MARUKA

MARUKA

¹ Yesu Kirisito, Ama Aini gɔ, wo dɛi Kibɛru Ɛju ɛgɛmu gɔ unwɔ: ² Pɔɔlɔ baa inɛ Ama titiyainɛ Esayi, Ama ɔn gin’ gi ga dɔn womɔ nɛ tɔŋu: “Yɛnɛ, mu inɛ titiyainɛ ma, giru uwɔ nɛ titiidɔn. Wo oju uwɔ yeyegeredo. ³ Olusolo nɛ inɛ wogɔ mii goonaabe. Kijɛ wo gɛɛbe: ‘E Inɛw Baŋa oju gɔ yegerei. Oju na womɔbe demu demu bojoi.’” ⁴ Kunrin Jan Batise, birɛ womɔ olusolo nɛ tɔlu. Wo batise kanraun, inɛwin waaju kanraun bemaa hakɛ yaabu kanrun bɛɛ ga, bana bemɛ dulomɔ ye, batise yoo gɛɛube. ⁵ Jerusalɛmu ana nɛ lee, Judea gana, ana wajunw nɛ lee goi ye, inɛw puu wo bɛrɛ wɛɛubɛin. Inɛw kɔɔbe hakɛ bemɛ sɔwaa be jɛ ye, wo kɔɔ gin’ bei Jurudɛn dibe nɛ batise kanraunbe. ⁶ Jan, sɔi wo tobe gɔ, ɔgɔyɔn kukuli le yegeraabɛin. Wo guju kɛyaa narun womɔ nɛ pagaa sɛbe. Wo kakaa lee, olu yɛin lee le pana unrunmɔ kunɔube. ⁷ Iyaa, waaju womɔ nɛ kijɛ waja wo gɛɛbe unwɔ: «Inɛ turu onu ma nɛ yawɛɛjɛ. Wo mu dɛi sigɛ gɔnrɔn sɛɛ. Halu tebi ye taga womɔ suŋu kɔmɔlɔ ga mu le jaanla. ⁸ Mu ei dii nɛ batise kanraanbɔn. Kaa inɛ wogɔ wiyaai ye, wo Kikinu Pilu nɛ ei batise kanrando.» ⁹ Jan kɔɔ gin’ waaju kanraun wo wɔu, bai turu Yesu Galile gana, Nasarɛtu ana nɛ gowaa wiyaa, Jurudɛn dibe nɛ, Jan bɛrɛ unruin batise kanranmu. ¹⁰ Batise yowaa kilaa, dibe gɔ nɛ goou wo digɛu, alagala pinɛlaa, Ama Kikinu, pelegele gin’ sugaa, kuu womɔ nɛ dɛinyɛun wo wɔu iyaabe. ¹¹ Kɔɔ onu nɛ alagala gowaa, mii ɛgɛmaabe gi: «Aini ibɛ ma gɔ ui. U le kinɛ ma ɛjii aa wɔɔ.» ¹² Ginsɛsai Ama Kikinu, Yesui olusolo go yaamaabe. ¹³ Olusolo gɔ nɛ, wo bai pɛnai baa, olunawanbe le bee. Kɔɔ nɛ, Setanu woi subɔraabe. Mɛlɛnkɛbe wiyaa, kai womɔ kilɛubɛin. ¹⁴ Jain kaju nɛ kunaa be tiyaa, Yesu kɔɔ gin’ Galile gana nɛ yai. Wo Kibɛru Ɛju Ama bɛrɛ goi gɔ, inɛw bɛrɛ tagaube. ¹⁵ Wo ɔn gin’ gɛɛube: «Bai kɛju gɔ dɔwaai, Ama diinɛ gɔ bɛruniyaain. Kɔɔ dɛi bana mɔɲu ebe gɔ dulomɔi, Kibɛru Ɛju gɔ le gawai.» ¹⁶ Bai turu Yesu Galile dibe genɛ gɔ nɛ galau, Simɔ lee, wo bainɛ Andere lee, dii gɔ nɛ jɔɔ kamau be wɔu iyaabe. Simɔ lee, Andere lee, iiju ai gɔ birɛ bemɛi bee. ¹⁷ Wo be le ɔn gin’ sɔi: «Mui wɛɛ dimiyɛin. Mu ei inɛw aawin bojodɔn.» ¹⁸ Ɔgu kɛu Simɔ lee, Andere lee, jɔɔ bemɛ pajaatiyaa woi dimii. ¹⁹ Yesu, giru go gaila yaa, be Sebede unrunw lɛi gɔbe, Jake lee, wo bainɛ Jan lee iyaabɛin. Be diikoro kɔlɔ nɛ jɔɔ bemɛ yegereubɛin. ²⁰ Ginsɛsai Yesu bei boonaabe. Be, be ba Sebedei diikoro gɔ nɛ birɛbirɛnw gɔbe le pajaatiyaa Yesui dimiyaanbɛin. ²¹ Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ gɔbe lee Kapɛrunaumu ana nɛ yain. Deeliye bai, Yesu Yahutunw Ama gɛɛn ginrun nɛ yowaa, inɛwin deerei tɔlaabe. ²² Inɛw gɔbe puu, deeru bana wo deerejɛ gɔ bei ɛjii maunɛ kanraanbe. Deeru bana wo deereu bee gɔ lee, Ama tɔɔru deerenw mɔ gɔ lee, ɛjii kabu yato. Wo gɔnrɔn le bei deereube. ²³ Waaru wogɔ le tee, ainɛ jinrun kuu womɔ nɛ daan turu gowaa mii diyɛ le kɔnwaan gi: ²⁴ «Yesu, Nasarɛtu ana bɛɛnnɛ gɔ, mu ui aai ma igii wɔun. Inɛ ɛjaai Ama bɛrɛ goi gɔ ui. Inge dɛi u emi tɔɔɲɔuwɔu? U emi suyoi wɛiu ma?» ²⁵ Yesu, jinrun gɔi ganwaan gi: «Kemu kemu biyɛ. Ainɛ kɔɔ kuu nɛ goo.» ²⁶ Yesu kɔɔ gin’ wo giyaa, jinrun gɔ ainɛ gɔi ɛjii jigemaatiyaa, piyaa, kuu womɔ nɛ gowaa yinyai. ²⁷ Inɛw gɔbe puu bɛrɛ ɛjii maunɛ kanrun. Be tunmɔ le sɔɔu, ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Ɔn sɔɔ yeru inge tɔgui? Ɔn deeru kanai de! Ainɛ gɔ, halu jinrunbe bɛrɛ gɔnrɔn le sɔɔ sɔwaajɛ ye be sɔɔ womɔ koi yabaɲu.» ²⁸ Inɛw, yalu puu nɛ kɔɔ gin’ sɔɔubɛin digɛu, Galile gana puu nɛ Yesu boi gowaabe. ²⁹ Yesu ɔgu kɛu Ama gɛɛn ginrun gɔ nɛ gowaa, wo lee, Jake lee, Jan lee, be wooi digiyaa, Simɔ lee, Andere lee be ginrun nɛ yain. ³⁰ Ginrun gɔ nɛ be dɔwaa, Simɔ yaanran na kɛbaamu le diinbe dɛi inɛw ɔgu kɛu jiun womɔ sɔɔ gɔ Yesu bɛrɛ tagaabɛin. ³¹ Yesu, yaanran gɔ yalu diinbe gɔ nɛ yayowaa, numɔ womɔ aa, woi jeɲaa wo ingelemaa, kɛbaamu gɔ woi pajaati. Yaanran gɔ be bɛrɛ pana oboi yintɔlu. ³² Digɛnai, nai numaa wo kanran jiungunw gɔbe puu lee, inɛw kuu bemɛ nɛ jinrun daain puu lee, Yesu bɛrɛ jɛɛlaabɛin. ³³ Ana gɔ puu ginrun gonɔ gɔ nɛ mɔrɔnbɛin. ³⁴ Bai wogɔ, Yesu, inɛw jiun tɔgu dɛin dɛin le ɔɲaa bɛin joo bajamaabe. Iyaa inɛw kuu nɛ jinrun joo nanaa goonaabe. Kaa jinrunbe woi aai ma igii bɛin dɛi, wo be bɛrɛ sɔɔ turu kanran sɔɔmɔubele. ³⁵ Agapaali, yalu ɛjɛlu wo wɔu, Yesu ingelaa bain go yalu babaŋa turu nɛ yaa, Ama gɛɛunbe. ³⁶ Simɔ lee, wo bɔɔnw gɔbe lee ingelaa woi dɛnɛi tɔlin. ³⁷ Waaru woi dɛnaa be iye le, be sɔwaa gin: «Inɛw puu ui selumɛuwɔin.» ³⁸ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Emɛ ana wajunw, genɛ emɛ nɛ wɔin gɔbe nɛ yaamɔi. Ana wogɔbe nɛ kanran, waaju mu kanraun jaain wɔɔ. Kijɛ dɛi mu wɛi gɔ, kɔɔ woi.» ³⁹ Kɔɔ gin’, Yesu Galile gana yalu puu yai yai, Ama gɛɛn ginrun nɛ waaju kanraun, jinrun inɛw kuu nɛ nana goonɔube. ⁴⁰ Bai turu nɛwɛnginɛ turu, Yesu giru nɛ wiyaa tuŋiyaan gi: «U ibɛɛ wɔu ye, nɛwɛn ma gɔ ɛjɛmɔ bɛbɛɛdou.» ⁴¹ Yesu, amasɔgɔ womɔ woi ɛjii aai. Wo numɔ wajaraa ainɛ gɔi tabaa gi: «Mu ibɛɛ wɔun. Ui ɛjaai biyɛ.» ⁴² Ginsɛsai nɛwɛnginɛ gɔi pele pele bajaai. ⁴³ Yesu ɔgu kɛu woi tiiu, ɛɛnnaa wo le sɔwaa gi: ⁴⁴ «Ɛjii keŋiyɛn. Ui bajaai ga, inɛ kanma bɛrɛ sɔɔnɔu. Kaa Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ gɔ bɛrɛ yaa. Ui bajaai ga wo bɛrɛ tagara. Kɔɔ onu nɛ, ui naran go bajaai ga inɛw puu bɛrɛ sɛɛrɛi biyɛ ga, Mɔise, nɛwɛnginɛ bajaai ye, ɛjɛmu dɛi sadaga jɛɛlɛ wo gi gɔ, wogɔ jɛɛlɛ.» ⁴⁵ Kaa ainɛ gɔ yaa, unruin bajaai ga yalu puu ginɛmaa paju. Kɔɔ sabu dɛi, Yesu, ana wo yaabe wooi nɛ, ana kɔlɔ nɛ yoobele. Wo yalu inɛ wɔlɔ nɛ biyɛbe. Kaa, kɔɔ wooi nɛ, inɛw sibɛ puu nɛ goi ye, wo bɛrɛ wɛɛubɛin.

¹ Bai gaila kanraan, Yesu pilemaa Kapɛrunaumu ana nɛ wɛi. Wo wiyaai ga kibɛru gɔ yalu puu nɛ ɔgiri wo ginaa, ² inɛw wiyaa ginrun wo tobe gɔ nɛ jowaa, yalu biyɛɲu turu kanran bele. Halu, bain go, murɔn aŋa gɔ nɛ kanran yalu bele. Yesu be bɛrɛ waaju tagaube. ³ Bei waajau wo wɔu, inɛw gamuu, ainɛ goju sanaai turu, anranw nai bɛrɛ duiyɔmaa wo bɛrɛ jɛɛlin. ⁴ Kaa, mɔɔnu gɔ gabaai gɔ digɛu, be Yesu bɛrɛ bana dɔɔɲu sɛbenɛ. Be dala go ulaa, dala gɔ tɔgɔraa, ainɛ goju sanaai gɔi, pɛnrɛnpanran womɔ gɔ le bonɔ gɔ nɛ Yesu yalu bee gɔ nɛ tee yasunugin. ⁵ Yesu, inɛw gɔbe aŋai wo le gawaa be wɔɔ gɔ iyaa, jiunginɛ gɔ le sɔwaa gi: «Aini ma, hakɛ uwɔ yaabu kanraantin.» ⁶ Ama tɔɔru deerenw gamuu yalu gɔ nɛ daaun, kinɛ bemɛ nɛ ɔn gin’ gɛɛbɛin: ⁷ «Ainɛ ɔn, sɔɔ inge tɔgui sɔɔjɛ? Amai laa ye inɛ aa, hakɛ yaabu kanrun bɛɛjɛ? Wo Ama boi yamalauwɔ.» ⁸ Yesu ɔgu kɛu kinɛ bemɛ ajubu jugaa, be le ɔn gin’ sɔi: «Inge dɛi e kinɛ ebe nɛ ajubu kɔɔ ajubauwɔi? ⁹ Ainɛ goju sanaai gɔ womaa, hakɛ womɔ yaabu kanraantin aŋa le gɛɛ lee, womaa ingele ye pɛnrɛnpanran womɔ jeɲɛ ye, yoi yaa gɛɛ lee, kolɛi logoro nɛ yagɔ naaran? ¹⁰ Kaa Inɛ Aini gɔ, aduna nɛ inɛw bɛrɛ hakɛ bemɛ yaabu kanranɲu gɔnrɔn yasɛ, e bɛrɛ jugɔmɔdɔn.» Kɔɔ gin’ sɔwaatiyaa, Yesu ainɛ goju sanaai gɔ le ɔn gin’ gi: ¹¹ «U le gɛɛjɔn! Ingele, pɛnrɛnpanran uwɔ jeɲɛ, ginrun uwɔ nɛ yaa.» ¹² Jiunginɛ gɔ ɔgu kɛu ingelaa, pɛnrɛnpanran womɔ jeɲaa, inɛw puu, giru gɔmaa woi yɛnɛu be wɔu, gowaa yai. Sɔɔ gɔ inɛwin ɛjii maunɛ kanraanbe. Be Ama boi sɔmɔu, «Asuu emɛ sɔɔ ɔn tunmɔ iyetɛnɛ» gɛɛubɛin. ¹³ Yesu, iyaa Galile dibe genɛ nɛ yai. Inɛw joo gɔbe kɔɔ nɛ wo bɛrɛ yaaubɛin. Wo bei deereube. ¹⁴ Yesu, oju galau Alupe ii Lewi, sɛgu yabu yalu nɛ wo daaun iyi. Wo wo le sɔwaa gi: «Wɛɛ mui dimiyɛn.» Lewi ingelaa woi dimiyaanbe. ¹⁵ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw womɔ le, Lewi ginrun nɛ jaa kayau daanbe. Sɛgu yabanw lee, inɛw boi mɔɲu bemɛ gowaa wɔin wajabe lee, joo Yesu onu nɛ yadigiyɛbɛin dɛi, be kanran, jaa kai gɔ nɛ yabɛin. ¹⁶ Yesu, inɛw kɔɔbe tunmɔ le mɔrinyaan jaa kayauwɔ ga, Ama tɔɔru deerenw, Parisiɛnbe mɔɔnu nɛ toin gɔbe iyaa, be jaŋu unrunw womɔ gɔbe bɛrɛ ɔn gin’ gin: «Inge dɛi wo sɛgu yabanw lee, inɛw boi mɔɲu bemɛ gowaa wɔin wajabe lee le mɔrinyaan jaa kayauwɔ?» ¹⁷ Yesu wogɔ ɛgaa, be le sɔwaa gi: «Inɛw sɛɛu wɔin gɔbe, jɔŋujɔŋɔnɛ kai sɛnɛ. Inɛw jiungunw, jɔŋujɔŋɔnɛ kai be sɛɛ. Mu inɛw teitai wɔin dɛi wɛɛlun. Kaa inɛw hakɛ kanranw dɛi wɛiun.» ¹⁸ Nɛɛ Jan Batise jaŋu unrunw lee, Parisiɛnbe lee, be aŋa pagaa sɛbɛin. Inɛw wiyaa Yesu bɛrɛ ɔn gin’ gin: «Jan Batise jaŋu unrunw lee, Parisiɛnbe jaŋu unrunw lee, aŋa papagaɲu. Inge dɛi jaŋu unrunw uwɔ gɔbe aŋa pagaanɛ wɔin?» ¹⁹ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Purupagu bai gɔ, akana anrunge gɔbe, akana le wɔnu aŋa pagu ye bii bɛbɛɛdɛin ma? Asuu! Akana be wooi wɔnu, be aŋa pagu bɛɛidenɛ. ²⁰ Kaa, bai yawɛɛjɛ, akana gɔ be le kabugutiidɛin. Bai wogɔ dɔwaai ye, be aŋa papagadɛin.» ²¹ Yesu kɔɔ kuu nɛ gimaa gi: «Inɛ turu kanran sɔi kana pɛlɛ ye, sɔi pɛi kuu nɛ daŋaalɛ. Wogɔ gin’ kanraan ye, sɔi gɔ biɲiyaain ye, kaaru gɔ babariyɛjɛ. ²² Iyaa inɛ turu kanran kɔɲɔ ilɛ umulu pɛibe nɛ kunɔɔlɛ. Wogɔ gin’ kanraan ye, kɔɲɔ gɔ waaru ilɛnu wo yaajɛ, umulu gɔbei pojomu ye, kɔɲɔ gɔ lee, umulu gɔ lee nɛ ui tolo biyɛdo. Kɔɔ dɛi kɔɲɔ ilɛ gɔ, umulu kanabe nɛ kunɔɲu.» ²³ Deeliye bai turu Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, alukama minɛ turu nɛ kɛjaa galaubɛin. Jaŋu unrunw gɔbe alukama gɔ polo polo nawanranmu ye, tɛnwɛunbɛin. ²⁴ Parisiɛnbe wogɔ iyaa, Yesu le sɔwaa gin: «Jaŋu unrunw uwɔ yɛnɛ. Deeliye bai kijɛ kanran danwan gɔ, be wogɔ inge dɛi kanranɲu?» ²⁵ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Dawide lee, inɛw wo le bɛin gɔbe lee, giyɛ bei yasɛbe dɛi, pana dɛnɛu kijɛ be kanrun gɔ, e jaŋali ma? ²⁶ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa, Abiataru waaru le, Dawide Ama ginrun gɔ nɛ yayowaa, Ama burui ga, buru duunaaɲu gɔ, wo wogɔ jeɲaa kayaabe. Iyaa inɛw wo le bɛin bɛrɛ obaa kayamaabe. Buru wogɔ, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw gɔbei laa ye, inɛ waja kayaun jaanla bee.» ²⁷ Yesu iyaa pilemaa be le sɔwaa gi: «Deeliye bai gɔ, inɛ dɛi bojin. Ama, deeliye bai dɛi inɛi maŋalu. ²⁸ Wogɔ digɛu, Inɛ Aini gɔ, deeliye bai sɔɔ gɔ wo sagi.»

