannaaniŋoli Dauda, arokai, nan ammi, ‘Wau kaane Kakaanutumi Kúyahuudak di bóli’iimi máamak? Wau kaane bukanak di koom di kawoonoor waaf útiikaar? ²⁶ Kúyiak kati dúniyaay kujonjoojonjoor mati futiik, ban kurungaak di kujojumi tákon, man kujuumoor di Akiiyaau, di kujuumoor di Apakenaau Áamakau oola.’ ²⁷ Herod di Pontius Pilat kúkamboorumi di ésukey yáamakey uye koo di Kakaanutumi Kúyahuudak di bukanak kati Isirael man kujuumoor di Yensa Apakenaau Áamakau, arokai álirooraau, an au umukenumi man akaan Apakenaau Áamakau. ²⁸ Kujojumi tákon man kukaan wan au usofeenumi panubajo mati nubabaj kánkumak ban numammaŋ man ukammo. ²⁹ Iñeme, Akiiyaau, úyenten kakoolenak kooliil, ban nusen buruŋ kurokai man kúriiŋen kurimak kooli di kapeeto. ³⁰ Úyiisen kánkum kooli, nan wúli ommi kasonten bukanak káju’utumi, ékaanoliey ukaan wajamurerutimi di mukaanaam máamakam máriiŋumi síwoonoor di kánkumak kati kareesak kati arokaau ooli álirooraau Yensa.” ³¹ Nan kubanumi elawey uye, dán kulakomi fujojaf di líliŋenoorumi, ban búromiil Búyegetab Bátienaab bookiil ban di kúriiŋenumi furimaf fati Atijamit bákoliut. ³² Kúyinenaak búrom di kubaj kawoonoor kákon di búyeget bákon. Bajut hani ákon di bukoo aane waafaw uwe oo akile cebool, bare wanoosani wan kukilumi búromiil too kure’e. ³³ Ban ñátum di kánkum káamak kúriiŋenaak di kusenumi káyiisenak kooliil mati káyitoulak kati Yensa di kacetumi, Atijamit náyiisenyiisen majakam máamakam moola bee di kuriibaak koola. ³⁴ Bajut hani ákon di fujojaf aceeŋumi waaf. Mati kuceen kakilumi ulaak mba ulimbis di kunoomenuwomi, ban di kújeetumul wan kubajumi, ³⁵ ban di kunenuso too di úkamunaw wati kúriiŋenaak man kucaab anoosani wan ceeŋumi man abaj. ³⁶ Moo bajumi Esufa, an kúriiŋenaak kuwonkemi Banaabas (yoo eenomi, Áliŋena). Oo ati fiilaf fati Lewi, ati fúrinkaf fati Sipur. ³⁷ Oo nanoomenumi kalaakool aban nájeetumul sígodaas man anenusomi too di úkamunaw wati kúriiŋenaak.

¹ Di bajumi ániine an koonemi Ananias, oo di aseekool Safira poop di kujamoorumi man anoomenumi kalaakiil. ² Bare di kukok furim oo di aseekool man kuyof sígodi siceen, ban nájeetumulomi sarinomi anenuso too di úkamunaw wati kúriiŋenaak. ³ Bare Peter naanoomi, “Ananias, wau kaane man Seetaanaay yooken búyegeti? Au nugaajoogaajoor bee di Búyegetab Bátienaab man uyof kapan kaaku kati sígodaas sati kalaakak kan unoomeneenumi. ⁴ Kalaakak lee kooli bala’a unoomenuko, ban poop lee sígodaas sooli nan unoomenukomi uban. Wau kaane ñaa numaŋ man ukaan waafaw waanomi mo’omu? Lee au bukanak nugaajoore bare Atijamit.” ⁵ Nan Ananias ajammi kurimak uku, nalotomi acet. Ban kajammomi búrom di kúkolimi máamak. ⁶ Kúpuraak kúniinaak di kuyitoulomi man kuguubenoomi ñátum jíboocin ban di kutebumi biiŋab boola tikufok. ⁷ Nan wuujutomi erigooraay sirig sífeegiir, aseekool nanokenulomi bamanjut wabajoeenumi. ⁸ Peter naceeŋoomi, “Regom, mante sígodaas use jinoomenumi kalaakuul?” Naanoomi, “Éey, kare so.” ⁹ Bare Peter naanoomi, “Buu kaane di jijamoor mákon bee eyink Búyegetab Bátienaab bati Akiiyaau? Jikeruma kúniinaak kafokumi atai kooku di butumab, pankutebi poop bee téeŋey.” ¹⁰ Yaŋ too galab nalomi di úkamunaw wati Peter acet. Nan kúpuraak kúniinaak kúnokenuumi, di kútookuloomi man acete to. Ñaa di kutebool bee téeŋey kujaw kufok kalofa tan kufokumi ataool. ¹¹ Bukanak búrom kati fujojaf di kúkolimi máamak, ban poop kujanjam mukaanaam mabajomi. ¹² Kúriiŋenaak kúyiisenyiisen kúmanjum di mukaanaam máamakam máriiŋumi síwoonoor bee di bukanak. Kúyinenaak búrom di kujojenoorumi di Kañoonak kati Suleimaan. ¹³ Di karinomi, hani an apuunut bee kanaamoor di bukoo, bare bukanak kutebeniimi fatiya di kálebien. ¹⁴ Kúniine di kuseek kajuupoe káyinenumi di Akiiyaau Yensa di kufaŋ man kubenenoe di fujojaf fooliil. ¹⁵ Nan kúriiŋenaak kulakomi ekaaney mo’omu, bukanak di kútebul káju’utumi kunen di uruŋaw, ban di kufinteniil di ucaac di silaak, manteer yáalindaay yati Peter mbi egor bukaaku nampi alakomi ewuujey. ¹⁶ Bukanak poop di kubilumi kápurumul di sísukas saŋomenumi Yerusalem, di kújeetumul bukanak kan úgun usofumi, ban nasonteniil koo búrom. ¹⁷ Ásimenaau áamakau ati Atijamit di kan koomoorumi, koo eenomi kati di fujuumaf fati Kusadusiak, kumemmeeŋ di búlat báamak bee di kúriiŋenaak. ¹⁸ Di kusofumi kúriiŋenaak kubabiimi dán bukanak kukuleimi. ¹⁹ Bare di fukaf fukila, maleeka yati Akiiyaau di éwambulumi kúlamutak kati dán bukanak kukuleimi, man épurenuliimi eban. Di yooniimi, ²⁰ “Jijaw jijuum di fukobaf fáamakaf, man jireg bukanak kurimak uke mati eroŋey yunkuley.” ²¹ Kúriiŋenaak di kukammi wan maleekaay eregiimi, di waradabaw di kunokenumi fukobaf fáamakaf man kutooŋumi kaliikitenak. Nan ásimenaau áamakau ati Atijamit di kuriiboorool kúriiŋumi di kuwonkulomi tákon kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf di poop kunifaanak kati Isirael. Ñaa di kuboñumi kúŋarul kúriiŋenaak fáculiil dán bukanak kukuleimi. ²² Bare nan kupooyaak kati fukobaf fáamakaf kúriiŋumi, kutookutiil dán bukanak kukuleimi, ñaa di kulaañumi bee di kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf man kooniimi, ²³ “Nutotook utumaw wati dán bukanak kukuleimi bakule rak, ban kupooyaak bukooku to man kujuume di kúlamutak, bare nan úwambulukomi, utookut ró hani an!” ²⁴ Nan arungaau ati kupooyaak kati fukobaf fáamakaf di kúsimenaak kunifaanak kujammomi, úyegetiil di ukaño máamak, di kawoonoor tan tei eete éreul. ²⁵ Yaŋ too galab an aceen nabilumi aregiil, “Jíyenten! Kúniinaak kan jíkulumi dán bukanak kukuleimi bukooku di fukobaf fáamakaf kaliikitenak bukanak!” ²⁶ Arungaau ati kupooyaak kati di fukobaf fáamakaf oo di kupooya koola kuceen di kujawumi kúŋaruliil. Bare bamingenutiil, mati kúkolieenkoli bukanak eleebiiley sikoobaas. ²⁷ Nan kúriiŋenaak kújeetumuliimi fáculey yati kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf, ásimenaau áamakau naceeŋiimi. ²⁸ Di aaney, “Wúli núfireneenuufiren jáng kaliikiten bukanak ñátum di kareesak uku. Bare bee iñeme muyuul jooju man jimeeŋumi kaliikitenak kooluul baabe Yerusalem, ban jimammaŋ élaafoli mati ecetey yoola!” ²⁹ Bare Peter di kúriiŋenaak kuceenak di kulaañeniimi, “Wúli noote ejam fati Atijamit wuuj fati bukan. ³⁰ Atijamit ati kufannaaniŋolaal ayitenumi Yensa di kacetumi an muyuul jifaaŋenumi di ébaar. ³¹ Atijamit natebenoomi di bukinab bajakaab man alakenoomi báridool nan Arungaau di Apakenaau, man akaan bukanak kati Isirael kútiiwoor kukat bálamuk majakutiil mbi Atijamit abonket majakutiil. ³² Wúli eenomi kúyiisena kati wabajomi búrom, ban moo poop Búyegetab Bátienaab ban Atijamit awunumi bee di kajamoomi.” ³³ Nan kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf kujammomi, di bóli’iimi wút man kumaŋumi bee ebujiil. ³⁴ Bare ákon di kati di fujuumaf fati Kufarisaak, an koonemi Gamaliel, aliikitena ati sílilingaas, ban bukanak búrom kúlebienoolebien máamak. Akila nayitomi ajuum di fugamenaf fáamakaf man ájaatikenumi man kúpureniil bee téeŋey jayiinkun. ³⁵ Ñaa nammi, “Bukanak kati Isirael, jíkaanum jak wan jimaŋumi bee ekaaney di kúniinaak buke. ³⁶ Di kéel kawuujumi babaj Teuda nayitouloyito man aane oo an áamak, ban bukan káriiŋe siceme sibakiir di kuriibenoomi. Bare nabujimi, kariibenoomi di kuyiisoorumi nañ, ban moola too mure’e. ³⁷ Oo are’etoorumi aban, nanan nati epiney bukanak Yúda ati Galili nayitoulomi nañakulomi bukanak bee di fúko’ool man kuriibenoomi. Oo poop nabujimi, kariibenoomi di kuyiisoorumi nañ. ³⁸ Moo kaane ínje eem di ereguul wan ujukaamiñaa mukaanaam umu, jíloiuul di kúniinaak buku man jikatiil sicebiil. Kaanjaat wan kusofumi bee ekaaney woo wati di kúkoiil, woo letuwuuj panukaño. ³⁹ Bare kaanjaat waaf woo wati Atijamit, leejiŋoolen jikajenuwo. Ŋooleŋŋoolen kaan muyuul di kúkouul bukan kaam di katiiken Atijamit fúko’ool!” ⁴⁰ Kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf di kusofumi kagamenak kati Gamaliel ban di kuwonkulomi kúriiŋenaak. Di kuregumi kupooyaak man kutekiil, ban di kúfireniimi kuregiil takum kulaañ kusanken waaf ñátum di kareesak kati Yensa, ban di kukatiimi man kujaw. ⁴¹ Kúriiŋenaak di kúpurumi di fugamenaf fáamakaf, di kulakomi kamaayoorak, mati kupinipin nan bukan kabajumi fúkaw man kugaal mati kareesak kati Yensa. ⁴² Funakoofunak, di fukobaf fáamakaf mba sísindoiil, kúlaañeriit bálamuk kaliikitenak di káriiŋenak Yensa oo eenomi Apakenaau Áamakau.

¹ Di kunakak uke kuriibaak kati Yensa di kommi di kabenenoak. Bare di bajumi kásuumaati kalakoeene tirooriil Kúgirikak kalaañumi bee di buruŋab bati Kúyahuud ban di kusanken Kúgirikak di Kúyahuudak kasankenemi Kúhiburak. Mati kasankenemi Kúgirikak koone kuseekak kati kújimaak kooliil kusofutiil di waaf bucaabiil bati funakoofunak. ² Ñaa kúriiŋenaak kooni uñeney di kugabaak di kuwonk fujoj kuriibaak kati di fujojaf búrom, di kooniimi, “Joonut man wúli ukat káriiŋenak furimaf fati Atijamit bee kacookoor mati furi. ³ Kutiom, moo kaane, jimuken kúniine kooni futok di kugaba di muyuul kan ureesiil ujakumi ban di kulinlo, di poop kan Búyegetab Bátienaab bookumi, ban nusenaaliil burokab ube. ⁴ Bare wúli di kúko’oli ñaa panujuum di kúlawak di káriiŋenak kati furimaf fati Atijamit.” ⁵ Kati fujojaf búrom di yeiimi di wan kúriiŋenaak kuregiimi, ñaa di kumukenumi Sitefan, ániinaau abaje kafium káamak ban Búyegetab Bátienaab bookool. Di kumukenumi poop Filip, Pirokor, Nikanor, Timon, Parumen, di Nikola ati Antiok alaañumi asof buruŋab bati Kúyahuudak. ⁶ Kúniinaak uke di kúyiisenimi bee di kúriiŋenaak. Ñaa kúriiŋenaak di kulawumi ban di kuremben uñeniil di aamaama. ⁷ Furimaf fati Atijamit di furulenumi kafeteniak banoosani máamak. Jameeŋey yati kuriibaak di ebenenoe Yerusalem, ban hani kúsimena kati Atijamit kajuupoe di kubaj kafium di Yensa. ⁸ Sitefan, ániinaau ameeŋe kawulak di kánkumak kati Atijamit man akaan, mukaanaam máamakam máriiŋumi síwoonoor di kúmanjum titoorey yati bukanak. ⁹ Bare bukaaku di kujuumoor man kulako kañakoor di Sitefan. Bukanak kukila koo kati fukobaf fan koonemi Kakatenimi di Famiiceelaetaf (nan man kooneimi eeno), di kati Kurene di kati Alesandaria. Di poop kati mofam mati Kilikia, di kati mofam mati Asia. ¹⁰ Bare kuŋoolenut kuñoosool mati Búyegetab Bátienaab bújaatikenoojaatiken wan Sitefan asankenumi. ¹¹ Ñaa di kubuntoorumi kúniine kuceen di kutunt, man koone, “Wúli nujamoojam di kasanken kurim káñiie mati aboñaau Muusa di Atijamit!” ¹² Di kusuulenumi bukanak, di Kúyahuudak kunifaanak, di kuliikitenaak kati sílingaas. Di kusofumi Sitefan man kújeetumool bee di fugamenaf fáamakaf. ¹³ Ñaa di kújeetumulomi kúyiisena kubunta man kommi, “Ániinaau umu nanoosani nasankenesanken kurim káñiie mati fukobaf fáamakaf foololaal di sílingaas sati Muusa. ¹⁴ Mati nujamoojam nareg mati Yensa umu ati Nasaret panafum fukobaf fáamakaf ufe ban náruŋul sílingaas san Muusa asenolaami.” ¹⁵ Kalakomi búrom di fugamenaf fáamakaf di kujiker Sitefan caw. Di kujukumi mati buulool boonoboono nan bati maleeka.

¹ Ásimenaau áamakau naceeŋumi Sitefan, “Mante malegen kurege?” ² Sitefan nalaañenumi, “Kumpaom di kutiom, jíyentenom. Atijamit oololaal ati mawuŋam narajuloraj bee di afannaaniŋolaal Iburehima nan alakoeenumi mofam mati Mesopotamia, bala’a ajaw alako di ésukey yati Haran. ³ Atijamit man aanoomi, ‘Púr mofam mooli di fiilaf fooli, man ujaw bee di mofam man eete éyiisi.’ ⁴ Ñaa Iburehima nápurumi mofam mati Kaludea, man ajawumi acin Haran manteer bee nan ampaool acetumi. Niceen Atijamit nápurenulool bo ájeetumool bee di mofam man muyuul jicinumiñaa jaat. ⁵ Bare Atijamit asenutool hani kapan kati mofam umu mambi akiluko, hani tampi kákamunool kutoboj. Manoosani Atijamit malegen náligeenoomi bee esenool bo, manteer mbi oo di úwoloorumool kukilumo, handeneen di nanan no’ona abajut añiil. ⁶ Bare Atijamit poop naregoomi mati úwoloorumool panucin di mof mábutoe man kukaaniil kumiiceel ban di kúsuutukeniil wáriiŋe simit siceme sibakiir. ⁷ Atijamit nammi, ‘Bare panagamen kampi kulakomi kamiiceelaetak ban koote épurul di mof mukila ban di kumiiceelaetom baabe.’ ⁸ Atijamit poop nakammi kasofoor di Iburehima mati ekaaney futamp. Ñaa Iburehima abajumi Siyaaka natampool di funakaf futokey di fúfeegintenaf. Siyaaka abajumi Yankuba, Yankuba abajumi kuñoolool uñeney di kugabaak kakammi kufannaaniŋolaal Kúyahuudak. ⁹ “Kufannaaniŋolaal, di kubajumi búlat di Esufa, man kunoomenoomi Misira. Bare Atijamit nalakolako di oo, ¹⁰ man apakenoomi di bugaalab boola búrom. Ban Atijamit nasenoomi búyeget di malinlaam di bújonlenab bati Firauna, áyiau ati Misira. Oo nakaanoomi arokaool áfacula ati mofam di poop síndo’ool búrom. ¹¹ Di bajumi bacaar báamak babajoe di mofam mati Misira di Kanaan baŋarulo búyiik báamak. Kufannaaniŋolaal kuŋoolenut kubaj furi. ¹² Yankuba ajammi mati babaj muriaay mabajoe di mofam mati Misira, naboñumi kuñoolool kufannaaniŋolaal buruŋab bútiyaarab. ¹³ Di ejaay yooliil egabunteney, Esufa nakammi man kútumbeool kumanjool, ñaa Firauna áyiau ati Misira nabilumi amanjumi fiilaf fati Esufa. ¹⁴ Ñaa Esufa naboñ kúŋarul ampaool, Yankuba, di fiilaf foola búrom, koo káriiŋe bukan kooni bukan kúfeegiir di bútinken. ¹⁵ Ñaa Yankuba najawumi bee Misira, ban boo oo di kuñoolool, kufannaaniŋolaal kucetumi. ¹⁶ Kújeetumijeetum bee di ésukey yati Sukem ban di kufokimi búrom di fufokaf fan Iburehima anoomeenumi di sígodi kápurumul kuñiilak kati Haamor di Sukem. ¹⁷ “Bare nanan nan báligab ban Atijamit áligeenumi Iburehima níriiŋumi, bukanolaal kammi Misira di kufaŋumi man kubenenoe máamak. ¹⁸ Bare di múlamukaam, di bajumi áyi aceen di mofam mati Misira, amanjutumi Esufa. ¹⁹ Áyiau o’omu nabuntumi kufannaaniŋolaal aban násuutukeniimi ban di kamingeniil man kubeten téeŋey muñiilam mooliil manteer mbi kucet. ²⁰ Di nanan no’onu noo Muusa awolimi, napinco máamak di bújonlenab bati Atijamit. Di kubaakenool wáriiŋe kuleeŋ kúfeegiir di síndeey yati ampaool. ²¹ Nan man kúpurenuloomi bee téeŋey, añiilau anaaraau ati Firauna naŋaroomi tiabaakenool nan jiñoolool. ²² Di kuliikitenumi Muusa di manlinlaam búrom mati kati Misira, nabilumi abaj kánkum di kurimool di bakaanerool. ²³ “Nan Muusa abajumi wáriiŋe simit bukan kugaba, nabajumi síwoonoor sati ejaw ejuk kuciloorool, bukanak kati Isirael. ²⁴ Funak fákon najujuk ániine Amisira man alakoe kásuutuken ákon di bukoo. Ñaa Muusa najawumi arambenool ñátum di kagalen wan Amisiraau akammi anau oola, di ebujool. ²⁵ Muusa nasosof manteer bukanool pánkulauleen mati oo Atijamit aam di ésenumiil kapakenak di kañenak koola, bare koo kúlaulut mo. ²⁶ Fati kajomaf najawumi bujukooriil inki ban najukumi kúniinaak kugaba Kúyisiraelak di kalakomi futiik. Ñaa najawumi bee ekaaniil man kujamoor. Nammi, ‘Kupaalom, muyuul batiaay, wau kaane di joom di futiik?’ ²⁷ Bare alakomi katiiken apaalool nafarumi Muusa apum, naanoomi, ‘Ai akaani árungaoli di ágamenaoli? ²⁸ Mante numammaŋ bee ebujom nan man ubujumi Amisiraau fuken?’ ²⁹ Nan Muusa ájamumomi, nateyumi ápur di mofam mati Misira man ajawumi acin di mofam mati Madiam. Boo nabajumi kuñiil kúniine kooni kugaba. ³⁰ “Nan simit bukan kugaba siwuujumi, maleeka di épurulomi Muusa dóo di jijofa jan sambun sommi di eyab di baŋaanab, kalofa fúlankiinaf fati Sinai. ³¹ Muusa ajukumomi di wáalo’oomi. Nan ajawumi alofujo man ajuk jak, najammi furimaf fati Akiiyaau faanoomi, ³² ‘Ínje Atijamit ati kufannaaniŋi, Atijamit an Iburehima, di Siyaaka, di Yankuba kumiiceelaetumi.’ Muusa nalakomi kaleleben di kákoli ban akaañenut ajiker. ³³ Akiiyaau naanoomi, ‘Rúp usamatai, mati tan ujummiñaa tan líroore. ³⁴ Nijujuk tíen kásuutukenak káamakak kan kommi ekaaney di bukanom kammi di mofam mati Misira. Nijanjam man kúliileñaa. Ñaa nijawulojaw bee kapakeniil. Bil iñeme, paniboñi bee mofam mati Misira.’ ³⁵ “Muusa o’omu an bukanak kati Isirael kulatumi, di kuceeŋoomi, ‘Ai akaani arunga di agamena bee di wulaal?’ Oo emmi an Atijamit aboñulomi man arung bukanak, ban napakeniil ñátum di kánkumak kati maleekaay yarajulo’oomi dóo di jijofaaj jan sambunas sommi di eyabey. ³⁶ Narungumi bukanak man kúpur di mofam mati Misira, di éyiisen mukaana máamak máriiŋumi síwoonoor di kúmanjum di mofam mati Misira di Falaf Fáyemaaf, ban dóo di baŋaanab wáriiŋe simit bukan kugaba. ³⁷ Muusa oo aregumi bukanak kati Isirael, ‘Atijamit pánaboñuluul aboña kápurumul di bukanuul nan man áboñulammi.’ ³⁸ Muusa alakomi di fujojaf fati bukanak kati Isirael baabu di baŋaanab. Oo eenomi atitoora titoorey yati kufannaaniŋolaal di maleekaay yasankenoomi di fúlankiinaf fati Sinai. Nayabulomi kurim karoŋe bee esenolaal. ³⁹ Kufannaaniŋolaal di kulatumi ejamooley ban di kumoosoomi man úyegetiil usofumi elaañ bee mofam mati Misira. ⁴⁰ Di kommi Aaruna, ‘Jóonenoli simit siceen sampi sáyaboli fácul, mati Muusa umu ápurenulolimi di mofam mati Misira, wúli umanjut waa ubajool.’ ⁴¹ Ñaa di kunak kukila di kufaañumi jint kukaanujo náati ban di kúsimen to. Di kukaan káaning man kúsuumenoor ñátum di barokerab bati uñeniil. ⁴² Atijamit nakatiimi bálamuk ban naseniimi man kumiiceelaet bootab bammi kátula, nan man ciikimi di búkaay yati kuboñaak: ‘Wáay bukanak kati Isirael! Mante ínje jísimenummi, di baŋaanab wáriiŋe simit bukan kugaba? ⁴³ Jiteteb éguutey yati emitey Molok, di yootey yati emitey Rifan, sínaataas san jijoonenumi bee kamiiceelaetak. panikaanuul jípureni bee di mof mábutoe bálamuk Babilon.’ ⁴⁴ “Kufannaaniŋolaal kookenumi Éguutey yati Fúkambooraf di Atijamit boo di baŋaanab. Éguutey yákoney yoo Atijamit ájaatikeneenumi Muusa mampi ajooneneenuyomi eeno. ⁴⁵ Di múlamukaam, kufannaaniŋolaal kuyabeneenuyomi kápurumul di kumpaiil. Ban koo di Yahosua koo kujawumi di yóro nan kulakomi ebotey mofam di kati usankenaw wanaamutaw kan Atijamit akammi kúpureniil lói di mofam mukila. Boo elakomi bee mo di nanan nati di kunakak kati Dauda. ⁴⁶ Dauda moola músummi Atijamit, ban nalawoomi buruŋ bati eteep fukob fati Atijamit, an Yankuba amiiceelaetumi. ⁴⁷ Bare Sileimaan oo ateepufomi. ⁴⁸ Manoosani Atijamit Afaŋumi Katebo ácineriit di siluup san bukan kuteepe, nan man aboñaau aregumi eeno mati Atijamit. ⁴⁹ ‘Bukinab bajakaab eenomi ejunkutom yati jáyiaj, man dúniyaay fútobojumaom. Akiiyaau nammi, eluup yaanoe buu joote eteepom, mba tei neete káyokulo? ⁵⁰ Mante lee kañenom kuteepe waafaw uwu búrom?’ ⁵¹ “Muyuul bukan kan kúko kusaye! Muyuul kan úyegetaw di uwosaw ulookomi nan kamanjutumi Atijamit. Muyuul bukooku di elat Búyegetab Bátienaab nanoosani, nan man kufannaaniŋuul kukammi! ⁵² Ai di kuboñaak kufannaaniŋuul kúsuutukenutumi? Koo kububuj kuboñaak káregaalimi ebiley yati Ajoonaau, an muyuul jípurumi man kusofoomi ban di jibujool. ⁵³ Muyuul kayabumi sílingaas sati Atijamit san símaleeka sisenumi ban jisofutuso líŋ.” ⁵⁴ Nan kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf kujammi kurimak kati Sitefan, di bóli’iimi wút di kutooñoor mati oo. ⁵⁵ Bare Sitefan, nameeŋumi di Búyegetab Bátienaab, najikerumi bukinab bajakaab caw ban najukumi mawuŋam mati Atijamit, di poop najukumi Yensa man ajuume báridool. ⁵⁶ Sitefan naaniimi, “Jijiker, nijujuk bukinab bajakaab man búwambuloe, ban Añiilau ati anau ooma man ajuume di báridab bati Atijamit!” ⁵⁷ Ñaa bukoo di kucibulomi ban di kulookumi uwosaw wooliil ban di káloumoomi síñakon. ⁵⁸ Di kuradagenoomi kúpurenool di ésukey man kulako eleebooley sikooba bee ebujool. Kamaatumi di kunen wañiil wan kookenumi too di úkamunaw wati ápuraau an koonemi Saul. ⁵⁹ Nan kóomumi eleebooley bee ebuj, Sitefan nalawumi, “Akiiyaau Yensa, ŋar yuutom.” ⁶⁰ Nákuntaajenumi man acibulo man aane, “Akiiyaau! Takum usof majakutiil ume!” Nan aregumi mo’omu aban, nacet.

