MATIU

MATIU

¹ Yesu Kirisito tirɛ anranw boi gɔbe unwɔin: Yesu Kirisito, Isɛrɛlu ɔgɔnɛ diyɛ Dawide tɔgu nɛ goi. Dawide Abarahamu tɔgu nɛ goi. ² Abarahamu, Isakai narun, Isaka, Jakɔbui narun, Jakɔbu, Juda lee, wo suŋɔw leei narun, ³ Juda, Perɛsu lee, Jera leei narun. Be na boi Tamarui. Perɛsu, Hɛsurɔin narun, Hɛsurɔn, Ramui narun, ⁴ Ramu, Aminadabui narun, Aminadabu, Nasɔin narun, Nasɔn, Salumai narun, ⁵ Saluma, Boasui narun. Boasu na boi Rahabui. Boasu, Obɛdui narun. Obɛdu na boi Rutui. Obɛdu, Jɛsei narun, ⁶ Jɛse, Ɔgɔnɛ Dawide ba gɔ woi. Dawide, Salomɔi narun. Salomɔ na Uri yaanran pɛii. ⁷ Salomɔ, Roboamui narun, Roboamu, Abiai narun, Abia, Asapui narun, ⁸ Asapu, Josapatui narun, Josapatu, Joramui narun, Joramu, Osiasui narun, ⁹ Osiasu, Yotamui narun, Yotamu, Ahajui narun, Ahaju, Esekiasui narun, ¹⁰ Esekiasu, Manasei narun, Manase, Amɔi narun, Amɔ, Josiasui narun, ¹¹ Josiasu, Yɛkonia lee, wo suŋɔw leei narun. Isɛrɛlu unrunw Babilɔnɛ gana nɛ gunɔ be yai waaru gɔ woi. ¹² Nɛɛ, Isɛrɛlu unrunw, Babilɔnɛ gana nɛ gunɔ be yai onu nɛ, Yesu tirɛ anranw gɔbe unwɔin: Yɛkonia, Seyalatiɛlui narun, Seyalatiɛlu, Sorobabɛlui narun, ¹³ Sorobabɛlu, Abiudui narun, Abiudu, Eliakimui narun, Eliakimu, Ajɔrui narun, ¹⁴ Ajɔru, Sadɔkui narun, Sadɔku, Akimui narun, Akimu, Eliudui narun, ¹⁵ Eliudu, Eleyajarui narun, Eleyajaru, Matain narun, Matan, Jakɔbui narun, ¹⁶ Jakɔbu, Josɛpui narun. Josɛpu, Yesu na, Mari igɛ gɔ woi. Yesu, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ woi. ¹⁷ Nɛɛ, Abarahamu nɛ goi ye, Dawide nɛ yai dɔɔ, tirɛ anranw pɛli naisigɛ toin. Iyaa, Dawide nɛ goi ye, Isɛrɛlu unrunw Babilɔnɛ gana nɛ gunɔ be yai nɛ yai dɔɔ, tirɛ anranw pɛli naisigɛ toin. Iyaa, gunɔ waaru gɔ nɛ goi ye, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ nɛ yai dɔɔ, tirɛ anranw pɛli naisigɛ toin. ¹⁸ Nɛɛ, Yesu Kirisitoi bana narin sɔɔ unwɔ: Yesu na Mari, Josɛpu yaalai bee. Kaa, Josɛpu, Marii wo aamɔ nɛ, Mari Kikinu Pilu gɔnrɔn le bɛrɛ jeɲu. ¹⁹ Josɛpu inɛ teitai bee. Wo Mari boi yanwan ga ibɛla bee. Kɔɔ dɛi, Mari, bɛrɛ biyaajɛ ga waaru wo iye le, wo baŋiyaan unrun sɔɔ gɔ ɛlu goonɔlu go Marii dadagado ga ajubaube. ²⁰ Kunrin ajubau wo wɔu, Inɛw Baŋa mɛlɛnkɛ turu yaŋawelu le wo bɛrɛ wiyaa, wo le ɔn gin’ gi: «Josɛpu, Dawide tiruwɛnɛ gɔ, Marii jeɲɛ ga liyɛnɔu. Sabu wo Kikinu Pilu gɔnrɔn le bɛrɛ jeɲaa wɔɔ. ²¹ Mari, aini nanarando. Ii wogɔ wo ba unrunw gɔbei hakɛ bemɛ nɛ wo yabado. Kɔɔ dɛi, ii gɔ boi Yesu kunɔ.» ²² Sɔɔ kɔɔ puu, inɛ Ama titiyainɛ aŋa nɛ Inɛw Baŋa Ama sɔɔ kunu ɔin kibemɔ dɛi bii: ²³ “Iyaa aala gɔ, bɛrɛ bɛi ye ii nanarando. Ii gɔ boi Emanuɛlu kunɔdɛin.” Emanuɛlu tiyɛ gɔ Ama emɛ le wɔɔ. ²⁴ Josɛpu, giri yemaa, Inɛw Baŋa mɛlɛnkɛ gɔ wo bɛrɛ bana gi gin’ kanraanbe. Wo Marii ginrun womɔ nɛ jeɲaa, kunaabe. ²⁵ Kaa, Mari, aini womɔ yai wo naraindo baa, Josɛpu wo le diinyɛnlu. Josɛpu, aini gɔ boi Yesu kunu.

¹ Yesui Judea gana Bɛtɛlɛhɛmu nɛ waaru narin le, Ɔgɔnɛ Herɔde, gana gɔ kuu nɛ daanbe. Yesui be naraan, hakilɛgunw tolo jugɔnw duu sibɛ go gowaa, Jerusalɛmu dɔwaabɛin. ² Jerusalɛmu ana nɛ dɔwaa, selumaa kijɛ be gi: «Yahutunw ɔgɔnɛ kanɛ narin gɔ yago wɔɔ? Emɛ tolo womɔ duu sibɛ go iyaa, woi demɛniyɛnmɔi wɛin.» ³ Ɔgɔnɛ Herɔde kɔɔ ɛgaa, wo lee, Jerusalɛmu bɛɛnw wooi lee kikinu manaai. ⁴ Wo Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw bemɛ lee, Ama tɔɔru deerenw bemɛ lee mɔɔnaa, Ama Yabanɛ Diyɛ tiido gɔ yago narandɛin ma selumaabe. ⁵ Inɛw kɔɔbe ɔn gin’ sain: «Woi Judea gana, Bɛtɛlɛhɛmu ana nɛ narandɛin. Inɛ Ama titiyainɛ turu Bɛtɛlɛhɛmu dɛi Ama ɔn gin’ gi ga sɔɔ wo tɔŋu unwɔ: ⁶ “Judea gana, Bɛtɛlɛhɛmu, tɔgu ma Isɛrɛlu gɔi inɛ teeremɔido gɔ u nɛ goodo. Wogɔ digɛu, Judea gana ana puu logoro nɛ ui ana gailiyɛmɔɲui laa.” ⁷ Herɔde waaru kɔɔ wo ɛgu le, wo baŋiyaan, hakilɛgunw gɔbei boonɔmaa, bemaa waaru inge le tee tolo gɔ goi ma be nɛ selumu. ⁸ Kɔɔ onu nɛ, Herɔde, bei Bɛtɛlɛhɛmu nɛ tiiu, be le ɔn gin’ sɔi: «E yaai, ibanrin gɔi ɛjii dɛnɛi. E woi iyaajɛi ye, maa kuu ma le woi yai demɛniyɛnmɔ bɛɛ ga, mu bɛrɛ wɛɛ tagai.» ⁹ Kɔɔ gin’, ɔgɔnɛ sɔɔ sɔi gɔ ɛgaa, hakilɛgunw gɔbe Jerusalɛmu gowaa, Bɛtɛlɛhɛmu yaai tɔlin. Tolo duu sibɛ go be iyi gɔ giru bemɛ nɛ yaaube. Tolo gɔ ibanrin gɔ yalu tobe gɔ kuu nɛ dɔwaa, konɛ iŋiyaanbe. ¹⁰ Hakilɛgunw gɔbe, Tolo gɔ, waaru be iye le, kinɛ bemɛ gaai ɛɛliyaabe. ¹¹ Be ibanrin yalu tobe gɔ nɛ yowaa, ibanrin gɔ lee, wo na Mari lee iyaabɛin. Be ibanrin gɔ giru nɛ tuŋiyaan woi demɛniyɛnmaabɛin. Be gelu bemɛ nɛ sin obu tɔgu dɛin dɛin goonaa, ibanrin gɔ bɛrɛ obaabɛin. Be kange lee, mɔi jiɲu ɛju lee, kijɛ jiɲu ɛju turu boi gɔ miire gɛɛu, wogɔ lee obin. ¹² Kɔɔ onu nɛ, Ama be bɛrɛ yaŋawelu le jugɔmaa, bemaa waja Herɔde sibɛ go yaanɔu gi. Kɔɔ dɛi, be gana bemɛ nɛ oju waja le yain. ¹³ Hakilɛgunw gɔbe pilemaa ana bemɛ nɛ yaa be yaa, Inɛw Baŋa mɛlɛnkɛ turu, yaŋawelu nɛ unruin Josɛpu bɛrɛ tagaraa, wo le ɔn gin’ sɔi: «Josɛpu, ingele! Herɔde, ii gɔi daado giye dɛdɛnɛdo. Kɔɔ dɛi, ii gɔ lee wo na lee jeɲɛ ye, Ejipute gana nɛ jɔbɔ yaa. Uwaa pilemɛ ye wɛɛ mu gɛɛido baa, Ejipute nɛ yabiyɛ.» ¹⁴ Josɛpu digɛ wogɔ tee ingelaa, ii gɔ lee, wo na lee dimɛraan Ejipute yai. ¹⁵ Herɔde wo yinwɛindo baa, Josɛpu Ejipute nɛ yabii. Sɔɔ kɔɔ le digɛu, inɛ Ama titiyainɛ turu sɔɔ tɔŋu kibaai. Inɛ wogɔ pɔɔlɔ baa Inɛw Baŋa Ama ɔn gin’ gi tɔŋu: “Mu, ii ma Ejipute gana nɛ boonaa, goonaabɔn.” ¹⁶ Herɔde, hakilɛgunw gɔbe woi jamaatin ga waaru wo jugu le, kinɛ womɔ ɛjii banraain. Wo Bɛtɛlɛhɛmu nɛ inɛw tiyaa bemaa Bɛtɛlɛhɛmu lee, wo le bɛrii ana wɔin lee nɛ, anranw unrunw gɔ puu daiti gi. Ɔnhɔn, hakilɛgunw gɔbe, tolo gɔ waaru iyaabɛin ga wo bɛrɛ be tagu le kɛukɛu, anranguju lɛi goi ye, doɲu go sugo, anran unrunw gɔ puu daiti gi. ¹⁷ Kɔɔ gin’, inɛ Ama titiyainɛ Jeremi sɔɔ gɔ kibaai. Jeremi pɔɔlɔ baa sɔɔ tɔŋu unwɔ: ¹⁸ “Rama nɛ tɔɔnrɔn ɛgɛmaabe. Sɔmiyɛn lee, bɔnrɔn pii diyɛ lee ɛgɛmaabe. Rasɛlui unrunw womɔ dɛi piiuwɔ. Unrunw gɔbe yinwaain dɛi, wo woi dɔbɔrɔmɔ ga yabalu.” ¹⁹ Herɔde yinwaan wo yaa, Inɛw Baŋa mɛlɛnkɛ turu, Josɛpu Ejipute nɛ wo wɔu, yaŋawelu nɛ wo le ɔn gin’ sɔi: ²⁰ «Josɛpu, ingele! Inɛw ii gɔi daa ga dɛnɛubɛin gɔbe yinwaain. Nɛɛ, ii gɔ lee, wo na lee gɛli ye pilemɛ Isɛrɛlu gana nɛ yaa.» ²¹ Josɛpu ingelaa, ii gɔ lee, wo na lee gɛliyaa Isɛrɛlu gana nɛ yaabe. ²² Kaa, Herɔde aini Arukelausu, wo ba dilɛ nɛ Judea gana kuu nɛ daan ga ɛgaa, Josɛpu, wogɔ nɛ dɛinyɛn ga liyaai. Ama pilemaa yaŋawelu le womaa Galile gana nɛ dɛinyɛn ga wo bɛrɛ jugɔmaa wo kanran, wo kunrin Galile gana, ²³ Nasarɛtu nɛ wiyaa dɛinyin. Nasarɛtu ana nɛ be dɛinyin gɔ le digɛu, inɛw Ama titiyaanw dɔn nɛ, woi Nasarɛtu bɛɛnnɛi gɛɛdɛin ga, tɔŋi gɔ kibaai.

¹ Bai kɔɔbe nɛ, Jan Batise, Judea gana olusolo nɛ gowaa wiyaa, waaju tagai tɔlu. ² Waaju womɔ nɛ ɔn gin’ inɛw le gɛɛbe: «Alagala diinɛ gɔ bɛruniyaain. Kɔɔ dɛi bana ebe dulomɔi.» ³ Inɛ Ama titiyainɛ Esayi, pɔɔlɔ baa Jan wogɔ dɛi sɔɔ ɔn gin’ tɔŋu: “Olusolo nɛ, inɛ turu mii goonaabe. Kijɛ wo gɛɛbe: ‘E Inɛw Baŋa oju gɔ yegerei. Oju na womɔbe demu demu bojoi.’” ⁴ Jan, sɔi wo tobe gɔ, ɔgɔyɔn kukuli le yegeraabɛin. Wo guju kɛyaa narun womɔ nɛ pagaa sɛbe. Wo kakaa lee, olu yɛin lee le pana unrunmɔ kunɔube. ⁵ Jerusalɛmu nɛ lee, Judea gana nɛ lee, Jurudɛn dibe le ana bɛrii wɔin gɔbe lee nɛ gowaai ye, inɛw Jan bɛrɛ wɛɛubɛin. ⁶ Inɛw kɔɔbe, hakɛ bemɛ sɔwaa be jɛ ye, Jan kɔɔ gin’ bei Jurudɛn dibe nɛ batise kanraunbe. ⁷ Parisiɛn joo lee, Saduseyɛn joo lee, unrunbei batise kanranmɔi wɛɛubɛin. Jan, wogɔ iyaa, be le ɔn gin’ gɛɛbe: «E yuguru kɔkɔju tɔgu gɔbe, Ama kinɛbanrun wɛɛido gɔ nɛ ebaa ɛli goo ga aa ei tinwinrun? ⁸ Bana ebe duliyaai ga birɛ ebe le tagarai. ⁹ Iyaa kinɛ ebe kɔlɔ nɛ Abarahamu e bai ga gɛɛnu biyɛnɔugi. Sabu mu e bɛrɛ tagauwɔn, Ama, tibu e iyejɛ ɔnbei dulomu ye Abarahamu unrunwin bojo bɛbɛɛjɛ. ¹⁰ Kanɛ baa, gulɔ tiun duu gɔ dɛŋɛido gɔ yɛgaa wɔɔ. Tiun, ii ɛju naraannɛ gɔbe puu kɛjɛ ye yaun nɛ kunɔdɛin. ¹¹ «Bana ebe dulomaati tagara ga, mu ei dii nɛ batise kanraunwɔn. Kaa, inɛ turu onu ma nɛ yawɛɛjɛ. Inɛ wogɔ wiyaai ye, wo Kikinu Pilu nɛ lee, yaun nɛ lee ei batise kanrando. Kɔɔ dɛi inɛ wogɔ mu dɛi sigɛ gɔnrɔn sɛɛ. Halu taga womɔ kɔmɔlɔ ga mu le jaanla. ¹² Wo kijɛ dɛnrɛn wɛyi womɔ numɔ le gɛli ye wɛɛdo. Wo tɛɛliyɛ womɔ gɔ ɛjii sasagarado. Wo dɛnrɛn ii gɔ guyɔ womɔ nɛ mɔmɔɔnɔdo. Kaa kɔkɔjɔun gɔ yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ tɛtɛgɛrɛdo.» ¹³ Yesu Galile gana nɛ gowaa, Jurudɛn dibe nɛ Jan bɛrɛ unruin batise kanranmɔi wɛi. ¹⁴ Kaa, Jan woi batise kanran ga yabalu kanrun ibɛɛ bee. Kɔɔ dɛi, ɔn gin’ wo le gi: «Mui batise u kanraun jaan. Yani u mu bɛrɛ wɛɛuwɔu?» ¹⁵ Yesu ɔn gin’ wo le sai: «Kanɛ kɔɔ gin’ kanran ga yaba. Kunrin emɛ Ama diŋɛ kikibemɔdɛin.» Yesu kɔɔ gin’ wo saa, Jan yabaabe. ¹⁶ Woi batise kunaa kilaa, dibe gɔ nɛ goou wo digɛu, alagala pinɛlaa, Ama Kikinu pelegele gin’ sugaa Yesu kuu nɛ dɛinyɛun wo wɔu iyaabe. ¹⁷ Alagala gowaa mii ɛgɛmaabe. Mii gɔ ɔn gin’ sɔi: «Ɔn Aini ibɛ ma gɔ woi. Wo le kinɛ ma ɛjii aa wɔɔ.»

¹ Sɔɔ kɔɔbe onu nɛ, Ama Kikinu Yesui dimɛraan olusolo nɛ, jinrun puu kuu baŋa bɛrɛ woi subɔrɔmɔi yai. ² Aga pɛnai, digɛ pɛnai baa, Yesu aŋa pagaa bee dɛi, giyɛ woi aai. ³ Kɔɔ waaru le jinrun puu kuu baŋa, genɛ womɔ nɛ dɔwaa, ɔn gin’ wo le gi: «Ui Ama Ainii ye, tibu ɔnbe bemaa buru taŋa giye tɔɔrɔ.» ⁴ Yesu ɔn gin’ aŋa womɔ sai: «Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “Inɛ jaa le sai kɔiyɔɔlɛ. Kaa, sɔɔ Ama aŋa nɛ goojɛ le kɔiyɔjɛ.”» ⁵ Kɔɔ onu nɛ jinrun puu kuu baŋa woi dimɛraan, Ama dɛi ana dɛiin wɔɔ, Jerusalɛmu nɛ, Ama Ginrun Diyɛ daa gɔ nɛ, yalu pala naa pala gɔ nɛ unaa, ⁶ ɔn gin’ wo le gi: «Ui Ama Ainii ye, doɲu gɔ nɛ kili sugo. Sabu Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “Ama, mɛlɛnkɛ womɔbe bemaa ui kajuba giye tɔtɔɔrɔdo. Tibu nɛ kubɔ uwɔ tomɔnɔu giye, be numɔ bemɛ le ui dɔɔn gɛgɛliyɛdɛin.”» ⁷ Yesu ɔn gin’ sai: «Ama Dɔn nɛ sɔɔ ɔn kanran tɔŋaaɲu: “U Inɛw Baŋa Ama uwɔ gɔi subɔrɔnɔu.”» ⁸ Jinrun puu kuu baŋa iyaa, Yesui dimɛraan, kokoo gabu turu nɛ unaa, wo bɛrɛ aduna laamu gɔbe puu lee, ɔgɔ bemɛ lee tagaraa, ⁹ ɔn gin’ wo le gi: «Giru ma nɛ tuŋiyaan mui demɛniyɛnmaajɛu ye, mu kijɛ ɔnbe puu u bɛrɛ ohobodɔn.» ¹⁰ Kɔɔ waaru le, Yesu ɔn gin’ sai: «Setanu! Genɛ ma nɛ goo. Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “U Inɛw Baŋa Ama uwɔ gɔ, wo turu sai demɛniyɛnmɔ, wo turu sai baba.”» ¹¹ Yesu kɔɔ gin’ wo saa, jinrun puu kuu baŋa woi yinpaju. Mɛlɛnkɛbe genɛ womɔ nɛ wiyaa, kai womɔ kilaabɛin. ¹² Yesu, Jan Batisei kaju kunaatin ga waaru wo ɛgu le, wo Galile gana nɛ yai. ¹³ Kaa, wo Nasarɛtu ana gɔ pajaatiyaa, Kapɛrunaumu ana nɛ yaa dɛinyin. Ana wogɔ, Sabulɔn lee, Nɛputali lee tɔgu nɛ, Galile dibe diŋirun nɛ daan. ¹⁴ Inɛ Ama titiyainɛ Esayi sɔɔ tɔŋu gɔ kibe ga kunrin bii. Esayi sɔɔ ɔn gin’ tɔŋu: ¹⁵ “Sabulɔn gana lee, Nɛputali gana lee, gana dibe le bɛrii wɔin inɛw gɔbe, gana Jurudɛn dibe onu go wɔin inɛw gɔbe, Galile gana, Yahutunw tɔgui laain sibɛ wɔin inɛw gɔbe, sɔɔ ɔn keŋiyɛin: ¹⁶ Ɔlɔ nɛ inɛw tobɛin gɔbe, be wijɛ diyɛ iyaaɲu. Yiun kini gana nɛ inɛw wɔin gɔbe, be dɛi wijɛ gowaai.” ¹⁷ Yesu kɔɔ gin’ Kapɛrunaumu ana nɛ dɛinyɛun digɛu, waaju tagai tɔlu. Wo waaju womɔ nɛ ɔn gin’ gɛɛube: «Alagala diinɛ gɔ bɛruniyaain. Bana ebe dulomɔi.» ¹⁸ Bai turu, Yesu Galile dibe genɛ nɛ galau, ba unrunw iiju aanw lɛi dii gɔ nɛ jɔɔ kamau be wɔu iyaabe. Iiju aanw gɔbe Simɔ, boi waja womɔ Piɛru gɛɛɲu lee, wo bainɛ Andere lee bee. ¹⁹ Yesu be le ɔn gin’ sɔi: «Mui wɛɛ dimiyɛin. Mu ei inɛw aawin bojodɔn.» ²⁰ Ɔgu kɛu, Simɔ lee, Andere lee, jɔɔ bemɛ pajaatiyaa woi dimiin. ²¹ Kɔɔ nɛ gowaa, giru go yaa, Yesu, ba unrunw lɛi waja Sebede unrunw Jake lee, Jan leei iyaabe. Be diikoro gɔ nɛ be ba be wooi jɔɔ bemɛ yegereubɛin. Yesu bei boonaabe. ²² Be ginsɛsai be ba lee, diikoro gɔ lee pajaatiyaa, woi dimiin. ²³ Kɔɔ onu nɛ, Yesu Galile gana yalu puu nɛ yaaube. Wo Ama gɛɛn ginrun bemɛ gɔbe nɛ inɛwin deereu, alagala diinɛ Kibɛru Ɛju waaju gɔ tagaube. Wo inɛw jiun puu lee nurun puu lee bajamɔube. ²⁴ Boi goo womɔ, Siri gana nɛ, yalu wooi dɔwaabe. Kɔɔ dɛi, inɛw, wo bɛrɛ jiungunw tɔgu dɛin dɛin lee, ɔɲɛ tɔgu dɛin dɛin lee, gana nɛ goi ye jɛɛlɛubɛin. Gamuu kuu nɛ jinruin daan, gamuu tibu sugowin, gamuu inɛw goju yinwaan wɔinbei. Yesu jiungunw kɔɔbe puu bajamaabe. ²⁵ Kɔɔ gin’ inɛw joo, Galile gana nɛ lee, Ana Pɛlu gana nɛ lee, Jerusalɛmu ana nɛ lee, Judea gana nɛ lee, Jurudɛn onu nɛ gana wɔin gɔbe nɛ lee gowaa wiyaa, Yesui dimiyaanbɛin.