¹ Yesu iyaa Ama gɛɛn ginrun nɛ yaabe. Wo ainɛ numɔ sanaai turu kɔɔ nɛ tɛmaabe. ² Yesu kijɛ jaanla turu wo kanrun ye, inɛw, wogɔ le woi sɔɔ nɛ kunɔdɛin ga bɛin. Kɔɔ dɛi be womaa ainɛ numɔ sanaai gɔi, deeliye bai gɔ le, babajamɔdo ma, woi ɛjii sebereubɛin. ³ Yesu ainɛ numɔ sanaai gɔ le sɔwaa gi: «Ingele! Logoro ɔn nɛ iŋiyɛn!» ⁴ Kɔɔ onu nɛ wo inɛw gɔbe bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Deeliye bai, inge kanraun jaan? Ɛju kanraun jaan ma, mɔɲu kanraun jaan? Inɛ kinrun yabaun jaan ma, inɛi daaun jaan?» Kaa inɛ turu kanran aŋa womɔ saa ga yabalu. ⁵ Yesu sibɛ sibɛ, be puui kinɛbanrun le yɛnaabe. Amasɔgɔ jugɔ sɛlɛ bemɛ gɔ dɛi, kinɛ womɔ ɛjii jinwaanbe. Wo pilemaa ainɛ numɔ sanaai gɔ le sɔwaa gi: «Numɔ uwɔ wajara.» Ainɛ gɔ numɔ womɔ wo wajaraa, numɔ gɔ bajaai. ⁶ Yesu ainɛ gɔi bajamaa wo kanran, Parisiɛn gɔbe gowaa, ɔgu kɛu yaa, Ɔgɔnɛ Herɔde mɔɔnu nɛ inɛw tobɛin gɔ, be wooi badu dɛinyaan, Yesui aŋai dai be bɛɛido sɔɔ yegereubɛin. ⁷ Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee gowaa, Galile dibe diŋirun go yain. Inɛw joo bei yadimɛbɛin. Inɛw wogɔbe gamuu Galile gana bɛɛnwin. ⁸ Kaa gamuu Judea gana nɛ goin. Halu Jerusalɛmu, ana diyɛ gɔ nɛ gowaa inɛw wiyaabɛin. Gamuu Idumɛ gana sibɛ go goin. Gamuu Tire lee, Sidɔn lee ana sibɛ go goin. Inɛw kɔɔbe Yesu kijɛ kanranbe puu kibɛru ɛgaa, wogɔ dɛi wo bɛrɛ wɛin. ⁹ Wo jiungunw joo bajamɔube. Wogɔ digɛu, jiungunw gɔbe woi bɛɛ tabu ye bajadɛin giye, giru giru kanrun ye, wo sibɛ go wɛɛubɛin. Inɛw, unruin namanɔu ga, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bemaa unrun dɛi diikoro dagi dɛnu bojo gi. ¹¹ Inɛw jinrun kuu bemɛ nɛ daain gɔbe Yesui iyaa ye, giru womɔ nɛ wiyaa, numaa sugaa tuŋiyaan ye, mii ɛɛn le ɔn gin’ kɔnwɔunbɛin: «Ama Aini gɔ ui.» ¹² Kaa Yesu jinrun gɔbe bemaa unruin aai ma jugɔmɔnɔu giye, bei ganwaunbe. ¹³ Kɔɔ onu nɛ, Yesu tetemɛ turu kuu nɛ yai. Wo inɛw wo dɛnɛjɛ gɔbei boonaabe. Be wo bɛrɛ wiyaabɛin. ¹⁴ Inɛw wogɔbe logoro nɛ, inɛw wo le bii ye, waaju taga wo tiido, inɛw pɛli lɛisigɛ yɛmaabe. ¹⁵ Wo be bɛrɛ inɛw kuu nɛ jinrun nanu goonu gɔnrɔn yaa obaabe. ¹⁶ Inɛw pɛli lɛisigɛ wo yɛmu gɔbe boi bemɛ unwɔ: Simɔ, Yesu boi womɔ Piɛru kunu gɔ lee, ¹⁷ Sebede anranw unrunw lɛi gɔbe Jake lee, wo bainɛ Jan lee Yesu boi bemɛ Boanɛrugɛsu kunu. Tiyɛ gɔ anrandagulu unrunw. ¹⁸ Iyaa Andere lee, Pilipe lee, Barutelɛmi lee, Matiu lee, Tɔmasu lee, Alupe ii Jake lee, Tade lee, Simɔ lee. Wo gana womɔ gunɔ nɛ goo ga mainiyɛunbe. ¹⁹ Iyaa, Judasu Isukariɔte lee. Yesui, numɔ nɛ kunɔnɛ gɔ woi. ²⁰ Kɔɔ onu nɛ, Yesu pilemaa ginrun wo wiyaa, inɛw, woi dimɛu ginrun gɔ nɛ wiyaa mɔriin. Inɛw ginrun gɔ nɛ aŋai wɛɛubɛin gɔ dɛi, Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, pana kai bei bɔrɔbele. ²¹ Wo maranw wogɔ kibɛru ɛgaa woi ginrun dimɛrɛn jɛɛlɛi yaadɛin ga, oju gowaabɛin. Sabu be womaa kuu womɔ kɛu wɔlɔ gɛɛubɛin. ²² Iyaa, Jerusalɛmu ana nɛ gowaa, Ama tɔɔru deerenw gamuu Yesu yalu bee gɔ nɛ wiyaa yabɛin. Be wo dɛi ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Kuu womɔ nɛ jinrunbe kuu baŋa, Belujebulei daan. Jinrunbe kuu baŋa kuu womɔ nɛ yadaan digɛu, wo wogɔ le inɛw kuu nɛ jinrun nana bɛɛjɛ.» ²³ Kɔɔ gin’ be giyaa, Yesu bei boonɔmaa, taanrinyɛn le aŋa bemɛ sai. Wo ɔn gin’ gi: «Setanu, jinrunbe kuu baŋa gɔ, kuu womɔ le birɛbirɛnw womɔbe nananado ma? Asuu. ²⁴ Laamu turu nɛ, inɛw tunmɔ le jaiyaain ye, laamu bemɛ gɔ suiyolu ma? ²⁵ Iyaa, ginrun turu nɛ, inɛw, tunmɔ le jaiyaain ye, ginrun bemɛ jɔgɔlu ma? ²⁶ Kɔɔ bana wɔɔ gin’, Setanu kuu womɔ le jaiyaa, kabiyaai ye, womɔ dogaai. Bai womɔ dɔwaai. ²⁷ «Iyaa inɛ turu, inɛ ɛjii paŋa sɛɛ ginrun nɛ yoi ye, baŋai laa ai ye kɔmɔlu go, ginrun gɔ bala bɛɛlɛ. Kaa woi laa aa kɔmaatiyaa ye, wo ginrun gɔ bala bɛbɛɛdo.» ²⁸ Yesu iyaa gimaa inɛw gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw bɛrɛ hakɛ bemɛ tɔgu dɛin dɛin lee, Ama boi be yamalajɛ gɔ lee, wogɔbe yaabu kanrun bɛbɛɛmɔdo. ²⁹ Kaa inɛ aai kanran, Kikinu Pilu boi yamalajɛ ye, hakɛ wogɔ wo bɛrɛ asuu yaabu kanrun bɛɛmɔidolo. Wo asuu hakɛ wogɔ le biyɛdo.» ³⁰ Ama tɔɔru deerenw gɔbe, Yesu kuu nɛ jinrun yadaan be gi gɔ dɛi, Yesu sɔɔ kɔɔ sɔi. ³¹ Yesu kɔɔ gin’ sɔɔ sɔɔu wo wɔu, wo na lee, wo suŋɔw lee wiyaa yindɔin. Be bain go wɔu tagaatiyaa Yesu womaa wɛɛ gin. ³² Inɛw joo Yesui gɔŋaa be daaun, kibɛru wiyaa ɔn gin’ wo le sɔin: «U na lee, u suŋɔw lee, bain go yɔɔin. Be ui selumɛuwɔin.» ³³ Yesu saa: «Mu na gɔ aai? Mu suŋɔw gɔbe aabei?» ³⁴ Kɔɔ gin’ giyaatiyaa, wo inɛw woi gɔŋaa daain gɔbei yɛnɛu, saa gi: «Mu na lee, mu suŋɔw lee inɛw ɔnbei. ³⁵ Inɛ Ama diŋɛ kanranjɛ gɔ, wogɔ baŋa, mu ba ii gɔ woi, mu saa gɔ woi, mu na gɔ yaa woi.»

¹ Yesu iyaa Galile dibe diŋirun gɔ nɛ yaa, deeru deerei tɔlaabe. Inɛw wiyaa ɛjii mɔriin gɔ digɛu, Yesu diikoro turu nɛ yowaa dɛinyin. Wo kɔɔ gin’ dibe gɔ nɛ diikoro gɔ nɛ daanbe. Mɔɔnu gɔ dibe diŋirun gɔ nɛ, dii gɔ le daii minɛ nɛ daanbe. ² Yesu taanrinyɛn le mɔɔnu gɔ bɛrɛ deeru tɔgu dɛin dɛin obaabe. Deeru womɔ nɛ wo ɔn gin’ sɔi: ³ «Ɛjii keŋiyɛin! Toimaɲanɛ turu toi maɲai gowaabe. ⁴ Toi maɲau wo wɔu, toi ii gamuu oju nɛ sugin. Sasaabe wiyaa toi ii wogɔbe jɔnwaanɲu. ⁵ Toi ii gamuu tibu yalu nɛ, yalu minɛ gaai wɔlɔ nɛ sugin. Minɛ gɔ toola digɛu, toi gɔ ɔgiri tɛiyaabe. ⁶ Kaa nai ɛjii wo gowaa, toi gɔ duu ɛju bɛɛlu bee gɔ digɛu, kijɛ tɛiyi gɔ nai tɛgaa maaŋiyɛnmaati. ⁷ Toi ii gamuu dɔgɔ jijii sɛin logoro nɛ sugin. Kaa waaru be tɛiyɛjɛ le dɔgɔ jijii sɛin gɔbe, be dɛi sigɛ gabiyaa bei kimaatin. Be ii biyaa kunɔnɛ. ⁸ Kaa toi ii gamuu minɛ ɛju nɛ sugin. Toi wogɔbe tɛiyaa, ɛjii gabiyaa, ii kunaabɛin. Gamuu sɔɔrɔ pɛtaanu kuni, gamuu pɛlukuloi, gamuu suŋu.» ⁹ Taanrinyɛn kɔɔ daantiyaa, Yesu gi: «Inɛ suguru ɛhɛgu sɛɛ, wo sɔɔ gɔ keŋiyɛn.» ¹⁰ Inɛw pɛli lɛisigɛ Yesu yɛmu gɔbe lee, jaŋu unrunw wajunw gɔbe lee, Yesu be wooi sai wɔu, be womaa taanrinyɛn womɔ tiyɛ gɔ unrunbe bɛrɛ taga gin. ¹¹ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Ama diinɛ sɔɔ boŋurun gɔ, e bɛrɛ kai jugɔmaaɲu. Kaa inɛw wajunw bɛrɛ, sɔɔ puu babaŋa. Be, Ama le yabaa bana bemɛ dulomaatin ye, Ama hakɛ bemɛ be bɛrɛ yaabu kakanrando ma be liyaain. Kɔɔ digɛu, bemaa giri gɔmaa yɛnɛuwɔin kanran iyenɔu dɛi, iyaa sɔɔ gɔ ɛgɛuwɔin kanran, paamu kanrannɔu dɛi, be bɛrɛ taanrinyɛn le sɔɔdɛin.» ¹³ Kɔɔ onu nɛ Yesu be le sɔwaa gi: «E taanrinyɛn ɔn paamu kanraanlɛi ye, taanrinyɛn wajunw gɔbe yani paamu kanrandei? ¹⁴ Taanrinyɛn ma tiyɛ unwɔ: Toimaɲanɛ gɔ Ama sɔɔi tɔɔjɛ. ¹⁵ Inɛw gamuu bana gɔ oju genɛ nɛ toi ii sugu gɔ gin’ wɔɔ. Sɔɔ gɔ be ɛgu onu nɛ, Setanu wɛi ye, sɔɔ kinɛ bemɛ nɛ kuni gɔ goonɔjɛɛjɛ. ¹⁶ Inɛw gamuu bana gɔ tibu yalu nɛ toi ii sugu gɔ gin’ wɔɔ. Wogɔ bɛɛnw, sɔɔ gɔ ɛgɛnu digɛnu kinɛ ɛɛli le yabaɲu. ¹⁷ Kaa be sɔɔ gɔ kinɛ bemɛ nɛ paŋa siyɛmɔɔnɛ digɛu, sɔɔ gɔ nɛ kuu kunu ye tanwaannɛ. Wogɔ digɛu, Ama sɔɔ gɔ dɛi ɔɲɛ ma, tɔɔɲɔ ma, be bɛrɛ dɔwaa ye, be ɔgu kɛu sɔɔ gɔ pajatiiɲu. ¹⁸ Inɛw gamuu bana gɔ iyaa dɔgɔ jijii sɛin logoro nɛ toi ii tɛɛjɛ gɔ gin’ wɔɔ. Be sɔɔ gɔ kekeŋiyɛnɲu. ¹⁹ Kaa aduna ɔn sɔɔ jiire lee, arusɛgɛ mɔɔnu dadaaru inɛi lelemɔjɛ gɔ lee, iyaa dadaaru wajabe lee wiyaain ye, sɔɔ gɔ kimɛjɛɛɲu. Kɔɔ dɛi sɔɔ gɔ kinɛ bemɛ nɛ birɛ birɛɛlɛ. ²⁰ Nɛɛ, inɛw gamuu bana gɔ toi ii minɛ ɛju nɛ sugu gin’ wɔɔ. Wogɔ bɛɛnw, sɔɔ gɔ ɛgaa ye, yayabaɲu. Sɔɔ gɔ kinɛ bemɛ nɛ birɛ bibirɛjɛ, ii nanaranjɛ. Gamuu mɔ pɛtaanu, gamuu mɔ pɛlukuloi, gamuu mɔ suŋu.» ²¹ Kɔɔ onu nɛ Yesu be le sɔwaa gi: «Inɛ turu kanran lanpa yaun tanugaa ye, taju le kii ma, teenu bɔlɔ nɛ kunɔ ma kanraanlɛ. Kaa lanpa tanugaa ye, yalu wijɛ ɛjii wo obo bɛɛjɛ nɛ jeledo. ²² Kijɛ babaŋa puu, ɛlu gogoodo. Sɔɔ boŋurun puu dɛdɛbɛlɛdɛin. ²³ Inɛ suguru ɛhɛgu sɛɛ, wo sɔɔ gɔ keŋiyɛn.» ²⁴ Kɔɔ onu nɛ Yesu iyaa ɔn gin’ be le sɔi: «Sɔɔ e ɛgɛjɛ ɔnbe puu ɛjii ai gɛliyɛi. Inɛw mɔ gelu le e tunwɔnjɛ gɔ, Ama, gelu wogɔ le ebe tunwɔndo. Iyaa wogɔ kuu nɛ e bɛrɛ babaradɛin. ²⁵ Inɛ kijɛ sɛɛ baŋa bɛrɛ baraa ye ohobodɛin. Kaa inɛ kijɛ sɛlɛ gɔ, gaila wo sɛɛ gɔ yaa wo bɛrɛ ɛhɛlɛdɛin.» ²⁶ Yesu iyaa taanrinyɛn waja daan ɔn gin’ gi: «Ama diinɛ gɔ, ainɛ minɛ womɔ nɛ toi maɲaa sɛɛ le tunwɔn bɛbɛɛmɔdo. ²⁷ Baŋa, toi gɔ maɲaa kilaa, wo giri yeiyenu biyɛjɛ ma, ingelaa yayala ma, toi gɔ tɛtɛiyɛjɛ. Wo toi gɔ bana tɛyɛjɛ inɛɛ. ²⁸ Minɛ gɔ tunmi toi gɔ tɛiyɛmɔjɛ. Kɔɔ onu nɛ, toi gɔ gabiyaa ye tɛŋɛ tɛŋaa, bɛrɛ bɛraa, poraai ye, ii yinkunɔjɛ. ²⁹ Nɛɛ, gɛlu waaru dɔwaai ye, minɛ baŋa kijɛ gɛlu gɛlu womɔ gɛliyaa wiyaa ye, gɛlu wo gɛlɛjɛ gɔ woi.» ³⁰ Yesu iyaa taanrinyɛn waja daan gi: «Ama diinɛ gɔ paamu kanran ga emɛ kijɛ inge tɔgu le woi tunwɔndɛin? Sɔɔ inge tɔgu le tiyɛ womɔ sɔɔdɛin? ³¹ Keŋiyɛin! Ama diinɛ gɔ, mutarudu ii le murin wɔɔ. Tiun ii walaɲube puu logoro nɛ, mutarudu ii wo uji. ³² Kaa woi tɔwaa, tɛiyaa, gabiyaai ye, tiun nai. Sadiŋɛ nɛ, kijɛ walaɲu puu dɛi gaa. Numɔ ii womɔbe gaai bibiyɛɲu. Halu sasaabe wiyaa ye numɔ ii gɔbe yalu kurugiyaa wɔɔ nɛ kuru kukuroɲu.» ³³ Inɛw, sɔɔ aŋai paamu be kanraindo le kɛukɛu Yesu waaju womɔ nɛ taanrinyɛn kɔɔ tunmɔ joo daaunbe. ³⁴ Wo taanrinyɛn daanlu go sɔɔ womɔ sɔɔbele. Kaa jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ dɛiin wo taanrinyɛn gɔbe puu tiyɛ tagaube. ³⁵ Bai kɔɔ, digɛnai yɔraa wo kanran, Yesu, jaŋu unrunw womɔbei boonaa bemaa Galile dibe diŋirun waja go galamɔ gi. ³⁶ Inɛw gɔbei dii diŋirun gɔ nɛ pajaatiyaa, jaŋu unrunw gɔbe, Yesu diikoro nɛ wo tobe gɔ le woi jɛyaabɛin. Inɛw wajabe kanran, diikoro waja nɛ yowaa, dii gɔ kɛjaa taŋaubɛin. ³⁷ Ooɲɔ diyɛ naa diyɛ ingelaa, diigunu diikoro gɔ nɛ yooube dɛi, kɔlɔ gɔ nɛ dii jooi tɔlaabe. ³⁸ Waaru wogɔ le, Yesu diikoro bɔlɔ go, kuu tuŋurun nɛ kuu womɔ duunaa giri yeiyeube. Jaŋu unrunw gɔbe woi yaa, yemɛlaa be gi: «Jaŋudeerenɛ, emi suiyoido ga wɔɔ gɔ u mai sɛlɛu ma?» ³⁹ Yesu giri yemaa ooɲɔ gɔi ganwaan, dii gɔ womaa kelemu biyɛ, deeliye gi. Kɔɔ gin’ wo giyaa, ɔgu kɛu ooɲɔ gɔ dɛɛnrinyaain. Dii gɔ yaa kelemu biyaai. ⁴⁰ Yesu, jaŋu unrunw womɔ le ɔn gin’ sɔi: «Inge sabu dɛi e ɔn baa liyaa wɔi? E nimɛ kanran gagawu le wɔlɔi ma?» ⁴¹ Kaa, be kai liyaa tunmɔ le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Aa! Inɛ ɔn inɛ inge tɔgui? Halu ooɲɔ lee, dibe dii lee, sɔɔ womɔ yabauwɔin.»

¹ Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, dibe gɔ kɛjaa taŋaa, Gerasa bɛɛnw gana gɔ nɛ dɔwaabɛin. ² Yesu, diikoro nɛ goou wo digɛu, ainɛ turu ɔnsain yalu nɛ gowaa, wo bɛrɛ wɛɛube. Ainɛ wogɔ jinrun kuu womɔ nɛ yadaanbe. ³ Wo ɔnsain gɔ ginrun womɔi bojaa, kɔɔ nɛ yabiyɛbe. Woi inɛ gɛli bɛɛbe wɔlɔ. Halu yɔgu le woi pagu gɛli bɛɛmɔbele. ⁴ Kubɔ joo, kubɔ womɔ inrun le tɔŋɔubɛin. Iyaa, numɔ womɔ yɔgu le pagaubɛin. Kaa, wo kɔɔbe puu biɲɛ ye, polugutiibe. ⁵ Agai sɛlɛ, digɛi sɛlɛ, waaru puu wo kai, ɔnsain nɛ ma, kokoo nɛ ma, tibu le unruin barumanu, kɔun kɔnwɔnnu, yabiyɛbe. ⁶ Ainɛ kɔɔ, wagee Yesui wo iye gɔ, jɔbaa wiyaa giru womɔ nɛ tuŋiyaan, ⁷ mii diyɛ le kɔnwaan gi: «Yesu, Ama daa naa daa go wɔɔ baŋa Aini gɔ, uwɔ ingei? Ama ga, mui ɔɲɔmɔnɔu.» ⁸ Yesu, jinrun gɔ le sɔɔu, «Jinrun, ainɛ kɔɔ kuu nɛ goo» gɛɛube dɛi ainɛ gɔ kɔɔ gin’ sɔi. ⁹ Kaa Yesu pilemaa sɔwaa gi: «Boi uwɔ inge gɛɛɲu?» Jinrun gɔ saa: «Emɛ jinrun jooi wɔin digɛu, boi ma “Emɛ jooi wɔin” gɛɛɲu.» ¹⁰ Wo Yesu womaa unrunbei ɔnsain gɔ yalu nɛ goomɔnɔu ga, wo bɛrɛ ɛjii gɛɛunbe. ¹¹ Be le bɛrii, kokoo kuu nɛ tolube joo belu tɛnwɛun yabɛin. ¹² Kɔɔ dɛi jinrun gɔbe Yesu bɛrɛ ɔn gin’ gɛɛnbɛin: «Emi pajaa ye tolu gɔbe nɛ emɛ yoomɔ.» ¹³ Yesu bemaa wogɔ kanran bɛbɛɛdɛin gi. Jinrun gɔbe ainɛ gɔ kuu nɛ gowaa, yaa, tolu gɔbe nɛ yowaabɛin. Tolu kulɔ gɔ puu kokoo daa gɔ nɛ gowaa, ɔgu jɔbaa, dibe gɔ nɛ wiyaa yowaa, piriyaa yinwaain. Yalu kɔɔ nɛ tolu bee, tolu muɲu lɛi dɔwaabe. ¹⁴ Kɔɔ gin’ wo biyaa, inɛw tolu gɔbe girɛubɛin gɔbe, jɔbaa yaa kibɛru gɔ ginrun go lee, olu go lee tagaabɛin. Inɛw, kibɛru gɔ ɛgaa, sɔɔ bii gɔ yɛnɛi wiyaabɛin. ¹⁵ Be Yesu genɛ nɛ wiyaa dɔwaa, ainɛ jinrun joo kuu womɔ nɛ daanbe gɔ, sɛɛu, sɔi kunaa wo daaun iyaabɛin. Be liyaain. ¹⁶ Sɔɔ gɔ puu aŋai galu gɔ inɛw iyin gɔbe, ainɛ gɔ lee, tolu gɔbe lee bɛrɛ, sɔɔ dɔi gɔ, digu le, digu le, be bɛrɛ tagaabɛin. ¹⁷ Inɛw gɔbe wogɔ waaru be ɛgu le, be Yesu bɛrɛ gɛnyaan womaa, gana unrunbemɛ nɛ goojɛ gin. ¹⁸ Yesu gowaa, diikoro gɔ nɛ yoodo ga kanraun wo wɔu, ainɛ jinrun kuu womɔ nɛ daanbe gɔ wo bɛrɛ gɛnyaan, unrun wo le yaadɔn gi. ¹⁹ Yesu wogɔ yabalu. Kaa wo ainɛ gɔ le sɔwaa gi: «Pilemɛ ye ginrun uwɔ nɛ, u maranw bɛrɛ yaa. Inɛw Baŋa Ama, amasɔgɔ jugɔ womɔ dɛi sɔɔ diyɛ u bɛrɛ wo kanrun gɔ, bei taga.» ²⁰ Kunrin ainɛ gɔ gowaa yaa, Ana Pɛlu gana gɔ puu nɛ Yesu wo dɛi kijɛ diyɛ kanrun sɔɔ tagai tɔlaabe. Inɛw sɔɔ womɔ ɛgin gɔbe puu ɛjii bei maunɛ kanrun. ²¹ Yesu, diikoro gɔ nɛ yowaa, Galile dibe diŋirun waja go galu. Dii gɔ genɛ nɛ wo iŋɛu, inɛw ɛjii wɛi wɛi mɔrinyɛun, woi gɔŋɔubɛin. ²² Yahutunw Ama gɛɛn ginrun kuu baŋa turu, wo kanran yalu gɔ nɛ wiyaa dɔi. Ainɛ wogɔ, boi womɔ Jayirusu gɛɛbɛin. Yesui iyaa, giru womɔ nɛ tuŋiyaan, ²³ ɛjii wo bɛrɛ gɛnyaan gi: «Iyaa dagi ma jinwaan yinwɛndo ga wɔɔ. Womaa yinwɛnnɔu giye, wɛɛ kuu womɔ nɛ numɔ yaŋaran ye, wo bajamɔ.» ²⁴ Yesu wo le dimiyaan, yaabe. Be yaau be wɔu, inɛw joo tunmɔ damau, be le dimiyaan yaaubɛin. ²⁵ Inɛw kɔɔbe logoro nɛ yaanran turu, anranguju pɛli lɛisigɛ baa bain goi jiun le wɔɔ yatobe. ²⁶ Wo jɔŋujɔŋɔw joo numɔ nɛ ɔɲaabe. Iyaa buudu womɔ puu jɔŋu nɛ yadogu. Kaa kɔɔ wooi nɛ, jiun womɔ gɔ bariyɛ laa ye, gaila kanran gamiyɛnlu. ²⁷ Yaanran kɔɔ Yesu kibɛru aŋai wo ɛgu le kɛukɛu, wo kinɛ womɔ nɛ unrun Yesu sɔi sai biyaa tabaa ye, unruin babajado ga gawaabe. Kɔɔ dɛi wo mɔɔnu logoro nɛ, yaa yaa Yesu onu nɛ dɔwaa sɔi womɔ tabaabe. ²⁹ Ginsɛsai jiun womɔ bajaai. Wo kuu womɔ le woi pele pele bajaai ga jugaabe. ³⁰ Yesu, gɔnrɔn wo nɛ gowaai ga jugaabe. Kɔɔ dɛi, wo iŋiyaan, inɛw woi gɔŋaa bɛin gɔbe bɛrɛ selumaa gi: «Inɛ aa arugoi ma tabu?» ³¹ Jaŋu unrunw gɔbe aŋa womɔ saa gin: «Inɛw sibɛ puu nɛ ui damauwɔin iyeuwɔu, iyaa inɛ aa ui tabu ma, yani selumɛjɛu?» ³² Kaa Yesu kai, yalu gɔ puu gɛŋɛrɛuun yɛnɛu, inɛ aa arugoi womɔ tabu ma, dɛnɛube. ³³ Kɔɔ waaru le, yaanran gɔ, sɔɔ wo bɛrɛ bii igii bee dɛi, liyaa ɛjii kinwɛunbe. Wo Yesu giru nɛ wiyaa tuŋiyaan, sɔɔ gɔ puu wo bɛrɛ tagaabe. ³⁴ Yesu wo le saa gi: «Iyaa ma, gagawu uwɔ ui bajamaati. Jamu le yaa. Jiun uwɔ bajaai biyɛ.» ³⁵ Yesu kɔɔ gin’ yaanran gɔ le sɔɔu wo gɛlɛu, Yahutunw Ama gɛɛn ginrun kuu baŋa, Jayirusu ginrun nɛ gowaa inɛw wiyaa, Jayirusu le sɔwaa gin: «Iyaa uwɔ yinwaain. Nɛɛ jaŋudeerenɛ gɔi ɔɲɔmɔnu doori.» ³⁶ Yesu sɔɔ bemɛ gɔ ɛgaabe. Kaa wo sɔɔ gɔ lugolu kanraan, Jayirusu le sɔwaa gi: «Liyɛnɔu. Mu le gawa sai.» ³⁷ Yesu, Piɛru lee, Jake lee, wo bainɛ Jan lee laa ye, inɛ waja wo le digiyɛ ga yabalu. ³⁸ Be wooi gowaa, yaa Ama gɛɛn ginrun kuu baŋa ginrun nɛ dɔwaabɛin. Yesu, ginrun gɔ siɲɛ joo wo wɔu tɛmu. Atɛmu bemɛ le kɛukɛu, inɛw pii piiu, ɛjii sɔmiyɛunbɛin. ³⁹ Yesu, ginrun gɔ nɛ yowaa, inɛw gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «E inge dɛi ɔn gin’ siɲɛ siɲɛu, pii piiuwɔi? Ii gɔ yinwɛnlu. Wo giri yeiyeuwɔ.» ⁴⁰ Kɔɔ gin’ wo giyaa, inɛw gɔbe woi mɔmɔubɛin. Kaa wo inɛw gɔbe puu bain go goonaatiyaa, iyaa gɔ ba lee, wo na lee, jaŋu unrunw taanu wo le wɛin gɔbe lee gɛliyaa, iyaa gɔ deun tobe gɔ nɛ yoi. ⁴¹ Yesu, iyaa gɔ numɔ aa, sɔwaa gi: «Talita kumu.» Tiyɛ gɔ, iyaa dagi, uwaa ingele gun. ⁴² Ginsɛsai wo ingelaa yoi yaai tɔlu. Anranguju womɔ pɛli lɛisigɛ bee. Wo maranw waaru kɔɔ be iye le, bei ɛjii maunɛ kanraanbe. ⁴³ Kaa Yesu ɛjii be bɛrɛ sɔwaa, bemaa inɛ kanma bɛrɛ sɔɔ gɔ jugɔmɔnɔu gi. Kɔɔ onu nɛ, wo bemaa iyaa gɔ bɛrɛ pana obo gi.