¹ Saul ákon di kukila kamaŋumi ebujey yati Sitefan joon. Kunak kukila kuriibaak kati fujojaf kammi Yerusalem kugagaal máamak man bukanak kulakomi kásuutukeniilak. Kúyinenaak búrom, manteer rino di kúriiŋenaak, di kuyiisoorimi bee di mofam mati Yúdea di Samaria. ² Kuceen kukankaan kukoba káamak di kufokumi Sitefan, ban di kulokoomi máamak mati moola. ³ Bare Saul natooŋumi eŋarey yati bugaal báamak man akajen kati fujojaf. Najawejaw eluupooeluup, ban nákoñulul kúniine di kunaare mansi naradagenumi bee dán bukanak kukuleimi. ⁴ Bare kúyinenaak kayiisoorumi Yerusalem ban di kujawumi káriiŋen furimaf fati Atijamit banoosani. ⁵ Filip najawumi bee di ésuk yáamak yati Samaria man áriiŋeniimi mati Apakenaau Áamakau. ⁶ Jameeŋey di éyentenumi jak wan Filip asankenumi, nan kommi di káyentenoolak di kujukumi wajamurerutimi wan alakomi ekaaney. ⁷ Mati úgun di úpur di kan bookeneenumi kajuupoe, di karigoor káamak di kóro. Bukan kajuupoe kan kapan kati eniil ecetumi mba kabakomi di kukoy. ⁸ Di bajumi kásuumaay káamak di ésukey yáamakey ekila. ⁹ Ániine an koonemi Simon alakoeene dóo di ésukey yáamakey yati Samaria ban nakaan kati bo mansi wáaloiil. Biñoo no’ona ansi akaaneenumi fáliimaetaf ban nasofooro an áamak. ¹⁰ Kusamariaak kambomi káŋarum añiil bee di anifaan, kumaŋemaŋ káyentenool tíen, di aaney, “Ániinaau umu eenomi kánkum kukila kati Atijamit kan kuwonkemi Kánkumak Káamakak.” ¹¹ Di kulakomi káyentenoolak, mati napiyopiyo di ekaaneeniil wáaloiil ñátum di fáliimaetaf foola. ¹² Bare nan kúyinenumi furimaf fajakaaf fan Filip áriiŋeniimi mati jáyiaj jati Atijamit ban poop mati Yensa oo eenomi Apakenaau Áamakau, kúniine di kunaare kajuupoe di kútiigulenimi. ¹³ Simon di fúko’ool poop náyinenumi, ban nátiigulenimi ban nataatumi kariiben Filip. Di wáalo’oomi mati najujuk kúmanjum di wajamurerutimi wammi di ekaaniey. ¹⁴ Nan kúriiŋenaak kammi Yerusalem kujammi mati bukanak kati Samaria kuyayab furimaf fati Atijamit di kufiummi, di kuboñumi Peter di Yohan bee di bukoo. ¹⁵ Nan kúriiŋumi, di kulawiimi, mambi Búyegetab Bátienaab buwalo bee di bukoo. ¹⁶ Mati no’onu boo buwalo’ooruteen bee di hani ákon di bukoo. Kútiigulieentiigul kuban ñátum di kareesak kati Akiiyaau Yensa ceb. ¹⁷ Ñaa Peter di Yohan di kurembenumi uñeniil títi’iil di kuyabumi Búyegetab Bátienaab. ¹⁸ Nan Simon ajukumi Búyegetab Bátienaab busenisen kápurumul di karembenak kati uñeniil títi’iil. Akila namaŋumi bee eseniil sígodi, ¹⁹ man aaniil, “Jisenom kánkumak uke poop mambi anoosani nirembenumi kañenom, panayab Búyegetab Bátienaab.” ²⁰ Bare Peter nalaañenoomi, “Emitey ekaan au di sígodi’i jikaño mati nuwoonoowoonoor panuŋoolen ubaj kawulak kati Atijamit ñátum di sígodi! ²¹ Au ubajut bucaab, mati Atijamit ajukumi búyegeti bujoonut di akila. ²² Tíiwoor ukat bálamuk majakuti, ban nulaw Akiiyaau manteer mbi aŋoolen abonketi mati nubabaj kawoonoor kaanoe mo’omu. ²³ Nijujuk mati nubabaj búlat báamak di búyegeti di poop májoonaati múroogeniroogen.” ²⁴ Simon nalaañeniimi, “Jilawom Akiiyaau, wan jiregumiñaa takumbi usofom.” ²⁵ Nan Peter di Yohan kuseneenumi káyiisenak kooliil Samaria ban di kúriiŋenumi furimaf fati Atijamit, di kulaañumi bee Yerusalem. Nan kulakomi elaañey, di kúriiŋenumi furimaf fajakaaf di sísuk sajuupoe sati Samaria. ²⁶ Maleeka yati Akiiyaau di esankenumi Filip, di aaney, “Yito, jaw ujonkoor kañen kúrid di buruŋab bápurulomi Yerusalem bee Gasa.” Boo eenomi buruŋab bati baŋaanab. ²⁷ Filip nayitomi ajaw. Janten, oo di ejaay najukumi ániine ati mofam mati Etiop. Ániine ume aceekimi, aroka abaje fujuum fáamak, ban nakaan aroka ati áyiau anaaraau Kandake. Oo eenomi acookooraau ati fubajaf foola. Ániinaau umu najajaw Yerusalem man amiiceelaetumi Atijamit, ²⁸ ban nalakomi ejaay bóot. Nalakolako di sareetey yoola, balakoe kaliiken di búkaay yati aboñaau Yesaaya. ²⁹ Búyegetab Bátienaab di bommi Filip, “Waaken usoomen sareetey uyu.” ³⁰ Filip nateyumi asoomenool, ban najamoomi naliiken búkaay yati aboñaau Yesaaya. Ñaa naceeŋoomi, “Mante núlaulaul wan ommi di kaliikenak room?” ³¹ Ániinaau nalaañenoomi, “Buu paniŋoolen ílaul an baliikitenutom?” Ban nammi Filip, “Mba újupoul man ulako ulofooraal.” ³² Iñeme kapanak kati furimaf fati Atijamit kan alakoeenumi kaliikenak koo eenomi uke, “Nan esaha yan koom di eruu bee káraamul, nan jisaha jitunoor fácul jan ata jo aam di emiin bufalab boolijo. Jísaabulut butumab boolijo. ³³ Kupuñenool ban kusofutool di waaf kugamenutool di malegen. Ai abile bee eregolaal mati úwoloorumaw woola? Mati eroŋey yoola eŋariŋar baabe di dúniyaay.” ³⁴ Arokaau akila naceeŋumi Filip, “Bonket uregom, ai aboñaau ammi di eregey? Mati fúko’ool narege mba mati aceen ábuto?” ³⁵ Ñaa Filip nataatumi kasanken di furimaf fákonaf, ban naregoomi furimaf fajakaaf mati Yensa. ³⁶ Nan kulakomi ejaay di buruŋab, di kubilumi bee tan mumel mommi. Arokaau akila nammi, “Jiker! Mumelam moome! Wau woote káfirenom kátiiguleniak?” ³⁷ Filip naanoomi, “Úyinenjaat di búyegeti búrom pánutiiguli.” Nalaañenoomi, “Éey, níyinenyinen mati Yensa Apakenaau Áamakau oo eenomi Añiilau ati Atijamit.” ³⁸ Arokaau akila nájaatikenumi ati sareetey man ajuum, ban oo di Filip koo di kuwaloulomi kújupo di mumelam, man Filip átiigulenoomi. ³⁹ Nan kúpurulomi di mumelam, Búyegetab Bátienaab bati Akiiyaau di buŋarumi Filip bújeetumool. Arokaau akila alaañut ajukool, ban narulenumi di ejaay buruŋool di kamaayoorak. ⁴⁰ Di múlamukaam Filip narajulomi di ésukey yati Asoto, nájawunjawum ésuk bee di ésuk di káriiŋen furimaf fajakaaf bee nan áriiŋe ésukey yati Kasaaria.

¹ Saul narulenumi kakoolenak man amaŋ ebuj kuriibaak kati Akiiyaau, ban najawumi hani bee di ásimenaau áamakau ² ban nalawoomi man aciik siletara bee di kurungaak kati kukobak kati Atijamit kammi di Damasukos. Kaanjaat panatookubo hani ariiba ániine mba aseek an ati Buruŋab ban Akiiyaau áyiisenumi, man aŋoolen asofool ájeetumulool bakokene bee Yerusalem. ³ Saul najawulomi alofen ésukey yati Damasukos, yaŋ too galab mawuŋ di múpurumul fatiya máfijijenulool! ⁴ Ban nalomi tentaam, najammi furimaf faanoomi, “Saul, Saul wau kaane noom di kásuutukenom?” ⁵ Saul naceeŋoomi, “Akiiyaau, au ai?” Furimaf di fommi, “Ínje Yensa, an au úsuutukenumi! ⁶ Yito man ujaw bee di ésukey yáamakey, bampi an aate eregi wan ootumi ekaan.” ⁷ Kúniinaak kan kujawoorumi di kujummi basankenut hani waaf, mati kujanjam furimaf bare kujukut hani an. ⁸ Saul nayitoulomi ajuum ban náwambulumi kúcilool, bare aŋoolenut ajuk hani waaf. Ñaa di kusofool kañenak man kuruuoomi bee Damasukos. ⁹ Ñaa nalako bo wáriiŋe kunak kúfeegiir ájukeriit, ariut ban araanut. ¹⁰ Di bajumi ariiba aceen ati Damasukos kareesool Anania. Akiiyaau Yensa narajulo’oomi naanool, “Anania!” Nalaañenoomi, “Ínje oome, Akiiyaau!” ¹¹ Akiiyaau Yensa naanoomi, “Yito man ujaw bee di buruŋab ban koonemi Joon, banjaat nuceeŋ ati eluupey yati Yúda mati ániinaau ati Tarus an koonemi Saul. Oo oomu bo elawey, ¹² ban ínje najukumi waaf nan sáaut wati ániine an koonemi Anania ajawulo man aramben uñenool di akila, manteer mbi alaañ ajuk.” ¹³ Anania nalaañenoomi, “Akiiyaau, bukan kajuupoe kureganreg mati ániinaau umu bújakaataab ban akammi bee di bukani kati Yerusalem. ¹⁴ Ban oo oomu baabe nababaj fujuum kápurumul di kúsimenaak kunifaanak man asof kalawemi ñátum di kareesak kooli nan kulakoemi kamiiceelaeti.” ¹⁵ Bare Akiiyaau Yensa naanoomi, “Jaw, mati nimukenoomuken nan érokumaom man ájeetum kareesom bee di Kakaanutumi Kúyahuudak di kúyi’iil, di poop bukanak kati Isirael. ¹⁶ Ínje di fúko’om pániyiisenool buu naate egaal eeno mati kareesom.” ¹⁷ Ñaa Anania najawumi áriiŋ, nanoken di eluupey dán Saul ammi, ban narembenumi kañenool títi Saul. Naanoomi, “Atiom Saul, Akiiyaau Yensa, árajulimi di buruŋab ban újawumulomi, áboñulammi manteer mbi ulaañ ujuk ban Búyegetab Bátienaab pambookeni.” ¹⁸ Yaŋ too galab waaf waanoe nan uwel di úpurulomi ulo di kúcilak kati Saul, nalaañ ajuk. Ñaa nayitomi ajuum man átiigulenimi, ¹⁹ ban narimmi sinaaŋ aban, nalaañumi áliŋeni. Kunak kupinaay Saul nalakobomi di kuriibaak kammi Damasukos. ²⁰ Piyout natooŋumi káriiŋen mati Yensa di kukobak, di aaney, “Oo eenomi malegen Añiilau ati Atijamit!” ²¹ Kajamoomi di wáaloiimi, man kulako di kaceeŋoor, “Let oo alakomi kásuutukenak bukanak kati Yerusalem kalawemi di kareesak uke? Ban najawulojaw baabe bee mati mo’omu, mbi asofiil akoken man aruuiil asen kúsimenaak kunifaanak?” ²² Bare Saul káriiŋenak koola kufaŋumi man kubaje kánkum, káyiisenak koola mati Yensa oo eenomi Apakenaau Áamakau Kúyahuudak kati Damasukos di sayiimi. ²³ Nan bajumi kunak kajuupoe, Kúyahuudak di kujamoorumi bee ebujool, ²⁴ bare Saul nabilumi amanj wan kusofumi mo’omu. Fuk di balay búrom di kulakomi kapooy kúlamutak kati ésukey manteer mbi kuŋoolen kubujool. ²⁵ Di fuk fákon kuriiba kuceen di kújupen Saul di katekel man kúyuunulool kútaasen fukukaf faŋomenumi ésukey. ²⁶ Saul náriiŋumi Yerusalem, naliikumi man kunaamoor di kuriibaak kati bo. Bare kufiumutool mati oo ariiba alegen ati Yensa, koo búromiil kúkolioomi. ²⁷ Banaabas naŋaroomi ájeetumoomi bee di kúriiŋenaak, ban naregiimi man Saul ajukumi Akiiyaau di buruŋab bati Damasukos eeno. Banaabas poop nasankeniimi wan Akiiyaau aregeenumi Saul, ban poop buu nalakomi káriiŋenak furimaf fati Atijamit di Damasukos, ñátum di kareesak kati Yensa, bákoliut. ²⁸ Saul insi nanoken nápur di kuriibaak di ésukey yati Yerusalem, ²⁹ mansi náriiŋen furimaf fati Atijamit bákoliut di kareesak kati Akiiyaau. Nalakomi kasanken kati kañoosoor di Kúyahuud kuceen kasankenemi Kúgirikak. Bare di kulakomi eñesey buruŋ bampi kúbujumool. ³⁰ Nan kuriibaak kujammi mati mo’omu, di kújeetumoomi bee di ésukey yati Kasaaria man kusenool bee di ésukey yoola Tarus. ³¹ Kujojak kati kuriibaak kammi Yúdea, di Galili, di Samaria búrom, koo kulee di kásuutukenak. Búyegetab Bátienaab bukammi man kujojak kúliŋ ban di kubeneno nan man kúkolimi di Akiiyaau. ³² Peter najawoorumi bee banoosani di bukoo búrom bee ejuk kúyinenaak, di kajaaburuŋak koola nabilumi bukanak kati Atijamit kammi di ésukey yati Luda. ³³ Boo natookumi ániinaau an koonemi Ainea man afinto di bacaac wáriiŋe simit futok di sífeegiir. Ániinaau akila an abakoe. ³⁴ Peter naanoomi, “Ainea, Yensa Apakenaau Áamakau nakaanikaan man ukoy. Yito man nutal bacaaci!” Yaŋ too galab nayitomi ajummi. ³⁵ Bukanak kati Luda di kati Saron di kujukumi Ainea, di kubilumi kukaan kuriibaak kati Akiiyaau. ³⁶ Di ésukey yati Yopa di bajumi ariiba aseek an koonemi Tabita, an Kúgirikak kuwonkemi Doruka, wan felumi woo eenomi ebonk. Nakaanekaan mukaana majake nanoosani ban naramben kabajutumi. ³⁷ Di kunak kukila nalomi bújuusa ban nacet. Kuceen kuñoomi biiŋool kuban, di kufintenubomi di kalimbis kammi di fatiyena. ³⁸ Mati man ésukey yati Luda elofumi Yopa, kuriibaak kujammi mati Peter oomu bo Luda. Di kuboñumi kúniine kugaba man koonoomi, “Bonket úwaakenul újo’ol takum upiyen.” ³⁹ Peter nayitomi kuriiboor. Nan áriiŋubomi, di kújeetumoomi bee di kalimbisak kammi di fatiyenaay. Kuseek kajuupoe kati kújima man kujuume kuŋomenool di búlok. Di kúyiisenoomi uloaaw wayiinkunaw di wáamakaw wan Doruka ajooneniimi nan aroŋumi. ⁴⁰ Bare Peter naregiimi man kúpur búrom bee téeŋey aban, nákuntaajenumi man alawumi. Ban najonlenumi biiŋab bati Doruka, man ammi, “Tabita, yito!” Aseekau najikerumi, nan ajukumi Peter, nayitomi alako. ⁴¹ Peter nasenool kañen man ayitenool ajuum. Ñaa nawonkulomi kuriibaak di kuseekak kati kújimaak búrom, man áyiiseniimi mati oo narondoŋ. ⁴² Kurimak di kufetumi di ésukey yati Yopa búrom, ban bukan kajuupoe di kúyinen úyegetiil di Akiiyaau. ⁴³ Peter nalakomi kunak kajuupoe di ésukey yati Yopa di ábala an koonemi Simon.