¹ Inɛw kulɔ gɔbe iyaa, Yesu, tetemɛ turu kuu nɛ ulaa dɛinyin. Jaŋu unrunw womɔbe, genɛ womɔ nɛ wiyaabɛin. ² Wo ɔn gin’ bei deerei tɔlu: ³ «Inɛw Ama sibɛ go unrunbe dɛgu le wɔin ga jugaa wɔin gɔbe, Ama be yabu. Alagala diinɛ gɔ bemɛi. ⁴ Inɛw kinɛjiun le wɔin gɔbe, Ama be yabu. Ama kinɛ bemɛ kakaaliyɛmɔdo. ⁵ Inɛw kuu unrunbemɛ sunugaa, tɛgɛ sɛnɛ wɔin gɔbe, Ama be yabu. Pui gana gɔ kɛn bemɛi biyɛdo. ⁶ Inɛw kinɛ bemɛ nɛ naran go, Ama bana dɛnɛjɛ gin’ teitai bii dadaaru le wɔin gɔbe, Ama be yabu. Aŋai be dɛnɛjɛ gin’ Ama bei bobojodo. ⁷ Inɛw, inɛ waja amasɔgɔjugɔnw gɔbe, Ama be yabu. Ama amasɔgɔ bemɛ jujugɔdo. ⁸ Inɛw, kinɛpilu bɛɛnw gɔbe, Ama be yabu. Be Ama ihiyedɛin. ⁹ Inɛw logoro nɛ, inɛw jamu jɛɛlɛnw gɔbe, Ama be yabu. Ama bei unrunw unrunmɔi gɛɛdo. ¹⁰ Ama aŋai dɛnɛjɛ gin’ teitai be wɔɔ gɔ dɛi, inɛw ɔɲɔmu biyaa wɔin gɔbe, Ama be yabu. Alagala diinɛ gɔ bemɛi. ¹¹ «Jaŋu unrunw mai e wɔɔ gɔ dɛi, ei duyaaɲu ma, ei ɔɲɔmaaɲu ma, kuu ebe nɛ kakalu tɔgu dɛin dɛin maŋaaɲu ma biyaai ye, Ama e yabu. ¹² Alagala nɛ e tujɔ diyɛ bɛbɛɛdei. Inɛw Ama titiyaanw giru ebe nɛ galin gɔbe, ɔɲɔmu yinbɛin. Kɔɔ dɛi, sɔɔ kɔɔ tunmɔ e bɛrɛ dɔwaai ye, naran go kinɛ ebe ɛɛliyɛmɔi.» ¹³ «Yɛnɛi! Aduna nɛ ei nɛwin. Kaa, nɛu, ɛɛlu womɔ manaai ye, wo bɛrɛ ɛɛlu gɔ yani pilemu ye obu bɛɛmɔdo? Bain go woi togoti ye, inɛw bɛrɛ namamɔi laa ye, niwɛn waja sɛlɛ. ¹⁴ «Aduna nɛ ei wijɛi. Ana tetemɛ kuu nɛ daan baŋi bɛɛlɛ. ¹⁵ Inɛ, lanpa tanugu ye, taju le kiilɛ. Kaa, yalu wijɛ gaai wo obojɛ nɛ jeleɲu. Kɔɔ gin’ lanpa gɔ inɛw ginrun kɔlɔ nɛ toin gɔbe puu wiwijɛmɔjɛ. ¹⁶ Inɛw bemaa birɛ ɛju ebe iye ye, e Ba alagala go daan gɔi sɔmɔ ga, wijɛ ebe gɔ inɛw giru nɛ lanpa gin’ wo biyɛmɔi.» ¹⁷ Yesu iyaa, ɔn gin’ sɔi: «Mɔise tɔɔru dɔn nɛ lee, inɛw Ama titiyaanw dɔn gɔbe nɛ lee sɔɔ too gɔ mu kɔɔlɔmɔi wɛiun ga ajubanɔugi. Mu sɔɔ bemɛ kɔɔlɔmɔi wɛɛlun. Kaa sɔɔ kɔɔbe, kibemɔi wɛiun. ¹⁸ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, alagala lee, minɛ lee galaidɛin baa, Tɔɔru gɔ nɛ sɔɔ turu ma, halu sɔɔ sije turu kanran kɔɔlɔidolo. Sɔɔ gɔ puu kikibedo. ¹⁹ Kɔɔ digɛu, inɛ aai kanran, Ama tɔɔru gɔbe logoro nɛ, halu tɔɔru dagii kanran, koturu kajubalu kanraan, iyaa, inɛw bɛrɛ tɔɔru wogɔ kajubanɔu ga deeraajɛ biyaa ye, inɛ kɔɔbaŋa, alagala diinɛ nɛ, inɛ dagii biyɛdo. Kaa, inɛ aai kanran Ama tɔɔru gɔbe kajubaa, inɛw wajunw bɛrɛ deeraajɛ biyaai ye, inɛ kɔɔbaŋa, Ama diinɛ nɛ inɛ diyɛi biyɛdo. ²⁰ Mu e bɛrɛ tagauwɔn, Ama tɔɔru aŋai e gɛliyɛjɛ gɔ, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛnbe lee, aŋai gɛlin dɛi irela biyaai ye, e alagala diinɛ nɛ bɛɛ yooidelei.» ²¹ «E tirɛ anranw bɛrɛ sɔɔ ɔn tagaabɛin ga e ɛgaabei: “Inɛ daanɔu. Inɛ, inɛ daajɛ, woi badu dadaanadɛin.” ²² Kaa, kijɛ mu gɛɛjɛ unwɔ: Inɛ aai kanran wo bɔɔnɛ le kinɛ banranmaajɛ, kɔɔbaŋai badubadanw diyɛnw bɛrɛ jɛyaadɛin. Inɛ wo bɔɔnɛ womaa bomɔginɛ giyaajɛ, kɔɔbaŋai kanran badu daanau jaain wɔɔ. Inɛ wo bɔɔnɛ womaa wejeginɛ giyaajɛ, kɔɔbaŋai yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ kunɔu jaain wɔɔ. ²³ Kɔɔ digɛu, Ama bɛrɛ sadaga jɛɛlaa ye sadagadumu gɔ nɛ wiyaa u wɔnu, kɔɔ nɛ inɛ turu u le sɔɔ yasɛ ga jugaajɛu ye, ²⁴ sadaga uwɔ gɔ dumu giru nɛ pajaatiyaa ye, u bɔɔnɛ e lɛi laa yai sɔɔ yegere. Kɔɔ onu nɛ, Ama bɛrɛ wɛɛ, sadaga uwɔ obo. ²⁵ «Kɔɔ gin’, u jaŋunɛ turu, ui dimɛraan saliyɛ kiru yalu nɛ jɛyaauwɔ ye, oju nɛ tonu mainiyaan ye, ɔgu wo le sɔɔ yegere. Kɔɔi laa ye, wo ui saliyɛ kirɛnw numɔ nɛ kukunɔdo. Saliyɛkirenw gɔbe ui garidu numɔ nɛ kunɔ ye, kaju nɛ ui kunɔmɔdɛin. ²⁶ Mu naran go u bɛrɛ tagauwɔn, yoru gɔ tujaa, halu kɛturu kanran u le wajaa ye, kajuginrun gɔ nɛ bɛɛ gooidolou.» ²⁷ «E be gɛɛu ɛgaabei: “Dimu dimiyɛnnɔu.” ²⁸ Kaa, mu ɔn gin’ gɛɛjɔn: Inɛ aai kanran yaanran turu yɛnaa, daariyaajɛ biyaa ye, inɛ kɔɔbaŋa kinɛ womɔ nɛ yaanran kɔɔ le dimu dimiyaanti. ²⁹ Kɔɔ digɛu, halu, giri iin uwɔ dɛi, ui hakɛ nɛ yoodo ga wɔɔ ye, giri wogɔ wɔgɔrɔ ye, wagee u kamatiijɛ ire. Goju uwɔ puu sɛɛu wɔnu, yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ u yoi dɛi, goju uwɔ taŋa turu tolo u bɛrɛ ire. ³⁰ Nɛɛ, numɔ iin uwɔ dɛi, ui hakɛ nɛ yoodo ga wɔɔ ye, numɔ gɔ polo ye, u le wagee kamati. Goju uwɔ puu sɛɛu wɔnu, yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ u yoi dɛi, goju uwɔ taŋa turu tolo u bɛrɛ ire.» ³¹ «Sɔɔ ɔn kanran ei tagaabɛin: “Inɛ aai kanran yaanran womɔ papajado ye, wo bɛrɛ yaajipolu dɔn tɔŋaa obaa ye, kɔɔ gin’ woi paja.” ³² Kaa, mu ɔn gin’ gun: Inɛ aai kanran sala dɛi laa go, yaanran womɔ pajaa wo kanran, yaanran gɔ igɛ waja ɛyaai ye, ainɛ kɔɔbaŋa yaanran wo paju gɔi dimu nɛ kunaati. Iyaa kɔɔ gin’, yaanran pajaaɲu gɔ, inɛ jeɲaajɛ, inɛ kɔɔbaŋa kanran dimu dimiyɛnnɛi.» ³³ «E tirɛ anranw bɛrɛ sɔɔ ɔn kanran tagaabɛin ga e ɛgaabei: “Saba laga ye, kijɛ dɛi saba u lagu gɔ kanranlu kanrannɔu. Inɛw Baŋa Ama dɛi saba u lagajɛ gɔ, saba wogɔ kibemɔ.” ³⁴ Kaa, mu ebaa asuu saba laganɔu gun. Alagala, Ama ɔgɔdɔin dɛi, alagala le jɛbi ye, saba laganɔugi. ³⁵ Minɛ, Ama kubɔsɔrɔi dɛi, minɛ le jɛbi ye, saba laganɔugi. Jerusalɛmu ana gɔ, ɔgɔnɛ diyɛ gɔ anai dɛi, Jerusalɛmu ana le jɛbi ye, saba laganɔugi. ³⁶ Iyaa, u kukuli uwɔ turu piluniyɛnmɔ ma, gɛunniyɛnmɔ ma kanran bɛɛlɛu dɛi kuu uwɔ le kanran jɛbi ye, saba laganɔu. ³⁷ Sɔɔ sɔɔnu, ‘ee’ ma ‘ai’ ma gɛɛi. Sɔɔ waja kɔɔ kuu nɛ baraɲu gɔbe puu, Mɔɲu kuu baŋa bɛrɛ goojɛ.» ³⁸ «E sɔɔ ɔn kanran ɛgaabei: “Giri tujɔ, girii, tɔnrɔn tujɔ, tɔnrɔin.” ³⁹ Kaa, mu ɔn gin’ gɛɛjɔn: Duguru uwɔ goonɔu. Inɛ turu mamana iin uwɔ pejaajɛ ye, mamana nana gɔ woi dɛɛrɛ. ⁴⁰ Iyaa, inɛ turu u bɛrɛ arugoi dagi uwɔ yabado ga saliyɛ nɛ ui boonaajɛ ye, arugoi na uwɔ wo bɛrɛ yapaja. ⁴¹ Iyaa, paŋaginɛ turu u bɛrɛ gelu womɔ paŋa le duiyɔmaa kilomɛtɛrɛ turu yaamaajɛ ye, kilomɛtɛrɛ lɛi baa gelu gɔ le yayaa. ⁴² Inɛ turu u bɛrɛ gɛɛn gɛnyaanjɛ ye, wo bɛrɛ obo. Inɛ unrun bɛrɛ yoru kunɔ ga wiyaa wɔɔ bɛrɛ yoru kunɔ.» ⁴³ «Sɔɔ ɔn kanran e bɛrɛ tagaabɛin: “U bɔɔnɛi, ibɛi biyɛ. U jaŋunɛi ibiliyɛ.” ⁴⁴ Kaa, mu ɔn gin’ gɛɛjɔn: E jaŋuwin ibɛi biyɛi. Inɛw ei ɔɲɔmɔw gɔbe dɛi Ama gɛɛin. ⁴⁵ E Ba Ama alagala go daan gɔ unrunwin tɔitɔi biyɛ dɛi, e kɔɔ gin’ kanrain. Inɛw ɛju lee, inɛw mɔɲu lee dɛi, wo nai womɔ gogoomɔjɛ. Inɛw teitai wɔin lee, inɛw teitai wɔnɛ lee dɛi, wo anran mimiimɔjɛ. ⁴⁶ E, inɛw ei ibɛɛ wɔin gɔbe sai ibɛi ye, Ama bɛrɛ tujɔ ingei bɛɛdei? Halu, sɛgu yabanw gɔbe, be kanran yinkanranɲu. ⁴⁷ E, e ba unrunwin laa ye, inɛ waja poonɔɔlɛi ye, kijɛ sigɛ e kanranjɛ gɔ ingei? Inɛw Ama inin gɔbe kanran yinkanraannɛ ma? ⁴⁸ Kɔɔ digɛu, e Ba alagala nɛ daan gɔ gin’ e kanran kibaa biyɛi.»

¹ «Kuu ebe kajubai. Ama digi ebe nɛ, Ama dɛi birɛ e birɛjɛ gɔ, inɛw giru nɛ birɛ ye, bemaa ei iye giye kanrannɔugi. E kɔɔ gin’ kanraanjɛi ye, e Ba alagala go wɔɔ gɔ numɔ nɛ tujɔ bɛɛidelei. ² «Nauginɛ bɛrɛ sin waaru u kanranjɛ le, inɛw kuu ulogunw aŋai Ama gɛɛn ginrun nɛ ma, pɔŋɔrɔn nɛ ma, be kanranjɛ gin’ kanrannɔu. Be boonu kunu ye, inɛw bemaa bei sɔmɔ giye sin bemɛ kanranɲu. Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, be kanɛ baa, tujɔ bemɛ biyaaɲu. ³ Kaa u, nauginɛ bɛrɛ sin waaru u kanranjɛ, numɔ nana uwɔ bɛrɛ numɔ iin uwɔ kijɛ kanranjɛ jugɔmɔnɔu. ⁴ U kɔɔ gin’ kanraanjɛu ye, sin u kanrun gɔ babaŋa. Ama u Ba gɔ, sɔɔ babaŋa ihiyejɛ digɛnu, wo ui tutujɔdo.» ⁵ «Iyaa, waaru Ama e gɛɛnjɛ, inɛw aŋa lɛilɛigunw aŋai kanranjɛ gin’ kanrannɔugi. Be inɛw bemaa bei iye giye, Ama gɛɛn ginrun nɛ ma, ana pɔŋɔrɔn nɛ ma iŋi ye, Ama gɛɛn ga be bɛrɛ ɛjii wɔɔ. Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, be kanɛ baa tujɔ bemɛ biyaaɲu. ⁶ Kaa u kai, u Ama gɛɛn ibɛɛ wɔu ye, ginrun uwɔ nɛ, deun giru go yayoi ye, kuu uwɔ nɛ taan pinɛ ye, Ama uwɔ gɛɛn. Ama u Ba gɔ, wo yalu babaŋa kɔɔ nɛ u le yɔɔ. Wo yalu babaŋa kɔɔ nɛ kijɛ u kanranjɛ iyeuwɔ digɛu, ui tutujɔdo. ⁷ «Waaru Ama e gɛɛnjɛ le, inɛw Ama inin gɔbe aŋai gɛɛnjɛ gin’, sɔɔ buu sɔɔnɔugi. Ajubu bemɛ nɛ sɔɔ joo bemɛ dɛi Ama gɛɛn bemɛ sasaado ga be yinsɛin. ⁸ Be gin’ kanrannɔugi. Ama e Ba gɔ, wo bɛrɛ e gɛɛnmɔ nɛ, wo kijɛ kai e sɛɛ gɔ igii wɔɔ. ⁹ Ama gɛɛnnu ɔn gin’ gɛɛi: ‘Ama emɛ Ba, alagala go daan gɔ, boi uwɔ gaai biyɛmɔ. ¹⁰ Diinɛ uwɔ wɛɛmɔ. Bana diŋɛ uwɔ alagala nɛ kanranɲu gin’, aduna nɛ kunrin kanranmɔ. ¹¹ Iye pana emɛi baaido, emi obo. ¹² Inɛw emɛ bɛrɛ hakɛ kanranɲu gɔbe, aŋai yaabu emɛ kanranjɛ gin’, hakɛ emɛ gɔ yaabu kanran. ¹³ Emi subɔrɔmɔnɔu. Kaa, Mɔɲu kuu baŋa numɔ nɛ emi yaba. [Sabu diinɛ lee, gɔnrɔn lee, dooro lee uwɔi. Asuu nasuu. Amina.]’ ¹⁴ «Naran go, inɛw e bɛrɛ hakɛ kanranɲu gɔbe, e bei yaabu kakanranjɛi ye, e Ba alagala nɛ daan gɔ kanran hakɛ ebe e bɛrɛ yaabu kakanrando. ¹⁵ Kaa, inɛw e bɛrɛ hakɛ kanranɲu gɔbe, e bei yaabu kanraanlɛi ye, e Ba Ama yaa hakɛ ebe e bɛrɛ yaabu kanraindolo.» ¹⁶ «Nɛɛ, waaru aŋa e pagajɛ le, inɛw aŋa lɛilɛigunw gin’, girupala ebe yaŋujiyɛmɔnɔugi. Inɛw puu bemaa aŋapagu le wɔin ga iye giye, be girupala yaŋujiyɛmɔ ye gɛliyɛɲu. Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, be kanɛ baa tujɔ bemɛ biyaaɲu. ¹⁷ Kaa, u aŋa pagaa wɔu ye, girupala uwɔ mɔŋɔ ye, kukuli uwɔ ɛjii yegere. ¹⁸ Kɔɔ gin’ uwaa aŋapagu le wɔɔ ga, inɛw jugɔidenɛ. Kaa, u Ba, yalu babaŋa nɛ wɔɔ gɔ, wo turu sai bɛrɛ jugɔmɔ. Wo sɔɔ babaŋa ihiyejɛ digɛu, ui tutujɔdo.» ¹⁹ «Aduna ɔn nɛ kijɛ mɔɔnɔnɔugi. Aduna nɛ peru lee, kɔjɔ lee, kijɛ gɔbe yamulutiiɲu. Gugunyɔnw kanran taan wɔlugu ye, kijɛ mɔɔni gɔ balajɛɛɲu. ²⁰ Kaa, kijɛ ebe alagala nɛ mɔɔnɔi. Alagala nɛ peru ma kɔjɔ ma wɔlɔ. Gugunyɔnw kanran taan wɔlugɔ ma, kijɛ bala ma wɔlɔ. ²¹ Sabu kijɛ uwɔ yalu wɔɔ gɔ nɛ, kinɛ uwɔ kanran yalu wogɔ nɛ biyɛjɛ.» ²² «Giri, goju nɛ lanpa gin’ wɔɔ. Giri uwɔ sɛɛu wɔɔ biyaai ye, goju uwɔ puu wijɛ nɛ too. ²³ Kaa, giri uwɔ sɛɛu laa biyaa ye, goju uwɔ puu ɔlɔ nɛ too. Nɛɛ wijɛ u nɛ too gɔ ɔlɔi biyaai ye, u ɔlɔ diyɛ naa diyɛ nɛ tou.» ²⁴ «Nɛɛ, inɛ turu kanran kuu bɛɛnw lɛi dɛi birɛ birɛ bɛɛidolo. Wo koturu baŋai ibɛi biyaa, waja gɔi ibɛi biyɛlu kanrun ye koi. Koturu baŋa birɛ nɛ kuu womɔ obaa ye, waja gɔ birɛ nɛ kuu kunɔlu kanrun ye koi. Ama dɛnɛ lee, kɛɛlɛ dɛnɛ lee, e sɔɔ kɔɔbe lɛi kubɔ tunmɔ kanrun bɛɛidelei.» ²⁵ «Nɛɛ, e bɛrɛ kijɛ mu gɛɛjɛ gɔ unwɔ: Pana ebe dɛi, diyɛdai le biyɛnɔugi. Kijɛ e kayaido dɛi ma, kijɛ e nɔɔido dɛi ma diyɛdai le biyɛnɔugi. Kinrun, kayɛrɛ dɛi irela ma? Iyaa, sɔi goju ebe nɛ e kunɔido dɛi, diyɛdai le biyɛnɔugi. Goju, sɔi dɛi irela ma? ²⁶ Sasaabe bana yɛnɛi. Be toi tɔɔnɛ, gɛlu gɛlɛɛnɛ. Guyɔ nɛ, dɛnrɛn mɔɔnɔidenɛ. Kaa, Ama e Ba alagala nɛ daan gɔ, pana bemɛ tɔtɔɔjɛ. Ei sigɛ le sasaabe dɛi irela ma? ²⁷ Logoro ebe nɛ inɛ aa kuu womɔ dɛi jiire wo jiirejɛ dɛi, kinruntaun womɔ, halu gaila kanran baru bɛɛjɛ? ²⁸ «Iyaa, inge dɛi sɔi e yooido dɛi jiire le biyɛdei? Minɛ nɛ kinrunbɔmɔbe aŋai puyo be puyojɛ ajubu yɛnɛi. Be birɛ birɛɛnɛ. Sɔi kanran tiyɛɛnɛ. ²⁹ Kaa naran go, halu, Ɔgɔnɛ Salomɔ, ɔgɔ womɔ wooi nɛ, puyo kɔɔbe baa saŋa saŋiyɛnlu. ³⁰ Puyobe, iye kowɔnu, yogo yaun nɛ kunɔɲu gɔ, Ama kɔɔ gin’ bei sasaŋaranjɛ biyaai ye, wo wogɔ dɛi sigɛ duŋu ebe gooidolo ma? Gagawu ebe gaila de! ³¹ Nɛɛ, diyɛdai le bii ye, e inge kayadɛin ma, inge nɔɔdɛin ma, inge goriyedɛin ma gɛɛnɔugi. ³² Inɛw Ama inin gɔbe, kijɛ kɔɔbe puu dɛi diyɛdai le be biyɛjɛ. Kaa, Ama e Ba alagala go daan gɔ, e kijɛ kɔɔbe puu kai yasɛi ga igii wɔɔ. ³³ Kɔɔ sabu dɛi, kijɛ puu dɛi sigɛ Ama diinɛ lee, teitai womɔ lee dɛnɛi. Kɔɔ biyaai ye, kijɛ wajunw gɔbe puu kuu ebe nɛ boru babaradɛin. ³⁴ Kɔɔ digɛnu, yogo kai dɛi diyɛdai le biyɛnɔugi. Yogo, kai womɔ sagu wo duiyɔdo. Bai puu ɔɲɛ womɔi. Iyaa, bai tuturu ɔɲɛ duiyɔun baa wɔɔ.»

¹ «Ama ei jaruganɔu giye, inɛw wajunwin jaruganɔugi. ² Kaa, e inɛwin jarugauwɔi ye, bana bei e jarugu le kɛukɛu Ama bana wogɔ gin’ tee ei yinjarugado. Iyaa inɛw mɔ gelu le e tunwɔnjɛ gɔ, Ama gelu wogɔ le ebe tunwɔndo. ³ Giri uwɔ nɛ lalu too gɔ kajubaalɛu, u bɔɔnɛ giri nɛ keri too gɔ inge dɛi iyejɛu? ⁴ Iyaa giri uwɔ nɛ lalu wo tonu, u bɔɔnɛ womaa giri womɔ nɛ keri too gɔ goonɔmu yani gɛɛ bɛɛjɛu? ⁵ U aŋa lɛilɛiginɛ gɔ, giri uwɔ nɛ lalu too gɔ laa, yai goonɔ. Kɔɔ onu nɛ, u bɔɔnɛ giri nɛ keri too gɔ goonɔ ga sɛɛu giri ihiyedou. ⁶ «Iju bemaa kigelemaa ye ei kɛrɛnɔu ga, kijɛ ɛjaa wɔɔ be bɛrɛ obonɔugi. Tolu bemaa, dugɔi ebe kubɔ le namanɔu ga, be bɛrɛ wogɔ kamu tiinɔugi.» ⁷ «Gɛɛin, e bɛbɛɛdei. Dɛnɛi, e ihiyedei. Mɔnɔgolo taan gɔ tɔgɔi, e dɛi pipinɛlɛdɛin. ⁸ Inɛ gɛɛnjɛ, bɛbɛɛjɛ. Inɛ dɛnɛjɛ, ihiyedo. Inɛ taan tɔgɔjɛ, wo dɛi taan pipinɛlɛdɛin. ⁹ Nɛɛ, logoro ebe nɛ, inɛ aa, aini womɔ wo bɛrɛ buru gɛnyaanjɛ ye, tibu wo bɛrɛ obodo? ¹⁰ Maa iiju wo bɛrɛ gɛnyaanjɛ ye, yuguru obodo? ¹¹ E inɛw mɔɲu gɔbe, unrunw ebe bɛrɛ kijɛ ɛju aŋai oboɲu igii wɔi ye, Ama e Ba alagala go daan gɔ, inɛw wo bɛrɛ gɛɛnw bɛrɛ kɔɔ dɛi sigɛ kijɛ ɛju oboidolo ma? ¹² «Inɛw, kijɛ e bɛrɛ kanran ga e ibɛ puu, e yaa kijɛ wogɔbe be bɛrɛ kanrain. Mɔise tɔɔru dɔn gɔ nɛ lee, inɛw Ama titiyaanw dɔn gɔbe nɛ lee, sɔɔ Ama kanran ga, wo tɔɔru gɔ kɔɔ woi.» ¹³ «Mɔnɔgolo ɛmu gɔ le yoi ye, galai. Mɔnɔgolo wanu gɔ suyi oju mɔnɔgoloi. Inɛw joo, mɔnɔgolo wogɔ le galaa ye, oju wanu gɔ nɛ yaauwɔin. Wogɔ nɛ yaa ga, naula. ¹⁴ Kaa, ɔnmɔsɔgɔ oju mɔnɔgolo gɔ ɛmi wɔɔ. Oju womɔ gɔ nawin wɔɔ. Inɛw gaila sai oju wogɔ iyeɲu.» ¹⁵ «Inɛw titiyaanw kakalugunw dɛi, kuu ebe kajubai. Be peju le murin biyaa, logoro ebe nɛ yooɲu. Kaa, kɔlɔ bemɛ nɛ bei tataa mɔɲubei. ¹⁶ E birɛ bemɛ bana le bei jugɔdei. Resɛn ilɛ, teɲu na nɛ pala bɛbɛɛmɔjɛ ma? Iyaa, gaa ii, ɛɲɛ anran jijii nɛ pala bɛbɛɛmɔjɛ ma? ¹⁷ Tiun na ɛju, ii ɛju naranjɛ. Kaa tiun na mɔɲu, ii mɔɲu naranjɛ. ¹⁸ Tiun ɛju, ii mɔɲu naran bɛɛidolo. Tiun mɔɲu kanran, ii ɛju naran bɛɛidolo. ¹⁹ Kɔɔ dɛi, tiun na, ii ɛju naraanlɛ gɔ, kɛjɛ ye yaun nɛ kunɔɲu. ²⁰ Kɔɔ bana wɔɔ gin’ inɛw titiyaanw kakalugunw gɔbe, e birɛ bemɛ bana le bei jugɔdei.» ²¹ «Inɛw maa ‘Inɛw Baŋa, Inɛw Baŋa’ gɛɛɲu gɔbe logoro nɛ, puu alagala diinɛ nɛ bɛɛ yooidenɛ. Kaa, mu Ba Ama, alagala go daan gɔ diŋɛ kanranw gɔbe be yoodo. ²² Aduna saliyɛ bai kireidɛin, inɛw joo mu le gɛgɛɛdɛin: ‘Inɛw Baŋa, Inɛw Baŋa, emɛ boi uwɔ le Ama bɛrɛ sɔɔ goi sɔɔnɛ ma? Emɛ boi uwɔ le inɛw kuu nɛ jinrun nananɛ ma? Emɛ boi uwɔ le taanrinyɛn joo kanrannɛ ma?’ ²³ Kaa, mu aŋa bemɛ sasaadɔn: ‘Mu ei inɔn. Asuu ei inɔn. Genɛ ma nɛ dɔrɔ gooi, e mɔɲu kanranwin.’ » ²⁴ «Kɔɔ sabu dɛi, inɛ aai kanran sɔɔ mu sɔi ɔnbe puu keŋiyaan wogɔ gin’ kanraanjɛ biyaai ye, inɛ wogɔ inɛ sɔɔ jugɔnɛ, ginrun womɔ tibu kuu nɛ ujaa sɛɛ le murin wɔɔ. ²⁵ Anran miyaan, goro wiyaa, ooɲɔ suyaa ginrun kɔɔi lagaabe. Kaa, duu womɔ tibu kuu nɛ daan gɔ dɛi, ginrun gɔ wololu. ²⁶ Kaa, inɛ aai kanran sɔɔ mu sɔi ɔnbe keŋiyaan, wogɔ gin’ kanranlu ye, inɛ wogɔ bomɔginɛ ginrun womɔ sɔsɔun kuu nɛ ujaa sɛɛ le murin wɔɔ. ²⁷ Anran miyaan, goro wiyaa, ooɲɔ suyaa ginrun kɔɔi lagaabe. Ginrun gɔ wolaa, yanwan womɔ gaai biyaabe.» ²⁸ Yesu kɔɔ gin’ deeru wo deeraa, inɛw kulɔ woi ɛgin gɔbe deeru bana wo deerejɛ gɔ bei ɛjii maunɛ kanraanbe. ²⁹ Deeru bana wo deereu bee gɔ lee, Ama tɔɔru deerenw bemɛ mɔ gɔ lee ɛjii kabu yatobe. Wo gɔnrɔn le bei deereube.

