LUKA

LUKA

¹ Kwa mwishimiwa Teofilo, At’u anji áhenda vyao aidimavyo kwandika dzulu ya maneno garat’u garigo gáhendeka kati yehu. ² Ao áandika garat’u genye hurigoambirwa ni o at’u ohendagaona na matso maneno gago hangu pho mwanzo, na ao ndio osema o udzumbe wa Mulungu. ³ Ndo kwahivira mimi nami nidzikala nichigalola t’ot’ot’o, na kulilikana dzulu ya maneno gago gosi hangu pho mwanzo, nidzona ni baha mimi nami nikwandikire kwa kugapangat’o, uwe mwishimiwa Teofilo, ⁴ kwa ta nawe widime kumanya ujeri wa maneno garat’u urigofunzwa. ⁵ Ukati Herode ariphokala ndiye mufalume wa Judea, kwákala kuna kuhani mumwenga aihiwaye Zakariya, wa chirundu cha Abiya. Muchewe wákala ndiye Elizabeti, na wákala ni wa murere wa mufadzi kuhani Haruni. ⁶ Zakariya na muchewe ákala osi ni at’u ahendao ga haki jeri, na ákala k’aana ila kwa ákala adzidzilavira tsetsetse kutuwa shariya, na malagizo gosi ga Mulungu. ⁷ Ela ákala k’a-aajaliwirwe kupata ana, maana, Elizabeti wákala ni t’asa, na ta chisha osi airi ákala atsakala muno. ⁸ - ⁹ Ts’iku mwenga, rákala ni jiba ra chirundu cha ano Zakariya kuhenda kazi ya ukuhani mbere za Mulungu. Na makuhani ákala niapige k’ura ya k’amari, atsagule kuhani mumwenga yendephenya hekaluni kwa ta afukize ubani. Ndo ts’iku yiyo, k’ura yichimugwerera Zakariya, na achiphenya hekaluni ra Mulungu kwendafukiza ubani, na ¹⁰ duu ra at’u richikala rirundikana pho phonze kuvoya ukati phokala o ubani unafuka. ¹¹ Ndo malaika wa Bwana achimulairira Zakariya mo ndani ya hekalu, achiima upande wa kulume wa cho chijaja cha kufukizira ubani. ¹² Zakariya ariphomona, wádziuhuka, na achogofyerwa muno. ¹³ Ela ye malaika achimwamba, "Uts’ogophe Zakariya, maana, mavoyogo ga chila ts’iku gasikirwa ni Mulungu, na mucheo undainjiza na avyale mwanalume, nawe undamuhats’a Johana. ¹⁴ Uwe undahamirwa muno na usikiret’o, na at’u anji andahamirwa ni kuvyalwakwe, ¹⁵ maana, yiye undakala mut’u mubomu mbere za Bwana Mulungu. Yiye k’andanwa divai hebu uchi wowosi, na undaudzazwa Roho wa Mulungu kulaira ndanini mwa ameye. ¹⁶ Yiye undaalongoza Aiziraeli anji kuuya kwa Bwana Mulungu wao. ¹⁷ Yiye undakala chiroho, na ahende widimi dza mugomvi wa Mulungu Eliya, na undamulongolera Bwana amutsengere njiraye, kwa kwatsanganya atumia na ana ao, na undaahenda at’u ots’omogopha Mulungu akale na maazo ga kuhenda ga haki." ¹⁸ Zakariya phapho ye malaika achimwamba, "Ni ut’u wani ondoonyesa kukala, godzogagomba ni ga jeri? Maana, mimi na muche wangu bee, hudzitsakala." ¹⁹ Ye malaika achimuudzidza achimwamba, "Mimi ni Gaburaeli nikalaye kwa Mulungu, na yiye udzinihuma nidze nigombe nawe, kukwambira yiyi nguma mbidzo. ²⁰ Na bee sirikisa wahi, vivi undafungwa kauli ta yo ts’iku yondolairira maneno gago, kwakukala, k’uukuluphirire udzumbe wangu ondokudzachimira ts’ikuze zichifika." ²¹ Ukati uo wenye arat’u at’u okala anamutariza Zakariya ákala adzangalala ariphomona utowa muno mo hekaluni. ²² Aripholaa konze, k’aidimire kugomba nao. Ndo ao at’u achimanya kare kukala, wákala udzona ono mo hekaluni. Ndo kwakukala, wákala ufungwa kauli, achihendaatsuphira mikono kwaamba auke. ²³ Jibare ra kufukiza ubani hekaluni ririphosira, wáuya kwakwe mudzini. ²⁴ Ariphokwenda kwakwe mudzini, muchewe Elizabeti k’atowere achiinjiza kare, naye k’alaire nyumbani ta myezi mitsano yenye. Yiye wákala achigomba achamba, ²⁵ "Gaga gáhendwa ni Mulungu mwenye, na udziniusira waibu okala ninao mbere za at’u." ²⁶ Elizabeti phokala t’umboye ni mwezi wa handahu, malaika Gaburaeli wáhumwa ni Mulungu ende mudzi wa Nazareti ko jimbo ra Galilaya, ²⁷ kwa musichana mumwenga aihiwaye Maryamu. Maryamu wákala ni wendengwa wa Jesefu yekala ni wa murere wa mufalume Daudi. ²⁸ Malaika achendaphenya nyumbani mwa Maryamu achimulamusa. Chisha achimwamba, "Wáajaliwa mwanamuche uwe, Bwana u phamwenga nawe!" ²⁹ Ela Maryamu ariphosikira maneno gago wáyugika muno na achaza vivi, "Maneno gano gana maana, yani?" ³⁰ Ndo phapho ye malaika achimwamba, "Maryamu, uts’ogophe, Mulungu udzikwajaliya. ³¹ Na sirikisa wahi: undainjiza, na uvyale mwanalume uriye undamuhats’a Jeso. ³² Yiye undakala mubomu, na undaihiwa Mwana wa Mulungu ariye u dzulu kuchira osi, na Bwana Mulungu undamup’a chihi cha utawali cha mukarewe mufalume Daudi. ³³ Ndo undatawala murere wa Jakobo ta kare na kare, na utawaliwe k’aundasika." ³⁴ Phapho Maryamu achimuudzidza achimwamba vivi, "Bee vindaidimikikadze vyo, na ta mino ni musichana niriye ts’idzangwe kukala na mulume?" ³⁵ Malaika achimuudzidza achimwamba, " Roho wa Mulungu undakutsererera, na widimi wa Mulungu ariye u dzulu kuchira osi undakukudzirira. Kwa vivyo, mwana yendemuvyala undaihiwa mutakatifu, ariye ni Mwana wa Mulungu ariye u dzulu kuchira osi. ³⁶ Na chisha, kala uchimanya kukala, ta mubario Elizabeti aambwaye ni t’asa na utsakala, bee vivi wáinjiza mwanalume ta mwezi uu ni wakwe wa handahu. ³⁷ Maana, k’akuna rots’oidimikika kwa Mulungu." ³⁸ Maryamu achamba, "Mimi ni muhendikazi wa Bwana, kwa vivyo nanihenderwe dza vyodzamba uwe." Kufikira phapho, ye malaika achiuka. ³⁹ Ziriphochira ts’iku ch’ach’e, Maryamu wáfunga charo achenda maruru ta mudzi umwenga urio myango ya Judea. ⁴⁰ Kuko wákwendaphenya nyumbani mwa Zakariya, na achimulamusa Elizabeti. ⁴¹ Naye Elizabeti aripholamuswa ni Maryamu tu, mwana mo mwakwe ndanini achisumba kwa raha, na Elizabeti achiudzalwa ni Roho wa Mulungu, ⁴² na achigomba kwa laka ra dzulu achamba vivi, "Uwe Maryamu wáajaliwa kuchira ache osi, na ye mwana yendemuvyala wáajaliwa vivyo naye!" ⁴³ Elizabeti achenderera kwamba, "Uu! Mino ni ani ta ameye Bwana wangu adze kwangu! ⁴⁴ Maana, uwe phodzonilamusa tu, mwana mumu mwangu ndani akasumba kwa raha. ⁴⁵ Baha uwe uriyekuluphira kukala, garat’u goambirwa ni Mulungu gandachimira." ⁴⁶ Phapho Maryamu achiimba wira uu, "Moyo wangu unamulika Mulungu, ⁴⁷ na roho yangu yinahamirwa kwa Mulungu Mutivyi wangu. ⁴⁸ Maana, udzinonera mbazi mimi muhendikaziwe yets’emanyikana. Na kwanzira vivi, at’u a vivyazi vyosi andaniiha mut’u yeajaliwa, ⁴⁹ maana, Mwenyezi Mulungu udzinihendera mabomu, na dzinare ni takatifu. ⁵⁰ Yiye wonera mbazi arat’u amogophao, kulaa chivyazi ta chivyazi. ⁵¹ Uhenda maneno mabomu na widimiwe; udziatsamusa at’u adzivunyao na mipango yao yosi; ⁵² Udzialavya enye vyeo kulaa mwao vihini vya utawali, udziatiya at’u ap’ore. ⁵³ Enye nzala udziamvunya na vit’u vidzo, na matajiri udziaricha ende mikono miphuphu. ⁵⁴ Wá-aaviza achina Iziraeli ahendikazie, na k’achinyalire chilaganeche choalaga akare ehu. ⁵⁵ K’anyalire kumonera mbazi Burahimu na murerewe, na chisha, undaenderera kwaonera mbazi ta kare na kare." ⁵⁶ Na Maryamu wásagala kwa ano Elizabeti ta myezi mihahu, ndo achiuya kwao mudzini. ⁵⁷ Ukatiwe wa kudzivugula Elizabeti wáfika, na achivyala mwanalume. ⁵⁸ Anzie na mbarize ariphosikira nguma yiyo ya kukala, Mulungu wákala udzimonera mbazi, áhamirwa dza yiye. ⁵⁹ Na mwana ariphohenda ts’iku nane, o mbarize na anzie ákudza kwa ta amubit’ets’i, na amuhats’e. Dzina rokala anahenza amuhats’e ni ra abaye, yaani Zakariya. ⁶⁰ Ela ameye achamba, "H’a-a, ts’ivyo, naahats’we Johana." ⁶¹ O achimwamba, "Bemba k’aahats’a Johana aa kwao mbarini?" ⁶² Ndo achimutsuphira mukono abaye kumuuza angehenza mwanawe ahats’we ani. ⁶³ Naye achivoya chibao cha kwandika na achandika vivi, "Dzinare ni Johana." Osi phapho achangalala. ⁶⁴ Na phapho kare lulimi na laka lwa Zakariya luchivugulwa, achiidima kugomba kahiri, na achimulika Mulungu. ⁶⁵ O anziao osi achangalala, na nguma zizo zichigot’a chila phat’u ko myango ya Judea. ⁶⁶ Osi osikira maneno gago áaza myoyoni mwao, na achiuzana vivi, "Mwana ye undakala mut’u wa chidzedze? Maana, widimi wa Mulungu wákala u lwazu kukala, u phamwenga naye." ⁶⁷ Zakariya abaye Johana wáudzalwa ni Roho wa Mulungu, na achisema udzumbe wa Mulungu. Yiye wáamba, ⁶⁸ "Naalikwe Bwana Mulungu wa Aiziraeli, maana, ukudza-aaviza, na kwativya at’ue, ⁶⁹ na udzihup’a Mutivyi mwenye widimi, ariye ni wa murere wa Daudi, muhendikaziwe. ⁷⁰ Mulungu wálaga pho p’indi kwa njira ya agomvie atakatifu kukala, ⁷¹ undahutivya kulaa kwa adawa ehu, na kulaa kwa at’u osi odzohumena. ⁷² Yiye wáamba undaasamehe akare ehu, na akumbikire chilaganeche chitakatifu. ⁷³ Mulungu wámulaphira chilagane mukare wehu Burahimu kukala, ⁷⁴ undahutivya kulaa kwa adawa ehu kwa ta humuhikirehikire phots’o woga, ⁷⁵ na hukale hu atakatifu, na kuhenda ga haki mbereze ts’iku zosi ta kufa kwehu. ⁷⁶ Na uwe mwanangu undaihiwa mugomvi wa Mulungu ariye u dzulu ya osi, maana, undamulongolera Bwana umutsengere njiraye, ⁷⁷ kwa kwamanyisa at’ue kukala, andativywa kwa kusamehewa dambi zao. ⁷⁸ Mulungu wehu una mbazi, na undareha mwanga wa kung’ala wa kutivya, uhudzirire kulaa dzulu, ⁷⁹ na uo undaafunulira osi acherio dzizani bomu ra chifo, uhufunulire hugwire njira ya reri." ⁸⁰ Ye mwanache wákula achikomala chiroho, na achendasagala nyika ta ukati ariphokudzadzimanyisa kwa Ayahudi.

¹ Kaisari Augusito wálagizira at’u osi okala a ts’ini ya utawaliwe atarwe. ² Kutarwa kwa at’u kuko kwákala ni kwa mwanzo, ukati Kireniyo ariphokala ndiye gavuna wa jimbo ra Siriya. ³ Na chila mut’u wákwendadzandikishira kwao-kwao. ⁴ Ndo Jesefu wábanda charo kulaa mudzi wa Nazareti urio Galilaya, ta mudzi wa Betelehemu urio jimbo ra Judea, kovyalwa mufalume Daudi, maana, wákala ni wa murere wa ye Daudi. ⁵ Na Jesefu wákwendadzandikisha phamwenga na wendewe Maryamu yekala ukomalirwa. ⁶ - ⁷ Ariphofika kuko ákwendayona nyumba ya ajeni yidziudzala at’u kare. Kwa vivyo, achendaphenya dzibanda ra ng’ombe. Na phokala acheri kuko, Maryamu ts’ikuye ya kudzivugula yáfika, na achidzivugula mwanawe wa kwanza mwanalume. Achimufinik’ira nguwo, na achimulaza ndani ya sanduku ra kup’ira nyasi ng’ombe. ⁸ P’ande zizo za phephi-phephi na o mudzi wa Betelehemu, kwákala kuna arisa okala achichesa kurinda mifugo yao. ⁹ Ndo malaika wa Mulungu achialairira maruru, na mung’alo wa Mulungu uchiamwirikira k’anda zosi. Phapho ao arisa achogofyerwa muno, na ¹⁰ ye malaika achiaamba, "Muts’ogophe! Maana, nidzimurehera Nguma Mbidzo yondoahamira muno at’u osi. ¹¹ Rero Mutivyi wenu uvyalwa ko Betelehemu mudzi ovyalwa mufalume Daudi, na ndiye K’irisito Bwana. ¹² Mwimwi mundakwendaona dalili zizi; mundakwendaona mwana mutsanga ufinik’irwa nguwo, na ulazwa ndani ya sanduku ra kup’ira nyasi ng’ombe." ¹³ Na phapho kare, duu bomu ra malaika a mulunguni achigwirikana na ye malaika yekala unagomba na o arisa, achimulika Mulungu kwa kwamba: ¹⁴ "Mulikeni Mulungu ko dzulu mulunguni, na reri duniani kwa at’u aajaliwao ni Mulungu!" ¹⁵ Ao malaika ariphouka kuuya mulunguni, o arisa áambana, "Hindeni mwenga kwa mwenga ta mudzi wa Betelehemu, hukagaoneni gaga godzambirwa ni malaika wa Mulungu." ¹⁶ Ndo hinyo achenda mairo, na achendamona Maryamu na Jesefu, na ye mwana wao mutsanga ulazwa ndani ya sanduku ra kup’ira nyasi ng’ombe. ¹⁷ Ao arisa ariphomona ye mwana, achiaambira at’u osi nguma yokala malaika udziaambira dzulu ya ye mwana. ¹⁸ Osi osikira gago gosemwa ni o arisa áangalala. ¹⁹ Ela Maryamu ye wágaika moyoni maneno gago gosi, na achikala achililikana dzuluye. ²⁰ Na o arisa achiuya kwao mifugoni na kuno achikala anamulika Mulungu kwa gosi gokala adzambirwa na kona, maana, gosi gákala dza vyokala adzambirwa ni ye malaika. ²¹ Yiriphofika ts’iku ya nane, wábit’wats’i, na achimuhats’a dzina ra Jeso, ririro wákala uhewa ni malaika phokala k’adzangwe ta kwinjizwa. ²² Ukati wa Jesefu na Maryamu wa kudzitakasa wáfika dza vyokala vinahenzwa ni Shariya ya Musa. Ndo achimuhwala ye mwana wao achenda naye Jerusalemu, kwa ta akamulavye mbere za Mulungu, ²³ dza yirivyoandikwa Shariyani ya Bwana kukala, "Chila musundula sanzu wa chilume kulaa chila nyumba naatakaswe na alaviwe kwa Bwana." ²⁴ Chisha, ákala akwenda kamare kulavya makafara ga ngiya manga airi, hebu anap’uji airi dza vyokala vinahenzwa ni Shariya ya Mulungu. ²⁵ Ukati uo kuko Jerusalemu, kwákala kuna mut’u mumwenga yekala unahenda ga haki, na wádzilavya kumuhikirahikira Mulungu tsetsetse aihiwaye Simoni. Yiye wákala una p’ola ya kona Mulungu achitivya Aiziraeli, na wákala u chiroho. ²⁶ Na Roho wa Mulungu wákala udzimufunulira kukala, k’andafa phots’omona ye K’irisito wa Bwana Mulungu yekala ulagwa. ²⁷ Ndo kwa kulongozwa ni Roho wa Mulungu, Simoni wáphenya hekaluni, na avyazi a Jeso ariphomureha hekaluni mwana wao, kwa ta amuhendere dza vyokala vinahenzwa ni Shariya, ²⁸ Simoni achimuhwala ye mwana achimugwiririra mwakwe mikononi, na achimulavira mumvera Mulungu achamba, ²⁹ "Vivi Bwana Mulungu, udzichimiza chilaganecho ta nikafa dza rero mimi muhendikazio ninenda razi. ³⁰ Maana, nidzimona Mutivyi na matso gangu mwenye, ³¹ Mutivyi yedzemuhuma kwa at’u osi. ³² Mwana yuyu ni mwanga ondong’azira manenogo at’u a makabila manjine, na undaahenda Aiziraeli ario ni at’ue amanyikane." ³³ Abaye Jeso na ameye ákala adzangalazwa ni maneno gokala ganagombwa ni Simoni dzulu ya ye mwana wao. ³⁴ Phapho Simoni achiahats’a, chisha achimwamba Maryamu ameye ye mwana, "Aiziraeli anji k’aandamukuluphira mwana yuyu, na ndo ta andalamulwa ni Mulungu. Ela anjine o andamukuluphira, nao ativywe. Na undang’aza henzo ra Mulungu, na at’u anji andamupinga ³⁵ na maazo gao gandang’azwa lwazu-lwazu. Na uwe mwenye undasikira utsungu muno mwako rohoni." ³⁶ Na phákala phana mugomvi wa Mulungu mumwenga wa chiche, muchet’u mukare aihiwaye Ana mwanangwa wa Fanueli, yekala ni Mwasheri. Muchet’u yuyu wákala ni gungu. Yiye ariphohwalwa wásagala na mulumewe myaka mifungahe tu, na mulume achifa. ³⁷ Ndo achirichwa gungu kulaira phapho ta ukati uo wákala ni muchet’u mukare wa myaka mirongo minane na mine (84). Na ukati uo wosi wákala usagala hekaluni achifunga na kuvoya usiku na mutsana. ³⁸ Ndo saa yiyo yenye wádzilavya mbere achimulavira mumvera Mulungu, na achisema nguma ya ye mwana kwa at’u osi okala analolera Mulungu aativye achina Jerusalemu. ³⁹ Jesefu na Maryamu ariphomala kuhenda gosi gokala ganahenzwa ni Shariya ya Mulungu, áanza charo cha kuuya kwao Nazareti ko jimbo ra Galilaya. ⁴⁰ Kuko mwana wao achikula na mamura, achiudzala hekima, na Mulungu achenderera kumuhats’a. ⁴¹ Chila mwaka, avyazi a Jeso ákala ana ada ya kwenda Jerusalemu ts’ikuk’uuni ya P’asaka. ⁴² Ndo ariphokala mwana wao Jeso uhenda myaka kumi na miiri, ao ákwenda naye ko ts’ikuk’uuni dza yirivyokala ada yao. ⁴³ Ts’ikuk’uu yiriphosira, áanza charo cha kuuya kwao, ela Jeso ye achisala ko Jerusalemu phots’o avyazie kumanya. ⁴⁴ Ao avyazie áona dza kwamba u kati ya ro duu ra acharo. Kwa vivyo, o aenenda charo cha ts’iku nzima, ndo achanza kumuuzira-uzira kati ya mbari zao, na asena ao. ⁴⁵ Ariphokala k’aamonere, áuya Jerusalemu kwenda achimutsakula. ⁴⁶ Ts’iku ya hahu, ákwendamona hekaluni usegere na alimu a shariya, unaasirikisa na kwauza maswali, ⁴⁷ na osi osikira manenoge, áangalazwa ni ko kumanyakwe na maudzidzige. ⁴⁸ Avyazie ariphomona áangalala, na ameye achimuuza vivi, "Mwanangu, heka unahutsosa vino? Mimi na abayo hangu dzuzi hunakutsakula ta k’ahurya chit’u." ⁴⁹ Ela ye achiaudzidza achiaamba, "Mayo, kwadze mwákala munanitsakula? K’amumanyire mwi kukala, nákala ninahenzeka nikale nyumbani kwa Baba?" ⁵⁰ Ela o avyazie k’aamanyire chotuma ta agombe gago. ⁵¹ Ndo Jeso phapho achiuya phamwenga na avyazie ta mudzi wa Nazareti, na achikala unaasikiza muno. Ela ameye wágaika mwakwe moyoni maneno gago gosi. ⁵² Naye Jeso achenderera kukula na mamurage, achikaza kupata hekima na achikaza kuhats’wa ni Mulungu, na kuhenzwa ni at’u nao.

¹ - ² Kaisari T’iberiyo ariphokala uhenda myaka kumi na mitsano (15) ya kutawala Rumi, Mulungu wámwamba Johana mwanangwa wa Zakariya yekala u nyika, asumurire nenore. Ukati uo P’onitiyo Pilato wákala unatawala jimbo ra Judea, Herode wákala ndiye mubomu wa jimbo ra Galilaya, na nduguye Filipu ye wákala ni mubomu wa majimbo ga Itureya na T’irakoniti. Lusania wákala ni mubomu wa jimbo ra Abilene, na Anasi na Kayafa ákala ndio makuhani abomu. ³ Ndo Johana achenda p’ande zosi zodzophakana na muho wa Jorodani, achikala unasumurira kukala, ni seti at’u atye na abatizwe, kwa ta Mulungu aasamehe dambi zao. ⁴ Gago gálairira dza mugomvi wa Mulungu Isaya arivyoandika mwakwe chitabuni kukala, "Kuna mut’u unagomba kwa laka ra dzulu ko nyika unaamba: ’Mutsengereni Bwana njiraye, yiikeni tititi mikondoye. ⁵ Chila det’e narisirirwe, chila mulima na mwango nayiikwe reri mwenga, phenye ngurai naphaikwe tititi, njira mbii-mbii nazitengezwe zikale mbidzo. ⁶ Na chila mut’u undawona wokofu ulaao kwa Mulungu!’ " ⁷ At’u anji ámutuwa Johana kwa abatizwe. Ndo Johana achiaamba, "Mwi chivyazi chii dza nyoka! Ni ani yemutsunira kukala, munaidima kuchimbira kutiywa akili kwa Mulungu kudzako? ⁸ H’a vivi bee onyesani kwa mahendo kukala mwátya. Ts’oneni munaidima kuchimbira kutiywa akili kwa Mulungu kudzako kwa kwamba abayenu ni Burahimu. Ninamwambira jeri, Mulungu unaidima kugagaluza mawe gaga gakakala anangwa a Burahimu. ⁹ Tsoka ridziunulwa kare vivi, na chila muhi ots’ovyala t’ude mbidzo undatemwa wochwe." ¹⁰ Duu ra at’u achimuuza vivi, "Bee huhendedze sambi?" Johana achiaudzidza achiaamba, ¹¹ "Mwenye mavalo ga ndani mairi, mwenga naamup’e yets’ena, na mwenye chakurya naagavye anzie." ¹² Atosi a kodi ra miyo nao achidza kwa ta abatizwe, na achimuuza vivi, "Mwalimu, huhendedze sino?" ¹³ Johana achiaamba, "Muts’ivoye kodi ra miyo kuchira chiwango choikwa." ¹⁴ Shikari nao achimuuza achimwamba, "Hanga sino swi huhendedze?" Johana achiaudzidza achiaamba, "Muts’iuhuse-uhuse at’u kwa muhongwe, hebu kumulumbira mut’u ulongo. Toshekani na mishahara yenu tu." ¹⁵ Osi ákala analolera kudza kwa Mutivyi, na ndo phapho achanza kudziuza mwao myoyoni dzulu ya Johana, ’Akale yuyu ndiye ye K’irisito?’ ¹⁶ Phapho Johana achiaambira osi kukala, "Mimi ninamubatiza na madzi tu, ela mut’u wa widimi muno kuriko mimi, undakudza, ariye ts’iwirya ta kukala muhendikaziwe wa kumuvula virahu. Yiye undamubatiza na Roho wa Mulungu, na moho. ¹⁷ Na yiye unga dza mut’u yedzegwira lungo mwakwe mikononi, aphet’e nganu ayitiye chitsagani, na mak’oya akagaoche na moho ots’ofisika." ¹⁸ Kwa gago na manjine manji, Johana wáasumurira at’u Nguma Mbidzo na kwadinira agaluze njira zao. ¹⁹ Ela Johana wámona Herode Anitipa mufalume wa jimbo ra Galilaya, kukala ni mulongo, na achimugombera kwakukala, wákala udzimutorosa Herodiya mukaza nduguye. Na chisha, achimugombera kahiri kwa mai gosi manjine gokala udzigahenda. ²⁰ Ndo Herode Anitipa achonjeza uiwe kwa kumufunga Johana. ²¹ At’u osi ariphobatizwa, Jeso naye wábatizwa. Na ariphokala unavoya, mbingu zichifunuka, ²² na Roho wa Mulungu yemutsererera na umbo dza ra ngiya achidzamudulama. Laka kulaa mulunguni richisikirika richamba, "Uwe u Mwanangu nikuhenzaye, na uwe mimi unanihamira." ²³ Jeso ariphoanza kaziye mbere za at’u, wákala una myaka yifikayo mirongo mihahu (30) hivi, na at’u áona dza kwamba wákala ni mwanangwa wa Jesefu, ariye abaye wákala ni Heli. ²⁴ Heli wákala ni mwanangwa wa Matati, na Matati naye wákala ni mwanangwa wa Lawi. Lawi wákala ni mwanangwa wa Meliki, Meliki wákala ni mwanangwa wa Janai, na Janai naye wákala ni mwanangwa wa Jesefu. ²⁵ Jesefu wákala ni mwanangwa wa Matatiya, Matatiya wákala ni mwanangwa wa Amosi, na Amosi naye wákala ni mwanangwa wa Nahumu. Nahumu wákala ni mwanangwa wa Hesili, Hesili wákala ni mwanangwa wa Nagai, ²⁶ Nagai wákala ni mwanangwa wa Maati, Maati wákala ni mwanangwa wa Matatiya, Matatiya wákala ni mwanangwa wa Shemeni, Shemeni wákala ni mwanangwa wa Joseki, na Joseki naye wákala ni mwanangwa wa Juda. ²⁷ Juda wákala ni mwanangwa wa Johanani, Johanani wákala ni mwanangwa wa Resa, Resa wákala ni mwanangwa wa Zerubabeli, Zerubabeli wákala ni mwanangwa wa Shealitiyeli, na Shealitiyeli naye wákala ni mwanangwa wa Neri. ²⁸ Neri wákala ni mwanangwa wa Meliki, Meliki wákala ni mwanangwa wa Adi, Adi wákala ni mwanangwa wa Kosamu, Kosamu wákala ni mwanangwa wa Elamadamu, na Elamadamu naye wákala ni mwanangwa wa Eri. ²⁹ Eri wákala ni mwanangwa wa Joshuwa, Joshuwa wákala ni mwanangwa wa Eliezeri, Eliezeri wákala ni mwanangwa wa Jorimu, Jorimu wákala ni mwanangwa wa Matati, na Matati naye wákala ni mwanangwa wa Lawi. ³⁰ Lawi wákala ni mwanangwa wa Simoni, Simoni wákala ni mwanangwa wa Juda, Juda wákala ni mwanangwa wa Jesefu, Jesefu wákala ni mwanangwa wa Jonamu, na Jonamu naye wákala ni mwanangwa wa Eliakimu. ³¹ Eliakimu wákala ni mwanangwa wa Meleya, Meleya wákala ni mwanangwa wa Mena, Mena wákala ni mwanangwa wa Matata, Matata wákala ni mwanangwa wa Natani, na Natani naye wákala ni mwanangwa wa Daudi. ³² Daudi wákala ni mwanangwa wa Jese, Jese wákala ni mwanangwa wa Obedi, Obedi wákala ni mwanangwa wa Boazi, Boazi wákala ni mwanangwa wa Shela, Shela wákala ni mwanangwa wa Nashoni, ³³ Nashoni wákala ni mwanangwa wa Aminadabu, Aminadabu wákala ni mwanangwa wa Adimini, Adimini wákala ni mwanangwa wa Arini, Arini wákala ni mwanangwa wa Hesironi, Hesironi wákala ni mwanangwa wa P’eresi, na P’eresi naye wákala ni mwanangwa wa Juda. ³⁴ Juda wákala ni mwanangwa wa Jakobo, Jakobo wákala ni mwanangwa wa Isaka, Isaka wákala ni mwanangwa wa Burahimu, Burahimu wákala ni mwanangwa wa T’era, T’era wákala ni mwanangwa wa Nahori, ³⁵ na Nahori naye wákala ni mwanangwa wa Serugi. Serugi wákala ni mwanangwa wa Reu, Reu wákala ni mwanangwa wa P’elegi, P’elegi wákala ni mwanangwa wa Eberi, Eberi wákala ni mwanangwa wa Shela, ³⁶ na Shela naye wákala ni mwanangwa wa Kainani. Kainani wákala ni mwanangwa wa Arifakisadi, Arifakisadi wákala ni mwanangwa wa Shemu, Shemu wákala ni mwanangwa wa Nuhu, na Nuhu naye wákala ni mwanangwa wa Lameki. ³⁷ Lameki wákala ni mwanangwa wa Matusela, Matusela wákala ni mwanangwa wa Henoki, Henoki wákala ni mwanangwa wa Jaredi, Jaredi wákala ni mwanangwa wa Mahalaleli, na Mahalaleli naye wákala ni mwanangwa wa Kainani. ³⁸ Kainani wákala ni mwanangwa wa Enosi, Enosi wákala ni mwanangwa wa Seti, Seti wákala ni mwanangwa wa Adamu, na Adamu naye wákala ni wa Mulungu.