¹ Di ésukey yati Kasaaria di bajumi ániine an koonemi Koneeli, akaanenumi arungaau ati kayooŋak káamakak kan koonemi Kayooŋak kati Italia. ² Oo nakaan akoba áamak, oo di fiilaf foola kukankaan bukan kákolie Atijamit ban di kumiiceelaetool máamak. Akila narambeneramben di eseney kawulak bukanak, ban nalawelaw Atijamit nanoosani. ³ Balay bákon, wáriiŋe nanan nati sirig sífeegiir di tutularaay maleeka yati Atijamit di erajulo’oomi najukuyomi nan sáaut, man yoonoomi, “Koneeli!” ⁴ Koneeli najikerumi maleekaay caw di kákoliak di kóro, man ammi, “Arungaau, mo’omu waa?” Maleekaay di elaañenoomi, “Atijamit najanjam kúlawak kooli, namanjumi wan uwulumi kabajutumi, moo kaane oo oomu di eyiiŋi. ⁵ Iñeme boñ bukan kujaw bee ésukey yati Yopa man kúwonkul ániinaau an koonemi Simon Peter. ⁶ Oo oomu man awannoore di síndeey yati Simon, ábala an eluupool elofumi di falaf.” ⁷ Nan maleekaay esankenoomi mo’omu di ejawumi ewuuj. Ban Koneeli nawonkumi kumiiceelaool kugaba di atiika oola ákon akobemi Atijamit máamak. ⁸ Ban naregiimi wabajoeenumi aban, naboñiimi bee Yopa. ⁹ Fati kajomaf, nan kulakomi ejaay di buruŋab, kulofenumi Yopa, Peter najawumi bee fatiyena yati kalimbis bee elaw man karabak kulofe. ¹⁰ Bacaarab di busofoomi namaŋumi bee furi, bare nan kulakomi kajoonenak karabak man kuri, najukumi waaf nan sáaut. ¹¹ Ban najukumi bukinab bajakaab man búwambuloe, najukumi waaf waam di káwaloul waanoe nan fuparala fabaje sígoolene sibakiiras man sisofi. ¹² Dóo di fo sínukuruŋas sanaamutas búrom soosu ró, sínukuruŋ saje’emi úkamun, di sáfuulooremi, di bánaakayita. ¹³ Ban di bajumi furim fajawulo bee di oo man foone, “Peter, yito! Buj man uri.” ¹⁴ Bare Peter nammi, “A’a, Akiiyaau. Ínje irirerut muriaay masikoe mba matiluluti.” ¹⁵ Furimaf di fulaañumi fommi, “Wan Atijamit atilulumi, takum au ureguwo usikosiko.” ¹⁶ Mo’ome moo mukankaan ñooni ñáfeegiir, yaŋ too galab fuparalaaf di fuŋarimi bee di bukinab bajakaab. ¹⁷ Peter di kaanoomi síwoonoor sáamak sati wan mo’omu mufelumi wan ajukumi nan sáaut. Kúniinaak kan Koneeli aboñulomi di kutookumi eluupey yati Simon ban kommi. Iñeme bukooku man kujuume di fúlamutaf. ¹⁸ Di kuwonkumi man kuceeŋumi manteer dáare dóo Simon Peter ammi? ¹⁹ Nan Peter alakomi kawoonoorak káamak mati wan ajukumi nan sáaut, Búyegetab Bátienaab di boonoomi, “Yénten, kúniine kúfeegiir kaam di eñesi. ²⁰ Yito man ujaw jiriiboor di bukoo ban takum búyegeti bugaal, mati ínje íboñuliil.” ²¹ Peter nawalomi man ammi kúniinaak, “Ínje eenomi ániinaau an jiñesemi, waa jijawulo beet?” ²² Di kommi, “Arungaau Koneeli áboñuloli, oo ati kutiikaak Kúroomanak. Oo ániine ajoone ban akoba áamak ákolimi Atijamit, di poop Kúyahuudak búrom kúsuumensuumen kareesool máamak. Maleeka yati Atijamit eregool áwonkuli bee di eluupool, man aŋoolen ajam wan oote eregooley.” ²³ Peter nawaleniimi di eluupool man kumoor. Fati kajomaf nayitomi man kuriiboor di bukoo, ban kuriiba kuceen kati Yopa poop di kutooñool. ²⁴ Fati kajomaf di kúriiŋulomi di ésukey yati Kasaaria. Koneeli ammi di ekobiiley ban náwonkul kukiloorool di kupaalool káamakak tákon bee kayaño Peter. ²⁵ Nan Peter anokenumi di síndo’ool, Koneeli ayaño’oomi aban, nalomi kúfima man amiiceelaetoomi di bújonlenab boola. ²⁶ Bare Peter nayitenoomi, di aaney, “Yito! Ínje poop an ceb.” ²⁷ Peter narulenumi di kámikak di Koneeli kunokenumi dóo di eluupey dán atookumi bukan kajuupoe man kujoje. ²⁸ Peter naaniimi, “Muyuul di kúkouul jimammanj tíen mati sílingaas sati Kúyahuudak sífirenfiren man ínje Áyahuud kujamoor di Kakaanutumi Kúyahuudak. Bare Atijamit náyiisenanyiisen senut man iwoonoor an nasikosiko mba atiluluti. ²⁹ Moo kaane nan iboñimi, ñaa ilatut ebiley. Regom wau kaane nuwonkom.” ³⁰ Koneeli nalaañenumi, “Kunak kubakiir bálamuk nilakoeenlako elaw di eluupom nan bajumi sirig sífeegiir tutularaay. Yaŋ too galab ániine akaanoe wañ wakaane ñiliñil man ajuume fáculom. ³¹ Naanammi, ‘Koneeli, Atijamit najanjam kúlawak kooli, ban namanjumi wan uwulemi kabajutumi, oo oomu di eyiiŋi. ³² Boñ an bee Yopa man áwonkul Simon Peter. Oo oomu man awannoore di síndeey yati ábala Simon, an eluupool elofumi di falaf.’ ³³ Ñaa ínje iboñi ewonk galab, ban numaŋ man ubil uyiiŋom. Iñeme wulaal búrom bukooku di bújonlenab bati Atijamit, man úyenteni wan Akiiyaau ájaatikenimi man úregoli.” ³⁴ Peter nalaañenumi, “Malegen iñeme nijujuk Atijamit álaañeriit di an. ³⁵ Bare Atijamit nasofesof bukanak kápurumul di kansanken kanookani kámiiceelaeteoomi ban di kukaan wajoone. ³⁶ Jijanjam mati nabomboñ kurimak koola bee di bukanak kati Isirael, káriiŋenak furimaf fajakaaf fati kásuumaay kápurumul di Yensa Apakenaau Áamakau (oo eenomi Akiiyaau ati bukanak búrom.) ³⁷ Jimammanj furimaf fáriiŋenimi di mofam mati Yúdea búrom. Tooŋulotooŋ kapanak kati Galili nan Yaaya áriiŋenumi bukanak aban kurimak kati kátiigulenak. ³⁸ Man Atijamit amuken Yensa ati Nasaret ban nakammi Búyegetab Bátienaab man búwaloulool man abaj kánkum. Yensa najawumi bee banoosani man ammi di ekaaney jak di kasontenak kan Seetaanaay éroogumi, mati Atijamit oomu di oo. ³⁹ Wúli, kúriiŋenaak eenomi kúyiisena kati wanoosani wan akammi búrom di mofam mati Isirael di ésukey yáamakey yati Yerusalem. Yensa bukoo kufaaŋenoomi kubujool di ébaar yati búpin. ⁴⁰ Bare Atijamit náyitenulool di kacetumi di funakaf fúfeegintenaf ban nakaanoomi man araj di bukanak, ⁴¹ akaanutool man araj bee di bukanak búrom, bare wúli kan ámukenaalimi man ukaan kúyiisenaool. Wúli eenomi uriemi uraanemi tín tákon di oo nan ayitoulomi di kacetumi aban. ⁴² Ban nájaatikenolimi man úriiŋen furimaf fajakaaf bukanak ban núyiisen mati oo eenomi an Atijamit amukenumi bee kagamenak karoŋumi di kacetumi. ⁴³ Kuboñaak kati Atijamit búrom kusankensanken mati moola, di aaney anoosani áyinenumi di Yensa majakutool pammubonketi kápurumul di kareesak koola.” ⁴⁴ Nan Peter alakomi kasankenak mo’omu, Búyegetab Bátienaab di bookumi bukanak kalakomi búrom káyentenak furimaf. ⁴⁵ Kúyinenaak Kúyahuudak kuceenak kariiboorulomi di Peter, di sáloiimi máamak mati Atijamit nawalenwalen kawulak kati Búyegetab Bátienaab boola hani bee di Kakaanutumi Kúyahuudak. ⁴⁶ Iñeme di kujammi di kasanken usanken uceen wálauleriiti, ban di kusal mati mákalaam mati Atijamit. Peter nammi, ⁴⁷ “Mante an panaŋoolen áfireniil man kubaj kátiigulen di mumel, mati koo kuyayab Búyegetab Bátienaab nan man wulaal uyabaami?” ⁴⁸ Peter nájaatikeniimi man kútiiguleni, ñátum di kareesak kati Yensa Apakenaau Áamakau. Nan púrutomi, di kulawoomi manteer nabenen bo kunak kupinaay di bukoo.

¹ Kúriiŋenaak di kuriibaak kuceenak kammi Yúdea búrom di kujammi mati Kakaanutumi Kúyahuudak poop kúyineyinen furimaf fati Atijamit. ² Nan Peter alaañulomi Yerusalem, kúyinena Kúyahuud kuceen katampimi di kulakomi élusooley. ³ Di kommi, “Wau kaane nujaw unoken sísindaas sati katamputimi ban di jirioor di bukoo?” ⁴ Bare Peter nataatumi eregiiley wabajomi káŋarum di fúcitumaf: ⁵ “Nan ilakoeenumi elawey di ésukey yati Yopa, nijukumi waaf nan sáaut waanoe nan fuparala fáamak falakomi káwaloul kápurumul fatiya nan sígoolenas sibakiiras sisofimi, ban fuwalomi bee di ínje. ⁶ Nan ijikerumi síndeneey yoolifo, nijukumi sínukuruŋ sati úkamun, di sáfuulooremi, di bánaakayita. ⁷ Ban nijammi furim faanammi, ‘Peter, yito! Buj man uri.’ ⁸ Bare ínje nemmi, ‘A’a, Akiiyaau. Mati muriaay masikoe mba matiluluti mujawurerut di butumom.’ ⁹ Bare furimaf di fulaañumi fusankenom di bukinab bajakaab, ‘Wan Atijamit atilulumi takum au ureguwo usikosiko.’ ¹⁰ Mo’omu mubajobajo ñooni ñáfeegiir, ban waafaw búrom di uŋarimi bee di bukinab bajakaab. ¹¹ No’onu kúniine kúfeegiir kaboñimi di Kasaaria kúriiŋumi di eluupey dán ilakomi. Di kuboñimi kápurumul di ésukey yati Kasaaria man kuŋarom. ¹² Búyegetab Bátienaab di buregammi man ijaw di bukoo, takum búyegetom bugaal. Kuriibaak kutiaak kooni futokey di ákonau koo poop di kutooñammi, ñaa wúli póopoli nunokenumi síndeey yati ániinaau ume. ¹³ Náregolireg man ajukeenumi maleekaay yajawulomi man ejummi di síndo’ool, yaanoomi, ‘Boñ kuceen kujaw bee ésukey yati Yopa man kúwonkul ániinaau an koonemi Simon Peter. ¹⁴ Panasanken kurim pánkuŋarul epakey bee di au di fiilaf fooli búrom.’ ¹⁵ Nan itooŋumi kasanken, Búyegetab Bátienaab di buwaloulomi bee di bukoo nan man buwalouloeenumi di wulaal búrom di mútiyaaram. ¹⁶ Ñaa niwoolomi furimaf fati Akiiyaau fan aregeenumi, ‘Yaaya nátiigulenetiigulen bukanak ñátum di mumel, bare muyuul pánjitiiguleni ñátum di Búyegetab Bátienaab boola.’ ¹⁷ Mati Atijamit nasensen Kakaanutumi Kúyahuudak kukila kawulak kákonak kan asenolaami nan úyinenaami di Akiiyaau Yensa Apakenaau Áamakau. Kama ínje ai ampi ujuumoor di Atijamit bee kañakoor?” ¹⁸ Nan bukaaku kujammi mo’omu, di kukat bálusool man kutaatumi kusal mákalaam mati Atijamit. Di kommi, “Atijamit nasensen poop buruŋ Kakaanutumi Kúyahuudak man kútiiwoor kukat bálamuk majakutiil ban naseniimi eroŋey yati bándoorey.” ¹⁹ Kuriiba kuceen di kuyiisooreenumi mati kásuutukenak kabajoeenumi nan kubujumi Sitefan kuban. Bukaaku di kujawumi bee di Fonekia, bukaaku bee di Sipur, bukaaku bee di Antiok, ban di kulakomi káriiŋen furimaf fati Atijamit bee di Kúyahuudak cebiil. ²⁰ Bare kuriiba bukaaku di bajumi kúniine bukaaku di bukoo kápurumulomi di fúrinkaf fati Sipur di mofam mati Kurene di kujawumi bee Antiok man kutooŋ káriiŋenak kurimak bee di Kakaanutumi Kúyahuudak mati Akiiyaau Yensa. ²¹ Kánkumak kati Akiiyaau kulakolako di bukoo, ñaa bukan kajuupoe di kútiiwoorumi bee di Akiiyaau Yensa ban di kunen kafiumak kooliil di oo. ²² Nan kati di fujojaf kammi Yerusalem kujammi wabajomi, di kuboñumi Banaabas bee Antiok. ²³ Nan áriiŋubomi najuk man Atijamit áyiiseniimi majakam moola di súumoomi. Ñaa náliŋenumi kuriibaak poopiil man kucin di Akiiyaau di malegenam di úyegetiil búrom. ²⁴ Banaabas ániine ajake, ban nameeŋumi di Búyegetab Bátienaab ban náliŋumi di kafiumak. Ban bukan kajuupoe di kubilumi kúyinen Akiiyaau kápurumul di oo. ²⁵ Ñaa Banaabas najawumi bee ésukey yati Tarus bee eñes Saul, ²⁶ ban nan atookoomi, nájeetumoomi álaañenulool bee Antiok. Wáriiŋe emit búrom yo, koo kugabaak di kulakomi tákon di kati fujojaf man kulakomi kaliikiten jameeŋ yáamak. Boo Antiok kuriibaak kati Akiiyaau kutooŋumi ewonkiey Kukirisican. ²⁷ Di kunak kukila, kuboña kuceen kati fujojaf kápurumulomi Yerusalem bee Antiok. ²⁸ Ákon di bukoo an koonemi Agabo. Búyegetab Bátienaab bukammi man ajuum man areg mati bacaar báamak boote kabajo di dúniyaay búrom. Bacaarab bukila bubajobajo nan Kilaud alakomi ejunkutey yati Áyiau Áamakau. ²⁹ Kuriibaak kammi di Antiok di kusofumi lit, mati anoosani panawul wan aŋoolenumi bee karamben kupaaliil kuriibaak kacinumi Yúdea. ³⁰ Kukankaan mo man kuboñ sígodi’iil Banaabas di Saul man kújeetummi bee di kunifaanak kati fukobaf fáamakaf fati Yerusalem.

¹ Di kunak kukila noo áyiau Herod atooŋumi kásuutuken kuriiba kuceen kati di fujojaf. ² Akila akammi man Yankuba abuji an eenomi, Yohan atiool ñátum jiliba jabaake. ³ Nan Herod ajukumi mati mo’omu mukammi man Kúyahuudak súumiil, nakammi man kusof Peter poop di titoorey yati kunakak kati káaningak kati Mbúurey Yabajutumi Múliitenuma. ⁴ Nan Herod akammi man Peter asofi aban nakuli dán bukanak kukuleimi, ban naregumi man uyooŋ ubakiir wati kutiika kupooyool dó. Nasosof bee kagamenool di bújonlenab bati bukanak nampi káaningak kati Ewuujey yati Njalayiri kuwuujumi. ⁵ Bare nan Peter akulimi dán bukanak kukuleimi, bukanak kati fujojaf kurulenumi kulaw máamak Atijamit bayoolout mati oo. ⁶ Di fukaf fo’ofu bala’a Herod amaŋeenumi man kúpurenulool kagamen fáculey yati bukanak, Peter alakoeene kamoor di titoorey yati kutiika kupooya kugaba. Kukokenookoken ñátum ñiwuj ñigaba, ban kupooya kuceen kantomi fáculey yati butumab di kapooy dán bukanak kukuleimi. ⁷ Maleeka yati Akiiyaau yaŋ di épurul to, kalimbisak di kuwuŋ fijijij. Maleekaay di etatacen Peter di kabandool man eyiloomi, man yoonoomi, “Yito galab!” Ñiwujañ ñifelomi di uñenool. ⁸ Maleekaay di yoonool, “Piinoor ban nukaano usamatai.” Peter nakammomi. Ñaa maleekaay di yoonoomi, “Gaayoor kaloai káamakak man úriibenulom.” ⁹ Ñaa Peter nápurutomi man ariibenuyo. Bare amanjut mati wan maleekaay yommi di ekaaney malegen, nasofumi waaf najuke nan sáaut. ¹⁰ Di kuwuujumi to fulakaaf fútiyaaraf fati kutiikaak kupooyaak man kuwuuj fugabuntenaf, di kúriiŋumi fúlamutaf fati mulapam fúpurumaf bee di ésukey. Di fúwambulo’ooromi, ñaa di kúpurumi. Di kulakomi ejaay di buruŋ maleekaay di éjim nel. ¹¹ Peter di fúko’ool nabilumi álaul wabajo’oomi. Ban naanooromi, “Tíenantien mati malegen Akiiyaau aboñulomi maleekaool man epakenom di kañenak kati Herod di wan kurungaak kati Kúyahuudak kusofeenumi bee ekaanom.” ¹² Nan amanjumi wabajoeenumi, najawumi bee di síndeey yati Mariyaama, Yohan Maruk iñaayool, dóo kajuupoe kujojumi man kulako elawey. ¹³ Peter akongenumi kábabumaak kati fúlamutaf, ban aroka ajaŋa an koonemi Roda nápurulomi bee eyiiŋool. ¹⁴ Nan álaulumi furimaf fati Peter, di súumoomi máamak, moo báwambulut kábabumaak bare nateyumi álaañudo bee ereg anoosani mati Peter oomu bo di kábabumaak. ¹⁵ Di koonoomi, “Au nugonogono.” Bare nan ajummi lit mati malegen moo, man koonoomi, “Nakankaan ápurapur!” ¹⁶ No’onu Peter narulenumi di kakongenak. Nan kúwambuloomi, di kujukoomi, di sáloiimi máamak. ¹⁷ Bare natonkiimi man kutunten, ban naregiimi man Akiiyaau ápurenuloomi téeŋey di dán bukanak kukuleimi. Ban nammi, “Jiregumo Yankuba di kutiolaal karinomi.” Ñaa ban nápurubomi ajaw bee buceen. ¹⁸ Di waradabaw, di bajumi kálaulooraati káamak kalakoe dóo di titoorey yati kutiikaak kupooyaak mati wabajoeenumi bee di Peter. ¹⁹ Herod nájaatikenumi man kúñesulool banoobani. Nan kuŋoolenutumi kujukool, Herod nakammi man kutiikaak kupooyaak kuceeŋi ban naregumi koote ebuji. Nan mo’omu múpurutomi, Herod nápurumi Yúdea man ajaw Kasaaria man alako bo tínok. ²⁰ Herod di bólioomi máamak mati bukanak kati Turo di Sidon. Mati muriaiil di mofam mati Herod múpureuumi, ñaa di kuboñ kuceen man kujaw kujamoor di oo. Mútiyaaram, di kujawumi kubuntoor Bulasutus, oo aroka acookooremi eluupey yati áyiau, man kulawoomi kálaañenul kásuumaay titoorey yati sísukas sooliil di Herod, ²¹ ban funakaf fasofimi bee mati kukila man kubaj fujoj di akila. Herod nakaanomi kaloaool kati jáyiaj, man ajawumi alako di ejunkutey yoola yati jáyiaj man asankeniimi. ²² Bukanak di kucibuloorumi, “Furimaf ufu fati emit, lee fati an!” ²³ Maleeka yati Akiiyaau yaŋ di erantenoomi, mati asenut kálebienak bee di Atijamit. Di múlamukaam, siñal di sirioomi manteer acet. ²⁴ Bareñaa furimaf fati Atijamit di fufaŋumi man fujamoe banoosani. ²⁵ Nan Banaabas di Saul kubanumi burokab booliil Yerusalem, di kuŋarumi Yohan Maruk ban kulaañumi di óoro bee Antiok.

¹ Di fujojaf fati kuriibaak kati Antiok, bajeembaj kuboña di kuliikitena dó. Kan eenomi Banaabas, di Simeon an kuwonkemi Ala’au, di Lukio ati Kurene, di Manaen akurimi dákon di áyiau Herod nan apaalool, di Saul. ² Funak fákon, di kulakomi kamiiceelaet Akiiyaau di ekaan balat, Búyegetab Bátienaab di booniimi, “Jímukenul Banaabas di Saul mambi kukaan burokab ban íwonkuliimi.” ³ Nan kubenenumi kukammi balatab man kúlaw kuban, di kurembenumi uñeniil di bukoo ban di kukateniil kujaw. ⁴ Buke kugabaak, Búyegetab Bátienaab di buboñiimi di kúriiŋumi Seleuke. Boo kútipumi bee fúrinkaf fati Sipur. ⁵ Nan kúriiŋumi Salami, di kutaatumi káriiŋen furimaf fati Atijamit di kukobak kati Kúyahuudak. Yohan Maruk oo poop najawumi di kukila nan arambena. ⁶ Nan púrutomi, Banaabas di Saul kútipumi kuŋomoor bee kapan kaaku kati fúrinkaf, di kúriiŋumi ésukey yati Pafo, di kutookubomi ániine aceen akaanemi fáliimaetaf. Oo ániine Áyahuud, aboña abunta, an koonemi Baa Yensa. ⁷ Akila nalakomi bati anifaanau ati fúrinkaf, Serugi Paul, an umanjumi amanja áamak. Serugi Paul nawonkumi Banaabas di Saul mati namammaŋ ejam furimaf fati Atijamit. ⁸ Bare Eluma o’omu akaanemi fáliimaetaf (mati kareesak kufelumi mo’omu di Kúgirikak), nalatumi Banaabas di Saul, naliikumi étiiw anifaanau akila takum afium di Yensa. ⁹ Bare Saul, an kuwonkemi poop Paul, Búyegetab Bátienaab bookool jáng, najikerumi caw Eluma, ¹⁰ ban nammi, “Au añiil ati Seetanaay, au alatoor ati wanoosani wajoone, búyegeti bulaenlaen tir di bújakaati. Mante letukat kaŋondenak uruŋaw wajoonaaw wati Akiiyaau? ¹¹ Janten, Akiiyaau panateki iñeme, panubil ukaan ápuuma ban letujuk bala’ab di nanan nátemie.” Yaŋ too galab Eluma di rímoorool túk kúcilool, nataatumi eñes arambena ampi aruuool. ¹² Nan anifaanau ajukumi wabajomi, ban náyinenumi wan kuliikitenoomi mati Akiiyaau úwaalo’oowaalo. ¹³ Paul di kutooñaool di kuŋarumi busaanaab báamakab di ésukey yati Pafo man kútipumi kúriiŋ di ésukey yati Peruge yammi di mofam mati Pampulia. Yohan Maruk ákatuliibomi man alaañumi bee Yerusalem. ¹⁴ Bare Banaabas di Paul di kúpurulomi Peruge ban di kúriiŋumi Antiok yati Pisidia. Di funakaf fati kálebienak, di kunokenumi dóo di fukobaf man kulakotomi. ¹⁵ Nan kubanumi kaliiken sílingaas sati Muusa di síbukaas sati kuboñaak kati Atijamit, kurungaak kati fukobaf di kuboñiimi kurim, man koone, “Kútioli, jibajujaat furim fati káliŋen bukanak, jisankenufo.” ¹⁶ Paul nayitomi ajuum, natonkiimi man kutunten, ban natooŋumi kasanken, “Bukanak kati Isirael, di muyuul Kakaanutumi Kúyahuudak kamiiceelaetemi Atijamit, jijantenom. ¹⁷ Atijamit ati bukanak buke kati Isirael namukemmuken kufannaaniŋolaal ban nakaan bukanak kukila kubeneno nan kulakoeenumi nan kujaaburuŋ di mofam múbutoam mati Misira. Atijamit nápurenuliipuren di famiiceelaetaf di kánkumak koola. ¹⁸ Namuutemmuuten di bukoo wáriiŋe simit sooni bukan kugaba boo di baŋaanab. ¹⁹ Ban nakajenumi bukanak kati usankenaw wooni futok di ugaba di mofam mati Kanaan man asen mofam mukila man aŋarumi mofam mooliko asen kati Isirael. ²⁰ Nan mo’omu múpurutomi, wanoosani wabajoeenumi bo wáriiŋe simit siceme sibakiir di bukan kugaba di uñen uban. Naseniisen kugamena man kurung mofam mukila bee mo di nanan nati aboñaau Samuel. ²¹ Bare bukanak di kulawumi man kubaj áyi, Atijamit naseniimi Saul añiilau ati Kis, ániine ati di fiilaf fati Beniamin, oo alakomi áyiau ooliil wáriiŋe simit bukan kugaba. ²² Bare Atijamit nápurenoomi di ejunkutey yoola aban, Atijamit nakammi Dauda áyiau ooliil. Atijamit aregumi mati moola, nammi, ‘Ínje nijujuk Dauda, añiilau ati Yese, ániine áriiŋaam di búsusom, oo panakaan wan imaŋumi.’ ²³ Ákon di úwoloorumaw wati Dauda an Atijamit ápurenumulomi man akaan Apakenaau ati bukanak kati Isirael nan man áligeenumi eeno, an akila eenomi Yensa. ²⁴ Bare bala’a Yensa ájo’ol, Yaaya Átiigulenaau náriiŋeneenriiŋen bukanak kati Isirael búrom man koote kátiiwoor kukat bálamuk majakutiil ban di kútiiguleni. ²⁵ Nan Yaaya alakomi ebaney burokab boola naceeŋumi, ‘Ai jisofumi oo ínje? Ínje let oo. A’a! Bare oo aatumi bee ebiley iñeme bálamukom, ban ínje iŋotut bee efeel unewaw wati usamataool.’ ²⁶ “Kutiom, muyuul fiilaf fati Iburehima, di poop bukaaku di muyuul di titooruul, Kakaanutumi Kúyahuudak, kákolimi Atijamit! Atijamit naboñulolaaboñ kurimak kati epakey uye. ²⁷ Bukanak kacinumi Yerusalem di kurungaiil kúlaulut ai eenomi Yensa. Ban kúlaulutumi kurimak kati kuboñaak kati Atijamit handeneen kan kuliikenemi di funakaf fati kálebienak fanoofani. Bare di wan kukammi, man kurimak kati kuboñaak kati Atijamit kaciikeenimi man kúliroor. ²⁸ Handeneen man kujukutumi wampi kúbujumool, bare di kulawumi Pilat, man akaan Yensa abuji. ²⁹ Nan kúlirenumi búrom wan kuboñaak kuciikeenumi mati Yensa kuban, di kuwalenulo’oomi di ébaarey yati búpinab, man kufokoomi di fuyaak. ³⁰ Bare Atijamit náyitenuloomi di kacetumi! ³¹ Ban narajumi kunak kajuupoe di kan kulakoeenumi káriiboorul kápurumul Galili bee Yerusalem. Koo iñeme kukankaan kúyiisenaool bee di bukanak kati Isirael. ³² Ban Banaabas di ínje wúli oomuñaa taate káriiŋenuul furimaf ufe fajakaaf. Wan Atijamit áligeenumi kufannaaniŋolaal, ³³ mati nálirenliren wo báligab ube iñeme bee di wulaal kuñooliil ñátum di káyitenulak Yensa di kacetumi. Nan man ciikimi búkaay yati Jábuura kapan kugabuntenak, man koone, ‘Au Añoolom, jaat ínje di fúko’om ibilumi ikaan ampai.’ ³⁴ Mati Atijamit náligeenumi náyitenulo’oomi di kacetumi, eniilool leteputurer di fuyaakaf. Ban nasankenumi mo’ome, ‘Panisenuul wáliroore di walegen wan íligeenumi Dauda.’ ³⁵ Moo kaane aciika ati Jábuura kapan kuceen naane, ‘Letukat Álirooraau ooli man aput di fuyaakaf.’ ³⁶ Man Dauda, alakoeenumi kamiiceelaet wan Atijamit amaŋeenumi di nanan noola. Nan acetumi, kufokoofok tákon di kufannaaniŋool, ban eniilool epuput dóo di fuyaakaf. ³⁷ Bare Yensa Atijamit áyitenulomi di kacetumi, eniilool eputut di fuyaakaf. ³⁸ Kutiom, janten! Muyuul joote emanj wákon, kápurum di Yensa ániinaau umu kurimak kúriiŋeniriiŋen mati kabonketak kati majakutuul. ³⁹ Anoosani áyinenumi di Yensa majakutool búrom mubonketibonket man sílingaas sati Muusa siŋoolenderutumi sikammo. ⁴⁰ Moo kaane, jíkaanum mati wan kuboñaak kuregumi takum ugoruul. ⁴¹ ‘Jijiker, muyuul kaheelenumi Atijamit, di wáalouul ban jijaw jíjim, mati wan ínje emmiñaa ekaan jaat, woo léejiyinen, handeneen an aregenuuwo.’” ⁴² Nan fujojaf fubanumi Paul di Banaabas di épuruley di fukobaf di kunak kukila, bukanak di kulawiimi man kúlaañul inki man kúriiŋen mati mukaanaam mákonam ume di funakaf fati kálebienak fáriibeneuumi. ⁴³ Nan kubanumi fujojaf di fukobaf, Kúyahuud kajuupoe di kan kulaañumi bee di buruŋab bati Kúyahuudak kamiiceelaetemi Atijamit di fukobaf, kariibenumi Paul di Banaabas. Kúriiŋenaak kukila di kulakomi kámik di bukoo man kúliŋeniimi kusof lit majakam man Atijamit áyiiseniimi. ⁴⁴ Funakaf fati kálebienak fariibenumi jameeŋey yati ésukey di efumoulo ejoj bee ejamiiley káriiŋenak kati furimaf fati Atijamit. ⁴⁵ Bare nan Kúyahuudak kujukumi jameeŋey uye, di kubajumi búlat. Di kujelumi Paul ban di kañakoor wanoosani wan Paul aregumi. ⁴⁶ Paul di Banaabas di kusankenumi bákoliut, di kooniil, “Cenceeŋ man furimaf fati Atijamit foote kasankeni emond di muyuul Kúyahuud. Bare di jilatufomi man jigamenooromi mati jíriiŋut bee eyab eroŋey yati bándoorey. Iñeme wúli panukatuul man ujaw úriiŋenufo Kakaanutumi Kúyahuudak. ⁴⁷ Akiiyaau násenolisen kájaatikenak uke, di aaney ‘Nikaanikaan mawuŋ bee di Kakaanutumi Kúyahuudak, mambi bukanak kati dúniyaay kupakeni.’” ⁴⁸ Nan Kakaanutumi Kúyahuudak kujammomi, di súumiimi máamak ban di kusalumi Atijamit mati furimaf foola. Kan Atijamit amukeneenumi búrom bee mati eroŋey yati bándoorey, di kubilumi kukaan kúyinena. ⁴⁹ Furimaf fati Atijamit di fuyiisoorumi banoobani di kapanak kukila. ⁵⁰ Bare Kúyahuudak di kulako kasusuken kuseekak kuceenak kukoba káamak kabaje fujuum fateboe di kunifaanak kati ésukey yáamakey. Di kukammi bukanak man kúsuutuken Paul di Banaabas ban di kucesooriimi kúpur di kapanak kooliil. ⁵¹ Bare Paul di Banaabas di kufankumi kaporak kakotumi di úkamuniil man kúyiiseniil mati utumiil ulee bo, ban di kujawumi bee Ikoni. ⁵² Kuriibaak kammi di Antiok súumiisuum máamak ban Búyegetab Bátienaab bookiimi jaj.