¹ Yesu tetemɛ gɔ nɛ gowaa wo sugaa, inɛw joo woi dimiyaanbɛin. ² Kɔɔ gin’ nɛwɛnginɛ turu, giru womɔ nɛ wiyaa tuŋiyaan ɔn gin’ wo bɛrɛ gi: «Mu Baŋa, u ibɛɛ wɔu ye, nɛwɛn ma gɔ ɛjɛmu bɛbɛɛdou.» ³ Yesu numɔ wajaraa, ainɛ gɔi tabaa, kijɛ gi: «Mu ibɛɛ wɔun. Ui ɛjaai biyɛ.» Yesu kɔɔ gin’ gɛɛu wo digɛu, nɛwɛn gɔ ainɛ gɔ nɛ gowaai. ⁴ Kɔɔ onu nɛ Yesu wo le ɔn gin’ gi: «Ɛjii keŋiyɛn! Ui bajaai ga inɛ kanma bɛrɛ sɔɔnɔu. Kaa Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ gɔ bɛrɛ yaa. Ui bajaai ga, wo bɛrɛ tagara. Kɔɔ onu nɛ, ui naran go bajaai ga inɛw puu bɛrɛ sɛɛrɛi biyɛ ga Mɔise, nɛwɛnginɛ bajaai ye, sadaga jɛɛlɛ wo gi gɔ, wogɔ jɛɛlɛ.» ⁵ Yesu, waaru Kapɛrunaumu ana nɛ wo yoi le, sɔludasu suŋu kuu baŋa turu genɛ womɔ nɛ wiyaa, ⁶ ɔn gin’ wo bɛrɛ gɛɛn gɛin: «Mu Baŋa, birɛbirɛnɛ ma, goju gɔ yinwaan, ginrun go ɛjii ɔɲɔu yadiin.» ⁷ Yesu aŋa womɔ saa gi: «Mu woi bajugai yayaadɔn.» ⁸ Sɔludasu kuu baŋa gɔ saa: «Mu Baŋa, ginrun ma nɛ u yooun, mu le dagalu. Kaa sɔɔ turu sai gɛɛ. Birɛbirɛnɛ ma gɔ babajado. ⁹ Mu, kuu ma bɛɛnw diŋɛ nɛ wɔun. Iyaa, mu yaa sɔludasu unrunw gamuu bɛrɛ tɔɔru obo bɛbɛɛjɔn. Koturu baŋa womaa yaa gun ye, wo yayaajɛ. Lee womaa wɛɛ gun ye, wɛwɛɛjɛ. Iyaa, gunɔnɛ ma womaa ɔn kanran gun ye, kakanranjɛ.» ¹⁰ Yesu waaru sɔɔ kɔɔ wo ɛgu le, wo bɛrɛ maunɛ kanraanbe. Inɛw woi dimɛbɛin gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, halu, Isɛrɛlu tɔgu nɛ kanran mu gagawu ɔn tunmɔ iyetɛlun. ¹¹ Ɛjii keŋiyɛin, inɛw joo duu sibɛ nɛ lee, dudaga sibɛ nɛ lee goi wɛi ye, Abarahamu lee, Isaka lee, Jakɔbu lee, be wooi mɔrin ye, alagala diinɛ nɛ jaa kakayadɛin. ¹² Kaa, diinɛ gɔ nɛ inɛw yooun jaan gɔbei bain go, ɔlɔ yalu nɛ kamatiidɛin. Be wogɔ nɛ, pii piinu, tɔnrɔn tɛnwɛnnu biyɛdɛin.» ¹³ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, sɔludasu kuu baŋa gɔ le kijɛ gi: «Ginrun uwɔ nɛ yaa. Kijɛ bibiyɛdo ga u gawu gɔ, u bɛrɛ kakanrandɛin.» Waaru Yesu kɔɔ gin’ wo sɔi gɔ le tee, birɛbirɛnɛ gɔ bajaai. ¹⁴ Yesu kɔɔ nɛ gowaa, Piɛru ginrun nɛ yai. Wo Piɛru yaanran na teenu nɛ kɛbaamu le wo diiun yaa tɛmu. ¹⁵ Yesu, yaanran gɔ numɔ aa wo kanran kɛbaamu gɔ woi pajaati. Wo ingelaa, Yesu bɛrɛ pana oboi yintɔlu. ¹⁶ Bai wogɔ tee, digɛnai wo sugaa, inɛw jinrun kuu bemɛ nɛ daain joo, Yesu bɛrɛ jɛɛlaabɛin. Yesu sɔɔ womɔ le jinrun gɔbe inɛw kuu nɛ nana goonɔube. Wo iyaa, jiungunw wajunw gɔbe puu bajamaabe. ¹⁷ Inɛ Ama titiyainɛ Esayi sɔɔ kibe ga, Yesu sɔɔ kɔɔbe kanraanbe: “Wo kuu womɔ le, yɛbɛlɛ emɛ jeɲaabe. Jiun emɛ gɔbe goonaa emɛ le wagee bojaabe.” ¹⁸ Inɛw kulɔ woi gɔŋaa gɛlin ga iyaa, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ tɔɔraa, bemaa dibe diŋirun waja go galamɔ gi. ¹⁹ Kɔɔ waaru le, Ama tɔɔru deerenɛ turu Yesu genɛ nɛ dɔwaa, wo le ɔn gin’ sɔi: «Jaŋudeerenɛ, yalu u yaaido wooi nɛ mu ui didimiyɛndɔn.» ²⁰ Kaa Yesu aŋa womɔ saa gi: «Yurugube bonɔ yasin. Sasaabe kuru yasin. Kaa, Inɛ Aini gɔ, yalu kuu tuŋɔrɔnɲu kanran sɛlɛ.» ²¹ Inɛ waja iyaa Yesu le ɔn gin’ sɔi: «Mu Baŋa, u mu bɛrɛ mu ba yiun laa yai mu bojomɔ.» Inɛ wogɔ Yesu jaŋu ii bee. ²² Yesu aŋa womɔ saa gi: «Mui wɛɛ dimiyɛn. Inɛw yiun gɔbe pajaa ye, yiun bemɛ be bojomɔ.» ²³ Kɔɔ onu nɛ, Yesu diikoro nɛ yowaa, jaŋu unrunw womɔ be wooi gowaa yinyain. ²⁴ Dibe gɔ nɛ yaau be wɔu, kubɔ turu ooɲɔ diyɛ ingelaai. Diigunu ɛjii ingelaa ye, diikoro gɔi kimɛube. Kaa, kɔɔ waaru le Yesu giri yeiyeube. ²⁵ Jaŋu unrunw gɔbe yaa, woi yemɛlaa, ɔn gin’ wo le gin: «Inɛw Baŋa, emi suiyoido. Emi yaba.» ²⁶ Yesu be le saa gi: «Inge sabu dɛi e ɔn baa liyaa wɔi? Gagawu ebe gaila!» Kɔɔ gin’ giyaatiyaa, wo ingelaa ooɲɔ gɔ lee, dibe dii gɔ lee ganwaanbe. Kunrin, yalu gɔ kelemu biyaai. ²⁷ Inɛw puu bɛrɛ sɔɔ gɔ maunɛ kanraanbe. Kɔɔ dɛi, be ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Aa! Inɛ ɔn inɛ inge tɔgui? Halu ooɲɔ lee, dibe dii lee, sɔɔ womɔ yabauwɔin.» ²⁸ Yesu, dibe gɔ kɛjaa taŋaa, waaru Gadara gana nɛ wo dɔi le, anranw lɛi, ɔnsain yalu nɛ gowaa wo bɛrɛ wɛin. Inɛw gɔbe jinrun bei ɛjii ɔɲɔmɔube. Iyaa, weje bemɛ saii mɔɲi bee gɔ digɛu, inɛw taŋa be bee gɔ le, oju galabenɛ. ²⁹ Anranw kɔɔbe, Yesu bɛrɛ wiyaa, mii ɛɛn le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Ama Aini, uwɔ ingei? Emi ɔɲɔmɔu waaru dɔɔlu wo wɔnu, u emi ɔɲɔmɔdou ma?» ³⁰ Yalu kɔɔ le gaila wagee, tolu kulɔ belu tɛnwɛun yabɛin. ³¹ Jinrun gɔbe, Yesu bɛrɛ gɛnyaan, gin: «U emi nananadou ye, tolu gɔbe nɛ emi tii.» ³² Yesu bemaa yaa gi. Be anranw lɛi gɔbe nɛ gowaa, yaa tolu gɔbe nɛ yoin. Tolu gɔbe nɛ yoou be digɛu, tolu kulɔ gɔ puu kokoo daa gɔ nɛ gowaa, ɔgu jɔbaa, dibe gɔ nɛ wiyaa yowaa suiyaain. ³³ Kɔɔ gin’ wo biyaa, inɛw tolu gɔbe girɛubɛin gɔbe jɔbaa, ginrun wiyaa, sɔɔ gɔ puu inɛw bɛrɛ tagaabɛin. Sigɛ le, anranw lɛi kuu nɛ jinrun daanbe gɔ bɛrɛ sɔɔ bii gɔ tagaabɛin. ³⁴ Kɔɔ gin’ be tagaa, ana gɔ puu jɔbaa, Yesu bɛrɛ wɛin. Waaru woi be iye le, be wo bɛrɛ gɛnyaan, womaa gana unrunbemɛ nɛ goojɛ gin.

¹ Yesu pilemaa diikoro nɛ yowaa, dibe gɔ kɛjaa taŋaa, ana wo daanbe gɔ nɛ yai. ² Kɔɔ nɛ wo dɔwaa, inɛw, ainɛ goju sanaai turu pɛnrɛnpanran le duiyaa, wo bɛrɛ jɛɛlin. Yesu, inɛw gɔbe aŋai wo le gawaa be wɔɔ gɔ iyaa, jiunginɛ gɔ le ɔn gin’ sɔi: «Aini ma, anrangaju kunɔ. Hakɛ uwɔ yaabu kanraantin.» ³ Yesu kɔɔ gin’ wo sɔwaa, Ama tɔɔru deerenw, yalu gɔ nɛ wɔu, kinɛ bemɛ nɛ ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Inɛ ɔn, Ama boi yamalauwɔ.» ⁴ Yesu, kinɛ bemɛ ajubu jugɔube gɔ digɛu, be le ɔn gin’ sɔi: «E inge dɛi, kinɛ ebe nɛ ajubu mɔɲu kɔɔ ajubauwɔi? ⁵ Yɛnɛi! Ainɛ ɔn womaa, hakɛ womɔ yaabu kanraantin aŋa le gɛɛ lee, womaa ingele ye yoi yaa gɛɛ lee, kolɛi logoro nɛ yagɔ naaran? ⁶ Kaa Inɛ Aini gɔ, aduna nɛ inɛw bɛrɛ hakɛ bemɛ yaabu kanranɲu gɔnrɔn yasɛ e bɛrɛ jugɔmɔdɔn.» Kunrin, ainɛ goju sanaai gɔ le kijɛ wo gi: «Ingele, pɛnrɛnpanran uwɔ jeɲɛ, ginrun uwɔ nɛ yaa.» ⁷ Ainɛ gɔ ingelaa ginrun womɔ nɛ yai. ⁸ Inɛw, sɔɔ kɔɔ waaru be iye le, liliyɛ le jowaabɛin. Ama, inɛw bɛrɛ gɔnrɔn kɔɔ tunmɔ wo obu gɔ dɛi, be boi womɔ sɔmɔubɛin. ⁹ Yesu yalu kɔɔ nɛ gowaa, oju womɔ digiyaa yaau, sɛgu yabu yalu nɛ ainɛ turu Matiu gɛɛu wo daaun iyi. Wo wo le sɔwaa gi: «Wɛɛ mui dimiyɛn.» Matiu ingelaa woi dimiyaanbe. ¹⁰ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, Matiu ginrun nɛ jaa kayau daanbe. Jaa kayau wo wɔu, sɛgu yabanw joo lee, inɛw boi mɔɲu bemɛ gowaa wɔin wajabe joo lee wiyaa, Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, be wooi mɔrinyaan jaa kayaubɛin. ¹¹ Parisiɛnbe wogɔ iyaa, jaŋu unrunw gɔbe le ɔn gin’ sɔin: «Jaŋudeerenɛ ebe gɔ, sɛgu yabanw lee, inɛw boi mɔɲu bemɛ gowaa wɔin lee, inge dɛi be le mɔrinyaan jaa kayauwɔ?» ¹² Yesu wogɔ ɛgaa, be le sɔwaa gi: «Inɛw sɛɛu wɔin gɔbe, jɔŋujɔŋɔnɛ kai sɛnɛ. Inɛw jiungunw, jɔŋujɔŋɔnɛ kai be sɛɛ.» ¹³ Yesu iyaa gimaa be le ɔn gin’ sɔi: «Yai ye, sɔɔ ɔn tiyɛ womɔ ɛjii lubo yɛnɛi: “Kijɛ mu dɛnɛjɛ gɔ, inɛw, bɛlu sadaga, be tɛgɛrɛjɛ gɔi laa. Kaa amasɔgɔjugɔ aŋai be sɛɛ gɔ, mu wogɔi lugojɔn.” Iyaa, mu, inɛw teitai wɔin dɛi wɛɛlun. Kaa inɛw hakɛ kanranw dɛi wɛiun.» ¹⁴ Jan Batise jaŋu unrunw gɔbe Yesu genɛ nɛ dɔwaa ɔn gin’ wo bɛrɛ selumi: «Parisiɛnbe lee, emɛ lee, emɛ wooi aŋa papagaɲu. Inge dɛi jaŋu unrunw uwɔ gɔbe aŋa pagaanɛ wɔin?» ¹⁵ Yesu saa: «Purupagu bai gɔ, akana anrunge gɔbe, akana le wɔnu, yiundɔin daain gin’ kanran bɛbɛɛdɛin ma? Asuu. Kaa, bai yawɛɛjɛ, akana gɔ be le kabugutiidɛin. Kɔɔ waaru le be aŋa papagadɛin.» ¹⁶ Yesu sɔɔ kɔɔ kuu nɛ gimaa ɔn gin’ taanrinyɛn dain: «Inɛ turu kanran, sɔi kana pɛlɛ ye, sɔi pɛi kuu nɛ daŋaalɛ. Wogɔ gin’ kanraan ye, sɔi gɔ biɲiyaain ye, kaaru gɔ babariyɛjɛ. ¹⁷ Iyaa inɛ turu kanran kɔɲɔ ilɛ, umulu pɛibe nɛ kunɔɔlɛ. Wogɔ gin’ kanraan ye, kɔɲɔ gɔ waaru ilɛnu wo yaajɛ, umulu gɔbe popojodɛin. Kɔɲɔ gɔ totogiyedo. Iyaa umulu gɔbe yaa yayanwandɛin. Kɔɔ dɛi kɔɲɔ ilɛ gɔ, umulu kanabe nɛ kunɔɲu. Kɔɔ gin’ yanwan biyɛidolo.» ¹⁸ Yesu kɔɔ gin’ sɔɔ sɔɔu wo gɛlɛu, Yahutunw inɛ giru tobe turu wiyaa, giru womɔ nɛ tuŋiyaan, ɔn gin’ wo le sɔi: «Iyaa ma, kanɛ sai sai kinrun gowaai. Kaa, kuu womɔ nɛ wɛɛ numɔ yaŋaraan ye, Ama gɛɛn. Wo ɔnmɔi bibiyɛdo.» ¹⁹ Yesu ingelaa, jaŋu unrunw womɔ be wooi, ainɛ gɔi dimiyaan yaai tɔlin. ²⁰ Kɔɔ gin’ yaau be wɔu, yaanran turu Yesu onu nɛ dɔwaa sɔi womɔ kinrun tabu. Wo kinɛ womɔ nɛ, unrun Yesu sɔi sai biyaa tabaa ye, unruin babajado gɛɛube. Yaanran gɔ anranguju pɛli lɛisigɛ baa bain goi jiun le bee. ²² Yesu onu kigelemaa, woi iyaa, wo le ɔn gin’ gi: «Iyaa ma, anrangaju kunɔ. Gagawu uwɔ ui bajamaati.» Waaru kɔɔ le tee yaanran gɔi bajaai. ²³ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, Yahutunw inɛ giru tobe gɔ ginrun nɛ dɔwaa, keresujɔnw lee, pii piinw lee, ginrun gɔ siɲɛ le joonaa be sɛu tɛmaa, ²⁴ ɔn gin’ be le sɔi: «Ebe goojɛɛi: Iyaa gɔ yinwɛnlu. Wo giri yeiyeuwɔ.» Kaa, inɛw gɔbe woi mɔmɔubɛin. ²⁵ Nɛɛ, inɛw gɔbe puu waaru bain be goomu le, Yesu deun gɔ nɛ yowaa, iyaa gɔ numɔ aabe. Iyaa gɔ sɛɛu ingelaai. ²⁶ Gana gɔ wooi nɛ sɔɔ kɔɔ kibɛru ginaabe. ²⁷ Yesu, kɔɔ nɛ gowaa yaau wo wɔu, oju nɛ girumuw lɛi onu womɔ nɛ dimiyaan, mii ɛɛn le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Dawide tiruwɛnɛ gɔ, amasɔgɔ emɛ jugɔ.» ²⁸ Nɛɛ, waaru Yesu ginrun dɔi le, girumuw gɔbe genɛ womɔ nɛ be wiyaa, Yesu ɔn gin’ be bɛrɛ selumu: «Mu ei bajugaɲu gɔnrɔn yasɔn ga e gawaa wɔi ma?» Be saa: «Ee, emɛ Baŋa, emɛ gawaa wɔin.» ²⁹ Kɔɔ waaru le, Yesu giri bemɛ tabaa, be le ɔn gin’ sɔi: «Gagawu ebe le kɛukɛu, e bɛrɛ yinbiyɛmɔ.» ³⁰ Yesu kɔɔ gin’ wo giyaa, giri bemɛ pinɛlaai. Kɔɔ waaru le, Yesu be le ɛjii sɔwaa, bemaa sɔɔ bii gɔ inɛ turu bɛrɛ kanran jugɔmɔnɔu gi. ³¹ Kaa, be goou digɛu, gana wogɔ yalu puu nɛ yaa, Yesu dɛi sɛɛrɛ gowaabɛin. ³² Inɛw kɔɔbe Yesu genɛ nɛ gowaa yaau be wɔu, inɛw, Yesu bɛrɛ ainɛ waja jɛɛlaabɛin. Ainɛ gɔ, jinrun, kuu womɔ nɛ dɛinyaan, wo bɛrɛ sɔɔ sɔɔmɔbele. ³³ Kaa Yesu, ainɛ gɔ kuu nɛ jinrun gɔ nanaa goonɔu wo digɛu, ainɛ gɔ sɔɔ sɔɔi tɔlaabe. Inɛw, wogɔ iyaa, be bɛrɛ ɛjii maunɛ kanraanbe. Kɔɔ dɛi be gɛɛubɛin: «Emɛ Isɛrɛlu gana nɛ sɔɔ ɔn tɔgu iyetɛnɛ.» ³⁴ Kaa, Parisiɛn gɔbe, be ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Inɛw kuu nɛ jinrun nana ga, jinrunbe kuu baŋa gɔ, gɔnrɔn gɔ, Yesu bɛrɛ wo obojɛ.» ³⁵ Yesu kɔɔ gin’ ana diyɛ lee, ana dagi lee nɛ yaaube. Wo ana kɔɔbe Ama gɛɛn ginrun gɔbe nɛ, deeru deereube. Ama diinɛ Kibɛru Ɛju waaju gɔ tagaube. Jiun tɔgu dɛin dɛin puu lee, goju yɛbɛlɛ wooi lee bajamɔube. ³⁶ Inɛw wo bɛrɛ wɛɛbɛin gɔbe ɛjii ɔɲaa, kinɛ bemɛ yanwaan bee. Be peju, girɛnɛ sɛnɛ gin’ bɛin. Wogɔ digɛu, Yesu, inɛw gɔbe amasɔgɔ, ɛjii woi aabe. ³⁷ Kɔɔ dɛi, wo ɔn gin’ jaŋu unrunw womɔbe le gi: «Dɛnrɛn ilaa, gaai wɔɔ. Kaa, birɛbirɛnw joolain. ³⁸ Kɔɔ dɛi, minɛ baŋa bɛrɛ gɛɛin, womaa dɛnrɛn gɔ ginrun jɛɛlɛ giye, birɛbirɛnw minɛ gɔ nɛ tii wa.»