¹ Ndo Jeso ariphobatizwa muho wa Jorodani, wáuka udziudzalwa ni Roho wa Mulungu, na achilongozwa ni ye Roho kwenda nyika. ² Kuko wákwendakala ts’iku mirongo mine (40), na achijezwa ni Shetani. Ukati uo wosi k’arirye chochosi, na unamala ts’iku zizo wákala unasikira nzala muno. ³ Ndo ye Shetani achimwamba, "Kwahivira uwe u Mwana wa Mulungu, rigaluze dziwe rino rikale mukahe." ⁴ Jeso achimuudzidza achimwamba, "Gáandikwa Maandikoni ga Mulungu kukala, ’Mukahe hicheye ts’io umuhendao mut’u akale na uzima.’ " ⁵ Ndo Shetani achimuhwala ta dzulu, achimonyesa maruru-maruru its’i zosi za dunia. Chisha achimwamba, ⁶ "Nindakup’a widimi wa its’i zosi zizi na utajiri wao, kwakukala, miyo yiyi yosi náyihewa, na ninaidima kumup’a mut’u yeyosi nimuhenzaye. ⁷ Ndo mino yiyi miyo yosi nindakup’a uchikala undanabudu mimi." ⁸ Phapho Jeso achimuudzidza achimwamba, "Gáandikwa Maandikoni ga Mulungu kukala, ’Mwabudu Bwana Mulunguo, na umuhikirehikire yiye hicheye tu!’ " ⁹ Phapho Shetani achimuhwala Jeso vivi ta Jerusalemu, na achimuphirika ta dzulu ya chitsuri cha hekalu na achimwamba, "Kwahivira uwe u Mwana wa Mulungu, dzitsuphe kulaa phapha ta phots’i. ¹⁰ Mba gáandikwa ta Maandikoni ga Mulungu kukala, ’Mulungu undakulagizira malaikae akurinde,’ ¹¹ na chisha, gáandikwa kahiri kukala, ’Ao andakuunula mwao mikononi, kwa ta uts’idze ukakwala mawe.’ " ¹² Ela ye Jeso achimuudzidza achimwamba, "Ni gago, ela gáandikwa vivyo mo Maandikoni ga Mulungu kukala, ’Uts’imuheze Bwana Mulunguo.’ " ¹³ Shetani ariphomala kumujeza kwa chila njira, wámuricha kumutarizira ukati unjine. ¹⁴ Gariphochira gago, Jeso wálongozwa ni Roho wa Mulungu kuuya Galilaya, na ngumaye yichigot’a p’ande zosi za phephi-phephi. ¹⁵ Kuko achanza kwafunza at’u mwao masinagogini, na osi achimulika. ¹⁶ Jeso wákwenda Nazareti kut’u korerwa, na yiriphofika ts’iku ya Sabato achiphenya sinagogini dza yirivyokala ni adaye. Mumo achiima kwa ta asome Maandiko ga Mulungu, ¹⁷ na phapho achihewa chitabu choandikwa ni mugomvi wa Mulungu Isaya, na achifunula ta phat’u phokala phadzandikwa vivi: ¹⁸ " Roho wa Bwana Mulungu u mwangu ndani, kwakukala, Mulungu wánitsagula niasumurire achiya Nguma Mbidzo. Yiye udzinihuma niaambire afungwa kukala, andakala tsare, na at’u ots’oona andaona kahiri; ¹⁹ Mulungu udzinihuma niativye aonerwao, na niaambire kukala, ukati wa Bwana Mulungu wa kwativya at’ue, ufika." ²⁰ Jeso ariphomala kusoma, achichifunga cho chitabu achimup’a ye muhendikazi wa mo sinagogini chisha achisagala; at’u osi achimukodorera matso. ²¹ Ndo naye achanza kwaambira kukala, "P’ande yiyi ya Maandiko ga Mulungu yodzoyisikira nichiyisoma, yichimira rero." ²² Osi achihamirwa muno ni yiye, na achangalazwa ni manenoge madzo arigogagomba, chisha achamba, "Yuno samba ni mwanangwa wa Jesefu?" ²³ Jeso naye achiaamba, "Nina uhakika mundanambira maana, ya t’adi yiyi, ’Muganga dzilagule mwenye,’ na chisha mundaamba, ’Garat’u gosi hurigogasikira wágahenda ko Kaparinaumu, gahende phapha kadzidzini phenu napho.’ " ²⁴ Achenderera kwamba, "Ninamwambira jeri, mugomvi wa Mulungu k’akubaliwa kwao. ²⁵ Ela sirikisani wahi! Ni jeri kukala kwákala magungu manji phapha Iziraeli ukati wa Eliya. Ukati uo k’akukalire na mvula myaka mihahu na nusu, na phachikala na nzala bomu phapha. ²⁶ Ela ta vivyo, Eliya k’ahumirwe kwa gungu rorosi phapha, ats’iphokala wáhumwa kwa gungu mwenga yekala ta ts’i Muyahudi, ariye wákala achisagala mudzi wa Serepita, boma ra Sidoni. ²⁷ Na chisha, phapha Iziraeli phákala at’u anji a mahana ukati wa mugomvi wa Mulungu Elisha, na k’akuna ta mumwenga yephozwa, ats’iphokala Naamani tu muchina Siriya hiko yekala ta ts’i Muyahudi." ²⁸ Phapho osi okala a mo sinagogini átsukirwa muno ariphosikira gago. ²⁹ Chisha osi achizuka, achimugaramisha Jeso alae konze ya mudzi wao okala ujengwa dzulu ya mwango, na achimuchuchusa ta ko chidengodengoni cha o mwango kwa ta amuvoromose. ³⁰ Ela Jeso achahula kati-kati yao achenda vyakwe. ³¹ Jeso aripholaa phapho, wákwenda ta mudzi wa Kaparinaumu jimbo ra Galilaya, ariko wákala achiafunza at’u ts’iku za Sabato. ³² At’u achangalazwa ni mafunzoge, maana, gákala gana widimi. ³³ Na mo ndani ya sinagogi mwákala muna mut’u yekala una p’ep’o, na achigomba kwa laka ra dzulu achamba, ³⁴ "Unaswini we Jeso muchina Nazareti? Vidze, udzikudzahuhangamiza? Ninakumanya uwe u ani. Uwe u Mutakatifu wa Mulungu!" ³⁵ Ela Jeso achimuchemera ye p’ep’o achamba, "Nyamala! Mulae mut’u yuyu!" Ndo ye p’ep’o ariphomubit’a phots’i ye mut’u, achimulaa na k’amulumizire kamare. ³⁶ At’u osi achangalala, achikala anauzana-uzana vivi, "Ni maneno gani gano asena! Maana, kwa widimi na mukotse unaachemera p’ep’o alae, nao analaa jeri!" ³⁷ Ngumaye yichigot’a chila phat’u jimbo riro. ³⁸ Jeso aripholaa mo sinagogini, wákwenda mudzini kwa Simoni. Kuko mutsedzangwa wa chiche wa Simoni wákala ni mukongo wa chiphuti, na ndo at’u phapho achimuvoya Jeso amuphoze. ³⁹ Jeso achendamwimira phephi, achichichemera cho chiphuti, nacho chichimuricha. Ye muchet’u achizuka kare, achanza kwahikirahikira. ⁴⁰ Dzuwa ririphotoka, osi okala ana akongo a makongo ga aina-aina, áaphirika kwa Jeso, naye achiabandikira mikono chila mumwenga wao, na osi achiphola. ⁴¹ Na at’u anji álaiwa ni p’ep’o, na kuno anagomba k’ululu achamba, "Uwe u Mwana wa Mulungu!" Ao p’ep’o ákala anamumanya kukala, yiye ni ye K’irisito. Ela Jeso achiachemera, na k’aahenzezere agombe rorosi, kwakukala, wákala k’enzi ngumaye yigot’ezwe ni ao p’ep’o. ⁴² Kunadzachakwe na chiramuko, Jeso wáuka achenda phat’u k’anda hicheye phots’o at’u. At’u achanza kumutsakula, na ariphomona achimulembalemba kwa ta ats’iuke. ⁴³ Ela ye achiaamba, "Ninahenzwa nisumurire Nguma Mbidzo ya Ufalume wa Mulungu midzi minjine nayo, kwakukala, yiyo ndiyo yohumwa niyihende." ⁴⁴ Ndo achisumurira Nguma Mbidzo masinagogini ko Judea.

¹ Ts’iku mwenga, Jeso wákala wimire k’anda-k’anda ya ziya ra Genesareti, na at’u anji achikala adzimuzunguluka na kuno anasukumana kwa ta akale phephi naye asirikise neno ra Mulungu. ² Jeso achona mashuwa mbiiri zibit’wa nanga pho k’anda-k’anda ya ro ziya, na o avuwi enye achikala álaa anatsukutsa vimia vyao. ³ Ndo Jeso achiphenya mashuwa mwenga yokala ni ya Simoni na achimwamba, "Simoni, yisengeze pho chinani vichache." Achisagala mo ndani ya mashuwa, na achanza kufunza ro duu ra at’u. ⁴ Ariphomala kufunza wámwamba Simoni vivi, "Yiphirike mashuwa chinani phenye mukatsuphe vimia vyenu muvuwe mabeshe." ⁵ Simoni achimuudzidza, "Aa! Baye, siswi hudzihenda hwidimavyo kuvuwa usiku wosi na k’ahupatire kamare, ela kwa ta udzamba, hundatsupha vimia vivyo." ⁶ Na ariphotsupha vimia, achigwira mabeshe manji ta vimia vyao vichanza kukakat’ika. ⁷ Achiaiha anziao okala a yo mashuwa yinjine adze a-aavize. Achidza, go mabeshe achigatiya mashuwa zosi mbiiri na zichiudzala ta zichitsuma kuhoha. ⁸ - ⁹ Avuwi achangalazwa ni go mabeshe manji gogagwira. Simoni P’etero ariphoona gago, achimit’a mavindi mbere za Jeso achamba, "Nidzimanya mimi ni mudambi ta ts’iwirya kukala phamwenga nawe ta vichache!" ¹⁰ Jakobo na Johana anangwa a Zebedayo okala ni avuwi dza Simoni áangalala vivyo nao. Jeso achimwamba Simoni, "Uts’ogophe; kwanzira rero undakala uchiavuwa at’u." ¹¹ Ndo ariphoziphirika k’anda-k’anda ya ziya zo mashuwa, achibit’a nanga na achiricha gosi achimutuwa Jeso. ¹² Ts’iku mwenga, Jeso wákala u mudzi umwenga wa Galilaya, kuriko kwákala kuna mut’u mumwenga yekala una mahana mwiri wosi. Mut’u yiye ariphomona Jeso tu, wáfinik’irika vifunefune achimuvoya Jeso achimwamba, "Bwana, nitakasa. Ninamanya unaidima kunitakasa uchihenza." ¹³ Jeso achigolosa mukonowe achimukumba na kuno unaamba, "Ninahenza, takasika!" Phapho kare mahana gachimuricha. ¹⁴ Jeso achimwamba, "Uts’imwambire mut’u yeyosi gaga godzokuhendera. Ela enda ukadzonyese kwa kuhani tu we, na ukalavye sadaka dza vihenzwavyo ni Shariya ya Musa, na yiyo yindaamanyisa at’u kukala udzitakaswa." ¹⁵ Ela nguma dzulu ya Jeso yichikaza kugot’a chila phat’u. At’u anji achidza kwa ta amusirikise na aphozwe makongo gao. ¹⁶ Ela Jeso ye wákala ukati kwa ukati wenda phat’u k’anda hicheye phots’o at’u kwendavoya. ¹⁷ Ts’iku mwenga, Jeso wákala unafunza duu ra at’u. Kati ya ro duu ra at’u, phákala phasegere Afarisayo, na alimu a shariya kulaa chila kadzidzi ka jimbo ra Galilaya, jimbo ra Judea na mudzi wa Jerusalemu. Phapho Bwana Mulungu wákala unamwidimisa Jeso kuphoza akongo. ¹⁸ Ndo phapho pháchidza at’u anamurehera na luts’ats’a mut’u wa kupholoza. At’u ao áheza kumuphenyeza nyumba yokala Jeso kwa akamwike mbereze, ¹⁹ ela k’aapatire mwanya wa kumuphenyeza kwa ro duu ra at’u. Ndo at’u ao achikot’a na ngazi ta dzulu ya yo nyumba, achitsamula phat’u ta achipata mwanya, na achimutsereza na luts’ats’alwe, achimwika mbere za Jeso pho kati-kati ya ro duu ra at’u. ²⁰ Jeso ariphoona jisi at’u ao arivyokala na kuluphiro, wámwamba vivi ye mut’u, "Musena, udzisamehewa dambizo." ²¹ Ndo phapho alimu a shariya na Afarisayo achanza kudziuza vivi, "Ni mut’u ani yuno amukufuruye Mulungu vino? K’akuna mut’u aidimaye kusamehe dambi, ta ats’iphokala Mulungu hicheye tu!" ²² Ela Jeso achimanya maazo gao phots’oambirwa ta ni mut’u, na achiauza vivi, "Kwadze munaazavyo mwenu myoyoni? ²³ Ni riphiro ririro dide, ni kumwamba yuno mut’u wa kupholoza, ’Udzisamehewa dambizo,’ hebu ni kumwamba, ’Unuka wenende’? ²⁴ Bee nindamonyesa vivi kukala, mimi Mut’u yelaa dzulu nina widimi phapha duniani wa kusamehe at’u dambi zao." Phapho Jeso achimwamba ye mut’u yekala upholoza, "Unuka uhwale luts’ats’alo, wende vyako mudzini." ²⁵ Ye mut’u yekala upholoza achiunuka phapho kare mbere za osi, achihwala luts’ats’alwe achenda vyakwe mudzini na kuno unamulika Mulungu. ²⁶ Osi achangalala, na achiphenywa ni woga achimulika Mulungu achamba, "Hudzona ut’u wa kwangalaza rero." ²⁷ Gariphochira gago Jeso wálaa konze ya o mudzi, achimona mutosi wa kodi mumwenga aihiwaye Lawi usegere ufisi ya kodi, na Jeso achimwamba, "Nituwa!" ²⁸ Lawi achiunuka achiricha gosi achimutuwa. ²⁹ Lawi achendamuhendera Jeso ujeni ubomu kwakwe mudzini, na phákala phana atosi a kodi anji na at’u anjine phapho orya naye. ³⁰ Ndo Afarisayo na alimu a shariya achanza kwanung’unikira anafunzi a Jeso na kwauza vivi, "Heka munarya na kunwa vinwadzi phamwenga na atosi a kodi na at’u anjine ots’oriwa?" ³¹ Ela Jeso ye achiaamba, "Azima k’aana haja muganga, ario na haja na muganga ni akongo. ³² Mimi ts’idzire kudzaaiha at’u adzonao anahenda ga haki atye, ela nákudzaaiha adambi atye." ³³ At’u anjine ámwamba Jeso vivi, "Anafunzi a Johana Mubatizi anafunga k’ano nyinji na kuvoya, na anafunzi a Afarisayo nao ndivyo ahendavyo. Ela heka we ano ako k’aafunga ta anarya na kunwa tu?" ³⁴ Jeso naye achiauza chit’adi vivi, "Vidze, munaidima kwahenda at’u oambirwa nyambura afunge, na ta bwana nyambura ucheri phamwenga nao? K’aviidimikika vivyo. ³⁵ Ela ukati undafika urio bwana nyambura undauswa kati yao, na ukati uo ndipho andafunga." ³⁶ Chisha Jeso achiaambira t’adi yiyi, "K’akuna mut’u atosaye chiraka kulaa valo iphya na kuchishona demuni. Achihenda vivyo, undakala udziribananga ro valo iphya, na cho chiraka k’achindaigana na ro demu. ³⁷ Hebu k’akuna mut’u atiyaye divai mbitsi ndani ya viriba vya p’indi, maana, mut’u achihenda vivyo, yiyo divai mbitsi yindachemuka na yivyudule vyo viriba, yo divai yimwagike, na vyo viriba vibanangike. ³⁸ Ela divai mbitsi niyitiywe ndani ya viriba viphya. ³⁹ Na k’akuna mut’u ahenzaye divai mbitsi anwapho ya kwiva, kwakukala, ye nikwamba, yiyat’u ya kwiva ndiyo mbidzo muno."

¹ Ts’iku mwenga ya Sabato, Jeso wákala unachira phamwenga na anafunzie kwenye minda ya nganu, na anafunzie achanza kufutsula masuche ga nganu achigafikitsa na kwafuna. ² Afarisayo anjine achiauza vivi, "Heka munahenda neno ririro ts’i shariya kuhendwa ts’iku ya Sabato?" ³ Jeso achiaudzidza achiaamba, "Vidze, k’amudzangwe kusoma dzulu ya vyohenda mufalume Daudi na anzie ukati phokala ana nzala? ⁴ Daudi ukati uo wáphenya dzumba rokala Aiziraeli achivoya Mulungu, achihwala yiyat’u mikahe yokala yidziikwa mbere za Mulungu, achirya na achiap’a o anzie nao. Chishariya, ákala ni makuhani hichiyao tu, okala anahenzezwa arye mikahe yiyo." ⁵ Ndo achimarigiza na kwamba, "Mimi Mut’u yelaa dzulu ni Bwana ta wa Sabato." ⁶ Ts’iku yinjine ya Sabato, Jeso wáphenya sinagogini achifunza. Mo ndani mwákala muna mut’u yekala mukonowe wa kulume wákala upholoza. ⁷ Phapho alimu a shariya na Afarisayo ákala anatsakula chausa cha kumulumbira Jeso. Ndo achikala a phapho anatariza aone kumba undamuphoza mut’u ts’iku yiyo ya Sabato. ⁸ Ela Jeso ye achigamanya go maazo gao phots’oambirwa ta ni mut’u, na achimwamba ye mut’u wa kupholoza mukono, "Unuka udze wime phano mbere." Ye mut’u achiunuka achendaima pho mbere. ⁹ Ndo Jeso achiaamba, "Ninamuuza, ni riphiro ririro ni shariya kurihenda ts’iku ya Sabato, ni kuhenda neno idzo, hebu kuhenda neno ii, ni kutivya mut’u, hebu kuulaga?" ¹⁰ Ariphoalola na kona k’aphana ta mumwenga amuudzidzaye, achimwamba vivi ye mut’u, "Golosa mukonoo." Naye achihenda vivyo, na mukonowe uchiuya uzima kamare. ¹¹ Ela Afarisayo na alimu a shariya achitsukirwa muno ta achiuzana-uzana ra kumuhenda Jeso. ¹² Ts’iku mwenga, Jeso wákot’a ta mwangoni kwendavoya, na achichesa kuko kuvoya. ¹³ Kunadzachakwe achiaiha anafunzie, na kati yao achitsagula at’u kumi na airi ario wáap’a dzina ra ahumwa a widimi. ¹⁴ Na o at’u otsagulwa ndio aa: Simoni (ariye wámuhats’a dzina ra P’etero), Andireya nduguye ye P’etero, Jakobo na Johana, Filipu na Batolomayo, ¹⁵ Matayo na T’omasi, Jakobo wa Alifayo na Simoni (mut’u wa chama cha Zelote), ¹⁶ Juda wa Jakobo, na Juda Isikariyoti yekudzamuguza Jeso. ¹⁷ Jeso ariphoteremuka kulaa ko mwangoni phamwenga na ao ahumwae a widimi, wáima phat’u phokala pha t’ambarare. Phapho phákala phana duu bomu ra anafunzie, na at’u anji okala alaa p’ande zosi za Judea, mudzi wa Jerusalemu na p’ande za k’anda-k’anda ya bahari za Tiro na Sidoni. Osi ákala ákudzamusirikisa Jeso, na aphozwe makongo gao. ¹⁸ Jeso achiaphoza at’u osi okala anayugwa ni p’ep’o a vitswa. ¹⁹ Na at’u osi ákala anasukumana kwa ta amukumbe, kwakukala, nguvuze za kuphoza zákala zilaa mwakwe mwirini, na osi omukumba, áphola. ²⁰ Jeso wáagalukira anafunzie achiaamba, "Baha mwimwi achiya, maana, Ufalume wa Mulungu ni wenu. ²¹ Baha mwimwi musikirao nzala vivi, maana, mundakudzamvunywa. Baha mwimwi murirao vivi, maana, mundakudzahamirwa ta mutseke. ²² Ndo baha mwimwi murio at’u adzimumena, anamurema, anamuhakana na ario anamubanangira dzina renu kwa dzulu ya mimi Mut’u yelaa dzulu. ²³ Maneno gaga gachilairira, mwi hamirwani ta muvine, maana, manoso genu ni mabomu mulunguni. Vivyo bee ndivyo akare ao arivyoahendera agomvi a Mulungu. ²⁴ Ela mundamanya enye mwimwi murio mu matajiri vivi, maana, mwáphokera kare mazagazi genu ga raha. ²⁵ Mundamanya enye mwimwi odzomvuna vivi, maana, mundakudzasikira nzala. Mundamanya enye mwimwi murio muna raha ta munatseka, maana, mundakudzashononeka na murire. ²⁶ Mundamanya enye mwimwi mulikwao ni chila mut’u, maana, akare enu áalika dza vivyo agomvi a Mulungu a ulongo." ²⁷ Jeso wáenderera kugomba achamba, "Ela ninamwambira mwimwi munisirikisao, ahenzeni adawa enu, ahenderenit’o arat’u odzomumena, ²⁸ avoyereni aajaliwe ni Mulungu arat’u amulaphizao, na avoyereni nao arat’u amuhenderao vii. ²⁹ Mumwenga wao achikupiga ukofi k’ai mwenga, we bee ta mugaluzire yo k’ai yinjine nayo apige. Achihwala kotiro, murichire ta shatiyo nayo. ³⁰ Chila akuvoyaye-voyaye chit’u mup’e, na achikuphoka miyoyo, ts’imwambe akuudzire. ³¹ Ahenderenit’o anjine dza virat’u muhenzavyo nao amuhendere. ³² Maana, muchikala mwahenza arat’u amuhenzao nao tu, bee muna udzo wani? K’amuna udzo, maana, ta adambi nao anaahenza arat’u aahenzao. ³³ Muchiahenderat’o arat’u amuhenderaot’o nao tu, bee muna udzo wani? K’amuna udzo, maana, ta adambi nao anagahenda gago. ³⁴ Na muchikala munaakopesha arat’u murio munaaona andamuripha nao tu, mukale munawirya kulikwa na kunoswa? Ng’o k’amuwirya, maana, ta adambi anaakopesha adambi anziao, kwa ta ariphwe chit’u dza chicho! ³⁵ Kwa vivyo, ahenzeni adawa enu, na ahendereni t’ot’ot’o. Lavyani phots’ololera kuriphwa, na manoso genu gandakala mabomu, na mundakala anangwa a Mulungu ariye u dzulu kuchira osi, maana, yiye ni mudzo ta kwa ots’o mumvera, na ai. ³⁶ Mwimwi hendani mbazi dza Abayenu Mulungu arivyo na mbazi." ³⁷ Chisha Jeso wágomba achamba, "Muts’ialamule anjine, na ndipho namwi k’amundalamulwa ni Mulungu; muts’ialaumu anjine, na ndipho namwi k’amundalaumiwa ni Mulungu, na asameheni anjine, na ndipho namwi mundasamehewa ni Mulungu, ³⁸ ap’eni anjine chodzoaphungukira, namwi mundahewa ni Mulungu. Mwimwi mundaphokera na mikono yenu p’ishi ya tele, yodzofyeherwa na kukuchwakuchwa ta kumwagika. Maana, p’ishi yiyat’u muyihumirayo kwa anjine, ndiyo ariyo Mulungu undayihumira kwenu naye." ³⁹ Chisha Jeso achiaambira t’adi yiyi: "Vidze, mut’u yets’ona unaidima kumulongoza munziwe yets’ona vivyo? H’a-a k’aviidimikika, na achivihenda, osi airi andavoromoka bop’oni. ⁴⁰ Mwanafunzi ts’i mubomu kuriko mwalimuwe, ela chila mwanafunzi achimala masomoge t’ot’ot’o, nikukala dza mwalimuwe. ⁴¹ Kwadze unalola chidudu chiricho dzitsoni mwa munzio, ela k’uchona chikokopha chiricho mwako dzitsoni? ⁴² Hebu unaidimadze kumwamba munzio, ’Musena, hima nikulavye chidudu,’ na kuno k’uchona chikokopha chiricho mwako dzitsoni? U mulumakwiri uwe! Chilavye mwanzo chikokopha chiricho mwako dzitsoni, na ndipho undaidima kona t’ot’ot’o ta widime kumulavya chidudu munzio naye." ⁴³ Jeso wáenderera kugomba achamba, "Muhi udzo wa t’ude za kuriwa k’auvyala t’ude za k’oma, hebu muhi wa k’oma k’auvyala t’ude mbidzo za kuriwa. ⁴⁴ At’u aumanya muhi kwa t’udeze uvyalazo. Vi lwazu kukala, at’u k’aahunda t’ini kulaa kwa mihi ya miya, hebu k’aahunda zabibu kulaa kwa vitsaka vya mihi ya miya. ⁴⁵ Mut’u mudzo, una madzo mwakwe moyoni, na kwa vivyo, ugomba go madzo galaago mo moyoni. Na mut’u mui naye, una mai mwakwe moyoni, na kwa vivyo, ugomba go mai galaago mo moyoni. Maana, mut’u ugomba garat’u garigo tele mwakwe moyoni." ⁴⁶ Chisha Jeso wágomba achamba, "Kwadze munaniiha ’Bwana, Bwana,’ na kuno k’amugahenda gano nimwambirago? ⁴⁷ Bee ninamwambira mino, chila mut’u adzaye kwangu, akasikira maneno gangu na kugatuwa, ⁴⁸ unga dza mut’u ajengaye nyumba. Yiye nikuyitsimbira ndani muno ta akakumba mwamba, chisha akayitiya chunu. Ndo muvo wa madzi nikudza ukayipiga yo nyumba, ela ukashindwa vivyo, maana, yájengwa kudiniswa. ⁴⁹ Ela asikiraye maneno gangu na k’agatuwa, unga dza mut’u yejenga nyumba na k’ayitsimbirire ndani muno, na chisha k’ayitiyire chunu. Ndo muvo wa madzi uriphokudzayipiga, nyumba yiyo yágwa maruru, na yichikuluzwa ni madzi kamare!"