¹ Di ésukey yati Ikoni, Paul di Banaabas di kunokenumi síñakon bee di fukobaf, ban di kúriiŋenumi ñátum di kánkum káamak man jameeŋ éyinenumi, kan eenomi Kúyahuud di Kakaanutumi Kúyahuud. ² Bare Kúyahuudak kalatumi káyinenak di oo, di kususukenumi Kakaanutumi Kúyahuudak bukaaku ñátum di kasiken úyegetiil man kulat kúyinena. ³ Paul di Banaabas di kulakobomi piyo, man kúriiŋenumi majakam mati Akiiyaau bákoliut. Akiiyaau náyiisenumi wan kúriiŋumi ukankaan malegen, man aseniimi kánkum man kukaan kúmanjum di mukaanaam máamakam máriiŋumi síwoonoor. ⁴ Bare bukanak kati ésukey yáamakey di kúpajuloor, bukaaku di kulaañumi di Kúyahuudak, bukaaku di kúriiŋenaak. ⁵ Bukaaku Kakaanutumi Kúyahuudak di bukaaku Kúyahuud koo di kurungaiil, di kuwoonoorumi bee élus Paul di Banaabas mambi kuleebiil sikooba kubujiil. ⁶ Nan kúriiŋenaak kugabaak kúmanjumomi di kuteyumi kúpur bee di sísukas sáamakas sati Lusutura di Derebe sammi di mofam mati Lukaoni, di sísuk san kúlingoorumi. ⁷ Boo kulakomi káriiŋen furimaf fajakaaf. ⁸ Di Lusutura, bajeembaj ániine awolimi oo babakoe. Oo biñoo nan awolimi, atamburerut ayito ajuum man ajawooro. ⁹ Nalakobomi káyenten wan Paul alakomi káriiŋenak. Paul najikeroomi caw ban najukumi mati ániinaau akila nababaj kafium káriiŋe man asonteni akoy. ¹⁰ Ñaa Paul nasankenoomi fatiya, “Yito juum di úkamuni!” Ániinaau nabaalumi fatiya man aam di ejaay. ¹¹ Nan jameeŋey elakomi káyentenoolak di kujukumi wan Paul akammi, di kukaaw fatiya di kasankenak kooliil Kulukaoniak man kommi, “Simitas siwaloulowalo bee di wulaal man silaañoorumi nan bukan!” ¹² Di kuwonkumi Banaabas emitey yan koonemi Jeu, man Paul emitey yan koonemi Hereme, mati oo eenomi asankena anifaan. ¹³ Ásimenaau ati emitey yan koonemi Jeu, fukobaf fooliyo fujuumenimi téeŋey yati ésukey ekila, naruu’ulomi kúmuuna ban di kújeetumi bukaroor bati úrumpen waloreni bee to di kúlamutak, mati oo di jameeŋey kumammaŋ bee esen búsimen bee di Paul di Banaabas. ¹⁴ Bare nan Banaabas di Paul kujammi mati wan koote ekaan, di kutuutulumi uloaiil ban di kuteyumi kunokenumi di titoorey yati jameeŋey, man koom di ekaawey, ¹⁵ “Kúpaaloli, wau kaane di joom di ekaan mo’omuñaa? Wúli di kúko’oli bukan ceb nan muyuul! Wúli nujawulojaw baabe bee káriiŋen furimaf fajakaaf, mambi jikat mukaanaam umu mabajutumi fúkaw man jílaañenul bee di Atijamit aroŋaau, atuukumi fatiya di tentaam, di falaf, di wanoosani wándomi. ¹⁶ Úwoloorumaw wawuuje, Atijamit nakakat kati mofam mati dúniyaay búrom man kuriiben buruŋab booliil. ¹⁷ Bare ayoolorerut káyiisenak kati fúko’ool di búkaanum bajake. Atijamit náboñuluumi kápurumul fatiya kujam kajake ban nasenuul wampi jiri jipooñ kéelookeel aban nakaan úyegetuul ufinto.” ¹⁸ Bare hani man Paul di Banaabas kúriiŋenumiñaa kurimak kuban, kuŋoolenut kúfireniil takum bukanak kukaan búsimen bee di kukila. ¹⁹ Kúyahuud bukaaku kápurumulomi Antiok di Ikoni di kususukenumi jameeŋey. Di kulakomi eleebey Paul sikooba kuban di kúfuulool bee kápuraak kati ésukey, mati kusofeensof nacecet. ²⁰ Bare nan kuriibaak kati Yensa kúliiboomi tákon, nayitomi man alaañumi bee di ésukey yáamakey. Fati kajomaf oo di Banaabas di kujawumi bee Derebe. ²¹ Paul di Banaabas kúriiŋenumi furimaf fajakaaf di ésukey yáamakey ekila yati Derebe man kubajubomi kuriiba kajuupoe. Di kulaañumi bee di Lusutura, di Ikoni, di Antiok yati Pisidia. ²² Di kulakobomi káliŋen úyegetaw wati kuriibaak ban di kulawiimi man kujuum lit di kafiumak, di aaney, “Wulaal ootaale kanoken di jáyiaj jati Atijamit kápurumul di bugaal banoosani.” ²³ Paul di Banaabas kumukenumi poop kurunga kuceen di fujoj fanoosani fati kuriibaak. Ñaa di kukammi balatab man kulaw kuban, di kukatiimi di Akiiyaau man acookooriil, di an kúyinenumi. ²⁴ Di kúlamumumi Pisidia, man kulaañ bee Pampulia. ²⁵ Boo kúriiŋenumi inki furimaf fajakaaf di Peruge ban di kujawumi bee di ésukey yati Atalia, ²⁶ ban di kúpurubomi kútip kulaañ bee Antiok yati Siria, boo kubileneenimi di majakam di Atijamit man kuŋoolen kukaan burokab ban kúlirenumi iñeme. ²⁷ Nan kúriiŋumi Antiok, di kujojenumi kati fujojaf tákon, man kuregiimi búrom wan Atijamit akammi di kukila di poop man áwambulumi buruŋab bati kafiumak bee di Kakaanutumi Kúyahuudak poop. ²⁸ Di kulakobomi piyo di kuriibaak.

¹ Kúniine kuceen kápurumulo Yúdea bee Antiok di kulakomi kaliikiten kuriibaak man koone, “Jitamputijaat nan man sílingaas sati Muusa siregumi, leejipak.” ² Paul di Banaabas kuñoosoor yém di bukoo mati kaliikitenak uke. Di múlamukaam, Paul di Banaabas kamukenimi man kujaw bee Yerusalem, di poop kuriiba kuceen kati Antiok kujawoor síñakon di bukoo, man kúmik di kúriiŋenaak di kunifaanak mati kúceeŋak uke. ³ Kati fujojaf kuboñiimi kulakomi ejaay, kújawumumi Fonekia di Samaria, di kuregumi man Kakaanutumi Kúyahuudak kútiiwumi man kúyinen di Atijamit. Kurimak uke kati wabajomiñaa woo búrom kuŋaruloŋar kásuum káamak bee di kuriibaak búrom. ⁴ Nan kúriiŋulomi Yerusalem, kati fujojaf, kúriiŋenaak, kunifaanak, di kuwaleniimi jak. Di kuregiimi búrom wan Atijamit akammi kápurumul di bukoo. ⁵ Bare kuriiba kuceen kati di fujuumaf fati Kufarisaak di kuyitomi man koone, “Cenceeŋ man Kakaanutumi Kúyahuudak kukila kutampi ban di kuregiil kusof sílingaas sati Muusa.” ⁶ Ñaa kúriiŋenaak di kunifaanak di kujojumi tákon man kumaloorumi mati kúceeŋak uku. ⁷ Nan kumaloorumi piyo di fujojaf kuban, Peter nayitomi ajuum man ammi, “Kutiom, jimammanj mati nan piyoe Atijamit amukenammi di muyuul man íriiŋen furimaf fajakaaf bee di Kakaanutumi Kúyahuudak man kuŋoolen kujamufo ban di kúyinen. ⁸ Atijamit, amanjumi ésigirey yati anoosani, áyiisenumi mati Kakaanutumi Kúyahuudak poop pankuŋoolen kúyinen, ñátum di ekaaniiley man kuyab Búyegetab Bátienaab boola, nan man ákaanolimi eeno. ⁹ Atijamit ápajuleriit an, natilutilul poop sísigiriil mati kufiunfium. ¹⁰ Wau kaane iñeme muyuul joom di eyink Atijamit ñátum di egal yook di sikondooras sati kuriibaak? Bútebab booliyo búlebilebi bee di wulaal mba bee di kufannaaniŋolaal. ¹¹ Núyinenaayinen mati di majakam man Akiiyaau Yensa áyiisenolaami núpakumaale, koo poop moo.” ¹² Bukanak búrom kalakomi di fujojaf di kutunoorumi sii, nan kujammi wan Banaabas di Paul kuregumi mati wajamurerutimi di mukaanaam máriiŋumi síwoonoor uru búrom dan Atijamit ákaanumumi kápurumul di kukila titoorey di Kakaanutumi Kúyahuudak. ¹³ Nan kubanumi kasankenak kooliil, Yankuba nalaañeniimi, “Kutiom, jíyentenom! ¹⁴ Simon Peter naregolaareg man Atijamit atooŋumi amuken Kakaanutumi Kúyahuudak ban nakammi kuceen di bukoo koola. ¹⁵ Mo’omu muriibooriiboor di wan kuboñaak kuciikumi, ¹⁶ ‘Purutojaat, pánilaañul, ban paniteepulanken eluupey yati Dauda yalomi. Paniteepulanken eluupey yakañomi ban panijuumenuyo, ¹⁷ mambi bukanak karinomi kuñes Akiiyaau, Kakaanutumi Kúyahuudak búrom kan iwonkumi man kukaan kúmboom, ¹⁸ moo Akiiyaau aregumi, akaaneenumi man bukanak kumanj no’ona.’ ¹⁹ Moo kaane, kawoonoorak kúmboom koo eenomi takum ukaanaal táañi Kakaanutumi Kúyahuudak kajonlenumi di Atijamit. ²⁰ Bare nootaale eciikiil letara man uregiil takum kuri muria masenimi sínaati mati musikosiko, takum kufinto di aseek mba ániine ati an kuyaboorutumi, takum kutokoñ eluw yati énukuruŋ yáraamuluti mba fúsimaf fooliyo. ²¹ Mati kápurumul bukan kawuujumi, di ésuk yanoosani bukan kulakoe káriiŋen sílingaas sati Muusa man kuliikenuso di kukobak di funak fanoosani fati kálebienak.” ²² Kankaan wajake kúriiŋenaak di kunifaanak tákon di kati fujojaf búrom di kuwoonoorumi man kumuken kúniine kuceen di fujojaf man kuboñiil bee Antiok yati Siria, koo di Paul di Banaabas. Di kumukenumi Yúda Barusaba di Sila, kúniinaak karungenumi titoorey yati kuriibaak. ²³ Di kuciikumi letara yariiboore: “Kútioli, wúli kúriiŋenaak di kunifaanak kooku bo esaafuul búrom kuriibaak Kakaanutumi Kúyahuudak kacinumi di Antiok, di Siria, di Kilikia. ²⁴ Biñoo nan wúli ujammi mati kúniine kuceen di wúli kujawulojaw bee kálepenuul man úyegetuul újiisoor di kaliikitenak kooliil. Bare kukila kuyabut kájaatikenak kaanoeñaa mo’omu di wúli. ²⁵ Wúli nusosof wajake man ujoj tákon man uwoonoorumi búrom mati man umukenumi kúniine bukaaku man úboñuliil bee di muyuul. Pankuriiboor di kúpaalumoli káamak Banaabas di Paul. ²⁶ Kúniinaak buke kanenumi síñunduiil mati burokab bati Akiiyaau oololaal Yensa Apakenaau Áamakau. ²⁷ Wúli núboñuluul Yúda di Sila, kampi koo di kúkoiil kureguul waafaw wákonaw wan wúli uciikumi di kurim mati kúceeŋak kooluul. ²⁸ Wúli nusosof wajake di Búyegetab Bátienaab di wúli nubabaj kawoonoorak kákonak mati takum urembenuul bútebab bafaŋe man bútaañie wan ceeŋimi, ²⁹ mati takum jiri muria másimenimi di sínaati, takum jitokoñ eluw yati énukuruŋ yáraamuluti mba yabaje fúsim, takum kufinto di aseek mba ániine ati an kuyaboorutumi. Jisofujaat kájaatikenak uke, panjijaw fáculey. Jikatooraal kásuumaay.” ³⁰ Kúniinaak kubakiirak di kúpurumi Yerusalem man kujaw kúriiŋ Antiok. Kujojenjojen kati fujojaf fati bo di kuseniimi letaraay. ³¹ Nan kujikeruyomi, kurimak kukaaniimi man kubaj kásuumaay. ³² Yúda di Sila, koo di kúkoiil kukankaan kuboña kati fujojaf, di kusankenumi wajuupoe wajake bee di kupaaliil kuriiba, kabuntooriil ban di kúliŋen kafiumak kooliil. ³³ Nan kulakobomi kunak, kupaaliil kuriibaak di kukatiimi man kulaañ bee Yerusalem, di kásuumaay bee di káboñuliimi. ³⁴ Bare Sila nawoonoorumi arinoeen bo. ³⁵ Paul di Banaabas di kurinomi Antiok ban koo di bukaaku kajuupoe kuliikiteniimi ban di kúriiŋeniil furimaf fati Akiiyaau. ³⁶ Nan bajumi kunak kupinaay Paul nammi Banaabas, “Ulaañaal di ésuk yanoosani yan úriiŋenaami noo furimaf fati Akiiyaau, manti ujukaal man kuriibaak kunkulak koom bo ekaan.” ³⁷ Banaabas namaŋumi eŋar Yohan Maruk man kujaw tákon. ³⁸ Bare Paul asofut mati moo jajak, mati Yohan Maruk ápurumi di bukoo no’ona di ésukey yati Pampulia ban nakatumi burokab di kukila. ³⁹ Kañoosoorak kooliil mati mo’omu di kuyitomi máamak manteer kufasoor. Banaabas naŋarumi Yohan Maruk man kútipumi kujaw bee fúrinkaf fati Sipur, ⁴⁰ bare Paul naŋarumi Sila man kujaw, nan kuriibaak kubilenumi kuban di majakam mati Akiiyaau. ⁴¹ Paul nájawumumi sísukas sati Siria di Kilikia, oo di Sila man kommi di káliŋen kuriibaak kati kujojak kambomi.

¹ Paul di Sila kulanlaañ bee Derebe di Lisutura, di bajubomi ariiba an koonemi Timoti, iñaayool aseek áyinena Áyahuud, bare ampaool oo Ágirik. ² Kupaalool kuriibaak kammi Lusutura di Ikoni kusaloosal máamak. ³ Paul namammaŋ Timoti man anaamoor di bukoo di kajaaburuŋak kooliil, ñaa nakaanoomi man atampi. Nakankammo mati Kúyahuudak búrom kacinubomi di upan ukila kumammanj tíen mati Timoti ampaool Ágirik. ⁴ Nan kújawumumi ésuk bee di ésuk, di kuregumi tíen kuriibaak kambomi wan kúriiŋenaak di kunifaanak kammi Yerusalem kusofumi, ban di kuregiil tíen man kusof kájaatikenak uke. ⁵ Funakoofunak kuriibaak kammi di kujojak di kufaŋ man kubaje kánkum di kafiumak kooliil ban di kubeneno. ⁶ Paul di Sila di kújawumumi kajaaburuŋ titoorey yati mofam mati Furugia di Galatia, mati Búyegetab Bátienaab búfireniimi takum kúriiŋen furimaf fati Atijamit di mofam mati Asia di kunakak kukila. ⁷ Nan kúriiŋumi élingaay yati mofam mati Misia, di kujawumi bee kapanak kati Bitunia, bare Búyegetab Bátienaab bati Yensa busenutiil buruŋ. ⁸ Ñaa kúwuujummi Misia ban di kúriiŋumi ésukey yati Turaad. ⁹ Di fuk fukila Paul najujuk waaf nan sáaut. Najujuk ániine aceen ati Makedonia man ajuume di elawool, man aanool, “Típul bee Makedonia man úrambenoli!” ¹⁰ Nan Paul ajukuwomi ceb, yaŋ too galab wúli nuñesumi buruŋ man ujaw bee Makedonia. Tíenolitien mati Atijamit áwonkoli man úriiŋen furimaf fajakaaf bee di bukanak kambomi. ¹¹ Wúli nuŋarumi busaana báamak di Turaad nulakomi étipey bee Samoturak, ban fati kajomaf núriiŋumi Napoli. ¹² Kápurum to nunokenumi Filipo, ésuk yáamak yati Makedonia yammi di kañenak kati Kúroomanak. Wúli nulakobomi kunak kupinaay. ¹³ Di Funakaf fati kálebienak núpurumi téeŋey yati ésukey man ujawumi bee di kapanak kati falaf ban usofeenumi mati pambajubo tan Kúyahuudak kulawemi Atijamit. Nulakobomi man usankenumi di kuseekak kajojumi. ¹⁴ Ákon di bukoo kájamolimi Ludia ati Tuturo, oo akammi anoomena ati uful wakaayene éyem wáñubimi. Oo amiiceelaeta ati Atijamit. Nan áyentenolimi, Akiiyaau náwambulumi búyegetool, man álaul wan Paul ammi di káriiŋenak. ¹⁵ Nan oo di kati bajamab boola kútiigulenimi kuban, nálawolimi máamak man ammi, “Jisofanjaat an abaje kafium káriiŋe di Akiiyaau, jibil man iwalenuul síndo’om.” Nábuntoorolimi man umaŋ. ¹⁶ Di funak fákon nan ulakomi ejaay bee tan kukaanemi elawey, núkamboorubomi di ajaŋa aroka an bágun booke, bágunab bukila bukaanoomi man aŋoolen aregen bukanak waatumi bee kabajoak. Ñátum di ekaaney mo’omu nabajulomi sígodi sajuupoe bee di kukiiyaool. ¹⁷ Ajaŋaau nalakomi kariiben Paul di wúli, man akaaw, “Kúniinaak buke kumiiceel kati Atijamit Afaŋumi Katebo, káriiŋenuumi buruŋab bati epakey.” ¹⁸ Mo’omu nakaanemi kunak kupinaay, manteer Paul fuuñool furimi, ñaa najonlenumi bee di bágunab bammi di oo, man ammi, “Di kánkumak kati kareesak kati Yensa Apakenaau Áamakau, ínje íjaatikeni púr di oo!” Too galab búpurumi di oo. ¹⁹ Nan bukanak kakilumi ajaŋaau kujukumi mati fúgolumaf fati ebajey yati sígodaas fukañokaño, ñaa di kúloummi Paul di Sila di kúfuuliimi bee di fácul kurungaak di funoomenaf. ²⁰ Di kújeetumuliimi kurungaak Kúroomanak man kommi, “Kúniinaak buke Kúyahuud ban bukooku di bálus ésukey yáamakey yoololaal. ²¹ Koo bukooku bo kaliikiten mukaana majawoorutumi di wan sílingaas sóololi siceeŋumi. Wúli Kúroomanak, letuŋoolen usof mukaanaam ume ban nuriiben.” ²² Jameeŋ di éyitoul galab di bukoo man éloumumi Paul di Sila. Kurungaak Kúroomanak di kusen buruŋ man kutuutul uloaiil ban di kutekiil máamak di sisankil. ²³ Di kutekiimi máamak kuban, di kukaaniimi man kukuliil dán bukanak kukuleimi, ban di kuregumi apooyaau man ákaanumiil jak takum kupak. ²⁴ Apooyaau akila nakammi nan man kuregoomi. Nakuliimi dóo di síndeneey yati dán bukanak kukuleimi ban nakokenumi úkamuniil ñátum di ñiwuj titoorey yati kúbaar kálebie máamak. ²⁵ Di titoorey yati fukaf, Paul di Sila di kulakomi elaw di écim bee esal Atijamit, ban kakulimi karinomi di kulakomi káyenteniilak. ²⁶ Yaŋ too galab di bajumi káliliŋenoor káamak, biyok kúlakenumaak kati dán bukanak kukuleimi kugoroor. Úbabumaaw búrom di úwambulomi galab, ban ñiwujañ ñaŋoobenumi di anoosani di ñíŋaabulomi ñilo. ²⁷ Nan apooyaau áyilomi, ban najuk úbababumaaw wati dán bukanak kukuleimi man úwambuloe. Nasosof manteer kakulimi kupapak, ñaa náfoonulumi jilibaool jabaakaaj man amaŋumi kabujooro. ²⁸ Bare Paul nasankenoomi fatiya, “Takum úbukenooro! Mati wúli búromoli bukooke dó!” ²⁹ Apooyaau nalawumi man kuyaben síwuŋenuma ban nawokoorumi bee di síndeneey yati dán bukanak kukuleimi, ban náriiŋubomi oo di kalelebenak di kóro di kákoli, nalotomi di fáculey yati Paul di Sila. ³⁰ Ñaa narungeniimi kúpur bee téeŋey aban, naceeŋiimi, “Kurungaak, waa neete ekaan man ibaj epak?” ³¹ Di kulaañenoomi, “Yínen di Akiiyaau Yensa, moo panubaj epak, au di fiilaf fooli.” ³² Di kúriiŋenoomi mati furimaf fati Akiiyaau, oo di bukanak kammi di síndo’ool. ³³ Di nanan nákonan nati fuk fukila, apooyaau ati dán bukanak kukuleimi nájeetumiimi tan ticeen man aposumi musontaiil aban, oo di fiilaf foola di kútiigulenimi. ³⁴ Nájeetummi Paul di Sila bee di síndo’ool ban naseniimi wampi kuri. Oo di bukanak kati bajamab boola kulakomi kamaayoor, mati koo iñeme kúyinenyinen di Atijamit. ³⁵ Fati kajomaf nan bala’ab burabumi, kurungaak Kúroomanak di kuboñumi apooyaau aceenau, man ammi, “Katen kúniinaak kukila.” ³⁶ Apooyaau naregumi Paul, “Kurungaak Kúroomanak kuboñuloboñ furim man au di Sila jikateni. Jípur man jijaw di kásuumaay.” ³⁷ Bare Paul naaniimi, “Kútekolitek di bújonlen jameeŋ ban Kúgamenutoli, wúli kati di fujuum fati Kúroomanak. Ban ñaa kumammaŋ man kúkatenoli ñátum di kutunt? A’a leeŋoolen kaan! Koo di kúkoiil koote ebil kúpurenoli.” ³⁸ Kupooyaak kuceenak kuregumi mati kurimak uke kurungaak Kúroomanak, nan kujammi mati Paul di Sila koo kubajumi fujuum fati Kúroomanak, di kúkolimi máamak. ³⁹ Di kulaañulomi man kulawumi Paul di Sila kabonket. Ñaa di kúpureniimi dán bukanak kukuleimi ban di kulawiimi kúpur di ésukey. ⁴⁰ Paul di Sila di kúpurulomi dán bukanak kukuleimi, di kulaañumi taac bee síndeey yati Ludia, ban kúkamboorumi kupaaliil kuriibaak di kúliŋeniimi inki, ban di kujawumi.