¹ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ womɔ gɔbei boonaa, genɛ womɔ nɛ dɔɔnaabe. Jinrun inɛw kuu nɛ nanu goonu gɔnrɔn lee, inɛw bajamu gɔnrɔn lee, inɛw goju nɛ nurun too puu bajamu gɔnrɔn lee be bɛrɛ obaabe. ² Jaŋu unrunw wogɔbe Yesu jaŋu unrunw tiyaaɲu gɔbei. Boi bemɛ unwɔ: Laa gɔ Simɔi, woi Piɛru boonɔbɛin. Iyaa, wo bainɛ Andere lee, Sebede anranw unrunw lɛi gɔbe Jake lee, wo bainɛ Jan lee, ³ Pilipe lee, Barutelɛmi lee, Tɔmasu lee, Matiu sɛgu yabanɛ gɔ lee, Alupe ii Jake lee, Tade lee, ⁴ Simɔ lee, wo gana womɔ gunɔ nɛ goo ga mainiyɛunbe. Iyaa, Judasu Isukariɔte lee. Yesui, numɔ nɛ kunɔnɛ gɔ woi. ⁵ Yesu, jaŋu unrunw tiyaaɲu womɔ gɔbei waaju taga tiyaabe. Bei tiiu, wo bei tinwɛnraan: «Inɛw Yahutunw tɔgui laain sibɛ go yaanɔugi. Samari gana anabe nɛ yoonɔugi. ⁶ Kaa, Isɛrɛlu unrunw peju gin’ manaa wɔin gɔbe bɛrɛ yaai. ⁷ E oju yaanu wɔnu, waaju ebe nɛ alagala diinɛ gɔ bɛruniyaain gɛɛi, ⁸ jiungunw bajamɔi, yiun bulomɔi, nɛwɛngunw bajamɔi, jinrun inɛw kuu nɛ nanai. Mu gɔnrɔn gɔ e bɛrɛ dɔnrun wɔlɔ go obun. E kanran gɔnrɔn gɔ le dɔnrun wɔlɔ go birɛ birɛi. ⁹ Kange ma, sarudu ma, mɛnu buudu ma jeɲɛnɔugi. ¹⁰ Oju ebe dɛi jɛmɛ jeɲɛnɔugi. Arugoi lɛi ma, taga ma, baga ma jeɲɛnɔugi. Inɛ birɛbirɛnɛ kijɛ wo kayaun, wo bɛrɛ oboun jaain wɔɔ. ¹¹ «Ana nɛ waaru e yowaajɛ, ana diyɛ ma, ana dagi ma, inɛ ɛju dɛnaajɛi ye, womɔ nɛ sugoi. Ana gɔ nɛ e gooido baa ginrun sugo turu wogɔ nɛ yabiyɛi. ¹² Ginrun gɔ nɛ yoonu, poo kunɔi. ¹³ Ginrun gɔ inɛw ei sɛgɛraaɲu ye, jamu poo ebe gɔ kɔɔ nɛ wo biyɛmɔ. Kaa be ei sɛgɛrɛnɛ ye, jamu poo e kunu gɔ kɔɔlɔmɔi. ¹⁴ Ginrun turu nɛ ma, ana turu nɛ ma, ei sɛgɛrɛnɛ ma, ei keŋiyɛnnɛ ma biyaai ye, waaru e goojɛ kubɔ ebe nɛ minɛ tara gɔ pogoti gooi. ¹⁵ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, Ama, aduna saliyɛ bai wo kireido dɔwaai ye, Sodomɛ lee, Gomɔre lee ana bɛɛnw ɔɲɛ gɔ ana kɔɔ inɛw mɔ baalu biyɛdo.» ¹⁶ «Mui ɛjii keŋiyɛin. Mu, ei peju gin’ tataabe logoro nɛ tiiuwɔn. Kɔɔ dɛi kuu ebe kajubai. Yuguru gin’ sasai le biyɛi. Pelegele gin’ tɛgɛ sɛlɛ go biyɛi. ¹⁷ Inɛw, saliyɛ kiru yalu nɛ ei boboonɔdɛin. Iyaa, Ama gɛɛn ginrun gɔbe nɛ ei bɔɔniyɛn le lalagadɛin. Kɔɔ dɛi, kuu kajubu le biyɛi. ¹⁸ Mu le gawaa e wɔɔ gɔ dɛi, inɛw, sɛmɛgunw bɛrɛ lee, ɔgɔnw bɛrɛ lee, ei jajaaradɛin. Kaa, kole digɛnu, e be bɛrɛ sɛɛrɛ goo bɛbɛɛdei. Inɛw Yahutunw tɔgui laain gɔbe kanran, kole digɛnu sɛɛrɛ ebe ɛhɛgɛdɛin. ¹⁹ Kaa waaru numɔ nɛ be ei kunaaɲu le, sɔɔ e sɔɔido dɛi ma, bana sɔɔ e sɔɔido dɛi ma, diyɛdai le biyɛnɔugi. Sɔɔ e sɔɔido gɔ kuu ebe le bɛɛidelei. Sɔɔ e sɔɔun jaan gɔ, waaru wogɔ le tee e bɛrɛ obodɛin. E Ba Ama Kikinu e bɛrɛ sɔɔ gɔ wo sɔɔmɔdo. ²¹ «Inɛw, be ba unrunwin tɔitɔi daiti giye, numɔ nɛ kukunɔdɛin. Banw, unrunw bemɛi daa giye, numɔ nɛ kukunɔdɛin. Unrunw kanran, bei naranw dɛi ingele ye bei koi daamɔdɛin. ²² Boi ma le gawaa e wɔɔ gɔ dɛi, inɛw puu ei ihibiliyɛdɛin. Kaa, dumɔ gɔ baa inɛ ɛɛn go iŋiyaanjɛ, inɛ wogɔi yayabadɛin. ²³ Ana turu nɛ, ei ɔɲɔmɔuwɔin ye, ana waja nɛ jɔbɔ yaai. Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, Inɛ Aini gɔ wɛɛmɔ nɛ, e Isɛrɛlu gana, ana puu nɛ yai dogoidelei. ²⁴ «Jaŋu ii, jaŋudeerenɛ womɔ dɛi gaala. Birɛbirɛnɛ kanran wo baŋa dɛi gaala. ²⁵ Jaŋu ii, jaŋudeerenɛ womɔ yalu wɔɔ gɔ nɛ dɔwaai ye, woi babaado. Birɛbirɛnɛ kanran wo baŋa yalu wɔɔ gɔ nɛ dɔwaai ye, wogɔ woi babaado. Inɛw, ginrun gonɔ kuu baŋa gɔ nɛ Belujebule boi kuni biyaai ye, ginrun gonɔ womɔ nɛ inɛw toin gɔbe bɛrɛ boi kɔɔ dɛi mɔɲu kukunɔdɛin ga igii biyɛi.» ²⁶ «Nɛɛ, kɔɔi biyaa ye, e inɛwin liyɛnɔugi. Sabu kijɛ babaŋa ɛlu goonɔidenɛ turu kanran biyɛidolo. Iyaa kijɛ boŋurun jugɔmɔidolo turu kanran biyɛidolo. ²⁷ Kɔɔ gin’, kijɛ ɔlɔ nɛ toun e bɛrɛ mu tagajɛ gɔ, wogɔ pilemu ye, aga wijɛ nɛ sɔɔi. Iyaa, sɔɔ boŋurun e ɛgɛjɛ gɔbe, e wogɔ dala nɛ boonu kunu tagai. ²⁸ Inɛw goju ebe daa ye, kikinu ebe dai bɛɛnɛ gɔbei liyɛnɔugi. Kaa Ama, goju ebe gɔ lee, kikinu ebe gɔ lee, yaun asuu yinwɛindolo gɔ nɛ kunu ye suyo bɛbɛɛdo. Kɔɔ dɛi woi liyɛi. ²⁹ Yɛnɛi, sasaa dɔɔrɛi lɛi dɔnrun gɔ, tama turu gɔ, woi laa ma? Kaa, Ama e Ba gɔ, soo sɛlɛ wo wɔnu, sasaa dɔɔrɛi turu kanran yinwɛn ye, minɛ nɛ bagu sugoidolo. ³⁰ E kai, halu, kuu ebe kukuli gɔbe yaa puu lugaa bojaaɲu. ³¹ Kɔɔ digɛu, liyɛnɔugi. E sasaa dɔɔrɛi joo dɛi irei!» ³² «Inɛ aai kanran, inɛw giru nɛ unruin jaŋu ii mai daii giyaajɛ ye, mu kanran, mu Ba alagala go daan gɔ giru nɛ, woi jaŋu ii mai gɛgɛɛdɔn. ³³ Kaa, inɛ aai kanran, inɛw giru nɛ unrun mui inɛɛ daii giyaajɛ ye, mu kanran, mu Ba alagala go daan gɔ giru nɛ, woi inɛɛ gɛɛdɔn.» ³⁴ «Aduna nɛ, mu jamui jɛɛlɛi wɛiun ga ajubanɔugi. Mu jamu jɛɛlɛi wɛɛlun. Kaa, jaii jɛɛlun. ³⁵ Mu, aini lee wo ba lee, iyaa lee, wo na lee, ii yaanran lee wo igɛ na lee logoro nɛ jaŋu kunɔi wɛiun. ³⁶ Kɔɔ gin’, inɛ, jaŋunɛ womɔ, wo maranw logoro nɛ goodo. ³⁷ «Yɛnɛi! Inɛ, wo ba ma, wo na ma, mu dɛi sigɛ bei ibɛ ye, inɛ wogɔ, woi mu le jaanla. Inɛ, ii womɔ ma, iyaa womɔ ma, mu dɛi sigɛ bei ibɛ ye, inɛ wogɔ, woi mu le jaanla. ³⁸ Iyaa, inɛ aai kanran baga jai womɔ duiyi ye, onu ma nɛ dimiyɛɛnlɛ ye, inɛ wogɔ, mu le jaanla. ³⁹ Inɛ, aduna ɔn nɛ, kinrun womɔ nɛ tari ye biyɛjɛ gɔ, kinrun womɔ susuyodo. Kaa, mu dɛi inɛ kinrun womɔ pajajɛ gɔ, kinrun womɔ yayabadɛin.» ⁴⁰ «Inɛ ei sɛgɛraajɛ, inɛ wogɔ mui sɛguru. Iyaa, inɛ mui sɛgɛraajɛ, mui tiinɛ gɔi sɛguru. ⁴¹ Inɛ aai kanran, inɛ Ama titiyainɛi, Ama titiyainɛi wo wɔɔ gɔ dɛi woi sɛgɛraajɛ ye, inɛ Ama titiyainɛ bɛrɛ tujɔ oboidɛin gɔ, wo kanran wogɔi bɛɛdo. Iyaa, inɛ aai kanran, inɛ teitai wɔɔ, teitai wo wɔɔ gɔ dɛi, woi sɛgɛraajɛ ye, inɛ teitai wɔɔ gɔ bɛrɛ tujɔ oboidɛin gɔ, wo kanran wogɔi bɛɛdo. ⁴² Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ aai kanran, halu dii kaalu diikɔrɔi turu jaŋu ii dagi ma turu bɛrɛ, jaŋu ii mai wo wɔɔ gɔ dɛi, obaajɛ ye, inɛ wogɔ tujɔ womɔ asuu manaidolo.»

¹ Yesu, kɔɔ gin’ jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ womɔ gɔbe bɛrɛ tinwinrun obaa waaru wo kilu le, wo yalu wo bee gɔ nɛ gowaa, Galile ana diyɛ gɔbe nɛ wo inɛw deere lee, iyaa waaju kanran lee dɛi yai. ² Jan Batise kajuginrun nɛ tou, Kirisito birɛ gɔbe kibɛru ɛgaabe. Wo kɔɔ gin’ jaŋu unrunw unrunmɔbei wo bɛrɛ tiyaa, ³ bemaa ɔn gin’ wo bɛrɛ selumɛ wa: «Inɛ wɛwɛɛjɛ gin gɔ, ui ma, inɛ waja emɛ dɔmiyɛun jaan?» ⁴ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Kijɛ e ɛgɛjɛ gɔ lee, kijɛ e iyejɛ gɔ lee, Jan bɛrɛ yai tagai. ⁵ Womaa girumuw giri iyeuwɔin wa. Tegutegenw, sɛɛu yoi yaauwɔin wa. Nɛwɛngunw bajauwɔin wa. Suguruduŋube, suguru ɛgɛuwɔin wa. Inɛw yiun bulouwɔin wa. Dɔgɔpaganw bɛrɛ Kibɛru Ɛju gɔ tagauwɔin wa. ⁶ Mu dɛi, inɛ kinɛ womɔ yanwanlu gɔ, inɛ wogɔ Ama wo yabu.» ⁷ Jan jaŋu unrunw gɔbe yaa be yaa, Yesu, inɛw joo wo le bɛin gɔbe bɛrɛ Jan dɛi sɔɔ ɔn gin’ sɔɔi tɔlu: «Waaru olusolo go e yai le, e, inɛ inge tɔgui yɛnɛi yaii? Saguba ooɲɔ woi jigemɔjɛi yɛnɛi yaii ma? ⁸ Nɛɛ, e ingei yɛnɛi yaii? Ɔgɔinɛ sɔi ɛju kunaa wɔɔi, yɛnɛi yaii ma? Ai. Inɛw sɔi ɛju le wɔin gɔbe, ɔgɔnw ginrun nɛ toiyoɲu. ⁹ Kɔɔi biyaa ye, e, olusolo go inge dɛi yaii? Inɛ Ama titiyainɛ yɛnɛi yaii ma? Ee gun, halu titiyainɛ dɛi kanran sigɛ. ¹⁰ Sabu Jan, Ama Dɔn nɛ, inɛ dɛi Ama ɔn gin’ tɔŋɔmu gɔ woi: “Yɛnɛ, mu, inɛ titiyainɛ ma giru uwɔ nɛ titiidɔn. U wɛɛmɔ nɛ, wo oju uwɔ yeyegeredo.” ¹¹ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, yaanw unrunw narin logoro nɛ, inɛ Jan Batise dɛi gaa goolu. Kaa alagala diinɛ nɛ inɛ wo dagi gɔ, wo dɛi gaa. ¹² Jan Batise waaju waaru nɛ tɔlaa, iye wɛɛ dɔɔ, alagala diinɛ gɔi paŋa tagarauwɔin. Inɛw paŋa sɛin gɔbe, wogɔ be ɛlɛjɛ. ¹³ Inɛw Ama titiyaanw dɔn gɔbe puu nɛ lee, Mɔise tɔɔru dɔn gɔ nɛ lee, Ama bɛrɛ sɔɔ goi sɔɔu, Jan waaru nɛ baa dɔwaabɛin. ¹⁴ E gawa ibɛɛ wɔi ye, Eli wɛwɛɛdo gin gɔ, Jan woi. ¹⁵ Inɛ suguru too baŋa, wo sɔɔ gɔ keŋiyɛn. ¹⁶ «Kanɛ inɛw ɔnbe, mu aa le bei tunwɔndɔn? Be unrunw dagunw, tai nɛ dɛinyaan, tunmɔ ɔn gin’ jarugaɲu le murin wɔin: ¹⁷ ‘Kere emɛ sujaa, e gɔɔ gɔɔli. Iyaa, yiun tɔɔnrɔn emɛ tɔɔnraan, e yiun pii piili.’ ¹⁸ Sabu Jan wiyaa, jaa kayabele, resɛndii ilɛ nɔɔbele wo wɔu, jinruin kuu womɔ nɛ daan gin. ¹⁹ Inɛ Aini gɔ wiyaa, jaa kayau, dii nɔɔu wo wɔu, be saa, inɛ ɔn, jaa kayanɛi, kɔɲɔnɔɔnɛi gin. Wo, sɛgu yabanw lee, inɛw waja boi mɔɲu bemɛ gowaa wɔɔ lee anrungei gin. Kaa, hakilɛ Ama bɛrɛ goojɛ gɔ teitai wɔɔ ga birɛ womɔ gɔ le jugɔmɔjɛ.» ²⁰ Kɔɔ gin’ sɔwaatiyaa, Yesu, ana taanrinyɛn womɔbe joo, wo kanrun gamuui jarugai tɔlu. Kaa, inɛw gɔbe bana bemɛ dulomɔ ga yabanɛ. ²¹ Kɔɔ dɛi, wo ɔn gin’ gi: «Korajinɛ ana bɛɛnw, Bɛtusayida ana bɛɛnw, bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu ana ebe nɛ taanrinyɛn birɛ kanraan tagurin gɔbe, Tire lee, Sidɔn lee ana nɛ kanraan tagurin bee biyaa ye, be ɔn baa bana bemɛ dulomu ye, sɔi sɛmɛlɛ gori ye, minɛ kɔkɔriyɛbɛin. ²² Kɔɔ dɛi, mu e bɛrɛ tagauwɔn, Ama, aduna saliyɛ bai wo kireido dɔwaai ye, Tire lee, Sidɔn lee bɛɛnw ɔɲɛ gɔ, ebe mɔ gɔ baalu biyɛdo. ²³ U kai, Kapɛrunaumu ana gɔ, ui jeɲaa ye, alagala baa unɔdɛin ma? Ai, ui yinwunrun baa sunugodɛin. Taanrinyɛn birɛ u bɛrɛ kanraan tagurin gɔ, Sodomɛ ana nɛ kanraan tagurin bee biyaa ye, iye dɔɔ ana gɔ bibiyɛbe. ²⁴ Kɔɔ dɛi, mu e bɛrɛ tagauwɔn, Ama, aduna saliyɛ bai wo kireido, Sodomɛ ana bɛɛnw ɔɲɛ gɔ, ɔɲɛ uwɔ gɔ baalu biyɛdo.» ²⁵ Kɔɔ waaru le, Yesu sɔwaa gi: «Ba, alagala lee, minɛ lee Baŋa gɔ, sɔɔ ɔnbe, hakilɛgunw lee, jugɔjugɔnw lee bɛrɛ baŋaraantiyaa, unrunw dagunw bɛrɛ u jugɔmu gɔ dɛi, u birɛpoo. ²⁶ Ɔnhɔn! Ba, sabu giru uwɔ nɛ kijɛ dagaa gɔ woi. ²⁷ «Mu Ba, kijɛ wooi numɔ ma nɛ kunaajɛ. Ba gɔi laa ye, Aini gɔi inɛ igu wɔlɔ. Iyaa, Aini gɔ lee, Aini gɔ inɛ bɛrɛ Ba gɔ jugɔmu wo ibɛ gɔ lee laa ye, inɛ Ba gɔi igu wɔlɔ. ²⁸ «E inɛw ɔɲaa wɔin gɔbe, iyaa dɔɔ duiyaa wɔin gɔbe, e puu mu bɛrɛ wɛɛi. Mu e bɛrɛ deeliye ohobodɔn. ²⁹ Mu kinɛ ɛju baŋai, kuu sunugu baŋai, wogɔ digɛu, baga lolugu ma kɔkɔlɔ ebe nɛ kunɔ ye, deeru ma yabai. Kunrin, kinɛ ebe jamu bɛbɛɛdo. ³⁰ Sabu baga lolugu ma gɔ ɔnrɔnni wɔɔ. Iyaa, dɔɔ ma gɔ yaa yomɔli wɔɔ.»

¹ Sɔɔ kɔɔbe onu nɛ, deeliye bai turu, Yesu, jaŋu unrunw womɔ be wooi, alukama minɛ kɛjaa taŋaubɛin. Jaŋu unrunw gɔbei giyɛ yasɛbe. Kɔɔ dɛi, be alukama gɔ polaa nawanranmaa tɛnwɛin tɔlaabɛin. ² Kɔɔ gin’ kanraun be wɔu, Parisiɛnbe iyaa, Yesu le ɔn gin’ sɔin: «Yɛnɛ! Jaŋu unrunw uwɔ gɔbe deeliye bai kijɛ kanran danwan gɔ kanraunwɔin.» ³ Yesu saa: «Dawide lee, inɛw wo le bɛin gɔbe lee giyɛ bei aa wo kanran, kijɛ be kanrun gɔ e jaŋali ma? ⁴ Wo Ama ginrun gɔ nɛ yayowaa, wo Ama burui ga, buru duunaaɲu gɔ, wogɔ jeɲaa kayaabe. Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw gɔbei laa ye, inɛ waja buru kɔɔ kayaun jaanla bee. ⁵ Iyaa, Tɔɔru dɔn gɔ nɛ sɔɔ tɔŋɔ gɔ, e jaŋali ma? Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw gɔbe, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ tonu, be deeliye bai gɔ taanɛ. Kaa bemaa deeliye bai taa gɔ yamalaatin gɛɛnɛ. ⁶ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, ɔn nɛ, Ama Ginrun Diyɛ gɔ dɛi gaa kijɛ yɔɔ. ⁷ Iyaa “Kijɛ mu dɛnɛjɛ gɔ, inɛw, bɛlu sadaga be tɛgɛrɛjɛ gɔi laa. Kaa amasɔgɔjugɔ aŋai be sɛɛ gɔi” ga Ama Dɔn gi gɔ, e wogɔ paamu kanraanbei ye, inɛw jarugu sɛnɛ ɔnbe kuu nɛ jarugu duurɔbelei. ⁸ Sabu, Inɛ Aini gɔ, deeliye bai sɔɔ gɔ wo sagi.» ⁹ Yesu, yalu gɔ nɛ gowaa, Ama gɛɛn ginrun turu bemɛ nɛ yai. ¹⁰ Wo, Ama gɛɛn ginrun gɔ nɛ ainɛ numɔ sanaai turu tɛmaabe. Inɛw kɔɔ nɛ bɛin gɔbe Yesui sɔɔ nɛ kunu ibɛi bɛin gɔ digɛu, be deeliye bai inɛ jɔŋɔu jaain wɔɔ ma jaanla ma gin. ¹¹ Kɔɔ gin’ be selumaa, Yesu saa: «Logoro ebe nɛ, inɛ aa, peju turu wo sɛɛ gɔ, ɔmɔrɔn nɛ bagaa yowaai ye, deeliye baii giye, peju gɔi goonɔlu kanrando? ¹² Inɛ, peju dɛi irela ma? Aiwa, yinbiyaai ye, deeliye bai inɛ bɛrɛ ɛju kanrun bɛbɛɛmɔjɛ.» ¹³ Kɔɔ gin’ wo ainɛ numɔ sanaai gɔ womaa, numɔ womɔ wajara gi. Ainɛ gɔ numɔ womɔ wo wajaraa, numɔ gɔ, numɔ lɛiye gɔ gin’ sɛɛu biyaai. ¹⁴ Parisiɛnbe gowaa yaa, badu dɛinyaan, Yesui aŋai dai be bɛɛido dabulu dɛnɛubɛin. ¹⁵ Inɛw woi dai dɛnɛuwɔin ga, Yesu jugaa, wo yalu kɔɔ nɛ gowaa yai. Inɛw joo, onu womɔ nɛ dimiyaanbɛin. Yesu, logoro bemɛ nɛ jiungunw tobɛin gɔbe puu bajamaabe. ¹⁶ Kaa, wo be bɛrɛ ɛjii sɔwaa, bemaa unruin aai ma inɛ bɛrɛ taganɔu gi. ¹⁷ Ama, inɛ titiyainɛ womɔ Esayi le digɛu, sɔɔ wo sɔi ɔn kibe ga sɔɔ kɔɔ bii: ¹⁸ “Birɛbirɛnɛ mai ga, inɛ mu yɛmu gɔ unwɔ. Mu woi ɛjii ibɛɛ wɔun. Wo le kinɛ ma ɛjii aa wɔɔ. Mu Kikinu ma wo nɛ totoiyomɔdɔn. Kɔɔ gin’ wo tɔgu wajunw bɛrɛ teitai sɔɔ tatagado.” ¹⁹ Birɛbirɛnɛ wogɔ, inɛ turu le kanran jiireidolo. Wo paŋa le sɔɔ sɔɔidolo. Boi dɛnɛjɛ giye pɔŋɔrɔn nɛ gɔŋɔlɔnu, sɔɔ sɔɔnu wo yalanu iyemɔidolo. ²⁰ Wo tiun numɔ ii yɔniyaan wɔɔ gɔi pɛɛlɛidolo. Wo iyaa lanpa yaun yinwɛndo ga wɔɔ gɔi daaidolo. Teitai gɔ nɛ gɔnrɔn wo bɛɛmɔido baa, wo kɔɔ gin’ kanrannu yinbiyɛdo. ²¹ Tɔgu wooi diyɛ bemɛ wo nɛ daanadɛin.” ²² Inɛw, iyaa Yesu bɛrɛ ainɛ jinrun kuu womɔ nɛ daan turu jɛɛlaabɛin. Jinrun gɔ wo bɛrɛ sɔɔ sɔɔmɔbele, iyaa giri iyemɔubele. Yesu, ainɛ gɔi bajugaabe. Kɔɔ gin’ ainɛ gɔ sɔɔ sɔɔube, iyaa giri sɛɛu iyeube. ²³ Inɛw taanrinyɛn kɔɔ iyaa, be bɛrɛ ɛjii maunɛ kanraanbe. Be ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Ɔn Dawide tiruwɛnɛ gɔ woi laa ma?» ²⁴ Kaa, Parisiɛnbe kɔɔ ɛgaa, saa: «Inɛ kɔɔ, jinrun inɛw kuu nɛ nana goonɔ ga, jinrunbe kuu baŋa, Belujebule, gɔnrɔn gɔ wo bɛrɛ obojɛ.» ²⁵ Kaa, Yesu kinɛ bemɛ ajubu igii bee dɛi, saa gi: «Laamu turu nɛ, inɛw gɔbe tunmɔ le jaiyaain ye, laamu bemɛ gɔ suiyiyaado. Iyaa ginrun turu inɛw ma, ana turu nɛ ma, inɛw tunmɔ le jaiyɛuwɔin ye, ginrun gɔ ma, ana gɔ ma biyɛidolo. ²⁶ Setanu, kuu womɔ le Setanui nanajɛ ye, wo kuu womɔ le jaiyɛuwɔ. Nɛɛ, laamu womɔ gɔ yani iŋi bɛɛdo? ²⁷ Kaa iyaa, mu Belujebule gɔnrɔn le jinrunbe nanajɔn biyaai ye, nɛɛ e bɔɔnw gɔbe, jinrun inɛw kuu nɛ nana be goonɔjɛ gɔ, gɔnrɔn wogɔ aa bei obaajɛ? Saliyɛ ebe be kiredo. ²⁸ Kaa mu, Ama Kikinu gɔnrɔn le jinrun inɛw kuu nɛ nana goonɔuwɔn biyaai ye, Ama diinɛ gɔ e bɛrɛ dɔwaai ga jugɔi. ²⁹ «Yɛnɛi, inɛ turu kanran, inɛ ɛjii paŋa sɛɛ ginrun nɛ yoi ye, baŋai laa ai ye kɔmɔlu go, ginrun gɔ bala bɛɛlɛ. Kaa woi laa aa kɔmaatiyaa ye, wo ginrun gɔ bala bɛbɛɛdo. ³⁰ «Inɛ mu le tolo gɔ, inɛ wogɔ mu jaŋunɛi. Iyaa, inɛ mui baru ye kijɛ yalu turu nɛ mɔɔnɔɔlɛ gɔ, giginɛgejɛ. ³¹ Wogɔ digɛu, mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw bɛrɛ hakɛ bemɛ tɔgu dɛin dɛin lee, Ama boi yamulu sɔɔ be sɔɔjɛ gɔ lee, wogɔbe yaabu kanrun bɛbɛɛmɔdo. Kaa, inɛ Ama Kikinu boi yamulu sɔɔ sɔɔjɛ ye, hakɛ wogɔ yaabu kanraindenɛ. ³² Inɛ Aini gɔ, inɛ, wo le sɔɔ mɔɲu sɔwaajɛ kanran, baŋa hakɛ yaabu kanrun bɛbɛɛdo. Kaa, inɛ Kikinu Pilu le sɔɔ mɔɲu sɔɔjɛ gɔ, aduna ɔn nɛ hakɛ womɔ yaabu kanraindenɛ. Iyaa, aduna wɛɛido gɔ nɛ yaa hakɛ womɔ yaabu kanraindenɛ.» ³³ «Tiun na ɛju, ii womɔ le woi jugɔmɔjɛ. Kɔɔ dɛi, tiun ii gɔ sɛɛu wɔɔ ye, tiun na gɔ sɛɛu wɔɔ. Tiun ii gɔ sɛɛula ye, tiun na gɔ yaa sɛɛula. ³⁴ Kɔɔi biyaa ye, nɛɛ, e inɛw mɔɲu gɔbe, yuguru kɔkɔju tɔgu gɔ, yani sɔɔ ɛju sɔɔ bɛɛdei? Kinɛ nɛ sɔɔ jowaa too gɔ, aŋa wogɔi sɔɔjɛ. ³⁵ Inɛ ɛju, kijɛ ɛju womɔ yalu wo gɛliyɛjɛ nɛ kijɛ ɛjui goonɔjɛ. Iyaa inɛ mɔɲu, kijɛ mɔɲu womɔ yalu wo gɛliyɛjɛ nɛ kijɛ mɔɲui goonɔjɛ. ³⁶ Mu e bɛrɛ tagauwɔn, aŋa sɔɔ uwɔ le Ama saliyɛ uwɔ kiredo. Sɔɔ u sɔi gɔ, ui wo yabado. Iyaa jarugu kuu uwɔ nɛ wo duurɔdo. Kunrin, Ama, aduna saliyɛ bai wo kireido, inɛw sɔɔ niwɛn sɛlɛ be sɔi gɔbe puu dɛi, bei seselumɛdɛin.» ³⁸ Kɔɔ waaru le, Ama tɔɔru deerenw gamuu lee, Parisiɛnbe gamuu lee, ɔn gin’ wo bɛrɛ sɔin: «Jaŋudeerenɛ, taanrinyɛn turu u kanrun ye, emɛ iye ibɛɛ wɔin.» ³⁹ Kaa, wo saa: «Kanɛ inɛw gɔbe, inɛw mɔɲu, Ama sibɛ go sɔɔ turu nɛ iŋɛlain gɔbe, taanrinyɛn iye ibɛɛ wɔin. Kaa, inɛ Ama titiyainɛ Jonasu taanrinyɛn gɔi laa ye, taanrinyɛn waja be bɛrɛ kanrun ye tagaraidenɛ. ⁴⁰ Jonasu, aga taanu, digɛ taanu, iiju poo kɔlɔ nɛ aŋai wo tobe gin’, Inɛ Aini gɔ aga taanu, digɛ taanu, minɛ nɛ toiyodo. ⁴¹ Iyaa, Ama, aduna saliyɛ bai wo kireido, Niniwe ana bɛɛnw, kanɛ inɛw ɔnbe giru nɛ iŋi ye bei jajarugadɛin. Sabu Niniwe bɛɛnw, Jonasu waaju ɛgaa, bana bemɛ dulomaabɛin. Yɛnɛi, ɔn nɛ wɔɔ baŋa gɔ Jonasu dɛi sigɛ. ⁴² Iyaa, Ama aduna saliyɛ bai wo kireido tɛŋurun gana ɔgɔyaanran gɔ yaa, kanɛ inɛw gɔbe giru nɛ iŋi ye bei jajarugado. Sabu wo yalu wage naa wage nɛ gowaa, Salomɔ hakilɛ sɔɔ gɔbe keŋiyɛin wiyaabe. Yɛnɛi, ɔn nɛ wɔɔ baŋa gɔ Salomɔ dɛi sigɛ.» ⁴³ «Jinrun inɛ kuu nɛ gowaai ye, jinrun gɔ, yalu bii deeliyeɲu dɛnɛjɛ giye olusolo nɛ yaa, wɛɛ, kanranjɛ. Deeliye yalu bɛɛlu kanraan ye, ⁴⁴ wo yalu pɛi wo goi gɔ nɛ pilemu yaajɛ gɛɛjɛ. Kɔɔ gin’ pilemaa wiyaai ye, wo ginrun gɔ sɛmaa seisei, ɛjii yegeraa, kijɛ kanma tolo go tɛmɛjɛ. ⁴⁵ Kɔɔ waaru wo iyaajɛ, wo yaa ye, jinrun wo dɛi mɔɲu, jinrun waja sɔi wo le dimɛrɛn ye jɛɛlɛjɛ. Be wooi puu wiyaain ye, inɛ gɔ kuu nɛ yindɛinyɛnɲu. Nɛɛ kai, inɛ gɔ bana, pɔɔlɔ mɔ gɔ dɛi mɔɲu biyɛjɛ. Kanɛ inɛw mɔɲu ɔnbe mɔ yaa kunrin biyɛdo.» ⁴⁶ Yesu kɔɔ gin’ mɔɔnu gɔ le sɔɔ sɔɔu wo wɔu, wo na lee, wo suŋɔw lee wiyaa, bain go iŋiyaan, wo le bana sɔɔ sɔɔɲu dɛnɛubɛin. ⁴⁷ Kɔɔ gin’ inɛ turu yaa Yesu le ɔn gin’ gi: «U na lee, u suŋɔw lee, bain go yɔɔin. Be u le sɔɔ sɔi ibɛɛ wɔin.» ⁴⁸ Yesu, inɛ kɔɔ aŋa saa: «Mu na gɔ aai? Mu suŋɔw gɔbe aabei?» ⁴⁹ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw womɔ gɔbei siiraa tagaraa gi: «Yɛnɛi. Mu na lee, mu suŋɔw lee unwɔin. ⁵⁰ Inɛ, mu Ba alagala nɛ daan gɔ diŋɛ kanranjɛ gɔ, wogɔ baŋa mu ba ii gɔ woi, mu saa gɔ woi, mu na gɔ yaa woi.»