¹ Yesu ana kɔɔ nɛ gowaa, ana wo gabi, Nasarɛtu nɛ yai. Jaŋu unrunw womɔbe wo le yadigɛbɛin. ² Deeliye bai dɔwaa wo kanran, wo Ama gɛɛn ginrun nɛ yowaa, deeru deerei tɔlu. Inɛw joo woi keŋiyɛunbɛin gɔbei ɛjii maunɛ kanrun. Kɔɔ dɛi be tunmɔ le ɔn gin’ sɔɔubɛin: «Hakilɛ wo sɛɛ ɔn, aa woi obu? Taanrinyɛn wo kanranjɛ ɔnbe gɔnrɔn gɔ aa woi obu? Wo ɔn puu aa le bɛi? ³ Kɔɔi ye Mari ii, baga birɛbirɛnɛ gɔ, woi laa ma? Jake lee, Jose lee, Jude lee, Simɔ lee dele gɔ, ɔn woi laa ma? Wo saabe logoro emɛ nɛ untonɛ ma?» Kunrin, ajubu kɔɔ dɛi, Nasarɛtu bɛɛnw, Yesu le gawaa bɛɛnɛ. ⁴ Kaa Yesu be le ɔn gin’ sɔi: «Inɛ Ama titiyainɛ yalu puu nɛ baba yasɛ. Kaa wo ba ginrun nɛ lee, wo maranw logoro nɛ lee, ginrun gonɔ womɔ nɛ lee, wo baba siyɛɛlɛ.» ⁵ Kunrin, Nasarɛtu nɛ Yesu, jiungunw gamuu kuu nɛ numɔ yaŋaraan, bei bajamaabe laa ye, taanrinyɛn waja kanraan bɛɛlu. ⁶ Nasarɛtu bɛɛnw, wo le gawaa bɛɛnɛ be kanrun gɔ, woi maunɛ kanrun. Kɔɔ onu nɛ Yesu, ana ana nɛ deeru deereu gɔŋɔlɔube. ⁷ Wo jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ womɔ gɔbe boonaa, bei inɛ lɛi lɛi tii. Wo inɛw kuu nɛ jinrun nana goonɔ ga, gɔnrɔn bei obaabe. ⁸ Bei tiiu, wo ɔn gin’ be le gi: «Oju ebe dɛi bagai laa ye, kijɛ kanma jeɲɛnɔugi. Buru ma, jɛmɛ ma, buudu ma gɛliyɛnɔugi. ⁹ Taga kunɔi. Kaa, arugoi lɛi gɛliyɛnɔugi.» ¹⁰ Wo gimaa gi: «Ana turu nɛ dɔwaai ye, ana kɔɔ nɛ e gooido baa, ginrun turu e sugu gɔ nɛ yabiyɛi. ¹¹ Yalu turu nɛ e dɔwaa, gana gɔ bɛɛnw ei sɛgɛrɛ ga yabanɛ ma, ei keŋiyɛnnɛ ma biyaai ye, ana wogɔ nɛ goonu kubɔ ebe nɛ minɛ tara gɔ pogoti gooi. Kubɔ pogu gɔ be bɛrɛ jarugu be le yɔɔ sɛɛrɛi biyɛdo.» ¹² Jaŋu unrunw gɔbe yaa inɛw bemaa bana bemɛ dulomɔ ga, waaju kanraanbɛin. ¹³ Be jinrun joo, inɛw kuu nɛ nana goonɔubɛin. Jiungunw joo nɛ nii paraa ye, bei bajamɔubɛin. ¹⁴ Yesu boigoo yalu puu nɛ ginaabe. Ɔgɔnɛ Herɔde kanran Yesu boi ɛgaabe. Inɛw gamuu woi Jan Batisei bulaa wiyaa gɛɛbɛin. Womaa kɔɔ dɛi birɛ taanrinyɛn birɛ bɛɛjɛ gɛɛbɛin. ¹⁵ Inɛw gamuu iyaa woi pɔɔlɔ inɛ Ama titiyainɛ Eli gɛɛbɛin gɔi, pilemaa wɛi gɛɛbɛin. Iyaa, gamuu womaa pɔɔlɔ inɛw Ama titiyaanw gin’, wo kanran inɛ Ama titiyainɛ turui gɛɛbɛin. ¹⁶ Herɔde waaru sɔɔ kɔɔ wo ɛgu le, wo ɔn gin’ gi: «Yesu kɔɔ, Jan Batise woi. Mu kuu womɔ polomaabɔn. Kaa, wo bulaa wiyaai.» ¹⁷ Herɔde, wo suŋɔrɔn Pilipe yaanran Herɔdiade kɛjaa gɛlɛbe. Kɔɔ dɛi, Jan, Herɔde le ɔn gin’ gɛɛbe: «U suŋɔrɔn yaanran u jɛɛun jaanla.» Jan kɔɔ wo gi gɔ dɛi, Herɔde, kuu womɔ le Jain aamaa, pagaa, yaa kaju nɛ kunɔmu. ¹⁹ Herɔdiade kai, Jan le kinɛ banraan, woi daaɲu dɛnɛbe. Kaa, Herɔde, wogɔ woi kanranmɔ ga yababele. ²⁰ Jan teitai bee, iyaa Ama inɛi bee ga Herɔde igii bee. Kɔɔ dɛi, wo Jain liliyɛbe. Wo woi ɛjii gɛliyaa bee. Herɔde, Jain wo keŋiyɛnbe puu woi bimili ye, kijɛ kanranɲu inɛɛ biyɛbe. Kaa, kɔɔ wooi nɛ, Jain keŋiyɛn ga wo bɛrɛ ɛjii bee. ²¹ Kaa bai turu Herɔdiade Jain daa ga bana biyaabe. Bai wogɔ, Herɔde woi narin bai dɛi, janwan kunaa sɛbe. Wo laamu womɔ inɛw diyɛnw gɔbe lee, sɔludasu kuu bɛɛnw gɔbe lee, Galile gana nɛ, inɛw diyɛ diyɛ gɔbe lee boonaa, jaa diyɛ be dɛi siraa sɛbe. ²² Herɔdiade iyaa gɔ wiyaa giru bemɛ nɛ gɔɔ gɔɔi tɔlu. Herɔde lee, inɛw wajunw gɔbe lee, gɔɔ womɔ gɔ kinɛ bemɛ ɛjii aabe. Ɔgɔnɛ kinɛ ɛɛliyaa gabaa, iyaa gɔ le ɔn gin’ sɔi: «Kijɛ u dɛnɛjɛ mui taga. Mu kijɛ wogɔ ui ohobodɔn.» ²³ Sɔɔ kɔɔ kuu nɛ gimaa, Herɔde saba sabaa ɔn gin’ gi: «Kijɛ mu bɛrɛ u gɛɛindo puu, mu ui ohobodɔn. Halu laamu ma pɛjɛrɛi kanran, mu wogɔ ui ohobodɔn.» ²⁴ Iyaa gɔ gowaa yaa, wo nai tɛmaa ɔn gin’ selumu: «Maa kijɛ inge gɛɛn?» Iyaa gɔ na gɔ saa gi: «Yaajɛu ye, Jan Batise kuu gɛɛn.» ²⁵ Iyaa gɔ ɔgiri Herɔde bɛrɛ pilemaa wiyaa ɔn gin’ sɔi: «Kijɛ mu ibɛ unwɔ: Jan Batise kuu gɔ polo ye kanɛ tee baɲa nɛ kunɔ ye, mu bɛrɛ obo.» ²⁶ Sɔɔ kɔɔ ɔgɔnɛ kinɛ ɛjii jinwɛnmaabe. Kaa inɛw wo boonu gɔbe puu giru nɛ, wo iyaa gɔ le pui kunaa, saba sabaabe dɛi, gɛɛn womɔ yabalu kanraan bɛɛlu. ²⁷ Kɔɔ dɛi, wo ɔgu kɛu sɔludasu unrunw womɔbe logoro nɛ, inɛ turu goonaa, womaa Jan kuu yai polo jɛɛlɛ gi. Sɔludasu ii gɔ kajuginrun nɛ yaa, Jan kuu polaa, ²⁸ baɲa nɛ kunaa jɛɛlaa, iyaa gɔi obu. Iyaa gɔ yaa wo na bɛrɛ yinhobu. ²⁹ Jan jaŋu unrunw gɔbe sɔɔ gɔ ɛgaa, wiyaa, yiun gɔ jeɲaa, yaa ɔnsain nɛ kunaabɛin. ³⁰ Yesu jaŋu unrunw tiyaaɲu, waaju taga yain gɔbe, pilemaa wiyaa, kijɛ be kanrun lee, waaju aŋai be tagu lee puu Yesu bɛrɛ tagaabɛin. ³¹ Yalu wogɔ nɛ, inɛw joo wiyaai ye yaa, wiyaai ye yaa, kanraunbɛin. Wogɔ digɛu, Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, jaa kayaɲu waaru bɛɛbenɛ. Kɔɔ dɛi, Yesu, jaŋu unrunw womɔ le ɔn gin’ sɔi: «Mu le wɛɛi, yalu inɛ wɔlɔ nɛ yai ye, gaila ei deeliyemɔi.» ³² Be diikoro nɛ yowaa, yalu inɛ wɔlɔ nɛ yain. ³³ Kaa, yaau be wɔu, inɛw iyaa, bei jugaabɛin. Kɔɔ dɛi, inɛw ana dɛin dɛin nɛ gowaa, kubɔ le jɔbaa, yalu yai iŋiyɛndo ga be bee gɔ nɛ be laa dɔi. ³⁴ Yesu yalu gɔ nɛ dɔwaa, diikoro gɔ nɛ gowaa, mɔɔnu diyɛ iyaabe. Be peju, girɛnɛ sɛnɛ gin’ wɔin dɛi amasɔgɔ bemɛ woi ɛjii aabe. Wo kunrin sɔɔ joo le bei deerei tɔlaabe. ³⁵ Yesu, waaju tagau wo gɛlɛu, digɛnai ɛjii yɔraa wo kanran, jaŋu unrunw gɔbe wo bɛrɛ wiyaa, wo le ɔn gin’ sɔin: «Nai ɛjii yɔraai. Iyaa, yalu ɔn nɛ kijɛ kanma wɔlɔ. ³⁶ Kɔɔ dɛi inɛw gɔbei pajaa ye, ana diyɛ lee, dagi lee emi gɔŋaa wɔin gɔbe nɛ yai pana bemɛ, be ɛbɛmɔ.» ³⁷ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «E kuu ebe le pana bei oboi.» Jaŋu unrunw gɔbe saa gin: «Sarudu buudu suŋu lɛi baa buru ɛbɛ ye be bɛrɛ kayamɔdɛin ma?» ³⁸ Kaa, Yesu ɔn gin’ be le gi: «Buru aŋa sɛi ma yai yɛnɛi.» Jaŋu unrunw gɔbe yaa selumaa yɛnaa, pilemaa wiyaa buru numɔrɔn lee, iiju lɛi lee yɔɔ gin. ³⁹ Yesu bemaa inɛw gɔbe puu digɛ le, digɛ le, dɔgɔ wɛru gɔ nɛ dɛinyɛnmɔ ga tɔɔru. ⁴⁰ Kɔɔ gin’ inɛw gɔbe inɛ pɛnumɔrɔn pɛnumɔrɔn digɛ lee, inɛ suŋu suŋu digɛ lee, kanraan dɛinyin. ⁴¹ Inɛw gɔbe puu dɛinyaan be dogaa, Yesu buru numɔrɔn gɔ lee, iiju lɛi gɔ lee jeɲaa, giri daa go dɛɛraa gɛlɛu, Amai birɛpoo tagaabe. Kɔɔ onu nɛ, wo buru gɔbe kabalaa, jaŋu unrunw gɔbe bemaa inɛw bɛrɛ gamala ga, bei obu. Wo iiju lɛi gɔbe kanran bei jeɲaa obaa, inɛw puu bɛrɛ gamalaabɛin. ⁴² Inɛw puu pana kayaa, bei baabe. ⁴³ Jaŋu unrunw gɔbe buru kɛbɛlɛ waju gɔ lee, iiju kɛbɛlɛ waju gɔ lee be turaa, taju pɛli lɛisigɛ joo bee. ⁴⁴ Inɛw buru gɔbe kayin, anranw sai, inɛ muɲu numɔrɔn dɔwaabe. ⁴⁵ Sɔɔ kɔɔbe galau wo digɛu, ginsɛsai Yesu, jaŋu unrunw womɔ gɔbei diikoro gɔ nɛ yoomaa, bemaa giru unrunmɔ nɛ dibe diŋirun waja go, Bɛtusayida ana sibɛ go be yaanu, unrun, mɔɔnu gɔi ginrun tii tii ye wɛɛdɔn gi. ⁴⁶ Kɔɔ gin’ bei yaamaatiyaa, Yesu gowaa, tetemɛ kuu nɛ Ama gɛɛin ulu. ⁴⁷ Ama gɛɛun wo gɛlɛu, digɛ ɛjii digiyaai. Wo, wo turu dibe sibɛ turu gɔ nɛ bee. Jaŋu unrunw diikoro gɔ, dibe logoro nɛ yaaube. ⁴⁸ Kaa, ooɲɔ gɔ jaŋu unrunw gɔbe le daii bee gɔ digɛu, diikoro gɔ yaamɔ ga, be bɛrɛ ɛjii nawin bee. Yesu wogɔ iyaa, gowaa be bɛrɛ yaai tɔlu. Kaa, wo yaamɔ nɛ, Baayaara bɛrii bee. Yesu, dii gɔ kuu nɛ yoi yaa, jaŋu unrunw gɔbe sibɛ go wiyaa, bei galado gin’ kanrun. ⁴⁹ Kaa, jaŋu unrunw gɔbe dibe gɔ kuu nɛ yoi yaau wo wɔu iyaa, be inɛ kikinui be bɛrɛ wɛɛjɛ ga sɛbɛin. Be wooi puu kɔɔ iyeubɛin gɔ digɛu, liyaa, kinɛ manaa piiubɛin. Kaa, Yesu ɔgu kɛu be nɛ mii tiyaa gi: «Anrangaju kunɔi, mu Yesui, liyɛnɔugi.» ⁵¹ Kɔɔ onu nɛ, Yesu diikoro gɔ nɛ be le wo yowaa, ooɲɔ gɔ dɛɛnrinyaain. Jaŋu unrunw gɔbe bɛrɛ halu maunɛ kanrun, ⁵² sabu be buru taanrinyɛn gɔ paamu kanrannɛ. Hakilɛ bemɛ piniyaain. ⁵³ Nɛɛ, be dibe gɔ kɛjaa taŋaa, Jenɛsarɛtu gana nɛ yaa iŋiyaan, diikoro bemɛ dii gɔ genɛ nɛ kɔmaa pajin. ⁵⁴ Diikoro gɔ nɛ goou be digɛu, inɛw yalu gɔ nɛ bɛin gɔbe, ɔgu kɛu Yesui jugaa, ⁵⁵ yalu puu nɛ womaa wiyaai ga jɔbaa yaa tagin. Yesu sibɛ yaajɛ wooi nɛ, inɛw, jiungunw pɛnrɛnpanran le duiyi duiyi jɛɛlɛubɛin. ⁵⁶ Ana dɛin dɛin nɛ wo yaabe wooi nɛ, ana diyɛi ma, ana dagii ma, inɛw, jiungunw tai nɛ duiyaa duiyaa jɛɛlaa ye, womaa bei pajaa ye arugoi kinrun womɔ sai be tabamɔ ga gɛɛunbɛin. Kɔɔ gin’ inɛw woi tabin puu bajaain.