¹ Paul di Sila kújawunjawum Anfipoli di Apolonia di kúriiŋumi Tesalonika, ban fukob fati Kúyahuudak fommi. ² Paul nan man apiimi nakaan, najawumi anoken di fukobaf. Di kunakak kati kálebienak kooni kúfeegiir nalakomi kajaloor di bukanak ñátum di káyiiseniil furimaf fati Atijamit, ³ ban náyiiseniil tíen mati Apakenaau Áamakau aate egaal aban náyitoul di kacetumi, nammi, “Yensa o’omu, an íriiŋeneuumiñaa moola, oo eenomi Apakenaau Áamakau.” ⁴ Kuceen di bukoo di kúyinenumi wan Paul aregiimi, ban di kuriiben Paul di Sila. Moo mákonam kaanumi Kúgirik kukoba káamak kajuupoe di kuseek kajuupoe kabajumi kujuum. ⁵ Bare Kúyahuud kuceen di kubajumi búlat di bukoo, di kuŋarumi kuceen kajakut kayuunooreboñaa man kukaaniil kujoj tákon bee kayiten káguuloor. Di kúloummi síndeey yati Yason bee kápurenul Paul di Sila fácul jameeŋey. ⁶ Bare nan kuŋoolenutumi kujukiil, di kuradagenumi Yason di kuriiba kuceen. Di kújeetumiil bee di kurungaak kati ésukey yáamakey di kucibulomi, “Kúniinaak buke kukammi mofam mújiisoor, kujawulojaw bee di ésukey yoololaal poop, ⁷ ban Yason nawaleniimi síndo’ool. Koo búrom kútaasumi wan sílingaas sati Áyiau Áamakau sífirenumi, man koone babaj áyi aceen an koonemi Yensa.” ⁸ Kurungaak di jameeŋey yati bukanak di kujammi kurimak uke di bóli’iimi. ⁹ Nan kurungaak kukammi Yason di kuriibaak kuceenak man kucaam sígodi san kuceeŋiimi di kukateniil man kujaw. ¹⁰ Fukaf fukila kuriibaak di kuboñumi Paul di Sila bee Beroa. Nan kúriiŋubomi, di kujonenumi taac bee di fukobaf fati Kúyahuudak. ¹¹ Kúyahuudak uke kati bo úyegetiil ufaŋe man úwambuloe kati Tesalonika. Di kulakomi kajanten furimaf fati Atijamit di emaŋ yáamak. Balayoobalay kúmeeloemeelo furimaf fati Atijamit bee ejukey manteer wan Paul aregumi ukankaan malegen. ¹² Kajuupoe di bukoo di kúyinenumi, naamoorumi kuseek Kúgirik kajuupoe kabaje kujuum di poop kúniine Kúgirik kajuupoe. ¹³ Bare nan Kúyahuud bukaaku kammi Tesalonika kujammi mati Paul oomueen káriiŋen furimaf fati Atijamit di ésukey yati Beroa poop, di kujawumi bee bo man kusuulen jameeŋey man kulat Paul. ¹⁴ Kuriiba kuceen yaŋ di kuboñumi kúniine kuceen man kutooñumi Paul ateyumi ñátum buruŋab bati falaf, bare Sila di Timoti di kurinobomi ésukey yati Beroa. ¹⁵ Kúniinaak kuceenak kalakomi kayiiren Paul, di kujawumi manteer bee ésukey yati Atene, ban di kulaañumi di kúboñak bee Beroa man kureg Sila di Timoti mati Paul naane kuwaaken kutookool bo iñemeeñeme. ¹⁶ Nan Paul alakomi ekobey Sila di Timoti di ésukey yáamakey yati Atene, súumutool máamak nan ajukumi man ésukey emeeŋuñaa sínaati. ¹⁷ Paul najajaw bee fukobaf man kujaloor di Kúyahuudak di Kakaanutumi Kúyahuudak kakammi kukoba káamak, ban di ninsi najaloor funakoofunak di kubilumi bee di funoomenaf. ¹⁸ Kumanja káamak kuceen kati di fujuumaf fati Kupikuriak poop di kati di fujuumaf fati Kusutoikak di kutookoobomi. Kuceen di bukoo di kommi, “Umu ayayapooreñaa waa namaŋe bee ereg?” Bukaaku di kommi, “Oo kankaan nan áriiŋena ati simit siceen síbuto” mati Paul nalakolako káriiŋen mati Yensa di mati káyitoulak di kacetumi. ¹⁹ Di kújeetumoomi bee tan kuwonkemi Areopagit, too eenomi fujuumaf fati kumanjaak káamakak kujojemi, di aaney, “Mante panuŋoolen umanj kaliikitenak kunkulak kan uliikiteneñaa koo eenomi waa? ²⁰ Mati waaf uceen wan ujammi nureg an amanjut waaf úmanum, ñaa wúli numammaŋ bee emanj woo eenomi waa.” ²¹ Mati kacinumi Atene búrom di kujaaburuŋak búrom kalakobomi bajut waaf uceen wan kooke leejaat kasankenak mba ejamey munkulam. ²² Paul nayitomi ajuum di bújonlenab bati fujuumaf fukila tan koonemi Areopagit, nammi, “Bukanak kati Atene, ínje nijujuk mati muyuul manoosani jikankaan kukoba káamak. ²³ Mati nan ilakomi kajaatoorak di ésukey, nijujuk báciinab bati simitas sooluul san jimiiceelaetumi. Nijujuk poop fúsimenaf fati bo tan kuciike, ‘Bee di emit yamanjoutie.’ Yan jimiiceelaetemi bamanjutuyo, mo’omu moo níriiŋeneuumi. ²⁴ Atijamit atuukumi dúniyaay di wanoosani wándomi búrom. Oo eenomi Akiiyaau ati fatiya di tentaam, ban oo ácineriit di kukob kan anau ateepe. ²⁵ Aceeŋut karamben kati an. Oo di fúko’ool awulemi eroŋey, di fuyiifaf, di wanoowaniaw bee di bukanak búrom. ²⁶ Kápurumul di an ákon Atijamit atuukumi bukanak kati dúniyaay búrom ban nakaaniimi man kucin di dúniyaay búrom. Ban oo di fúko’ool najuumeneenumi káŋarum di fúcitumaf nanan nan koote ecin di poop sílingaas sati mofam san kootumi kacinoorak. ²⁷ Atijamit nakammomi búrom, man bukanak kuñesool, di fúgolumaf manteer kamamen mbi kúkambool. Bare Atijamit áloiut hani ákon di wulaal. ²⁸ Nan man kuceen di bukoo kuregumi, ‘Di oo nuroŋaale, nugorooraale ban nukaanaal bukan’, nan man hani kuceen di kusalenaak kooluul kuregumi eeno, ‘Wulaal poop úwoloorumaw woola.’ ²⁹ Mati kabiñoo nan ukaanaami úwoloorumaw wati Atijamit, ootutaal esofaal mati Atijamit naanosaano nan náati yan anau ajoonenumi di sáni, mba di gódifori, mba bakooba kápurumul di makooñam di kawoonoorak kati anau. ³⁰ Atijamit asofut bee elat bukanak, nanan nan kúmanjaatimi. Bare iñeme nájaatikenjaatiken bukanak búrom banoosani, koote kátiiwoor man kukat majakutiil. ³¹ Mati najuumenjuumen funak fampi agamen bukanak kati dúniyaay búrom di majoonam kápurumul di ániine an amukenumi. Moo Atijamit náyiisenyiisen bukanak búrom ai eenomi ume ñátum di káyitenuloolak di kacetumi!” ³² Nan kujammi Paul nasanken mati káyitoulak di kacetumi, bukaaku di kulakomi kánarulool. Bare bukaaku di kommi, “Wúli numammaŋ bee ejam inki wan usankeneñaa.” ³³ Nan Paul ápurumi ajaw di bukoo, ³⁴ bukaaku di kuriibenoomi ban di kúyinenumi wan Paul asankeneenumi. Ákon di bukoo an kuwonkemi Dinusi, oo ati di fujuumaf fati Areopagit, di aseek an koonemi Damaris, di poop bukaaku.

¹ Paul nápurumi Atene man ajawumi bee Korint. ² Ban natookubomi ániine Áyahuud an koonemi Akula, an ati di mofam mati Ponto, abilumi bee Italia piyout oo di aseekool Pirisikila, mati Áyiau Áamakau Kilaud nasensen buruŋ man Kúyahuudak búrom kúpur Róoma. Paul najawumi bee ejukiil, ³ ban nalako bo di bukoo di sísindoiil mati burokiil bákon, boo eenomi kajoonenak síguut. ⁴ Funak fanoosani fati kálebienak, tooketook Paul man alakomi di kajaloor di fukobaf, man araagalumi akaan Kúyahuud di Kúgirik kuceen man kúyinen. ⁵ Nan Sila di Timoti kúriiŋulomi di Makedonia, Paul abajut burok buceen leejaat káriiŋenak kurimak ceb di káyiisenak Kúyahuudak, man aregiimi mati, “Apakenaau Áamakau an jilakomi di eñes oo eenomi Yensa.” ⁶ Nan kulakomi elatool ban di ejelool, nafank kaporak di uloaool aban naaniimi, “Búrookaab bati ecetey yoola mbi bulako di muyuul! Lee kaan di ínje. Káŋarum iñeme ínje neete ejaw bee di Kakaanutumi Kúyahuudak.” ⁷ Nakatiibomi ban najawumi bee di eluupey yati ániine Akaanutumi Áyahuud an koonemi Tiito Yusuto, amiiceelaeta ati Atijamit. An eluupool sílingoorumi di fukobaf fati Kúyahuudak. ⁸ Kirisipo, oo arungaau ati fukobaf, ban oo di kati bajamab boola búrom di kúyinenumi di Akiiyaau. Bukaaku kajuupoe kammi di Korint di kujammi kurimak, di kúyinenumi ban di kútiigulenimi. ⁹ Fuk fákon, Akiiyaau nasankenumi Paul ñátum di waaf nan sáaut ban naanoomi, “Takum úkoli! Sanken! Takum utunten! ¹⁰ Mati ínje oomu di au, an letaremben kañenool di au bee ekaani búlaput, mati bukan kajuupoe di ésukey uye kúmboom.” ¹¹ Paul nalakobomi wáriiŋe emit yákon di bútingum, kaliikitenak mati furimaf fati Atijamit titooriil. ¹² Nan Ganlio akammi anifaanau Ároomanau ati kapanak kati Akaia, Kúyahuudak búrom di kujamoorumi, man kúloummi kusof Paul, man kújeetumuloomi bee di fugamenaf, ¹³ man kommi, “Ániinaau ume oomu kabuntoor bukanak bee kamiiceelaet Atijamit di buruŋ bariiboorut di sílingaas.” ¹⁴ Bare bala’a Paul asanken, Ganlio nammi Kúyahuudak, “Kaanjaat wan jitaakeneñaa ániinaau umu mati waaf wajakut mba mati búlaput, moo panijanteneenuul. ¹⁵ Bareñaa man kammi mati kúceeŋ mati kurim, di urees, di poop sílingaas sooluul, muyuul joote kacookooruso. Moo ínje ilatumi kagamen waaf waanoe mo’omu!” ¹⁶ Ban nacesooriimi man kúpur di fugamenaf. ¹⁷ Koo búrom di kúloummi kusof Sosuten, arungaau ati fukobaf, man kutekoomi too di fáculey yati fugamenaf. Bare Ganlio akaanut bo búyegetool. ¹⁸ Nan púrutomi, Paul nalakobomi di kupaalool kuriiba kunak kajuupoe abenen boo di ésukey yati Korint. Ban nakatiibomi man aŋarumi busaana báamak oo di Pirisikila di Akula bee étip bee Siria. Bala’a ajawumi bee étipey di ésukey yati Kenkurea boo naciikumi funangund mati nababaat kabaat kákon di bújonlenab bati Atijamit. ¹⁹ Di kúriiŋumi ésukey yati Efes, ban Paul kukatoorumi di bukoo. Bare oo di fúko’ool nanokenumi di fukobaf man abajumi kajaloor oo di Kúyahuudak. ²⁰ Nan kulawoomi man alako di bukoo piyo, naaniimi kubonketool lee maŋ. ²¹ Bare, nan alakomi ejaay naaniil, “Súumujaat di Atijamit, pánilaañul bee di muyuul.” Nájupomi di busaana báamak man ápur di ésukey yati Efes. ²² Nan áriiŋumi ésukey yati Kasaaria, najawumi asaaf kati fujojaf kammi Yerusalem, ban najawumi bee Antiok. ²³ Nan alakobomi jayiinkun, nápurubomi ajaw di kapanookapan kati Galatia di Furugia, man áliŋenumi kuriibaak kati Yensa búrom kambomi. ²⁴ No’ona, di bajumi Áyahuud an koonemi Apolo, oo ati Alesandaria, áriiŋumi Efes. Akila ániine aŋoolene kasanken tíen ban nabaj fumanj tíen mati furimaf fati Atijamit. ²⁵ Ban nájaatikenimi di buruŋab bati Akiiyaau, ban ñaa di kapeeto káamak naregenumi mati bo, ban naliikitenumi joon di malegenam fúkoumo mati Yensa. Manoosani, namanjumi kátiigulenak kati Yaaya ceb. ²⁶ Ban natooŋumi kasanken di mapeeto di fukobaf. Bare nan Pirisikila di Akula kujamoomi, di kubemoomi bee sísindoiil man kumanjenool faŋ man tíene mati buruŋab bati Atijamit. ²⁷ Apolo abajumi kawoonoor kati bee ejaw bee di kapanak kati Akaia. Ñaa kuriiba kuceen kammi Efes di kúliŋenoomi di mo’omu, ban di kuciikumi letara bee di kuriibaak kati Akaia, kúliŋeniimi man kuwalenool jak. Nan áriiŋubomi, nakankaan arambena áamak bee di káyinenumi di Akiiyaau Yensa mati majakam mati Atijamit. ²⁸ Mati nalakomi kañoosoor káamak di Kúyahuudak di bújonlenab bati bukanak. Ban náyiisenumi Kúyahuudak kápurumul di furimaf fati Atijamit mati, “Apakenaau Áamakau an jilakomi eñes oo eenomi Yensa.”

¹ Nan Apolo alakomi Korint, Paul nájawunjawum kapanak kati sísuk sati fatiya bee Efes. Boo natookumi kuriiba kupinaay. ² Man aceeŋiimi, “Mante jiyayab Búyegetab Bátienaab nan jibilumi jikaan kúyinena di Yensa. Di koonoomi, “A’a, wúli ujamurerut waaf wambo wan koonemi Búyeget bati Atijamit!” ³ Naceeŋiimi, “Kama, muyuul kátiigulen kei kukaanuumi?” Di kulaañenoomi, man kommi, “Wúli kátiigulenak kati Yaaya.” ⁴ Paul nammi, “Yaaya nátiigulentiigulen bukanak mambi kútiiwoor kukat bálamuk majakutiil. Bare nalakomi karegen bukanak kati Isirael man kúyinen di aatumi bee ebiley bálamukool, oo eenomi Yensa.” ⁵ Nan kujammomi, di kútiiguleni di kánkumak kati kareesak kati Akiiyaau Yensa. ⁶ Paul narembenumi uñenool di bukoo, Búyegetab Bátienaab di buwaloulomi di bukoo. Di kusankenumi di usanken uceen wálauleriiti, ban di kúriiŋenumi kurim kápurumulomi di Atijamit. ⁷ Koo búromiil káriiŋe uñen di kugaba. ⁸ Wáriiŋe kuleeŋ kúfeegiir Paul najawumi dóo di fukobaf man asankenumi bukanak bákoliut. Ban nalakomi kámik di bukoo, naliikumi ekaaniil man kúyinen wan asankenumi mati jáyiaj jati Atijamit. ⁹ Bare bukaaku kájameriitumi kulatumi káyinenak man kulako kánarul jákaati mati Buruŋab bati Akiiyaau fácul bukanak kajojumi. Paul nakatiimi ban naŋarumi kuriibaak man kujaw di oo. Balayoobalay, nalako kajaloor di fuliikitenaf fati Turanno. ¹⁰ Narondoŋ di mo wáriiŋe simit sigaba, manteer bukanak búrom kacinumi di mofam mati Asia man kujam, di poop Kúyahuudak di Kakaanutumi Kúyahuudak. ¹¹ Atijamit nalakomi ekaan wajamurerutimi kápurumul Paul. ¹² Hani mubuur múyuuyooruma mba wañ úrokuma wagorumi eniilool woo kuŋaremi kugor kásumutumi di kúkoyummi, hani bágun bákon balakomi di bukoo búpupur. ¹³ Kúyahuud kuceen kayuunooremi banoosani bee kacesoor úgun di bukanak ban di kumaŋ eŋar kareesak kati Yensa man kukammo. Di kommi, “Ínje eem di kájaatikenuul di kareesak kati Yensa an Paul áriiŋenemi. Jípur di ániinaau umu.” ¹⁴ Kuñiilak futokey di kugabaak kati Sikewa, ásimenaau áamakau ati Atijamit, kulakoñaa ekaaney mo’omu. ¹⁵ Bare bágunab di booniimi, “Yensa oo nimanjoomanj, ban Paul poop nimanjoomanj, bare kama muyuul bukei?” ¹⁶ Ániinaau an bágunab booke, náloumiimi, nafaŋiifaŋ kánkum káamak ban naŋooleniil búrom. Di kuteyumi kúpur eluupey ekila siniil sítiikaar di poop bábukoerab di bóro. ¹⁷ Kúyahuud di Kakaanutumi Kúyahuudak búrom kacinumi Efes di kujammi mati mo’omu, di kúkolimi máamak. Ñaa kareesak kati Akiiyaau Yensa di kutebeni fatiya man kúlebieni máamak. ¹⁸ Kajuupoe di kubilumi kukaan iñeme kúyinenaak di kufelumi úyegetiil man kureg fácul bukanak majakutiil mansi kukaaneenumi noo. ¹⁹ Kuceen di bukoo kansi kukammi fáliimaetaf di kuŋarumi síbukaiil kujojen tákon man kureemenusomi fácul bukan. Nan kupinumi wan kunommi síbukaas di jawumi reoor síwili sooni bukan kugaba di uñen sati sígodifori. ²⁰ Mati mo’omu furimaf fati Akiiyaau di fufetenimi bee di bukanak banoobani di fufaŋ man fubaje kánkum. ²¹ Nan mo’omu mubajomi muban, Búyegetab Bátienaab bukammi Paul man asofumi di búyegetool bee kájawum Makedonia di Akaia man alaañumi bee Yerusalem. Paul nammi, “Nampi íriiŋubomi iban, neete ejaw poop ijuk Róoma.” ²² Nabomboñ kurokoorool kurambenaak kugaba, Timoti di Erasutos bee Makedonia man kulo fáculool. Bare oo di fúko’ool nalakomi Asia tínok. ²³ Di nanan nikila, di bajumi kájiisoor káamak di kuyitomi di ésukey yati Efes mati Buruŋab bati Akiiyaau. ²⁴ Di bajumi afaaña aceen ati gódifori, an koonemi Demetirio, afaañemi sígodifori dán kumiiceelaetemi emitey eseekey yati Arutemi. Karokeoomi di kubajebaj sígodaas sajuupoe máamak. ²⁵ Demetirio nawonkumi kupaalool kufaañaak tákon kan eenomi burokiil bákon, man aaniimi, “Kupaalom, jimammanj mati fubajaf foololaal di burokab ube fúpurumulomi. ²⁶ Bare nan man jijukumiñaa ban di jijam, ániinaau ume Paul nabuntoorumi ban nátiiwumi bukanak kajuupoe, di aaney simit sajoonenimi di uñen wati anau, soo let simit jáng. Mo’omu mabajoeñaa lee ésukey yati Efes ceb bare jáwunjawum di mofam mati Asia búrom. ²⁷ Ban bugaalab pambubajo di wulaal. Ínje lee kasanken mati di burokab boololaal kootut esof kúlebi, bare ínje poop kasanken mati di fukobaf fati emitey yáamakey eseekey yati Arutemi letebaj kálebienak, yan bukanak kati Asia di kati dúniyaay búrom kumiiceelaetemi. Ñaa kákalaak kooliyo pánkujim!” ²⁸ Nan kujammomi di ri’iimi máamak, man kucibulomi, “Arutemi ati Efes nákalaakalaa!” ²⁹ Ésukey búrom di éjiisoor. Kuceen di bukoo di kúpurulomi fús di kusofumi Gayos di Arisitariko, buke kati Makedonia katooñumi Paul kajaaburuŋak, di kuradageniimi bee tan kati ésukey kujojemi. ³⁰ Paul oo di fúko’ool namaŋeemmaŋ bee kanoken titoorey yati jameeŋey man asankeniil, bare kuriibaak kumaŋut kusenool buruŋ. ³¹ Kuceen di kurungaak kati Asia, kakammi kupaalool, di kuboñumi furim man kulawoomi takum anoomen fúko’ool ñátum di emaŋey bee emaat fujojaf. ³² Di kati fujojaf fándomi di kújiisoor, bukanak di kulakomi kakaabuloor mooliil, bukaaku koone maa bukaaku koone maa. Kameeŋe kalakotomi kumanjut wau kaane di kujojutomi. ³³ Kúyahuud bukaaku dóo di jameeŋey di kusofumi mati Alesandar, oo dóro di wabajomiñaa, di kukaanoomi man ajaw ajuum fáculiil. Ñaa Alesandar natonkiimi man kutunten ban nasankenumi bukanak man áyiiseniimi mati oo di bukanool kulout di waaf wabajomiñaa. ³⁴ Bare nan jameeŋey emanjumi di kujukumi mati oo Áyahuud, di kulakomi elaañ kukaaw ban di erulenumomi manteer bee mo sirig sigaba, di aaney, “Arutemi ati Efes nákalaakalaa!” ³⁵ Di múlamukaam, aciika anifaan ati ésukey natonkiil man akaaniil kutunten, man ammi, “Bukanom kati Efes, ai amanjutuñaa mati kati Efes eenomi kupooyaak kati fukobaf fati Arutemi yákalaami di poop kupooyaak kati élankiin yáliroore yawaloulomi fatiya? ³⁶ Mati hani an aŋoolenut añoosuwo, muyuul joote katunten ban takum jikaan waaf wati buliim. ³⁷ Muyuul jíjeetumulojeetum kúniinaak buke baabe, kákuututumi waaf wáliroore di kukoba mba kasankenumi ñíi mati emitey eseekey yoololaal. ³⁸ Kaanjaat Demetirio di kupaalool kufaañaak kubabaj buruŋ bati kataakenoor kúniinaak buke, kugamenaak kúwambulowambulo mati babaj kugamena. Ban ñaa kob man kugamena kugamen! ³⁹ Ban jibajujaat wan joote karegulanken, jikaanuwo di fujoj fati bukanak kacinumi di ésukey manteer pansiriiboor di sílingaas. ⁴⁰ Mati wabajomi jaat, bugaalab boobu dó pankuŋoolen kútaakenoli mati wulaal kuyitenaak kati káguuloor. Bajut wan ootaale ereg uceen mati kájiisoorak uke!” ⁴¹ Nan asankenumomi aban, nayiisikenumi fujojaf.