¹ Bai wogɔ tee, Yesu ginrun gowaa dibe diŋirun go yaa dɛinyin. ² Inɛw joo wɛi wɛi genɛ womɔ nɛ mɔrinyɛunbɛin. Jojoo bemɛ dɛi, Yesu ingelaa yaa diikoro turu nɛ yowaa dɛinyin. Mɔɔnu gɔ dii diŋirun gɔ nɛ bee. ³ Yesu be bɛrɛ taanrinyɛn le sɔɔ joo tagaabe. Kijɛ wo gɛɛbe: «Toimaɲanɛ turu toi maɲai gowaabe. ⁴ Toi maɲau wo wɔu, toi ii gamuu oju nɛ sugin. Sasaabe wiyaa toi ii wogɔbe jɔnwaanɲu. ⁵ Toi ii gamuu tibu yalu nɛ, yalu minɛ gaai wɔlɔ nɛ sugin. Minɛ gɔ toola digɛu, toi gɔ ɔgiri tɛiyaabe. ⁶ Kaa, nai ɛjii wo gowaa, toi gɔ duu ɛju bɛɛlu bee gɔ digɛu, nai tɛgaa maaŋiyɛnmaati. ⁷ Toi ii gamuu dɔgɔ jijii sɛin logoro nɛ sugin. Kaa, waaru be tɛiyɛjɛ le, dɔgɔ jijii sɛin gɔbe, be dɛi sigɛ gabiyaa bei kimaatin. ⁸ Kaa toi ii gamuu minɛ ɛju nɛ sugin. Toi wogɔbe tɛiyaa, ɛjii gabiyaa, ii kunaabɛin. Gamuu ii suŋu kuni, gamuu pɛlukuloi, gamuu pɛtaanu. ⁹ «Inɛ suguru too baŋa, wo sɔɔ gɔ keŋiyɛn.» ¹⁰ Kɔɔ onu nɛ, Yesu jaŋu unrunw, genɛ womɔ nɛ dɔwaa, inɛw bɛrɛ taanrinyɛn le sɔɔ wo sɔɔjɛ gɔ, inge dɛii ma gin. ¹¹ Yesu saa gi: «Alagala diinɛ sɔɔ boŋurun gɔ, e bɛrɛ kai jugɔmaaɲu. Kaa, be bɛrɛ wogɔ jugɔmɔla. ¹² Sabu inɛ kijɛ sɛɛ baŋa bɛrɛ baraa ye ohobodɛin. Wo kɔɔ gin’ kijɛ gaai sisiyɛdo. Kaa, inɛ kijɛ sɛlɛ gɔ, gaila wo sɛɛ gɔ yaa wo bɛrɛ ɛhɛlɛdɛin. ¹³ Sabu be giri gɔmaa kosɛin. Kaa kijɛ kanma iyeenɛ. Suguru bemɛ dɛɛraa kosɛin. Kaa sɔɔ ɛgɛɛnɛ, paamu kanraannɛ. Mu kɔɔ sabu dɛi taanrinyɛn le be le sɔɔ sɔɔjɔn. ¹⁴ Kunrin, inɛ Ama titiyainɛ Esayi, sɔɔ tɔŋu ɔn be sibɛ go kibaai: “E sɔɔ ɛhɛgɛdei, kaa paamu kanraindelei. E giri gɔmaa ye yɛyɛnɛdei, kaa e iyeidelei. ¹⁵ Nɛɛ, tɔgu ɔn inɛw kinɛ bemɛ ɛɛnnaatin. Hakilɛ bemɛ sɔɔ paamu kanrun ye, bemaa mu sibɛ go kigelemu ye, maa bei bajugamɔnɔu ga, giri bemɛ kijɛ iyenɔu dɛi, suguru bemɛ sɔɔ ɛgɛnɔu dɛi, suguru bemɛ duŋaatin, giri bemɛ dɛbaatin.” ¹⁶ Kaa, e kai, Ama e yabu. E giri iyeuwɔi. Suguru ɛgɛuwɔi. ¹⁷ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw Ama titiyaanw joo lee, inɛw Ama diŋɛ kanranw joo lee, kijɛ e iyejɛ ɔnbe iye ibɛɛ bɛin, kaa biyaa iyenɛ. Be sɔɔ e ɛgɛjɛ ɔnbe ɛgɛ ibɛɛ bɛin, kaa biyaa ɛgɛnɛ.» ¹⁸ «Nɛɛ, toimaɲanɛ taanrinyɛn tiyɛ gɔ keŋiyɛin. ¹⁹ Inɛ aai kanran, alagala diinɛ sɔɔ ɛgaa paamalu ye, inɛ wogɔ bana gɔ, toi ii oju nɛ sugu gɔ le tunwɔn bɛbɛɛmɔjɛ. Mɔɲu kuu baŋa wɛi ye sɔɔ gɔ kinɛ womɔ nɛ goonɔjɛɛjɛ. ²⁰ Inɛw gamuu, sɔɔ gɔ ɛgɛnu digɛnu kinɛ ɛɛli le yabaɲu. Bana bemɛ gɔ, toi ii tibu yalu nɛ sugu gɔ le tunwɔn bɛbɛɛmɔjɛ. ²¹ Kaa be sɔɔ gɔ kinɛ bemɛ nɛ paŋa siyɛmɔɔnɛ digɛu, sɔɔ gɔ nɛ kuu kunu ye tanwaannɛ. Wogɔ digɛu, Ama sɔɔ gɔ dɛi ɔɲɛ ma, tɔɔɲɔ ma be bɛrɛ dɔwaai ye, be ɔgu kɛu sɔɔ gɔ pajutiiɲu. ²² Inɛw gamuu bana gɔ, toi ii dɔgɔ jijii sɛin logoro nɛ tɛɛjɛ gɔ gin’ wɔɔ. Be sɔɔ gɔ kekeŋiyɛnɲu. Kaa, aduna ɔn sɔɔ jiire lee, arusɛgɛ mɔɔnu dadaaru, inɛi lelemɔjɛ gɔ lee, sɔɔ gɔ kimɛjɛɛɲu. Kɔɔ dɛi, sɔɔ gɔ kinɛ bemɛ nɛ birɛ birɛɛlɛ. ²³ Nɛɛ, inɛw gamuu sɔɔ gɔ ɛgaa ye, bana bemɛ toi ii minɛ ɛju nɛ sugu gɔ le tunwɔn bɛbɛɛmɔjɛ. Be sɔɔ gɔ ɛgaa ye papaamaɲu. Sɔɔ gɔ kinɛ bemɛ nɛ birɛ bibirɛjɛ, ii nanaranjɛ. Gamuu mɔ suŋu, gamuu mɔ pɛlukuloi, gamuu mɔ pɛtaanu.» ²⁴ Yesu iyaa, taanrinyɛn waja daan, ɔn gin’ sɔi: «Alagala diinɛ bana gɔ, ainɛ, minɛ womɔ nɛ toi ɛju maɲaa sɛɛ le tunwɔn bɛbɛɛmɔjɛ. ²⁵ Baŋa toi maɲaa wo dagaa, digɛ inɛw diinyaan be yaa, jaŋunɛ womɔ turu wiyaa, alukama toi ɛju wo maɲu gɔ logoro nɛ dɔgɔ ii mɔɲu maɲaatiyaa yai. ²⁶ Nɛɛ, toi gɔ tɛiyaa gabiyaa, ii kunɔi tɔlaabe. Ii kunɔi wo tɔlaa, gamuu dɔgɔ mɔɲui ga yinjugɔmu. ²⁷ Birɛbirɛnw gɔbe dɔgɔ mɔɲu gɔ iyaa, minɛ baŋa bɛrɛ wiyaa ɔn gin’ selumi: ‘Emɛ baŋa, u minɛ uwɔ nɛ toi ɛjui kunɔlu ma? Nɛɛ dɔgɔ mɔɲu ɔnbe yago goin?’ ²⁸ Wo saa: ‘Kɔɔ jaŋunɛ turu birɛi.’ Birɛbirɛnw gɔbe pilemaa wo bɛrɛ selumaa unrun bemaa yai dɔgɔ gɔbe mɔmɔti ma gin. ²⁹ Wo saa, ai, yapaja gi. Dɔgɔ gɔbe waaru e mɔmɔjɛ, jugɔlu go alukama gamuu mɔmɔmɔdei ma mu liyaaun. ³⁰ Alukama gɔ lee, dɔgɔ mɔɲu gɔ lee pajaa ye, be lɛi puu, gɛlu waaru dɔɔido baa, be gabiyɛmɔi. Gɛlu waaru dɔwaai ye, mu gɛlugɛlɛnw gɔbe bemaa dɔgɔ gɔ laa gaa mɔɔnɔ giye tɔɔrɔdɔn. Dɔgɔ gɔ gaa mɔɔnaa ye, pagu ye tɛtɛgɛrɛdɛin. Kɔɔ onu nɛ, bemaa alukama gɔ gaaɲu ye, guyɔ ma nɛ yinkunɔ gɛɛdɔn.» ³¹ Yesu iyaa taanrinyɛn waja daan, ɔn gin’ gi: «Alagala diinɛ bana gɔ, ainɛ, mutarudu ii turu, sadiŋɛ minɛ womɔ nɛ kunaa sɛɛ le murin wɔɔ. ³² Tiun ii walaɲube puu logoro nɛ, mutarudu ii, wo uji. Kaa tɛiyaa, gabiyaai ye, tiun nai. Sadiŋɛ nɛ, kijɛ walaɲu puu dɛi gaa. Kunrin, sasaabe kanran, numɔ ii womɔ nɛ wɛi ye, kuru, koi kuroɲu.» ³³ Yesu iyaa, taanrinyɛn waja daan ɔn gin’ gi: «Alagala diinɛ bana gɔ, kijɛ buru pidemu le murin wɔɔ. Yaanran turu kijɛ buru pidemu wogɔ jeɲaa, punau kilo pɛɛlɛi numɔrɔnsigɛ nɛ kunaa, bolaa, punau bolaaɲu gɔ puu ingeleido baa pajaabe.» ³⁴ Yesu, taanrinyɛn kɔɔ gin’ daan ye, mɔɔnu gɔbei deereube. Wo sɔɔ womɔ puu nɛ taanrinyɛn daaunbe. ³⁵ Kɔɔ gin’ inɛ Ama titiyainɛ sɔɔ ɔn yinkibemɔube: “Mu taanrinyɛn le be le sɔɔ sɔɔdɔn. Kunrin, aduna mɔii nɛ gowaa, iye wɛɛ dɔɔ sɔɔ ɛlu goonɔtɛnɛ gɔ, mu be bɛrɛ jujugɔmɔdɔn.” ³⁶ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, mɔɔnu gɔi pajaatiyaa, ginrun yai. Jaŋu unrunw womɔbe genɛ womɔ nɛ dɔwaa ɔn gin’ gin: «Dɔgɔ mɔɲu minɛ nɛ maɲi taanrinyɛn gɔ, tiyɛ womɔ emɛ bɛrɛ taga.» ³⁷ Yesu saa: «Inɛ toi ɛju maɲanɛ gɔ, wogɔ Inɛ Aini gɔi. ³⁸ Minɛ gɔ, wogɔ adunai. Toi ɛju gɔ, wogɔ alagala diinɛ inɛw gɔbei. Nɛɛ, dɔgɔ mɔɲu maɲanɛ gɔ, wogɔ jinrun puu kuu baŋai. Dɔgɔ mɔɲu gɔbe, wogɔ Mɔɲu kuu baŋa unrunw gɔbei. Gɛlu waaru gɔ, wogɔ aduna dogogu bai gɔ woi. Gɛlu gɛlɛnw gɔbe, wogɔ mɛlɛnkɛ gɔbei. ⁴⁰ Dɔgɔ mɔɲu goonɔ ye, yaun le bana tɛgɛrɛɲu gin’, aduna dogogu le kɔɔ gin’ tee biyɛdo. ⁴¹ Bai wogɔ, Inɛ Aini gɔ, mɛlɛnkɛ womɔbei titiido. Inɛw wajunw suuru ye, hakɛ nɛ inɛw kunɔɲu gɔbe lee, inɛw mɔɲu kanranw gɔbe lee, mɛlɛnkɛ gɔbe, inɛw wogɔbei alagala diinɛ gɔ nɛ gogoonɔdɛin. ⁴² Be bei yaun banrun nɛ kamu kunɔdɛin. Kɔɔ nɛ pii lee, tɔnrɔn tɛnwun lee bibiyɛdo. ⁴³ Kaa, Ama diŋɛ kanranw gɔbe nai bana doorojɛ gin’, be Ba diinɛ gɔ nɛ yindoorodɛin. Inɛ suguru too baŋa, wo sɔɔ gɔ keŋiyɛn.» ⁴⁴ «Alagala diinɛ gɔ iyaa, arusɛgɛ diyɛ minɛ turu nɛ baŋa le murin wɔɔ. Inɛ turu arusɛgɛ gɔ soo biyaa, baŋaraan yapaju. Kinɛ womɔ ɛɛliyaa gabaa, wo yaa, kijɛ wo sɛbe puu dɔnraan, wiyaa minɛ gɔ ɛbaabe.» ⁴⁵ «Alagala diinɛ bana gɔ iyaa, tɔŋutɔŋɔnɛ dugɔi dɔnrun diyɛ dɛnɛjɛ le tunwɔn bɛbɛɛmɔjɛ. ⁴⁶ Wo dugɔi ɛju iyaa ye, kijɛ wo sɛɛ puu yaa dɔnraan wiyaa ye, dugɔi gɔ ɛbɛjɛ.» ⁴⁷ «Alagala diinɛ bana gɔ, iyaa dibe nɛ jɔɔ kamaa kunaa, iiju tɔgu dɛin dɛin aajɛ le tunwɔn bɛbɛɛmɔjɛ. ⁴⁸ Jɔɔ gɔ nɛ kɔɔ gin’ iiju jowaa wo wɔnu, iiju aanw gɔbe jɔɔ gɔ jeɲaa ye, dibe diŋirun gɔ nɛ wɛɛɲu. Kɔɔ onu nɛ, be dɛinyaan ye, iiju ɛju gɔbe yɛmaa, gelu nɛ kunaa ye, mɔɲu gɔbe kamatiiɲu. ⁴⁹ Aduna dogogu bai gɔ, kɔɔ gin’ tee yinbiyɛdo. Mɛlɛnkɛbe wɛi ye, inɛw mɔɲu gɔbei ɛju gɔbe le kabugu ye, ⁵⁰ bei yaun banrun nɛ kunɔdɛin. Kɔɔ nɛ pii lee, tɔnrɔn tɛnwun lee bibiyɛdo.» ⁵¹ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «E sɔɔ gɔ puu paamaabei ma?» Be saa ee gin. ⁵² Yesu gimaa gi: «Aiwa, Ama tɔɔru deerenɛ, alagala diinɛ sɔɔ ɛjii paamu kanraan, sɔɔ gɔ le yabaa wɔɔ ye, bana womɔ ɔn le murin wɔɔ: Ginrun baŋa, arusɛgɛ mɔɔnaa wo sɛɛ nɛ, kijɛ kana lee, kijɛ pɛi lee gogoonɔjɛ. Ama tɔɔru deerenɛ wogɔ yaa kɔɔ gin’ wɔɔ.» ⁵³ Yesu taanrinyɛn kɔɔbe daantiyaa, yalu kɔɔ nɛ gowaa, ⁵⁴ ana wo gabi gɔ nɛ yai. Kɔɔ nɛ wiyaa, Yesu Ama gɛɛn ginrun nɛ yowaa, waaju kanrain tɔlu. Waaju bana wo kanranbe gɔ, inɛwin ɛjii maunɛ kanrun. Kɔɔ dɛi be ɔn gin’ sɔɔubɛin: «Hakilɛ wo sɛɛ ɔn lee, taanrinyɛn birɛ wo birɛjɛ ɔn lee, yago gowaa wo bɛrɛ wɛi? ⁵⁵ Maa, kɔɔi ye baga birɛbirɛnɛ ii gɔ woi laa ma? Wo na Marii laa ma? Jake lee, Josɛpu lee, Simɔ lee, Jude lee wo suŋɔw gɔbe, bei laa ma? ⁵⁶ Wo saabe puu emɛ le unwɔnɛ ma? Nɛɛ wo ɔn puu, aa le bɛi?» ⁵⁷ Kunrin, ajubu kɔɔ dɛi be, Yesu le gawaa bɛɛnɛ. Yesu gowaa ɔn gin’ sɔi: «Inɛ Ama titiyainɛ, yalu puu nɛ baba yasɛ. Kaa, wo ba ginrun nɛ lee, ginrun gonɔ womɔ nɛ lee, wo baba siyɛɛlɛ.» ⁵⁸ Yesu le gawaa bɛɛnɛ be kanrun gɔ dɛi, Yesu, ana womɔ nɛ taanrinyɛn gaila laa ye kanraan bɛɛlu.

¹ Waaru wogɔ le, Herɔde, Galile gana sɛmɛginɛ gɔ, Yesu sɔɔ be sɔɔu ɛgaabe. Kɔɔ gin’ wo birɛbirɛnw womɔ bɛrɛ ɔn gin’ gi: ² «Kɔɔ tee, Jan Batisei! Woi bulaa wɛi. Wo kɔɔ dɛi birɛ taanrinyɛn birɛ bɛɛjɛ.» ³ Herɔde, Jain aamaa, pagaa, kaju nɛ kunaabe. Jan womaa, wo suŋɔrɔn Pilipe yaanran Herɔdiadei wo jɛi gɔ jaanla gɛɛube dɛi wo woi kaju nɛ kunu. ⁵ Herɔde Jain dai ibɛɛ bee. Kaa wo Yahutunw inɛwin liyɛube. Be Jain inɛ Ama titiyainɛi ga lugaa sɛbɛin. ⁶ Nɛɛ, kɔɔ gin’ Herɔde narin bai gɔ, Herɔdiade iyaa jaa kayanw gɔbe giru nɛ gɔɔ gɔwaabe. Herɔde, iyaa gɔ le kinɛ womɔ aa gabaa, ⁷ wo saba sabaa, iyaa gɔ womaa kijɛ wo selumɛido puu unrun wo bɛrɛ ohobodɔn gi. ⁸ Iyaa gɔ, wo na tinwinrun keŋiyaan wiyaa, Jan Batise kuu gɔ polo ye, baɲa nɛ kunu ye, ɔn nɛ unrun bɛrɛ obo gi. ⁹ Sɔɔ kɔɔ, ɔgɔnɛ kinɛ ɛjii jinwɛnmaabe. Kaa, inɛw wo boonu gɔbe puu giru nɛ wo iyaa gɔ le pui kunaa, saba sabaabe dɛi, kijɛ wo selumu gɔ obo ga tɔɔraabe. ¹⁰ Wo inɛ tiyaa, kajuginrun nɛ yaa Jan kuu polomaabe. ¹¹ Kuu gɔ, baɲa nɛ kunaa jɛɛlaa, iyaa gɔ bɛrɛ be obaa, wo yaa wo na bɛrɛ jɛyaabe. ¹² Jan jaŋu unrunw wiyaa, yiun gɔ jeɲaa, yaa bojaabɛin. Kɔɔ onu nɛ, be sɔɔ bii gɔ puu Yesu bɛrɛ yaa tagaabɛin. ¹³ Yesu sɔɔ kɔɔ ɛgaa, yalu wo bee gɔ nɛ gowaa, diikoro nɛ yowaa, yalu inɛ wɔlɔ nɛ yaai tɔlu. Kaa, inɛw wogɔ kibɛru ɛgaa, ana dɛin dɛin nɛ gowaa, dii diŋirun gɔ le digɛu, kubɔ le woi dimiyaanbɛin. ¹⁴ Yesu, waaru diikoro gɔ nɛ wo goi le, mɔɔnu diyɛ iyaabe. Inɛw gɔ amasɔgɔ ɛjii woi aabe. Kɔɔ dɛi, wo jiungunw logoro bemɛ nɛ tobɛin gɔbe puu bajamaabe. ¹⁵ Digɛnai wo sugaa, jaŋu unrunw gɔbe Yesu genɛ nɛ dɔwaa, ɔn gin’ sɔin: «Digɛ digiyɛuwɔ. Iyaa, yalu ɔn nɛ kijɛ kanma wɔlɔ. Wogɔ digɛu, mɔɔnu gɔi pajaa ye ana gɔbe nɛ yai ye, pana bemɛ be ɛbɛmɔ.» ¹⁶ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Ana gɔbe nɛ be yaaun baalu. E kuu ebe le pana bei oboi.» ¹⁷ Kaa, jaŋu unrunw gɔbe saa, buru numɔrɔn lee, iiju lɛi lee laa ye, unrunbe ɔn nɛ kijɛ kanma sɛnɛ gin. ¹⁸ Yesu bemaa wogɔ unrun bɛrɛ jɛɛlɛ gi. ¹⁹ Kɔɔ onu nɛ, wo bemaa inɛw gɔbei belu gɔ nɛ dɛinyɛnmɔ ga tɔɔraabe. Yesu, buru numɔrɔn gɔ lee, iiju lɛi gɔ lee jeɲaa, giri daa go dɛɛraa gɛlɛu, Amai birɛpoo tagaabe. Kɔɔ onu nɛ, wo buru gɔ kabalaa, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ obaabe. Be mɔɔnu gɔ bɛrɛ gamalaabɛin. ²⁰ Inɛw puu pana kayaa, bei baabe. Jaŋu unrunw gɔbe kɛbɛlɛ waju gɔ turaa be kanran, taju pɛli lɛisigɛ le joo bee. ²¹ Kaa, inɛw buru kayin, yaanw lee, unrunw lee tolo go, anranw sai, inɛw muɲu numɔrɔn gin’ bee. ²² Sɔɔ kɔɔ galau wo digɛu, Yesu, jaŋu unrunw womɔbei diikoro gɔ nɛ yoomaa, bemaa giru unrunmɔ nɛ dibe diŋirun waja go be galanu, unrun, mɔɔnu gɔi ginrun tiiti ye wɛɛdɔn gi. ²³ Kɔɔ gin’ mɔɔnu gɔ yaamaatiyaa, wo tetemɛ kuu nɛ dɛiin Ama gɛɛin ulu. Digɛ yai digiyɛ baa, wo, wo turu kɔɔ nɛ yabe. ²⁴ Waaru kɔɔ le, diikoro gɔ dibe logoro nɛ dɔwaayaabe. Kaa, ooɲɔ gɔ be le daii, ɛjii paŋa yasɛbe gɔ digɛu, diigunu diikoro gɔi ɛjii lagaube. ²⁵ Baayaara bɛruniyaan wo kanran, Yesu dii gɔ kuu nɛ yoi yaau, be sibɛ go wɛɛube. ²⁶ Jaŋu unrunw gɔbe dii nɛ yoi yaau wo wɔu iyaa, liyaa kinɛ manaa bɛin. Be, Yesui, inɛ kikinui ga ɛjii piiubɛin. ²⁷ Kaa, Yesu ɔgu kɛu be nɛ mii tiyaa gi: «Anrangaju kunɔi, mu Yesui, liyɛnɔugi.» ²⁸ Kɔɔ waaru le, Piɛru aŋa womɔ saa gi: «Inɛw Baŋa, naran go kɔɔ ui ye, maa dii gɔ kuu nɛ u bɛrɛ wɛɛ giye tɔɔrɔ.» ²⁹ Yesu saa womaa wɛɛ gi. Kɔɔ gin’ Piɛru diikoro gɔ nɛ gowaa, dii gɔ kuu nɛ Yesu bɛrɛ yaaube. ³⁰ Kaa, ooɲɔ gɔ waaru wo iye le, wo liyaai. Dii gɔ nɛ woi piriyeube gɔ digɛu, wo mii ɛɛn le Yesu bɛrɛ ɔn gin’ gɛin: «Inɛw Baŋa, mui yaba.» ³¹ Ɔgu kɛu Yesu, numɔ unrunmɔ wajaraa, woi aa, ɔn gin’ wo le sɔi: «U inge dɛi liyiu? Gagawu uwɔ gaila.» ³² Kɔɔ onu nɛ, be lɛi diikoro gɔ nɛ yowaabɛin. Yoou be digɛu, ooɲɔ gɔ dɛɛnrinyaain. ³³ Kɔɔ gin’ wo biyaa, inɛw wajunw diikoro gɔ nɛ tobɛin gɔbe, Yesu giru nɛ wiyaa tuŋiyaan ɔn gin’ sɔin: «Naran go, ui Ama Ainii.» ³⁴ Nɛɛ, be dibe gɔ kɛjaa taŋaa, Jenɛsarɛtu gana nɛ yaa iŋi. ³⁵ Gana gɔ bɛɛnw Yesui jugaa, yalu puu nɛ womaa wiyaai ga ginɛmaabɛin. Kɔɔ dɛi, inɛw jiungunw bemɛ puu wo bɛrɛ jɛɛlaabɛin. ³⁶ Be, wo bɛrɛ gɛnyaan, womaa, jiungunw gɔbei pajaa ye arugoi kinrun womɔ sai be tabamɔ gɛɛbɛin. Kɔɔ gin’ inɛw woi tabin gɔbe puu bajaain.