¹ Jeso ariphomarigiza kwaambira at’u gago gosi, wáuka achenda mudzi wa Kaparinaumu. ² Kuko kwákala kuna mubomu mumwenga wa shikari a viha wa Chirumi, yekala una muhendikaziwe amuhenzaye muno, ni mukongo yupwi. ³ Ndo ye mubomu ariphosikira nguma mbidzo ya Jeso, wáahuma atumia a Chiyahudi ende akamutuwe adze amuphoze muhendikaziwe. ⁴ Na ao ariphofika kwa Jeso, ákwendamwambira gokala áhumwa, na achimulombera muno achimwamba, "Ye mubomu wa shikari a viha bee unawirya umwavize jeri uwe, ⁵ maana, yiye mwenye unaahenza at’u ehu na kusema ujeri, ndiye ariyehujengera rirat’u sinagogi." ⁶ Ndo Jeso achenda phamwenga nao, na ariphokala unatapira nyumba ya ye mubomu, yiye wáahuma asenae akamwambe Jeso vivi, "Bwana, ye mubomu wa shikari a viha udzamba k’awirya kukupiga karibu uwe mwakwe nyumbani, ⁷ na vivyo ndivyo vyodzomuhenda ta k’adzire kwako yiye mwenye. Kwa vivyo, yiye udzamba uwe wambe muhendikaziwe aphole tu, naye undaphola. ⁸ Maana, ta yiye naye ni mut’u ariye ts’ini ya widimi wa abomu anjine, na unao shikari ts’inize. Na nikumuhuma mumwenga naye akenda; akamwiha munjine naye akadza; na nikumwamba muhendikaziwe, ’Henda rino!’ naye akahenda." ⁹ Ndo Jeso ariphosikira gago, wáangalazwa ni yiye, chisha achigalukira ro duu ra at’u rokala u phamwenga naro achamba, "Ninamwambira mino, ts’idzangwe kona mut’u wa kuluphiro bomu dza yuyu phapha Iziraeli phosi!" ¹⁰ Arat’u at’u okala ahumwa kwa ye Jeso achiuya ko nyumbani kwa ye mubomu, na achendamona ye muhendikaziwe uphola kamare. ¹¹ Jeso ariphomuphoza muhendikazi wa ye mubomu wa shikari a viha tu, wákwenda mudzi umwenga wihiwao Naini, phamwenga na anafunzie, na duu bomu ra at’u. ¹² Ndo phokala unatapira dziyango bomu ra kuphenyera o mudzi, phálairira at’u okala atsukula lufu lwa mutana mumwenga yevyalwa hicheye tu, mwanangwa wa muchet’u gungu, na at’u anji a mudzi uo ákala a phamwenga na ye mufererwa. ¹³ Ndo Jeso ariphomona yiye muchet’u, wámugwizira mbazi muno na achimwamba, "Ts’irire Mayo." ¹⁴ Chisha, achendarikumba ro jeneza, na arat’u okala adziritsukula achiima. Chisha Jeso achamba, "Mutana, ninakwamba lamuka!" ¹⁵ Ye mutana achifufuka achisagala, na achanza kugomba. Jeso achimwamba ye muchet’u, "H’a hiye mwanao." ¹⁶ At’u osi phapho achangalala na achogopha, na achanza kumulika Mulungu achamba, " Mugomvi mubomu wa Mulungu ukudza kati yehu!" na, "Mulungu ukudzaativya at’ue!" ¹⁷ Nguma zizo za Jeso zichigot’a Judea kosi, na its’i za phephi-phephi. ¹⁸ Anafunzi a Johana ámwambira ye mwalimu wao nguma dzulu ya maneno gago gosi. Naye Johana achiaiha anafunzie airi ¹⁹ achiahuma kwa Bwana akamuuze kukala, "We ukale ndiwe yeambwa undakudza, hebu hulolere mut’u munjine?" ²⁰ Arat’u anafunzi airi ariphofika kwa Jeso ámwamba, "Sino hudzihumwa ni Johana Mubatizi hudze hukuuze, ’We ukale ndiwe yeambwa undakudza, hebu hulolere mut’u munjine?’ " ²¹ Ukati uo, Jeso wákala unaaphoza at’u anji okala anayugika na makongo na p’ep’o a vitswa, na kwaidimisa kona at’u ots’oona. ²² Ndo Jeso achiaamba vivi, "Endani mukamwambire Johana gaga godzogaona, na godzogasikira: at’u ots’oona anaphozwa ta anaona, vigurye anaphozwa ta anenenda t’ot’ot’o, a mahana anatakaswa, at’u ots’osikira anaphozwa ta anasikira vino, at’u a kufa anafufulwa, na achiya anasumurirwa Nguma Mbidzo. ²³ Kwa vivyo, baha mut’u yets’ericha kunikuluphira!" ²⁴ Ndo adzumbe a Johana ariphouka, Jeso wáanza kugomba na ro duu ra at’u dzulu ya Johana. Yiye wáauza vivi, "Muriphokwenda kwa Johana ko nyika, mwákala munahenza mukaone ani? Mwákala munahenza mukaone mut’u wa kuyumbiswa-yumbiswa dza lunyasi lulazwavyo ni p’eho? ²⁵ H’a mwákwendalola ani? Mukale mwákala mudzikwendalola mut’u yekala udzidzivalira nguwoze mbidzo? Sirikisani, at’u avalao nguwo mbidzo na kusagala mazagazi ga raha, anasagala ta madzumbani mwa afalume vivyo! ²⁶ Ndo sambi nambirani, mwákala mudzikwendalola ani? Mukale mwákala mudzikwendalola mugomvi wa Mulungu? Ni jeri, na bee ninamwambira mino kukala, ye Johana yekwendamona kuko, uchira mugomvi wa Mulungu. ²⁷ Yiye Johana ndiye ahadzwaye mo Maandikoni ga Mulungu gaambago, ’Sirikisa, ninahuma mudzumbe wangu akulongolere, akakutsengere njirayo.’ " ²⁸ Jeso achimarigiza na kwamba, "Ninamwambira mino, kati ya binadamu osi, k’akuna mubomu kumurima Johana Mubatizi. Ela ta vivyo, ariye ni mudide kamare Ufalumeni kwa Mulungu, ni mubomu kumurima ye Johana. ²⁹ Na at’u osi ta atosi a kodi ásikira udzumbe wa Johana, na achikubali Mulungu ni mujeri kwa kubatizwa ni ye Johana. ³⁰ Ela Afarisayo na alimu a shariya árirema ro henzo ra Mulungu rokala ri dzulu yao kwa kurema kubatizwa ni ye Johana. ³¹ Ndo sambi nindaahwalanisha at’u ano na chit’u chani? Ni at’u a chidzedze ano? ³² At’u aa anga dza t’adi ya anache asegereo cheteni virundu viiri, chila chirundu chichambwa ni chinjine, ’Hudzimupigira ngoma, ela k’amuvinire! Hukamupigira musego, ela k’amuririre!’ ³³ Maana, Johana wákudza, achifunga na k’anirwe ta divai, ela mwi mwákala muchamba, ’Una p’ep’o!’ ³⁴ Nichidza mimi Mut’u yelaa dzulu. Mimi ts’ifungire na nichinwa ta divai, ela mwi munaamba, ’Muloleni mut’u yuno, una mutsare na ni munwadzi, na asenae ni atosi a kodi na at’u anjine ots’oriwa.’ ³⁵ Ela ta vivyo, hekima ya Mulungu yinaonyeswa kukala ni ya jeri ni at’u osi ayikubalio." ³⁶ Mufarisayo mumwenga aihiwaye Simoni wámupiga karibu Jeso kwakwe nyumbani, ende akarye chakurya phamwenga naye. Jeso achenda, achendaphenya nyumbani mwa ye Mufarisayo, achisagala na achirya chakurya. ³⁷ Ndo kwákala kuna muchet’u mumwenga mudzi uo yekala unasagala mazagazi makolo muno. Ariphosikira nguma kukala Jeso wákala u nyumbani kwa ye Mufarisayo, wáhwala t’upa ya alabasita yokala yina mafuha. ³⁸ Achenda ta ko nyumbani, achendaima nyuma ya Jeso phakwe maguluni kuno unarira, na phapho matsozige gachimutwenera Jeso maguluni. Phapho ye muchet’u achivumbama na achigahakusa go magulu ga Jeso na nyereze, chisha achigabusu-busu na kugaphaka garat’u mafuha. ³⁹ Ye Mufarisayo yekala udzimupiga karibu Jeso ariphoona gago, wáaza mwakwe moyoni achamba, "Kala mut’u yuyu ni mugomvi wa Mulungu, angari kumanya muchet’u yuyu amukumbaye u chidzedze, maana, muchet’u yuyu unasagala mazagazi makolo muno." ⁴⁰ Phapho Jeso achimwamba vivi ye Mufarisayo, "Simoni, nina chit’u nihenzacho nikwambire." Naye Simoni achimwamba, "H’aya nambira tu we Mwalimu." Jeso achamba, ⁴¹ "Kwákala at’u airi omukopa p’esa mut’u mumwenga: mumwenga wákala udzimukopa shilingi helufu mirongo mitsano (50,000), na ye munjine shilingi helufu ts’ano (5,000). ⁴² At’u ao ariphoshindwa ni kuripha madeni gao, yiye mut’u wáasamehe osi airi. Sambi, ni yuphiye kati ya ano airi yendemuhenza muno ye mut’u yeakopesha, chisha achiasamehe madeni gao?" ⁴³ Simoni achimuudzidza achimwamba, "Vi lwazu kukala, yuyat’u yesamehewa deni bomu, wámuhenza muno." Phapho Jeso achimwamba, "Ni jeri." ⁴⁴ Ndo achimugalukira ye muchet’u na achimwamba Simoni vivi, "Unamona yuno muchet’u?" Simoni achivumikiza, "Ee?" Jeso achamba, "Bee, mimi phodzophenya mumu mwako nyumbani, uwe k’unip’ire madzi ga koga magulu gangu, ela muchet’u yuyu udzinogesa magulu na matsozige, na akagahakusa na nyereze. ⁴⁵ Uwe uriphonilamusa k’unibusure, ela yuyu muchet’u hangu phodzophenyera mumu ukala achigabusu magulu gangu tu. ⁴⁶ Uwe k’uniphakire mafuha chitswani, ela yuyu muchet’u udzigaphaka mafuha ga kunuk’at’o magulu gangu. ⁴⁷ Ndo ninakwambira mino uwe, ta ziripho dambize ni nyinji, ela zisamehewa, maana, udzonyesa menzwa bomu. Ela asamehewaye dambi ch’ach’e, ta yo menzwaye nayo ni ch’ach’e vivyo." ⁴⁸ Na Jeso ye muchet’u achimwamba vivi, "Udzisamehewa dambizo." ⁴⁹ Na phapho arat’u okala a mezani phamwenga naye achiuzana vivi, "Ni mut’u wa chidzedze yuno aidimaye kumusamehe mut’u dambi?" ⁵⁰ Jeso ye achimwamba vivi ye muchet’u, "Kuluphiroro ridzikutivya enda vyako na reri."

¹ Gariphochira gago tu, Jeso wáahula na kati-kati ya midzi na vidzidzi, achisumurira Nguma Mbidzo ya Ufalume wa Mulungu. Arat’u ahumwae a widimi kumi na airi ákwenda osini, ² na chisha achet’u anjine nao okala Jeso udzialavya p’ep’o ai na kwaphoza makongo, ákwenda nao. Ao ni ano Maryamu (muchina Magidala), yelaviwa p’ep’o ai afungahe, ³ Joana, mukaza Kuza muhendikazi mubomu wa Herode, Suzana na anjine anji. Ao achet’u ákala achimuhikirahikira Jeso na o ahumwae a widimi na miyo yao enye. ⁴ At’u áenderera kudza kwa Jeso kulaa chila mudzi, na at’u anji ariphorundikana Jeso achiaambira t’adi yiyi, ⁵ "Mundimwa mumwenga wákwendamwagira mbeyuze. Ariphokala unamwagira zirat’u mbeyu, zinjine zágwa njirani, na achizi na njira achiziyaha, na nyama a kuburuka nao achidzazichot’a. ⁶ Zinjine zichigwa mut’u mokala muna mawe, na ziriphomera, zichinyauka kwakukala, mutsanga wa mumo wákala k’auna chinemi. ⁷ Zinjine zo zágwa kati-kati ya mizi ya mihi ya miya, yo mizi yichifundula na yichikula phamwenga na yo mimera, na yichiyigwira yo mimera. ⁸ Na zinjine zichigwa phenye mutsanga udzo, zichimera, zichikula na zichivyala mavuno manji muno." Ndo kumarigiza Jeso achamba, "Musikizi naasikire!" ⁹ Jeso wáuzwa ni anafunzie lengo ra yo t’adi, ¹⁰ naye achamba, "Mwimwi mwájaliwa kumanya njama za Ufalume wa Mulungu, ela ao anjine k’aajaliwirwe ta aambirwa chit’adi, kwa ta ’Akaona ats’imanye nini, na ta akasikira, chisha ats’elewe.’ " ¹¹ Jeso wáamba "Yiyi ndiyo maana, ya t’adi yiyi: mbeyu ni neno ra Mulungu. ¹² Murat’u njirani mogwa mbeyu fulani, ni mufano wa arat’u at’u arisikirao riro neno, chidzako Shetani akadza, na akarilavya mwao myoyoni kwa ta ats’idze akakuluphira, na phapho akaokoka. ¹³ Mura mut’u mokala muna mawe mogwa zinjine, munaonyesa arat’u at’u ario achisikira neno ra Mulungu, anariphokera na raha. Ela kwahivira anga dza mo mut’u mwenye mawe, neno k’ariaphenya mwao myoyoni; anakuluphira kwa ts’iku ch’ach’e tu, na achijezwa nikuuya nyuma. ¹⁴ Himura mwenye mizi ya mihi ya miya, ni mufano wa arat’u at’u arisikirao riro neno ela achiuka tu, phapho kare nikukala chimoyomoyo, akaphenywa ni chipherephere cha miyo na mazagazi ga raha, na ndo ta k’aakomala chiroho. ¹⁵ Na murat’u mwenye mutsanga udzo, ni mufano wa arat’u at’u arisikirao riri neno, akariika moyoni, na kurituwa jeri-jeri, na ao nikuvumirira ta akakomala chiroho." ¹⁶ Jeso wáenderera kwaambira chit’adi. Yiye wá-aamba, "At’u k’a-aasha taa na akarifinik’ira na daba, hebu akariika muvunguni. Ela, ariika dzulu-dzulu kwa ta at’u achiphenya ndani aone. ¹⁷ Maana, chochosi chofitswa chindang’azwa, na chohendwa chinjama-njama, chindakudzahendeka lwazu-lwazu, na chimanywe ni anji. ¹⁸ Ndo dzimanyirireni na gaga mugasirikisago, maana, yuyat’u amanyaye kare undakaza kung’azirwa amanye manji muno, ela yets’emanya na k’enzi kumanya, undakaza kufimbirwa." ¹⁹ Ndo phapho nduguze Jeso na ameyao achidza, ela k’aaidimire kumufikira phephi, maana, at’u ákala ni anji. ²⁰ Ndo Jeso achambirwa kukala, "Ameyo na nduguzo a chilume a ko konze anahenza akone." ²¹ Ela Jeso ye achiaamba vivi o at’u, "Mayo na enehu ni arat’u asikirao neno ra Mulungu na akarigwira." ²² Ts’iku mwenga, Jeso wáphenya mashuwani phamwenga na anafunzie achiaamba, "Nahuvukeni ziya hwendeni ng’ambo." Ndo hinyo achanza charo. ²³ Phokala a mo mashuwani anenda, Jeso wányekererwa ni usingizi achilala. Vuto bomu richanza kuvuma, na madzi gachanza kuphenya mo mashuwani na achikala a maengaengani. ²⁴ Arat’u anafunzi achendamulamusa Jeso na kuno anamwamba, "Bwana, Bwana! Hunahoha!" Jeso achilamuka, achirichemera ro vuto na go maimbi manji, nako kuchihurira, kuchikala zizizi. ²⁵ Chisha achiaamba, "H’a ri lwaphi kuluphiro renu?" Ela o achikala adzangalala ta achisala kwambana, "Ni ani yuno, ariye ta unaramba vuto na maimbi gahurire, nago ganamogopha jeri?" ²⁶ Jeso na anafunzie ákwenderera na charo ta achifika its’i ya Agerasa, ng’ambo ya ziya, yodzololana na jimbo ra Galilaya. ²⁷ Jeso aripholaa mo mashuwani tu, mut’u mumwenga yekala una mapepo kulaa phapho achenda kwakwe. Mut’u yiye wákala uhenda ts’iku nyinji k’avala nguwo, na k’asagala mudzini ta usagala mabirani. ²⁸ - ²⁹ Go mapepo gákala ukati unji nikumulokera, na kwa vivyo, wákala achirindwa na chisha kuno ufungwa minyororo ya magulu na p’ingu mikononi. Ela ye wákala achilokerwa ni higo mapepo, unayitosa yo minyororo, na azivunze zo p’ingu, na ndo akaziswe ni higo mapepo ta nyika. Ndo Jeso achigachemera go mapepo gamulae yiye mut’u. Ye mut’u achidzibit’a mbereze achigomba kwa laka ra dzulu achamba, "Unamini we Jeso Mwana wa Mulungu ariye u dzulu kuchira osi? Ninakuvoya uts’initurise!" ³⁰ Phapho Jeso achimuuza achimwamba, "Kwani we dzinaro ndiwe ani?" Ye achiudzidza achamba, "Ndimi Jeshi." Na wásema dzina riro, maana, p’ep’o anji ákala adzimupagaa. ³¹ Ao p’ep’o achimulombera Jeso ats’ialavye kwa mut’u yiye na kwendayaya bop’o rots’osika. ³² Kwákala kuna duu bomu ra nguluwe a kufuga okala anarisa jemajema ra mwango. Ndo ao p’ep’o achimulombera Jeso aahenzeze akaaphenye ao nguluwe, naye achiahenzeza. ³³ Phapho o p’ep’o achimulaa ye mut’u, achendaaphenya o nguluwe, na achivoromoka ta ziyani achihoha. ³⁴ Arisa a o nguluwe ariphoona gago, ákaza mairo achenda-aambira at’u nguma zizo ko midzini na mindani. ³⁵ At’u achidza mairo kudzalola godzolairira. Achenda ta kokala Jeso, achendamona, na ye mut’u yekala udzimulavya p’ep’o wákala usegere phephi naye uvala nguwo, na akilize zidziuyat’o kamare. At’u phapho achogopha muno. ³⁶ Arat’u at’u arioona maneno gago gachihendeka, á-aambira at’u anjine jisi mut’u yiye ariyepagaiwa ni mapepo arivyophozwa ni Jeso. ³⁷ Chisha, at’u osi a phephi-phephi na yo its’i ya Agerasa áphenywa ni woga muno, na achimuvoya Jeso auke phapho. Jeso naye ta k’asitire, achiphenya kahiri mashuwani kuuya Galilaya. ³⁸ Ye mut’u yekala ulaiwa ni p’ep’o wámuvoya Jeso ende osi. Ela Jeso k’amuhenzezere, its’iphokala wámwamba, ³⁹ "Uya mudzini ukaseme higo maneno mabomu godzohenderwa ni Mulungu." Ndo ye mut’u achenda achitaratara chila phat’u mudzi uo go maneno mabomu gokala uhenderwa ni Jeso. ⁴⁰ Jeso ariphouya ng’ambo ya ziya kahiri, at’u anji ámutsangira kwakukala, osi ákala anamutariza. ⁴¹ Ndo mut’u mumwenga aihiwaye Jairo yekala ni mubomu wa sinagogi achidza. Jairo achimit’a mavindi mbere za Jeso, achimuvoya ende kwakwe mudzini, ⁴² kwakukala, mwanawe mumwenga tu, wa chiche wa myaka kumi na miiri, wákala ni mukongo yupwi. Jeso phokala unenda, at’u ákala anamufyeha kosi-kosi. ⁴³ Ndo phákala phana muchet’u mumwenga kati ya ro duu ra at’u yekala ugaya na ukongo wa muruwo myaka kumi na miiri, na k’akuna ta mumwenga yeidima kumuphoza. ⁴⁴ Ndo muchet’u yiye achimutuwa Jeso nyuma, achikumba mutse wa valore, na kuruwakwe kuchituma phapho kare. ⁴⁵ Jeso phapho achiuza achamba, "Ni ani yedzenikumba?" Osi achamba kukala k’akuna mut’u yekala udzimukumba, chisha P’etero ye achamba, "Mwalimu, wuzadze vyo nawe ta u kati-kati ya duu ra at’u na anakufyeha?" ⁴⁶ Ela Jeso ye achamba, "Ni vivyo, ela phana mut’u udzinikumba, maana, ninasikira mukotse wangu udzinilaa." ⁴⁷ Ye muchet’u ariphoona kukala k’aidima kudzifitsa, wádzilavya mwenye na kuno unatetema kwa woga, achidzitsupha mbere za Jeso, na phapho achisema mbere za osi chotuma ta amukumbe Jeso, na jisi vyokala uphozwa phapho kare. ⁴⁸ Jeso achimwamba, "Mayo, kuluphiroro ridzikuphoza, kwa vivyo, enda vyako na reri." ⁴⁹ Jeso ariphokala ucheri kugomba gago, mut’u mumwenga kulaa mudzini kwa Jairo wákudza achidzamwambira Jairo mwenye kukala, "Mwanao kurat’u udzefa, kwa vivyo, ts’imutsose bule ye mwalimu!" ⁵⁰ Ela Jeso ye ariphosikira gago wámwamba Jairo vivi, "Uts’ibabaike, kuluphira tu, na mwanao undaphola." Ndo achiunuriza charo achenda vyao kuko. ⁵¹ Ariphofika ko mudzini, Jeso k’amuhenzezere mut’u yeyosi aphenye mo ndani phamwenga naye, ats’iphokala P’etero, Johana, Jakobo na avyazi a ye musichana. ⁵² At’u osi ákala anarira na kushononeswa ni ye musichana. Ela Jeso achiaamba, "Ts’irireni, maana, k’afire yuyu ta ni urere tu!" ⁵³ Ela o at’u phapho achimona Jeso dza kwamba ts’i muzima, maana, o ákala anamanya ye mwanache udzefa, ela ye unaamba urere tu. ⁵⁴ Ndo Jeso achimugwira mukono achamba, "Lamuka mwanache!" ⁵⁵ Na phapho achiudza moyo, na achizuka phapho kare. Jeso achilagiza ahewe wari ye mwanache. ⁵⁶ Avyazie achangalala, ela Jeso ye achiaamba ats’imwambire mut’u yeyosi gago gokala gahendeka.