¹ Parisiɛnbe lee, Ama tɔɔru deerenw gamuu lee, Jerusalɛmu ana nɛ gowaa, Yesu genɛ nɛ wiyaa mɔrinyaanbɛin. ² Yesu jaŋu unrunw gamuu numɔ lɔgɔgu le jaa kayau be wɔu, Parisiɛn gɔbe iyaabɛin. Tiyɛ gɔ Yahutunw oju atɛmu le kɛukɛu mɔŋɔnɛ. ³ Parisiɛn gɔbe lee, Yahutunw wajunw gɔbe lee be tirɛ anranw atɛmu gɔ ɛjii digiyɛubɛin. Be numɔ aŋai jaan gin’ ɛjii mɔŋɔnɛ ye, jaa kayaanɛ. ⁴ Iyaa, ibɛ gowaa wiyaain ye, be dii iniyɛnlu go pana kayaanɛ. Yahutunw, atɛmu kɔɔ tunmɔ joo yagɛlɛbɛin. Be diikɔrɔi dii nɔi lee, dii toroi bemɛ lee, iyaa inrun toroi bemɛ lee aŋai mɔŋɔɲu atɛmu yasɛbɛin. ⁵ Kɔɔ dɛi Parisiɛn gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Yesu jaŋu unrunw, atɛmu le kɛukɛu numɔ mɔŋɔlu go jaa kayau be wɔu iyaa, Yesu bɛrɛ wiyaa ɔn gin’ selumi: «Jaŋu unrunw uwɔ gɔbe, inge dɛi emɛ tirɛ anranw atɛmu gɔ gɛliyɛlu kanraan, numɔ lɔgɔgu le jaa kayaɲu?» ⁶ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Inɛ Ama titiyainɛ Esayi Ama bɛrɛ sɔɔ goi wo tɔŋu gɔ lee, kanran ebe lee, ɛjii sɛgɛraa wɔɔ. E inɛw aŋa lɛilɛigunwin. Kɔɔ dɛi e dɛi Esayi, Ama ɔn gin’ gi ga tɔŋu: “Tɔgu ɔn aŋa le sai mui babajɛ. Kaa kinɛ womɔ mu le wagee wɔɔ. ⁷ Be inɛw tɔɔru gɔ, tɔɔru ma gɔ woi giye, inɛw bɛrɛ wogɔi deereɲu. Wogɔ digɛu, mui babaɲu giye, kanran be kanranjɛ gɔbe puu, kanran niwɛn sɛlɛi.” ⁸ Yesu gimaa bemaa Esayi aŋai tɔŋu gin’ tee, Ama tɔɔru gɔbe pajaatiyaa, inɛw bɛrɛ tɔɔru be bɛi gɔ, wogɔi gɛlɛin gi. ⁹ Yesu iyaa ɔn gin’ sɔi: «Ama tɔɔru gɔbe dulomɔti ye, wogɔ dilɛ nɛ, tɔɔru ebe kunɔ ga, e wogɔ birɛ gɔ ɛjii birɛ bɛbɛɛjɛi. ¹⁰ Yɛnɛi! Ama, tɔɔru womɔ Mɔisei obaa, ii womaa, wo ba lee, wo na lee baba gi. Iyaa, inɛ wo ba ma, wo na ma duyaajɛ, daiti gi. ¹¹ Kaa e, inɛ womaa wo ba ma, wo na ma bara giye, kijɛ bei oboun jaan gɔ, kijɛ wogɔ, Kɔrubain gi ye, tiyɛ gɔ Ama dɛi sin obu dɛiin wɔɔi, ¹² e inɛ wogɔ, waja wo ba ma, wo na ma baru bɛɛlɛ gɛɛjɛi. Iyaa, e inɛw bɛrɛ kɔɔ gin’ yinkanranmɔjɛi. ¹³ Ama sɔɔ pajaatiyaa ye, atɛmu ebe, wogɔ dilɛ nɛ bana e kunɔjɛ gɔ kɔɔ woi. Sɔɔ joo nɛ e kunrin kanranjɛi.» ¹⁴ Kɔɔ onu nɛ, Yesu pilemaa mɔɔnu gɔi boonaa, ɔn gin’ sɔi: «E wooi puu mui ɛjii keŋiyɛin. Sɔɔ ɔn paamu kanrain. ¹⁵ Bain goi ye inɛ kɔlɔ nɛ kijɛ yoojɛ, Ama sibɛ go woi lɔgɔjiyɛmu bɛɛlɛ. Kaa, kinɛ womɔ nɛ kijɛ goojɛ gɔ, Ama sibɛ go woi lɔgɔjiyɛmɔjɛ. [ ¹⁶ Inɛ suguru ɛhɛgu sɛɛ, wo sɔɔ gɔ keŋiyɛn.]» ¹⁷ Nɛɛ, waaru mɔɔnu gɔ le kabiyaa, ginrun be yai le, jaŋu unrunw gɔbe Yesu womaa sɔɔ wo sɔi gɔ, tiyɛ womɔ ingei ma gin. ¹⁸ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «E kanran sɔɔ paamu kanraanlɛi ma? Kayɛrɛ emɛ kayajɛ dɛi, Ama sibɛ go emi lɔgɔjiyaai gɛɛ bɛɛmɔɔlɛ. ¹⁹ Kayɛrɛ kinɛ nɛ yoolɛ kaa bɛrɛ nɛ yaajɛ. Bɛrɛ gɔ le digɛnu waja bain go yaajɛ.» Kayɛrɛ puu kaya bɛbɛɛmɔjɛ tagara ga, Yesu sɔɔ kɔɔ wogɔ dɛi gi. ²⁰ Yesu iyaa gimaa gi: «Kinɛ nɛ kijɛ goojɛ, Ama sibɛ go inɛi wo lɔgɔjiyɛmɔjɛ. ²¹ Ajubu mɔɲu kinɛ nɛ too gɔ, inɛi suuraa ye sala nɛ wo kunɔjɛ, inɛi gunyɔn wo gunyɔnmɔjɛ, inɛ bɛrɛ inɛi wo daamɔjɛ, ²² inɛ bɛrɛ dimu wo dimiyɛnmɔjɛ, inɛ waja kijɛ wo daariyɛmɔjɛ, inɛi kanran mɔɲu wo kanranmɔjɛ, inɛ bɛrɛ inɛ wajai wo lelemɔjɛ, inɛi kuu sɛlɛ nɛ wo kunɔjɛ, inɛi ele nɛ wo kunɔjɛ, inɛ waja dɛi sɔɔ mɔɲu wo sɔɔmɔjɛ, inɛi kuu ulo nɛ wo kunɔjɛ, iyaa inɛ bɛrɛ bomɔ kanran wo kanranmɔjɛ. ²³ Sɔɔ mɔɲu kɔɔbe puu kinɛ nɛ goi ye, inɛi Ama sibɛ go be lɔgɔjiyɛmɔjɛ.» ²⁴ Yesu yalu kɔɔ nɛ gowaa, Tire ana sibɛ go yai. Wo inɛw bɛrɛ, wo wiyaai ga jugɔmu ibɛla bee gɔ digɛu, ginrun turu nɛ yowaa baŋabe. Kaa, wo inɛw le baŋiyaan bɛɛlu. ²⁵ Yaanran Yahutunw tɔgui laa turu kɔɔ nɛ yabe. Wo Penisi gana bɛɛnnɛi. Penisi wogɔ, Siri laamu nɛ too. Yaanran kɔɔ, iyaa womɔ kuu nɛ jinrun yadaanbe. Kɔɔ dɛi Yesu wiyaai ga ɛgɛu digɛu, wo wiyaa, giru womɔ nɛ tuŋiyaan, wo bɛrɛ gɛnyaan, womaa iyaa unrunmɔ kuu nɛ jinrun gɔ nana goonɔ gi. ²⁷ Yesu ɔn gin’ aŋa womɔ sai: «Unrunw pana gɔ, jeɲɛ ye, iju unrunw bɛrɛ kamu tiiun jaanla. Unrunw gɔbei laa pana wo baamɔ.» ²⁸ Yaanran gɔ saa gi: «Mu Baŋa, sɔɔ uwɔ gɔ narain. Kaa halu, iju unrunw, unrunw jaa kayanu be wɔnu, jaa kɛbɛlɛ bagajɛ gɔbe, wogɔ turo ye, koi kayaɲu.» ²⁹ Yesu saa gi: «Aŋasaara uwɔ ɛjii wɔɔ. Jinrun gɔ, iyaa uwɔ kuu nɛ gowaai. Koi, ginrun yaa.» ³⁰ Yaanran gɔ gowaa, ginrun yaabe. Wo, iyaa womɔ teenu nɛ wo diiun tɛmu. Jinrun gɔ kuu womɔ nɛ gowaayaabe. ³¹ Yesu, Tire ana sibɛ nɛ gowaa, Sidɔn ana le digɛu, Ana Pɛlu gana gɔ kɛjaa taŋaa, Galile dibe sibɛ go yai. ³² Kɔɔ nɛ wo dɔwaa, inɛw, ainɛ suguruduŋu, sɔɔ gaai sɔɔ bɛɛlɛ turu wo bɛrɛ jɛɛlaa womaa numɔ kuu womɔ nɛ yaŋaran ye woi bajamɔ ga wo bɛrɛ gɛnyin. ³³ Yesu, ainɛ gɔi dimɛraan, be lɛi sai inɛw le wagee yain. Wo, numɔ ii unrunmɔ ainɛ gɔ suguru nɛ kunaa goonaa, numɔ unrunmɔ nɛ yuguja tɔwaa, ainɛ gɔ ninɛ kole tabu. ³⁴ Kɔɔ onu nɛ, wo daa go dogiyaa wɔu, ninu anran ninaatiyaa ɔn gin’ sɔi: «Epata!» Tiyɛ gɔ, ui duŋɔrɔn. ³⁵ Kɔɔ gin’ gɛɛu wo digɛu, ainɛ gɔ suguru duŋɔraain. Ninɛ womɔ kanran pagalaai. Wo sɔɔ sɛɛu sɔɔi tɔlu. ³⁶ Yesu, inɛw puu bemaa sɔɔ gɔ inɛ kanma bɛrɛ taganɔu gi. Kaa, sɔɔ gɔ ginɛmɔnɔu giyaa wo jɛ ye, bemɛ, ginɛmu gɔ bariyɛ le bariyɛjɛ. ³⁷ Sɔɔ gɔ halu bei maunɛ kanrun. Be Yesu dɛi sɔɔu: «Aa! Yesu ɔn, inɛ suguruduŋu suguru kanran koi duŋɔrɔnjɛ. Iyaa, inɛ sɔɔ sɔɔ bɛɛlɛ bɛrɛ kanran sɔɔ koi sɔɔmɔjɛ. Sɔɔ wo kanranjɛ puu ɛjii wɔɔ.»

¹ Waaru kɔɔbe le inɛw joo iyaa Yesu genɛ nɛ mɔrinyaanbɛin. Inɛw kɔɔbe pana sɛbenɛ gɔ digɛu, wo jaŋu unrunw womɔi giru womɔ nɛ boonaa jɛɛlaa, be le ɔn gin’ sɔi: ² «Inɛw ɔnbe mu le be digi, bai taanu dɔwaai. Nɛɛ pana bemɛ dogaai. Amasɔgɔ bemɛ mui yasɛ. ³ Be logoro nɛ joo yalu wage nɛ gowaa wɛin. Wogɔ digɛu, giyɛ le bei ginrun tiyaajɔn ye, oju nɛ giyɛ bei jajarado.» ⁴ Jaŋu unrunw gɔbe aŋa womɔ saa gin: «Olusolo ɔn nɛ, inɛw ɔn puu kijɛ kayaido, emɛ yago bɛɛdɛin?» ⁵ Yesu bemaa buru aŋa sɛin ma gi. Be saa, unrunbe buru sɔi sɛin gin. ⁶ Yesu, mɔɔnu gɔbe womaa minɛ nɛ dɛinyɛn gi. Kɔɔ onu nɛ, wo buru sɔi gɔbe jeɲaa, Amai birɛpoo tagaatiyaa, buru gɔbe kabalaa, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ obaa, bemaa inɛw bɛrɛ gamala gi. Be buru gɔ inɛw bɛrɛ obaabɛin. ⁷ Be iiju uji uji gaila kanran yasɛbɛin. Yesu, iiju gɔbe dɛi Amai birɛpoo tagaa, bemaa wogɔ kanran inɛw bɛrɛ gamala gi. ⁸ Inɛw, wogɔ kayaa, bei baabe. Jaŋu unrunw gɔbe kɛbɛlɛ waju gɔ turaa be jɛɛlaa, taju sɔi le jowaabe. ⁹ Kaa, inɛw kɔɔ nɛ bɛin, anranw sai inɛ muɲu nai gin’ bee. Kɔɔ onu nɛ, Yesu, inɛw gɔbei ginrun tiiu digɛu, ¹⁰ jaŋu unrunw womɔ be wooi diikoro nɛ yowaa, Dalumanuta gana go yain. ¹¹ Dalumanuta gana nɛ be dɔwaa, Parisiɛnbe wiyaa, Yesu le jiiru jiirei tɔlin. Be Yesui suburu ibɛɛ bɛin. Wogɔ digɛu, be womaa Ama woi tii ye, unrunbe bɛrɛ wogɔ sɛɛrɛ, taanrinyɛn Ama bɛrɛ goi ye wɛɛjɛ le tagara gin. ¹² Yesu ninu anran ɛjii ninaatiyaa, ɔn gin’ aŋa bemɛ sai: «E, kanɛ inɛw ɔnbe, inge dɛi taanrinyɛn waja iye nawain. Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, taanrinyɛn turu kanran kanrun ye, ei tagaraidenɛ.» ¹³ Kɔɔ gin’ giyaatiyaa, Yesu bei pajaa, diikoro gɔ nɛ yowaa dibe diŋirun waja go galu. ¹⁴ Dalumanuta gana nɛ waaru be goobe le, jaŋu unrunw gɔbe buru jeɲɛ ga naŋaai. Diikoro gɔ nɛ buru be le waju, buru koturu sai bee. ¹⁵ Yesu ɔn gin’ bei tinwinrun: «Parisiɛnbe lee, Ɔgɔnɛ Herɔde lee, kijɛ buru pidemu bemɛ gɔ dɛi kuu ebe kajubai.» ¹⁶ Be tunmɔ le jiiraa, buru sɛlɛ unrunbe wɔɔ gɔ dɛi, womaa sɔɔ kɔɔ sɔɔjɛ gin. ¹⁷ Tunmɔ le jiiru jiireu be wɔu, Yesu soo biyaa, ɔn gin’ be le gi: «E inge dɛi ajubau, maa buru sɛlɛ e wɔɔ gɔ dɛi sɔɔjɛ gɛɛuwɔi? Kɔɔi ye e nimɛ kanran paamu kanranli ma? Hakilɛ sɛlɛi ma? Kinɛ ebe ɛɛin wɔɔ! ¹⁸ E giri yasɛi, giri iyeelɛi yinwɔi ma? Suguru yatoi, suguru ɛgɛɛlɛi yinwɔi ma? Kɔɔi ye, e sɔɔ mu kanrun gɔbe naŋaai ma? ¹⁹ Waaru buru numɔrɔn inɛw muɲu numɔrɔn bɛrɛ mu gamulu le, e buru waju taju aŋa jɛɛli?» Be saa, buru waju taju pɛli lɛisigɛ jɛɛlin gin. ²⁰ «Iyaa waaru buru sɔi inɛw muɲu nai bɛrɛ mu gamulu le, e buru waju taju diyɛ aŋa jɛɛli?» Be saa taju sɔi jɛɛlin gin. ²¹ Yesu gimaa be le ɔn gin’ gi: «Nimɛ kanran e paamu kanranli ma?» ²² Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, dibe gɔ kɛjaa taŋaa, Bɛtusayida ana nɛ dɔin. Inɛw, ainɛ giruminɛ turu Yesu bɛrɛ jɛɛlaa, wo bɛrɛ gɛnyaan, womaa woi tabu ye bajamɔ gin. ²³ Yesu, giruminɛ gɔ numɔ aa, woi dimɛraan, ginrun onu go yai. Wo ainɛ gɔ giri nɛ yuguja paraatiyaa, kuu womɔ nɛ numɔ yaŋaraan, wo bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Kijɛ u iyejɛ yɔɔ ma?» ²⁴ Giruminɛ gɔ giri womɔ gɔmaa gɛlɛu, saa: «Ɔnhɔn! Mu inɛw iyeuwɔn. Inɛw gɔ tiun gin’ wɔin. Kaa yoi yaauwɔin.» ²⁵ Kɔɔ gin’ wo saa, Yesu pilemaa ainɛ gɔ giri wo tabaa, giri womɔ sɛɛu bajaai. Wo giri weje weje iyeube. ²⁶ Ainɛ gɔi bajugaatiyaa, Yesu woi ginrun tiiu womaa ana kɔlɔ gɔ le galanɔu gi. ²⁷ Kɔɔ onu nɛ, Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, Sɛmɛginɛ Pilipe ana daanu, Sesare Pilipe gɛɛɲu sibɛ go ana wɔin gɔbe nɛ yain. Oju nɛ yaau wɔu, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ selumaa gi: «Inɛw mui inɛ aai gɛɛɲu?» ²⁸ Be saa: «Inɛw gamuu ui Jan Batisei bulaa wɛi gɛɛɲu. Gamuu, uwaa inɛ Ama titiyainɛ Elii gɛɛɲu. Gamuu iyaa, uwaa inɛw Ama titiyaanw logoro nɛ, koturui gɛɛɲu.» ²⁹ Yesu gimaa be bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Nɛɛ, e mui aai ga sɛi?» Piɛru saa: «Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ ui.» ³⁰ Piɛru kɔɔ gin’ wo saa, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bemaa sɔɔ kɔɔ inɛ turu bɛrɛ kanran jugɔmɔnɔu gi. ³¹ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ ɔn gin’ sɔɔi tɔlu: «Inɛ Aini gɔ waajibi ɔɲɔmu joo bɛbɛɛdo. Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee wo le yabaidenɛ. Waajibi woi dadaadɛin. Kaa bai taaniye gɔ wo bubulodo.» ³² Yesu, jaŋu unrunw gɔbe bɛrɛ sɔɔ kɔɔ daii sɔɔube dɛi, Piɛru woi dɛiin dimɛraan goonaa, woi sɔɔi tɔlu. ³³ Yesu, jaŋu unrunw womɔ sibɛ go kigelemaa, bei yɛnɛu, Piɛru le ɔn gin’ ɛjii sɔi: «Setanu, genɛ ma nɛ dɔrɔ goo! Ajubu uwɔ kɔɔ Ama bɛrɛ goolu. Kɔɔ Adama ii ajubui.» ³⁴ Kɔɔ gin’ wo le sɔwaatiyaa, Yesu, jaŋu unrunw womɔ lee, inɛw joo kɔɔ nɛ bɛin gɔbe lee boonaa, be le sɔwaa gi: «Inɛ aai kanran, jaŋu ii mai bii ibɛɛ wɔɔ ye, wogɔ baŋa kuu womɔ naŋa ye, baga jai womɔ duiyi ye, mui wo dimiyɛnmɔ. ³⁵ Aduna ɔn dɛi inɛ kinrun unrunmɔ yabado ga wɔɔ gɔ, kɔɔbaŋa, aduna wɛɛido gɔ nɛ kinrun womɔ susuyodo. Kaa inɛ kinrun unrunmɔ mu lee, Kibɛru Ɛju mu jɛɛlu gɔ lee dɛi pajaajɛ, wogɔ baŋa kinrun womɔ yayabado. ³⁶ Aduna ɔn puu uwɔi kanran, kinrun uwɔ suiyaai ye, niwɛn yasɛ ma? ³⁷ U waja kijɛ inge le kinrun uwɔ gɔ dɔrugu bɛɛdou? ³⁸ Mu lee, sɔɔ mabe lee dɛi, inɛ aai kanran, kanɛ inɛw Ama sibɛ go sɔɔ turu nɛ iŋɛlain, inɛw hakɛ kanranw ɔnbe giru nɛ dɔgɔ woi ahaajɛ ye, Inɛ Aini gɔ, wo Ba dooro nɛ mɛlɛnkɛ ɛjaa wɔin gɔbe le waaru wo wiyaajɛ, inɛ wogɔ dɛi dɔgɔ woi ahaado.»