¹ Waaru kɔɔ le, Parisiɛnbe lee, Ama tɔɔru deerenw lee, Jerusalɛmu gowaa wiyaa, Yesui tɛmaa, wo bɛrɛ ɔn gin’ selumi: ² «Jaŋu unrunw uwɔ gɔbe, emɛ tirɛ anranw atɛmu gɔ inge dɛi yamalaɲu? Be jaa kayanu numɔ bemɛ aŋai jaan gin’ mɔŋɔɔnɛ.» ³ Yesu aŋa bemɛ saa: «E kanran, inge dɛi Ama tɔɔru gɔ pajaatiyaa, atɛmu ebe giru kunaa yaauwɔi? ⁴ Sabu Ama gi: “U ba lee, u na lee baba.” Iyaa, inɛ wo ba ma, wo na ma duyaajɛ, daiti gi. ⁵ Kaa, e ɔn gin’ gɛɛjɛi: ‘U ba ma, u na ma bara ga, be bɛrɛ kijɛ u oboun jaan gɔ, u kijɛ wogɔ, Ama dɛi sin obu dɛiin wɔɔi gu ye, ⁶ waja bei baralu kanran gaju wɔlɔ.’ Ama sɔɔ pajaatiyaa ye, dilɛ womɔ nɛ, atɛmu ebe bana e kunɔjɛ gɔ, kɔɔ woi. ⁷ Ei inɛw aŋa lɛilɛigunwin. Inɛ Ama titiyainɛ Esayi e dɛi Ama bɛrɛ sɔɔ goi wo tɔŋu ɔn, bana ebe le sɛgɛraa wɔɔ: ⁸ “Tɔgu ɔn aŋa le sai mui babajɛ. Kaa kinɛ womɔ mu le wagee wɔɔ. ⁹ Be inɛw tɔɔru gɔ, tɔɔru ma gɔ woi giye, inɛw bɛrɛ wogɔi deereɲu. Wogɔ digɛu, mui babaɲu giye, kanran be kanranjɛ gɔbe puu, kanran niwɛn sɛlɛi.” ¹⁰ Sɔɔ kɔɔ onu nɛ, Yesu mɔɔnu gɔi boonaa ɔn gin’ sɔi: «Sɔɔ ɔn ɛjii keŋi ye, paamu kanrain: ¹¹ Aŋa nɛ kijɛ yoojɛ, Ama sibɛ go inɛi lɔgɔjiyɛmu bɛɛlɛ. Kaa, aŋa nɛ sɔɔ goojɛ gɔ, Ama sibɛ go inɛi wo lɔgɔjiyɛmɔjɛ.» ¹² Yesu sɔɔ kɔɔ wo sɔwaa, jaŋu unrunw womɔ gɔbe wo bɛrɛ wiyaa ɔn gin’ sɔin: «Sɔɔ uwɔ kɔɔ, Parisiɛnbe kinɛ jinwɛnmaabe ga jugaabeu ma?» ¹³ Yesu aŋa bemɛ saa: «Mu Ba alagala nɛ wɔɔ gɔ, tiun wo yibelu gɔbe puu mɔmu goonɔtiidɛin. ¹⁴ Wogɔ digɛu bei yapajai. Be girumuwin. Kaa inɛw teeremɔuwɔin. Giruminɛ, giruminɛ waja teeremɔuwɔ ye, be lɛi kɛu bonɔ nɛ numɔ yoyoodɛin.» ¹⁵ Piɛru, sɔɔ jeɲaa Yesu womaa taanrinyɛn kɔɔ tiyɛ unrunbe bɛrɛ taga gi. ¹⁶ Yesu saa gi: «E yaa nimɛ kanran sɔɔ paamu kanraanlɛi ma? ¹⁷ Inɛ, kijɛ wo kayajɛ puu, bɛrɛ nɛ yoojɛ. Bɛrɛ gɔ le digɛnu waja bain go yaajɛ ga paamaalɛi ma? ¹⁸ Kaa, aŋa nɛ sɔɔ goojɛ gɔ, kinɛ nɛ goi ye wɛɛjɛ. Iyaa, wogɔ inɛwin Ama sibɛ go wo lɔgɔjiyɛmɔjɛ. ¹⁹ Ajubu mɔɲu kinɛ nɛ too gɔ, inɛi suuraa ye inɛ wo daamɔjɛ. Inɛ bɛrɛ dimu wo dimiyɛnmɔjɛ, inɛi sala nɛ wo kunɔjɛ, inɛi gunyɔn wo gunyɔnmɔjɛ, inɛ bɛrɛ sɛɛrɛ kakalu wo goomɔjɛ, inɛ waja dɛi sɔɔ mɔɲu wo sɔɔmɔjɛ. ²⁰ Ama sibɛ go, inɛi kijɛ lɔgɔjiyɛmɔjɛ gɔ, kɔɔ woi. Kaa jaa kayanu, atɛmu ebe nɛ aŋai wɔɔ gin’ tee numɔ mɔŋɔnɛ giye, Ama sibɛ go inɛi lɔgɔjiyɛɛlɛ.» ²¹ Kɔɔ onu nɛ, Yesu yalu kɔɔ nɛ gowaa, Tire ana lee, Sidɔn ana lee gana sibɛ go yai. ²² Kaana gana yaanran turu, yalu kɔɔ nɛ yadaanbe. Wo Yesui wiyaa tɛmaa, mii ɛɛn le ɔn gin’ sɔi: «Mu Baŋa, Dawide tiruwɛnɛ gɔ, amasɔgɔ ma jugɔ. Jinrun, iyaa ma kuu nɛ dɛinyaan, ɛjii woi ɔɲɔmɔuwɔ. Wo bɛrɛ ɛjii nawin wɔɔ.» ²³ Kaa Yesu, sɔɔ turu kanran wo le saalu. Nɛɛ, jaŋu unrunw womɔ gɔbe genɛ womɔ nɛ dɔwaa, wo bɛrɛ ɔn gin’ gɛɛin: «Yaanran ɔn, onu emɛ nɛ siɲɛ gabaai. Woi baraa ye, wo yaamɔ.» ²⁴ Yesu saa: «Mui, Isɛrɛlu tɔgu nɛ peju manaa wɔin gɔbe sai dɛi tiin.» ²⁵ Kaa, yaanran gɔ iyaa Yesu giru nɛ wiyaa tuŋiyaan ɔn gin’ sɔi: «Mu Baŋa, mui bara.» ²⁶ Yesu saa, unrunw pana gɔ, jeɲɛ ye, iju unrunw bɛrɛ kamu tiiun jaanla gi. ²⁷ Yaanran gɔ saa: «Mu Baŋa, sɔɔ uwɔ gɔ narain. Kaa halu iju unrunw, be baŋa, jaa kayanu wo daannu, jaa kɛbɛlɛ bagajɛ gɔ turo ye, kakayaɲu.» ²⁸ Kɔɔ waaru le, Yesu aŋa womɔ saa gi: «U yaanran gagawu gaai sɛɛi de! Bana u dɛnɛjɛ gin’, Ama kunrin u bɛrɛ biyɛmɔ.» Waaru kɔɔ le tee, iyaa womɔ gɔ bajaai. ²⁹ Yesu iyaa yalu kɔɔ nɛ gowaa, Galile dibe diŋirun nɛ yai. Wo tetemɛ turu kuu nɛ ulaa dɛinyaanbe. ³⁰ Inɛw joo kɔɔ nɛ wɛi ye, woi tɛmɛubɛin. Be tegutegenw lee, girimuw lee, suguruduŋube lee, numɔ ma kubɔ ma sɛɛulain lee, iyaa jiungunw wajabe joo, wo bɛrɛ jɛɛlaabɛin. Be jiungunw gɔbe jɛɛlaa, Yesu kubɔsɔrɔ nɛ duunaabɛin. Yesu bei bajugaabe. ³¹ Suguruduŋube, sɛɛu sɔɔ sɔɔubɛin. Inɛw numɔ ma kubɔ ma sɛɛula bɛin, sɛɛu biyaain. Tegutegenw, yoi sɛɛu yaaubɛin. Iyaa, girumuw, giri iyeubɛin. Inɛw, wogɔ iyaa, be bɛrɛ ɛjii maunɛ kanraanbe. Be, Isɛrɛlu tɔgu bɛɛnw Ama gɔi sɔmɔubɛin. ³² Yesu, jaŋu unrunw womɔbei boonaa, ɔn gin’ sɔi: «Inɛw ɔnbe mu le be digi, bai taanu dɔwaai. Nɛɛ, pana bemɛ dogaai. Amasɔgɔ bemɛ mui yasɛ. Mu giyɛ le bei ginrun tii ibɛlaun. Koi laa ye oju nɛ bei giyɛ jajarado bibiyɛ.» ³³ Jaŋu unrunw gɔbe saa: «Yalu pana wɔlɔ ɔn nɛ, inɛw ɔnbe puu kijɛ kayaido emɛ yago bɛɛdɛin.» ³⁴ Kɔɔ gin’ be saa, Yesu bemaa buru aŋa sɛin ma gi. Be saa, buru sɔi lee, iiju uji gaila lee sɛin gin. ³⁵ Yesu, mɔɔnu gɔ womaa minɛ gɔ nɛ dɛinyɛn gi. ³⁶ Kɔɔ onu nɛ, wo buru sɔi gɔbe lee, iiju gɔbe lee jeɲaa, Amai birɛpoo tagaatiyaa, kabalaa, jaŋu unrunw womɔbei obu. Be mɔɔnu gɔ bɛrɛ gamalaabɛin. ³⁷ Be puu wogɔ kayaa, bei baabe. Kɛbɛlɛ waju gɔ be turaa, taju sɔi joo bee. ³⁸ Yaanw lee, unrunw lee tolo go, yalu kɔɔ nɛ anranw muɲu nai bee. ³⁹ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, mɔɔnu gɔi tiyaatiyaa, diikoro gɔ nɛ yowaa, Magadan gana nɛ yai.

¹ Parisiɛnbe lee, Saduseyɛnbe lee, Yesu pinɛ yɛnɛdɛin ga, genɛ womɔ nɛ dɔwaa, womaa Ama woi tii ye unrunbe bɛrɛ wogɔ sɛɛrɛ, taanrinyɛn Ama bɛrɛ goi ye wɛɛjɛ turu le jugɔmɔ gin. ² Kaa, Yesu aŋa bemɛ ɔn gin’ sai: «Digɛnai, nai numɔgu waaru le, alagala banrin wɔɔ ye, e yalu ɛjii bibiyɛdo gɛɛjɛi. ³ Iyaa, agapaali anran iminiyaan, gɛunniyaan wɔɔ ye, e anran ooɲɔ ihingeledo gɛɛjɛi. Alagala yɛnɛ ye, tiyɛ womɔ jugu bɛbɛɛjɛi. Kaa, emɛ kanɛ waaru inge tɔgu nɛ toin ma e wogɔ tiyɛ gɔ jugɔɔlɛi. ⁴ Kanɛ inɛw gɔbe, inɛw mɔɲu, Ama sibɛ go sɔɔ turu nɛ iŋɛlain gɔbe, taanrinyɛn iye ibɛɛ wɔin. Kaa, inɛ Ama titiyainɛ Jonasu taanrinyɛn gɔi laa ye, taanrinyɛn waja be bɛrɛ kanrun ye tagaraidenɛ.» Kɔɔ gin’, Yesu bei pajaa yinyai. ⁵ Yesu jaŋu unrunw gɔbe waaru dibe diŋirun waja go be galabe le, buru jeɲɛ ga naŋaai. ⁶ Yesu gowaa, ɔn gin’ be le sɔi: «Parisiɛnbe lee, Saduseyɛnbe lee kijɛ buru pidemu bemɛ gɔ dɛi kuu ebe kajubai.» ⁷ Jaŋu unrunw gɔbe tunmɔ le jiiraa ɔn gin’ gin: «Emɛ buru jeɲɛnɛ dɛi, wo sɔɔ kɔɔ sɔɔuwɔ.» ⁸ Yesu, sɔɔ be sɔɔbe soo biyaa ɔn gin’ gi: «E inge dɛi ajubau, maa buru sɛlɛ e wɔɔ gɔ dɛi sɔɔjɛ gɛɛuwɔi? Gagawu ebe gaila de! ⁹ E nimɛ kanran paamu kanranli ma? Buru numɔrɔn, inɛw muɲu numɔrɔn bɛrɛ mu gamulu gɔ, e sɔɔ wogɔ naŋaai ma? Buru waju taju aŋa jɛɛli ma naŋaai ma? ¹⁰ Iyaa, buru sɔi, inɛw muɲu nai bɛrɛ mu gamulu gɔ, e sɔɔ wogɔ naŋaai ma? Buru waju taju aŋa jɛɛli ma naŋaai ma? ¹¹ Nɛɛ, sɔɔ mu sɔi gɔ, buru dɛi sɔɔlun ga paamaalɛi e wɔɔ gɔ inge dɛi? Kaa Parisiɛnbe lee, Saduseyɛnbe lee kijɛ buru pidemu gɔ dɛi kuu ebe kajubai.» ¹² Kɔɔ waaru le, jaŋu unrunw gɔbe, Yesu bemaa kijɛ buru pidemu tɔitɔi dɛi kuu bemɛ kajuba gɛɛlu, kaa, Parisiɛnbe lee, Saduseyɛnbe lee deeru dɛi gi ga jugaabɛin. ¹³ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, Sesare Pilipe ana le gana diŋɛ gɔ nɛ yaabe. Wo jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Inɛw, Inɛ Aini gɔi aai gɛɛɲu?» ¹⁴ Be saa: «Inɛw gamuu ui Jan Batisei bulaa wɛi gɛɛɲu. Gamuu inɛ Ama titiyainɛ Elii gɛɛɲu. Gamuu iyaa Jeremii ma, inɛ Ama titiyainɛ wajai ma gɛɛɲu.» ¹⁵ Yesu be bɛrɛ selumaa: «Nɛɛ, e mui aai ga sɛi.» ¹⁶ Simɔ Piɛru aŋa womɔ saa: «Ama Yabanɛ Diyɛ tii, Ama ɔnmɔ Ii gɔ, ui.» ¹⁷ Kɔɔ gin’ wo saa, Yesu wo le ɔn gin’ sɔi: «Jan ii Simɔ, Ama u yabu. Naran u sɔi kɔɔ, Adama ii turu kanran u bɛrɛ jugɔmɔlu. Kaa, mu Ba alagala nɛ daan gɔ, u bɛrɛ wo jugɔmu. ¹⁸ Iyaa, mu kanran sɔɔ ɔn u bɛrɛ tagauwɔn, Piɛru, ui tibu tabai. Iyaa, tibu taba wogɔ kuu nɛ mu Ama inɛw mɔɔnu ma dadaanadɔn. Yinwunrun paŋa gɔ Ama inɛw mɔɔnu kɔɔ bɛrɛ kijɛ kanma gɔnrɔindolo. ¹⁹ Mu alagala diinɛ taan ii gɔbe numɔ uwɔ nɛ kukunɔdɔn. Aduna nɛ kijɛ le yabalu u wɔɔ gɔ, alagala nɛ wogɔ le yabaidenɛ. Iyaa, aduna nɛ kijɛ le u yabaajɛ gɔ, alagala nɛ yaa wogɔ le yayabadɛin.» ²⁰ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ ɛjii sɔwaa bemaa inɛ turu bɛrɛ kanran unruin Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔi ga taganɔu gi. ²¹ Sɔɔ kɔɔ wo galu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ sɔɔ wo bɛrɛ dɔɔido daii tagai tɔlaabe: «Waajibi Jerusalɛmu yayaadɔn. Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, mui ɛjii ɔhɔɲɔmɔdɛin. Waajibi mui dadaadɛin. Kaa bai taaniye gɔ mu bubulodɔn.» ²² Yesu kɔɔ gin’ wo sɔwaa, Piɛru woi dɛiin dimɛraan goonaa, woi sɔɔi tɔlu: «Inɛw Baŋa, kɔɔ gin’ gɛɛnɔu. Ama, wogɔ nɛ ui yaba. Sɔɔ u gɛɛjɛ kɔɔ, u bɛrɛ biyɛidolo.» ²³ Kaa Yesu, Piɛru sibɛ go kigelemaa ɔn gin’ sɔi: «Setanu, genɛ ma nɛ dɔrɔ goo! U sɔɔ uwɔ le kinɛ ma yamalauwɔu. Ajubu uwɔ kɔɔ Ama bɛrɛ goolu. Kɔɔ Adama ii ajubui.» ²⁴ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw womɔ gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «Inɛ aai kanran jaŋu ii mai bii ibɛɛ wɔɔ ye, wogɔ baŋa kuu womɔ naŋa ye, baga jai womɔ duiyi ye, mui wo dimiyɛnmɔ. ²⁵ Aduna ɔn dɛi inɛ kinrun unrunmɔ yabado ga wɔɔ gɔ, kɔɔbaŋa, aduna wɛɛido gɔ nɛ kinrun womɔ susuyodo. Kaa inɛ kinrun unrunmɔ mu dɛi pajaajɛ, wogɔ baŋa kinrun womɔ yayabado. ²⁶ Aduna ɔn puu uwɔi kanran, kinrun uwɔ suiyaai ye, niwɛn yasɛ ma? U waja kijɛ inge le kinrun uwɔ gɔ dɔrugu bɛɛdou? ²⁷ Inɛ Aini gɔ, bai turu, wo Ba dooro nɛ mɛlɛnkɛ womɔ gɔbe le wɛwɛɛdo. Wo inɛ tuturu puu bɛrɛ, kanran womɔ le kɛukɛu tutujɔdo. ²⁸ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw ɔn nɛ unwɔin gɔbe logoro nɛ, gamuu, Inɛ Aini gɔ, diinɛ womɔ le wo wɛɛnu iyelu go, yinwɛindenɛ.»

¹ Sɔɔ kɔɔbe galu, bai kuloi dɔwaa wo kanran, Yesu, Piɛru lee, Jake lee, wo bainɛ Jan lee dimɛraan, be wooi sai kokoo gabu turu kuu nɛ ulin. ² Yesui kubɔ turu jaŋu unrunw gɔbe giru nɛ duliyaai. Girupala womɔ nai gin’ dooroube. Sɔi womɔbe piluniyaan, wijɛ gin’ bee. ³ Kɔɔ onu nɛ, Mɔise lee, inɛ Ama titiyainɛ Eli lee, Yesu le sɔɔ sɔɔu be wɔu, jaŋu unrunw gɔbe iyaabɛin. ⁴ Kɔɔ waaru le, Piɛru Yesu le ɔn gin’ sɔi: «Inɛw Baŋa, yalu ɔn nɛ biyɛ ga ɛjii wɔɔ. U ibɛɛ wɔu ye, ɔn nɛ, mu kuru taanu kukurodɔn. Turu uwɔi, turu Mɔise mɔi, turu Eli mɔi.» ⁵ Kɔɔ gin’ sɔɔ sɔɔu wo wɔu, kulumɔ doorojɛ turu wiyaa bei dɛbaajɛ. Kulumɔ gɔ nɛ mii ɛgɛmaabe: «Ɔn Aini ibɛ ma gɔ woi. Wo le kinɛ ma ɛjii aa wɔɔ. Sɔɔ womɔ ɛjii keŋiyɛin.» ⁶ Jaŋu unrunw gɔbe mii kɔɔ ɛgaa, kikinu bemɛ manaa, numaa sugaa, girupala minɛ nɛ dujaa gɛlɛbɛin. ⁷ Kɔɔ gin’ be wɔu, Yesu, genɛ bemɛ nɛ dɔwaa, bei tabaa, kijɛ wo gi: «Liyɛnɔugi. Ingelei.» ⁸ Kuu jɛiin be kanraan, Yesui laa ye, inɛ kanma iyenɛ. ⁹ Kokoo gɔ nɛ gowaa sugou, Yesu ɔn gin’ be le sɔi: «Inɛ Aini gɔ yinwɛn ye, wo buloido baa, kijɛ kanɛ e iyi gɔ, inɛ kanma bɛrɛ wogɔ sɔɔ sɔɔnɔugi.» ¹⁰ Sɔɔ kɔɔ onu nɛ, jaŋu unrunw gɔbe sɔɔ ɔn Yesu bɛrɛ selumi: «Inge dɛi Ama tɔɔru deerenw gɔbe, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ wɛɛmɔ nɛ Eli laa pilemɛ ye wɛɛdo gɛɛɲu?» ¹¹ Yesu aŋa bemɛ saa: «Narain, Eli wɛi ye, kijɛ puu wo yegereun jaain wɔɔ. ¹² Kaa mu e bɛrɛ tagauwɔn, wo wiyaa galaai. Inɛw woi jugɔnɛ. Be kijɛ be nawan wo bɛrɛ kanraanbɛin. Inɛ Aini gɔi yaa, be kɔɔ gin’ ɔɲɔmɔdɛin.» ¹³ Yesu kɔɔ gin’ wo sɔwaa, be womaa Jan Batise sɔɔi sɔɔjɛ ga jugaabɛin. ¹⁴ Nɛɛ, waaru mɔɔnu gɔ yalu nɛ be dɔi le, ainɛ turu Yesu giru nɛ wiyaa tuŋiyaan, ¹⁵ kijɛ wo gi: «Mu Baŋa, ii ma amasɔgɔ jugɔ. Wo tibu susugojɛ. Woi ɛjii ɔɲaa wɔɔ. Waaru jiun womɔ ingelaa wɔɔ, yaun nɛ ma, dii nɛ ma numaa ye koi yoojɛ. ¹⁶ Jaŋu unrunw uwɔ bɛrɛ woi mu jɛɛlaa, be woi bajamaa bɛɛnɛ.» ¹⁷ Yesu saa: «Aa! E inɛw mɔɲu, gagawu sɛnɛ gɔbe, waaru yagɔ baa e le mu biyɛun jaan? Waaru yagɔ baa ei muyɔndɔn? Ii gɔi ɔn nɛ mu bɛrɛ jɛɛlɛi.» ¹⁸ Yesu, jinrun gɔi ɛjii ganwaan wo kanran, jinrun gɔ ii gɔ kuu nɛ gowaai. Waaru wogɔ le tee ii gɔ bajaai. ¹⁹ Jaŋu unrunw gɔbe, waja Yesu be wooi sai wɔu, genɛ womɔ nɛ dɔwaa, ɔn gin’ selumi: «Emɛ inge dɛi jinrun gɔ nanaa bɛɛnɛ kanrin?» ²⁰ Yesu saa: «Gagawu gaila ebe sabu dɛii. Kɔɔi laa ye, mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, gagawu ebe gɔ halu mutarudu ii popoo baa bee ye, kokoo ɔn womaa, ɔn nɛ goi ye, kɔɔ nɛ yaa e gi ye, yayaabe. Kijɛ gɔnrɔɔnlɛ e wɔɔ turu kanran biyɛidolo. [ ²¹ Kaa jinrun kɔɔ tunmɔ gɔ, Ama gɛɛn lee, aŋapagu lee le sai nana goonɔ bɛɛmɔjɛ.]» ²² Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, Galile gana nɛ wɔu, Yesu be le sɔwaa: «Inɛ Aini gɔi inɛw numɔ nɛ kukunɔdɛin. ²³ Woi dadaadɛin. Kaa, bai taaniye gɔ, wo bulo ye gogoodo.» Jaŋu unrunw gɔbe kɔɔ dɛi kinɛ bemɛ ɛjii jinwaanbe. ²⁴ Nɛɛ, Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, waaru Kapɛrunaumu ana nɛ be dɔi le, inɛw Ama Ginrun Diyɛ dɛi sɛgu yabanw gɔbe, Piɛru genɛ nɛ dɔwaa ɔn gin’ selumi: «Jaŋudeerenɛ ebe gɔ, Ama Ginrun Diyɛ gɔ dɛi sɛgu tujɔɔlɛ ma?» ²⁵ Piɛru saa, wo tutujɔjɛ gi. Nɛɛ, waaru ginrun be yoi le, Yesu, wo laa Piɛru le ɔn gin’ sɔi: «Simɔ, u yani ajubaa wɔu? Aduna ɔn paŋagunw gɔbe aa bɛrɛ tɛɛbɛ lee, sɛgu lee yabaɲu? Gana bemɛ inɛw tɔitɔi bɛrɛ yabaɲu ma, yerunw bɛrɛ yabaɲu?» ²⁶ Piɛru saa, yerunw bɛrɛ yabaɲu gi. Yesu saa: «Kɔɔ gin’ biyaa ye, gana gɔ inɛw, sɛgu tujɔɔnɛ woi laa? ²⁷ Kaa, emɛ inɛw ɔnbe kinɛ jinwɛnmu ibɛlain. Kɔɔ dɛi, dibe nɛ yaa. Miirɛnmu uwɔ kamu kunɔ. Iiju pɔlɔ u aaido gɔ goonɔ. Aŋa womɔ gɔmɔ. U aŋa womɔ nɛ, inɛw lɛi sɛgu buudu tɛtɛmɛdou. Wogɔ jeɲaajɛu ye, sɛgu uwɔ lee, ma lee dɛi be bɛrɛ obo.»