¹ Jeso wáaiha phamwenga arat’u ahumwae a widimi kumi na airi, achiap’a widimi dzulu ya p’ep’o osi na widimi wa kuphoza makongo, ² na phapho achiahuma ende akasumurire dzulu ya Ufalume wa Mulungu, na aphoze makongo. ³ Yiye wá-aamba ahumwae vivi, "Muts’itsukule chochosi ko mwendako: kala ndat’a, muk’oba, chakurya, p’esa, hebu ta valo ra k’anda. ⁴ Na nyumba yondopiga hodi na mupigwe karibu, sagalani mumo ukati muchikala munafunza ta phondoukira kadzidzi kako. ⁵ Phat’u phophosi pharipho enye andarema kumupiga karibu, ukani, na muchikala munalaa pho kadzidzini, kut’ani-kut’ani vumbi rondokala ri mwenu maguluni, kwaonyesa kukala, andamanya enye." ⁶ Ndo o ahumwa a Jeso a widimi achanza charo, achichira na vidzidzini kuno anasumurira Nguma Mbidzo na kuphoza akongo chila phat’u. ⁷ Herode mutawali wa Galilaya ariphosikira nguma dzulu ya maneno gosi gokala ganahendeka, wáyugika muno mwakwe moyoni, kwakukala, anjine ákala achamba, "Johana wáfufulwa kulaa kuzimu." ⁸ Anjine o ákala achamba, " Eliya ulairira," na anjine áamba, "Mumwenga wa agomvi a Mulungu a p’indi ufufuka." ⁹ Ela Herode ye achamba, "Yiye Johana námulagizira achitoswa chitswa, sambi ni ani ye nimusikiraye ngumaze?" Kwa vivyo, achikala una p’ola amone Jeso muno. ¹⁰ Ahumwa a Jeso okala na widimi ariphouya, ámwambira Jeso gosi gokala adzigahenda ko kwao charoni, na Jeso achiuya na ao tu hichiyao ta kadzidzi ka Betisaida. ¹¹ Ela o at’u ariphomanya kukala yiye wákala udziuka, ámutuwa, na ariphokwendamona, Jeso achiapiga karibu, achiasumurira nguma dzulu ya Ufalume wa Mulungu, na achiaphoza okala ni akongo. ¹² Dzuwa phokala rinalewalewa, arat’u ahumwae kumi na airi a widimi ámwendera achimwamba, "Alage aa at’u kwa ta ende vidzidzini na mindani yiriyo phephi-phephi, akadzipatire vyakurya na mut’u mwa kulala, maana, phapha huripho bee ni nyika." ¹³ Ela ye Jeso achiaamba, "Ap’eni mwimwi chakurya arye." O achimuudzidza achimwamba, "Huriyo nayo ni mikahe mitsano na mabeshe mairi tu, ta k’ahumanya hwende hukaagulire chakurya, ela bee ta k’ahumanya kumba hundachigulaphi chakurya cha kwamvunya at’u aa osi!" ¹⁴ Maana, phákala phana alume apatao helufu ts’ano (5,000) phapho. Jeso phapho achiaamba anafunzie vivi, "Aambireni at’u asagale maduu-maduu ga at’u mirongo mitsano-mitsano (50) ahewe chakurya." ¹⁵ Anafunzi achihenda vyokala adzambwa, na at’u osi achisagala. ¹⁶ Jeso achiyihwala yiyat’u mikahe mitsano na garat’u mabeshe mairi, achilola dzulu mulunguni, achilavya mumvera kwa Mulungu, chisha achanza kuyimega-mega, na achiap’a o anafunzie aap’e at’u agavyane. ¹⁷ Phapho at’u osi achirya ta achimvuna, na anafunzi a Jeso achitsola-tsola visiku vya yo mikahe na vya go mabeshe vyokala visala, na achiudzaza vikaphu kumi na viiri. ¹⁸ Ts’iku mwenga, Jeso wákala unavoya k’anda hicheye, na anafunzie achenda phephi naye. Ndo yiye achiauza vivi, "At’u anaamba mino ni ani?" ¹⁹ O achimuudzidza achimwamba, "At’u anaamba uwe u Johana Mubatizi, anjine o anaamba u Eliya, na ta anjine anaamba kukala uwe u mumwenga wa agomvi a Mulungu a p’indi ariye wáfufuka." ²⁰ Jeso achiauza kahiri achiaamba, "Hanga mwi, munaamba mino ni ani?" P’etero achimuudzidza achimwamba, "Uwe ndiwe ye K’irisito wa Mulungu." ²¹ Jeso wáafungira ats’imwambire mut’u maneno gago, ²² na achenderera kugomba achamba, "Ni seti mimi Mut’u yelaa dzulu nituriswe muno, na niremwe ni atumia, makuhani abomu, na alimu a shariya. Na ta nindaulagwa, ela ts’iku ya hahu nindafufuka." ²³ Chisha, achiaambira at’u osi vivi, "Mut’u yeyosi ahenzaye kukala mwanafunzi wangu, ni seti ariche njiraze mwenye, autsukule musalabawe chila ts’iku, na anituwe. ²⁴ Maana, ahenzaye kutivya maishage mwenye, bee k’andapata uzima. Ela alavyaye maishage kwa dzulu yangu, undapata uzima. ²⁵ Na vina faida yani mut’u kuupata utajiri wosi wa dunia, ela ye mwenye ats’ipate uzima? K’aphana! ²⁶ Mut’u achinonera waibu mimi na mafunzo gangu, mimi Mut’u yelaa dzulu nami nindakudzamonera waibu mut’u yiye ukati mimi phondokudza na mung’alo wangu, mung’alo wa Baba Mulungu, na wa malaika atakatifu. ²⁷ Na ninamwambira jeri, phana anjine phapha ario k’aandafa phots’owona Ufalume wa Mulungu." ²⁸ Jeso ariphogomba dzulu ya chifoche, wákala vivi ta zichichira ts’iku nane hivi, ndo achiahwala ano P’etero, Johana na Jakobo, achenda nao ta dzulu mwangoni kwendavoya. ²⁹ Ariphokala unavoya, suraye yágaluka chivinjine, na ta mavaloge nago gachigaluka meruphe tsetsetse. ³⁰ Ndo phapho kare phachilairira at’u airi achigomba naye, nao ákala ni agomvi a Mulungu Musa na Eliya, ³¹ na ao álairira na mung’alo wa Mulungu, achigomba naye dzulu ya vyokala undachimiza lengo ra Mulungu kwa kufa Jerusalemu. ³² P’etero na anzie ákala arere jeri-jeri, ela achilamuka vivyo, achiwona o mung’alo wa Jeso, na arat’u at’u airi okala aimire phamwenga naye nao achiaona. ³³ Ndo ao at’u airi phokala anauka, P’etero achimwamba Jeso vivi, "Mwalimu, ni vidzo vivi vya kukala naswi hu phapha, ndo ima hujenge vibanda vihahu; chimwenga chako, chimwenga cha Musa, na chinjine cha Eliya." Ela ujeri ni kwamba, k’amanyire rokala unagomba. ³⁴ P’etero phokala unagomba gago, phálairira ingu phapho kare na richiima dzulu yao kwaerekeza; na ingu riro ririphoazizira dzuwa, arat’u anafunzi áogofyerwa muno. ³⁵ Na laka kulaa ko inguni richamba, "Yuyu ndiye Mwanangu yemutsagula, musirikiseni." ³⁶ Ariphosikira laka riro, ámona Jeso u phapho hicheye, na o anafunzi k’aagahendere ng’anzi na mut’u yeyosi maneno gago gokala adzigaona. ³⁷ Kunadzachakwe, Jeso na anafunzie ariphokala ateremuka kulaa ko mwangoni, duu bomu ra at’u ráonana nao. ³⁸ Phapho mut’u mumwenga kati ya ro duu achigomba kwa laka ra dzulu achamba, "Mwalimu, ninakuvoya umonere mbazi mwanangu, ariye ni ye mumwenga tu, ³⁹ na una p’ep’o ariye achimulokera unamupigisa k’ululu phapho kare, na achanza vivyo nikumufitisa na kumulavya fulo mulomoni ta akakala k’adzimanya kahiri kwa masaa manji genye. ⁴⁰ Kala ni ano anafunzio náavoya amulavye, ela k’aaidimire." ⁴¹ Phapho Jeso achiaamba, "At’u mwimwi k’amuna kuluphiro, na mu adambi! Nindakala namwi ta rini? Na nindamuvumirira ta rini?" Chisha achimwamba ye mut’u, "Hebu murehe ye mwanao phano." ⁴² Ndo mwanache phokala unenda kwa Jeso, p’ep’o achimubit’a phots’i, na achimufitisa. Ela Jeso achimuchemera ye p’ep’o, na mwanache achiphola na achihewa abaye. ⁴³ At’u osi phapho achangalazwa ni widimi ubomu wa Mulungu. At’u ariphokala acheri kwangalazwa ni maneno gokala gahendwa ni Jeso, Jeso wá-aamba anafunzie vivi, ⁴⁴ "Hegani masikiro genu mugasikire t’ot’ot’o maneno gaga: mimi Mut’u yelaa dzulu nindalaviwa kwa at’u ario andaniulaga." ⁴⁵ Ela ao anafunzi k’aamanyire maana, ya maneno gago, maana, maanaye yákala yifitsika kwa ats’elewe, na ao achogopha kumuuza dzulu ya maneno gago. ⁴⁶ Kwálairira k’ani kati ya o anafunzi dzulu ya ni yuphiye kati yao yekala ni mubomu kuriko anzie osi. ⁴⁷ Ela Jeso ye achimanya maazo gokala ga mwao myoyoni, na achimuhwala mwanache mudide achimwimisa mbereze ⁴⁸ na achiaamba, "Mut’u amuphokeraye mwanache dza yuyu kwa dzina rangu, bee unaniphokera mimi, na aniphokeraye mimi, unamuphokera yuyat’u yenihuma. Ye ariye ni mudide kati yenu, ndiye mubomu kuchira mwimwi mosi." ⁴⁹ Johana achimukat’a ulimi achimwamba, "Bwana, hudzimona mut’u mumwenga unalavya p’ep’o kwa kuhumira dzinaro, naswi hukamukahaza, kwakukala, yiye bee ts’i mumwenga wehu." ⁵⁰ Ela Jeso ye achimwamba, "Muts’imukahaze mut’u dza yiye, maana, yets’emupinga bee unavuhira kwenu." ⁵¹ Ukati uriphokala u phephi na kufika wa Jeso kuhwalwa ende dzulu mulunguni, Jeso wáamula kwenda Jerusalemu. ⁵² Ndo wáahuma adzumbe amulongolere, na ao achendaphenya kadzidzi kamwenga ka Asamariya, kwa ta amubambanyire phat’u. ⁵³ Ela achina phapho k’aahenzere kudzamuphokera, kwakukala, wákala unamanyikana lwazu-lwazu kukala, u njirani kwenda Jerusalemu. ⁵⁴ Ndo anafunzie airi, Johana na Jakobo ariphoona gago áamba, "Bwana, unahenza huvoye Mulungu abit’e moho kulaa mulunguni waoche at’u ano?" ⁵⁵ Ela Jeso ye achiagalukira achiagombera, ⁵⁶ na achiuka phapho achenda kadzidzi kanjine. ⁵⁷ Phokala a njirani anenda, mut’u mumwenga wámwamba Jeso vivi, "Mino nindakutuwa uwe kosi kondokwenda." ⁵⁸ Ela Jeso ye achamba, "Mbewa ana miina, na nyama a kuburuka ana nyumba, ela mimi Mut’u yelaa dzulu ts’ina phat’u pha koya." ⁵⁹ Chisha achimwamba mut’u munjine vivi, "Uwe nituwa." Ela ye achamba, "Bwana, niricha nikazike baba mwanzo." ⁶⁰ Ela Jeso ye achimwamba, "Ga mahanga garichire ao ario chiroho áfa, ela uwe hinde ukasumurire dzulu ya Ufalume wa Mulungu." ⁶¹ Na mut’u munjine achimwamba, "Bwana, uwe mino nindakutuwa, ela niricha mwanzo nikaalage at’u angu." ⁶² Ela Jeso ye achimwamba, "Mut’u agwiraye jembe na kwanza kurima, ela chidzako auchirire kuriika jembe fuzini, ts’i mundimwa, na mut’u dza yiye bee k’awirya kwenye Ufalume wa Mulungu."

¹ Gariphochira gago, Bwana wáatsagula anafunzi anjine mirongo mifungahe (70), na achiahuma airi-airi amulongolere chila kadzidzi, na phat’u phophosi ambapho yiye mwenye wákala udzila kwenda. ² Yiye wá-aamba, "Kuna nyoha, ela aguwi ni achache. Ndo muvoyeni Mulungu mwenye munda ahume aguwi anjine mwakwe mundani akaavize kuguwa. ³ Vivi endani, maana, ninamuhuma, ela manyani kukala, munga dza anagonzi endao kati-kati ya ts’imba. ⁴ Ndo muts’itsukule p’ochi, muk’oba hebu virahu, na muts’ihende lubando mo njirani. ⁵ Muchiphenya nyumba yoyosi, enye nyumba yiyo alamuseni vivi mwanzo, ’Enye mo k’amuna ut’u? Mulungu naamup’e reri!’ ⁶ Phachikala phana mut’u ahenzaye reri, undapata reri yenu, ela chikala k’aphana, mundauka nayo enye. ⁷ Na sagalani nyumba yiyo murye na kunwa chondohewa, maana, muhendikazi unawirya kuriphwa mushaharawe. Mwimwi muts’ikale miyango-miyango. ⁸ Na muchifika mudzi wowosi na at’u a phapho achimupiga karibu, viryeni vyondolavirwa, ⁹ mwaphoze akongo ondokala a mudzi uo, na mwaambire kukala, ’ Ufalume wa Mulungu u phephi.’ ¹⁰ Ela muchenda mudzi wowosi, na at’u a phapho areme kumupiga karibu, ukani na muchikala mu mumo njirani mwao bomu munachira, aambeni, ¹¹ ’Ta riri vumbi ra mudzi wenu ririro mwehu maguluni hunarikut’a kumonyesa mundamanya enye. Na chisha manyani kukala, Ufalume wa Mulungu u phephi.’ ¹² Na ninamwambira mino kukala, ts’iku ya ulamuli yichifika, Mulungu undaatiya akili vikali achina mudzi uo kuchira yiyat’u yondohewa achina Sodoma." ¹³ Jeso wáamba, "Mundamanya enye mwimwi achina Korazini! Mundamanya enye mwimwi achina Betisaida, maana, kala vyo vilinge vyohendwa kwenu, bee vyáhendwa midzi ya Tiro na Sidoni, at’u a kuko angari ávala kare mavalo ga magunia, na kusagala ivuni konyesa kukala, adzetya. ¹⁴ Mulungu undamutiya akili vikali mwimwi ts’iku ya ulamuli kuchira o achina Tiro na Sidoni. ¹⁵ Na mwi achina Kaparinaumu, munaona enye mundaunulwa dzulu mulunguni? Ng’o! Mundatsuphwa kuzimu!" ¹⁶ Chisha Jeso achiaamba anafunzie vivi, "Amusirikisaye mwimwi, unanisirikisa ta mimi, na aremaye kumuphokera mwimwi, bee unarema kuniphokera ta mimi. Na aremaye kuniphokera mimi, bee unarema kumuphokera ta yenihuma." ¹⁷ O anafunzi mirongo mifungahe (70) ariphomala kusumurira neno ra Mulungu, áuya na kuno achikala anahamirwa muno. Ao ariphouya ámwamba Jeso vivi, "Bwana, ta p’ep’o áhwogopha huriphoachemera kwa dzinaro!" ¹⁸ Jeso achiaamba, "Mino nákala gago gosi ninagaona, na nichimona Shetani vyogwa dza mufyu wa chikwakwara kulaa mulunguni. ¹⁹ Sirikisani wahi, mino námup’a widimi wa kuvyoga ta nyoka na vizimba, na widimi wosi wa kurima mudawa, na k’akuna chondomuzuru. ²⁰ Ela ta vivyo, muts’ihamirwe muno kwakukala, p’ep’o anamogopha, hamirwani tu kwakukala, madzina genu gáandikwa mulunguni, kwenye chitabu cha uzima." ²¹ Roho wa Mulungu wámuhenda Jeso ukati uo wenye ahamirwe ta achamba, "Baba, uriye u Bwana wa mbingu na dunia, ninakulavira mumvera kwakukala, gaga udzigafitsa at’u adzonao ana hekima na anamanya, na udzigafunulira at’u ario dza anache adide. Ni t’ot’ot’o Baba, kwakukala, vivyo ndivyo urivyohenza." ²² Chisha achiaamba at’u vivi, "Baba wáika gosi mwangu mikononi. K’akuna amanyaye mimi Mwana ni ani ats’iphokala ye Baba, na hebu k’akuna amanyaye Baba ni ani ats’iphokala mimi Mwanawe, na yeyosi ariye ninahenza kumung’azira yiye Baba." ²³ Chisha, Jeso achiagalukira anafunzie hichiyao achiaamba, "Mwájaliwa mwimwi, kwakukala, munagaona na matso genu gaga! ²⁴ Ninamwambira jeri, agomvi a Mulungu anji na afalume anji átamani muno agaone gaga mugaonago, ela k’aagaonere. Achitamani asikire gaga mugasikirago, ela k’aagasikirire vivyo." ²⁵ Ndo Jeso ariphomarigiza kugomba gago, mumwenga wa alimu a shariya wáima achimuhega kwa kumuuza vivi, "Mwalimu, ninihendedze mino ta ndo nipate uzima uphya wa kare na kare?" ²⁶ Jeso naye achimuudzidza kwa kumuuza vivyo achimwamba, "Kwani Maandiko ga Mulungu ganaambadze? Uchigasoma welewani we mo?" ²⁷ Ye achimuudzidza achimwamba, "Ganaamba, ’Muhenze Bwana Mulunguo na moyoo wosi na rohoyo yosi, kwa mukotseo wosi na akilizo zosi. Na muhenze munzio dza vyo udzihenzavyo uwe mwenye.’ " ²⁸ Phapho Jeso achimwamba, "Udziudzidzat’o! Na bee henda vivyo, nawe undaupata uo uzima uphya wa kare na kare." ²⁹ Ela ye mwalimu wa shariya wáhenza kudzonyesa kukala ni muhaki, na ndo achimuuza Jeso kahiri vivi, "Na musena ni yuphiye?" ³⁰ Phapho Jeso achimuudzidza kwa kumwambira t’adi yiyi. "Mut’u mumwenga wákala unateremuka kulaa Jerusalemu wenda mudzi wa Jeriko, na achigwirana na anyang’anyi omupiga achimuphoka miyoye, na achimuricha udzegwa phapho uzimya moyo. ³¹ Ndo vyálairira kukala, kuhani mumwenga wákala unateremuka na yiyo njira bomu naye, ela ariphomona, wáchira na k’anda ta k’amurungire. ³² Mulawi mumwenga naye dza vivyo, ariphofika phapho wámona na achichira na k’anda vivyo. ³³ Ela Musamariya mumwenga yekala naye una yiyo njira bomu, wáfika pharat’u phokala ye mut’u, na ariphomona tu achimushononekera muno. ³⁴ Ndo phapho, achimuhendera h’ameh’ame kwa kumutiya mafuha na divai mokala udzahulwa-ahulwa. Chisha achimufunga videmu, achimupandiza dzulu ya p’undawe, na achimuphirika ta nyumba mwenga ya ajeni arimo wámurarisa. ³⁵ Kunadzachakwe, achilavya magana mairi (200) achimup’a yuyat’u mwenye yo nyumba ya ajeni, na achimwamba, ’Murarise yuyu mut’u, na chochosi chondohumira kuchira p’esa zizi kwa dzuluye, nindakudzakuudzira nichiuya.’ " ³⁶ Ndo Jeso achimarigiza na kumuuza vivi ye mwalimu wa shariya, "H’aya, kati ya ano at’u ahahu, ni yuphiye yemuhikirahikira dza munziwe ye mut’u yekala upigwa ni anyang’anyi?" ³⁷ Ye mwalimu wa shariya achimuudzidza achimwamba, "Ni yuyat’u yemugwizira mbazi ta achimurarisa." Jeso phapho achimwamba, "H’a nawe enda ukahende dza vivyo vyenye." ³⁸ Jeso na anafunzie ariphokala a charoni kwenda Jerusalemu, áphenya kadzidzi kamwenga, na phapho muchet’u mumwenga aihiwaye Marita achimupiga karibu. ³⁹ Marita wákala una nduguye wa chiche aihiwaye Maryamu, na Maryamu ts’iku yiyo wásagala phephi na Jeso achisirikisa mafunzoge. ⁴⁰ Ela Marita wákala una makazi manji ta gachikala gadzimuchira chimo. Ndo achimwendera Jeso achimwamba, "Bwana, k’ona vii ta vichache we kukala, yuno mwenehu udzinirichira makazi gosi nigahende hichiyangu? Mwambe adze anavize bee." ⁴¹ Ela Bwana Jeso achimuudzidza, "Uwe Marita unadzangaisha, na kudziyuga na gago makazigo manji. ⁴² Ela chihenzwacho ni chit’u chimwenga tu, na munzio Maryamu utsagula cho chit’u cha jeri, na chit’u chicho k’andaphokwa."

¹ Ts’iku mwenga, Jeso wákala u phat’u unavoya, na ariphomala kuvoya, mwanafunziwe mumwenga wámwamba, "Bwana, hungehenza uhufunze kuvoya dza Johana Mubatizi arivyoafunza anafunzie." ² Jeso achiaamba, "Muchikala munavoya, ambani: ’Baba, dzinaro takatifu narilikwe; Ufalumeo naudze. ³ Hup’e chila ts’iku chakurya huricho huna haja nacho, ⁴ na husamehe dambi zehu, maana, siswi naswi hunaasamehe osi ahukoserao, na uts’ihutiye majezoni.’" ⁵ Chisha achiap’a t’adi yiyi, "Nahwambe kwa mufano una musenao. Ndo umutuwe na usiku wa manane ukamwambe, ’Musena wangu, p’ore kwa kukuyuga, ela ninakuvoya unip’e ta kumba ni wari odzosala, ⁶ maana, nidzilokerwa ni musena wangu munjine ariye ta u charoni, na ts’ina cha kumup’a.’ ⁷ Ela musenao ye ta ats’iunuke mo chit’andani akwambe, ’Uts’iniyuge! Mino nidzisindika kare luvi, na mimi na anangu bee hu t’andikoni. Kwa vivyo, ts’indazuka mino kwa ta nikup’e chit’u uwe!’ ⁸ Na ninamwambira mino, ta aripho undakala k’azukire na kukup’a cho chakurya dza kwamba k’u musenawe, uwe uts’one waibu ta áenderera kumuvoya, na musindikizowe undazuka akup’e cho uhenzacho, kwakukala, udzenderera kumuvoya. ⁹ Ndo ninamwambira mino, voyani, namwi mundahewa; tsakulani, namwi mundapata; na pigani hodi, namwi mundasundulirwa muyango. ¹⁰ Maana, chila avoyaye unahewa, atsakulaye unapata, na apigaye hodi unasundulirwa muyango. ¹¹ Ni mutumia ani phano kati yenu, ariye achivoywa beshe ni mwanawe, ye undamup’a nyoka?! ¹² Hebu achivoywa tumbi, akale ye nikumup’a chizimba? ¹³ Bee, chikala mwimwi tu, ta muripho mu ai, munamanya kwap’a ana enu miyo midzo, akale Baba Mulungu ariye mulunguni k’andaap’a Rohowe kwa unji arat’u amuvoyao?" ¹⁴ Ts’iku mwenga, Jeso wákala unamulavya mut’u p’ep’o yekala udzimuhenda k’agomba. Ndo yiye p’ep’o achimulaa, na yuyat’u mut’u achiidima kugomba, na phapho duu ra at’u rokala ri phapho richangalala. ¹⁵ Ela at’u anjine achamba, "Unaalavya p’ep’o kwa widimi ahewao ni Belizabuli, ye mubomu wa p’ep’o," ¹⁶ na anjine o, achimuheza kwa kumwamba ahende dalili ya konyesa kukala, widimiwe ulaa kwa Mulungu. ¹⁷ Ela ye kwahivira wákala udzigamanya kare maazo gao, achiaambira t’adi yiyi, "Chila ufalume ogavikana virundu-virundu viyuwanavyo, nikuvunzika, na at’u amwenga nao achigavikana na kuyuwana, mudzi undafa. ¹⁸ Ndo chikala Shetani naye unadzigavya, o ufalumewe k’aundatowa. Na munaamba kukala, mimi bee ninaalavya p’ep’o, kwakukala, Belizabuli unanip’a widimi wa kuhenda vivyo. ¹⁹ Sambi chikala mino vyo ndivyo nilavyavyo p’ep’o, o at’u enu anaalavya kwa widimi wa ani? Bee, vyo at’u enu enye alavyavyo p’ep’o, ndivyo vimuvungavyo ulongo. ²⁰ Na ts’ivyo bee ta ujeri wenye ni kukala, ninaalavya p’ep’o kwa widimi wa Mulungu, na vivi vinaonyesa kukala, Ufalume wa Mulungu ukudza kare kwenu. ²¹ Mut’u wa mukotse na achikala una ch’inga, arindapho nyumbaye, miyoye yosi k’ayikumbwa ni mut’u. ²² Ela mut’u wa mukotse kumurima yiye naye amudzagamirapho na kumurima, ye nikwanza kuzihwala zo ch’inga zokala mwenye udzizikuluphira, na ndo nikwendayigavya asenae yo miyo yodziyinyang’anya. ²³ Kwa vivyo, yets’egwirikana na mimi, unanipinga, na yeyosi yets’enaaviza kwareha at’u kwangu, bee unaatsamula." ²⁴ Jeso wáenderera kufunza chit’adi achamba, " P’ep’o achilaa kwa mut’u, nikwendazunguluka nyika kutsakula phat’u pha koya, ela achikala k’apata nikwamba, ’Nindauya kwa mut’u wangu kolaa.’ ²⁵ Ndo auyapho nikwendamona ye mut’u unga dza nyumba yophyerwat’o, na chila mwiyo kwikwa phat’uphe. ²⁶ Na achona vivyo, nikwendatsaka p’ep’o anzie afungahe, ai muno kuriko yiye mwenye, na osi akendamuphenya ye mut’u. Na phapho mazagazige mut’u yiye nikukala mai muno kuriko pho mwanzo." ²⁷ Jeso ariphogomba gago, muchet’u mumwenga kati ya rirat’u duu ra at’u wágomba kwa laka ra dzulu achamba, "Una raha ye muchet’u yekuvyala na kukwamwisa uwe!" ²⁸ Ela Jeso ye achimuudzidza achimwamba, "Ni t’ot’ot’o, ela mwenye raha muno ni yuyat’u asikiraye neno ra Mulungu na kurigwira." ²⁹ Duu ra at’u ririphokaza kurundikana, Jeso wá-aamba vivi o at’u, "At’u mwimwi mu ai. Mwimwi munanihenza nihende dalili ya konyesa kukala, nálaa kwa Mulungu, ela ts’indamuhendera dalili yoyosi, ta dalili yindasala dza yiyat’u yohenderwa mugomvi wa Mulungu Jona tu. ³⁰ Maana, virat’u Jona arivyokala dalili ya Mulungu kwa achina Ninewi, mimi Mut’u yelaa dzulu nami ndivyo vyondokala dalili kwenu mwimwi. ³¹ Malikiya kulaa Sheba undalairira ukati at’u mwimwi muchikala munalamulwa, naye undakala shaidi wa kwamba, at’u mwimwi mu alongo! Maana, yiye waenenda kulaa kwao kure, achidzasirikisa maneno ga hekima ga mufalume Selemani, na vivi ninamwambira jeri, phapha phana mubomu kumurima Selemani. ³² Achina Ninewi andalairira ukati at’u mwimwi muchikala munalamulwa, na andalavya ushaidi kwamba, at’u mwimwi mu alongo! Maana, ao achina Ninewi átya ariphosikira masumuriro ga Jona, na vivi phapha, phana mubomu kumurima Jona!" ³³ Jeso wáenderera kugomba achamba, "Mut’u k’aasha taa na akariika kut’u kots’o at’u, hebu akarifinik’ira na daba, rits’iphokala taa riikwa dzulu-dzulu kwa ta at’u aphenyao ndani aone. ³⁴ Matsogo ndigo garigo dza taa ra mwirio. Gachikala ni mazima, mwirio wosi una mwanga, ela matsogo gachikala ni makongo, bee ta o mwirio nao ni seti ukale na dziza gigigi. ³⁵ Ndo dzimanyirire, uts’idze ukakala o mwanga udzonao unao mwako ndani ni dziza. ³⁶ Maana, mwirio wosi uchikala una mwanga phots’o ta chilungo chimwenga chiricho dzizani, mwirio wosi undang’ala dza virat’u taa rakavyo na kukup’a mwanga." ³⁷ Jeso ariphomala kugomba, Mufarisayo mumwenga wámupiga karibu ende osi kwakwe nyumbani akarye chakurya. Ndo achenda, achendaphenya na achisagala kurya chakurya. ³⁸ Ela ye Mufarisayo wáangalala ariphomona Jeso unarya chakurya na ta k’aogere mikono dza vyokala vinahenzwa ni jadi yao. ³⁹ Jeso achimwamba vivi, "Mwimwi Afarisayo bee mutsukutsa vikombe na masahani konze hicheye, ela mwenu ndani mu tele ukora na ui. ⁴⁰ Bee k’amumanya mwimwi! Vino yuno yetengeza kuno konze samba ndiye yetengeza ta ko ndani nako? ⁴¹ Mwimwi lavyani na moyo umwenga mwap’e achiya, namwi mutsuke tsetsetse ndani na konze. ⁴² Ela mundamanya enye mwimwi Afarisayo, maana, munamulavira Mulungu fungu ra kumi ta kwa vilungiro vya mbogani, na kuno munaricha kuhenda ga haki, na kumuhenza Mulungu. Bee, malagizo gaga munahenzwa mugatuwe jeri-jeri, na ta gago manjine nago muts’igariche, nimwenderere kugahenda vivyo. ⁴³ Mundamanya enye mwimwi Afarisayo, maana, munahenza kusagala mbere-mbere mo masinagogini, na kuhenza kulamuswa ni at’u chiishima ko vyeteni. ⁴⁴ Mundamanya enye, maana, munga dza mbira zots’omanyikana, at’u anenenda dzulu-dzulu zao phots’omanya." ⁴⁵ Phapho mumwenga wa alimu a shariya achimwamba, "Mwalimu, uchigomba maneno gago dzulu ya Afarisayo, bee unahuphenyerera ta siswi naswi." ⁴⁶ Ela Jeso ye achimuudzidza achimwamba, "Mundamanya enye mwimwi alimu a shariya namwi, maana, munaahwika at’u mizigo yots’otsukulika na kuno mwi enye k’amugolosa ta chala kwaaviza mizigo yiyo. ⁴⁷ Mundamanya enye, maana, munagajengera vikuta mabira ga agomvi a Mulungu arat’u ario akare enu áaulaga. ⁴⁸ Vivyo vinaonyesa kukala, ta mwimwi enye munakubali na munagalavira ushaidi mahendo ga akare enu. Maana, o áaulaga ao agomvi a Mulungu, na vino mwi namwi munagajengera vikuta mabira gao. ⁴⁹ Vivyo ndivyotuma ta Mulungu mwenye hekima achamba, ’Nindaaphirikira agomvi angu na adzumbe angu, ela andaaulaga anjine ao, na anjine aahendere mauku.’ ⁵⁰ Kwa vivyo, at’u mwimwi mundatiywa akili kwa kuulagwa kwa agomvi a Mulungu osi hangu mwanzo wa urumwengu; ⁵¹ kwanzira Abeli ariphoulagwa ta chifo cha Zakariya, ariye ámuulaga kati-kati ya chijaja cha kulavira makafara na hekalu mo bomani. Ndo ninamwambira jeri at’u mwimwi kukala, mundatiywa akili kwa mahendo gago gosi. ⁵² Mundamanya enye mwimwi alimu a shariya, maana, mwáahenda at’u ats’imumanye Mulungu. Mwimwi enye mwákala k’amwenzi kumumanya, na muchiaziza anjine okala anahenza amumanye!" ⁵³ Jeso ariphokala unauka phat’u phapho, arat’u Afarisayo na alimu a shariya achanza kumuphenyerera kumuuza maswali makomu-makomu, ⁵⁴ kuheza kumuhega amugwire achigomba neno rorosi ii.