¹ Kɔɔ gin’ giyaatiyaa, Yesu gimaa gi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw ɔn nɛ unwɔin gɔbe logoro nɛ, gamuu, Ama diinɛ gɔ, gɔnrɔn le wiyaa wo wɔnu iyelu go yinwɛindenɛ.» ² Sɔɔ kɔɔbe galu, bai kuloi dɔwaa wo kanran, Yesu, Piɛru lee, Jake lee, Jan lee dimɛraan, kokoo gabu turu kuu nɛ unu. Kokoo gɔ nɛ, bei laa ye, inɛ waja bele. Yesui kubɔ turu giru bemɛ nɛ duliyaai. ³ Sɔi womɔ piluniyaan, ɛjii dooroube. Aduna nɛ kijɛ turu kanran sɔi kɔɔbe gin’ pilini bɛɛlɛ. ⁴ Kɔɔ onu nɛ, jaŋu unrunw gɔbe be yɛnaa, inɛ Ama titiyainɛ Eli lee, Mɔise lee, Yesu le sɔɔ sɔɔu kohiŋi. ⁵ Jaŋu unrunw gɔbe wogɔ iyaa, ɛjii liyaabɛin. Piɛru liyaa, sɔɔ waja sɔɔɲu bɛɛlu kanraan, Yesu le gi: «Jaŋudeerenɛ, yalu ɔn nɛ biyɛ ga ɛjii wɔɔ. Kuru taanu kuraa ye, turu uwɔi, turu Mɔise mɔi, turu Eli mɔi bojomɔi.» ⁷ Kɔɔ gin’ kulumɔ turu wiyaa, bei dɛbaajɛ. Kulumɔ gɔ nɛ, mii ɛgɛmaabe: «Ɔn Aini ibɛ ma gɔ woi. Sɔɔ womɔ ɛjii keŋiyɛin.» ⁸ Mii kɔɔ goou wo digɛu, jaŋu unrunw gɔbe benɛ benɛ yɛnaa, Yesui laa ye, inɛ kanma iyenɛ. ⁹ Kokoo gɔ nɛ gowaa sugou, Yesu be le ɔn gin’ sɔi: «Inɛ Aini gɔ yinwɛn ye, wo buloido baa, inɛ turu bɛrɛ kanran, kijɛ e iye gɔ sɔɔ sɔɔnɔugi.» ¹⁰ Jaŋu unrunw gɔbe sɔɔ womɔ yabaabɛin. Kaa be tunmɔi selumɛu kijɛ be gɛɛbe: «Yinwɛn ye bubulodɔn wo gɛɛjɛ gɔ, tiyɛ gɔ ingei?» ¹¹ Sɔɔ kɔɔ sugaa wo yaa, jaŋu unrunw taanu gɔbe selumu ɔn gin’ Yesu bɛrɛ selumi: «Inge dɛi Ama tɔɔru deerenw gɔbe, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ wɛɛmɔ nɛ, Eli laa pilemɛ ye wɛɛdo gɛɛɲu?» ¹² Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Narain, Eli wɛi ye kijɛ puu wo yegereun jaain wɔɔ. Nɛɛ, kɔɔi ye, inge dɛi Inɛ Aini gɔ ɛjii ɔhɔɲɔdo, woi ihibiliyɛdɛin ga Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu? ¹³ Kaa mu e bɛrɛ tagauwɔn, Eli wiyaa galaai. Ama Dɔn nɛ wo dɛi bana tɔŋaaɲu gin’, inɛw kijɛ be nawan wo bɛrɛ kanraanbɛin.» ¹⁴ Yesu lee, jaŋu unrunw taanu gɔbe lee, jaŋu unrunw wajunw genɛ nɛ waaru be dɔi le, inɛw joo bei gɔŋaa yagɛlɛin ga iyaabɛin. Ama tɔɔru deerenw, jaŋu unrunw gɔbe le jiiru jiireubɛin. ¹⁵ Inɛw, Yesui iyeu digɛu be bɛrɛ maunɛ kanraanbe. Be jɔbaa wiyaa woi poonaabɛin. ¹⁶ Yesu, jaŋu unrunw womɔ gɔbe bɛrɛ selumaa gi: «E wooi, jiiru gɔ, inge kuu nɛ goi?» ¹⁷ Mɔɔnu gɔ logoro nɛ ainɛ turu saa gi: «Jaŋudeerenɛ, mu ii mai u bɛrɛ jɛɛlun. Jinrun wo bɛrɛ sɔɔ sɔɔmɔɔlɛ kuu womɔ nɛ yadaan. ¹⁸ Yalu inge nɛi kanran, jinrun gɔ, kuu womɔ nɛ yanwunrinyaan ye, woi minɛ nɛ jara duunɔjɛ. Ii gɔ aŋa nɛ, yugɔrɔ gogoojɛ. Wo tɔnrɔn womɔ tɛtɛnwɛnjɛ. Iyaa goju womɔ puu sanaai ye biyɛjɛ. Mu jaŋu unrunw uwɔbe bɛrɛ jinrun gɔ ii ma kuu nɛ nanu goonɔ ga gɛnyaanbɔn. Kaa be kanraan bɛɛnɛ.» ¹⁹ Yesu be le sɔwaa gi: «Aa! E inɛw gagawu sɛnɛ gɔbe, waaru yagɔ baa e le mu biyɛun jaan? Waaru yagɔ baa ei muyɔndɔn! Ii gɔ mu bɛrɛ jɛɛlɛi.» ²⁰ Be ii gɔ wo bɛrɛ jɛɛlaabɛin. Jinrun gɔ Yesui iyeu digɛu, ii gɔi ɛjii jigemaa wo kanran, ii gɔ minɛ nɛ numaa sugaa binirinyɛunbe. Aŋa womɔ nɛ yugɔrɔ pudɔ pudɔ bee. ²¹ Yesu, ii gɔ ba bɛrɛ selumaa, womaa jiun gɔ waaru yagɔ le baa ii gɔ bɛrɛ tɔlu ma gi. Ii ba gɔ saa: «Jiun gɔ dagi womɔ le baa wo bɛrɛ tɔlu. ²² Kubɔ joo, jinrun gɔ ii gɔi daado giye, yaun nɛ ma, dii nɛ ma woi kunɔjɛ. Nɛɛ u gɔgɔnrɔngɔu ye, amasɔgɔ emɛ jugɔ ye, emi bara.» ²³ Yesu ɔn gin’ sai: «Gɔgɔnrɔngɔn ye gu ma! Inɛ mu le gawaajɛ bɛrɛ, kijɛ puu kanrun bɛbɛɛmɔdo.» ²⁴ Ainɛ gɔ ɔgu kɛu saa gi: «Mu gawaa wɔun. Kaa nimɛ kanran, gagawu ma gɔ baalu gɔ dɛi, mui bara.» ²⁵ Inɛw jɔbɔ wɛi wɛi, woi gɔŋɔubɛin ga Yesu iyaabe. Wo jinrun gɔi ɔn gin’ ɛjii ganwun: «Ii ɔn bɛrɛ jinrun sɔɔ sɔɔmɔɔlɛ, suguru ɛgɛmɔɔlɛ wɔɔ gɔ, mu u bɛrɛ tɔɔrɔuwɔn: Ii gɔ kuu nɛ goo. Asuu, waja kuu womɔ nɛ dɛinyɛnnɔu.» ²⁶ Jinrun gɔ mii ɛɛn le pii piyaa, ii gɔi ɛjii jigemaatiyaa kuu womɔ nɛ yingoi. Ii gɔ yinwaan gin’ bee. Kɔɔ dɛi, inɛw joo womaa naran go yinwaain gɛɛubɛin. ²⁷ Kaa Yesu, numɔ womɔ aa, woi jeɲaa wo ingelemaa, wo sɛɛu ingelaa iŋiyaanbe. ²⁸ Yesu pilemaa ginrun wiyaa, jaŋu unrunw womɔ be wooi sai wɔu, be wo bɛrɛ ɔn gin’ selumi: «Emɛ inge dɛi jinrun gɔ nanaa bɛɛnɛ kanrin?» ²⁹ Yesu aŋa bemɛ saa: «Jinrun kɔɔ tunmɔ gɔ, amagɛɛn le sai nana goonɔ bɛɛmɔjɛ.» ³⁰ Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, be yalu kɔɔ nɛ gowaa, Galile gana gɔ kɛjaa taŋaabɛin. Wo dɛiin jaŋu unrunw womɔi deeru ibɛi bee dɛi, oju nɛ unruin tagara ga yababele. Jaŋu unrunw womɔ le ɔn gin’ gɛɛbe: «Inɛ Aini gɔi inɛw numɔ nɛ kukunɔdɛin. Be woi dadaadɛin. Kaa woi daaidɛin bai taaniye gɔ, wo bulo ye gogoodo.» ³² Kaa jaŋu unrunw gɔbe sɔɔ kɔɔ paamu kanranbenɛ. Iyaa tiyɛ gɔ Yesu bɛrɛ selumɛ ga liyɛubɛin. ³³ Be kɔɔ gin’ Kapɛrunaumu ana nɛ dɔin. Waaru ginrun be yoi le, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ selumaa bemaa oju nɛ wɛɛu, sɔɔ inge kuu nɛ jiiru jiireubɛin ma gi. ³⁴ Kaa jaŋu unrunw gɔbe oju nɛ, logoro bemɛ nɛ inɛ diyɛ gɔ aai ma, jiireubɛin. Wogɔ digɛu, be aŋa womɔ saanɛ. ³⁵ Yesu yaa dɛinyaan bei boonaabe. Genɛ womɔ nɛ be wiyaa, wo be le sɔwaa gi: «Inɛ aai kanran, inɛ diyɛi bii ibɛɛ wɔɔ ye, wogɔ baŋa, wo dagi gin’ bii ye, inɛw puu birɛbirɛnɛi biyɛ.» ³⁶ Kɔɔ gin’ sɔwaatiyaa, Yesu, ii dagi turu logoro bemɛ nɛ jɛɛlaa iŋiyɛnmaa, ii gɔi amugiyaa wɔu, be le ɔn gin’ sɔi: ³⁷ «Inɛ aai kanran boi ma le ii dagi ɔn tunmɔi ɛjii sɛgɛraajɛ ye, kɔɔbaŋa mui sɛguru. Iyaa, inɛ mui sɛgɛraajɛ, mui sai sɛgɛrɛlu. Kaa mui tiinɛ gɔi yaa sɛgɛraajɛ.» ³⁸ Yesu kɔɔ gin’ wo giyaa, Jan gowaa womaa, ainɛ turu boi womɔ le jinrun inɛw kuu nɛ nanau wo wɔu, unrunbe iyaabɛin wa. Kaa inɛ gɔ unrunbe le digɛla gɔ dɛi, unrunbe woi tɛŋaabɛin wa. ³⁹ Yesu saa gi: «Inɛ aai kanran, boi ma le taanrinyɛn birɛ birɛnu digɛnu, boi mɔɲu ma yalu wogɔ nɛ sɔi bɛɛlɛ. Wogɔ digɛu woi tɛŋɛnɔugi. ⁴⁰ Inɛ emɛ le jaŋui laa gɔ, emɛ bɔɔi. ⁴¹ Iyaa inɛ aai kanran, Kirisitoi e dimɛ gɔ dɛi, e bɛrɛ dii diikɔrɔi turu kɔbaa obaajɛ ye, mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ kɔɔbaŋa tujɔ womɔ bɛbɛɛdo.» ⁴² Yesu gimaa gi: «Inɛ aai kanran, inɛ mu le gawaa wɔɔ turu, halu ii dagi ɔn tunmɔi kanran, kinɛ womɔ yanwanmaa, mu le gawaa wo bee gɔ wo kɔɔlɔmɔmɔjɛ dɛi, wogɔ baŋa, yuu na diyɛ nɛ suŋu kɔmaa ye kɔkɔlɔ womɔ nɛ yaa pagaa ye, nɛudii nɛ woi kamaa kuni wo bɛrɛ ire. ⁴³ Numɔ uwɔ dɛi, ui hakɛ nɛ yoodo ga wɔɔ ye, numɔ gɔ poloti. Numɔ lɛi le yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ yoo dɛi, numɔ turu le wɔnu, ɔnmɔsɔgɔ nɛ u yoi ire. [ ⁴⁴ Sabu, “Yalu wogɔ susuu gɔbe asuu yinwɛɛnnɛ, yaun konɛ wɔɔ gɔ asuu daiyɛɛlɛ.”] ⁴⁵ Kubɔ uwɔ dɛi, ui hakɛ nɛ yoodo ga wɔɔ ye, kubɔ gɔ poloti. Kubɔ lɛi le yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ yoo dɛi, kubɔ turu le wɔnu, ɔnmɔsɔgɔ nɛ u yoi ire. [ ⁴⁶ Sabu, “Yalu wogɔ susuu gɔbe asuu yinwɛɛnnɛ, yaun konɛ wɔɔ gɔ asuu daiyɛɛlɛ.”] ⁴⁷ Iyaa, giri uwɔ dɛi, ui hakɛ nɛ yoodo ga wɔɔ ye, giri gɔ wɔgɔrɔti. Giri lɛi le wɔnu, yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ yoo dɛi, giri turu le wɔnu, Ama diinɛ nɛ yoo ire. ⁴⁸ Sabu “Yalu wogɔ susuu gɔbe asuu yinwɛɛnnɛ, yaun konɛ wɔɔ gɔ asuu daiyɛɛlɛ.” ⁴⁹ Sabu inɛw wooi bɛrɛ yaun gɔ nɛu gin’ bibiyɛdo. ⁵⁰ «Nɛu kijɛ ɛjui ga emɛ puu igii wɔin. Kaa ɛɛlu womɔ manaai ye, niwɛn tolo. Ɛɛlu womɔ pilemu ye wo bɛrɛ obo bɛɛmɔidolo. Kodigɛu nɛu, e nɛ wo toiyomɔi. Iyaa tunmɔ le jamu le biyɛi.»

¹ Yesu Kapɛrunaumu ana nɛ gowaa, Judea gana nɛ yaa, kɔɔ onu nɛ Jurudɛn dibe sibɛ waja gɔ nɛ galaabe. Inɛw joo wiyaa be mɔrinyaan, wo pɔɔlɔ baa aŋai wo kanranjɛ le kɛukɛu be bɛrɛ deeru deerei tɔlaabe. ² Parisiɛnbe wiyaa, aŋa womɔ bɛɛ ga, wo bɛrɛ selumaa gin: «Yaanran paju sibɛ go, u yani ajubauwɔu? Wogɔ kanraun jaain wɔɔ ma jaanla?» ³ Yesu yaa selumu ɔn le aŋa bemɛ sai: «Mɔise, wogɔ sibɛ go Tɔɔru dɔn nɛ yani gi?» ⁴ Be saa gin: «Ainɛ, yaanran womɔ papajado ye, yaajipolu dɔn tɔŋaa obaa ye, woi paja bɛbɛɛmɔdo ga, Mɔise yintɔŋu.» ⁵ Yesu sɔwaa gi: «E kuu ɛɛn le wɔi dɛi Mɔise, sɔɔ kɔɔ e dɛi tɔŋu. ⁶ Kɔɔi laa ye, tɔlɔ gɔ le, waaru kijɛ puu maŋabɛin le, “Ama, ainɛ lee, yaanran lee maŋu.” ⁷ “Kɔɔ sabu dɛi, ainɛ, wo ba lee, wo na lee, be le kabi ye, yaanran womɔ le biyɛjɛ. ⁸ Kunrin be lɛi inɛ turu taŋaɲu.” Nɛɛ, be waja inɛw lɛi laa, kaa turu. ⁹ Ama, kuu womɔ le kijɛ mɔɔnaajɛ gɔ, inɛ turu kanran wogɔ kabuganɔu.» ¹⁰ Ginrun pilemaa wiyaa, jaŋu unrunw gɔbe sɔɔ kɔɔ sibɛ go Yesu bɛrɛ pilemaa selumu be selumaa, ¹¹ wo aŋa bemɛ saa gi: «Ainɛ aai kanran, yaanran womɔ pajaatiyaa, yaanran waja jeɲaajɛ ye, ainɛ wogɔ yaanran pɔlɔ womɔ sibɛ go dimu dimiyɛunwɔ. ¹² Yaanran yaa, wo igɛ le gowaa, ainɛ waja le igɛ ɛyaajɛ ye, dimu dimiyaanti.» ¹³ Kɔɔ onu nɛ, inɛw Yesu womaa unrunw bemɛ kuu nɛ numɔ yaŋurun ye, Ama duba gɛɛn ga, bei dimɛraan wo bɛrɛ jɛɛlɛu be wɔu, jaŋu unrunw gɔbe inɛw gɔbei ganwaanbɛin. ¹⁴ Yesu wogɔ iyaa, kinɛ womɔ ɛjii jinwaanbe. Wo ɔn gin’ be le sɔi: «Unrunw gɔbei tɛŋɛnɔugi. Bei pajaa ye, mu bɛrɛ wɛɛmɔi. Sabu inɛw be gin’ wɔin gɔbe, Ama diinɛ gɔ bemɛi. ¹⁵ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ aai kanran, Ama diinɛ gɔ nɛ yoi ibɛɛ wɔɔ ye, ii dagi bana jeɲaa wɛɛlu ye, inɛ wogɔ baŋa bɛɛ yooidolo.» ¹⁶ Kɔɔ gin’ giyaatiyaa, Yesu, unrunw gɔbei jeɲaa, amugiyaa, kuu bemɛ nɛ numɔ yaŋaraan ye, bei duba kanraunbe. ¹⁷ Yesu, jaŋu unrunw womɔ be wooi oju be gowaa, ainɛ turu jɔbaa wiyaa giru womɔ nɛ tuŋiyaan ɔn gin’ wo nɛ selumu: «Jaŋudeerenɛ, u inɛ ɛju gɔ, maa ɔnmɔsɔgɔ bɛɛ ga, kijɛ kanraun mu jaan gɔ ingei?» ¹⁸ Yesu aŋa womɔ saa gi: «Inge dɛi ma inɛ ɛjui gɛɛjɛu? Amai laa ye inɛ ɛju wɔlɔ. ¹⁹ Nɛɛ, u Ama tɔɔru gɔbe igii wɔu: “Inɛ daanɔu, dimu dimiyɛnnɔu, gunyɔn gunyɔnnɔu, sɛɛrɛ kakalu goonɔu, kakalu le inɛ kijɛ ɛlɛnɔu, u ba lee, u na lee baba.”» ²⁰ Ainɛ gɔ unrun, dagi unrunmɔ le baa tɔɔru kɔɔbe yadigɛun gi. ²¹ Yesu woi sɛɛn yɛnaa, woi ibɛi biyaabe. Wo ɔn gin’ wo le gi: «Sɔɔ turu u le wajaai: Yaa ye, kijɛ u sɛɛ dɔnraan ye buudu gɔ dɛgugunw bɛrɛ obo. Kɔɔ gin’ kanraanjɛu ye, u alagala nɛ kijɛ gaai bɛbɛɛdou. Kɔɔ onu nɛ wɛɛ mui dimiyɛn.» ²² Ainɛ kɔɔ ɔgɔinɛ diyɛi bee dɛi, Yesu kɔɔ gin’ wo giyaa wo aŋa sunwaan, kinɛ jinwɛnmaa gowaa yaai. ²³ Yesu, jaŋu unrunw womɔ gɔbei yɛnaa be le ɔn gin’ sɔi: «Ama diinɛ nɛ yoo ga, ɔgɔ unrunw bɛrɛ halu nawin biyɛdo.» ²⁴ Sɔɔ kɔɔ jaŋu unrunw gɔbei ɛjii maunɛ kanranmaabe. Yesu iyaa be le sɔwaa gi: «Unrunw mabe, Ama diinɛ nɛ yoo ga halu nawin wɔɔ. ²⁵ Inɛw arusɛgɛ nɛ diyɛ bemɛ daanaa gɛlin, Ama diinɛ nɛ be yoomɔ nɛ, ɔgɔyɔn laa kala bonɔ nɛ gala bɛru.» ²⁶ Sɔɔ kɔɔ pɔlɔ mɔ gɔ dɛi sigɛ jaŋu unrunw gɔbei maunɛ kanranmu. Be tunmɔ le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Kɔɔ gin’ wɔɔ biyaa ye nɛɛ, inɛ yabu bɛɛmɔido gɔ aai?» ²⁷ Yesu bei yɛnaa, gi: «Inɛw, wogɔ kanrun bɛɛnɛ. Kaa Ama kanrun bɛbɛɛjɛ, sabu wo kijɛ puu kanrun bɛbɛɛjɛ.» ²⁸ Piɛru sɔwaa gi: «Kunrin biyaa ye, emɛ kai, kijɛ puu pajaatiyaa ui dimii, emɛ dɛi yani biyɛdo?» ²⁹ Yesu saa: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ aai kanran, ginrun womɔ ma, ba unrunw womɔbe ma, wo saabe ma, wo na ma, wo ba ma, unrunw womɔbe ma, minɛ womɔ ma, mu lee, Kibɛru Ɛju gɔ lee dɛi pajaajɛ ye, ³⁰ inɛ wogɔ baŋa ginrunbe lee, ba unrunw lee, yasanw lee, naw lee, unrunw lee, minɛbe lee kijɛ kɔɔbe aduna ɔn nɛ kubɔ suŋu baa bɛbɛɛdo. Wo ɔɲɔmu yaa bɛbɛɛdo. Iyaa aduna wɛɛido gɔ nɛ inɛ wogɔ baŋa ɔnmɔsɔgɔ bɛbɛɛdo. ³¹ Kaa inɛw kanɛ giru toin gɔbe logoro nɛ, inɛw joo onu didimiyɛndɛin. Iyaa inɛw onu dimi gɔbe logoro nɛ, inɛw joo giru totoyodɛin.» ³² Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee Jerusalɛmu oju nɛ tobɛin. Yesu giru yowaa yaaube. Jaŋu unrunw gɔbe bimiliyaa bɛin. Inɛw onu bemɛ nɛ dimɛbɛin gɔbe yaa liyɛubɛin. Yesu, jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ womɔ gɔbei dɛiin goonaa, sɔɔ bɛrii wo bɛrɛ dɔɔido gɔ iyaa be bɛrɛ tagaabe: ³³ «Emɛ kanɛ Jerusalɛmu yaauwɔin. Kɔɔ nɛ, Inɛ Aini gɔi, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw lee numɔ nɛ kukunɔdɛin. Woi daaun jaain wɔɔ giye, be woi inɛw Ama inin numɔ nɛ kukunɔdɛin. ³⁴ Wogɔ bɛɛnw, woi yamurinyɛnmu ye, kuu womɔ nɛ yuguja tɔi ye, bɔɔniyɛn le woi lagu ye, woi yindaadɛin. Kaa kɔɔ gin’ be kanraindo bai taaniye gɔ, wo bubulodo.» ³⁵ Sebede unrunw gɔbe, Jake lee, Jan lee, Yesu genɛ nɛ dɔwaa ɔn gin’ wo le sɔin: «Jaŋudeerenɛ, kuu emɛ dɛi kijɛ uwaa kanran ga emɛ gɛɛindo gɔ, uwaa wogɔ kanran ga emɛ ibɛɛ wɔin.» ³⁶ Yesu bemaa be dɛi kijɛ inge unrun kanrun ye dɛnɛɲu ma wo selumaa, ³⁷ be saa gin: «Waaru dooro le laamu u kanraindo le, emi inɛ turu numɔ iin uwɔ sibɛ nɛ bojo, inɛ waja gɔ numɔ nana uwɔ sibɛ nɛ bojo.» ³⁸ Kɔɔ gin’ be sɔwaa, Yesu saa gi: «E kijɛ e gɛɛnjɛ inin. E ɔɲɛ mu tariyɛido gɔ tari bɛbɛɛdei ma? Ɔɲɛ batise mui kanraindɛin gɔ, e wogɔ tari bɛbɛɛdei ma?» ³⁹ Be saa, ee unrunbe tari bɛbɛɛdɛin gin. Yesu gimaa bemaa naran go, ɔɲɛ unrun tariyɛido gɔ, tatariyɛdɛin gi. Iyaa, ɔɲɛ batise unruin kanraindɛin gɔ, bei kakanrandɛin gi. ⁴⁰ Kaa, laamu unrunmɔ nɛ, numɔ iin unrunmɔ sibɛ nɛ dɛinyɛn ma, numɔ nana unrunmɔ sibɛ nɛ dɛinyɛn ma, sɔɔ unrunmɔi laa gi. Ama, yalu kɔɔ inɛw dɛi yegeraa wo sɛɛ gɔbe mɔi gi. ⁴¹ Jaŋu unrunw pɛlu wajunw gɔbe sɔɔ kɔɔ ɛgaa, Jake lee, Jan lee le kinɛ banraain. ⁴² Wogɔ digɛu, Yesu be wooi puu boonaa, be le ɔn gin’ sɔi: «Inɛw Ama inin gɔbe, kuu bɛɛnw bemɛi gin’ wɔin gɔbe, bei gunɔ kunaa sɛin. Iyaa inɛw diyɛnw gɔbe paŋa le bei laamu kanranɲu ga e igii wɔi. ⁴³ Kaa, logoro ebe nɛ kunrin biyɛmɔnɔugi. Logoro ebe nɛ inɛ turu inɛ diyɛi bii ibɛɛ wɔɔ ye, wogɔ baŋa birɛbirɛnɛ ebei wo biyɛun jaan. ⁴⁴ Iyaa inɛ turu kuui bii ibɛɛ wɔɔ ye, wogɔ baŋa inɛw puu gunɔnɛi wo biyɛun jaan. ⁴⁵ Sabu Inɛ Aini gɔ kuu womɔ le, inɛw bemaa wo dɛi birɛ birɛ ga wɛɛlu. Kaa, wo inɛw dɛi birɛ birɛi wɛi. Iyaa inɛw jooi hakɛ gunɔ nɛ dɔrugɔ ga, wo kinrun womɔ pajai wɛi.» ⁴⁶ Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee Jeriko ana nɛ dɔwaabɛin. Jeriko nɛ giruminɛ turu yabe. Boi womɔ Barutimɛ gɛɛɲu. Wo Timɛ ii. Inɛw joo Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee onu nɛ dimiyaan, Jeriko ana nɛ goou be wɔu, Barutimɛ oju genɛ nɛ gɛɛn gɛɛun daaun, ⁴⁷ Nasarɛtu bɛɛnnɛ Yesui galajɛ ga ɛgaa, mii ɛɛn le ɔn gin’ gɛɛi tɔlu: «Yesu, Dawide tiruwɛnɛ gɔ, amasɔgɔ ma jugɔ.» ⁴⁸ Inɛw joo woi ganwaun, womaa siɲɛ paja gɛɛubɛin. Kaa wo mii womɔ baraa ye, ɔn gin’ gɛɛbe: «Dawide tiruwɛnɛ gɔ, amasɔgɔ ma jugɔ.» ⁴⁹ Yesu iŋiyaan inɛw bemaa woi boonɔ ga tɔɔru. Inɛw woi boonaa gin: «Mainiyɛn! Wo ui boonɔuwɔ ga ingele!» ⁵⁰ Barutimɛ kɔɔ gin’ arugoi wo dalabe gɔ kamaatiyaa, kiliyaa ingelaa, Yesu bɛrɛ yai. ⁵¹ Yesu gi: «Maa u dɛi kijɛ kanran ga u ibɛ gɔ ingei?» Barutimɛ saa: «Jaŋudeerenɛ, pilemu ye giri mu iyemɔ.» ⁵² Yesu saa gi: «Gagawu uwɔ ui bajamaati. Jamu le yaa.» Ainɛ gɔ ginsɛsai sɛɛu giri iyeube. Nɛɛ, wo kanran Yesui dimiyaan yaaube.