¹ Nan káguuloorak kubanumi, Paul nawonkumi kuriibaak man áliŋeniil. Nan mo’omu múpurutomi jayiinkun, di kukatoorumi man ajawumi bee Makedonia. ² Nan ájawumumi di sísukas sati upanaw ukila náliŋenumi kuriibaak máamak. Ban náriiŋumi mofam mati Gírik. ³ Boo nalakomi wáriiŋe kuleeŋ kúfeegiir. Nan alakomi kajonjoorak bee eŋarey busaana báamak man átip alaañ bee Siria, najammi mati Kúyahuudak kuceenak kulakolako eñesey buruŋ bampi kubujool, ñaa nasofumi bee elaañ kálamum Makedonia. ⁴ Sopatiro ati Beroa, añiilau ati Pirio, natooñool man kujaw, moo mákonam di Arisitariko di Sekindo kati Tesalonika. Gayos ati Derebe poop natooñool man kujawoor síñakon, moo mákonam di Timoti, di poop kati Asia, Tukiko di Tarofimo. ⁵ Di kulo fáculoli tíkukobolimi di ésukey yati Turaad. ⁶ Nan káaningak kati Mbúurey Yabajutumi Múliitenuma kubanumi, wúli nuŋarumi busaana báamak di ésukey yati Filipo yati Makedonia. Di kunak kooni futok fácul nutookiimi di ésukey yati Turaad, nulakobomi wáriiŋe kunak futok di kugaba. ⁷ Di funakaf fútiyaaraf fati kálebienak, nujojumi tákon bee ekaan Káliimenak kati Akiiyaau Yensa. Paul nasofumi ejaay fati kajom, alakomi kasankeniilak piyo manteer bee mo titoorey yati fukaraay. ⁸ Di bajumi síwuŋenuma sajuupoe di kalimbisak kufatiyena dán ulakoeenumi fujojaf. ⁹ Nan Paul alakomi kasankenak piyo, ápura Yutuko man alakoe étoofeney, ban kámooraak di kufaŋ man kusofoomi máamak manteer ápakul áloul di fatiya di kalimbisak kúfeegintenak. Nan kuyitenoomi, di kujukumi mati nacecet. ¹⁰ Paul náwaloul ároogo di oo ban nagaabool, man aaniimi, “Takum úyegetuul ugaal. Narondoŋ!” ¹¹ Koo poopiil kulaañumi bee di kalimbisak fatiyaay, Paul natingumi fúmbuur, di kurimi man kukammi Káliimenak kati Akiiyaau Yensa. Paul naroŋ di kasankenak bee mo di waradabaw abanumi najawumi. ¹² Kújeetummi ápuraau ániinaau bóot man aroŋe, di mo’omu úyegetiil ubebenibeben máamak. ¹³ Paul ñátum di eŋarey buruŋ bee Aso, boo náregolimi man újupulool di busaanaab, baññaa wúli nútitip man ulo fácul ñátum di eŋarey busaana báamak bee Aso. ¹⁴ Nan Paul átookolimi di Aso, nújupulool man útipumi bee Mitilen síñakon. ¹⁵ Fati kajom nulaañumi útip man úriiŋumi fúrinkaf fati Kio. Furabooraf, núriiŋumi fúrinkaf fati Samo. Nan tilammi tirab núriiŋumi Mileto. ¹⁶ Paul nasofeensof bee ewuuj Efes, mati amaŋut kapiyo di mofam mati Asia. Nalinliim ériiŋey Yerusalem, kaanjaat paŋŋoolen, bee emaat karuukenak kati káaningak kati Pentekosut. ¹⁷ Nan úriiŋumi Mileto, Paul naboñ kúboñak bee di kunifaanak kati fujojaf fati Efes, man áwonkuliimi kubil bee ejukool. ¹⁸ Nan kúriiŋulo’oomi, naaniimi, “Muyuul di kúkouul jimammanj man ilakomi eeno di muyuul nanan búrom kápurumul nanan nan ínje ijuumenumi kákamunom kútiyaarak di kapanak kati Asia. ¹⁹ Nan ilakomi ekaaney burokom nan aroka bee mati Akiiyaau ñátum di kawalenooro di mukul. Kúyahuud kuceen di kútukenumi furim man kootumi esofomey man kugaalenom máamak. ²⁰ Jimammanj mati ikaturerut hani waaf bee karambenuul, nan ilakomi káriiŋen fácul bukanak búrom mba kaliikiten di sísindouul. ²¹ Nirereg Kúyahuud di Kakaanutumi Kúyahuud koote kátiiwoor kukat majakutiil man kulaañ bee di Atijamit ban di kúyinen Akiiyaolaal Yensa Apakenaau Áamakau. ²² Jijanten, iñeme ínje oomu ejaw bee Yerusalem, mati ínje eete ekaan wan Búyegetab Bátienaab buregammi, bamanjut waa woote ebajom bo fáculey. ²³ Di ésukey yanoosani nijawumi, Búyegetab Bátienaab di búregaaliom mati bukanak pankukulom dán bukanak kukuleimi ban di kúsuutukenom. ²⁴ Bare ínje di fúko’om, eroŋey yúmboom ebajut fúkaw ban yoo lee waaf, leejaat nikaanuyo mambi ifabel burokab ban Akiiyaau Yensa asenammi. Boo eenomi káriiŋen furimaf fajakaaf fáyiisenumi majakam moola. ²⁵ Jijanten, iñemeñaa nimammanj mati hani ákon di muyuul búrom kan íjawumumi titooruul, man íriiŋenuumi mati jáyiaj jati Atijamit, leejijukurerom inki. ²⁶ Ínje eem di ereguul tíen funakaf fati jaat, kaanjaat hani ákon di muyuul ájimmi, lee búrooko’om! ²⁷ Mati ínje ikatut káyiisenuul búrom wan Atijamit amaŋuumi man jimanj. ²⁸ Jíkaanumooro ban di jíkaanum anoosani an Búyegetab Bátienaab busenuumi man jicookoorool. Jikaan nan kumata jicookoor ban di jipooy kati fujojaf fati Atijamit mati kan akammi koola kápurumul di ecaamey yati fúsimaf fati Añoolool faŋ. ²⁹ Ínje nimammanj mati nampi ikatuumi bálamuk, símunduŋo sákoolenie pansibil titooruul, ban leesipaken kamatak. ³⁰ Hani kuceen di bukanak kooli pankubil kureg wakaanutumi malegen manteer mbi kúñakul kuriiba kuceen man kuriibooriil. ³¹ Moo kaane jíkaanum! Jiwoolo mati ínje niliikitenuuliikiten fuk di balay wáriiŋe simit sífeegiir nilakolako di muyuul, mukulam di móro. ³² Iñeme ínje oomu di kabilenuul di Atijamit di furimaf fati majakam moola. Furimaf ufe panfuŋoolen fúliŋen úyegetuul di poop fukaanuul man jibaj kawulak kan Atijamit abajumi bee mati bukanak koola búrom. ³³ Ínje imaŋurerut ebaj gódifori, mba sáni, mba wañ wati an aceen. ³⁴ Muyuul di kúkouul jimammanj mati uñenaw uwe nírokumemi bee ecaam wanoosani wan ínje di kupaalom uceeŋumi. ³⁵ Níyiisenuuyiisen di wanoosani ñátum di burok báamak anau aate karamben kabajutumi. Muyuul joote kawoolo furimaf fati Akiiyaau Yensa di fúko’ool aregumi, ‘Fanfaŋ man jake asenemi wuuj man ayabemi.’” ³⁶ Nan Paul abanumi kasankenak mo’omu, nákuntaajenumi oo di bukoo tentaam man kulawumi Atijamit. ³⁷ Bukanak búrom di kúruurenumi ban di kugaaboomi, man kucuufool nan kulakomi kakatoorak. ³⁸ Wafaŋumi man úboteni’iil máamak woo eenomi Paul naregiireg mati leekulaañ kujukool inki. Di kuyiirenoomi bee too di busaanaab báamakab.

¹ Nan ukatoorulomi di bukoo kunifaanak kati fujojaf fati Efes, nuŋarumi busaana báamak man ujonlen útip bee fúrinkaf fati Kos. Fati kajomaf núriiŋumi Rodo ban nujawumi bee Patara. ² Boo nujukumi busaana báamak balakoe ejaay Fonekia yati Siria, nuŋarubo man útip. ³ Nan ulofenumi nuŋandenumi fúrinkaf fati Sipur, ban nukatufomi kañen kumay man uwuujumi úriiŋumi kásikak kati Turo yati Siria, ban busaanaab bootumi kawalenak búrookaab boolibo. ⁴ Wúli nutookubomi kuriiba kuceen nulakomi di bukoo kunak kooni futok di kugaba. No’onu Búyegetab Bátienaab burungeniimi man kuregumi Paul takum ajaw bee Yerusalem. ⁵ Nan wúli kunakak kóololibo kubanumi, nukatiimi man ulaañ urulen kajaaburuŋak kóololi di busaanaab. Kúniinaak búromiil, di kuseekiil di kuñooliil, di kúpur ésukey man kuyiireniil bee di kásikak, boo busaanaab bommi. Wulaal búrom núkuntaajenaami di kafintak kati falaf fáamakaf man ulawaami ban nukatooraabomi. ⁶ Ñaa wúli nújupomi busaanaab báamakab, ban koo di kulaañumi bóot. ⁷ Nan kajaaburuŋ kóololi di busaanaab kubanumi kápurumul Turo núriiŋumi Putoleme, ban nusaafumi kúpaaloli kuriibaak, nulakobomi funak fákon ceb. ⁸ Fati kajomaf nujawumi bee Kasaaria ban nuwannoorumi síndeey yati Filip, áriiŋenaau ati furimaf fajakaaf, oo akammi ákon di kúniinaak futokey di kugabaak kamukenimi Yerusalem. ⁹ Nababaj kuñiil kúmajiraak kooni kubakiir kayabo’oorutumi, koo kubabaj kawulak kati káriiŋenak furimaf fati Atijamit. ¹⁰ Nan ulakomi di ésukey yati Kasaaria kunak kupinaay, aboña ati fujojaf an koonemi Agabo náriiŋuubomi kápurumul di mofam mati Yúdea. ¹¹ Nan abilumi bee éjukoli, naŋarumi kálilak kati Paul man agolenooro uñenool di úkamunool. Ban nammi, “Búyegetab Bátienaab buregumi Kúyahuudak kammi di Yerusalem koote kakoken akilumi kálilak uke nan mo’ome. Kukila poop pankusofool kusenool Kakaanutumi Kúyahuudak.’” ¹² Nan wúli kalakomi ujammi mati mo’omu, wúli di kalakobomi nulawumi Paul takum ajaw bee Yerusalem. ¹³ Bare Paul nalaañenumi, “Wau kaane man jommi di búruuren? Jikajen búyegetom! Mati ijonjoorut mambi kukulom Yerusalem ceb, bare poop mambi icetumi di kareesak kati Akiiyaau Yensa.” ¹⁴ Nan uŋoolenutumi úpurenool di wan asofumi di búyegetool, nukatoomi man ulawumi, “Súumujaat di Atijamit, mbi kamaŋak kati Akiiyaau kukaan.” ¹⁵ Nan bajumi kunak nujojumi waafaw wóololi man ujawumi kajaaburuŋ bee Yerusalem. ¹⁶ Kuriiba kuceen kápurumulomi Kasaaria poop kútooñolimi ban di kújeetumolimi bee di síndeey yati Manason ati fúrinkaf fati Sipur man uwannoor. Oo akammi ariiba apiyoe. ¹⁷ Nan úriiŋumi Yerusalem, kúpaaloli kuriibaak di kúyaño’olimi di kamaayoorak di kóro. ¹⁸ Fati kajomaf Paul nujawoorumi di wúli nujajaw bee di Yankuba, ban tikutookumi kunifaanak búrom kati fujojaf fati Yerusalem di kumaatumi. ¹⁹ Nan kusaafoorumi kuban, Paul naregumi anoosani mati wanoosani wan Atijamit akaanoomi man aramben titoorey yati Kakaanutumi Kúyahuudak kápurumul di burokab boola. ²⁰ Nan kujammi mati mo’omu, di kusalumi Atijamit. Bare di kommi Paul, “Nujujuk átioli, Kúyahuud káriiŋe síwili sajuupoe kúyinenyinen. Koo búromiil kubabaj fuuñ fati emaŋ man kusof lit sílingaas sati Muusa. ²¹ Kujanjam di kasankenemi mooli man koone wan uliikitenemi Kúyahuudak búrom kacinumi di mofam mati Kakaanutumi Kúyahuudak man kukat bálamuk wan sílingaas sati Muusa siceeŋumi. Koone mati au oomu bo kaliikiteniil takum kutamp kuñooliil mba kuriiben mukaanaam muceenam mati Kúyahuudak. ²² Waa wúli oote ekaan iñeme? Mati pankujam tíen mati au nujawulojaw. ²³ Moo kaane bonket ukaan wan wúli ootumi eregiey. Wúli nubabaj kúniine kooni kubakiir kakammi kabaat di fácul Atijamit. ²⁴ Ŋar kúniinaak buke ban au di fúkoi jijawoor tákon man jikaan katilulak, jibanjaat nucaam man kúciikiil kunangund. Moo bukanak búrom pankujuk mati wan kujamuñaa mooli ubajout, bare au di fúkoi mbi uriiben man ukaan jak wan sílingaas sati Muusa siceeŋumi eeno. ²⁵ Bare man kúyinena Kakaanutumi Kúyahuudak, wúli nubomboñ letara wan uceeŋiimi, woo eenomi takum kuri muria másimenimi sínaati, takum kutokoñ eluw yati énukuruŋ yáraamuluti mba yabajumi fúsim, ban takum kufinto di aseek mba ániine ati an kuyaboorutumi.” ²⁶ Fati kajomaf Paul naŋarumi kúniinaak ban di nakammi man kutiluliil oo di dóoro ban najawumi bee di fukobaf fáamakaf. Ban naregumi fácul bukan nei kunakak kati katilulak kootumi eban di poop eseney búsimen bee mati anoosani di bukoo. ²⁷ Nan kunakak futokey di kugabaak kati katilulak kukaayenumi eban, Kúyahuudak kuceen kati mofam mati Asia di kujukumi Paul di fukobaf fáamakaf. Di kasuulenumi jameeŋey búrom ban di kúloumool. ²⁸ Di kucibulomi, “Bukanak kati Isirael, jirambenom! Ániinaau ume ajawumi kaliikiten bukanak banoobani man kutiiken bukanolaal, di sílingaas sati Muusa. Iñeme poop akila aliikiteniimi man kutiiken fukobaf fáamakaf foololaal, benento nájeetumulojeetum Kakaanutumi Kúyahuudak poop bee dóo di fukobaf fáamakaf, man asiken tanat ute tan líroore.” ²⁹ Mati no’ona bukaaku di kujukeenumi Paul di Torofimo ati Efes an kulakomi kariiboorak di ésukey yáamakey no’ona. Di kusofumi manteer Paul ájeetumool bee di fukobaf fáamakaf. ³⁰ Bukanak kati ésukey búrom di kuyiten káguuloor, di kuteyumi man kusofumi Paul ban di kuradagenoomi kúpuren bee téeŋey yati fukobaf. Yaŋ di kuwambenumi kúlamutak koolifo. ³¹ Jameeŋey yati bukanak elakomi eñesey bee ebujooley, arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak najammi mati kati Yerusalem búrom bukooku di káguuloor. ³² Naŋarumi kutiikaool kuceen di kutiikaak kurungaool galab, man kuteyumi bee di bukoo. Nan jameeŋey yati bukanak ejukulomi arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak di kutiikaool kooku bo ebiley, di kukatumi enagey Paul. ³³ Arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak áriiŋulomi nakaan man kusof Paul aban nammi kuŋoobenool ñátum di ñiwuj ñigaba. Ban naceeŋumi ai eenomi oo ban waa nakaane. ³⁴ Kuceen dóo di jameeŋey di kukaawumi, bukaaku koone maa bukaaku koone maa. Mati burigoorab arungaau aŋoolenut ajam waaf wafiite to. Ban nasenumi buruŋ man kutiikaool kújeetummi Paul bee dán kutiikaak kulakoemi. ³⁵ Nan kúriiŋulomi di fúremboorumaaf, kutiikaak di kuteboomi ubandiil man kupooyool mati féenaaf fati jameeŋey fúkalaakalaa. ³⁶ Jameeŋey yati bukanak búrom di elakomi káriibenul di kacibuloorumi, “Bujool!” ³⁷ Nan kutiikaak kulakomi kájeetumulak Paul bee dán kutiikaak kulakoemi, nammi arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak, “Mante paniŋoolen isanken furim?” Ban naanoomi, “Mante nujanjam Kúgirikak? ³⁸ Mante au lee ati Misira ayitenumi káguuloor di kunakak uku, arungenumi Kubuja Bukan káriiŋe síwili sabakiir ápurenuliimi di baŋaanab?” ³⁹ Paul nalaañenoomi, “A’a, ínje oo leti. Ínje Áyahuud ati Tarus yati Kilikia, ésuk yajamoe. Bonket ukatom man isanken di bukanak buku.” ⁴⁰ Arungaau áamakau nasenoomi buruŋ, ñaa Paul najummi tan pánloe di ejerereŋey ban natonkiimi man kutunten. Bukanak búrom di kutuntenumi sii, nasankeniimi di kasankenak kooliil, Kúhiburak.