¹ At’u mahelufu na mahelufu ariphorundikana ta kuno achikala anayahana, Jeso wá-aambira anafunzie mwanzo kukala, "Dzimanyirireni na kufutuka kwa hamira ya Afarisayo, yaani ulumakwiri. ² Chila chofinik’irwa chindafunulwa, na chila chofitswa chindamanyikana. ³ Kwa vivyo, chila murirorigomba dzizani, at’u andarisikira na mutsana, na chila murirorigomba p’ore-p’ore ndani ya vyumba vyodzosindikwa, at’u andahendapanda dzulu za nyumba arisumurire." ⁴ Chisha, Jeso achiagalukira arat’u at’u achiaamba, "Ninamwambira asena angu, muts’iaogophe at’u aulagao mwiri na achihenda vivyo akakala k’aana rinjine ii muno ra kuhenda. ⁵ Nindamwambira ye muwiryaye kumogopha: mogopheni Mulungu, ariye achiulaga, mwiri una widimi wa kutsupha mut’u moho wa Jahanamu. Ninamwambira mino, yuyu bee ndiye muwiryaye kumogopha jeri! ⁶ Hwalani mufano wa vinyama vidide vya kuburuka. Vivyo kala nikuguzwa, vitsano vilaa shilingi mbiiri tu, chisha Mulungu k’avinyala vivyo ta kamwenga. ⁷ Nichiuya upande wenu mwimwi, ta zo nyere zenu zosi mo mwenu vitswani, Mulungu unazimanya ni ngaphi! Ndo muts’ogophe, maana, mwimwi muna tende muno kuchira duu ra vyo vinyama vya kuburuka!" ⁸ Jeso wágomba achamba, "Ninamwambira jeri, mut’u yeyosi ashuhudiyaye jamani kukala, yiye ni mut’u wangu, bee ta mimi Mut’u yelaa dzulu nami nindakudzashuhudiya dza vivyo mbere za malaika a Mulungu kukala, yiye ni wangu. ⁹ Ela anitinaye jamani, bee ta mimi nami nindamutina dza vivyo mbere za malaika a Mulungu. ¹⁰ Chila mut’u agombaye maneno ga kunipinga mimi Mut’u yelaa dzulu, bee kusamehewa dambize unaidima, ela yeyosi amukufuruye Roho wa Mulungu k’andasamehewa. ¹¹ At’u achimugwira na kumuphirika mbere za abomu a masinagogi na mbere za atawali na enye widimi, muts’angalazwe ni vyondodzihehera hebu muts’angaike rondogomba. ¹² Maana, Roho wa Mulungu undamufunza ukati uo cho muhenzwacho mugombe." ¹³ Mut’u mumwenga kati ya rirat’u duu ra at’u wámwamba Jeso vivi, "Mwalimu, mwambire muvyere wangu hugavye ufa huriorichirwa ni baba." ¹⁴ Jeso achimuudzidza achimwamba, "Abaye, ni ani yenip’a utumia wa kulamula kumugavya ufa wenu?" ¹⁵ Na phapho achenderera kwaambira osi kukala, "Dzimanyirireni muts’ilaiwe ni matso kamare kwa vya at’u, maana, mazagazi ga mut’u k’agatsukulwa ni unji wa miyo ariyo nayo." ¹⁶ Chisha achiaambira t’adi yiyi, "Kwákala tajiri mumwenga ariye mundawe wákala u tele chila chit’u. ¹⁷ Ndo yiye mut’u achaza mwakwe moyoni achamba, ’Nina chila chit’u jeri, ela ts’ina phat’u pha kuviika, nindahendadze mino? ¹⁸ Chit’u chondohenda ni chichi, nindavomola vitsaga vyangu na nikot’e vibomu vyenye, na mumo nindaikat’o matsere gangu gosi na miyo yangu yosi. ¹⁹ Nichimala kuhenda vivyo, nindaidima kuyamba roho yangu, vivi unayo mbeko yiriyo undahumira myaka minji. Kwa vivyo, sagala uhurire, urye miyo tu we, unwe na kudzihendera uhenzaro.’ ²⁰ Ela phapho Mulungu achimwamba, ’U muzuzu uwe. Uu usiku wa rero rohoyo yindatoswa. H’aya, vit’u vyosi vyo urivyodzirundikira vindakala vya ani?’ " ²¹ Jeso achimarigiza na kwamba, "Vivyo ndivyo virivyo kwa mut’u adzirundikiraye miyo mwenye tu bahi, kwa Mulungu ts’i tajiri." ²² Chisha Jeso achiaamba anafunzie vivi, "Ndo ninamwambira mino, muts’ibabaikire mazagazi genu, kukala mundaryani, hebu muts’ibabaikire miiri yenu, kukala mundavalani. ²³ Maana, uzima ndio chit’u cha maana, kuchira chakurya, na mwiri nao una maana, muno kuchira nguwo. ²⁴ Hwalani mufano wa nyama a kuburuka. Ao k’aarima na k’aaguwa, hebu k’aana vitsaga, ela Mulungu unaarisa vivyo. H’a kafuje mwi murio ta muna maana, muno kuchira o nyama a kuburuka? ²⁵ Na muts’ibabaike kwakukala, k’akuna aidimaye kudzonjezera ta dakika mwenga kwakwe maishani kwa kubabaika. ²⁶ Ndo muchikala k’amwidima kuhenda ta neno dide dza rino, kwadze mubabaikire gano manjine? ²⁷ Hwalani mufano wa maruwa gatsamulavyo nago. Gago k’agahenda kazi, na k’agadzifumira nguwo, ela ninamwambira mino, ni madzo go genye ta Selemani mwenye na utajiriwe wosi, chisha k’adzivikire nguwo mbidzo dza mwenga ra maruwa gaga. ²⁸ Ndo chikala Mulungu unagamanyirira ta maruwa garigo rero ga phapho na machero ganang’olwa, akale yiye k’andamwidimisa mupate nguwo mwimwi? Heka mwi ta kuluphiro renu ni dide vino? ²⁹ H’a bee muts’iike mbere kutsakula chondorya hebu chondonwa, na muts’ibabaike kamare. ³⁰ Kwakukala, gago gosi bee ndigo gazungulukirwago ni at’u osi ots’omumanya Mulungu. Ela mwimwi Abayenu Mulungu unamanya kukala, gago munago haja. ³¹ Ndo kurichisa vivyo, ikani mbere maneno ga Ufalumewe, na gago mundaonjezwa dzuluye." ³² Jeso wágomba achamba, "Muts’ogophe mwimwi achache, kwakukala, Abayenu Mulungu uhenza kumup’a uo ufalumewe. ³³ Guzani miyo yenu yosi na p’esa zondopata mukaap’e achiya, na vivyo mundakala munadziikira mbeko mulunguni, kuriko utajiri ni wa kamare na k’auphunguka. Kuko aivi k’aafika, na hebu k’aubanangwa ni myungu. ³⁴ Maana, moyo wa mut’u chila ukati waza pharat’u pharipho utajiriwe." ³⁵ Jeso wáenderera kugomba achamba, "Dziikeni kwete ukati wosi, dzifungeni nguwo zidine na mataa genu muts’igafise. ³⁶ Kalani dza ahendikazi amutarizao tajiri wao auye kulaa nyamburani, kwa ta achifika muyangoni na kupiga hodi tu, mumuvugulire phapho kare. ³⁷ Baha arat’u ahendikazi ario tajiri wao achiuya undakudzaaona a matso. Ninamwambira jeri, phapho ye tajiri achona vivyo undavula nguwoze mbidzo, avale za kazi na aambe o ahendikazie asagale, ye aahikirehikire. ³⁸ Na ta kala ni usiku wa manane hebu ni p’eho za kucha, ao ahendikazi andahamirwa vivyo achidzaonewa ni ye tajiri wao a matso. ³⁹ Ela kalani muchimanya kukala, kala mwenye nyumba nikumanya ni usiku wa saa ngaphi urio mwivi undakudza, k’angakubalire nyumbaye yivunzwe na kuphenywa. ⁴⁰ Ndo ta mwimwi namwi, kalani kwete ukati wosi, maana, mimi Mut’u yelaa dzulu nindakudza ukati urio mundakala k’amunilolera." ⁴¹ P’etero achimwamba, "Bwana, gano ni ga dzulu yehu siswi hichiyehu tu, hebu ta at’u osi?" ⁴² Bwana Jeso naye achimuudzidza kwa kumuuza vivi, "Hebu nimwambire muhendikazi wa kukuluphirika, na mwenye hekima arivyo. Muhendikazi wa kukuluphirika ni yuyat’u ariye tajiri undamwika mwimirizi wa ahendikazi anzie kwa ta aap’e chakurya ukati uwiryao. ⁴³ Ndo baha ye muhendikazi wa kukuluphirika ariye tajiriwe achiuya, undakudzamona unahenda godzomulagiza. ⁴⁴ Ninamwambira jeri mino, tajiri achona vivyo, undamwika muhendikazi yiye mwimirizi wa miyoye yosi. ⁴⁵ Ela achikala muhendikazi yiye undaaza mwakwe moyoni na aambe, ’Aa, tajiri wangu undachelewa kuuya,’ ndo ta aaphenyerere kwapiga o ahendikazi anzie ache kwa alume, chidzako aanze kurya na kunwa ta akole, ⁴⁶ tajiriwe undakudza ts’iku yiriyo undakala k’amulolera, na saa ariyo k’ayimanya. Phapho ndipho tajiriwe undamutiya akili vikali, na amwike duu mwenga na arat’u ots’okuluphira. ⁴⁷ Na muhendikazi amanyaye ahenzwago ahende ni tajiriwe ela ye akose kudziikat’o na kugahenda, yiye kutiywakwe akili kundakala kubomu muno. ⁴⁸ Ela yuyat’u ariye k’amanya ahenzwago ahende ni tajiriwe, ta akahenda gawiryago atiywe akili, kutiywakwe akili kundakala kuchache. Yehewa manji undahenzwa alavye manji, na yehewa manji muno undahenzwa alavye manji muno vivyo." ⁴⁹ Jeso wáenderera kugomba achamba, "Kudza kwangu kundaricha dunia yitiywe ts’anzala, nami ta ninaaza kala yáashwa kare vivi. ⁵⁰ Ela mimi ni seti nishononeswe muno, nife musalabani, na gago gananiyuga muno ta paka gachimire! ⁵¹ Munaona nákudza duniani kureha reri? Ng’o ts’ivyo, ta náreha mugavikano. ⁵² Maana, kwanzira vivi, nyumba ya at’u atsano andagavikana ahahu kwa airi, na airi kwa ahahu. ⁵³ At’u andagavika, ta mutumia amureme mwanawe wa chilume, na mwana wa chilume naye amureme abaye. Achet’u andaarema ana ao a chiche, na o ana a chiche nao, andaarema amezao. Achet’u enye akaza ana andaarema akaza ana ao, na akaza ana nao, andaarema mevyala ao." ⁵⁴ Jeso wá-aambira kahiri maduu ga at’u kukala, "Muchona maja, na muchisikira musindo tu phapho munaamba, ’Mvula yindanya,’ na chidzako nikunya jeri. ⁵⁵ Muchona vuto ra vuri rinavuma munaamba, ’Kundakala na kazikazi,’ na chidzako vinakala vivyo jeri. ⁵⁶ Mwi alumakwiri, munamanya kulola chimbere virimo vyondokala kwa kulola duniani na mainguni, ndo heka sambi k’amwidima kumanya gano gahendekago vino?" ⁵⁷ Chisha phapho Jeso wáamba, "Na kwadze k’amwidima kudzilamulira enye neno idzo ra kuhenda? ⁵⁸ Achikala mulumbirio unakuphirika kotini, henda widimavyo werekezane naye mo njirani, kwa ta ats’idze akakuphirika mbere ya mulamuli, na mulamuli akakulavya kwa shikari, shikari nao akakutiya jela. ⁵⁹ Ninamwambira mino, uchitiywa kuko, k’undalaa ta ulavye t’at’u yosi."

¹ Ukati uo at’u anjine ámwambira Jeso dzulu ya at’u a Galilaya ario Pilato wákala udzialagizira achitemwa-temwa ta achifa ukati phokala analavya makafara kwa Mulungu, na milatso yao yichitsanganyikana na yo ya makafara. ² Ndo Jeso achiauza vivi, "Sambi munaona o Agalilaya a kuulagwa ákala ni adambi muno kuchira Agalilaya anziao osi? ³ Ts’ivyo vivyo bee, na ninamwambira mino, ta mwimwi namwi muts’iphotya, mundahangamizwa dza ao. ⁴ Hebu munaona ara at’u kumi na anane (18) ofinik’irwa ni chidzumba cha mawe cha chimo chire kura Siloamu na kufa phapho kare, ákala ni adambi muno kuchira anjine osi okala anasagala Jerusalemu? ⁵ Ts’ivyo vivyo bee, na ninamwambira mino, ta mwimwi namwi muts’iphotya, mundahangamizwa dza ao." ⁶ Chisha Jeso achiaambira t’adi yiyi: "Mut’u mumwenga wákala una muhi wa mutini mwakwe mundani wa mizabibu, na yiye wákala achenda achiulola kwa ta awone uvyala t’ude ahunde ngawa, ela wákala achifika wendawona k’audzangwe kuvyala ta t’ude mwenga. ⁷ Ndo achimwamba ye muroromi wa mundawe, ’Lola, mimi nidzihenda myaka mihahu ya kudza nichidza kwa ta nihunde t’ude za mutini uu, na ts’idzangwe kona ta mwenga. Ndo sambi uteme, maana, unabananga mutsanga wangu bule.’ ⁸ Ela yiye muroromi wa munda achimwamba, ’Mutumia, nahuuriche mwaka uu kahiri, nami nindautsimbira bop’o kuzunguluka na niutiyire mboleya. ⁹ Uchikala undavyala t’ude mwaka udzao, bee vindakala ni vidzo, ela uchikala k’auvyalire, h’a bee phapho undautema.’ " ¹⁰ Ts’iku mwenga ya Sabato Jeso wákala unafunza sinagogini, ¹¹ na mumo mwákala muna muchet’u mumwenga yekala una p’ep’o, yekala udzimuyuga myaka kumi na minane (18). Muchet’u yiye wákala ta wenenda chivumbavumba k’aidima kwima tititi kwa yiye p’ep’o. ¹² Ndo Jeso ariphomona yiye muchet’u, wámwiha achimwamba, "Mayo, udzihendwa uvugukwe." ¹³ Na chisha achimubandikira mikono kumuvoyera, na phapho kare mwiriwe uchitororoka kahiri, na achimulika Mulungu. ¹⁴ Ela mubomu wa sinagogi wátsukirwa muno, kwakukala, Jeso wákala udzimuphoza ye muchet’u ts’iku ya Sabato. Ndo ye mubomu wa sinagogi achiaambira arat’u at’u okala arundikana phapho kukala, "Ts’iku zehu za kuhenda kazi ni t’andahu. Ndo mwimwi kalani muchidza ts’iku zizo muphozwe makongo genu, ela muts’idze phapha, kudzaphozwa ts’iku ya Sabato." ¹⁵ Phapho Bwana Jeso achiudzidza achamba, "Mwi alumakwiri! Phakale phana yeyosi phano ariye k’asundulira ng’ombewe, hebu p’undawe kulaa chaani akendaneswa ts’iku ya Sabato? ¹⁶ Asena! Bee, vikale ni vii vivi kumuhenda avugukwe yuyu muchet’u wa mudzungu wa Burahimu, ariye Shetani udzimuyuga myaka kumi na minane?" ¹⁷ Ariphogomba gago, osi okala anashindana naye ágwirwa ni haya muno, na at’u osi achihamirwa muno kwa maneno gosi mabomu gokala udzigahenda. ¹⁸ Jeso wáuza vivi, " Ufalume wa Mulungu u chidzedze? Nindauhwalanisha na ut’u wani? ¹⁹ Ufalume wa Mulungu unaidima kuhwalanishwa na t’adi ya mbeyu ya haradali yiriyo mut’u mumwenga wáyihwala achiyiphanda mwakwe mundani, yichimera na kukula ta uchikala muhi ubomu. Nyama a kuburuka achidzajenga nyumba zao mo mwakwe vitaini." ²⁰ Jeso wáuza kahiri achamba, "Nindauhwalanisha Ufalume wa Mulungu na ut’u wani? ²¹ Ufalume wa Mulungu unaidima kuhwalanishwa na t’adi yiyi. Ts’iku mwenga, muchet’u wáhwala hamira achiyitsanganya phamwenga na unga wa nganu daba mwenga, achiukanda, na yo nganu yosi yichikolea hamira." ²² Jeso wáenderera na charoche cha kwenda Jerusalemu, achichira na midzini na vidzidzini kusumurira neno ra Mulungu. ²³ Mut’u mumwenga achimuuza vivi, "Mwalimu, akale at’u ondotivywa ni achache?" ²⁴ Jeso achiaamba, "Hendani chadi muphenye uzimani na muyango ufufu. Ninamwambira mino, anji andahenza kuphenya, ela k’aandaidima. ²⁵ Ukati undafika ambapho mwenye nyumba undazuka asindike luvi, na phapho mwimwi mundaanza kwima konze mupige hodi muchamba, ’Bwana, husundulire.’ Ela yiye undamuudzidza amwambe, ’Ts’imumanya mulaako.’ ²⁶ Namwi mundaanza kumwamba, ’Aa! Bwana, samba ndiswi okala huchirya na kunwa phamwenga nawe, na ta uwe wáfunza ta mwehu vidzidzini.’ ²⁷ Ela ye undamwamba, ’Ts’imumanya mulaako mwimwi, na kwa vivyo, niukirani phapha. Mwimwi mosi bee, mu at’u muhendao mai!’ ²⁸ Phapho ndipho mundadzuta, na murire ta ga milatso chisha, musale konze vivyo. Na mundaaona ano Burahimu, Isaka na Jakobo na agomvi a Mulungu osi, ko Ufalumeni kwa Mulungu, ela mwi mundakala mudzitsuphwa konze! ²⁹ At’u andakudza kulaa mulairo wa dzuwa na mutserero wa dzuwa, kulaa vurini na mwakani, adze arye shuhuli phamwenga na ao, ko Ufalumeni kwa Mulungu. ³⁰ Arat’u ario ni a musindikizo vivi, andakala a mwanzo, na arat’u ario ni a mwanzo vivi, andakala a musindikizo." ³¹ Ukati uo, Afarisayo anjine ámwendera Jeso achendamutsunira kukala, " Herode unahenza akuulage, kwa vivyo, uka phapha wende phat’u phanjine." ³² Jeso ye achiaudzidza achiaamba, "Endani mukamwambe vivi ye mbewa, ’Rero na machero ninalavya p’ep’o na kwaphoza akongo, ela ts’iku ya hahu, nindamarigiza kazi yangu.’ ³³ Ela ta vivyo, rero, machero na muhondo ni seti nikale ni charoni, maana, k’aviidimikika mugomvi wa Mulungu kuulagwa konze ya Jerusalemu! ³⁴ At’u a Jerusalemu! Mwi achina Jerusalemu! Mwimwi munaaulaga agomvi a Mulungu na kwapiga mawe arat’u adzumbe ario Mulungu unaahuma kwenu! Ni k’ano ngaphi mino zohenza kwaudza phamwenga at’u enu dza kolo ra k’uk’u riakuyakuyavyo anae mwakwe makwaphani, ela mwi k’amukubalire vivyo. ³⁵ Bee, vivi Mulungu ta k’andaulola kahiri mudzi wenu. Na ninamwambira jeri, k’amundanona kahiri ta mwambe, ’Wáajaliwa ni Mulungu yiye adzaye kwa dzina ra Bwana!’ "

¹ Ts’iku mwenga ya Sabato, Jeso wápigwa karibu achendarya chakurya nyumbani kwa mumwenga wa vilongozi a Afarisayo, na at’u osi okala a kuko achikala anamulolera kumba undahendadze. ² Mbere za Jeso phákala phana mut’u mumwenga yekala una ukongo wa ts’afura. ³ Ndo Jeso achiauza alimu a shariya na Afarisayo achiaamba, "Vidze, yikale shariya yinahuhenzeza kumuphoza mut’u ts’iku ya Sabato?" ⁴ Ela ao achinyamala zizizi. Jeso phapho achimugwira mukono ye mukongo, achimuphoza na achimuricha ende vyakwe. ⁵ Chisha o achiaamba vivi, "Ni ani kati yenu ariye kala mwanawe hebu ng’ombeye yidzegwa chisimani ts’iku ya Sabato, k’angamugwirire maruru akamulavya?" ⁶ Ela o k’aamuudzidzire vivyo. ⁷ Jeso arat’u at’u okala adzalikwa wáaona anadzitsagulira nafasi za kwanza-kwanza za at’u abomu, na phapho achiakanya achiaamba, ⁸ "Mut’u achikwambira nyambura, ts’endesagala nafasi za kwanza-kwanza za abomu, maana, nikukala mut’u munjine mubomu muno kukuchira uwe udzambirwa naye. ⁹ Na umanye chikala mut’u dza yiye wáambirwa, ye mwenye yemwambira mosi airi unaidima kudza akakwamba, ’Muphise nafasi yuno.’ Na phapho undaifyika mbere za at’u osi uchambwa wende nyuma, chisha ukasagale gogoni. ¹⁰ Ndo uchambirwa shuhuli, enda ukasagale ko nyuma gogoni, na phapho musenao yekwambira achidza undakudzakwamba, ’Musena wangu, nzo hiku mbere vihini kut’u kwa abomu.’ Na phapho undaava mbere za osi ondokala asegere phamwenga nawe. ¹¹ Maana, chila adziunulaye, undaudzwa nyuma, na adziudzaye nyuma, undaishimiwa." ¹² Chisha, Jeso achimwamba vivi yuyat’u Mufarisayo yekala udzimupiga karibu, "Uchikala unausa shuhuli, yikale ni mutsana hebu ni usiku, ts’iaambire asenao, nduguzo a chilume, mbarizo hebu anzio ario ni matajiri tu. Maana, uchihenda vivyo, ao nao andakudzakwambira shuhuli zao ts’iku zinjine, na andakala adzikuripha. ¹³ Ela ra kuhenda uchikala unausa shuhuli ni riri. A-aambire achiya, virema, viswere na at’u ots’oona, ¹⁴ nawe undahats’wa, maana, ao k’aana cha kukuripha. Mulungu mwenye undakuripha ukati at’u ahendao ga haki phondofufuka." ¹⁵ Mumwenga wa arat’u okala asegere phamwenga na Jeso ariphosikira gago, wámwamba vivi, "Una raha ye mut’u yenderya chakurya ko Ufalumeni kwa Mulungu." ¹⁶ Ela Jeso ye achimwambira t’adi yiyi, "Mut’u mumwenga wáika shuhuli bomu na achiaambira at’u anji. ¹⁷ Ts’iku ya shuhuli yiriphofika, achimuhuma muhendikaziwe aka-aambire okala adzambirwa adze, maana, chila chit’u chákala chikamilika. ¹⁸ Ela chila yetuwiwa wákala una gakwe ta osi. Wa kwanza wámwamba vivi ye muhendikazi, ’Nágula munda mino, sambi ni seti nende nikaulole. Ndo ninakuvoya unisamehe.’ ¹⁹ Wa phiri achendaamba, ’Nágula ng’ombe kumi za kurima, na vivi ni njirani kwendazibaza. Ndo ninakuvoya unisamehe.’ ²⁰ Wa hahu ye achamba, ’Náhwala mino, kwa vivyo, ts’indaidima kuricha musena nyumbani hicheye.’ ²¹ Phapho yuyat’u muhendikazi achiuya achendamwambira tajiriwe dzulu ya gago. Tajiri achitsukirwa muno ta achimwamba muhendikaziwe, ’Enda maruru njira bomu na vichochoro vya mudzi, uka-aambire achiya, virema, at’u ots’oona na viswere adze.’ ²² Muhendikazi achenda maruru, na ariphomala kuhenda dza vyokala udzambwa, achiuya achidzamwamba tajiriwe vivi, ’Bwana, nidzihenda dza vyodzonilagiza, ela phacheri na nafasi vivyo.’ ²³ Ndo ye tajiri achimwamba kahiri yuyat’u muhendikazi, ’Enda mirimira ya mudzi na matanyikoni ukaagaramishe at’u adze aphenye, kwa ta nyumba yangu yiudzale. ²⁴ Maana, ninakwambira mino, arat’u oambira k’aphana ta mumwenga yendetata shuhuli yangu.’ " ²⁵ Ts’iku mwenga, maduu manji ga at’u gákala ganamutuwa-tuwa Jeso. Ndo achiagalukira at’u achiaamba, ²⁶ "Mut’u yeyosi adzaye kwangu, k’aidima kukala mwanafunzi wangu phots’onihenza mimi kuchira vyo ahenzavyo abaye na ameye, muchewe na anae, nduguze osi a chiche na a chilume na ta ye mwenye naye. ²⁷ Mut’u phots’ohwala musalabawe mwenye na kunituwa, k’aidima kukala mwanafunzi wangu. ²⁸ Ni ani kati yenu, ariye achihenza kujenga dzumba bomu ra mawe, chisha ra chimo, k’andasagala kwanza akataradiya garama za kujengera, kwa ta amanye kumba una chasi cha kumalira yo jengo? ²⁹ Achikala k’andasagala akataradiya, mumanye achitsimba musinzi na chidzako ashindwe ni kumala kujenga, at’u andamutseka ³⁰ amwambe, ’Mut’u yuyu wáheza kujenga, ela vivi gadzimushinda kamare.’ ³¹ Hebu ni mufalume ani, ariye achihenza kwendaheha na mufalume munjine, k’andasagala kwanza akaaza kumba undaidima yiye na shikarie helufu kumi (10,000), kuheha na mwenye jeshi ra shikari helufu mirongo miiri (20,000)? ³² Achona k’andaidima, undahuma adzumbe akamwambe ye mufalume munjine kukala, ’Munzio udzamba uhenza reri k’enzi k’ondo,’ phots’o ta ye mufalume munjine kudza. ³³ Ndo ta mwimwi namwi, k’akuna ta mumwenga wenu yendekala mwanafunzi wangu phots’oniika mimi mbere ya vit’uvye vyosi." ³⁴ Jeso wáamba, "Munyu ni udzo, ela uchikala k’aukoza, undawudzadze kukala udzo kahiri? ³⁵ Munyu uchikala k’aukoza, k’auwirya kahiri kwa mutsanga, hebu kwa mboleya. Ndo at’u nikuutsupha kure. Musikizi naasikire!"