¹ Jerusalɛmu ana le bɛrii, Bɛtupaje lee, Betani lee ana nɛ, Oliwe tetemɛ yalu gɔ nɛ waaru be dɔi le, Yesu, jaŋu unrunw womɔ lɛi giru bemɛ nɛ tiiu, ² be le ɔn gin’ sɔi: «Giru ebe nɛ ana kowɔɔ kɔɔ nɛ yaai. Kɔɔ nɛ dɔɔnu digɛnu, jandulu borogo, kuu womɔ nɛ inɛ yaŋiyɛntɛlu turu wo kɔmɔnu e tɛtɛmɛdei. E woi kɔmɔlaajɛi ye, jɛɛlɛi. ³ Inɛ ebaa inge dɛi jandulu gɔ kɔmɔlɔjɛ ma selumaajɛ ye, Inɛw Baŋa kai yasɛ gɛɛi. Tanwanlu go womaa pilemu ye kojɛɛlɛdo wa.» ⁴ Kɔɔ gin’ jaŋu unrunw lɛi gɔbe yaa, jandulu borogo turu ginrun kɛru nɛ, murɔn aŋa nɛ wo kɔmɔu tɛmaa, kɔmɔlaabɛin. ⁵ Inɛw gamuu yalu gɔ nɛ wɔu, selumaa gin: «Hei! Ebe ingei? Inge dɛi jandulu kɔɔ kɔmɔlɔuwɔi?» ⁶ Jaŋu unrunw gɔbe Yesu bemaa aŋai saa gi gin’, be inɛw gɔbe aŋa yinsain. Kɔɔ gin’ be saa, inɛw gɔbe bei pajaa yaamaabɛin. ⁷ Be kɔɔ gin’ jandulu gɔ Yesu bɛrɛ jɛɛlaabɛin. Be sɔi bemɛ jandulu kuu nɛ jabaa, Yesu, kuu gɔ nɛ ulaa dɛinyaanbe. ⁸ Inɛw joo, sɔi bemɛ oju gɔ nɛ abaraubɛin. Gamuu oju genɛ nɛ tiun liyɛ laraa, wogɔi oju gɔ nɛ jabaubɛin. ⁹ Inɛw, Yesu giru nɛ lee, onu womɔ nɛ lee bɛin gɔbe kɔnwɔun, ɔn gin’ gɛɛubɛin: «Ama gana, Inɛw Baŋa Ama boi le inɛ wɛɛjɛ gɔ, duba wo le biyɛmɔ. ¹⁰ Emɛ ba Dawide diinɛ kowɛɛjɛ kɔɔ, Ama wogɔi duba kanran. Daa go alagala nɛ Ama boi sɔmi biyɛmɔ.» ¹¹ Yesu kɔɔ gin’ Jerusalɛmu ana nɛ yowaa, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ yai. Kɔɔ nɛ yalu gɔ puu yɛnaajiyaa, digɛnai ɛjii yɔraa yaabe gɔ dɛi, wo jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ womɔ gɔbe le, Betani ana nɛ yai. ¹² Aga baa yaa gɔ, Betani ana nɛ waaru be goi le, Yesui giyɛ yasɛbe. ¹³ Wo wagee, gaa na turu liyɛ dɔgaa wo wɔu iyaa, ii kuu gɔ nɛ tɛtɛmɛdo ma yaa yɛnaabe. Kaa, tiun gɔ nɛ dɔwaa wo kanran, gaa waarui bele gɔ digɛu, liyɛi laa ye ii turu kanran bele. ¹⁴ Yesu, tiun gɔ le ɔn gin’ sɔi: «Inɛ turu kanran asuu waja ii uwɔ kayanɔu.» Jaŋu unrunw womɔ wogɔ ɛgaabɛin. ¹⁵ Kɔɔ onu nɛ, be Jerusalɛmu ana nɛ dɔwaabɛin. Yesu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ yowaa, kɔlɔ gɔ nɛ dɔnrun dɔnrɔnw gɔbe lee, ebu ɛbɛnw gɔbe lee nanu goonɔi tɔlaabe. Wo kɛɛlɛ wɛjɛnw tabalu gɔbe lee, pelegele dɔnrɔnw dɔindain gɔbe lee damaa sunugaabe. ¹⁶ Wo iyaa inɛ turui kanran kijɛ gɛli ye Ama ginrun gɔ kɛjɛ galamɔbele. ¹⁷ Wo ɔn gin’ deeru deerei tɔlu: «Ama Dɔn nɛ tɔŋaa gi: “Ginrun ma gɔ, tɔgu puu amagɛɛn yalui biyɛdo.” Kaa e kai, gugunyɔnw kɔmɔi bojaa sɛi.» ¹⁸ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Yesu sɔɔ kanrun gɔ ɛgaa, dabulu le woi daaɲu dɛnɛi tɔlaabɛin. Sabu Yesu deeru gɔ, inɛwin ɛjii aabe dɛi be woi liyɛubɛin. ¹⁹ Digɛnai yɔraa wo kanran, Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, ana gɔ nɛ gowaabɛin. ²⁰ Aga baa yaa gɔ, oju galau, Yesu gaa na jɛbu gɔ yɛnaa be kanran, tiun gɔ, duu gɔ nɛ gowaa, daa gɔ nɛ yai dɔɔ, maaŋiyaanyaabe. ²¹ Piɛru, Yesu bana tiun gɔi jɛbu naŋaraan, Yesu le ɔn gin’ gi: «Jaŋudeerenɛ, yɛnɛ! Gaa na u jɛbu gɔ maaŋiyaain.» ²² Yesu be puu le ɔn gin’ sɔi: «Ama le gawai. ²³ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ aai kanran, kinɛ womɔ lɛilɛi bojolu kanraan, kijɛ wo gɛɛido gɔ bibiyɛdo ga gawaa wɔɔ ye, kokoo ɔn womaa kɔɔ nɛ goi ye, nɛudii nɛ yai yoo gi ye, wogɔ wo bɛrɛ bibiyɛdo. ²⁴ Kɔɔ dɛi, mu e bɛrɛ tagauwɔn, waaru Ama bɛrɛ kijɛ turu e gɛɛnjɛ, kijɛ wogɔ biyaajɛi ga gawai. Wogɔ e bɛrɛ ohobodɛin. ²⁵ Iyaa amagɛɛn nɛ tonu, inɛ turu le sɔɔ yasɛi ga jugaajɛi ye, e Ba Ama alagala nɛ daan gɔ womaa hakɛ ebe e bɛrɛ yaabu kanran giye, e kanran, inɛ gɔi yaabu kanrain. [ ²⁶ Kaa e inɛwin yaabu kanraanlɛi ye, e Ba Ama alagala nɛ daan gɔ yaa, hakɛ ebe e bɛrɛ yaabu kanraindolo.]» ²⁷ Kɔɔ gin’ be Jerusalɛmu nɛ pilemaa yowaabɛin. Yesu Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ gɔŋɔlɔu wo wɔu, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, genɛ womɔ nɛ dɔwaa, ²⁸ ɔn gin’ wo bɛrɛ selumi: «Kijɛ inge uwɔ dɛi u kijɛ ɔnbe kanraunwɔu? Inɛ aa u bɛrɛ gɔnrɔn obaa, uwaa kijɛ ɔnbe kanran gi?» ²⁹ Yesu ɔn gin’ aŋa bemɛ sai: «Mu e bɛrɛ selumu turu ɔn sai seselumɛdɔn. E aŋa ma saajɛi ye, mu kanran gɔnrɔn le kijɛ ɔnbe mu kanranjɛ gɔ e bɛrɛ tatagadɔn. ³⁰ Jan, womaa batise kanran ga, Ama woi tii ma, inɛw woi tii? Mu bɛrɛ sai oboi.» ³¹ Be tunmɔ le sɔwaa ɔn gin’ gɛɛubɛin: «Emɛ Ama woi tii giyaaɲu ye, wo emaa inge dɛi sɔɔ womɔ le gawanɛ kanrin ma gɛɛdo. ³² Kaa, iyaa emɛ inɛw woi tii gin ye, yani biyɛdo?» Inɛw puu Jan inɛ Ama titiyainɛi ga lugaa sɛin gɔ digɛu, be inɛw woi tii gɛi gɔ liyaain. ³³ Kɔɔ dɛi be saa, unrunbe inin gin. Yesu yaa aŋa bemɛ saa, unrun kanran gɔnrɔn le kijɛ ɔnbe unrun kanranjɛ gɔ sɔɔidolɔn gi.

¹ Kɔɔ onu nɛ Yesu, Yahutunw inɛw giru tobɛin kɔɔbe le taanrinyɛn le sɔɔ sɔɔi tɔlu. Wo ɔn gin’ be le gi: «Ainɛ turu resɛn sadiŋɛ yegeraa, resɛn yibaabe. Wo sadiŋɛ gɔ ɛjii gɔŋaa, bonɔ tɔgɔraa, yalu resɛn ii namu ye dii goonɔɲu yegeraa, iyaa yalu domu dɔmi ujaa paju. Kɔɔ onu nɛ, wo resɛn birɛbirɛnw le aaraa, sadiŋɛ gɔ be bɛrɛ gawaraatiyaa, wo gowaa ana yai. ² Resɛn kɔɔɲu waaru wo dɔwaa, sadiŋɛ baŋa gɔ, gamulu unrunmɔ bɛɛ ga, birɛbirɛnɛ unrunmɔ turu goonaa, resɛn birɛbirɛnw gɔbe bɛrɛ tiyaabe. ³ Kaa inɛw gɔbe woi aa, woi lagaa, numɔ ije le pilemaa tiyaabɛin. ⁴ Sadiŋɛ baŋa iyaa birɛbirɛnɛ waja wo tiyaa, be wogɔ baŋa mɔ aa, lagaa, kuu gɔ barumaa, woi duyaabɛin. ⁵ Sadiŋɛ baŋa gɔ iyaa birɛbirɛnɛ taaniye wo tiyaa, be wogɔ baŋa mɔ aa daatin. Inɛw gɔbe birɛbirɛnw joo bɛrɛ kɔɔ gin’ kanrin. Gamuu mɔ lagaa pajin. Gamuu mɔ daatin. ⁶ Nɛɛ, sadiŋɛ baŋa gɔ inɛ tii wo bɛɛbe inɛ turu waju bee. Wogɔ aini ibɛ turu womɔ gɔ woi. Wo ajubaa yɛnaa, bemaa ii unrunmɔ kai bababadɛin ga, woi be bɛrɛ tii. ⁷ Kaa resɛn birɛbirɛnw gɔbe ii gɔ wɛɛu wo wɔu iyaa, tunmɔ le aaraa ɔn gin’ sɔin: ‘Ɔn aini kɛn balanɛ gɔi. Wɛɛ woi daamɔi. Kunrin sadiŋɛ gɔ emɛi taŋado.’ ⁸ Be kunrin ii gɔi aa, daa, yiun womɔ sadiŋɛ gɔ onu go kamaa pajin. ⁹ «Nɛɛ, sadiŋɛ baŋa gɔ inge kanrando? Wo wiyaa ye, resɛn birɛbirɛnw kɔɔbei daatiyaa ye sadiŋɛ unrunmɔ inɛw waja bɛrɛ gagawarado. ¹⁰ Yɛnɛi! E sɔɔ ɔn Ama Dɔn gɔ nɛ jaŋaatɛliyaawɔi ga mu igii wɔun: “Inɛw Baŋa Ama birɛ biru gɔ unwɔ: wogɔ emɛ bɛrɛ taanrinyɛn sɔɔi. Ginrun ujɔnw tibu kamaa pajin gɔ, tibu wogɔ, ginrun sibɛ tibu gɔ woi bii.”» ¹² Yahutunw inɛw giru tobɛin gɔbe, taanrinyɛn kɔɔ Yesu be dɛi dain ga igii bɛin gɔ digɛu, woi bana be aaido dɛnɛubɛin. Kaa be inɛwin liyɛubɛin dɛi, Yesui pajaatiyaa yinyain. ¹³ Kɔɔ onu nɛ, Parisiɛn gamuu lee, Ɔgɔnɛ Herɔde mɔɔnu nɛ inɛw tobɛin gamuu lee, Yesu bɛrɛ wiyaabɛin. Yahutunw inɛw giru tobɛin gɔbe bei tiin. Be sɔɔ le Yesui ai ibɛɛ bɛin. ¹⁴ Be sɔɔ ɔn le wɛin: «Jaŋudeerenɛ, emɛ igii wɔin, u inɛ naran sɔɔnɛi. Inɛw puu u bɛrɛ kɛukɛu digɛu u inɛ turu kanran giri liyaa wɔlɔu. Kaa Ama oju bana dimiyɛun jaan gɔ daii deerejɛu. Nɛɛ, Rɔmɛ ɔgɔnɛ diyɛ gɔ bɛrɛ, sɛgu emɛ tujɔun jaain wɔɔ ma jaanla. Ɔgɔnɛ diyɛ gɔ bɛrɛ emaa sɛgu tujɔ ma tujɔnɔu.» ¹⁵ Kaa be kinɛ bemɛ nɛ sɔɔ too tɔitɔi gɔ sɔɔnɛ ga Yesu igii bee dɛi, saa gi: «E inge dɛi aŋa ma dɛnɛuwɔi. Sarudu buudu turu mu bɛrɛ jɛɛlu yɛnɛmɔi.» ¹⁶ Buudu gɔ be jɛɛlaa, Yesu yɛnaa ɔn gin’ be bɛrɛ selumu: «Buudu gɔ nɛ kuu yegeraa too gɔ lee, boi tɔŋaa wɔɔ gɔ lee, aa mɔi?» Be saa, Rɔmɛ ɔgɔnɛ diyɛ mɔi gin. ¹⁷ Kɔɔ gin’ be giyaa, Yesu ɔn gin’ gi: «Ɔgɔnɛ diyɛ mɔi kijɛ wɔɔ gɔ, wo bɛrɛ oboi. Kijɛ Ama mɔi wɔɔ gɔ, Ama bɛrɛ oboi.» Yesu bana aŋa sai gɔ, inɛw gɔbei ɛjii bimiliyemaa, bei maunɛ kanranmaabe. ¹⁸ Kɔɔ onu nɛ, Saduseyɛn gamuu wiyaa Yesui tɛmi. Saduseyɛnbe yiun bubulojɛ ga gawabenɛ. Be wiyaa, Yesu bɛrɛ ɔn gin’ selumi: ¹⁹ «Jaŋudeerenɛ, Tɔɔru dɔn gɔ nɛ Mɔise emɛ dɛi ɔn gin’ tɔŋaa paju: “Ainɛ turu yaanran jɛyaa ii bɛɛlu wɔnu yinwaain ye, wo bainɛ gɔ yapanunɛ gɔ jeɲɛ ye, ii naraan ye, inɛ yinwɛnnɛ gɔ bɛrɛ tɔgu wo tɔgɔun jaain wɔɔ.” ²⁰ Aiwa! Anranw sɔi yabɛin. Be wooi puu na turu ba turu. Nɛɛ, delenɛ gɔ yaanran jeɲaa, ii bɛɛlu wɔu yinwaain. ²¹ Wo suŋɔrɔn gɔ yapanunɛ gɔ jeɲaa, ii bɛɛlu go yinwaain. Ainɛ taaniye gɔ mɔ yaa kunrin bii. ²² Anranw sɔi gɔbe puu kɔɔ gin’ dinrɛn le dinrɛn le, yapanunɛ gɔ jeɲaa, ii bɛɛlu wɔu yinwaain. Kɔɔ puu onu nɛ yaanran gɔ kanran wiyaa yinwaain. ²³ Nɛɛ, anranw sɔi gɔ puu yaanran gɔi jeɲaabɛin gɔ digɛu, yiun bulogu bai gɔ le, yaanran gɔ aa mɔi biyɛdo?» ²⁴ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «E Ama Dɔn inin, Ama gɔnrɔn kanran inin dɛi e lelu nɛ toi. ²⁵ Yiunbe waaru bulaaɲu, anranw lee, yaanw lee, tunmɔ jeɲɛidenɛ. Kaa be mɛlɛnkɛ alagala nɛ wɔin gin’ biyɛdɛin. ²⁶ Nɛɛ, yiun bulogu sɔɔ sibɛ go, Mɔise dɔn tɔŋu gɔ e jaŋali ma? Uriye turu yaun tɛgɛbele ga yalu tɔŋɔ gɔ nɛ, Ama ɔn gin’ Mɔise le gi: “Mui, Abarahamu Amai, Isaka Amai, iyaa Jakɔbu Amai.”» ²⁷ Yesu iyaa baraa gi: «Ama, inɛw yiunbe Amai laa. Kaa inɛw ɔnmɔi wɔin Amai. Nɛɛ, e lelu diyɛ nɛ toi ga iyeli ma?» ²⁸ Yesu lee, inɛw kɔɔbe lee kunrin sɔɔ sɔɔu be wɔu, Ama tɔɔru deerenɛ turu ɛgaabe. Yesu, Saduseyɛn gɔbe aŋa ɛjii sai ga, wo iyaabe. Kɔɔ dɛi wo Yesu genɛ nɛ dɔwaa, ɔn gin’ selumu: «Tɔɔru gɔbe logoro nɛ, tɔɔru sigɛ le maa gɔ, tɔɔru yagɔi?» ²⁹ Yesu saa: «Tɔɔru sigɛ le maa gɔ unwɔ: “Isɛrɛlu bɛɛnw, keŋiyɛin! Inɛw Baŋa Ama emɛ gɔ, woi laa ye Ama waja wɔlɔ. ³⁰ U Inɛw Baŋa Ama uwɔ gɔi kinɛ uwɔ wooi le, kinrun uwɔ wooi le, hakilɛ uwɔ wooi le, gɔnrɔn uwɔ wooi le, ibɛi biyɛ.” ³¹ Tɔɔru kɔɔ onu nɛ digɛ gɔ unwɔ: “Aŋai kuu uwɔ u ibɛ gin’, u bɔɔnɛi yaa kɔɔ gin’ ibɛi biyɛ.” Tɔɔru kɔɔbe lɛi dɛi sigɛ, tɔɔru maa wɔlɔ.» ³² Ama tɔɔru deerenɛ gɔ ɔn gin’ wo le sɔi: «Jaŋudeerenɛ, aŋai u sai gɔ ɛjii wɔɔ. U naran sɔwaajɛu: Inɛw Baŋa Amai laa ye, Ama waja wɔlɔ. Wo turu sai, Amai. ³³ Wogɔ digɛu, inɛ kinɛ womɔ wooi le, hakilɛ womɔ wooi le, gɔnrɔn womɔ wooi le, Amai ibɛi wo biyɛun jaain wɔɔ. Iyaa, aŋai kuu womɔ wo ibɛ gin’, wo bɔɔnɛi yaa kɔɔ gin’ ibɛi wo biyɛun jaain wɔɔ. Ama bɛrɛ bɛlu sadaga tɛgɛrɛ ma, sin obu wo bɛrɛ jɛɛlɛ dɛi, tɔɔru lɛi kɔɔbe kibemɔ ire.» ³⁴ Ainɛ kɔɔ, hakilɛ le sai ga Yesu iyaa, ɔn gin’ wo le gi: «Mainiyɛn! U Ama diinɛ le wagelau.» Sɔɔ kɔɔ onu nɛ, inɛ turu kanran Yesu bɛrɛ selumu selumɛ ga daariyɛlu. ³⁵ Yesu Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ deeru deereu wɔu, ɔn gin’ sɔi: «Ama tɔɔru deerenw gɔbe, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ, Dawide tiruwɛnɛi be yani gɛɛuwɔin ma? ³⁶ Dawide, Kikinu Pilu woi damaa ɔn gin’ wo bɛrɛ sɔɔ sɔɔmu: “Inɛw Baŋa Ama, Inɛw Baŋa ma le ɔn gin’ gi: ‘Mu jaŋuw uwɔ gɔbe gɔnrɔn ye, kubɔ uwɔ doɲu nɛ yai mu kunɔido baa, uwɔ, numɔ iin ma sibɛ nɛ wɛɛ dɛinyɛn.’” ³⁷ Dawide, kuu womɔ le Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ Inɛw Baŋai gi. Nɛɛ, Inɛw Baŋa womɔ wo tiruwɛnɛi yani bii bɛɛjɛ?» Inɛw joo kɔɔ nɛ bɛin gɔbe, kinɛ ɛɛli le woi keŋiyɛunbɛin. ³⁸ Yesu iyaa deeru womɔ nɛ ɔn gin’ be bɛrɛ gɛɛbe: «Ama tɔɔru deerenw gɔbe dɛi kuu ebe kajubai. Be arugoi diyɛ diyɛ kunu ye, gɔŋɔlɔ ga be bɛrɛ saii ɛjii wɔɔ. Iyaa be taibe nɛ, inɛw bei poonɔ ga be bɛrɛ ɛjii wɔɔ. ³⁹ Ama gɛɛn ginrun nɛ yalu inɛw bei iyeɲu nɛ dɛinyɛn lee, jaa diyɛ yalu nɛ bei boonaa ye, inɛw diyɛnw yalu nɛ dɛinyɛn lee, be wogɔi dɛnɛɲu. ⁴⁰ Inɛw kɔɔbe, yapanuw kijɛ sɛin puu ɛlɛjɛɛɲu. Kaa unrunbei inɛw ɛjubei tagaradɛin giye, be amagɛɛn pala pala gɛɛnɲu. Be tujɔ mɔɲu be le jaan gɔ bɛbɛɛdɛin.» ⁴¹ Yesu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ yalu sin obu kunɔɲu gɔ genɛ nɛ yaa dɛinyaan, inɛw aŋai buudu kunɔubɛin yɛnɛube. Ɔgɔ unrunw joo wɛi wɛi buudu gaai kunɔubɛin. ⁴² Yapanunɛ dɛguginɛ turu yaa wiyaa, buudu saa wo dagi gɔ, buudu ii lɛi kunu. ⁴³ Yesu wogɔ iyaa, jaŋu unrunw womɔbei boonaa, ɔn gin’ sɔi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, yapanunɛ dɛguginɛ kɔɔ, inɛw wajunw puu dɛi sigɛ obu obu. ⁴⁴ Inɛw wajunw gɔbe puu buudu joo bemɛ gamaa jɛɛlaa kuni. Kaa, yaanran kɔɔ, dɛgu womɔ le buudu wo kunu gɔi laa ye buudu waja pana ɛbɛɲu sɛlɛ. Wo buudu wo sɛbe puu jɛɛlaa kunu.»