¹ Paul nammi, “Kumpaom di kutiom, jíyentenom man ireguul wabajomiñaa!” ² Nan kujamoomi nasankeniil di Kúhiburak, di kufaŋumi man katunten sii. Ban nammi, ³ “Ínje Áyahuud, awolimi di ésukey yati Tarus yati Kilikia, bare Yerusalem nibaake ban niliikenliiken di kañenak kati Gamaliel. Naliikitenanliikiten man eete kariiben sílingaas sati kufannaaniŋolaal. Ban nirundum kab mukaanaam mati Atijamit nan man muyuul búromuul jirumeñaa jaat eeno. ⁴ Ban ínje ísuutukenumi kalakomi eriibey Buruŋab ube manteer bukaaku kucet. Nikankaan man kusof kúniine di kuseek ban di kukuliil dán bukanak kukuleimi. ⁵ Ásimenaau áamakau ati Atijamit di kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf koo búrom kuŋooleŋŋoolen kureg mati malegenam nirege. Mati niyabuloyab siletara di bukoo man íjeetumi isen kurungaak Kúyahuudak kati Damasukos, ñaa nijawubomi man isof kuriibaak kati Yensa bee kálaañenuliil bee Yerusalem manteer mbi kuteki. ⁶ “Nan ilakomi ejaay, Damasukos man ije’e manteer ilofoyo, di nanan nati kajuum balaraay yaŋ too galab mawuŋ di múyahulammi bukinab bajakaab fijijij. ⁷ Ban nilomi tentaam ban nijammi furimaf faanammi, ‘Saul, Saul, wau kaane noom di kásuutukenom?’ ⁸ Ban nilaañenoomi, ‘Akiiyaau, au aima?’ O’omu naanoomi, ‘Ínje Yensa ati Nasaret, an au ommi di kásuutukenakuñaa.’ ⁹ Bukanak kalakotomiñaa kariiboorak kujukeenjuk mawuŋam, bare kujameenut alakomi kasankenomak. ¹⁰ Ban nemmi, ‘Akiiyaau, waa neetumi ekaan?’ Akiiyaau naanammi, ‘Yito, ban nujaw bee di Damasukos, úriiŋubojaat pankuregi wan ootumi bee ekaaney.’ ¹¹ Nan iŋooleneenutumi ilaañ ijuk mati kánkumak kati mawuŋam mukila. Ñaa kalakotomi kariiboorak di kuruuammi bee Damasukos. ¹² “Di ésukey yáamakey ekila di bajumi ániine an koonemi Anania, akoba áamak asofumi jak wan sílingaas soololaal siceeŋumi eeno ban Kúyahuudak kacinubomi búrom di kusankenumi moola jak. ¹³ Oo nabilumi atookom to ban naanammi, ‘Atiom Saul, jiker inki!’ Ban no’onu nilaañ ijukool! ¹⁴ Ban naanammi, ‘Atijamit ati kufannaaniŋolaal amukeni man umanj kamaŋak koola, di poop man ujuk Ajoonaau Ákonau, nujam furimaf fúkoufo fápurumulomi di butumool. ¹⁵ Mati panukaan áyiisenaool bee di bukanak búrom wan ujukumi di wan ujammi. ¹⁶ Ñaa iñeme, wau kaane noom di ekob? Yito ban nukaan man kútiiguleni, ban nukaan man Atijamit atiluli majakuti, ñátum di ewonk kareesak kati Akiiyaau.’ ¹⁷ “Nan ilaañumi bee Yerusalem, nijawumi bee di fukobaf fáamakaf bee elawey, nijukumi waaf nan sáaut ¹⁸ ban nijukoomi an aanammi, ‘Waaken man núpur galab Yerusalem, mati bukanak kati baabe leekufium wan ootumi káyiiseniilak mati ínje.’ ¹⁹ Bare nemmi, ‘Akiiyaau, bukoo di kúkoiil kumammanj tíen mati ínje ikammi man kunoken di fukob fanoosani man kuñesumi káyinenumi di au ban di kusofiimi man kukuliimi kunagiimi. ²⁰ Sitefan di kubujoomi mati man alakomi káyiiseniilak mati mooli. Ínje di fúko’om bajuume to súumansuum koo ebujooley. Hani ínje man ilako di kaakenumi uloaiil.’ ²¹ Bare Akiiyaau naanammi, ‘Jaw, paniboñi ban lóie bati Kakaanutumi Kúyahuudak.’” ²² Bukanak kulakolako di káyentenak Paul, bee nan Paul áriiŋulomi di furimaf ufe. Di kutooŋ kucibuloorumi síñakon, “Ániinaau umu ápur di mofam! Naate ecet.” ²³ Di kucibuloorumi, di kúloopulumi uloaiil, di kuliis fatiya, ban di kúrunten kaporak di móro. ²⁴ Arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak, nasen buruŋ man kújeetum Paul, dán kutiikaak kulakoemi ban di kutekool mambi kumanj wakilumi, man Kúyahuudak kurigoorool nan mo’omu mati oo. ²⁵ Nan kulakomi kakokenak kati Paul bee etekooley, nammi arungaau ati kutiikaak antomi man ajuume, “Mante jibabaj buruŋ bati etekey an abaje fujuum fati Kúroomanak bagamenutool?” ²⁶ Nan arungaau ati kutiikaak ajammomi, nalaañumi bee di arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak, man aceeŋoomi, “Waa numaŋe bee ekaan? Ániinaau ume abaje fujuum fati Kúroomanak.” ²⁷ Ñaa arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak najawulotomi, ban naceeŋumi, “Regom, mante au nubabaj fujuum fati Kúroomanak?” Paul nalaañenumi, “Éey.” ²⁸ Arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak nalaañenumi, “Ínje poop, nicancaam máamak bee ebajey fujuumaf ufe fati Kúroomanak.” Paul nammi, “Bare ínje niwoliwol di fo!” ²⁹ Kutiikaak bukaaku kamaŋeenumi etekool di kúceeŋ di móro mambi Paul, aregiil di kukatoomi galab. Arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak fúko’ool poop nabilumi ákoli mati namammanj oo an abaje fujuum fati Kúroomanak, ban akila akaane man kuŋooben Paul di ñiwuj. ³⁰ Fati kajomaf, arungaau ati kutiikaak di emaŋey bee emanj fiit wakilumi man Kúyahuudak kúsuutukenool. Furabooraf, nasen furim man kufeloomi bakokerab, ban naregumi kurungaak kati kúsimenaak kati Atijamit kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf búrom man kujojumi tákon man kujamoor. Ban nakammi man kújeetumul Paul man kujuumenool di bújonleniil.

¹ Paul najikerumi caw kati fugamenaf fáamakaf man aaniimi, “Kutiom, bee mo di funakaf fati jaat, di búyegetom ínje ibajut kamanteer wan ikammi di eroŋey yúmboom búrom di bújonlenab bati Atijamit.” ² Ananayas, ásimenaau áamakau ati Atijamit, nasenumi furim kalofutomi Paul man kutek butumool. ³ Paul naanoomi, “Atijamit panateki! Au fukuk fafiite! Mante au man ulakoñaa bee kagamenom kápurumul di sílingaas, ban au di fúkoi nukammi wan sílingaas sífirenumi man ooniil kutekom!” ⁴ Kajuumutomi kulof Paul, di koonoomi, “Jé! Ásimenaau áamakau ati Atijamit an au ujelumi!” ⁵ Paul nalaañeniimi, “Há! Kutiom, ínje imanjut mati oo ásimenaau áamakau ati Atijamit, mati ciikiciik, ‘Takum usanken furim fati kajel bee di arunga ati bukani.’” ⁶ Paul ajukumi mati kugamena bukaaku kati fugamenaf fáamakaf koo eenomi Kusadusi ban bukaaku Kufarisa, ñaa nasankenumi fatiyaay, “Kutiom, ínje Afarisa, kuwolaom Kufarisa. Ban ínje oomu taate man koom di kagamen mati kágolumak kan ibajumi mati Atijamit pánayitenul kacetumi bee di eroŋey.” ⁷ Nan Paul aregumi mo’omu aban, Kufarisaak di Kusadusiak di kutaatumi kañoosoor, fujojaf di fucaaboorimi upan ugaba. ⁸ Mati Kusadusiak kufiumut babaj káyitoulak di kacetumi, mba simaleeka, mba búyeget, bare Kufarisaak koo kufiunfium mati uru búrom ubajobajo. ⁹ Kakaawak di kufaŋumi man kúkalaae. Kuliikitena bukaaku kati sílingaas kammi di fujuumaf fati Kufarisaak, di kuyitomi kujuum man kukammi kasanken mulobaam, “Wúli ujukut wan akammi wajakut di ániinaau ume! Timaa ŋooleŋŋoolen kaan mba maleeka malegen esankenool.” ¹⁰ Kañoosoorak di kufaŋ man kubaje kánkum biyok arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak ákolimi, mati Paul pankucaarulool banoobani. Ñaa namandoorumi kutiikaool kujaw kúpurenul Paul ñátum di kamingenool di bukoo, ñaa man kújeetumool bee dán bukoo kulakoemi. ¹¹ Di fukaf fukila Akiiyaau narajulomi alofool ban nammi, “Beben búyegeti! Nan man ulakomi káyiisen mati ínje baabe Yerusalem, moo mákonam noote káyiisen poop Róoma.” ¹² Fati kajomaf Kúyahuud kuceen di kukokumi furim, ban di kubaatumi Atijamit mati leekuri, leekuraan bee nampi kubujumi Paul. ¹³ Di bajumi kalakomi ebaatey kawuuje bukan kooni bukan kugaba. ¹⁴ Di kujawumi kutookumi kúsimenaak kunifaanak kati Atijamit di kunifaan kuceen kati Kúyahuudak, man kommi, “Wúli nukokok lit furim ban nubaatumi di Atijamit mati leturider hani waaf bee nampi ubujumi Paul. ¹⁵ Muyuul di kati fugamenaf fáamakaf joote ejaw bee di arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak man álaañenuluul Paul, ban di jikaanalenoor nan jimammaŋ bee emanj uceen di oo. Bare wúli súm panujonjoor man ootumi ebujooley bala’a áriiŋul taate.” ¹⁶ Bare Paul ásampulool najammi wan kusofumi mati bee emepooley, najawumi bee dán kutiikaak kulakoemi, ban naregumi Paul mati mo’omu. ¹⁷ Paul nawonkumi ákon di kurungaak kati kutiikaak man aanoomi, “Jéetum ápuraau ániinaau umu bee di arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak. Nababaj waaf wan aate eregool.” ¹⁸ Ñaa arungaau ati kutiikaak nájeetumoomi bee di arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak man aanammi, “Paul, an ukulumi awonkaam man aanammi, íjeetumuli ápuraau ániinaau ume mati nababaj waaf wan aate eregi.” ¹⁹ Arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak nasofoomi ñátum di kañenak, man aceromi, man aceeŋoomi, “Waa numaŋe bee eregom?” ²⁰ Ásampulau ati Paul naanoomi, “Kurungaak kati Kúyahuudak bukaaku kujamoojamoor bee elawi kajom man kújeetum Paul bee di kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf, man kukaanalenoor bee emanj uceen di oo faŋ man tíene. ²¹ Bare bonket takum úyenteniil! Mati babaj kúniine kawuuje kooni bukan kugaba kammi man kumepe mambi kúloumool. Di kukokumi furimaf lit ban di kubaatumi di Atijamit man kúligumi tákon bati leekuri leekuraan bee nampi kubujumi Paul kuban. Iñeme bukooku man kujonjoore bee ekammo, ekobiey wampi au uregumi.” ²² Arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak nammi, “Takum ureg hani an ákon mati au nureganreg mati mo’ome.” Ban nakatenumi ápuraau man ajaw. ²³ Arungaau áamakau nawonkumi kugaba di kurungaak kutiikaak koola, man ájaatikenumi man aaniimi, “Nanan nati sirig futok di sibakiir fukaraay, jijonjoor kutiika kooni siceme sigaba di kutiika kátiikumemi ñátum sipilingas kooni bukan kúfeegiir di uñen, di poop kutiika kátiikumemi ñátum ubaayaw kooni siceme sigaba, man kujawoor manteer bee Sisaaria. ²⁴ Jijonjoor poop sipiling saasu san Paul aatumi bee éjawumey, man jíjeetumool jak bee bati anifaanau Felis.” ²⁵ Arungaau áamakau ati kutiikaak kati Kúroomanak naciikumi letara uye bee di anifaanau mo’omu: ²⁶ “Anifaanau áamakau Felis, ínje Kilaud Lusia nusaafisaaf. ²⁷ Ániinaau umu an íboñeuliñaa, Kúyahuud kuceen kusofoosof man kumaŋeenumi bee ebujool. Bare nan ijukumi oo nababaj fujuumaf fati Kúroomanak, nijawumi di kutiikaom man ipakenool. ²⁸ Ínje nimaŋeemmaŋ bee emanj wakammi Kúyahuud kuceen di kommi di kataakenoolak. Ñaa ínje níjeetumuloomi fáculey yati kugamenaak kooliil kati fugamenaf fáamakaf. ²⁹ Ínje nibilumi ijuk mati bajut waaf wan akajene wáriiŋe ekulool mba ebujool. ³⁰ Bare nan íijamumomi mati babaj furim fan kukoke bee ebujool, nikaaniimi man kújeetumulool galab bee di au. Nájaatikenjaatiken kutaakenaool poop man kújeetum kúyiiseni wan akajenumi fáculi.” ³¹ Di fuk fukila, nan man kújaatikenimi eeno, kutiikaak di kújeetummi Paul bee di ésukey yati Antipatiri. ³² Fati kajomaf, kutiikaak di kulaañumi bee dán kulakoemi, ban di kukatumi kutiika kátiikumemi ñátum sipilingas man kujawoor. ³³ Nan kúriiŋumi Kasaaria, di kusenumi letaraay anifaanau Felis ban di kujuumenumi Paul fáculool. ³⁴ Anifaanau naliikenumi letaraay aban, naceeŋumi Paul mofam mei nápurumulo. Nan ajammi mati Paul Kilikia nápurumulo, ³⁵ Anifaanau nammi, “Panijam di au nampi kutaakenai kúriiŋulomi.” Ban nájaatikenumi man kukul Paul ban di kupooyool di puretori, eluupey yáamakey yati anifaanau yan Herod Áamakau ateepumi noo.

¹ Kunak futok fácul Ananayas, ásimenaau áamakau ati Atijamit, náriiŋumi Kasaaria, oo di kunifaan bukaaku kati Kúyahuudak di Tutulo, amanjaau áamakau ati sílingaas. Di kujawulomi fácul Felis man kúyiisen wakammi kataakenak Paul. ² Di kuwonkulomi Paul, Tutulo natooŋumi káyiisen anifaanau wakammi man kutaaken Paul, “Anifaanau áamakau Felis! Núsenolisen man ubaj kásuumaay kapiyoe di furungaf fooli falinloaaf. Mati báruŋulerab bajuupoe ban ceeŋumi bubajobajo mati mofam moololaal. ³ Wúli súumolisuum máamak nanoosani wan ukammi banoosani di buruŋ banoobani. ⁴ Bare, imaŋut bee kajuupen kasankenak, manoosani nilawilaw kabonket man uwulom kawos wayiinkun man úyentenoli wabajomi. ⁵ Mati wúli nujujuk di ániinaau ume akaana búyiik, ban nayitenumi kájiisoorak titoorey yati Kúyahuudak kammi dúniyaay búrom. Oo arunga ati fujuumaf fan koonemi Nasarin. ⁶ Oo poop nalakomi karaagal bee kasiken fukobaf fáamakaf fati Atijamit, noo núsofuloomi. ⁷ bare Lusia arungaau áamakau ati kutiikaak nabilumi di kamingenumi nabotool di úñenoli. ⁸ Lusia nájaatikenoli man úyiiseni wakammi nutaaken ániinaau ume fáculi. Uceeŋujaat ániinaau umu, au di fúkoi panuŋoolen úlaul di oo, wakammi man wúli utaakenoomi búrom malegen.” ⁹ Kúyahuudak bukaaku di kubilumi, man kujamoorumi kataaken mati furimaf fan Tutulo aregumi malegen. ¹⁰ Nan arungaau Felis ayitenumi kañenool man Paul ayito asanken. Paul nalaañenumi: “Ínje nimammanj mati au nukankaan agamena ati mofam ume, biñoo no’onu simit sajuupoe. Ñaa súumansuum man isanken mati múmboom fáculi. ¹¹ Nan man au di fúkoi nuŋooleŋŋoolen numanj tíen, mati wawuujut kunak uñen di kugaba bálamuk nan ijawulomi bee Yerusalem bee kamiiceelaet Atijamit. ¹² Kúyahuudak kujukurerutom niñoosoor di an, mba níŋarul kasuulen jameeŋ yati bukan di fukobaf fáamakaf, mba di kukobak, mba di ésukey fúkouyo. ¹³ Kúniinaak buke malegen leekuŋoolen kúyiisen wan kutaakenammi man koone nikankaan. ¹⁴ Bare wákon ilatutuwo mati ínje oomu di kariiben Buruŋab, ban kommi kaanut buruŋ balegen. Ínje oomu di kamiiceelaet Atijamit ati kufannaaniŋolaal. Bare poop níyinenyinen máamak di wanoosani waciikimi búrom di sílingaas sati Muusa di síbukaas sati kuboñaak. ¹⁵ Nibabaj kágolumak kákonak di Atijamit, nan bukoo kukaanemi, mati Atijamit pánayitenul kacetumi bee di eroŋey, bukanak búrom, kajoonumi di kajoonutumi. ¹⁶ Moo kaane ínje neem di eliik ekaan búyegetom bútien di bújonlenab bati Atijamit di poop bukanak. ¹⁷ Nan bajumi simit sipinaay sawuuje, nilaañumi bee Yerusalem sígodi sati kawulak di sóro bee karamben bukanom di poop bee ekaan búsimen bati Atijamit. ¹⁸ Mo’omu moo nilakomi ekaaney di kutookammi di ekaaney yati katilulak di fukobaf fáamakaf fati Atijamit. Bajut jameeŋ di ínje mba káguuloor. ¹⁹ Bare Kúyahuud kuceen kápurumulomi di kapanak kati Asia koo bo, ban kukila koote épurul fáculuul man kútaakenumom, kaanjaat kubabaj wampi kutaakenom. ²⁰ Mba kob man kúniinaak buke di kúkoiil kusanken, wan kujukumi man ikajenumi nan kujuumenammi fáculey yati kugamenaak kati fugamenaf fáamakaf. ²¹ Rino waaf wákon wan icibulomi nan ilakomi titooriil, ‘Jaat ínje oome man jommi di kagamenom, mati níyinenyinen mati kacetumi pákuyitoul bee eroŋey.’” ²² Felis, afaŋe man abaje fumanj fátiene mati Buruŋab, namaŋumi kapumen buliikoorab man ammi, “Nampi Lusia, arungaau áamakau ati kutiikaak Kúroomanak áriiŋulomi, paniwoonoor kasankenak kooli.” ²³ Nájaatikenumi arunga aceen ati kutiikaak man Paul aneni dán kukobemi bagamab, bare jisenool buruŋ bati ebaj fúko’ool jayiinkun, ban takum jífiren kupaalool bee kacookoor wan ceeŋoomi. ²⁴ Nan bajumi kunak kupinaay Felis di aseekool Durusila, akammi Áyahuud, di kubilumi. Naboñumi éwonkul Paul man ajantenool, waa eenomi kafiumak di Yensa Apakenaau Áamakau. ²⁵ Nan Paul arulenumi kajaloor waa eenomi majoonam, di kasofooroak, di poop bagamab bábileuumi bati Atijamit bee di bukanak búrom, Felis nawonlomi. Nalaañenumi, “Púr taate, yayaj bee mati jaat, ibajujaat nanan panilaañ iwonki.” ²⁶ Di nanan nikila Felis nabajeembaj fúgolum timaa Paul panasenool sígodi sati kabuntoor. Mati mo’omu, pansinawonkool man kúmik. ²⁷ Nan bajumi simit sigaba, Porikio Fesitos naŋarumi ejunkutey yati Felis nan anifaanau. Bare mati noo Felis namaŋeemmaŋ karamben Kúyahuudak, nakatumi Paul dán bukanak kukuleimi.

¹ Kunak kúfeegiir fácul Fesitos áriiŋulomi Kasaaria man alako di ejunkutey yoola ban najawumi bee di Yerusalem. ² Ban kúsimenaak kurungaak kati Atijamit di Kúyahuud kunifaan kuceen di kuregoomi mati kasankenak kooliil man kutaaken Paul. Di kulawumi Fesitos, ³ man arambeniil man Paul áŋaruli bee Yerusalem, mati tooke kukokok furim fati emep mbi kubujool. ⁴ Bare Fesitos nalaañeniimi mati Paul oomu bo man kukule di ésukey yáamakey yati Kasaaria, ban oo di fúko’ool panalaañ bee bo iñeme. ⁵ Ñaa nammi, “Ñaa jikat man kúniine kuceen kabajumi fujuum man ujawoor bee bati Kasaaria man kutaakenool, kaanjaat ániinaau umu nalolo, jikat man kutaakenool.” ⁶ Fesitos akaanubomi di bukoo wawuujut kunak kooni futok di kúfeegiir mba kunak uñen nalaañumi bee di Kasaaria. Fati kajomaf nalakomi ejunkutey yati fugamenaf ban nájaatikenumi man Paul áŋaruli. ⁷ Nan Paul áriiŋulomi, Kúyahuudak kájawulumi Yerusalem di kujummi kuŋoobenool, man kutooŋumi kataaken Paul máamak, bare kuŋoolenut kúyiis wan kuregumi mati Paul ukankaan malegen. ⁸ Bare Paul nasankenumi furim bee kapakenooro, “Ínje ilaturerut hani jayiinkun bee di sílingaas sati Kúyahuudak, mba hani bee di fukobaf fáamakaf, mba hani bee di Áyiau Áamakau.” ⁹ Bare Fesitos, namammaŋ man ásuumen Kúyahuudak, man aceeŋoomi, “Mante numammaŋ man ulaañ bee Yerusalem man igameni bo mati kasankenak uke?” ¹⁰ Bare Paul nalaañenoomi, “Ínje oome man ijuume taate too eenomi fugamenaf fáamakaf fati Áyiau Áamakau, ínje neetumi kagameni to’otu. Au di fúkoi numammanj tíen mati ínje ikajenut waaf bee di Kúyahuudak. ¹¹ Kaanjaat nikankaan waaf wáriiŋe man kubujom, ínje iñesut buruŋ bampi ípakumumi di ecetey. Bare kaanjaat bajut malegenam di wan kutaakenammiñaa, moo hani an abajut buruŋ bee esofom man aseniil kubujom. Ínje ilawe Áyiau Áamakau.” ¹² Fesitos di kugamenaool nan kujamoorumi kuban nalaañenumi, “Nulalaw bee di Áyiau Áamakau, ñaa bee di Áyiau Áamakau noote ejaw.” ¹³ Nan bajumi kunak kupinaay áyiau Agiripa oo di aseekool Beronika di kúriiŋulomi Kasaaria man kusaaf Fesitos. ¹⁴ Di kulakobomi kunak kupinaay, noo Fesitos aregumi bee di áyiau mati kataakenak kájeetumimi bati Paul. Nammi, “Babaj ániine, an Felis akule ammi baabe. ¹⁵ Nan ilakomi Yerusalem, kúsimenaak kunifaanak kati Atijamit di kunifaanak kuceenak kati Kúyahuudak di kújeetummi kasankenak man kutaakenoomi ban di kulawom man igamenool mati waaf nakajene. ¹⁶ Ínje nilaañeniimi mati wúli Kúroomanak úkaaneriit esof an ataakenimi usenool bukanak kataakenoomi bajuudoorut. Ban nabajumi buruŋ man asankenool mati oo alout. ¹⁷ Nan kujawulomi síñakon baabe, ipiyenut. Fati kajomaf nilakomi di ejunkutey yati fugamenaf ban nájaatikenumi man akila ájeetumimi. ¹⁸ Bare nan kutaakenaool kujummi bee kasankenak, kújeetumulout kataakenoolak jáng kan isofeenumi pankukammo. ¹⁹ Bare, nijujuk wan kulakomi kañoosoor mati buruŋab booliil di mati an koonemi Yensa acetumi, bare an Paul alakomi karegen di kamingen narondoŋ. ²⁰ Mati ínje imanjut mampi ikammi man igamen kasankenak ko’oku, niceeŋumi Paul manteer namammaŋ ejaw bee Yerusalem man kugamenool bo mati kasankenak uke. ²¹ Bare Paul nalawumi man aneni dán kukobemi bagamab mambi Áyiau Áamakau ating bagamab. Ñaa ínje niregumi kulaañenool dó tínok bee nampi iboñoomi bee di Áyiau Áamakau.” ²² Agiripa nammi Fesitos, “Ínje nimammaŋ bee éjamum ániinaau di fúko’ool.” Fesitos nalaañenoomi, “Joote ejamool kajom!” ²³ Fati kajomaf, Agiripa di Beronika kuriibooruloriiboor di karuukenak kati kayooŋ kabaje kánkum, di kúlebieniimi mati wan kukaanemi. Ban di kunokenumi di eluupey yáamakey yati fujojaf di kurungaak káamakak kati kutiikaak di kunifaanak karungumi ésukey. Fesitos naboñ furim man kúŋarul Paul. ²⁴ Fesitos nammi, “Áyiau Agiripa di muyuul búrom kamaatumi taate. Jijujuk ániinaau umu, an Kúyahuudak kati baabe di kati Yerusalem búromiil kujawulomi kulawaam, di kucibulomi man koone, oo ceeŋut man aroŋ. ²⁵ Bare di síwoonooras súmboom ijukut wan akaane wajakut wáriiŋe ebujool. Nan man oo di fúko’ool alawumi Áyiau Áamakau man ating bagamab boola, ínje nisofumi bee eboñool bee dó. ²⁶ Bare ibajut waaf wátiene man iciik isen bee di Áyiau Áamakau mati oo letiŋoolen ireg uwe neete eciik bee di Áyiau Áamakau. Moo kaane, níjeetumulool bee di bújonlenuul, tan au ommi di fúkoi, Áyiau Agiripa. Man uceeŋaalool kasankenak koola, ubanaal, mambi iŋoolen ibaj waaf bee eciik. ²⁷ Mati nisosof bajut fúkaw eboñ an akulimi báyiisenut tíen wan kútaakenumoomi.”