¹ Ts’iku mwenga, atosi a kodi na adambi ákwendamusirikisa Jeso. ² Afarisayo na alimu a shariya achanza kunung’unika phapho kwamba, "Muloleni yuno Jeso! Unaapiga karibu adambi, na ta unarya nao." ³ Jeso achiaudzidza kwa kwaambira t’adi yiyi: ⁴ "Nahwambe mumwenga wenu akale una magonzi gana mwenga (100), ela phalairire ts’iku amanye mwenga tu riyaya, munaona ye undahendadze? Yiye undagaricha dzeruni garat’u mirongo chenda na chenda (99) ende akaritsakule rirat’u mwenga rodzoyaya ta arone. ⁵ Achirona, nikuhamirwa muno ta akaripiga chibega akenda naro mudzini. ⁶ Achifika mudzini, nikwaiha asenae na anzie aka-aamba, ’Hosini nahuhamirweni, maana, nidzirona rirat’u gonzi rangu rodzokala riyaya.’ ⁷ Ndo ninamwambira, vivyo bee ndivyo virivyo ko mulunguni. Kuko nikukala na raha bomu kwa kutya kwa mudambi mumwenga, kuriko at’u mirongo chenda na chenda (99) adzonao anahenda ga haki ta k’aatakiya kutya." ⁸ Chisha Jeso wá-aamba, "Hebu nahwambe akale muchet’u una noti kumi za magana matsano-matsano (500). Ndo achiyaza mwenga, munaona ye undahendadze? Muchet’u yiye undaasha taa, aphyere nyumba na kuno unatsakula t’ot’ot’o ta ayone. ⁹ Na achiyona, nikwambira anzie na asenae kukala, ’Hosini nahuhamirweni, maana, nidziyona yiyat’u noti yangu yodzokala yiyaya.’ ¹⁰ Ndo ninamwambira, yiyo ndiyo raha bomu yondokala mbere za malaika a mulunguni, kwa kutya kwa mudambi mumwenga." ¹¹ Jeso wáenderera kugomba achamba, "Kwákala mutumia mumwenga na anae airi a chilume. ¹² Ts’iku mwenga, ye muvaha wámwamba abaye vivi, ’Baba, urat’u mutaro wangu onipangira ta ukafa dza rero ninihwale, nip’a mwenye vivi.’ Ndo ye mutumia achiagavya miyoye. ¹³ Ziriphochira ts’iku ch’ach’e, ye muvaha vivyo wáhwala miyoye yosi yokala uhewa, achiyiguza, na achiuka na zo p’esa achenda its’i ya kure, ariko wákwendazifuja. ¹⁴ Ariphozimala kuzihumira tsetsetse, kwálairira nzala bomu its’i yiyo na yiye achanza kwangaika. ¹⁵ Ndo achendauza kazi kwa muchina its’i yiyo mumwenga. Yiye muchina kuko achendamwandika kazi ya kurisa nguluwe kwakwe mundani. ¹⁶ Ndo ye mutana achisirima muno na nzala ta achaza kurya ta go makanda gokala ganariwa ni o nguluwe, ela k’akuna mut’u yemup’a. ¹⁷ Ndo wásirima vivyo na nzala ta musindikizowe akili zichimukudzirira, na phapho achamba, ’Aa! Kwa baba kuna ahendikazi anji na ao niarye ta auriche, ela mino heka phano ta nitsuma kwirika na nzala? ¹⁸ Bee, mimi nindauya kwa baba nikamwambe, "Baba, mimi nákukosa, na ni dambi ta kwa Mulungu. ¹⁹ Vivi mimi ts’iwirya kwihiwa mwanao kahiri. Ela ninakuvoya unihende dza mumwenga wa ahendikazio." ’ ²⁰ Ndo hiye achanza charo cha kuuya kwa abaye. Ela yiye phokala unatapira mudzi wao, abaye wámona, na kwa utsungu wa mwana, achimukazira achendamuunula, na achimubusu. ²¹ Ela phapho, ye mwana achimwamba abaye vivi, ’Baba, mimi nákukosa, na ni dambi ta kwa Mulungu. Vivi mimi ts’iwirya kwihiwa mwanao kahiri.’ ²² Ela abaye ye achiaamba ahendikazie vivi, ’Kahwaleni yiyat’u nguwo mbidzo, p’ehe ya dahabu na virahu maruru adze avale mwanangu! ²³ Na kafungeni yuya mwanandewa wa kunona mumutsinze niuse hati ra mwanangu! ²⁴ Maana, yuyu mwanangu wákala dza kwamba udzefa, ela ye kumba ta u moyo, wákala uhangamika, ela vino uzumbuka.’ Ndo o ahendikazi achanza kuhikahika kuhenda gokala adzambwa, na hati richiuswa. ²⁵ Ukati uo, ye muvyerewe wákala u mundani. Mauyi phokala unatapira pho mudzini, wásikira ngoma zinapigwa na at’u anaimba. Phapho achiima achisirikisa, ²⁶ na ariphomona mumwenga wa o ahendikazi ao, achimutsuphira mukono kumwiha. Ariphokudza achimuuza vivi, ’Kudzegwani kura?’ ²⁷ Ye muhendikazi achimwamba, ’Muvahao uloka, na abayo udzimutsinzira yuyat’u mwanandewa wa kunona kumuusira hati, maana, mwanawe udziuya mudzini na ni muzima kamare.’ ²⁸ Ela ye muvyere ariphosikira gago, wátsukirwa muno ta achirema ta kuphenya pho mudzini. Ye muhendikazi achiuya achendamwambira abaye. Phapho abaye achilaa, achendamulombera aphenye, ²⁹ ela ye achimuudzidza achimwamba, ’Mimi nidzikuhikirahikira myaka minji, na ts’idzangwe kukukosera kamare, na k’udzangwe kunip’a ta mwanambuzi mumwenga nikausa shuhuli phamwenga na asena angu! ³⁰ Ela yuno mwanao yekwendarya miyoyo yosi na madzichet’u phodzoloka tu, udzimutsinzira ye mwanandewa wa kunona!’ ³¹ Abaye achimuudzidza achimwamba, ’Mwanangu, uwe ts’iku zosi hu hosi phapha, na chila niricho nacho ni chako. ³² Ela kwahivira yuno nduguyo wákala dza kwamba udzefa, na kumba u moyo, wákala uyaya, ela vino uzumbuka, nidzona ni vidzo humuusire hati, kwa ta hosini huhamirweni phamwenga.’ "

¹ Jeso wá-aambira anafunzie t’adi yiyi: "P’indi kwákala kuna tajiri mumwenga yekala una karaniwe wa kwimirira miyoye. Ye tajiri achitsunirwa ni at’u kukala, ye karaniwe wákala unamwiyira miyoye. ² Ndo yuyat’u tajiri achimwiha achimwamba, ’At’u anaamba unaniiyira uwe! Sambi, lavya isabu yosi ya p’esa zopata na zohumira, maana, uwe k’widima kukala karani wangu kahiri.’ ³ Ye karani achaza mwakwe moyoni achamba, ’Tajiri wangu unanifuta kazi yangu ya ukarani, nindahendadze mino? Kala ni kwendarima ts’iidima, na kwendavoya-voya dza achiya ni waibu. ⁴ Ela nidzimanya ra kuhenda vivi kwa ta nichifutwa kazi, at’u akale ananimanya ni mut’u mudzo, na ta anipige karibu mwao midzini.’ ⁵ Ndo achanza kwaiha adeni a tajiriwe mumwenga-mumwenga. Achimuuza ye wa kwanza, ’Wiswani ni tajiri wangu we?’ ⁶ Ye achimuudzidza achimwamba, ’Ninaiswa madiramu gana mwenga (100) ga mafuha.’ Ye karani achimwamba, ’Nindakuphunguzira mino, hwala risiti ya isabuyo usagale wandike maruru madiramu mirongo mitsano (50).’ ⁷ Achimuuza mudeni wa phiri, ’We nawe unaiswani?’ Ye achimuudzidza achimwamba, ’Ninaiswa magunia gana mwenga (100) ga nganu.’ Ye karani achimwamba, ’Uwe nawe nidzikuphunguzira vivyo, hwala risiti ya isabuyo wandike magunia mirongo minane (80).’ ⁸ Ndo ye tajiri achimulika yiye karani yekala ts’i mwaminifu, maana, wáhenda kaziye na akili. Na bee, ataifa anahenda maneno gao na akili kuriko at’u ario mwangani. ⁹ Ndo ninamwambira mino, humirani miyo yenu t’ot’ot’o muriyo nayo phapha duniani, kwa ta at’u amugwire usena, na chisha yichisira miyo yiyo, mwende mukaphokerwe mulunguni, kuriko uzima k’auna musindikizo. ¹⁰ Mut’u achikala mwaminifu kwenye maneno madide-madide, undakala mwaminifu ta na mabomu, ela mut’u ats’iphokala mwaminifu kwenye maneno madide-madide, k’andakala mwaminifu vivyo ta kwenye maneno mabomu. ¹¹ Ndo muchikala mwimwi k’amundakala aaminifu na uu utajiri wa phapha duniani, bee k’amundaaminiwa ta na o utajiri wa jeri wa mulunguni. ¹² Na muchikala k’amudzangwe kukala aaminifu na miyo yiriyo ts’i yenu, bee k’amundahewa ta yo yenu. ¹³ K’akuna muhendikazi aidimaye kwahikirahikira matajiri airi ukati umwenga. Maana, mumwenga undamutsukirirwa na munjine amuhenze, hebu undamusirikisa mumwenga, na ye munjine amuphurye. Ndo k’amwidima kumuhikirahikira Mulungu na p’esa." ¹⁴ Afarisayo ariphosikira gago gosi, ámuphurya Jeso, kwakukala, ákala anahenza p’esa muno. ¹⁵ Ela Jeso ye achiaamba, "Mwimwi munadzihenda mu adzo mbere za at’u, ela Mulungu unayimanya myoyo yenu. Maana, chirat’u chonewacho ni at’u china maana, Mulungu unachona ts’i chit’u. ¹⁶ Shariya ya Musa na Maandiko ga agomvi a Mulungu, gáenderera ta ukati Johana Mubatizi ariphokudza. Na kwanzira ukati wa Johana, Nguma Mbidzo ya Ufalume wa Mulungu, yichanza kusumurirwa, na at’u anji anayipinga. ¹⁷ Ela ta vivyo, ni ut’u udide kwa mbingu na dunia kukala na musindikizo kuriko kufutwa kadona kamwenga ka Shariya. ¹⁸ Chila amurichaye muchewe na kuhwala munjine unazinga tu, na ahwalaye muche yerichwa ni mulume unazinga vivyo naye." ¹⁹ Jeso wáenderera kugomba achamba, "Kwákala tajiri mumwenga yekala achivala nguwo za gali za rangi ya zambarawe na ya kitani, na mazagazige gákala ni ga raha ts’iku zosi. ²⁰ Na chisha, kwákala kuna muchiya mumwenga aihiwaye Lazaro, yekala una vironda mwiri wosi, na wákala achilazwa muhalani pha ye tajiri. ²¹ Ndo Lazaro wákala achaza ahewe ta kumba ni zo p’ukup’uku zokala zichigwa ts’ini ya meza ya ye tajiri; na dzulu ya gago, madiya nago gákala gachidza gachilamba vyo virondavye! ²² Ndo Lazaro wákudza achifa, na malaika a Mulungu achihwala rohoye yichendasagala mulunguni phephi na Burahimu. Yuyat’u tajiri naye achifa, achizikwa, ²³ na rohoye yichenda kuzimu kuriko wákwendaturika muno, ta achiriyariya na achimona Burahimu kwa kure na Lazaro u phapho phephi naye. ²⁴ Ndo achiiha kwa laka ra dzulu achamba, ’Baba Burahimu, nonera mbazi, na muhume Lazaro atobe ta kumba ni lo lukombelwe madzini, adze anitenezerwe mulomoni, maana, ninaturika muno mimi phapha mohoni.’ ²⁵ Ela Burahimu achimuudzidza achimwamba, ’We baye unamanya uriphokala u duniani, wásagala mazagazi ga raha, ela Lazaro ye achikala urichirwa kusirima. Ndo vivi Lazaro naye unarya raha phapha, ela we nawe sere jibaro usirime. ²⁶ Chisha, ts’i gago hicheye tu, ela phátsimbwa bop’o bomu pho kati-kati yehu na mwimwi, kwa ta ahenzao kudza kuko kwenu kulaa kuku kwehu ats’iidime, na a kuko kwenu ats’iidime kudza kuku kwehu.’ ²⁷ Yuyat’u yekala tajiri achamba, ’Bee chisha ninakuvoya vivyo Baba, umuhume Lazaro ende kwehu, ²⁸ maana, nina enehu atsano kuko. Ndo naaende aka-aambire atye, ats’idze akadza kuku sheneneni.’ ²⁹ Ela Burahimu ye achimwamba, ’Kuna Musa na agomvi a Mulungu a kwaambira nduguzo atye. Ndo o nduguzo anahenzwa asirikise go gagombwago ni ao tu.’ ³⁰ Ela ye achamba, ’Baba Burahimu k’avitosha vivyo! Kala mut’u ni kufufuka kulaa kuzimu akenda-aambira, phapho ndipho nikutya.’ ³¹ Burahimu ye achamba, ’Achikala k’aandamusikira Musa na agomvi a Mulungu, bee ta mut’u akafufuka kulaa kuzimu, chisha o k’aandakwendamusikira vivyo.’ "

¹ Jeso wá-aamba anafunzie vivi, "Mahezo gandalairira gondoahenda at’u ahende dambi, ela undamanya mwenye yiye mut’u yendeahenda at’u ahende dambi. ² Vingekalat’o muno kala mut’u yiye nikufungwa lwala lubomu lwa ts’ingo na akendatsuphwa kati-kati ya baharini, kuriko yiye kumuhenda mumwenga wa aa ario chiroho ni atsanga ariche kunikuluphira. ³ Ndo dzimanyirireni! Nduguyo achikukosa mukanye, na achitya, musamehe. ⁴ Achikukosa k’ano fungahe ts’iku mwenga na chila achikosa unakubali kosare, musamehe vivyo." ⁵ Ndo ahumwae a widimi achimwamba vivi, "Bwana! Hujenge kwa ta huhende kuluphiro ra kudina." ⁶ Bwana Jeso naye achiaudzidza achiaamba, "Kala ngawa muna kakuluphiro ta kumba ni kadide dza mbeyu ya haradali tu, mungari kwidima kuwamba muhi uu wa muchilifi, ’Ng’oka ukadzitiye baharini,’ nao ungari kumogopha." ⁷ Chisha phapho Jeso achamba, "Nahwambe mumwenga wenu akale una muhendikazi ariye ni muroromi wa munda, hebu murisa wa magonzi. Ndo achiuya kulaa mundani, akale nikumwamba ye muhendikazi, ’Nzo maruru, urye chakurya’? ⁸ Ng’o ts’i hivyo! Its’iphokala undamwamba, ’Nijit’ira chakurya na dzifunge nguwo zidine kwa ta unilavire chakurya na nirye ta nimale kurya na kunwa, ndipho nawe urye na unwe.’ ⁹ Na ye muhendikazi achigahenda gago, k’awirya mumvera, kwakukala, uchimiza godzambwa. ¹⁰ Ndo ni dza mwimwi namwi, muchihenda gosi goambwa, ambani, ’Siswi hu ahendikazi tu, na hudzihenda kazi yehu.’ " ¹¹ Jeso ariphokala u charoni kwenda Jerusalemu, wáchira na miphaka ya Samariya na Galilaya. ¹² Na ariphokala unaphenya kadzidzi kamwenga, wáonewa ni at’u kumi okala ana mahana. Ao at’u ákala aimire kure vichache, ¹³ na achiiha kwa laka ra dzulu achamba, "Mwalimu Jeso, hwonere mbazi." ¹⁴ Jeso ariphoaona wá-aamba, "Endani mukadzonyese kwa makuhani." Ndo ariphokala anenda, achiphola. ¹⁵ Mumwenga wao ariphoona kukala uphozwa, wáuya kwa Jeso na achikala kuno unamulika Mulungu kwa laka ra dzulu. ¹⁶ Achendagwa vifunefune mbere za Jeso achimulavira mumvera. Mut’u yuyu wákala ts’i Muyahudi wákala ni Musamariya. ¹⁷ Ndo phapho Jeso achamba, "Odzophozwa samba ni at’u kumi, hebu ts’ivyo? Sambi o anjine chenda a lwaphi? ¹⁸ K’aphana munjine yedziuya kudzamulika Mulungu ta ni yuyu mujeni hicheye tu?" ¹⁹ Chisha Jeso achimwamba vivi ye mut’u, "Zuka wende vyako, kuluphiroro ridzikuphoza." ²⁰ Ukati umwenga, Afarisayo ámuuza Jeso vivi, " Ufalume wa Mulungu undakudza rini?" Jeso naye achiaudzidza achiaamba, "Ufalume wa Mulungu k’audza kwa njira yonekayo. ²¹ Hebu k’akuna yendeidima kwamba, ’Lola, hinyu phano,’ hebu ’hinyura phara.’ Maana, Ufalume wa Mulungu u mwehu ndani." ²² Chisha achiaamba anafunzie vivi, "Ukati unadza urio mundaaza niuye nidze nikale namwi ta kumba ni ts’iku mwenga mimi Mut’u yelaa dzulu, ela k’avindakala vivyo. ²³ At’u andamwamba, ’Lolani hiyu phano,’ hebu ’Hiyuya phara,’ ela mwi muts’ilae, hebu muts’iatuwe kwendalola. ²⁴ Maana, mimi Mut’u yelaa dzulu nichikala ninadza, nindaonewa lwazu dza virat’u mufyu umetavyo maruru kulaa upande umwenga ta unjine. ²⁵ Ela ni seti nishononeswe muno, na niremwe ni at’u a chivyazi chichi gachikala gago ta k’agadzangwe kulairira. ²⁶ Virat’u at’u arivyokala ukati wa Nuhu, ndivyo vyondokala ukati nichikala ninadza mimi Mut’u yelaa dzulu. ²⁷ Ukati wa Nuhu, at’u áenderera kurya na kunwa, kuhwala na kuhwalwa ta ukati Nuhu ariphophenya safinani. Muvo wa madzi uriphokudza, uchidzaahosa at’u osi. ²⁸ Na vindakala dza vyolairira ukati wa Lutu. Ukati wa Lutu at’u áenderera kurya na kunwa, kugula na kuguza, kuphanda na kujenga. ²⁹ Ela ts’iku yiyat’u Lutu ariphouka mudzi wa Sodoma, moho unji uchidza dza mvula kulaa mulunguni, na uchiahangamiza osi. ³⁰ Vivyo ndivyo vyondokala ts’iku yiyo mimi Mut’u yelaa dzulu phondolairira. ³¹ Ts’iku yiyo mut’u yendekala u dzulu ya nyumba, achitserera naats’iphenye nyumbani kuhwala miyoye. Hali dza yiyo, yendekala u kwakwe mundani, naats’iuye mudzini. ³² Galilikaneni gomupata mukaza Lutu. ³³ Yeyosi adzonaye unaidima kugativya maishage mwenye phots’o mimi, unazinza rohoye, ela yendegarichira mimi maishage undagativya. ³⁴ Ninamwambira mino, ts’iku yiyo na usiku at’u airi andakala arere t’andiko mwenga, na mumwenga undahwalwa, na ye munjine arichwe. ³⁵ Achet’u airi andakala anasukumana, na mumwenga undahwalwa, na ye munjine arichwe." ³⁷ Phapho ao achimuuza vivi, "Bwana, gandahendekaphi gano?" Naye achiaamba, "Pharat’u phenye chimba ndipho phondorundikana nderi."

¹ Chisha, Jeso wáatarira anafunzie t’adi yiyi kwaonyesa kukala, ni seti avoye ukati wosi phots’okuluphukwa. ² Jeso wáamba, "Kwákala mulamuli mumwenga mudzi umwenga yekala k’amogopha Mulungu, hebu kumumanya mut’u. ³ Na mudzi uo vivyo, kwákala kuna muchet’u gungu mumwenga yekala achimwendera yiye mulamuli k’ano nyinji na kumwamba, ’Nihehera nipate haki yangu yophokwa ni mudawa wangu.’ ⁴ Ndo ts’iku nyinji záchira na yiye mulamuli achikala k’enzi kumuhehera yiye gungu. Ela musindikizowe achaza mwakwe moyoni achamba, ’Ta niripho mimi ts’imogopha Mulungu hebu kumumanya mut’u, ⁵ ela nindamuhehera vivyo yuyu muchet’ungwa, kwakukala, unadza achiniyuga, na nits’iphohenda vivyo, bee undaenderera kudza phapha kwenda-kwenda ta musindikizo ganitsose go gakwe!’ " ⁶ Ndo Jeso achenderera kwamba, "Chikala ye mulamuli mui tu wáona ni baha amuhehere ye muchet’ungwa kwa ta wákala unenda achimuvoya gago kwenda, ⁷ ndo akale Mulungu k’andaahehera at’u oatsagula, ario anamuririra usiku na mutsana? Akale undaaumirirya at’u achimuririra? ⁸ Ninamwambira mino, undaahehera maruru. Ela ta garipho maneno ga hivyo, nikale mino Mut’u yelaa dzulu nichiuya kahiri duniani, nindakudzaona at’u ondokala acheri kunikuluphira?" ⁹ Jeso wá-aambira t’adi yiyi at’u okala anadzona anahenda ga haki, na anaaphurya anjine. ¹⁰ Yiye wá-aamba, "Kwákala alume airi okwenda hekaluni kwendavoya. Mumwenga wákala ni Mufarisayo, na ye munjine wákala ni mutosi wa kodi. ¹¹ Ye Mufarisayo wákwendaima achivoya chimoyomoyo kwamba, ’Ninakulavira mumvera Mulungu, kwakukala, mimi ts’inga dza at’u anjine ario ni anyang’anyi, adambi, azembe, na hebu ta ts’inga dza yuyu mutosi wa kodi. ¹² Mino ninafunga k’ano mbiiri kwa juma, na ninalavya sadaka na fungu ra kumi ra pato rangu.’ ¹³ Ela ye mutosi wa kodi wáima k’anda, na ta k’alolere dzulu mulunguni ats’iphokala wágwira hama kwa utsungu tu na achamba, ’Mulungu, nonera mbazi, mimi ni mwenye dambi.’ ¹⁴ Ndo ninamwambira jeri, ye mutosi wa kodi wáuya mudzini achikala uphokerwa ni Mulungu dza mwenye haki. Ela ye munjine ye k’aphokererwe ni Mulungu dza mwenye haki, maana, chila adziunulaye undaudzwa nyuma, na chila adziudzaye nyuma undaishimiwa." ¹⁵ Ts’iku mwenga, at’u ámurehera Jeso anache adide kwa ta aabandikire mikonoye aahats’e, na anafunzi ariphoaona arat’u at’u oareha, achiagombera. ¹⁶ Ela Jeso ye achiaiha ende kwakwe arat’u anache na achiaamba anafunzie vivi, "Muts’iazize ao anache, aricheni adze kwangu, maana, Ufalume wa Mulungu ni wa at’u ario dza aa anache. ¹⁷ Ninamwambira jeri, mut’u yeyosi yets’e kuluphiro dza ra mwanache mudide, k’andaphenya kwenye Ufalume uo." ¹⁸ Chilongozi mumwenga wa Chiyahudi wámuuza Jeso achimwamba, "Mwalimu mudzo, ninihendedze mino ta ndo niupate uzima uphya wa kare na kare?" ¹⁹ Jeso achimuuza naye achimwamba, "Kwadze unaniiha mudzo? K’akuna ariye mudzo, ats’iphokala Mulungu tu bahi. ²⁰ Ukale unagamanya gano malagizo ga Mulungu gaambago, ’Uts’izinge, uts’iulage, uts’iiye, uts’ilavye ushaidi wa ulongo, na aishime abayo na ameyo’ ?" ²¹ Ye achamba, "Gago gosi bee ninagamanya, na nidzigatuwiriza hangu utana wangu." ²² Jeso ariphosikira gago achimwamba, "Uwe ucheri kukosa kuhenda chit’u chimwenga tu. Kaguze chila chit’u uricho nacho na p’esa zondopata wagavye achiya. Uchihenda vivyo, undakala udzidziikira mbeko mulunguni, h’aya chidzako udze unituwe." ²³ Ela ye mut’u ariphosikira gago, wáshononeka, maana, wákala ni tajiri muno. ²⁴ Jeso ariphomona unashononeka, wáamba, "Heka ni vikomu muno kwa matajiri kuphenya Ufalumeni kwa Mulungu! ²⁵ K’aviidimikika ngamia kuchira na t’undu ya ts’inzano, na k’aviidimikika muno yenye tajiri kuphenya Ufalumeni kwa Mulungu." ²⁶ Arat’u at’u ariphosikira gago achiuza achamba, "Bee, ni ani sambi aidimaye kutivywa?" ²⁷ Jeso achiudzidza achamba, "Gots’oidimwa ni at’u, Mulungu unagaidima." ²⁸ P’etero naye achimuuza vivi, "Sino vidze? Kwani vyo hwáricha midzi yehu huchikutuwa!" ²⁹ Jeso achiaamba, "Ninamwambira jeri, mut’u yeyosi yericha mudzi wao, muchewe, nduguze, avyazie hebu anae kwa dzulu ya Ufalume wa Mulungu, ³⁰ undaphokera manji muno kuchira gogaricha ukati uu, na chisha akale na uzima uphya wa kare na kare kwenye o urumwengu udzao." ³¹ Jeso wáausa k’anda arat’u ahumwae kumi na airi a widimi achenda-aamba, "Sirikisani! Vivi hunakot’a kwenda Jerusalemu, na kuko chila chit’u choandikwa ni agomvi a Mulungu dzulu ya mimi Mut’u yelaa dzulu, chindachimizwa. ³² Maana, mimi nindakwendalaviwa kwa at’u a makabila manjine, na ao andanihenda chinyago, anihendere maneno ga waibu, na anilats’ire mahe. ³³ Ao andanipiga vibok’o, na chisha aniulage, ela ts’iku ya hahu yichifika, nindafufuka." ³⁴ Phapho ao anafunzi achililikana, ela k’aamanyire chokala chinagombwa ni Jeso, maana, ujeri wa maneno gago k’aaumanyire. ³⁵ Jeso ariphokala unatapira mudzi wa Jeriko, mut’u mumwenga yekala k’aona, wákala usegere njira bomu unavoya-voya achirao. ³⁶ Ariphosikira duu ra at’u rinachira, wáuza vivi, "Kudzegwani asena?" ³⁷ O at’u achimwamba, "Ni Jeso muchina Nazareti unachira rero." ³⁸ Ndo yiye achigomba kwa laka ra dzulu achamba, "Nonera mbazi Jeso mut’u wa mudzungu wa Daudi!" ³⁹ Arat’u at’u okala a mbere achimugombera na achimwamba anyamale, ela ye ta achikaza kugomba kwa laka ra dzulu kwamba, "Nonera mbazi Jeso mut’u wa mudzungu wa Daudi!" ⁴⁰ Jeso ariphosikira gago wáima, achilagiza areherwe kwakwe. Ndo ye mut’u yets’ona ariphofiswa phephi, Jeso achimuuza achimwamba, ⁴¹ "Unahenza nikuhenderedze?" Ye mut’u yets’ona achimuudzidza achimwamba, "Bwana, ninavoya nipate kona." ⁴² Jeso achimwamba, "Ona! Kuluphiroro ridzikuphoza." ⁴³ Phapho kare ye mut’u yets’ona achona, achimutuwa Jeso na kuno unamulika Mulungu. Arat’u at’u osi ariphoona gago, achimulika Mulungu nao.