¹ Yesu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ goou wo wɔu, jaŋu ii turu wo le ɔn gin’ gi: «Jaŋudeerenɛ, Ama ginrun gɔ aŋai ujaaɲu gɔ yɛnɛ! Ginrun uju gɔ ɛjii yegiyaa wɔɔ. Tibu gɔbe aŋai labaaɲu gɔ ɛjii yegiyaa wɔɔ.» ² Yesu ɔn gin’ aŋa womɔ sai: «U ginrun diyɛ diyɛ ɔnbe iyeuwɔu ma? Bai turu ɔn nɛ tibu, tibu waja kuu nɛ wo timɛnu iyeidolou. Puu damatiidɛin.» ³ Oliwe tetemɛ nɛ wɔu, Yesu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ le daii daanbe. Piɛru lee, Jake lee, Jan lee, Andere lee, dɛiin genɛ womɔ nɛ dɔwaa, wo bɛrɛ ɔn gin’ selumi: ⁴ «Sɔɔ kanɛ u sɔi gɔ, waaru inge le biyɛdo? Iyaa waaru wogɔ dɔwaai ga, sɛɛrɛ inge le jugɔmɔdo ma, emɛ bɛrɛ taga.» ⁵ Yesu sɔɔ ɔn jeɲaa bei tagu: «Kuu ebe kajubai, inɛ turu bɛrɛ kanran ei lelemɔnɔugi. ⁶ Inɛw joo boi ma kunɔ ye wɛwɛɛdɛin. Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ, unrunbei gɛɛdɛin. Be kunrin inɛw jooi lelelemɔdɛin. ⁷ Iyaa, kɔmɔ siɲɛ ma, kɔmɔ wage kibɛru ma, waaru e ɛgaajɛ le kikinu manu le biyɛnɔugi. Sɔɔ kɔɔbe biyɛ ga waajibi. Kaa aduna dogogu gɔ kɔɔ woi biyɛidolo. ⁸ Tɔgu turu, tɔgu waja le jajaiyɛdo. Laamu, laamu waja le jajaiyɛdo. Aduna sibɛ dɛin dɛin nɛ minɛ jijigedo. Giyɛ bibiyɛdo. Aduna kana wɛwɛɛdo gɔ digɛu, ɔɲɛ kɔɔbe nɔrun dɛinyin tɔlɔgu gin’ wɔɔ. ⁹ «E bɛrɛ yaa sɔɔ dɔdɔɔdo. Kɔɔ dɛi kuu ebe dɛi yaa ajubai. Inɛw, saliyɛ kiru yalu nɛ, ei boboonɔdɛin. Ama gɛɛn ginrun gɔbe nɛ, ei lalagadɛin. Mu le gawaa e wɔɔ gɔ dɛi, sɛmɛgunw bɛrɛ lee, ɔgɔnw bɛrɛ lee, ei jajaaradɛin. Kole digɛnu e be bɛrɛ sɛɛrɛ goo bɛbɛɛdei. ¹⁰ Sabu aduna dogomɔ nɛ, Kibɛru Ɛju ɔn laa, tɔgu puu nɛ dɔɔun jaain wɔɔ. ¹¹ Kɔɔ gin’ saliyɛ kiru yalu nɛ ei jɛɛlɛdɛin giye, sɔɔ e sɔɔido dɛi liliyɛ le biyɛnɔugi. Kikinu Pilu e bɛrɛ sɔɔ sɔɔmɔdo digɛu, sɔɔ e sɔɔido gɔ, kuu ebe sɔɔi biyɛidolo. Kɔɔ dɛi, waaru wogɔ le tee, e bɛrɛ sɔɔ oboidɛin gɔ, sɔɔ wogɔ tee sɔɔi. ¹² Kɔɔ gin’ inɛw, be ba unrunwin tɔitɔi daiti giye numɔ nɛ kukunɔdɛin. Banw, unrunw bemɛ daa giye numɔ nɛ kukunɔdɛin. Unrunw kanran, bei naranw dɛi ingele ye, bei koi daamɔdɛin. ¹³ Boi ma le gawaa e wɔɔ gɔ dɛi inɛw puu ei ihibiliyɛdɛin. Kaa, dumɔ gɔ baa inɛ ɛɛn go iŋiyaanjɛ gɔi yayabadɛin. ¹⁴ «Bai turu, kijɛ mɔɲu yanwan diyɛ jɛɛlɛjɛ gɔ, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ wo wɔnu e ihiyedei.» Sɔɔ kɔɔ jaŋanɛ baŋa gɔ ɛjii paamu kanran. «Wogɔ iyaajɛi ye, Judea gana nɛ inɛw toin gɔbe, be jɔbɔ ye kokoobe sibɛ go be yaaun jaain wɔɔ. ¹⁵ Sɔɔ kɔɔ dala nɛ ui tɛmu ye, ginrun kɔlɔ nɛ sugo ye, kijɛ jeɲɛ ye jɔbɔdɔn gɛɛnɔu. ¹⁶ Olu nɛ ui tɛmu ye, ginrun pilemɛ wɛɛ ye, arugoi diyɛ jeɲɛ ye jɔbɔdɔn gɛɛnɔu. ¹⁷ Bai kɔɔbe le, yabɛrɛgunw lee, yaanw unrunw aramɔw lee bɛrɛ mɔɲi biyɛdo. ¹⁸ Sɔɔ kɔɔ kaali waaru le biyɛnɔu giye Ama gɛɛin. ¹⁹ Waaru kɔɔ le, ɔɲɛ gɔ aŋai mɔɲi biyɛido gɔ, Ama, aduna wo maŋu nɛ gowaa iye wɛɛ dɔɔ, ɔɲɛ kɔɔ tunmɔ iyemɔtɛlu. Waja kanran, asuu iyemɔidolo. ²⁰ Inɛw Baŋa Ama, ɔɲɛ kɔɔbe bai gamalu bee ye, inɛ turu kinrun kanran ɛliyɛbele. Kaa inɛw wo yɛmu gɔbe sabu dɛi, wo bai gɔ gamaati. ²¹ Iyaa, waaru kɔɔ le inɛw yabanw kakalugunw lee, inɛw titiyaanw kakalugunw lee wɛwɛɛdɛin. Ama inɛw yɛmaajɛ gɔbei lelemɔ bɛbɛɛdɛin ma giye, be sɛɛrɛ taanrinyɛn lee, yarabirɛ lee kanran tatagaradɛin. Kɔɔ dɛi, inɛ uwaa Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ ɔn nɛ yɔɔ ma, kɔɔ nɛ yɔɔ ma giyaajɛ ye, yabanɔu. ²³ Mu, kanɛ baa sɔɔ kɔɔ puu e bɛrɛ tagaaginaa wɔun. Kuu ebe kajubai.» ²⁴ «Ɔɲɛ kɔɔbe waaru galaai ye, nai dooriyeidolo. Yalu gɔ puu ɔlɔi biyɛdo. Iyaa iyepilu, wijɛ womɔ oboidolo. ²⁵ Tolo gɔbe alagala goi ye babagadɛin. Alagala kijɛ paŋagunw gɔbe puu jijigedɛin. ²⁶ Kunrin, Inɛ Aini gɔ, anrankulumɔ nɛ, gɔnrɔn diyɛ lee, dooro diyɛ lee le wo wɛɛnu ihiyemɔdo. ²⁷ Aduna sibɛ nai nɛ, wo mɛlɛnkɛbe titiido. Wo aduna sibɛ turu nɛ goo ye, sibɛ waja nɛ dɔɔ, inɛw wo yɛmaajɛ gɔbei mɔmɔɔnɔdo. ²⁸ «Gaa na bana gɔ paamu kanrain: Numɔ ii womɔbe liyɛ dɔgɔi tɔlaain ye, jinrɛn dɔwaai ga e igii wɔi. ²⁹ Kɔɔ bana wɔɔ gin’, sɔɔ kɔɔbe wɛɛu be wɔu waaru e iyaajɛ, Inɛ Aini gɔ, wɛɛgu womɔ bɛrii wɔɔ, wo mɔnɔgolo nɛ dɔwaai ga jugɔi. ³⁰ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, iye inɛw gɔbe logoro nɛ, gamuu, be yinwɛnmɔ nɛ, sɔɔ kɔɔbe puu bibiyɛdo. ³¹ Alagala lee, minɛ lee gagaladɛin, kaa sɔɔ mabe asuu galaidenɛ.» ³² «Kaa sɔɔ kɔɔbe bai wɛɛido gɔ ma, lɛɛrɛ gɔ ma, inɛ turu kanran inɛɛ. Mɛlɛnkɛbe kanran inin. Halu Aini gɔ kanran inɛɛ. Ba Ama turu sai igu. ³³ Nɛɛ, sɔɔ kɔɔbe bai wɛɛido e inin gɔ digɛu, yeguru le biyɛi. Giri yeiyenɔugi. ³⁴ Bai kɔɔ aŋai wɛɛido sɔɔ ɔn le tunwɔn bɛbɛɛmɔdo: Ainɛ turu ana yaado ga, ginrun goou, ginrun gɔ, birɛbirɛnw unrunmɔbe bɛrɛ dɔmɔraan paju. Wo birɛbirɛnw gɔbe puu bɛrɛ birɛ gamalaatiyaa, inɛ ginrun murɔn aŋa dɔmɔ gɔ womaa kanran giri yeiyenɔu giyaatiyaa, kɔɔ gin’ yai. ³⁵ Nɛɛ, e ginrun baŋa waaru wɛɛido inin dɛi giri yeiyenɔugi. Digɛnaii biyɛdo ma, digɛtaŋu lei biyɛdo ma, ɛɲɛ kɔun lei biyɛdo ma, agai biyɛdo ma, e inin. ³⁶ Kodigɛu, wo soo sɛlɛ ebe le, giri yeiyaa e wɔnu ei wɛɛ tɛmɛdo ma liyɛi. ³⁷ Sɔɔ kɔɔbe, e turu sai dɛi sɔɔlun. Kaa inɛw puu le sɔɔuwɔn. Giri yeiyenɔugi.»

¹ Taŋagalu janwan lee, buru kijɛ pidemu tolo janwan gɔ lee, bai lɛi waju gɛɛu be wɔu, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee baŋi ye aŋai Yesui ai ye, be daaido dabulu dɛnɛubɛin. ² Be tunmɔ le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Emɛ Yesui ahaadɛin kanran, janwan waaru gɔ le woi aamɔnɔugin. Kɔɔi laa ye, mɔɔnu gɔ emɛ dɛi ihingeledo.» ³ Yesu, Betani ana nɛ bee. Simɔ nɛwɛnginɛ ginrun nɛ, jaa kayau wo daaun, yaanran turu, alubatere tɔɲɔ, lajukɔrɔ le joo gɛliyaa yoi. Lajukɔrɔ gɔ, tiun naru gɛɛɲu gɔ nii tɔitɔi le yegeraa sɛbɛin. Dɔnrun womɔ ɛjii gaai bee. Yaanran kɔɔ wiyaa, Yesu kuu nɛ iŋɛu tɔɲɔ gɔ kɔkɔlɔ tumɔraantiyaa, lajukɔrɔ gɔ puu Yesu kuu nɛ togaa kɔɔraabe. ⁴ Inɛw gamuu yalu gɔ nɛ wɔu kinɛ ɛjii jinwaan, ɔn gin’ tunmɔ le gɛɛbɛin: «Lajukɔrɔ gɔ ɔn gin’ yamalaa wo paju gɔ, ingei? ⁵ Lajukɔrɔ ɔn dɔnraan ye, sarudu buudu suŋu taanu dɛi gaa. Nɛɛ, lajukɔrɔ gɔ dɔnrɔn ye, buudu gɔ naugunw bɛrɛ gamulu bɛɛmɔbele ma?» Be kɔɔ gin’ yaanran gɔi ɛjii gɛɛrɛubɛin. ⁶ Kaa Yesu be le ɔn gin’ sɔi: «Yaanran gɔi yoboi pajai. E inge dɛi kinɛ womɔ jinwɛnmɔuwɔi? Kijɛ wo kanrun gɔ, wo mu sibɛ go birɛ ɛjui biru. ⁷ Naugunw bai puu e le kowɔin. Waaru be bɛrɛ ɛju kanran e nawan puu, e, be bɛrɛ ɛju kanran bɛbɛɛdei. Kaa, mu bai puu e le kobiyɛidolɔn. ⁸ Yaanran ɔn, kijɛ wo gɔnrɔnjɛi kanrun. Inɛw mui dadaadɛin. Kɔɔ dɛi yaanran gɔ kanɛ baa yiun ma aŋai yegere wo bɛɛjɛ gɔ, kɔɔ woi. ⁹ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, aduna sibɛ nai nɛ yalu Kibɛru Ɛju gɔ tagaidɛin wooi nɛ, yaanran ɔn kijɛ kanrun gɔ yaa sɔsɔɔdɛin. Kɔɔ gin’ inɛw woi naŋaidenɛ.» ¹⁰ Kɔɔ waaru le Yesu jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe nɛ turu, Judasu Isukariɔte gɔ, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbei wiyaa tɛmaa, unrun Yesui numɔ bemɛ nɛ kukunɔdo gi. ¹¹ Waaru sɔɔ kɔɔ be ɛgu le, kinɛ bemɛ gaai aabe. Be unrunbe wo bɛrɛ kɛɛlɛ ohobodɛin ga wo le pui jeɲaabɛin. Tunmɔ le kɔɔ gin’ aaraa, Judasu gowaa Yesui numɔ bemɛ nɛ bana wo kunɔido dɛnɛi yai. ¹² Kɔɔ gin’ buru kijɛ pidemu tolo janwan, bai pɔlɔ gɔ dɔwaai. Bai wogɔ, ginrun tuturu nɛ peju ii yɛmaa ye, sɛnwaan ye, Taŋagalu pana bemɛ kunrin yegerebɛin. Yesu jaŋu unrunw gɔbe genɛ womɔ nɛ dɔwaa, ɔn gin’ wo bɛrɛ selumi: «Taŋagalu pana gɔ, emɛ inɛ aa mɔ nɛ yegere ga ibɛu?» ¹³ Yesu, jaŋu unrunw lɛi yɛmaa, be le ɔn gin’ sɔi: «Ana kɔlɔ nɛ yaai. Ainɛ turu toroi le dii duiyaa wo wɛɛnu, e wooi sɛsɛgɛrɛdo. Woi digiyɛi. ¹⁴ Ginrun wo yooido gɔ nɛ, ginrun baŋa le ɔn gin’ gɛɛi: ‘Jaŋudeerenɛ emɛ uwaa, unrun, jaŋu unrunw unrunmɔ le, Taŋagalu pana deun unrunbe kayaido gɔ yago wɔɔ ma gi.’ ¹⁵ Wo ginrun sɔɔrɔ turu nɛ deun diyɛ e bɛrɛ tatagarado. Deun gɔ nɛ kijɛ kai emɛ sɛɛ puu sɛɛu yegeraa e tɛtɛmɛdei. E wogɔ nɛ Taŋagalu pana yeguru yegerei.» ¹⁶ Jaŋu unrunw lɛi gɔbe yaa, ana kɔlɔ nɛ yowaa, bana bei tagin gin’ yintɛmi. Be kɔɔ gin’ Taŋagalu pana yeguru puu yegeraabɛin. ¹⁷ Digɛ wo digiyaa, Yesu lee jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ womɔ lee, Taŋagalu pana kayai yinwɛin. ¹⁸ Pana kayau daaun, Yesu gowaa ɔn gin’ jaŋu unrunw womɔ le sɔi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, emɛ puu kanɛ sɛɛu jaa kayau undaain, kaa logoro ebe nɛ inɛ turu mui numɔ nɛ kukunɔdo.» ¹⁹ Jaŋu unrunw gɔbe kinɛ bemɛ jinwaanbe. Be inɛ tuturu puu ɔn gin’ Yesu le gɛɛubɛin: «Mui kai laa woi laa?» ²⁰ Kɔɔ waaru le, Yesu ɔn gin’ sai: «Inɛ numɔ nɛ mui kunɔido gɔ, e pɛli lɛisigɛ gɔbe logoro nɛ inɛ baɲa nɛ kubɔ tunmɔ mu le numɔ kunɔu wɔɔ gɔi. ²¹ Inɛ Aini gɔ, Ama Dɔn nɛ pɔɔlɔ baa bana wo dɛi tɔŋaaɲu gin’, waajibi, wo yiyinwɛndo. Kaa, inɛ woi numɔ nɛ kunɔido gɔ, bɔnrɔn wo le yɔɔ. Wogɔ baŋa woi naranla wo bɛrɛ ire biyɛdo.» ²² Jaa kayau wɔu, Yesu buru jeɲaa, Amai birɛpoo tagaatiyaa, buru gɔ kabalaa, jaŋu unrunw womɔi obou ɔn gin’ be le gi: «Ɔn goju mai, yabai.» ²³ Kɔɔ onu nɛ Yesu resɛndii ilɛ gɔ jeɲaa, Amai birɛpoo tagaatiyaa, jaŋu unrunw gɔbei obu. Be puu resɛndii ilɛ gɔ nɔwaanbɛin. ²⁴ Iyaa, wo ɔn gin’ be le gi: «Ɔn ili mai, aaru ilii, inɛw joo dɛi togi gɔ woi. ²⁵ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, iye galaai ye, Ama diinɛ gɔ nɛ, resɛndii ilɛ kana mu nɔɔido bai yai dɔɔ baa, mu waja resɛndii ilɛ asuu nɔɔidolɔn.» ²⁶ Kɔɔ onu nɛ, be Ama Sɔmu nii niyaantiyaa, Oliwe tetemɛ go yain. ²⁷ Yaau wɔu, Yesu ɔn gin’ jaŋu unrunw gɔbe le gi: «E puu mui pajati ye jɔbɔ yaadei. Sabu Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “Mu, pejugirɛnɛ gɔi dadaadɔn, peju kilɛ gɔ giginɛdo.” ²⁸ Kaa, waaru mu bulaajɛ, mu giru ebe nɛ Galile gana nɛ yayaadɔn.» ²⁹ Kaa Piɛru wo le ɔn gin’ gi: «Jaŋu unrunw wajunw gɔbe ui pajaatin kanran, mu ui pajaidolɔn.» ³⁰ Yesu aŋa womɔ saa: «Mu naran go u bɛrɛ tagauwɔn, iye digɛ tee ɛɲɛ, kubɔ lɛi wo kɔnwɔnmɔ nɛ, u kubɔ taanu mui inɛɛu gɛgɛɛdou.» ³¹ Kaa Piɛru gimaa gimaa sɔwaa, Yesu womaa kinrun unrunmɔ wo gooidoi laa ye, unrun woi inɔn ga asuu gɛɛidolɔn gi. Jaŋu unrunw wajunw gɔbe kanran Piɛru bana gi gin’ unrunbe asuu Yesui inin gɛɛidenɛ gin. ³² Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, Jɛtisemanɛ yalu gɛɛɲu gɔ nɛ yain. Wo be le ɔn gin’ sɔi: «Ɔn nɛ dɛinyɛin. Mu Ama gɛɛin yaajɔn.» ³³ Kɔɔ gin’ wo Piɛru lee, Jake lee, Jan lee dimɛraan yai. Yesu, hakilɛ womɔ bimiliyei tɔlaabe. Wo bɛrɛ saii nawin biyɛi tɔlaabe. ³⁴ Wo jaŋu unrunw taanu gɔbe le ɔn gin’ gi: «Kinɛ ma jinwaan, yinwɛnluin laa ye, mu bɛrɛ kijɛ waju wɔlɔ. Ɔn nɛ biyɛi, giri yeiyenɔugi.» ³⁵ Wo dagaa dɔraa gowaa, minɛ nɛ numaa sugaa, Ama gɛnyaan, Ama womaa kanrun bɛbɛɛmɔ ye, ɔɲɛ gɔbe nɛ unruin paaba gi. ³⁶ Wo ɔn gin’ Ama gɛɛnbe: «Mu Ba, u kijɛ puu gɔgɔnrɔnjɛu. Ɔɲɛ ɔn, mu le wageniyɛnmɔ. Kaa, diŋɛ uwɔ gɔi laa ye, diŋɛ ma biyɛmɔnɔu.» ³⁷ Kunrin Ama gɛnyaan, pilemaa wiyaa, wo jaŋu unrunw taanu gɔbe giri yeiyaa be wɔu tɛmu. Wo bei yemɛlaa, Piɛru le ɔn gin’ sɔi: «Simɔ, u giri yeiyeuwɔu ma? U lɛɛrɛ turu sai kanran, giri yeiyelu go biyaa bɛɛlu ma? ³⁸ Ebaa subɔrɔ waaru le numɔnɔu ga giri yeiyelu kanraan ye, Ama gɛɛnnu biyɛi. Adama ii, kinɛ womɔ nɛ birɛ ɛju birɛ ibɛɛ wɔɔ. Kaa, wogɔ kanran ga, wo gɔnrɔn sɛlɛ.» ³⁹ Kɔɔ gin’ giyaatiyaa, Yesu pilemaa dɔraa gowaa, amagɛɛn tunmɔ gɔ gɛin. ⁴⁰ Pilemaa wiyaa, wo jaŋu unrunw gɔbe giri yeiyaa be wɔu tɛmu. Jaŋu unrunw gɔbe giri bemɛ numɔ le gɛlɛbɛin. Be Yesu aŋa bana saaɲu inin bɛin. ⁴¹ Yesu kubɔ taaniye gɔ Ama gɛnyaantiyaa pilemaa wiyaa jaŋu unrunw gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «E nimɛ kanran giri yeiyeu, ei deeliyemɔuwɔi ma? Nɛɛ sɔɔ dogaai. Inɛ Aini gɔi, inɛw mɔɲu numɔ nɛ kunɔidɛin waaru dɔwaai. ⁴² Yɛnɛi! Kanɛ baa ainɛ mui numɔ nɛ kunɔido gɔ kowɛɛjɛ. Ingele ye yaamɔi.» ⁴³ Yesu sɔɔ sɔɔu wo wɔu, ɔgu kɛu Judasu, jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe logoro nɛ koturui bee gɔ wiyaa dɔwaabe. Wo le digiyaa, mɔɔnu, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw lee, Ama tɔɔru deerenw lee, Yahutunw inɛw naw lee bei tiyaa be kanran, polukaaba lee, baga lee gɛliyaa wiyaabɛin. ⁴⁴ Yesui numɔ nɛ kunɔido baŋa gɔ, be le aaraa, bemaa inɛ amugi ye unrun poonɔido gɔ, inɛ be aaun jaan gɔ woi gi. Woi ai ye, ɛjii gɛli ye yaa gi. ⁴⁵ Yalu gɔ nɛ dɔɔu digɛu, Judasu, Yesu genɛ nɛ dɔwaa, woi poonaatiyaa, amugiyaabe. ⁴⁶ Inɛw wajunw gɔbe Yesui yaa aabɛin. ⁴⁷ Kɔɔ waaru le, Yesu le inɛ digɛbe turu polukaaba womɔ bowaa Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa birɛbirɛnɛ turu mɔ tɛraa, suguru gɔ jabalaa gowaai. ⁴⁸ Yesu, inɛw gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «Mui aa ga, e tebutɛbɛnɛ bana aaɲu gin’, polukaaba lee, baga lee gɛliyaa wɛɛjɛi ma? ⁴⁹ Mu bai puu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ inɛw deereu e le kobɔn. Kaa e mui aali. Iye sɔɔ ɔn biyaai ye, Ama Dɔn nɛ sɔɔ tɔŋi gɔ kibe dɛi bii.» ⁵⁰ Kɔɔ waaru le, jaŋu unrunw gɔbe puu Yesui pajaatiyaa jɔbaa yain. ⁵¹ Kaa sagatara ii turu, yaasɔi sai goriyaa, Yesu onu nɛ yadigɛbe. Woi aijɛɛdɛin be giyaa, ⁵² wo, yaasɔi womɔ inɛw gɔbe bɛrɛ pajaatiyaa, ije go jɔbaa yai. ⁵³ Inɛw, Yesui ain gɔbe woi Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa ginrun nɛ jɛyaabɛin. Kɔɔ nɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw lee, Yahutunw inɛw naw lee, Ama tɔɔru deerenw lee yamɔrɔnbɛin. ⁵⁴ Piɛru wagee Yesui digiyaa, ginrun gonɔ gɔ nɛ yowaa, garidu gɔbe le dɛinyaan, yaun ɛgɛube. ⁵⁵ Sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, badubadanw diyɛnw gɔbe puu lee Yesui daadɛin ga, inɛ sɛɛrɛ gooido dɛnɛubɛin. Kaa be bɛɛnɛ. ⁵⁶ Inɛw joo wiyaa, wo dɛi sɛɛrɛ kakalu gowaabɛin. Kaa sɛɛrɛ be goobe gɔ, tunmɔ le sɛgɛrɛbele. ⁵⁷ Inɛw gamuu ingelaa, sɛɛrɛ kakalu ɔn gin’ goin: ⁵⁸ «Inɛ ɔn, unrun Ama Ginrun Diyɛ inɛ ujaajɛ ɔn damati ye, Ama Ginrun Diyɛ waja inɛ ujɔlu, bai taanu nɛ ujɔ bɛbɛɛdɔn wo gɛɛu emɛ ɛgaabɛin.» ⁵⁹ Kaa sɛɛrɛ wogɔ nɛ kanran, sɔɔ be sɔɔbe gɔ, tunmɔ le sɛgɛrɛbele. ⁶⁰ Kɔɔ gin’ wɔu, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa gɔ, inɛw puu giru nɛ ingelaa ɔn gin’ Yesu bɛrɛ selumu: «Inɛw ɔnbe u le sɔɔ gɛɛɲu gɔ, u ɛgɛuwɔlɔu ma? Sɔɔ be le saaɲu sɛlɛu ma?» ⁶¹ Kaa Yesu kelemu biyaa, sɔɔ kanma saalu. Wo pilemaa ɔn gin’ wo bɛrɛ selumu: «Ama, boi sɔmu wo le dagaa baŋa Aini gɔ, ui ma? Ama Yabanɛ Diyɛ titiido gi gɔ, ui ma?» ⁶² Yesu aŋa womɔ ɔn gin’ sai: «Wogɔ Mui. Inɛ Aini gɔ, Ama, gɔnrɔn baŋa numɔ iin sibɛ nɛ wo daannu e ihiyedei. Iyaa lee alagala gowaa wo wɛɛnu, e anrankulumɔ nɛ woi ihiyedei.» ⁶³ Sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa gɔ ingelaa, arugoi unrunmɔ aa, kaaraatiyaa, wo bɔɔnw gɔbe le ɔn gin’ gi: «Nɛɛ kai sɛɛrɛ dɛnɛnu doori. ⁶⁴ E wooi puu Ama boi yamulu sɔɔ wo sɔi gɔ ɛgaabei. Nɛɛ, e wo bɛrɛ inge kanranmɔ gi?» Badubadanw gɔbe puu kuu womɔ nɛ jarugu duuraa, woi daaun jaain wɔɔ gin. ⁶⁵ Inɛw gamuu Yesu kuu nɛ yuguja tɔitɔi tii tɔlaabɛin. Be girupala womɔ sɛmɛlɛ le kɔmaa gɛliyaa, numɔ kumi le woi lagaatiyaa ye, wo le ɔn gin’ gɛɛubɛin: «Inɛ aa ui lagu ma jugɔ bɛɛ!» Kɔɔ onu nɛ, be Yesui garidu gɔbe numɔ nɛ be kunaa, be woi numɔ taɲi le sɛgɛraabɛin. ⁶⁶ Nɛɛ Piɛru, ginrun gonɔ gɔ nɛ yaun ɛgɛu daanbe. Ginrun gɔ gunɔ yaanran turu wiyaa, woi ɛjii yɛnaa, wo le ɔn gin’ sɔi: «Hei! Ainɛ ɔn ui, u kanran Yesu Nasarɛtu bɛɛnnɛ kɔɔ le yabeu.» ⁶⁸ Kaa Piɛru, sɔɔ gɔ kɔri ga saa, sɔɔ wo gɛɛjɛ kɔɔ, unrun inɔn, paamaalɔn gi. Kɔɔ gin’ yaanran gɔ aŋa saatiyaa, Piɛru ingelaa, dolu sibɛ go yai. Waaru wogɔ le ɛɲɛ kɔnwaanbe. ⁶⁹ Kɔɔ nɛ gunɔ yaanran gɔ woi iyaa, inɛw konɛ bɛin gɔbe le pilemaa ɔn gin’ gi: «Ainɛ ɔn kanran, be bɔɔnɛ turui.» ⁷⁰ Kaa Piɛru iyaa pilemaa unrun Yesui inɔn gi. Siin wo kanraan, inɛw gonɔ gɔ nɛ bɛin gɔbe pilemaa wo le ɔn gin’ gin: «Hei! U kanran Galile gana bɛɛnnɛi. Naran go, u kanran be bɔɔnɛ turui.» ⁷¹ Kaa Piɛru, kuu womɔ le jɛbiyaa, aŋa bemɛ ɔn gin’ sai: «Naran go, ainɛ dɛi e sɔɔjɛ kɔɔ, mu woi inɔn.» ⁷² Piɛru kɔɔ gin’ saau wo digɛu, ɛɲɛ waaru wogɔ le tee kubɔ lɛiye gɔ yinkɔnwun. Wo ɛɲɛ kɔun gɔ ɛgaa, Yesu wo le sɔɔ gi gɔ yinnaŋurun. Yesu, Piɛru le sɔwaa womaa ɛɲɛ kubɔ lɛi kɔnwɔnmɔ nɛ, kubɔ taanu unruin inɛɛ gɛgɛɛdo gi. Piɛru, sɔɔ kɔɔ waaru wo naŋurun le, ɛjii pii piyaabe.