¹ Waaru wogɔ le tee, Yesu jaŋu unrunw gɔbe, giru womɔ nɛ dɔwaa ɔn gin’ selumi: «Alagala diinɛ gɔ nɛ, inɛ aa diyɛi biyɛdo?» ² Yesu, ii dagi turu boonaa, logoro bemɛ nɛ iŋiyɛnmaa, ³ ɔn gin’ sɔi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, ei dulomaa unrunw dagunw gin’ biyɛli ye, alagala diinɛ nɛ bɛɛ yooidelei. ⁴ Wogɔ digɛu, alagala diinɛ nɛ inɛ kuu womɔ sunugaa, ii dagi ɔn gin’ biyaa wɔɔ gɔ, inɛ diyɛ gɔ woi. ⁵ Iyaa, inɛ aai kanran, boi ma le ii dagi ɔn tunmɔi ɛjii sɛgɛraajɛ ye, kɔɔbaŋa mui sɛguru.» ⁶ «Kaa, inɛ aai kanran, inɛ mu le gawaa wɔɔ turu, halu ii dagi ɔn tunmɔi kanran, kinɛ womɔ yanwanmaa, mu le gawaa wo bee gɔ wo kɔɔlɔmɔmɔjɛ dɛi, wogɔ baŋa, yuuna diyɛ nɛ suŋu kɔmaa ye kɔkɔlɔ womɔ nɛ yaa pagaa ye, nɛudii nɛ woi kamaa kuni wo bɛrɛ ire. ⁷ Kijɛ inɛ kinɛ yanwanmu dɛi, aduna bɔnrɔn wo le yɔɔ. Waajibi, kinɛ yanwan sɔɔ bibiyɛdo. Kaa, kinɛ yanwan inɛ le digi wɛɛido gɔ, kɔɔbaŋa kai, bɔnrɔn wo le yɔɔ. ⁸ Kɔɔ sabu dɛi, numɔ uwɔ dɛi ma, kubɔ uwɔ dɛi ui hakɛ nɛ yoodo ga wɔɔ ye, polo ye, u le wagee kamati. Kubɔ lɛi le ma, numɔ lɛi le ma wɔnu, yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ yoo dɛi, numɔ turu le ma, kubɔ turu le ma wɔnu, ɔnmɔsɔgɔ nɛ u yoi ire. ⁹ Iyaa, giri uwɔ dɛi ui hakɛ nɛ yoodo ga wɔɔ ye, wɔgɔrɔ ye, u le wagee kamati. Giri lɛi le wɔnu, yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ yoo dɛi, giri turu le wɔnu, ɔnmɔsɔgɔ nɛ yoo ire.» ¹⁰ «Unrunw dagunw ɔnbe tunmɔi gailiyɛmu sibɛ go kuu ebe kajubai. Mu e bɛrɛ tagauwɔn, mɛlɛnkɛ bemɛbe, alagala nɛ waaru puu mu Ba alagala nɛ daan gɔ giru nɛ iŋiyaan wɔin. [ ¹¹ Iyaa, Inɛ Aini gɔ, inɛw manaa wɔin gɔbei yabai wɛi.] ¹² «Ajubu yɛnɛi, inɛ turu peju suŋu wo sɛnu, turu manaai ye, pɛtuwɔ tuwɔsigɛ gɔbe kokoo nɛ pajaatiyaa ye, peju manu gɔ dɛnɛi yaaidolo ma? ¹³ Iyaa, wo peju gɔ dɛnaa iyaajɛ ye, mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, peju kɔɔ dɛi kinɛ ɛɛli wo sɛɛ gɔ, peju wajunw pɛtuwɔ tuwɔsigɛ mananɛ gɔbe mɔ dɛi sigɛ. ¹⁴ Kɔɔ bana wɔɔ gin’, e Ba alagala nɛ daan gɔ, ii dagi ɔn tunmɔ, halu koturu mana ga ibɛla.» ¹⁵ «Nɛɛ, u bainɛ u bɛrɛ mɔɲu kanraanjɛ ye, u turu sai woi yai tɛmɛ ye, sɔɔ gɔ wo bɛrɛ taga. Wo ui keŋiyaanjɛ ye, u, bainɛ biyaajɛu. ¹⁶ Kaa, wo ui keŋiyɛnlu ye, inɛ turu ma, lɛi ma, kuu uwɔ nɛ dɛnaa baraajɛu ye, sɔɔ gɔ puu sɛɛrɛ lɛi ma, taanu ma giru nɛ sɔin biyɛ ga, pilemɛ ye wo bɛrɛ yaa. ¹⁷ Kaa, wo bei keŋiyɛnlu ye, sɔɔ gɔ Ama inɛw mɔɔnu nɛ taga. Iyaa, baŋa Ama inɛw mɔɔnu sɔɔ yaa keŋiyɛnlu ye, woi inɛ Ama inɛɛ ma, sɛgu yabanɛ ma gin’ lugoi.» ¹⁸ «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, aduna ɔn nɛ, kijɛ le yabalu e wɔɔ gɔ alagala nɛ wogɔ le yabaidenɛ. Iyaa, aduna nɛ kijɛ le e yabaajɛ gɔ, alagala nɛ yaa kunrin biyɛdo. ¹⁹ «Iyaa mu e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw lɛi ma, taanu ma, boi ma sabu dɛi mɔrinyaan yɔɔin ye, mu logoro bemɛ nɛ yatoun. Kɔɔ sabu dɛi, aduna ɔn nɛ, logoro ebe nɛ, inɛw lɛi, mii bemɛ sɛgɛraa wɔnu, kijɛ turu gɛnyaanɲu biyaa ye, mu Ba, alagala nɛ daan gɔ, kijɛ wogɔ be bɛrɛ ohobodo.» ²¹ Kɔɔ gin’ Piɛru, Yesu genɛ nɛ dɔwaa ɔn gin’ selumu: «Inɛw Baŋa, mu bainɛ mu bɛrɛ digu digu hakɛ kanraunwɔ ye, kubɔ aŋa baa yaabu kanrun womɔ yabadɔn. Kubɔ sɔi baa biyɛdo ma?» ²² Yesu saa: «Ai, kubɔ sɔi gɛɛlun. Kaa, kubɔ sɔi sɔi, kubɔ pɛsɔi baa woi yaabu kanran. ²³ Alagala diinɛ gɔ sɔɔ ɔn le murin wɔɔ. Ɔgɔnɛ turu, bai turu, birɛbirɛnw womɔbei boonaa, bemaa inɛ tuturu yoru unrunmɔ aŋai wo sɛɛ marun yɛnɛmɔ gi. ²⁴ Kɔɔ gin’ maraan yɛnɛu, birɛbirɛnɛ turu, ɔgɔnɛ gɔ yoru buudu miliyɔn joo yasɛbe. ²⁵ Baŋa buudu gɔ, kijɛ le tujɔɲu sɛbele. Ɔgɔnɛ gɔ, ainɛ gɔ lee, yaanran womɔ lee, unrunw womɔ lee, kijɛ wo sɛɛ puu lee dɔnrɔn ye, buudu gɔ wogɔ le wo tujɔmɔ gi. ²⁶ Birɛbirɛnɛ gɔ giru womɔ nɛ tuŋiyaan, ɛjii wo bɛrɛ gɛnyaanbe: ‘Mui muyɔn. Mu buudu gɔ puu tutujɔdɔn.’ ²⁷ Ɔgɔnɛ gɔ amasɔgɔ womɔ jugaa, buudu gɔ puu wo bɛrɛ yaabaatiyaa, woi kɔɔ gin’ pajaa yaamu. ²⁸ «Birɛbirɛnɛ gɔ bain gowaa, wo bɔɔnɛ yoru womɔ sɛɛ turu sɛguru. Kɔɔbaŋa yoru womɔ, buudu suŋu gaila sɛbe. Wo, woi aa, kɔkɔlɔ gɔ pɔraa gɛliyaa, buudu unrunmɔ tujɔ gi. ²⁹ Wo bɔɔnɛ gɔ, giru womɔ nɛ tuŋiyaan, ɛjii gɛnyaanbe: ‘Mui muyɔn. Mu u bɛrɛ tutujɔdɔn.’ ³⁰ Kaa ainɛ gɔ yabalu. Yoru gɔ tujɔ ye, wo dogoido baa wo woi kaju nɛ kunaa sɛbe. ³¹ Birɛbirɛnw wajunw gɔbe sɔɔ kɔɔ iyaa, kinɛ jinwaan, yaa, be baŋa bɛrɛ tagin. ³² Be baŋa ainɛ gɔi boonaa ɔn gin’ sɔi: ‘Birɛbirɛnɛ mɔɲu, mu bɛrɛ ɛjii u gɛnyaan, mu, buudu ma u bɛrɛ yaabaabɔn. ³³ Amasɔgɔ uwɔ bana mu jugu gin’, u yaa, u bɔɔnɛ amasɔgɔ jugɔun jaanla bee ma?’ ³⁴ Ɔgɔnɛ gɔ ɛjii kinɛ banraan, ainɛ gɔ, buudu gɔ puu tujɔ wo dogoido baa, woi kaju nɛ kunaa, ɛjii ɔɲɔmaabe.» ³⁵ Sɔɔ kɔɔ kuu nɛ gimaa, Yesu ɔn gin’ sɔi: «E kinɛpilu le tunmɔ yaabu kanraanlɛi ye, mu Ba alagala nɛ daan gɔ, e bɛrɛ kɔɔ gin’ yinkanrando.»

¹ Yesu, sɔɔ kɔɔbe sɔwaa kilaa, wo Galile gana nɛ gowaa, Judea gana nɛ, Jurudɛn dibe sibɛ waja nɛ yai. ² Inɛw joo woi yadimɛbɛin. Yesu logoro bemɛ nɛ jiungunw bajamaabe. ³ Parisiɛnbe logoro nɛ gamuu Yesu aŋa bɛɛ ga, wo bɛrɛ wiyaa sɔɔ ɔn wo bɛrɛ selumi: «Sɔɔ inge dɛi kanran, ainɛ, yaanran womɔ paja bɛbɛɛdo ma? Wogɔ jaain wɔɔ ma, jaanla?» ⁴ Yesu aŋa bemɛ saa, ɔn gin’ gi: «E Tɔɔru dɔn nɛ jaŋali ma? Waaru kijɛ puu wo maŋaube le, Ama, ainɛ lee, yaanran lee maŋaatiyaa kijɛ wo gi: ⁵ “Kɔɔ sabu dɛi, ainɛ, wo ba lee, wo na lee, be le kabi ye, yaanran womɔ le biyɛjɛ. Kunrin be lɛi inɛ turu taŋaɲu.” ⁶ Nɛɛ, bei waja inɛw lɛi laa, kaa turu. Ama, kuu womɔ le kijɛ mɔɔnaajɛ gɔ, inɛ turu kanran, wogɔ kabuganɔu.» ⁷ Parisiɛnbe Yesu bɛrɛ ɔn gin’ selumi: «Kunrin biyaa ye, inge dɛi Mɔise, ainɛ gɔ womaa yaanran womɔ bɛrɛ yaajipolu dɔn tɔŋaa obaatiyaa ye, woi yinpaja ga tɔɔru?» ⁸ Yesu saa: «Mɔise ebaa yaanran ebe paju bɛbɛɛ gi biyaa ye, wo kuu ɛɛn ebe dɛi kɔɔ gin’ sɔi. Kaa, waaru Ama aduna maŋu le, kɔɔ gin’ bele. ⁹ Ainɛ, yaanran womɔ sala dɛi laa ye paju bɛɛidolo. Kɔɔi laa ye, ainɛ aai kanran, yaanran womɔ pajaatiyaa, yaanran waja jeɲaajɛ ye, ainɛ wogɔ yaanran lɛiye kɔɔ le dimu dimiyɛunwɔ.» ¹⁰ Jaŋu unrunw gɔbe Yesu le ɔn gin’ gin: «Ainɛ, yaanran sibɛ nɛ kunrin biyɛun jaan ye, yaanran jeɲɛla ire.» ¹¹ Yesu aŋa bemɛ saa: «Ama, inɛw bɛrɛ gɔnrɔn wo obaajɛ gɔbei laa ye, inɛw puu sɔɔ kɔɔ le yaba bɛɛidenɛ. ¹² Kɔɔ bana wɔɔ gin’, inɛw gamuu yaanran jeɲɛlu bii bɛbɛɛɲu. Gamuu, Ama pɔrui. Gamuu, inɛw paŋa le pɔrin. Iyaa gamuu, alagala diinɛ birɛ bemɛ gaaniyɛnnɔu ga, yaanran jeɲɛɛnɛ. Inɛ deeru kɔɔ le yabu bɛɛido, baŋa wogɔ le yaba.» ¹³ Kɔɔ waaru le, inɛw, Yesu bɛrɛ unrunw dimɛraan jɛɛlaa, womaa kuu bemɛ nɛ numɔ yaŋaraan ye, be dɛi Ama gɛɛn gin. Kaa, Yesu jaŋu unrunw gɔbe inɛw gɔi ganwaanbɛin. ¹⁴ Kɔɔ dɛi, Yesu be le saa: «Unrunw gɔbei tɛŋɛnɔugi. Bei paja ye, mu bɛrɛ wɛɛmɔi. Sabu inɛw be gin’ wɔin gɔbe, alagala diinɛ gɔ bemɛi.» ¹⁵ Wo unrunw gɔbe kuu nɛ numɔ yaŋaraan kilaa, kɔɔ onu nɛ, gowaa yai. ¹⁶ Ainɛ turu Yesu bɛrɛ wiyaa, ɔn gin’ selumu: «Jaŋudeerenɛ, maa ɔnmɔsɔgɔ bɛɛ ga, ɛju kanraun mu jaan gɔ ingei?» ¹⁷ Yesu aŋa womɔ saa gi: «U yani ɛju dɛi mui selumɛuwɔu ma? Amai laa ye, inɛ ɛju turu kanran wɔlɔ. Kaa, u ɔnmɔ gɔ bɛɛ ibɛɛ wɔu ye, Ama tɔɔru gɔbe gɛliyɛ.» ¹⁸ Ainɛ gɔ tɔɔru yagɔbei ma, Yesu bɛrɛ selumu. Yesu ɔn gin’ sai: «Inɛ daanɔu, dimu dimiyɛnnɔu, gunyɔn gunyɔnnɔu, sɛɛrɛ kakalu goonɔu, ¹⁹ u ba lee, u na leei baba, aŋai kuu uwɔ u ibɛ gin’, u bɔɔnɛi yaa kɔɔ gin’ ibɛi biyɛ.» ²⁰ Sagatara ii kɔɔ Yesu aŋa saa, unrun tɔɔru kɔɔbe puu yadigɛun gi. Kijɛ unrun kanraun jaan wajaai gɔ ingei ma gi. ²¹ Yesu aŋa womɔ ɔn gin’ sai: «U kibaai bii ibɛɛ wɔu ye, yaa ye, kijɛ u sɛɛ dɔnraan ye buudu gɔ dɛgugunw bɛrɛ obo. Kɔɔ gin’ kanraanjɛu ye, u alagala nɛ kijɛ gaai bɛbɛɛdou. Kɔɔ onu nɛ wɛɛ mui dimiyɛn.» ²² Ainɛ kɔɔ ɔgɔinɛ diyɛi bee dɛi, waaru sɔɔ kɔɔ wo ɛgu le, kinɛ jinwaan, gowaa yaai. ²³ Kɔɔ onu nɛ Yesu, jaŋu unrunw womɔ le ɔn gin’ sɔi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, ɔgɔinɛ, alagala diinɛ nɛ yoo ga nawin wɔɔ. ²⁴ Mu iyaa sɔɔ ɔn e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw arusɛgɛ nɛ diyɛ bemɛ daanaa gɛlin, Ama diinɛ nɛ be yoomɔ nɛ ɔgɔyɔn laa kala bonɔ nɛ gala bɛru.» ²⁵ Sɔɔ kɔɔ waaru be ɛgu le, jaŋu unrunw gɔbe bɛrɛ saii maunɛ kanrun. Be Yesu womaa kunrin biyaa ye, inɛ yabu bɛɛmɔido gɔ aai ma gin. ²⁶ Yesu bei yɛnaa, saa: «Inɛw, wogɔ kanrun bɛɛnɛ, kaa Ama kijɛ puu kanrun bɛbɛɛjɛ.» ²⁷ Piɛru, Yesu bɛrɛ selumaa womaa kunrin biyaa ye, unrunbe inɛw kijɛ puu pajaatiyaa, woi dimiyaan wɔin gɔbe, unrunbe dɛi yani biyɛdo ma gi. ²⁸ Yesu, jaŋu unrunw gɔbe le kijɛ gi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, Inɛ Aini gɔ, aduna kana gɔ nɛ, ɔgɔdɔin doorojɛ womɔ nɛ waaru wo dɛinyɛindo, e, inɛw mui dimi gɔbe, e yaa, Yahutunw tɔgu pɛli lɛisigɛ gɔbe laama ga ɔgɔdɔin pɛli lɛisigɛ nɛ dɛdɛinyɛndei. ²⁹ Kunrin inɛw ginrun bemɛ ma, be ba unrunw ma, be saabe ma, be ba ma, be na ma, unrunw bemɛ ma, minɛ bemɛ ma, boi ma dɛi pajaaɲu ye, be kijɛ be paju kubɔ suŋu baa bɛbɛɛdɛin. Inɛw wogɔbe ɔnmɔsɔgɔ yaa bɛbɛɛdɛin. ³⁰ Kaa, inɛw kanɛ giru toin gɔbe logoro nɛ, inɛw joo onu didimiyɛndɛin. Iyaa inɛw onu dimi gɔbe logoro nɛ, inɛw joo giru totoiyodɛin.»

¹ «Kɔɔ gin’, alagala diinɛ bana le murin wɔɔ unwɔ: Ginrun kuu baŋa turu, resɛn minɛ womɔ nɛ, birɛbirɛnw tii ga aga, ɔgu gowaabe. ² Wo sarudu buudu turu, bai tuturu nɛ bei tujɔdo ga be wooi aaraa, minɛ gɔ nɛ bei tii. ³ Kɔɔ onu nɛ, lɛɛrɛ tuwɔ waaru le, ibɛ nɛ yaa, inɛw birɛ sɛnɛ be wɔu tɛmaabe. ⁴ Be le ɔn gin’ sɔi: ‘E kanran yaa ye minɛ ma nɛ birɛ birɛi. Bana jaan gin’ ei tutujɔdɔn.’ ⁵ Inɛw kɔɔbe yaain. Iyaa, minɛ baŋa kɔɔ, naitege waaru lee, lɛɛrɛ taanu waaru lee yagowaa, inɛw dɛnaa, minɛ unrunmɔ nɛ tii. ⁶ Dumɔrɔn gɔ, digɛnai lɛɛrɛ numɔrɔn waaru le gowaa, ibɛ nɛ inɛwin tɛmaa, bei selumu: ‘Hei, e inge dɛi dɛnrun gɔ wooi nɛ, ɔn nɛ bamai wɔi?’ ⁷ Inɛw gɔbe saa, inɛ turu kanran birɛ birɛ ga unrunbe nɛ tɔɔrɔlu dɛi ije go wɔin gin. Minɛ baŋa gɔ saa bemaa yayaa ye resɛn minɛ unrunmɔ nɛ birɛ birɛ gi. ⁸ «Digɛnai, birɛ waaru sugu le, minɛ baŋa gɔ birɛbirɛnw kajubanɛ gɔ le sɔwaa, womaa birɛbirɛnw gɔbei boonaa ye tujɔ gi. Inɛw dumɔrɔn birɛ gɔ nɛ wɛin gɔbe le tɔlaa ye, laa wɛɛnw gɔbei onu bemɛ nɛ tujɔ gi. ⁹ Birɛbirɛnw kajubanɛ gɔ, inɛw dumɔrɔn birɛ gɔ nɛ wɛin gɔbei boonaa, sarudu buudu tuturu bei tuju. ¹⁰ Inɛw laa wɛɛnw gɔbe wiyaa, ajubu bemɛ nɛ, kɔɔ dɛi gaa bei tujɔdɛin ga sɛbɛin. Kaa bei yaa sarudu buudu tuturu tujin. ¹¹ Waaru tujɔ bemɛ be bɛɛube le, be ginrun kuu baŋa dɛi guguun gunwaanbɛin. ¹² Kijɛ be gi: ‘Inɛw dumɔrɔn wɛɛnw ɔnbe, lɛɛrɛ turu sai kanrin. Be lee, emɛ inɛw aga gowaa digɛnai yaa dɔɔ, nai uju tariyɛnw gɔbe lee, emi kɛukɛu tujɔuwɔu.’ ¹³ Minɛ baŋa gɔ turu baŋa aŋa saa gi: ‘Mu anrunge, mu kai, ui jamalun de! Mu bai turu nɛ sarudu buudu turu u bɛrɛ tujɔdɔn ga, emɛ lɛi kunrin aaranɛ ma? ¹⁴ Nɛɛ tujɔ uwɔ yabaajɛu ye yaa. Ainɛ dumɔrɔn birɛ gɔ nɛ yoonɛ gɔ lee, u lee bɛrɛ kɛukɛu tujaajɔn kanran, ¹⁵ mu kɛɛlɛ ma le diŋɛ ma kanrun bɛɛidolɔn yinwɔɔ? Maa nɛɛ mui inɛ ɛjui dɛi kinɛ uwɔ nɛ ele le wɔu ma?’ » ¹⁶ Kɔɔ gin’, Yesu, sɔɔ waja kɔɔ kuu nɛ baraa gi: «Inɛw onu dimi gɔbe, be giru nɛ totoiyodɛin. Kaa, inɛw giru tonw gɔbe onu didimiyɛndɛin.» ¹⁷ Yesu, Jerusalɛmu yaa ga oju gowaabe. Oju nɛ yaau, wo jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe sai bɛrɛ ɔn gin’ sɔi: ¹⁸ «Emɛ kanɛ Jerusalɛmu yaauwɔin. Kɔɔ nɛ, Inɛ Aini gɔi, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw lee numɔ nɛ kukunɔdɛin. Woi daaun jaain wɔɔ giye, ¹⁹ be woi inɛw Ama inin numɔ nɛ kukunɔdɛin. Wogɔ bɛɛnw woi yayamurinyɛnmɔdɛin. Bɔɔniyɛn le woi lalagadɛin. Kɔɔ onu nɛ, baga jai nɛ woi pɛgɛ ye, woi dadaadɛin. Woi be dai, bai taaniye gɔ, wo bubulodo.» ²⁰ Kɔɔ onu nɛ, Sebede unrunw na, unrunw womɔ le wiyaa, Yesu giru nɛ tuŋiyaan wo bɛrɛ kijɛ turu selumu. Wo Yesu le ɔn gin’ sɔi: «Mu, kijɛ turu u bɛrɛ selumu ibɛɛ wɔun.» ²¹ Yesu aŋa womɔ saa, «U inge ibɛɛ wɔu ma» gi. Wo Yesu le saa: «Unrunw lɛi ma ɔnbe, diinɛ uwɔ gɔ nɛ, turui numɔ iin uwɔ sibɛ nɛ dɛinyɛnmɔ, lɛiye gɔ numɔ nana uwɔ sibɛ nɛ dɛinyɛnmɔ ga, pui wogɔ mu le kunɔ.» ²² Yesu, be le sɔwaa gi: «E kijɛ e gɛɛnjɛ inin. E ɔɲɛ mu tariyɛido gɔ tari bɛbɛɛdei ma?» Be saa ee, unrunbe tari bɛbɛɛdɛin gin. ²³ Yesu pilemaa ɔn gin’ sɔi: «Ee, narain. E ɔɲɛ mu bɛrɛ dɔɔido gɔ tari bɛbɛɛdei. Kaa, numɔ iin ma sibɛ nɛ dɛinyɛn ma, numɔ nana ma sibɛ nɛ dɛinyɛn ma sɔɔ gɔ, sɔɔ mai laa. Wogɔ mu Ba inɛw dɛi yegeraa wo sɛɛ gɔbe mɔi.» ²⁴ Jaŋu unrunw pɛlu wajunw gɔbe, sɔɔ kɔɔ ɛgaa, Jake lee, wo bainɛ Jan lee le kinɛ banraain. ²⁵ Wogɔ digɛu, Yesu be wooi puu boonaa, be le ɔn gin’ sɔi: «Inɛw Ama inin gɔbe, kuu bɛɛnw bemɛ, bei gunɔ kunaa sɛin. Iyaa inɛw diyɛnw gɔbe paŋa le bei laamu kanranɲu ga e igii wɔi. ²⁶ Kaa, logoro ebe nɛ kunrin biyɛmɔnɔugi. Inɛ Aini gɔ kuu womɔ le, inɛw bemaa wo dɛi birɛ birɛ ga wɛɛlu. Kaa, inɛw dɛi birɛ birɛi wɛi. Iyaa, inɛw jooi hakɛ gunɔ nɛ dɔrugɔ ga, wo kinrun womɔ pajai wɛi. Kɔɔ dɛi, logoro ebe nɛ inɛ turu inɛ diyɛi bii ibɛɛ wɔɔ ye, wogɔ baŋa birɛbirɛnɛ ebei wo biyɛun jaan. Iyaa, inɛ turu kuui bii ibɛɛ wɔɔ ye, wogɔ baŋa gunɔnɛ ebei wo biyɛun jaan.» ²⁹ Waaru Jeriko be goi le, inɛw joo Yesu onu nɛ yadimɛbɛin. ³⁰ Girumuw lɛi oju diŋirun nɛ yadaanbɛin. Be Yesu galauwɔ ga ɛgaa, kɔnwɔun, wo le ɔn gin’ gin: «Dawide tiruwɛnɛ gɔ, amasɔgɔ emɛ jugɔ.» ³¹ Mɔɔnu gɔ bei ganwaun, bemaa siɲɛ paja gɛɛube. Kaa, be mii bemɛ baraa ye, ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Emɛ Baŋa, Dawide tiruwɛnɛ gɔ, amasɔgɔ emɛ jugɔ.» ³² Kɔɔ gin’ gɛɛu be wɔu, Yesu iŋiyaan, bei boonaa, be bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Maa e dɛi kijɛ kanran ga e ibɛ gɔ ingei?» ³³ Girumuw gɔbe saa: «Emɛ Baŋa, emaa giri iye ga, emi bara.» ³⁴ Yesu, amasɔgɔ bemɛ jugaa, giri bemɛ tabaabe. Kɔɔ gin’ wo kanraan, anranw gɔbe giri ginsɛsai kumɔlaa, be sɛɛu giri iyeubɛin. Kɔɔ onu nɛ, be Yesui dimiyaanbɛin.