¹ - ² Jeso wáenderera na charoche ta achiphenya mudzi wa Jeriko, okala uchisagala mut’u aihiwaye Zakayo. Zakayo wákala ni mubomu wa atosi a kodi, na wákala ni tajiri muno. Ndo Jeso ariphokala unachira na mudzi uo, ³ Zakayo wáhenza kumona, ela kwakukala, at’u ákala ni anji, na ta chisha kwakukala, wákala ni mwiphi, k’aidimire kumona. ⁴ Ndo sambi achilongola mbere mairo, achendakwera dzulu ya mukuyu kwa ta amone Jeso, maana, wákala undachira na phapho. ⁵ Ndo Jeso ariphofika phat’u phapho, achilola dzulu na achimwamba vivi, "Zakayo, tserera maruru, mimi rero ni mujenio." ⁶ Zakayo achitserera maruru na achihamirwa muno ta achimupiga karibu Jeso na nyemi ende kwakwe nyumbani. ⁷ Ela at’u osi ariphoona gago, áanza kunung’unika achamba, "Ukwendakala mujeni wa mut’u mwenye dambi." ⁸ Ndo Jeso ariphokala u nyumbani mwa Zakayo, Zakayo wáima achimwamba, "Bwana, mimi nindaap’a achiya nusu ya miyo yangu, na nichikala námuzulumu mut’u, nindamuripha chasi chicho chenye, bee chisha k’ano ne." ⁹ Jeso achiudzidza achamba, "Rero yuyu utivywa phamwenga na at’ue, maana, kwa kuluphirore, udzonyesa ni mut’u wa mudzungu wa Burahimu naye. ¹⁰ Na mimi Mut’u yelaa dzulu, nákudzaatsakula adambi dza yuyu niativye." ¹¹ At’u áenderera kusirikisa maneno ga Jeso, na yiye achiaambira t’adi yiyi, maana, wákala umirimira ya Jerusalemu, na kwakukala, at’u ákala anaona Ufalume wa Mulungu k’auna p’indi kahiri undalairira tu. ¹² Ndo yiye wáamba, "Kwákala mut’u mumwenga yekala unamanyikana muno. Mut’u yiye wáfunga charo kwenda its’i ya kure, kwa ta akahewe ufalume na auye kwao. ¹³ Ela ariphokala k’adzangwe kuuka, wáaiha ahendikazie kumi achiap’a helufu kumi-kumi (10, 000) chila mumwenga, na achiaamba vivi, ’Zichuzireni vivi ta niuye.’ Chidzako hiye achenda vyakwe. ¹⁴ Ela achina kuko kwao ákala k’aamwenzi, na ndo ta achihuma adzumbe ende akamwambire ye chilongozi wa yo its’i ya kure yokala unenda kukala, ’K’ahumwenzi mut’u yuyu akale mufalume wehu.’ ¹⁵ Ela ye mut’u wa kumanyikana wákwendahewa vivyo o ufalume, na achiuya kwao. Ariphouya tu, achialagizira aihiwe arat’u ahendikazi okala udziap’a zirat’u p’esa, kwa ta amanye chila mumwenga wápata faida chasi chani. ¹⁶ Ndo muhendikazi wa kwanza wákudza achamba, ’Mutumia, faida niriyopata bee ni k’ano kumi ya zirat’u p’esa zonip’a.’ ¹⁷ Naye achimwamba, ’Vyohenda uwe ni vidzo, na uwe u muhendikazi mudzo. Na kwakukala udzikala mwaminifu na neno dide, nindakup’a ulongozi wa midzi kumi!’ ¹⁸ Muhendikazi wa phiri achidza naye, na achamba, ’Mutumia, faida niriyopata bee ni k’ano ts’ano ya zirat’u p’esa zonip’a.’ ¹⁹ Ye achimwamba, ’Uwe nawe nindakup’a ulongozi vivyo wa midzi mitsano.’ ²⁰ Ela ye wa hahu achidza achamba, ’Mwabaye, hwala p’esazo hizi. Mino nákala nidzizifunga chitambaani t’ot’ot’o, na nichizifitsa. ²¹ Mino náhenda vivyo, kwakukala, uwe u musiru muno, na u mut’u uhenzaye kudzipatira faida ya bule yots’oyihendera kazi.’ ²² Ndo phapho ye mufalume achimwamba, ’Ninakulamula kutuwirizana na manenogo mwenye godzogomba, uwe u muhendikazi mui! H’aya nawe wámanya kukala mino ni musiru, na ni mut’u nihenzaye kudzipatira faida ya bule phots’oyihendera kazi, ²³ heka sambi k’wendereziika bengi p’esa zangu zikatsuma ta vino vyouya nikazihwala na faidaye?’ ²⁴ Ndo ye mufalume achiaamba arat’u okala a phapho, ’Muphokeni ye zo p’esa mukamup’e yepata faida mara kumi.’ ²⁵ Ela o achimwamba, ’Mutumia, samba ye una mara kumi ya zizo kare!’ ²⁶ Ela ye mufalume achiudzidza naye achamba, ’Ahumiraye cho aricho nacho, undaonjezwa akale na vinji, ela yuyat’u yets’echihumira, undaphokwa ta cho aricho nacho. ²⁷ Ndo vivi agwireni adawa angu okala k’aaenzi nikale mufalume wao mwarehe phapha, ninahenza mwaulage phapha nami ninalola.’ " ²⁸ Jeso wágomba gago, chisha achialongolera anafunzie achenda Jerusalemu. ²⁹ Ariphokala unatapira vidzidzi vya Betifage na Betania k’anda-k’anda ya mulima wa Mizeituni, wáahuma anafunzie airi ³⁰ achiaamba, "Endani kadzidzi kara kodzokalozera mbavu, na muchendaphenya tu pho kadzidzini, mundamona mwanap’unda, ariye k’adzangwe kutsukula mut’u. Muchendamona, muvuguleni mumurehe phapha. ³¹ Na mut’u yeyosi achimuuza, ’Kwadze munamuvugula?’ mwambeni, ’Bwana una haja naye.’ " ³² Ndo o anafunzi airi achenda, na achendaona dza vyokala Jeso udziaambira. ³³ Ariphokala anamuvugula yuyat’u mwanap’unda, enye ye mwanap’unda áauza achiaamba, "Kwadze munamuvugula ye mwanap’unda?" ³⁴ O achiaudzidza kukala, "Bwana unaye haja." ³⁵ Na achimurehera Jeso ye mwanap’unda. Chisha, achiika mavalo gao dzulu-dzulu ya ye mwanap’unda, na Jeso achikwera dzuluye. ³⁶ Jeso achenderera na charo cha kwenda Jerusalemu dzulu ya ye mwanap’unda, na at’u achichachasa mavalo gao kwenye yiyo njira bomu. ³⁷ Ariphokala unatapira Jerusalemu, phenye muteremuko wa mulima wa Mizeituni, anafunzie na duu bomu ra at’u achanza kupiga njerejere kwa raha, na kumulika Mulungu k’ululu kwa maneno mabomu gokala adzigaona. ³⁸ Ao ágomba k’ululu kwamba, "Wáajaliwa ni Mulungu yiye Mufalume adzaye kwa dzina ra Bwana. Reri mulunguni, na nguma kwa Mulungu!" ³⁹ Ndo anjine a Afarisayo okala a kati ya ro duu ra at’u achimwamba Jeso, "Mwalimu, anyamaze aa anafunzio!" ⁴⁰ Ela Jeso ye achiaudzidza achiaamba, "Ninamwambira jeri, aa achinyamala tu, gaga mawe gandapiga k’ululu." ⁴¹ Jeso ariphofika phephi kamare na Jerusalemu ta kuno achikala unawona, wáuririra ⁴² achamba, "Vingari kukala ni baha ta kala ngawa mudziumanya rero udzumbe wa Mulungu urio ungari kumurehera reri! Ela vino k’au lwazu kwenu. ⁴³ Maana, ukati undafika urio adawa enu andamulingira dzikuta amulinge kwa ta amuphenyerere kulaa kosi-kosi, ⁴⁴ na uu mudzi wenu undavunzwa, na at’u osi aulagwe. Ao k’aandaricha ta dziwe mwenga rikale dzulu ya rinjine, maana, k’amuumanyire urat’u ukati okala Mulungu ukudza kwa amutivye." ⁴⁵ Jeso wákwendaphenya boma ra hekalu. Mumo achona achuzi, na achanza kwavuguza alae konze. ⁴⁶ Yiye wá-aamba, "Gáandikwa Maandikoni ga Mulungu kukala, ’Hekalu rangu bee rindakala ra mavoyo tu.’ Ela mwi, ninaona mudzirihenda ni p’anga ya aivi." ⁴⁷ Jeso wákala achifunza hekaluni chila ts’iku. Makuhani abomu, alimu a shariya na vilongozi a Ayahudi ákala anahenza amuulage Jeso, ⁴⁸ ela k’aapatire njira ya kumuulagira, maana, at’u osi ákala anamusirikisa t’ot’ot’o, k’aahenzere achirwe ta ni neno mwenga.

¹ Ts’iku mwenga, Jeso wákala u hekaluni unafunza at’u na kwasumurira dzulu ya Nguma Mbidzo. Makuhani abomu, alimu a shariya phamwenga na atumia achidza, ² na achimuuza Jeso achamba, "Hwambire, we unahenda maneno gano ga kwavuguza at’u muno boma ra hekalu kwa widimi wani? Na ni ani yekup’a widimi uno?" ³ Jeso naye achiaudzidza kwa kwauza swali achiaamba, ⁴ "Hebu nambirani, Johana Mubatizi ariphobatiza at’u, o widimiwe wákala ulaa kwa Mulungu, hebu wákala ulaa kwa at’u?" ⁵ Ela o achikwatya kwambana enye kwa enye: "Huchamba widimiwe wálaa kwa Mulungu, undahwuza yiye ahwambe, ’Bee kwadze k’amumukuluphirire?’ ⁶ Na huchamba widimiwe wálaa kwa at’u, at’u osi phapha andahupiga mawe, kwakukala, osi ákala anakuluphira kukala, Johana wákala ni mugomvi wa Mulungu." ⁷ Ndo achimuudzidza achimwamba kukala k’aamanya widimiwe wálaaphi. ⁸ Jeso naye achiaamba, "H’aya bee ta mimi nami ts’indamwambira yenip’a widimi wa kuhenda maneno gaga." ⁹ Jeso wá-aambira at’u t’adi yiyi, "Mut’u mumwenga wárima mundawe na achiphanda mizabibu, chisha acherekezana na at’u anjine aurorome o munda, ela zabibu zichiiva adze agavye. Ndo ye mwenye achitsamira its’i ya kure, na achendakala kuko chirimo chizima. ¹⁰ Musimu wa zabibu kwiva uriphofika, mwenye munda wámuhuma muhendikaziwe kwa arat’u aroromi, kwa ta akamuhwalire fungure ra mavuno ga zabibu. Ela arat’u aroromi ákwendamupiga ye muhendikazi, na achimuudza mikono miphuphu. ¹¹ Yuyat’u mwenye munda achimuhuma kahiri muhendikazi munjine, ela o achendamupiga yuyu naye na achimuhenda vii, chisha achimuudza mikono miphuphu vivyo. ¹² Mwenye munda achimuhuma kahiri wa hahu; yuyu naye achendamupiga ta achimulumiza mbavu, na chisha achimutsupha konze ya o munda. ¹³ Phapho yuyat’u mwenye munda achaza mwakwe moyoni achamba, ’Nindahendadze mino? Mimi vivi nindamuhuma mwanangu mwenye nimuhenzaye, maana, yuyu anaidima akendamogopha.’ ¹⁴ Ela arat’u aroromi ariphomona tu áambana vivi, ’Yuyu abaye achifa ndiye yendehwala ufa. Ndo nahumuulageni kwa ta abaye achidzafa, ufawe ukale wehu.’ ¹⁵ Ndo achimugwira achimulavya konze ya urat’u munda wa mizabibu achendamuulaga." Ndo phapho Jeso achiuza vivi, "H’aya munaona ye mwenye achidza, undakudzaahendadze o aroromi? ¹⁶ Yiye achidza, undakudzaaulaga o aroromi, na o munda wa mizabibu aerekezane na aroromi anjine." At’u ariphosikira maneno gago achirema achamba, "Nagats’ikale hivyo kamare!" ¹⁷ Jeso achialola ye, chisha achiauza vivi, "Maandiko ga Mulungu gano, maanaye nini? ’Dziwe riro roremwa ni ajengi, vivi ndiro rodzokala dziwe ra tende muno!’ ¹⁸ Mut’u achigwa dzulu ya dziwe riro, undatoka visiku-visiku, na richimugwerera mut’u, rindamutisatisa." ¹⁹ Alimu a shariya na makuhani abomu ámanya kukala, t’adi yiyo yákala yi dzulu yao. Ndo achikala anahenza amugwire Jeso phapho kare, ela ni áogopha at’u tu. ²⁰ Ndo sambi achikala anamwinza, na achiahonga at’u anjine adzihende kukala ni adzo, na achiahuma akamuhege Jeso na maneno kwa ta achiudzidza ii, aidime kumugwira na amuphirike kwa abomu a sirikali. ²¹ Ndo ao at’u okala áhongwa achendamwamba Jeso vivi, "Mwalimu, hunamanya kukala, unagomba na unafunza maneno ga jeri. Hunamanya kukala, uwe k’ulola cheo cha mut’u, na unafunza ujeri dzulu ya njira ya Mulungu. ²² Ndo sambi, hwambire chikala ni shariya hebu ts’i shariya kuripha kodi kwa Kaisari!" ²³ Ela Jeso wáumanya o muhambo wao, na phapho achiaamba vivi, ²⁴ "Mwenye dinari naalavye." Mumwenga aripholavya, Jeso wáauza vivi, "Sura rino na dzina rino ni vya ani?" ²⁵ O achimuudzidza achimwamba, "Ni vya Kaisari." Jeso achiaamba, "H’aya vya Kaisari mup’eni mwenye, na vya Mulungu navyo, mup’eni Mulungu mwenye vivyo." ²⁶ Ao at’u achangalazwa ni maudzidzige. Achinyamala tu zii. Muhambo wao phapho mbere za at’u k’augwirire neno rorosi. ²⁷ Asadukayo aambao kukala, afadzi k’aafufuka, ákwenda kwa Jeso achendamwamba, ²⁸ "Mwalimu, Shariya ya Musa yinahwamba, ’Mut’u achihwala na afe achikala muchewe k’adzangwe kuvyala, nduguye yiye mufadzi ni seti amuhwale ye gungu amuvyalire ana nduguye.’ ²⁹ Ndo sambi, p’indi kwákala ndugu mwenga, alume afungahe. Yuyat’u muvyere wáhwala, ela achifa phots’ovyala naye ye muche. ³⁰ Muvahawe achimuhwala yuyat’u gungu, ela yuyu naye k’avyalire naye achifa vivyo. ³¹ Nduguye wa hahu naye achimuhwala, ela maneno gachikala dza vivyo. Ndo achenderera vivyo kuhwala na kufa ta osi afungahe, phots’opata mwana. ³² Musindikizowe, achifa yuyat’u muchet’u naye. ³³ Ndo sambi, ts’iku at’u phondofufulwa, muchet’u ye undakala mukaza ani? Kwani osi afungahe ámuhwala vyo." ³⁴ Jeso achiaamba, "Phapha duniani at’u anahwala na kuhwalwa. ³⁵ Ela arat’u ondokala anawirya kufufulwa kulaa kuzimu na apate uzima uphya wa kare na kare, k’aandahwala hebu kuhwalwa. ³⁶ Kuko at’u andakala dza malaika a Mulungu, na k’aandafa kahiri. Ao andakala ni anangwa a Mulungu kwa ta andakala áfufulwa kulaa kuzimu. ³⁷ Na dzulu ya kufufulwa kwa at’u, samba Musa wákung’aza lwazu-lwazu mo Maandikoni ga Mulungu dzulu ya chitsaka chokala chinaaka moho? Phapha Musa unamuhadza Bwana dza Mulungu wa ano Burahimu, Isaka na Jakobo. ³⁸ Na bee, yiye ts’i Mulungu wa afadzi, ela ni Mulungu wa arat’u ario moyo, maana, arat’u osi oaiha kwakwe ana uzima wa kare na kare." ³⁹ Alimu a shariya anjine achamba, "Mwalimu udziudzidza t’ot’ot’o kamare." ⁴⁰ Na k’aphana ta mumwenga wao yesubutu kumuuza kahiri maswali manjine. ⁴¹ Jeso wáauza achamba, "Vyambikadze kukala, ye K’irisito ni mut’u wa mudzungu wa Daudi, ⁴² na ye Daudi mwenye kwenye chitabu cha Zaburi unaamba kukala; ’Bwana Mulungu wámwamba Bwana wangu, "Sagala upande wangu wa kulume hutawale phamwenga, ⁴³ ta phondoarimira adawao, na niaike ts’ini za ufalumeo?" ’ ⁴⁴ Ye Daudi mwenye tu, unamwiha ye K’irisito ’Bwana,’ sambi ye K’irisito unaidimadze kukala ni mut’u wa mudzunguwe kahiri?" ⁴⁵ At’u osi ariphokala anamusirikisa, Jeso wá-aamba anafunzie vivi, ⁴⁶ "Dzimanyirireni na alimu a shariya. Ao ahenza kuchira-chira na kuno adzidzivalira mazurungi kwa aonewe ni abomu, na ahenza kulamuswa ni at’u chiishima ko vyeteni, ahenza kusagala mbere-mbere mo masinagogini, na kusagala mut’u mwa abomu shuhulini. ⁴⁷ Ela anaaiyira magungu miyo yao ta k’aana haya, na chidzako, anaayaza manza at’u kwa kuvoya mavoyo mare. Ts’iku ya ulamuli andatiywa akili vikali muno ao!"

¹ Ts’iku mwenga, Jeso wákala u hekaluni unalolera t’ot’ot’o vyo matajiri arivyokala anabit’a sadaka zao ndani ya chisanduku cha kuhwalira sadaka mo hekaluni. ² Phapho pháchidza muchet’u mumwenga yekala ni gungu na ni muchiya, achibit’a ndururu mbiiri mo ndani. ³ Ndo Jeso achamba, "Ninamwambira jeri, yuyu muchet’u gungu na muchiya ulavya sadakaye na moyo umwenga kuchira anjine osi. ⁴ Maana, ao anjine osi alavya sadaka p’esa zodzokala zi mwao mifukoni tu, ela ana mbeko zao k’anda. Ela yuno muchet’ungwa muchiya ye, ulavya chila chit’u chodzokala unacho, na ta k’ana mbeko yinjine k’anda yodzoyikuluphira." ⁵ Anafunzi a Jeso anjine ákala anagomba dzulu ya hekalu, jisi ririvyojengwa t’ot’ot’o na mawe ga maana, na kutiywa maleleo kwa p’esa za sadaka zokala zilavirwa Mulungu. Ndo phapho Jeso achamba, ⁶ "Ukati undafika urio riri hekalu bee, rindavunzwa, na gaga mawe gosi mugaonago bee k’arindasala ta dziwe mwenga renye dzulu ya rinjine." ⁷ Ndo ao anafunzi achimuuza vivi, "Mwalimu, rira hekalu rindavunzwa rini? Na ni dalili yani yondoonyesa kukala, neno riro ri phephi na kulairira?" ⁸ Jeso achiaudzidza achiaamba, "Dzimanyirireni muts’idze mukalembwa, maana, at’u anji andalairira na andarihumira dzina rangu aambe, ’Mimi ndimi yiye K’irisito,’ na ’Urat’u ukati ufika.’ Ela mwi ts’iatuweni gao! ⁹ Na muchisikira kuna viha na miyuwano, muts’iphenywe ni woga, kwakukala, ni seti gago galairire mwanzo, ela vivyo ts’i kwamba gandakala ganaonyesa ts’iku ya musindikizo wa urumwengu yi phephi." ¹⁰ Ndo achenderera kwamba, "Its’i mwenga yindaheha na its’i yinjine, na ufalume umwenga undaheha na ufalume unjine. ¹¹ Its’i yindasumba muno, na kundakala na nzala na makongo ga lugwiza kut’u mbali-mbali. Kundakala na maneno ga kogofya, na maut’u-maut’u manjine ga kwangalaza ko mbinguni. ¹² Na gachikala gago gosi k’agadzangwe kulairira, mwimwi mundagwirwa muhenderwe mauku, muphirikwe masinagogini kwa alamuli na mufungwe jela, na mundaphirikwa ta mbere za afalume na magavuna, kwakukala, munanikuluphira. ¹³ Na uo ndio ondokala ukati wenu udzo wa kunishuhudiya. ¹⁴ Na vivi amulani kuts’alilikana chimbere myoyoni mwenu vyondoudzidza. ¹⁵ Maana, uo ukati uchifika, mimi mwenye nindamup’a hekima na widimi wa kugomba ta ao adawa enu ashindwe ni kumuvunga ulongo, hebu kumupinga. ¹⁶ Na ta avyazi enu, ndugu zenu, mbari zenu na asena enu nao andamugalukira, na ta andahendaaulaga anjine enu. ¹⁷ At’u osi andamumena, kwa munanikuluphira. ¹⁸ Ela gago k’agandamuhenda chochosi kamare. ¹⁹ Mwimwi gwiririrani kuluphiro renu kinyi tu, namwi mundatiya." ²⁰ Jeso wáamba, "Muchidzayona Jerusalemu yilingwa ni majeshi, manyani kukala, ukatiwe wa kuvunzwa ufika. ²¹ Ndo phapho ondokala a Judea, naakazire virimani, ondokala a Jerusalemu phenye, naauke, na ondokala a phephi-phephi nao, naats’ende kamare pho Jerusalemu. ²² Maana, ts’iku zizo zindakala ni ts’iku za kutiywa akili, kwa ta garat’u gosi goandikwa ni agomvi a Mulungu gachimire. ²³ Andamanya enye achet’u ondokala ana t’umbo na ondokala anaamwisa ts’iku zizo! Maana, kundakala na riki bomu its’i yiyi, na chitai cha Mulungu chindaapata aa. ²⁴ Anjine andaulagwa na upanga, anjine andahwalwa mateka kwenda its’i zosi, na Jerusalemu yindakala mikononi mwa at’u a makabila manjine ta ukati wao wa kutawala phondosirira. ²⁵ Ts’iku ya kuuya kwangu mimi Mut’u yelaa dzulu, kundahendeka maneno garigo ts’i ga kawaida ko mwezini, nyenyezini na dzuwani. Maimbi gandanguruma muno baharini, at’u a viryomo vyosi andakala chimoyomoyo ta aonde kwa zo ngurumo za go maimbi. ²⁶ At’u andagwirwa ni muchechet’a ta agwe kwa woga vyo aloleravyo maneno gondolairira duniani, maana, nguvu za dzulu zindasumbiswa. ²⁷ Ndo chidzako, munone mimi Mut’u yelaa dzulu ni mainguni ninadza na widimi na mung’alo unji wa Mulungu. ²⁸ Maneno gago gachanza kuhendeka, imani na muunule vitswa vyenu mulole dzulu, kwakukala, phapho bee ndipho Mulungu undamutivya kamare." ²⁹ Chisha Jeso wá-aambira t’adi yiyi, "Nahuhwaleni mufano wa muhi wa mutini na mihi minjine. ³⁰ Mwimwi muyonapho yidzanza kulavya makodza matsanga, munamanya kukala, ukati wa kazikazi ufika. ³¹ Ndo dza gago godzomwambira nago. Muchigaona ganahendeka tu, manyani kukala, Ufalume wa Mulungu u phephi. ³² Ninamwambira jeri mino, at’u angu oatsagula k’aandafa akasira, ta garipho gago gosi gandahendeka. ³³ Mbingu na dunia zindakala na musindikizo, ela maneno gangu k’agandasika. Gago gandakwenderera ta kare na kare." ³⁴ Jeso wáenderera kugomba achamba, "Dzimanyirireni, muts’idze maisha genu mukagabananga kwa kuhenda mahendo makolo, unwadzi unji, hebu kukala chimoyomoyo kwa mazagazi gaga. Mwimwi muchikala k’amundadzimanyirira, ts’iku yiyo yondouya yindakudzamugwira dulukiza ³⁵ dza muhambo wa fyuko ugwiravyo, na yindaakudzirira at’u osi a chila phat’u phapha duniani. ³⁶ Ndo dzimanyirireni, na muvoye chila ts’iku kwa ta mwidime kupata mukotse wa kumuchiza azima kwenye maneno gago gosi gondolairira, na mwime mbere za mimi Mut’u yelaa dzulu." ³⁷ Jeso wákala achifunza at’u hekaluni ukati wa mutsana ts’iku hizo, ela kwákala kuchifika usiku wenda mulima wa Mizeituni akalale kwakwe muwekani. ³⁸ At’u osi ákala achenda hekaluni na chiti kwa ta akamusirikise.