¹ Agapaali, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee mɔrinyaan, badaa, Yesui aa pagaa, Sɛmɛginɛ Pilate bɛrɛ jɛyaabɛin. ² Pilate Yesui selumaa gi: «Ui Yahutunw ɔgɔnɛi ma?» Yesu aŋa womɔ saa gi: «Wogɔ u gi.» ³ Sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe sɔɔ joo nɛ Yesui jarugaabɛin. ⁴ Pilate pilemaa ɔn gin’ wo le gi: «Inɛw ɔnbe kuu uwɔ nɛ sɔɔ sɔɔu wɔin gɔ u ɛgɛɛlɛu ma? Be le sɔɔ saaɲu sɛlɛu ma?» ⁵ Kaa Yesu waja aŋa womɔ saalu. Wogɔ Pilate bɛrɛ ɛjii maunɛ kanrun. ⁶ Nɛɛ, Taŋagalu janwan wɛɛjɛ puu, Pilate, kajuginɛ turu pajaube. Inɛw, kajuginɛ paja giyaaɲu gɔi pajabe. ⁷ Waaru kɔɔ le, kajuginɛ turu yabe. Boi womɔ Barabasu gɛɛbɛin. Wo lee, wo bɔɔnw lee, murutu waaru le, inɛ be daa, kɔɔ gin’ bei kaju kuni. ⁸ Nɛɛ inɛw, Pilate mɔ nɛ yaa, womaa bana pɔɔlɔ baa kanraan wɛɛjiyaa wo wɔɔ gin’ unrunbe bɛrɛ kanran ga gɛɛin tɔlaabɛin. ⁹ Pilate aŋa bemɛ saa gi: «Maa Yahutunw ɔgɔnɛ gɔi e dɛi paja ga e ibɛɛ wɔi ma?» ¹⁰ Sabu Pilate, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe, ele dɛi Yesui numɔ womɔ nɛ kuni ga, jugaabe. ¹¹ Kɔɔ gin’ wo selumaa, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe, mɔɔnu gɔ logoro nɛ yowaa, inɛw bemaa Barabasui paja giye, Pilate aŋa saa gin. ¹² Pilate pilemaa be bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Kɔɔi ye, inɛ Yahutunw ɔgɔnɛi e gɛɛjɛ gɔ le, maa inge kanran?» ¹³ Inɛw gɔbe puu ɔn gin’ sain: «Baga jai nɛ woi pɛgɛ ye daa!» ¹⁴ Pilate, inɛw gɔbe bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Kɔɔi ye inɛ ɔn mɔɲu ingei kanrun?» Kaa inɛ kanma puu mii bemɛ ɛɛnnaa ye, ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Woi baga jai nɛ pɛgɛ ye, daa!» ¹⁵ Pilate kinɛ bemɛ aamu ibɛi bee dɛi, Barabasui pajaatiyaa, Yesui bɔɔniyɛn le ɛjii lagamaa, baga jai nɛ pɛgɛ ye daa ga sɔludasu womɔbe numɔ nɛ woi kunu. ¹⁶ Pilate sɔludasu gɔbe Yesui aa woi gɛliyaa, sɛmɛginɛ ginrun nɛ, sɔludasu unrunw yalu toin gɔ nɛ jɛɛlaa, sɔludasu gɔbe puu boonaa mɔɔnaabɛin. ¹⁷ Be arugoi diyɛ banrun wo bɛrɛ kunaa, jijii le domɔ tiyaa, kuu womɔ nɛ kunaabɛin. ¹⁸ Kɔɔ onu nɛ be woi poonɔu kijɛ be gɛɛbe: «Yahutunw ɔgɔnɛ, poo!» ¹⁹ Kunrin be saguba le kuu womɔ lagau, kuu womɔ nɛ yuguja tɔitɔi tiiu, iyaa giru womɔ nɛ tuŋiyaan ye, woi babaɲu gin’ kanraunbɛin. ²⁰ Waaru woi yamurinyɛnmaa bei bai le, be arugoi diyɛ banrun gɔ wo bɛrɛ goonaatiyaa, arugoi womɔ gɔ pilemaa wo bɛrɛ kunaa, woi gɛliyaa baga jai nɛ pɛgɛ daai yinyain. ²¹ Sɔludasu unrunw gɔbe oju nɛ ainɛ turu olu gowaa wɛɛu wo wɔu, paŋa le Yesu baga jai gɔ wo bɛrɛ duuraabɛin. Ainɛ wogɔ, Sirɛnɛ ana bɛɛnnɛ Simɔi. Alɛsandere lee, Rupusu lee ba gɔ woi. ²² Kunrin be Yesui dimɛraan, yalu Gɔlugota gɛɛɲu, tiyɛ gɔ kuu togolo yalu gɔ nɛ yaabɛin. ²³ Sɔludasu unrunw gɔbe, resɛndii ilɛ, loo miire gɛɛɲu gɔ le mɔɔnaa, Yesu bɛrɛ obaabɛin. Kaa, wo nɔi yabalu. ²⁴ Kɔɔ onu nɛ, be woi baga jai nɛ pɛgaa, sɔi womɔbe be tuturu bɛrɛ bana dinrɛindo yɛnɛ ga keri teŋaa gamalaabɛin. ²⁵ Yesui baga jai nɛ, aga lɛɛrɛ tuwɔ waaru le pɛgin. ²⁶ Baga jai gɔ kuu gɔ nɛ, woi sɔɔ dɛi pɛgin tɔŋaa bojaa yasɛbɛin: “Yahutunw ɔgɔnɛi.” ²⁷ Yesui waaru pɛgin le, tebutɛbɛnw lɛi kanran pɛgaabɛin. Turu numɔ iin womɔ sibɛ go bee. Lɛiye gɔ numɔ nana womɔ sibɛ go bee. [ ²⁸ Yesui kɔɔ gin’ tebutɛbɛnw logoro nɛ be pɛgu gɔ, Ama Dɔn nɛ sɔɔ tɔŋɔ turui kibemɔjɛ. Wogɔ nɛ tɔŋaa gi: “Tebutɛbɛnw gin’ woi lugaabɛin.”] ²⁹ Inɛw oju galanw gɔbe kuu jigemaa ye, Yesui duyɔu, kijɛ be gɛɛbe: «Hei! U inɛ Ama Ginrun Diyɛ gɔ damati ye, bai taanu logoro nɛ ujɔ bɛbɛɛdou gɛɛube gɔ, ³⁰ kuu uwɔ yaba, baga jai kuu nɛ wɛɛ sugo.» ³¹ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, be kanran Yesui yamurinyɛnmɔu, tunmɔ le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Yɛnɛi! Wo inɛwin yabaa, kuu womɔ yabu bɛɛlɛ. ³² Nɛɛ, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ, Isɛrɛlu ɔgɔnɛ gɔ woi ye, baga jai kuu nɛ wɛɛ wo sugomɔ. Emɛ wogɔ iyaaɲu ye, wo le gagawadɛin.» Tebutɛbɛnw Yesu genɛ nɛ bɛin gɔbe kanran, Yesu le sɔɔ mɔɲu mɔɲu sɔɔubɛin. ³³ Nɛɛ, naitege gowaa, digɛnai lɛɛrɛ taanu waaru yai dɔɔ baa, gana gɔ puu ɔlɔi biyaabe. ³⁴ Lɛɛrɛ taanu waaru gɔ le, Yesu ɛɛnnaa ɔn gin’ gi: «Eloi, Eloi, lɛma sabakutani.» Tiyɛ gɔ Ama ma, Ama ma, inge dɛi ɔn gin’ mui pajaajɛu? ³⁵ Yesu kɔɔ gin’ gɛɛu wo wɔu, inɛw kɔɔ nɛ bɛin gamuu ɛgaa, kijɛ be gi: «Yɛnɛi, wo inɛ Ama titiyainɛ Elii boonɔuwɔ.» ³⁶ Inɛ turu jɔbaa yaa kijɛ turu resɛndii ilɛ aaun nɛ sowaa, wogɔ bagi pala nɛ pagaa Yesu womaa nɔɔ ga wo bɛrɛ dɛɛraabe. Wo inɛw gɔbe le ɔn gin’ gi: «Dɔmiyɛin! Eli woi baga jai kuu nɛ susunugodo ma emɛ dɔmi yɛnɛmɔi.» ³⁷ Kaa kɔɔ waaru le, Yesu mii ɛɛn le sɔɔ sɔwaatiyaa kɔɔ gin’ kinrun goi. ³⁸ Waaru wogɔ le Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ kɛju sɔi gɔ daa gɔ nɛ tɔlaa, doɲu yai dɔɔ, logoro gɔ nɛ tee kaaraai. ³⁹ Sɔludasu suŋu kuu baŋa gɔ, baga jai genɛ nɛ iŋɛu, Yesu bana yinwun gɔ iyaa ɔn gin’ gɛɛbe: «Ainɛ ɔn, naran go Ama Ainii bee.» ⁴⁰ Yaanw gamuu kanran wagee iŋiyaan, sɔɔ bii gɔ yɛnɛubɛin. Yesu, Galile gana nɛ waaru wo goi le baa, yaanw wogɔbe onu womɔ nɛ dimiyaan, woi baraubɛin. Yaanw wogɔbe logoro nɛ Mari Magudala ana bɛɛnnɛ gɔ lee, Mari, Jake dagi lee Jose lee na gɔ lee, iyaa Salomɛ lee yatobɛin. Iyaa, yaanw joo Yesu le Jerusalɛmu wɛin gɔbe kanran yabɛin. ⁴² Sɔɔ kɔɔbe puu, deeliye bai dɛi yeguru kunɔɲu bai bii. ⁴³ Bai wogɔ nai numɔmɔ nɛ, ainɛ turu anrangaju kunaa, Pilate bɛrɛ yaa womaa Yesu yiun gɔ unrun bɛrɛ obu bojomɔ ga gɛnyaanbe. Ainɛ wogɔ boi Josɛpu gɛɛbɛin. Wo Arimate ana bɛɛnnɛi. Yahutunw badubadanw diyɛnw logoro nɛ, wo ɛjii baba yasɛbe. Kaa, wo kai Ama diinɛ wɛɛido gɔ ɛjii yadɔmɔbe. ⁴⁴ Yesu kinrun goi gɔ Pilate bɛrɛ ɔgiriyaa gabaa, woi maunɛ kanrun. Wo sɔludasu suŋu kuu baŋa gɔi boonaa, womaa Yesu yinwun tanwaan ma selumu. ⁴⁵ Sɔludasu kuu baŋa gɔ ee wo giyaa, wo Josɛpu gɛɛn gɔ yabaa, womaa Yesu yiun gɔ jeɲɛ bɛbɛɛdo gi. ⁴⁶ Kɔɔ gin’ Josɛpu yaa, bojo ɛbaa, Yesu yiun gɔ baga jai nɛ sunugaa, bojo gɔ kunaa, dumɔ nɛ ɔnsain tɔgɔraaɲu turu nɛ yaa duunu. Kɔɔ onu nɛ dumɔ diyɛ turu dunɔrɔnmaa dɔɔnaa, ɔnsain aŋa gɔ wogɔ le pinaabe. ⁴⁷ Mari Magudala bɛɛnnɛ gɔ lee, Mari, Jose na gɔ lee, Yesui yalu kuni gɔ yɛnɛubɛin.

¹ Deeliye bai gɔ galau wo digɛu, Mari Magudala bɛɛnnɛ gɔ lee, Mari, Jake na gɔ lee, Salomɛ lee, Yesu yiun gɔ dɛi, nii jiɲu ɛju ɛbaa yagɛlɛbɛin. ² Kunrin, jugu bai pɔlɔ gɔ, aga, giresin, nai tumɔgu waaru gɔ le, be ɔnsain gɔ nɛ yaabɛin. ³ Ɔnsain gɔ nɛ yaau wɔu, be tunmɔ le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Ɔnsain gɔ nɛ dɔwaa ye, dumɔ diyɛ murɔn aŋa gɔ nɛ pinɛ gɔ, inɛ aa emɛ bɛrɛ dunɔrɔnmu obodo?» ⁴ Kaa be yɛnaa, dumɔ diyɛ gɔ dunɔrɔnmaa, goonaatiyaabɛin ga be iyaabɛin. ⁵ Be ɔnsain gɔ nɛ yowaabɛin. Kɔɔ nɛ sagatara ii turu, arugoi pilu le numɔ iin bemɛ sibɛ go wo daaun be iyaabɛin. Yaanw gɔbe woi iyaa, liyaain. ⁶ Kaa, sagatara ii gɔ be le ɔn gin’ sɔi: «E kai, liyɛnɔugi. E, Yesu, Nasarɛtu ana bɛɛnnɛ, baga jai nɛ pɛgaa dain gɔi dɛnɛjɛi. Wo ɔn nɛ tolo. Wo bulaai. Yɛnɛi! Yalu wo diinbe gɔ unwɔ. ⁷ Nɛɛ yaai, jaŋu unrunw womɔ bemaa bana be bɛrɛ pɔɔlɔ baa wo tagaabe le kɛukɛu, wo Galile gana nɛ giru bemɛ nɛ yaai wa. Bemaa kɔɔ nɛ woi iyedɛin wa. Piɛru bɛrɛ taga ga naŋanɔugi.» ⁸ Yaanw gɔbe liliyɛ le jowaa wɔu, kinwɛun, ɔnsain gɔ nɛ gowaa, wagee jɔbaa yain. Liliyɛ bemɛ sabu dɛi be inɛ turu bɛrɛ kanran, sɔɔ kanma taganɛ. [ ⁹ Jugu bai pɔlɔ gɔ agapaali, Yesu bulaa, Mari Magudala bɛɛnnɛ bɛrɛ laa unruin taguru. Wo Mari wogɔ kuu nɛ jinrun sɔi baa nanaa goonu. ¹⁰ Nɛɛ, Mari, jaŋu unrunw gɔbe yiun pii piiu, sɔmiyɛun be wɔu wiyaa tɛmaa, kibɛru gɔ be bɛrɛ tagaabe. ¹¹ Kaa Yesu ɔnmɔi wɔɔ, unrun woi iyaabɔn ga, Mari wo sɔwaa waaru be ɛgu le, be wo le gawanɛ. ¹² Kɔɔ onu nɛ, ana dagi turu oju nɛ, Yesu unruin jaŋu unrunw lɛi bɛrɛ bana waja le tagaraabe. ¹³ Be ginrun wiyaa jaŋu unrunw wajunw gɔbe bɛrɛ sɔɔ gɔ tagaabɛin. Kaa jaŋu unrunw gɔbe, kɔɔbɛɛnw le yaa gawanɛ. ¹⁴ Kɔɔ onu nɛ, jaŋu unrunw pɛli turusigɛ gɔbe jaa kayau be wɔu, Yesu be bɛrɛ wiyaa unruin taguru. Yesu bulaai ga inɛw iyin gɔbe sɛɛrɛ le gawanɛ be kanrun gɔ dɛi, Yesu, gagawu sɛlɛ bemɛ lee, kɔkɔlɔ maa bemɛ lee dɛi bei pɛbaabe. ¹⁵ Kɔɔ onu nɛ, wo be le ɔn gin’ sɔi: «Aduna kale wooi nɛ yaai. Inɛw puu bɛrɛ Kibɛru Ɛju gɔ tagai. ¹⁶ Inɛ kole gawaa, unruin batise kanranmaajɛ, inɛ wogɔi yayabadɛin. Kaa inɛ kole gawalu gɔ, kuu womɔ nɛ jarugu duduurɔdɛin. ¹⁷ Inɛw kole gawaidɛin gɔbe taanrinyɛn birɛ be birɛido gɔbe unwɔ: Be boi ma le inɛ kuu nɛ jinrun nananadɛin. Be sɔɔ kana sɔsɔɔdɛin. ¹⁸ Be yuguru numɔ bemɛ le aaɲu kanran, dugo kayaaɲu kanran, kijɛ kanma be bɛrɛ biyɛidolo. Jiungunw kuu nɛ numɔ yayaŋarandɛin, be babajadɛin.» ¹⁹ Sɔɔ kɔɔbe be le sɔwaatiyaa, Inɛw Baŋa Yesu alagala go ulaa, Ama numɔ iin sibɛ go dɛinyin. ²⁰ Jaŋu unrunw gɔbe, yalu wooi nɛ Kibɛru Ɛju gɔ tagai yaabɛin. Inɛw Baŋa Yesu, birɛ wogɔ nɛ bei baraube. Waaju be tagajɛ gɔ narain ga inɛw bemaa jugɔ ga wo taanrinyɛn birɛ joo be bɛrɛ birɛmɔube.]