¹ Agiripa nammi Paul, “Panuŋoolen usanken mati fúkoi.” Ñaa Paul, nayiten kañenool ban nasankenumi mati fuko’ool bee kapakenooro, nammi, ² “Áyiau Agiripa, ínje di fúko’om nisosof jakanjak máamak jaat mati paniŋoolen ijuum fáculi man isanken mati múmboom ilout, wan Kúyahuudak buke kújeetumulomi kutaakenammi búrom. ³ Mati ínje nimammanj au amanja áamak numammanj tíen mati mukaanaam di kañoosoorak kati Kúyahuudak. Moo kaane, nilawilaw man ujantenom di kamuuten. ⁴ “Kúyahuudak búrom kumammanj buu nikurimi di man ibaakumi eeno biñoo nan ikammi añiil titoorey yati bukanom dóo Yerusalem. ⁵ Kumanjammanj nan piyoe, kumaŋujaat pankuŋoolen kúyiisen, mati ínje Afarisa kápurum di fujuumaf fafaŋumi man fúliŋe di buruŋab bóololi. ⁶ Iñeme ínje oome man koom di kagamen mati fúgolumaf fan ibajumi di báligab ban Atijamit akammi di áfannaaniŋoli. ⁷ Kiilak kooni uñeney di kugabaak kati búkanoli kúgolungolum bee eyabey báligab bákonab, nan kulakomi kamiiceelaetak fuk di balay. Wóoy áyiau Agiripa, mati fúgolumaf ufe kurungaak kati Kúyahuudak kútaakenumammi! ⁸ Wau kaane muyuul Kúyahuudak di jibaj úyeget ugaba mati Atijamit panaŋoolen ayiten kacetumi bee eroŋey? ⁹ “Ínje di fúko’om nisofeensof mati neete ekaan wampi iŋoolenumi ikajen di kareesak kati Yensa ati Nasaret. ¹⁰ Nikankaanuwo di ésukey yati Yerusalem, ñátum di buruŋ kápurumul di kúsimenaak kunifaanak, man ikammi bukan kajuupoe kati Atijamit man kukuli dán bukanak kukuleimi. Nan kusofumi kugameniil bee ebujiil, neeneseen moo ínje poop nimammaŋ. ¹¹ Ñajuupoe nikankaan man kutekiil di kukobak búrom ban niliikiimi man kúpur di káyinenak kooliil di Yensa. Fuuñom di furimi máamak di bukoo, manteer iriibeniil bee di sísuk sáamak sábutoe bee mati kásuutukeniilak. ¹² “Mati burokab ube bukammi, nijajaw bee Damasukos di letara di yóro yáyiisenumi mati ínje nibabaj fujuum di buruŋ kápurumul di kurungaak kati kúsimenaak. ¹³ Wáay áyiau, ínje ilakomi ejaay di buruŋ, man nanan nati karabak ñíriiŋe, nijujuk mawuŋ mafaŋumi man mújeeke bala’ab kápurumul fatiya. Mawuŋam mukila múfitikenumi ban di muŋoobenumi ínje di káriibulammi. ¹⁴ Nan wúli búromoli ulomi tentaam, nijammi furim di Kúhiburak faanammi, ‘Saul, Saul, wau kaane noom di kásuutukenom? Au oomu di futiik di ínje, nan man fuceek fúpahemi esankiley yati aleekafo.” ¹⁵ Ban niceeŋumi, ‘Akiiyaau, au ai?’ Akiiyaau nalaañenumi, ‘Ínje eenomi Yensa, an úsuutukenumi. ¹⁶ Iñeme yito ujuum. Wakilumi man iraj bee di au mati mo’omu, nimukeni man ukaan arokaom di poop au oote ekaan áyiisenaom. Au oote ereg bukan wan ujukumi mati ínje di poop wan eetumi bee éyiisiey fácul. ¹⁷ Panipankeni di bukanak kooli di Kakaanutumi Kúyahuudak. Ínje bee eboñiey bee di Kakaanutumi Kúyahuudak ¹⁸ man ukaaniil kúciliil kujuk, man kútiiwoor kukat érimey man kubil bee di mawuŋam, di poop nukaaniil man kukat kánkumak kati Seetaanaay bee di Atijamit. Moo majakutiil pammubonketi, di poop pankubil kunaamoor di bukanak kan Atijamit amukenumi kápurumul di kafiumak kooliil di ínje.’ ¹⁹ “Wáay Áyiau Agiripa, ínje ilatut wan ijukumi nan sáaut mati an ápurulomi di bukinab bajakaab. ²⁰ Mútiyaaram, nitooŋumi káriiŋen furimaf fati Atijamit bukanak kati Damasukos, ban nijawumi bee Yerusalem di Yúdea búrom, di poop Kakaanutumi Kúyahuudak, níriiŋenumi mati koote kátiiwoor kukat majakutiil bálamuk man kulaañ bee di Atijamit. Ban koote ekaan mukaanaam máyiisenumi mati kútiiwootiiwoor kukat bálamuk majakutiil. ²¹ Mati íriiŋenumi mo’omu, Kúyahuud kuceen di kusofammi di fukobaf fáamakaf man kumaŋ bee ebujom. ²² Bare hani bee jaat, Atijamit naroŋ di karambenom, moo kaane nijuum taate man íyiisenuul búrom añiil anifaan malegenam moola. Wákon pat níriiŋenumi mati wan kuboñaak di wan Muusa kulakomi eregey waatumi kabajoak. ²³ Mati Apakenaau Áamakau naate egaal, ban naate ekaan átiyaar di káyitoul di kacetumi, mambi áŋarul mawuŋ bee di bukanool Kúyahuudak di Kakaanutumi Kúyahuudak.” ²⁴ Nan Paul alakomi kasanken mati fúko’ool mo’omu bee kapakenooro, yaŋ too galab Fesitos nakaabuloorumi, “Paul, au nugonogono. Fumanjaf fooli fáamakaf fukaanikaan man ugono.” ²⁵ Bare Paul nalaañenoomi, “Anifaanau áamakau Fesitos. Ínje igonout bare wan eem di kasankenak malegenam maganloam was. ²⁶ Áyiau Agiripa namammanj mati uru búrom, ban niŋooleŋŋoolen isanken bákoliut. Fiitanfiit mati bajut wapakool to di mukaanaam umu mati mukaanuti ban yofoe, mukaanuti di érim. ²⁷ Áyiau Agiripa, mante au núyinenyinen kuboñaak kati Atijamit? Nimammanj núyinene.” ²⁸ Agiripa nammi Paul, “Di nanan une nátemiaan, nusosof panuŋoolen ukaanom ariiba Yensa!” ²⁹ Paul nalaañenoomi, “Kankaan nan nátemie mba nabaake, nilalaw Atijamit lee au ceb bare bukanak búrom kammi taate káyentenomak jaat mambi jibil jikaan nan man ínje eenomi, rino ñiwujañ uñe.” ³⁰ Ñaa áyiau Agiripa, Beronika, di anifaanau Fesitos di kalako’oorutomi di kuyitomi kúpurumi. ³¹ Nan kúpurutomi di kuregoorumi, man kommi, “Ániinaau umu alee di ekaan waaf wáriiŋe ebuji mba ekuli.” ³² Agiripa nammi Fesitos, “Ániinaau umu alaweenutujaat Áyiau Áamakau, pankukateneenool.”

¹ Nan usofumi mati wúli noote eŋar busaana báamak man útip bee mofam mati Italia. Paul di kuceen kan kukuloorimi di kusenimi arunga Yulio, oo ati di Kayooŋak kati Áyiau Áamakau, man ajikeriil bee nan kúriiŋe di ésukey yáamakey yati Róoma. ² Ban nújupomi busaana báamak bápurumulomi di kásikak kati ésukey Aduramit, balakoe ejaay bee di úsikaw wati mofam mati Asia, ban nújawumumi útip. Ániine aceen ati Amakedonia, an kareesool eenomi Arisitariko ápurumulomi Tesalonika, oo poop dóro. ³ Fati kajomaf núriiŋumi di kásikak kati Sidon. Yulio nakammi Paul jak, man akatenool ajaw ajuk kupaalool kuriibaak man kuŋoolen kusenool wan ceeŋumi. ⁴ Nan úpurumi Sidon, járusey elakolako énagul bújonlenoli, nujawumi ukot kafeefak kaaku kati fúrinkaf fati Sipur manteer nupak di yo. ⁵ Ñaa nútipumi bee kañen kúrid falaf fáamakaf fati Kilikia di Pampulia biyok úriiŋulomi Mura yati Lukia. ⁶ Boo arungaau ati kutiikaak atookumi busaana báamak bápurumulomi Alesandaria man boom di ejaay bee Italia. Nájaatikenolimi man újupo di busaanaab bukila. ⁷ Wúli nulakomi ejaay di bo jayiinkun jayiinkun kunak kupinaay di mátaañie máamak ban núriiŋumi Kunid. Járusey ésenutoli buruŋ hani jayiinkun man újawum bo, ñaa nukotumi kafeefak kati fúrinkaf fati Kurete, nusuusoorumi ésukey yati Salimon. ⁸ Nujawumi ulofumi di kafeefak kati fúrinkaf di mátaañie máamak ban núriiŋumi kásikak kan koonemi Tan Tíene, kalofa ésukey yati Lasaia. ⁹ Nanan najuupoe niwuwuuj di bo. Kajawoorak kóololi di kufaŋ man kútaañie máamak. Mati iñeme hani karuukenak kati káaningak kati Funak Fáamak fati Kabonket fuwuwuuj. Paul naseniimi kagamenak uke, ¹⁰ man ammi, “Kupaalom, nijujuk mati kajawoorak koololaal káŋarum taate iñeme pánkukooleni máamak. Pambaj búyiik báamak di úrookaaw, di busaanaab, di poop síñunduolaal siŋooleŋŋoolen sire to.” ¹¹ Bare Yulio arungaau ati kutiikaak nalatumi ejamey wan Paul aregumi, bare nafaŋumi man ajame wan ateyenaau arungaau ati busaanaab di akilubomi kuregumi. ¹² Mati kásikak kukila kujakut man kulako to di nanan nati ñonkañ. Moo kaane, kuroka kajuupoe kumaŋumi ejaw fácul bee Fineka man kújawum bee di falaf kusuusoor kásikak kati fúrinkaf fati Kurete, ban di kumaŋ man kukobubo bee nan ñonkañ ñiwuuje. ¹³ Nan járusey yanagulomi kañen káridak jayiinkun jayiinkun, kurokaak kati busaanaab di kusofumi mati kuŋooleŋŋoolen kútip nan man kusofeenumi eeno. Ñaa di kúpurenumi éjuumenuma man kujaw kukot kalofa kásikak fúrinkaf fati Kurete. ¹⁴ Bare fárusaf fáamakaf fan koonemi “Jifarubalin” di fápureuumi di fúrinkaf man foom di kágaalenoli máamak. ¹⁵ Fárusaf fáamakaf fukila di funagulomi di kánkum, kuŋoolenut kútiiw busaanaab man bujuudoor di fo. Ñaa nukatubo man fárusaf man fújeetum bo. ¹⁶ Nújawumumi útip di kafeefak kati káyinomi jírink jati Kauda. Boo wúli nuraagaraagal di mátaañie, manteer usofumi jisaanaaj jati kapakenak uremben jak manteer takum jikaño. ¹⁷ Kuñakulojomi kuremben di busaanaab báamakab ban nukokenujomi jak. Mati kúkolikoli busaanaab pambusay di kaluusak kati kásikak kati Suriti, ñaa di kuwalenumi kafulak kati busaanaab man kukatenubo man sijawoor di fárus. ¹⁸ Furabooraf, fárusaf fáamakaf di lonkosey di sifaŋumi man siyitoe mansi sínagoli máamak. Kurokaak kati busaanaab di kutooŋumi kápuren úrookaaw kubeten di falaf. ¹⁹ Funakaf fúfeegintenaf, di kubeten múrokumaiil málebiaam kubeten di falaf. ²⁰ Kunak kajuupoe, fárusaf di furulen di enagey máamak. Wúli ujukut bala’ab di bootab, bee nan ubilumi ubaj kafium kati epak di múlamukaam. ²¹ Mati kammi di bo piyopiyo kubajut furi, Paul nayitomi ajuum di fáculiil man ammi, “Kupaalom, pánjiyenteneenom, létutipeenulaal di Kurete, leetunokeneenaal búyiikab ube babajolaañaa. ²² Bare nilawuulaw jibebenooro! Hani an di muyuul letaceturer, handeneen busaanaab pambukaño. ²³ Di fukaf fawuujuñaa, maleeka épurumulomi di Atijamit, akilammi di poop an imiiceelaetemi, áboñulammi maleeka man ejuume kalofa di ínje, ²⁴ man yommi, ‘Paul, takum úkoli, mati au noote ejuum bújonlenab bati Áyiau Áamakau! Mati Atijamit di bálamukab booli panakaan kalakomi kajawoor di au man kuroŋ.’ ²⁵ Kupaalom, jibebenooro! Mati níyinenyinen di Atijamit, panakaan nan man aanammi eeno. ²⁶ Bare fárusaf panfufarolaal man uja’aal bee di fúrink fuceen.” ²⁷ Kunakak uñeney di kubakiirak fuk di balay, wúli kooku bo kayuunoore dóo di falaf fati Aduria. Bare titoorey yati fukaf, kurokaak kati busaanaab, di kusofumi mati wúli nulolof téeŋey. ²⁸ Di kuyuunumi mulap múliikuma di kúmeelomi kujukumi mati kásankiak kati falaf kúrindiiŋ símeetar sooni bukan kugaba. Upum ubenen jayiinkun ceb di kulaañ kúmeelo di kujukumi mati kásankiak kúrindiiŋ símeetar kabanan di uñen. ²⁹ Kurokaak kati busaanaab kúkolikoli tikere busaanaab pambuloŋ kúlankiin, ñaa di kubetumi síjuumenuma sibakiir bálamukab bati busaanaab. Ñaa di kulawumi di kasomben man bala’ab burab. ³⁰ Kurokaak kati busaanaab báamakab kulakomi eñes buruŋab bati epak di busaanaab bukila. Ban kuwalenumi jisaanaaj di mumelam, di kabetenelenoor kati síjuumenuma saasu fáculey yati busaanaab báamakab. ³¹ Bare Paul nammi Yulio arungaau ati kutiikaak, “Kaanjaat kúniinaak kurokaak kulakout déere di busaanaab, leejiŋoolen jipak.” ³² Ñaa kutiikaak di kumiinumi unewaw wasofumi jisaanaaj jati kapakenak man jijaw. ³³ Bala’a waradabaw, Paul nalawumi bukanak man kuri waaf. Naaniimi, “Jaat kaanumi kunak kooni uñen di kubakiir di nanan une búromuul bariut waaf. ³⁴ Ínje eem di elawuul máamak man jiri, pansenuul kánkum. Hani kal kákon di fúkaaf fati an léekujim déere.” ³⁵ Nan Paul aregumi mo’omu aban, naŋarumi fúmbuur man asal Atijamit fáculiil búrom, natingufomi man atokoñ. ³⁶ Koo búrom di kúliŋenimi ban kurimi muri maamu. ³⁷ (Kálakodomi di busaanaab koo búromiil kúrindiiŋ bukan kooni siceme sigaba bukan kúfeegiir di bútinken di ákon.) ³⁸ Nan kurimi kupooñ, di kubetenumi muriaam marinomi di falaf bee kagumbul kálebiak kati busaanaab man buhiili. ³⁹ Nan bala’ab burabumi, kurokaak kati busaanaab kujujuk baŋaanab, bare kúlaulut man kootumi ériiŋubo. Ñaa di kujukumi kaŋoma ban kásikak kommi. Di kusofumi mati kaanjaat paŋŋoolen kaan man kuteyen busaanaab bukila man kujaw kujuumen bo di kásikak. ⁴⁰ Ñaa di kumiinumi unewaw wati síjuumenumaas kukatuso ró di falaf fáamakaf. Di kufelumi unewaw síñakon wasofumi éweenumaay. Ban di kuyitenumi kafulak fáculey yati busaanaab man érusey efarubo éjeetum bee di kásikak. ⁴¹ Bare busaanaab báamakab di buloŋumi manteer buluufo di tentaam buŋoolenut bujaw. Fáculey yoolibo di eloŋumi fúrinkaf fati faluusaf eluufomi. Bálamukab boolibo di bukañomi jaj mati lonkosey yáamakey enagulo bo. ⁴² Kutiikaak di kusofumi bee ebuj kakulimi takum hani an aloy apak. ⁴³ Bare Yulio arungaau ati kutiikaak namaŋumi kapaken Paul, ñaa náfirenumi takum kukaan wan kusofumi. Ñaa naregumi kaŋoolenumi jaloyaj man kutooŋ kubaal kulo dóo di mumelam man kútip bee di kásikak. ⁴⁴ Ban naregumi karinomi man kuŋar ubabar mba úpenjum wati busaanaab man kuriiben. Mo’omu moo, wúli úriiŋumi búrom úpakumumi bee di kásikak.

¹ Nan úpakulomi úriiŋ kásikak, numanjumi mati fúrinkaf fukila kareesufo Malita. ² Bukanak kati bo di kúyiisenoli bapaalaay ban ujukurerut. Mati emitey elakoeenlako kalub ban ñonkañ di ñísofoli, ñaa di kuyabenumi sambunas man wúli búrom úlumbo. ³ Paul námuunoorul elaatak yati uyaaj aleeb dó, nan bólimi búlicib di búpurumulotomi, bugolen kañenool. ⁴ Nan bukanak kati bo kujukubomi man ereooreñaa di kañenak kati Paul, di koonoorumi, “Bajut kamanteer ániinaau umu abuja bukan. Handeneen man apakulomiñaa di falaf, bare emit yan kuwonkemi Majoonam letekatenool man aroŋ.” ⁵ Bare Paul nalanjumi kañenool man búlicibab bulo di sambunas, bakaanutool waafoowaaf. ⁶ Di kulakomi ekobey, di esof mati pánafiit mba panalo to acet iñeme. Bare nan kukobumi piyo kujukut waaf man ubajoe di oo, di kúruŋulumi di síwoonooriil man kommi oo emit. ⁷ Anifaanau ati fúrinkaf an koonemi Papili, nababaj ulaak uceen walofe to. Akila náwanlenolimi jak síndo’ool wáriiŋe kunak kúfeegiir. ⁸ No’onu Papili ampaool man afintoe bújuusa bati eniiley káboli di eteyey yati faraf máamak. Paul najawumi bee ejukool, ban narembenumi uñenool man alawumi Atijamit, nasontenoomi akoy. ⁹ Nan mo’omu mubajomi, káju’utumi bukaaku kácindomi di fúrinkaf fukila di kubilumi poop bee di Paul di kukoyumi. ¹⁰ Kúlebienolilebien ñátum di ésenoliey kawul kajuupoe. Nan ulakomi kajonjoorak bee ewuujey di busaanaab báamakab, di kúrembenolidomi wan ceeŋumi búrom. ¹¹ Nan bajumi kuleeŋ kúfeegiir, boo nuŋarumi busaana báamak buceen man útip, balakoeenumi fúrinkaf di nanan nati ñonkañ. Busaanaab bukila bápurumulomi Alesandaria yati Misira ban kuwonkemi “Magabaam” ¹² Wúli núriiŋuumi di ésukey yáamakey yati Surakode, nulakobomi wáriiŋe kulay kúfeegiir. ¹³ Kápurum to, nútipumi uŋom kapan kaaku úriiŋumi di ésukey yati Regio. Fati kajomaf járusey di éyitoul kañen kúrid, ñaa nan bajumi kunak kugaba núriiŋumi bee di ésukey yati Potiolo. ¹⁴ Boo nutookumi kupaaliil kuriiba kuceen, káwalenolimi wáriiŋe funoom. Nan púrutomi, núriiŋumi Róoma. ¹⁵ Kuriiba bukaaku kati Róoma di kujammi mati wúli kooku bo ériiŋuley. Ñaa di kúriiŋumi kúyañoli tan koonemi Funoomenaf fati Apiu di Ulimbisaw Úfeegiir wati Kujaaburuŋak. Nan Paul ajukiimi, nasalumi Atijamit ban nalaañ abaj kánkum di búyegetool. ¹⁶ Nan úriiŋulomi Róoma, di kusen Paul buruŋ man alako di kalimbis oo cebool, handeneen man kunenuboñaa atiika apooyool. ¹⁷ Nan bajumi kunak kúfeegiir Paul áriiŋubomi aban, nawonkumi kunifaanak kati Kúyahuudak tákon man kújojudomi. Naaniimi, “Kutiom, kusofansof Yerusalem kusen Kúroomanak, handeneen ikaanut waaf wajakut bee di bukanolaal mba bee di mukaanaam mati kufannaaniŋolaal. ¹⁸ Nan Kúroomanak kuceeŋammi wan ikaane kuban, kumaŋumi kakatenom, mati kujukut di ínje waaf wan ikaane wáriiŋe man kubujom. ¹⁹ Bare nan Kúyahuudak kulatumomi, ibajut buruŋ buceen bare cenceeŋ man ilaw Áyiau Áamakau, handeneen iwoonooreenut man itaakene. ²⁰ Moo kaane nilawuumi bee ejukuul man isankenuul. Mati fúgolumaf foololaal, ínje niŋoobeniŋooben ñátum ñiwujañ uñe.” ²¹ Di kulaañenumi, “Wúli uyabut siletara kápurumul mofam mati Yúdea mati au. Ban bajut an ajawulomi taate áregoli mba nasankenumi wajakut mati au. ²² Bare numammaŋ man ujam wan au di fúkoi úyinenumi. Wúli núlaulaul mati banoosani bukanak kusankensanken wajakutaw mati fujuumaf ufe fati kayooŋak kunkulak kan au ommi.” ²³ Di kusofumi funak foola, bukan kajuupoe di kubilumi kutookool tan alakomi. Káŋarum bújom bee fukaraay, Paul nalakomi káriiŋeniil mati jáyiaj jati Atijamit naliikumi ekaaniil man kufium mati Yensa kápurumul di sílingaas sati Muusa di kápurumul di baciikerab bati kuboñaak. ²⁴ Bukaaku di kufiummi di wan asankenumi, bare bukaaku kulatumi kafium. ²⁵ Mati di kubilumi kújamooraati titooriil, man kutaatumi kafaasoor. Bare Paul abenentomi furim fákon nammi, “Búyegetab Bátienaab bukonkooŋ nan bommi kufannaaniŋolaal kápurumul di aboñaau Yesaaya, ²⁶ ‘Jaw bee di bukanak buke man ooniil, Muyuul joote ejam tíen ban léejilaulurer, ban joote kajiker tíen bare leejijukurer. ²⁷ Mati úyegetaw wati bukanak buke usasay, di úwosiil újameriit, di kúciliil kumoyemmoyen. Leejaat, kúciliil pankujukeen, ban uwosiil panujameen, ban úyegetiil pánulauleen, ban mbi kulaañ bee di ínje ban ínje panisonteniil.’ ²⁸ Muyuul joote emanj tíen mati Atijamit naboñuloboñ kapakenak uke bee di Kakaanutumi Kúyahuudak, man kúyenten!” ²⁹ Ban nan Paul aregumi kurimak uke aban, Kúyahuudak di kukatumi bálamuk di kañoosoor titooriil. ³⁰ Wáriiŋe simit sigaba, Paul alakomi cebool di kalimbis kan acammi ban too nawanlenemi kabilemi búrom bee ejukooley, ³¹ náriiŋenumi mati jáyiaj jati Atijamit ban naliikitenumi man amanjen mati Akiiyaau Yensa Apakenaau Áamakau bákoliut di poop bajut wáfirenool.