¹ Ts’ikuk’uu ya P’asaka yákala yi phephi, ts’iku zirizo ndizo aryazo mikahe yots’otiywa hamira. ² Makuhani abomu na alimu a shariya achikala anatsakula njira ya kumuulagira Jeso, ela ni áogopha at’u tu. ³ Ndo Shetani wámuphenya Juda aihiwaye Isikariyoti, mumwenga wa arat’u ahumwa a Jeso kumi na airi a widimi. ⁴ Juda achendadzila na makuhani abomu na abomu arinzi a hekalu dzulu ya jisi vyokala undaaonyesa Jeso. ⁵ Na ao achihamirwa, na acherekezana naye kumuripha p’esa achiahendera vivyo. ⁶ Juda achikubali, na ndo achanza kutsakula nafasi mbidzo ya kwaonyesa Jeso phots’okalapho duu ra at’u. ⁷ Ndo ts’iku ya kwanza ya ts’ikuk’uu ya mikahe yots’otiywa hamira, ukati urio mwanagonzi wa P’asaka nikutsinzwa, yáfika. ⁸ Ndo Jeso wáalagiza P’etero na Johana maneno gaga. Wá-aamba, "Endani mukahubambanyire vyakurya vya ts’ikuk’uu, kwa ta hudze huryeni." ⁹ Na ao achimuuza vivi, "Vyakurya vya ts’ikuk’uu, unahenza hukavibambanyephi sino?" ¹⁰ Ye achiaamba, "Endani vivi ta muchikala munaphenya pho Jerusalemu, mundaonana na mutumia yendekala utsukula chirenje cha madzi. Muchimona, mutuweni ta ndani ya nyumba yondokwendaphenya, na mwenye undakala u mumo. ¹¹ Ye mwenye muchimona mwambeni, ’Mwalimu udzihwamba hudze hukuuze kukala, ni chiphicho cho chumba chondorya ts’ikuk’uu phamwenga na sino anafunzie?’ ¹² Naye undamonyesa chumba chibomu gorofani, murimo chila chit’u chipangwat’o kare phat’uphe. H’a mwanze kubambanya chakurya mumo." ¹³ Ndo P’etero na Johana achenda, achendaona chila chit’u chi sawa dza vyokala Jeso udziaambira, na achanza kujit’a chakurya cha ts’ikuk’uu. ¹⁴ Saa ya chakurya yiriphofika, Jeso wákwendaphenya na achirya phamwenga na ahumwae a widimi. ¹⁵ Ndo Jeso achiaamba, "Nákala nichigaaza muno gaga ga kurya ts’ikuk’uu yiyi phamwenga namwi nichikala ts’idzangwe kushononeswa ta kufa. ¹⁶ Ninamwambira jeri, ts’indayirya kahiri ts’ikuk’uu yiyi ta maanaye yimanywe ko Ufalumeni kwa Mulungu." ¹⁷ Chisha, Jeso achihwala chikombe cha divai, achimulavira mumvera Mulungu na achiaamba, "Hwalani chichi chikombe cha divai, na munwe na kusazirana ta mosi. ¹⁸ Maana, ninamwambira mino, ts’indanwa divai kahiri ta Ufalume wa Mulungu udze." ¹⁹ Na achihwala mukahe nao, achilavya mumvera kwa Mulungu, chisha achiumega-mega, achiap’a na achiaamba, "Uu ni mwiri wangu, urio ninaulavya kwa dzulu yenu. Ndo hwalani murye, na kalani muchihenda vivi kunikumbikira." ²⁰ Chisha dza vivyo vyenye kahiri, ariphomala kurya chilaliro achiap’a chikombe cha divai na achiaamba, "Chikombe chichi cha divai chinonyesa Lagano Iphya ra Mulungu na at’u, rihakikishwaro ni milatso yangu yondomwagika kwa dzulu yenu. ²¹ Ela manyani kukala, yendeniguza mimi u phamwenga naswi vivi huryavyo. ²² Mimi Mut’u yelaa dzulu nindakwendaulagwa dza Mulungu arivyodzila. Ela undamanya mwenye yiye mut’u yendeniguza mimi." ²³ Phapho anafunzie achanza kuuzana ao kwa ao dzulu ya ni yuphiye kati yao yekala undahenda neno riro. ²⁴ Kwálairira k’ani kati ya ao ahumwa a Jeso a widimi, dzulu ya ni yuphiye kati yao aonewaye kukala, ni mubomu kuchira anzie osi. ²⁵ Ndo phapho Jeso achiaamba, "Afalume a mataifa anaatawala at’u na chiguvuguvu, na vilongozi ao ahenza kwihiwa, ’Asena a anats’i.’ ²⁶ Ela mwimwi kwenu ts’i hivyo, its’iphokala ye mubomu kati yenu naakale dza mudide kamare kuriko mosi, na ye ariye ni chilongozi, naakale dza muhendikazi. ²⁷ Kwani mubomu ni ani sambi? Akale ni yuya asagalaye kutariza chakurya, hebu ni yuya mulavi wa chakurya? Phots’o tanga-tanga, ni yuyat’u asagalaye kutariza chakurya! Ela ta garipho ga hivyo, mino ni phapha kati yenu kumuhikirahikira dza muhendikazi. ²⁸ Mwimwi ndimwi mudzisagala nami ukati wosi wa majezo gangu gojezwa, ²⁹ na ninamup’a widimi na ufalume mwimwi, dza virat’u vyenye nirivyohewa widimi na ufalume ni Baba, ³⁰ kwa ta murye na munwe nami kwangu Ufalumeni, na musagale vihini vya utawali, mutawale mbari kumi na mbiiri za Iziraeli. ³¹ Simoni, Simoni! Sirikisa! Shetani uhenzezwa ni Mulungu amuheze mosi kwa ta amanye kuluphiro renu dza mut’u aphet’avyo matsere, akagaika hicheye na wiswa k’anda. ³² Ela nidzikuvoyera mino kwa ta uts’iuye nyuma. Ela ye Shetani achimala kukuheza na uchiuya kwangu, ajenge nduguzo a chiroho nao." ³³ P’etero ye achimuudzidza achimwamba, "Bwana, mimi ni kwete ta kumba ni kufungwa nifungwe nawe, na ta kumba ni kufa nife nawe vivyo." ³⁴ Jeso ye achimuudzidza achimwamba, "Ninakwambira mino uwe P’etero, usiku wa rero jogolo k’arindaika phots’o uwe kukala udzinitina k’ano t’ahu!" ³⁵ Chisha Jeso wáauza anafunzie vivi, "Ukati niriphomuhuma mukasumurire Nguma Mbidzo phots’o p’ochi, muk’oba, hebu virahu, mukale mwákala na haja na chit’u na muchichikosa?" O achimuudzidza achimwamba, "Ng’o, ta chimwenga k’ahukosere." ³⁶ Ndo Jeso achiaamba, "Bee, vivi mwenye p’ochi naayitsukule, na mwenye muk’oba naye, naahende dza vivyo. Yets’e upanga, naaguze kotire apate p’esa akagule umwenga. ³⁷ Maana, ninamwambira mino, go Maandiko ga Mulungu gaambago, ’Wáikwa duu mwenga na at’u ai,’ ni seti nigachimize mimi, na garat’u goandikwa dzulu yangu, ga phephi na kuchimira vivi." ³⁸ Anafunzie achamba, "Bwana phapha phana miiri kare." Jeso ye achiaamba, "Yinausa shuhuli yiyo." ³⁹ Jeso wáuka Jerusalemu na dza yirivyokala adaye, achenda mulima wa Mizeituni, na anafunzie achimutuwa. ⁴⁰ Ariphofika kuko, wá-aamba anafunzie vivi, "Kalani phapha mudzivoyere kukala muts’iphenye majezoni." ⁴¹ Chisha achiaricha, achenda chihezo cha mut’u kujeza dziwe rikafika, achimit’a mavindi na achivoya vivi: ⁴² "Baba, richikala ni henzoro, niusira yiyi shenene yonipangira. Ela ta vivyo henda uhenzavyo uwe, ts’i mimi nihenzavyo." ⁴³ Phapho malaika kulaa mulunguni achimulairira kudzamutiya moyo. ⁴⁴ Shenene bomu yokala unayo yámuhenda akaze kuvoya, na mvukuhi dza madwena ga milatso, zichanza kumulaa na kujera ta phots’i. ⁴⁵ Ariphomala mavoyoge, wáauyira anafunzie, na achendaaona aphotserwa kwa shenene bomu. ⁴⁶ Jeso achiauza vivi, "Kwadze murere? Lamukani muvoye, kwa ta muts’idze mukaphenya majezoni." ⁴⁷ Jeso ariphokala ucheri kugomba, duu ra at’u rokala rilongozwa ni Juda mumwenga wa arat’u kumi na airi, rákudza. Juda achimusengerera phephi Jeso kwa amubusu. ⁴⁸ Ela Jeso ye achimwamba, "Juda, unanonyesa mimi Mut’u yelaa dzulu kwa at’u aa anigwire kwa kunibusu?" ⁴⁹ Arat’u anafunzie ariphoona maneno gokala ganahendeka, achamba, "Bwana, hwaanze ano?" ⁵⁰ Na mumwenga wao achimutema upanga muhendikazi wa kuhani mubomu achimutosa sikirore ra kulume. ⁵¹ Phapho Jeso achiaamba, "H’ai h’ai h’ai! Nagasire." Achiritsola ro sikiro ra ye mut’u achiribandika kahiri phat’uphe, na achimuphoza. ⁵² Chisha Jeso achiaamba vivi o makuhani abomu, abomu a arinzi a hekalu na atumia okala akudzamugwira, "Vidze, mudzikudza na myundu na magundu munigwire dza kwamba mimi nákala ninahenza nipinduwe sirikali? ⁵³ Samba nákala nichikala namwi chila ts’iku hekaluni, na heka k’amunigwirire ko? Bee h’ayani mwi asena ni ukati wenu, ukati wa dziza ritawale naro." ⁵⁴ Ndo ao phapho ámugwira Jeso, achiuka naye kwenda nyumbani kwa kuhani mubomu. P’etero achiatuwa, ela wákala u nyuma kure vichache. ⁵⁵ Ko ndani ya boma kwákala kukut’wa moho, na at’u achikala asegere phapho anawoha. Ndo P’etero naye achendaphenya na achisagala nao. ⁵⁶ Muhendikazi mumwenga wa chiche ariphomona P’etero usegere phephi na pho mohoni, wámukot’orera matso achamba, "Mut’u yuyu ukala u phamwenga na Jeso naye." ⁵⁷ Ela P’etero ye achitina achamba, "We muchet’ungwa we, mino ts’imumanya mut’u yiye." ⁵⁸ Kwimaima vichache, mut’u munjine achimona P’etero na achamba, "Uwe nawe u mumwenga wa at’u a Jeso." Ela P’etero ye achiudzidza achamba, "We baye we, ts’i mumwenga wa at’ue mino!" ⁵⁹ Rinachira saa mwenga hivi, mut’u munjine achidina kwamba, "Hakika yuyu ukala u phamwenga na Jeso jeri, maana, ni Mugalilaya naye." ⁶⁰ Ela P’etero achamba, "We baye we, mino ts’irimanya ta ro ugombaro!" Na phapho kare phokala ta unagomba gago, jogolo richiika. ⁶¹ Bwana Jeso achigaluka achimulola P’etero, naye P’etero achikumbikira garat’u gokala udzambirwa ni Bwana kukala, "Rero richikala jogolo k’aridzangwe kwika, undanitina k’ano t’ahu uwe." ⁶² Phapho P’etero achilaa konze, achendarira muno. ⁶³ Arat’u at’u okala anamwimirira Jeso, ámupiga na kumuhenda chinyago. ⁶⁴ Ao ámufunga zuzu. Achimupiga na kwanza kumuuza vivi, "Ni ani yedzekupiga? Hebu hwambire!" ⁶⁵ Na achimwamba maneno manji ga kuhakana. ⁶⁶ Kuriphocha, ngambi ya atumia áonana phamwenga, ambapho makuhani abomu na alimu a shariya ákudza. Jeso achirehewa mbere za yo ngambi yao. ⁶⁷ Na ao achimwamba vivi, "Hwambire chikala uwe ndiwe ye K’irisito." Ela Jeso ye achiaamba, "Ta nikamwambira k’amundanikuluphira, ⁶⁸ na chisha ta nikamuuza k’amundaniudzidza. ⁶⁹ Ela kwanzira vivi, mimi Mut’u yelaa dzulu nindasagala upande wa kulume wa Mwenyezi Mulungu." ⁷⁰ Phapho osi achamba, "Ndo uhenza wambe we u Mwana wa Mulungu!" Ye achamba, "Mwimwi munanaamba ni yiye." ⁷¹ Phapho o achamba, "K’ahutakiya ushaidi unjine kahiri, siswi enye hudzimusikira achidzamba ni Mwana wa Mulungu."

¹ At’u osi a yo ngambi ázuka achimuphirika Jeso mbere za Pilato. ² Ariphofika kuko, áanza kumulumbira Jeso kwamba kukala, "Hwámugwira mut’u yuyu unaayaza at’u ehu. Yiye wákala una-aamba ats’iriphe kodi kwa Kaisari, na kudzamba hangwe yiye ni mufalume aihiwaye ye K’irisito." ³ Phapho Pilato achimuuza Jeso vivi, "We ndiwe mufalume wa Ayahudi?" Jeso achimuudzidza achimwamba, "Vinahwalana na vyo wambavyo." ⁴ Pilato achiaamba makuhani abomu na duu ra at’u kukala, "Mut’u yuyu ninamona k’ana kosa rorosi." ⁵ Ela ao achidina kwamba, "Unaasunganya at’u yiye na mafunzoge its’i yosi ya Judea. Wáanza Galilaya na ta vino ufika hiku nako." ⁶ Pilato ariphosikira gago wáuza kumba Jeso wákala ni muchina Galilaya. ⁷ Na ariphomanya kukala, Jeso wákala ulaa chipande chitawalwacho ni Herode, wálagizira aphirikwe kwa Herode yekala ukati uo wákala u Jerusalemu. ⁸ Herode wáhamirwa muno ariphomona Jeso, maana, wákala usikira kare ngumaze, na ndo ta achikala udzanza p’indi kutamani amone yiye mwenye. Dzulu ya gago, wákala unahenza amone Jeso achihenda dalili. ⁹ Ndo achimuuza Jeso maswali manji kwa chiwango chire, ela Jeso ye k’amuudzidzire chit’u. ¹⁰ Makuhani abomu na alimu a shariya phapho achidzilavya mbere, achimulumbira muno na chitsinzira. ¹¹ Na phapho Herode phamwenga na shikarie achimuhenda Jeso chinyago na kumwifya-ifya, chisha achimuvika valo ra chitawali na achimuudza kwa Pilato. ¹² Pho p’indi Herode na Pilato ákala k’aagwirana, ela ts’iku yiyo ákala asena. ¹³ Ndo Pilato wáika monano wa makuhani abomu, vilongozi na at’u, ¹⁴ na yiye achiaamba vivi, "Mut’u yuyu mwámureha kwangu jeri, muchamba kukala wákala unaayaza at’u. Sambi sirikisani! Neno riro niriphoritsagula mbere zenu, ts’imonere una kosa rorosi kutuwirizana na go malumbano genu gogalavya. ¹⁵ Na chisha, ts’i mimi hichiyangu, ela ta Herode naye k’amonere una kosa rorosi, na vivyo ndivyo vyodzotuma ta udzimuudza kwangu. Ndo sambi vi lwazu kukala, mut’u yuyu k’ahendere chochosi chiidimacho kumuhenda alamulwe kunyongwa. ¹⁶ Ndo mino vivi nindamulamula achapwe milanga, na nimuriche." ¹⁸ Ela osi achigomba k’ululu phamwenga achamba, "Muulage yiye Jeso, sino huvugulire Baraba!" ¹⁹ (Baraba wákala ufungwa jela kwa kureha muyuwano mudzini, na chisha kwakukala, wákala udziulaga.) ²⁰ Pilato wákala unahenza amuriche tsare Jeso, na vivyo vyámuhenda agombe nao kahiri, ²¹ ela o achigomba k’ululu achamba, "Muulage, muulage kwa kumukot’a misumari musalabani!" ²² Pilato achiauza lwa hahu achiaamba, "Bee kwadze? Kwani wáhenda ii rani yuno mut’ungwa? Heka ts’irona ro kosare riidimaro kumuhenda aulagwe? Mino bee nindamwamba apigwe vibok’o na chidzako nimuriche." ²³ Ela o achikaza kugomba k’ululu kwamba, Jeso ni seti aulagwe kwa kukot’wa misumari musalabani. Ndo ádina kugomba k’ululu vivyo ta musindikizowe, ²⁴ Pilato achona aahendere vyokala anahenza. ²⁵ Achimulavya jela yuyat’u yekala anamuhenza, ariye wákala ufungwa kwa kureha muyuwano na kuulaga, na achimulavya Jeso kwao amuhende vyokala anahenza. ²⁶ Shikari ámulongoza Jeso kwendamuulaga, na ariphokala anenda, áonana na mut’u mumwenga aihiwaye Simoni muchina Kurene, yekala unaloka Jerusalemu kulaa vidzidzini. Ndo achimugwira, achimugaramisha autsukule urat’u musalaba wa Jeso. Achimwika mbere Jeso, na Simoni achimutuwiriza na o musalaba. ²⁷ Maduu-maduu ga at’u gachimutuwa, na kati yao ákala ni achet’u okala anashononeka na kumuririra Jeso. ²⁸ Ela Jeso achiagalukira achiaamba, "Mwi ano mayo a Jerusalemu! Muts’iniririre mimi, ela dziririreni mwimwi enye na ana enu. ²⁹ Maana, ts’iku zindafika ambapho at’u andaamba, ’Baha arat’u achet’u ario k’aavyalire kamare!’ ³⁰ Na ndio ukati urio at’u andakwatya kwamba, ’Virima hugwerereni!’ na, ’Myango hufinik’ireni!’ ³¹ Maana, chikala o muhi witsi tu unaochwa, h’aya kafuje yo mifu vindakaladze?" ³² Jeso wákala ulongozwa na at’u anjine airi okala ni anyang’anyi, ende akaulagwe phamwenga naye. ³³ Ariphofika phat’u phaihiwapho, "Muma wa Chitswa," achikot’wa misumari misalabani. Mumwenga na musalabawe mukonowe wa kulume, na ye munjine mukonowe wa kumots’o. Jeso achimwika kati-kati na musalabawe. ³⁴ Phapho Jeso achamba, "Baba, asamehe, kwakukala, k’aamanya ro ahendaro." Chisha, shikari achigavyana mavaloge kwa kupiga k’ura ya k’amari. ³⁵ At’u ákala aimire phapho analolera, na vilongozi nao achimuhenda chinyago kwa kwamba, "Wáativya anjine mba ye, bemba vino naadzitivye chikala yiye ndiye ye K’irisito jeri, mut’u yetsagulwa ni Mulungu!" ³⁶ Shikari nao ámuhenda chinyago vivyo. Ámwendera achendamup’a divai ya ngwadu kwa ta anwe na ³⁷ achimwamba, "Uchikala uwe u mufalume wa Ayahudi jeri, h’a dzitivye mwenye." ³⁸ Na pho dzulu ya musalabawe phákala phadzandikwa vivi, "YUYU NI MUFALUME WA AYAHUDI." ³⁹ Mumwenga wa arat’u anyang’anyi airi okot’wa misumari musalabani wámuhakana na kumwamba, "Samba we ndiwe ye K’irisito? Amba vino dzitivye we mwenye, na chisha naswi uhutivye." ⁴⁰ Ela ye munyang’anyi munjine achimugombera ye munziwe achimwamba, "Heka k’umogopha Mulungu we? Uwe nawe udzilamulwa kuulagwa dza yiye! ⁴¹ Chisha, uwe na mimi hunawirya kuhendwa vivi, kwakukala, hunariphwa kutuwirizana na garat’u hurigogahenda. Ela yiye mut’ungwa k’ahendere ii rorosi." ⁴² Chisha achamba, "Jeso, uts’ininyale ukati uchiphenya kwako Ufalumeni." ⁴³ Phapho Jeso achimwamba, "Ninakuhakikishira kukala, rero hundakala phamwenga ko mulunguni kwenye raha." ⁴⁴ Dzuwa rákala ri vitswani, na richanza kugwirwa ukati uo kare. Its’i yiyo yosi kuchikala na dziza ta saa chenda, ⁴⁵ na p’aziya ya hekalu yichahuka kati-kati. ⁴⁶ Ndo Jeso achirira kwa laka ra dzulu achamba, "Baba, roho yangu nayiika mwako mikononi." Ariphogomba gago achitosa roho. ⁴⁷ Phapho yuyat’u mubomu wa shikari a viha ariphoona gohendeka, achimulika Mulungu achamba, "Hakika mut’u yuyu wákala unahenda ga haki." ⁴⁸ At’u osi okala arundikana phapho kulolera chihendo chicho ariphoona gago gokala galairira, áuya kwao midzini na kuno anashononeka muno. ⁴⁹ Ela asenae osi phamwenga na arat’u achet’u omutuwa kulaa Galilaya, áima kure achigalolera gago. ⁵⁰ - ⁵¹ Kwákala mut’u mumwenga aihiwaye Jesefu muchina kadzidzi kamwenga ka Ayahudi kaihiwako Arimataya. Jesefu wákala ni mut’u mudzo na ahendaye ga haki, na wákala unalolera kudza kwa Ufalume wa Mulungu. Yiye ta aripho wákala ni mumwenga wa ngambi bomu ya Ayahudi, ela wákala k’agahenzere go ga Ayahudi anzie ga kumulamula Jeso anyongwe. ⁵² Ndo yiye wákwenda kwa Pilato, achendavoya ahewe lufu lwa Jeso, na achihenzezwa. ⁵³ Achilutsereza kulaa musalabani, achiluvika sanza ya kitani, na achendaluzika ndani ya mbira yokala yitsongwa dziweni, yiriyo yákala k’ayidzangwe kuzikwa mut’u. ⁵⁴ Ts’iku yiyo yákala ni Ijumaa, na at’u ákala adzanza kudzibambanya ause ts’ikuk’uu ya Sabato yokala yinga dza macheroye. ⁵⁵ Arat’u achet’u omutuwa Jeso kulaa Galilaya ámutuwa Jesefu, achiyona yiyat’u mbira, na jisi Jeso arivyozikwa. ⁵⁶ Ndo achiuya kwao midzini, achendalubambanyira mavumba na mafuha ga kunuk’at’o lufu lwa Jeso. Ts’iku ya Sabato achoya dza yirivyokala yinahenzwa ni Shariya yao.

¹ Ts’iku ya mwanzo wa juma ra Ayahudi na chiramuko danidani, arat’u achet’u ákwenda ko mbirani kwa Jeso na garat’u mavumba gokala adzigabambanya. ² Ariphofika kuko, ákwendarona ridziuswa rirat’u dziwe rokala ribinik’izirwa mbira, na ridziikwa k’anda ya yo mbira. ³ Ariphophenya ndani ya mbira, k’aalonere lo lufu lwa Bwana Jeso. ⁴ Ndo ariphokala acheri kwangalala mumo dzulu ya neno riro, achihendaona kare at’u airi okala anametameta muno aimire mumo phephi nao. ⁵ Ao achet’u achogofyerwa muno ta achishindwa ni kwalola. Arat’u at’u achiaamba, "Kwadze munamutsakula mbirani mut’u ariye u moyo? ⁶ Yiye ufufuka k’amo mumu. Lilikanani maneno arigomwambira ukati ariphokala u kura Galilaya. ⁷ Yiye wámwambira kukala, ni seti yiye Mut’u yelaa dzulu alaviwe kwa vilongozi a Ayahudi amugwire, na ao andamukot’a misumari musalabani, ela ts’iku ya hahu undafufuka." ⁸ Phapho ao achet’u achigakumbikira garat’u manenoge, ⁹ achilaa mbirani na achenda-aambira arat’u ahumwa a Jeso a widimi kumi na mumwenga, na anjine nao nguma za maneno gago gosi. ¹⁰ Ao osema nguma zizo kwa ahumwa a Jeso a widimi ákala ni: Maryamu muchina Magidala, Joana na Maryamu ameye Jakobo, phamwenga na achet’u anjine oatuwa. ¹¹ Ela ao ahumwa a Jeso a widimi achigahwalira maneno gago dza kwamba k’agana maana, na ndo ta k’aakuluphirire. ¹² Ela P’etero wálaa, achikaza mairo ta ko mbirani. Ariphovumbama na kutsungurira mo ndani, achona yiyat’u sanza ya kitani tu hicheye, na achiuya mudzini na kwangalala dzulu ya gago gokala galairira. ¹³ Ts’iku yiyo mwenga, anafunzi airi a Jeso ákala anenda kadzidzi kamwenga kaihiwako Emau, phat’u phapatapho k’ilomita kumi na mwenga kulaa Jerusalemu. ¹⁴ Mo njirani ákala anenda achigomba dzulu ya gokala galairira. ¹⁵ Ndo enye vyokala anatarirana na kuuzana-uzana, Jeso mwenye achilairira achigwirikana nao. ¹⁶ Ao phapho ámona na matso gao jeri, ela k’aamumanyire ndiye. ¹⁷ Jeso achiauza vivi, "Munenda muchigombani mwi?" O achiima, achinyamala zizizi, na achikunza nyusi zao kwa utsungu. ¹⁸ Phapho mumwenga aihiwaye Kileopa achimuudzidza achimwamba, "Kwani we ukale u mujeni ko Jerusalemu? Bee ta kumba u mujeni, nawe bee ndiwe mujeni hicheyo Jerusalemu yosi yets’emanya golairira kuko vivi dzuzi?" ¹⁹ Ye achiaudzidza achiaamba, "Ni maneno gani asena golairira ko?" O nao achimuudzidza achimwamba, "Mba kuna maneno gomupata Jeso muchina Nazareti. Yiye wákala ni mugomvi wa Mulungu, yeajaliwa ni ye Mulungu widimi wa kuhenda vilinge vinji na kufunza, na at’u osi ákala adzimukubali. ²⁰ Ts’o makuhani na vilongozi ehu gachikala k’agaahamira kare gago, ta achimulavya alamulwe kunyongwa, na achimukot’a misumari musalabani. ²¹ Ela sino hwákala hunamukuluphira kukala, yiye ndiye ariye angari kuhutivya siswi Ayahudi. Na dzulu ya gago gosi wahi, yiyi rero bee ni ts’iku ya hahu hangu maneno gago gahendeke. ²² Na achet’u anjine a kwehu adzihwangalaza. Maana, ákwenda ko mbirani na danidani, ²³ ela k’enderelona lo lufulwe. Akauya na akadzaamba kukala, álairirwa ni malaika a Mulungu odzoambira kukala hangwe ufufuka ta u moyo. ²⁴ Ndo anafunzi anziehu akenda ko mbirani kwendalola, na akendaona dza godzogombwa ni ao achet’u, maana, álola mo mbirani, ela k’aamonere." ²⁵ Ndo phapho Jeso achiaamba, "Kwadze mwi mucheri dzizani vino na myoyo yenu ni mikomu ta k’amukuluphira gara gosi gogombwa ni agomvi a Mulungu? ²⁶ Agomvi a Mulungu áamba ni seti ye K’irisito ashononeswe, ndipho aphenye kwakwe ubomuni!" ²⁷ Ndo Jeso achanza kwaambira lwazu-lwazu maneno gosi gokala ga dzuluye kwenye Maandiko ga Mulungu, kwanzira vitabu vya Musa ta vya agomvi a Mulungu osi. ²⁸ Ariphokala anatapira karat’u kadzidzi kokala anenda, Jeso achidzihenda dza kwamba undachira phapho aenderere na charo, ²⁹ ela ao achimulombera achamba, "Kala phapha phamwenga naswi, maana, vivi kudzetswa na kwenenda na usiku ts’i kudzo." Ndo achiphenya pho kadzidzini, achikala phamwenga nao. ³⁰ Ariphosagala kwa arye phamwenga nao, achihwala mukahe, achimulavira mumvera Mulungu, chisha achiumega achiap’a. ³¹ Ndo phapho aching’alwa ni matso achimukumbikira. Ela phapho kare achihendamona k’apho phapho. ³² Ndo achambana, "Vidze, udzikala usikiradze ko kuhamirwa we musena mo moyoni, phodzokala unahung’azira gara Maandiko ga Mulungu kura njirani?" ³³ Ndo achiuka kare saa yiyo yenye achiuya Jerusalemu. Achendaaona arat’u ahumwa a Jeso a widimi kumi na mumwenga, na arat’u anjine okala a phamwenga nao a chirundu ³⁴ anaamba, "Bwana ufufuka jeri, kwakukala, udzimulairira Simoni!" ³⁵ Ndo arat’u anafunzi airi achiaambira garat’u gokala gadzialairira njirani, na jisi arivyomukumbikira Bwana ukati wa kumega mukahe. ³⁶ Ao anafunzi airi ariphokala acheri kwaambira gago, Jeso mwenye achiima kati yao, na achiaamba, "K’amuna ut’u? Reri yikale namwi." ³⁷ Ela o achahukwa ni myoyo, na achiphenywa ni woga achona dza kwamba adzona tunusi. ³⁸ Ela ye achiauza achiaamba, "Kwadze munaogofyerwa na kuyugika mwenu myoyoni? ³⁹ Lolani maganja gangu na vifumba vyangu, na mundaona ndimi yekot’wa misumari musalabani. Nikumbani mumanye ndimi jeri, maana, tunusi k’arina mwiri wa misoza dza munonavyo mimi." ⁴⁰ Ariphogomba gago, achiaonyesa maganjage na vifumbavye. ⁴¹ Ela o achikala k’aadzangwe kukuluphira vivyo, maana, áhamirwa na achangalala. Jeso ye achiauza vivi, "Muna chakurya chochosi phano?" ⁴² Anafunzie achimup’a chisiku cha beshe ra kukanga. ⁴³ Achichihwala, achirya na kuno osi anamulolera. ⁴⁴ Chisha achiaamba, "Yiyi ndiyo maana, ya garat’u maneno nirigomwambira ukati niriphokala nicheri phamwenga namwi. Mwimwi námwamba ni seti gachimire gosi goandikwa dzulu yangu mo Shariyani mwa Musa, mo vitabuni mwa agomvi a Mulungu, na mo chitabu cha Zaburi." ⁴⁵ Chisha achiaambira lwazu-lwazu, na achiaidimisa kumanya maana, ya go Maandiko ga Mulungu. ⁴⁶ Jeso wá-aamba, "Gáandikwa kukala ye K’irisito undashononeswa na aulagwe, ela ts’iku ya hahu undafufuka kulaa kuzimu. ⁴⁷ Na udzumbe wa kwahenda at’u atye kwa asamehewe dambi zao wáandikwa vivyo nao, na ni seti usumurirwe its’i zosi kwa dzinare, na undaanzira Jerusalemu. ⁴⁸ Mwimwi ndimwi mashaidi a maneno gago. ⁴⁹ Na mimi mwenye nindamuhumira yuyat’u ariye Baba wálaga undamuhuma, ela tarizani phapha Jerusalemu kwanza ta muhewe urat’u widimi wa dzulu." ⁵⁰ Jeso wáuka Jerusalemu na anafunzie, achenda nao vivi ta phephi na Betania, achiunula mikonoye dzulu achiahats’a. ⁵¹ Ariphokala unaahats’a, achihwalwa kwenda dzulu mulunguni, o achiaricha. ⁵² Ao anafunzi achanza kumwabudu, achiuya Jerusalemu na kuno anahamirwa muno, ⁵³ na achikala akala hekaluni kumulika Mulungu.