¹ Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, inɛw onu bemɛ nɛ dimɛbɛin gɔbe lee, Jerusalɛmu ana le bɛrii, Bɛtupaje ana nɛ, Oliwe tetemɛ yalu gɔ nɛ waaru be dɔi le, Yesu, jaŋu unrunw womɔ lɛi giru bemɛ nɛ tiiu, ² be le ɔn gin’ sɔi: «Giru ebe nɛ ana kowɔɔ kɔɔ nɛ yaai. Kɔɔ nɛ dɔɔnu e digɛnu, jandulu yaa turu, ii womɔ le wo kɔmɔnu, e tɛtɛmɛdei. Bei kɔmɔlaajɛi ye, mu bɛrɛ jɛɛlɛi. ³ Inɛ, e le kijɛ turu giyaajɛ ye, Inɛw Baŋa kai yasɛ gɛɛi. Kɔɔ giyaajɛi ye, gaanu kunɔlu go ebaa bei jɛyaa gɛgɛɛdo.» ⁴ Sɔɔ kɔɔbe puu, inɛ Ama titiyainɛ turu sɔɔ tɔŋu ɔn kibe dɛi bii: ⁵ “E, Siɔn ana bɛɛnw bɛrɛ tagai, bemaa, ɔgɔnɛ bemɛ bei sɛgɛrɛi yawɛɛjɛ wa. Wo, kuu unrunmɔ ɛjii sunugaa wɔɔ. Jandulu kuu nɛ ulaa, jandulu gulɔ kuu nɛ, jandulu ii kuu nɛ ulaa wɛɛuwɔ.” ⁶ Jaŋu unrunw gɔbe gowaa, yaa, Yesu bana gi gin’ ⁷ jandulu yaa gɔ lee, ii womɔ lee jɛɛlaabɛin. Be sɔi bemɛ jandulu gɔbe kuu nɛ jabaa, Yesu, sɔi gɔ kuu nɛ dɛinyaanbe. ⁸ Inɛw kulɔ joo sɔi bemɛ, oju gɔ nɛ abaraubɛin. Gamuu tiun numɔ ii laraa ye, oju gɔ nɛ jabaubɛin. ⁹ Inɛw kulɔ, Yesu giru nɛ lee, onu womɔ nɛ lee bɛin gɔbe kɔnwɔun, ɔn gin’ gɛɛubɛin: «Dawide tiruwɛnɛ gɔ, boi uwɔ sɔmi biyɛ. Inɛw Baŋa Ama boi le inɛ wɛɛjɛ gɔ, duba wo le biyɛmɔ. Daa go alagala nɛ Ama boi sɔmi biyɛmɔ.» ¹⁰ Yesu waaru Jerusalɛmu nɛ wo yoi le, ana gɔ puu giru giru kanraanbe. Inɛw selumɛu, ainɛ kɔɔ aai ma gɛɛbɛin. ¹¹ Mɔɔnu gɔ saa, inɛ Ama titiyainɛ Yesui, Galile gana, Nasarɛtu ana bɛɛnnɛ gɔi gɛɛbe. ¹² Yesu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ yowaa, kɔlɔ gɔ nɛ wo dɔnrun dɔnrɔnw gɔbe lee, ebu ɛbɛnw gɔbe lee, be puu nanaa goonaabe. Wo kɛɛlɛ wɛjɛnw tabalu gɔbe lee, pelegele dɔnrɔnw dɔindain gɔbe lee damaa sunugaatiyaa, ¹³ ɔn gin’ be le sɔi: «Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “Ginrun ma gɔ, amagɛɛn yalui biyɛdo.” Kaa, e kai, gugunyɔnw kɔmɔi bojouwɔi.» ¹⁴ Kɔɔ onu nɛ, jiungunw lee, tegutegenw lee, Ama Ginrun Diyɛ kɔlɔ gɔ nɛ Yesu bɛrɛ be wiyaa, wo bei bajamaabe. ¹⁵ Ama ginrun gɔ nɛ unrunw dagunw tobɛin gɔbe kɔnwɔun, Dawide tiruwɛnɛ gɔ, boi uwɔ sɔmi biyɛ gɛɛubɛin. Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, waaru Yesu taanrinyɛn birɛ biru gɔbe be iye le, iyaa unrunw dagunw gɔbe kɔun be ɛgu le, kinɛ bemɛ saii banraain. ¹⁶ Be Yesu le ɔn gin’ gɛɛubɛin: «Unrunw ɔnbe sɔɔ gɛɛɲu gɔ ɛgɛɛlɛu ma? Bemaa sɔɔnɔu ga, bei ganwan.» Yesu aŋa bemɛ saa: «Mu ɛgɛuwɔn. Ama Dɔn nɛ sɔɔ tɔŋaaɲu ɔn, e jaŋali ma? “Ama, u unrunw dagunw lee, unrunw iru digɛin lee aŋa nɛ sɔmu ɛgɛmaabeu.”» ¹⁷ Yesu, inɛw gɔbe kɔɔ nɛ be iŋɛu pajaatiyaa, Jerusalɛmu gowaa, yaa Betani ana nɛ diinyaan baa yaabe. ¹⁸ Aga baa yaa gɔ, Jerusalɛmu pilemaa wɛɛɲu ga, oju nɛ be tou, Yesui giyɛ aai. ¹⁹ Wo gaa na turu, oju gɔ nɛ bɛrii iyaabe. Kaa tiun gɔ nɛ dɔwaa wo kanran, liyɛ laa ye, ii turu kanran bele. Kɔɔ waaru le wo gaa na gɔ le ɔn gin’ sɔɔ sɔi: «Kuu uwɔ nɛ asuu ii biyɛnɔu.» Ginsɛsai, gaa na gɔ maaŋiyaain. ²⁰ Yesu jaŋu unrunw gɔbe, waaru sɔɔ kɔɔ be iye le, be bɛrɛ saii maunɛ biyaabe. Be Yesu bɛrɛ selumaa yani kanraan gaa na ɔn kanɛ sɛsai maaŋiyaan wɔɔ ma gin. ²¹ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, e, gagawu yasin biyaa ye, kinɛ lɛilɛi sɛnɛ ye, gaa na ɔn dɛi kijɛ mu kanrun gɔ kanran bɛbɛɛdei. Halu, e kokoo ɔn womaa kɔɔ nɛ goi ye, nɛudii nɛ yai yoo giyaajɛi ye, kunrin tee biyɛdo. ²² Gagawu le kijɛ e gɛɛindo puu bɛbɛɛdei.» ²³ Yesu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ yowaa deeru deereu wo wɔu, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, genɛ womɔ nɛ dɔwaa, ɔn gin’ wo bɛrɛ selumi: «Kijɛ inge uwɔ dɛi u kijɛ ɔnbe kanraunwɔu? Inɛ aa u bɛrɛ gɔnrɔn obaa, uwaa kijɛ ɔnbe kanran gi?» ²⁴ Yesu aŋa bemɛ saa: «Mu kanran, selumu turu ɔn sai e bɛrɛ selumɛdɔn. E selumu ma gɔ saajɛi ye, mu kanran gɔnrɔn le kijɛ ɔnbe mu kanranjɛ gɔ e bɛrɛ tatagadɔn. ²⁵ Inɛ aa Jain tiyaa, womaa batise kanran gi? Ama woi tii ma, inɛw woi tii?» Be tunmɔ le sɔwaa ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Emɛ Ama woi tii giyaaɲu ye, wo emaa inge dɛi sɔɔ womɔ le gawanɛ kanrin ma gɛɛdo. ²⁶ Kaa, iyaa emɛ inɛw woi tii gin ye, emɛ inɛwin liliyɛɲu. Sabu inɛw puu Jain inɛ Ama titiyainɛi ga lugaa sɛin.» ²⁷ Kɔɔ dɛi be saa, unrunbe inin gin. Yesu yaa aŋa bemɛ saa, unrun kanran gɔnrɔn le kijɛ ɔnbe unrun kanranjɛ gɔ sɔɔidolɔn gi. ²⁸ Yesu sɔwaa gi: «E bɛrɛ sɔɔ ɔn yani wɔɔ? Ainɛ turu unrunw lɛi yasɛbe. Wo aini pɔlɔ gɔ le ɔn gin’ sɔi: ‘Ii ma, u iye resɛn minɛ ma nɛ yaa ye, birɛ birɛ.’ ²⁹ Aini kɔɔ wo le saa, unrun yai ibɛlaun gi. Kaa siin wo kanraan, wo ajubuduli biyaa, minɛ gɔ nɛ yaabe. ³⁰ Kɔɔ onu nɛ banɛ gɔ aini lɛiye gɔi yaa tɛmaa, wo bɛrɛ sɔɔ tunmɔ gɔi sɔwaabe. Kɔɔbaŋa saa: ‘Ɔɔ, de, mu yayaadɔn.’ Kaa wo minɛ gɔ nɛ yaalu. ³¹ Unrunw lɛi kɔɔbe logoro nɛ, inɛ wo ba diŋɛ kanrannɛ gɔ yagɔi?» Be saa, pɔlɔ baŋa gɔi gin. Kɔɔ dɛi Yesu be le sɔwaa: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, sɛgu yabanw lee, yaanw dimu le kayanw lee, Ama diinɛ nɛ giru ebe nɛ yoodɛin. ³² Sabu Jan wiyaa, oju teitai gɔ e bɛrɛ tagaraabe. E wo le gawali. Kaa sɛgu yabanw lee, yaanw dimu le kayanw lee, wo le gawaabɛin. E wogɔ iyaabei. Kaa kɔɔ wooi nɛ, bana mɔɲu ebe dulomɔ ye, wo le gawa ga e yabali.» ³³ Yesu be le kijɛ gi: «E taanrinyɛn waja turu keŋiyɛin. Ainɛ ginrun kuu baŋa turu resɛn sadiŋɛ yegeraa, resɛn yibaabe. Wo sadiŋɛ gɔ ɛjii gɔŋaa, resɛn ii yalu namu ye dii goonɔɲu tɔgɔraa, iyaa yalu domu dɔmi ujaa paju. Kɔɔ onu nɛ, wo resɛn birɛbirɛnw le aaraa, sadiŋɛ gɔ be bɛrɛ gawaraatiyaa, wo gowaa ana yai. ³⁴ Resɛn kɔɔɲu waaru wo dɔwaa, sadiŋɛ baŋa gɔ gamulu unrunmɔ bɛɛ ga birɛbirɛnw unrunmɔ resɛn birɛbirɛnw gɔbe bɛrɛ tiyaabe. ³⁵ Kaa resɛn birɛbirɛnw gɔbe, ainɛ kɔɔ inɛw tii gɔbei aa, turui lagaa, lɛiye gɔi daatiyaa, taaniye gɔi tibu le kamaa daain. ³⁶ Kɔɔ onu nɛ, ainɛ gɔ birɛbirɛnw waja, laa mɔ gɔ dɛi joo tiyaabe. Resɛn birɛbirɛnw gɔbe inɛw kɔɔbe bɛrɛ yaa laa bɛɛnw mɔ gin’ kanraanbɛin. ³⁷ Kubɔ taaniye gɔ sadiŋɛ baŋa gɔ ajubaa yɛnaa, bemaa ii unrunmɔ kai bababadɛin ga woi be bɛrɛ tii. ³⁸ Kaa resɛn birɛbirɛnw gɔbe aini gɔ wɛɛu wo wɔu iyaa, be tunmɔ le aaraa ɔn gin’ sɔin: ‘Ɔn aini kɛn balanɛ gɔi. Wɛɛ woi daamɔi. Kunrin sadiŋɛ gɔ emɛi biyɛdo.’ ³⁹ Be kɔɔ gin’ ii gɔi aa, sadiŋɛ gɔ nɛ biɲaa goonaa, daabɛin.» ⁴⁰ Yesu selumaa, sadiŋɛ baŋa gɔ wiyaai ye resɛn birɛbirɛnw kɔɔbɛɛnw bɛrɛ inge kanrando ma gi? ⁴¹ Inɛw gɔbe saa: «Wo inɛw mɔɲu kɔɔbe amasɔgɔ jugɔlu go, bei daatiyaa ye, sadiŋɛ unrunmɔ, birɛbirɛnw waja kuru womɔ waaru jaan gɔ le wo bɛrɛ oboidɛin bɛrɛ gagawarado.» ⁴² Yesu kɔɔ onu nɛ be le ɔn gin’ sɔi: «E sɔɔ ɔn Ama Dɔn gɔ nɛ jaŋatɛli ma? “Inɛw Baŋa Ama birɛ biru gɔ unwɔ: wogɔ emɛ bɛrɛ taanrinyɛn sɔɔi. Ginrun ujɔnw tibu kamaa pajin gɔ, tibu wogɔ, ginrun sibɛ tibu gɔ woi bii.” ⁴³ Kɔɔ dɛi, e Ama diinɛ nɛ yooidelei. Kaa, tɔgu waja inɛw, yerunw gɔbe, be inɛw Ama diŋɛ kanraindɛin gɔbe, bei Ama diinɛ nɛ yoodɛin. [ ⁴⁴ Tibu kɔɔ le, inɛ tomiyaan numaajɛ, dɔdɔrɔ womɔ jɔjɔgɔdo. Nɛɛ, tibu gɔi, kuu womɔ nɛ sugu ye, woi gɛjɛ ye punau tanugado.]» ⁴⁵ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw lee, Parisiɛn gɔbe lee, waaru Yesu sɔɔ sɔi gɔ be ɛgu le, womaa unrun be dɛi sɔɔjɛ ga jugaabɛin. ⁴⁶ Be woi aa ga bana dɛnɛubɛin. Kaa, be inɛw joo Yesui inɛ Ama titiyainɛ ga lugaa sɛbɛin gɔbei liyaain.

¹ Yesu iyaa, inɛw woi keŋiyɛnw gɔbe bɛrɛ taanrinyɛn le sɔɔ sɔwaabe: ² «Alagala diinɛ gɔ kijɛ le murin wɔɔ gɔ unwɔ: Ɔgɔnɛ turu, ii womɔ purupagu dɛi jaa yegeraabe. ³ Kɔɔ onu nɛ, wo birɛbirɛnw womɔ tiyaa, inɛw purupagu gɔ nɛ wɛɛun jaan gɔbei boonɔmaabe. Kaa, inɛw gɔbe wɛɛ ga yabanɛ. ⁴ Ainɛ kɔɔ, inɛwin boonɔ ga birɛbirɛnw waja tiyaabe. Bemaa yaa ye ɔn gin’ gɛɛ gi: ‘Nɛɛ, e wɛɛi, purupagu jaa gɔ siraa kilaai. Mu, naa siigu mabe lee, arusɛgɛ siigu mabe lee sɛnwaantun. Kijɛ puu yegeraa kilaai. E wɛɛ ye, jaa kayai.’ ⁵ Kaa inɛw gɔbe ɔgɔnɛ gɔ boonu mai siyɛnɛ. Inɛw gamuu, sɔɔ gɔ pajaatiyaa olu unrunbemɛ nɛ yain. Gamuu, tɔŋu bemɛ tɔŋɔi yain. ⁶ Wajunw gɔbe ɔgɔnɛ titiyaanw gɔbei aa, ɔɲɔmaa, daabɛin. ⁷ Ɔgɔnɛ gɔ, kinɛ banraain. Wo sɔludasu unrunmɔbe tiyaa, inɛw birɛbirɛnw womɔ daanw gɔbei aa, bei daatiyaa, ana bemɛ yaun le tɛgɛraabe. ⁸ Kɔɔ onu nɛ, wo birɛbirɛnw womɔ le kijɛ gi: ‘Purupagu jaa gɔ siraa kilaai. Kaa, inɛw dɛi sirin gɔbe le jaanla. ⁹ Kɔɔ dɛi, e yaa ye, ana pɔŋɔrɔn nɛ inɛ e tɛmɛido gɔ puu purupagu jaa gɔ nɛ boonu jɛɛlɛi.’ ¹⁰ Birɛbirɛnw gɔbe yaa, inɛw be tɛmu puu, inɛw ɛju lee, inɛw mɔɲu lee puu boonaabɛin. Kunrin purupagu ginrun nɛ jaa kayanw joo bee. ¹¹ «Inɛw purupagu dɛi booni gɔbe jaa kayau be wɔu, ɔgɔnɛ gɔ ginrun gɔ nɛ wiyaa waaru wo yoi le, wo ainɛ turu purupagu arugoi kunɔlu wo wɔu iyaabe. ¹² Ɔgɔnɛ gɔ, ainɛ gɔ le ɔn gin’ sɔi: ‘Hei, mu anrunge, u yani kanraan purupagu sɔi kunɔlu go ɔn nɛ yoiu?’ Kaa, ainɛ kɔɔ sɔɔ saaun bɛɛlu. ¹³ Kɔɔ waaru le, ɔgɔnɛ gɔ birɛbirɛnw womɔ boonaa ɔn gin’ be le gi: ‘E kubɔ womɔ lee, numɔ womɔ lee pagai. Bain go ɔlɔ nɛ woi kamu tii. Wogɔ nɛ, sɔmiyɛn lee, tɔnrɔn tɛnwun lee bibiyɛdo.’ » ¹⁴ Kɔɔ onu nɛ, Yesu sɔɔ waja baraa gi: «Kunrin inɛw boonaaɲu gɔbe jooi wɔin, kaa yɛmaaɲu gɔbe gailain.» ¹⁵ Parisiɛnbe tunmɔ le yaa badaa, bana Yesui sɔɔ le ai be bɛɛido dɛnaabɛin. ¹⁶ Kunrin be jaŋu unrunw bemɛ lee, Ɔgɔnɛ Herɔde mɔɔnu nɛ inɛw tobɛin gɔ lee, Yesu bɛrɛ be tiyaa, inɛw tiin gɔ, Yesu le ɔn gin’ sɔin: «Jaŋudeerenɛ, emɛ igii wɔin, u inɛ naran sɔɔnɛi. Deeru uwɔ puu nɛ, u Ama oju bana dimiyɛun jaan gɔ daii deerejɛu. Inɛw puu u bɛrɛ kɛukɛu digɛu, u inɛ turu kanran giri liyaa wɔlɔu. ¹⁷ Kɔɔ sabu dɛi u emɛ bɛrɛ taga, Rɔmɛ ɔgɔnɛ diyɛ gɔ bɛrɛ sɛgu emɛ tujɔun jaain wɔɔ ma jaanla?» ¹⁸ Kaa Yesu, ajubu mɔɲu bemɛ jugaabe gɔ digɛu, be le kijɛ wo gi: «E inɛw aŋa lɛilɛigunw gɔbe, inge dɛi e aŋa ma dɛnɛuwɔi? ¹⁹ Kɛɛlɛ le sɛgu e tujɔjɛ gɔ, mu bɛrɛ tagarai.» Be sarudu buudu turu wo bɛrɛ tagaraabɛin. ²⁰ Yesu be bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Buudu gɔ nɛ kuu yegeraa too gɔ lee, boi tɔŋaa wɔɔ gɔ lee, aa mɔi?» ²¹ Inɛw gɔbe saa, Rɔmɛ ɔgɔnɛ diyɛ mɔi gin. Yesu be le kijɛ gi: «Kɔɔi biyaa ye, ɔgɔnɛ diyɛ mɔi kijɛ wɔɔ gɔ, wo bɛrɛ oboi. Kijɛ Ama mɔi wɔɔ gɔ, Ama bɛrɛ oboi.» ²² Waaru sɔɔ gɔ be ɛgu le, be bɛrɛ saii maunɛ biyaabe. Be woi pajaatiyaa yain. ²³ Bai wogɔ tee, Saduseyɛn gamuu wiyaa Yesui tɛmi. Be yiun bubulojɛ ga gawabenɛ. Be wiyaa, Yesu bɛrɛ ɔn gin’ selumi: ²⁴ «Jaŋudeerenɛ, Mɔise kijɛ gi gɔ unwɔ: “Ainɛ turu ii bɛɛlu go yinwaain ye, wo bainɛ gɔ yapanunɛ gɔ jeɲɛ ye, ii naraan ye, inɛ yinwɛnnɛ gɔ bɛrɛ tɔgu wo tɔgɔun jaain wɔɔ.” ²⁵ Kɔɔ gin’, logoro emɛ nɛ anranw sɔi yabɛin. Nɛɛ, delenɛ gɔ yaanran jeɲaa, ii bɛɛlu wɔu yinwaan, yaanran gɔ wo suŋɔrɔn bɛrɛ pajaabe. ²⁶ Wo kanran ii bɛɛlu go yinwaain. Bainɛ taaniye baŋa mɔ yaa kunrin bii. Kɔɔ gin’, anranw sɔi gɔ puu, dinrɛn le, dinrɛn le, yapanunɛ gɔ jeɲaa, ii bɛɛlu wɔu, yinwaain. ²⁷ Be puu onu nɛ, yaanran gɔ kanran wiyaa yinwaain. ²⁸ Nɛɛ, anranw sɔi gɔ puu yaanran gɔi jeɲaabɛin gɔ digɛu, yiun bulogu bai gɔ le, woi aa yaanrain biyɛdo?» ²⁹ Kaa Yesu ɔn gin’ aŋa bemɛ sai: «E Ama Dɔn lee, Ama gɔnrɔn lee inin dɛi, ei lelu nɛ too. ³⁰ Yiun bulogu bai gɔ le, anranw lee, yaanw lee, tunmɔ jeɲɛidenɛ. Kaa, be mɛlɛnkɛ alagala nɛ wɔin gin’ biyɛdɛin. ³¹ Nɛɛ, yiun bulogu sɔɔ gɔ dɛi, Ama, Dɔn womɔ nɛ sɔɔ e bɛrɛ wo tagu ɔn e jaŋali ma? ³² “Mui Abarahamu Amai, Isaka Amai, iyaa Jakɔbu Amai.” Yesu iyaa baraa gi: «Ama, inɛw yiunbe Amai laa, kaa inɛw ɔnmɔi wɔin Amai.» ³³ Mɔɔnu Yesu sɔɔ ɛgɛnw gɔbe puu, deeru womɔ gɔ bei saii maunɛ biyaabe. ³⁴ Saduseyɛnbe Yesu aŋa saa bɛɛnɛ ga, Parisiɛnbe waaru be ɛgu le, be yalu turu nɛ mɔrinyaanbɛin. ³⁵ Kunrin, logoro bemɛ nɛ Ama tɔɔru deerenɛ turu Yesui subɔrɔ ga selumu ɔn wo bɛrɛ selumu: ³⁶ «Jaŋudeerenɛ, tɔɔru gɔbe logoro nɛ tɔɔru sigɛ le maa gɔ yagɔi?» ³⁷ Yesu wo le saa: ”U, Inɛw Baŋa Ama uwɔ gɔi, kinɛ uwɔ wooi le, kinrun uwɔ wooi le, hakilɛ uwɔ wooi le, ibɛi biyɛ.” ³⁸ Tɔɔru gɔbe logoro nɛ tɔɔru diyɛ gɔ lee, tɔɔru sigɛ le maa gɔ lee woi. ³⁹ Tɔɔru kɔɔ onu nɛ digɛ, wo le murin wɔɔ gɔ unwɔ: “Aŋai kuu uwɔ u ibɛ gin’, u bɔɔnɛi yaa kɔɔ gin’ ibɛi biyɛ.” ⁴⁰ Mɔise tɔɔru dɔn gɔ puu lee, inɛw Ama titiyaanw dɔn gɔbe lee, tɔɔru lɛi kɔɔbe le digɛin.» ⁴¹ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, Parisiɛnbe be mɔrɔun, be bɛrɛ selumu ɔn selumu: ⁴² «E, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ dɛi yani ajubaa wɔi ma? E woi inɛ aa tiruwɛnɛi ga wɔi ma?» Parisiɛnbe saa, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ Dawide tiruwɛnɛi gin. ⁴³ Yesu pilemaa be le saa gi: «Kɔɔ narain biyaa ye, Dawide, Ama Kikinu woi damaa yani woi Inɛw Baŋa boonaa, ɔn gin’ sɔɔ sɔi: ⁴⁴ “Inɛw Baŋa Ama, Inɛw Baŋa ma le ɔn gin’ gi: ‘Jaŋuw uwɔ gɔbe gɔnrɔn ye, kubɔ uwɔ doɲu nɛ yai mu kunɔido baa, uwɔ numɔ iin ma sibɛ nɛ wɛɛ dɛinyɛn.’” ⁴⁵ Nɛɛ, Dawide woi Inɛw Baŋai gi biyaa ye, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ, Dawide tiruwɛnɛi yani bii bɛɛjɛ?» ⁴⁶ Inɛ turu kanran sɔɔ saa bɛɛlu. Bai kɔɔ galu nɛ, inɛ turu kanran Yesu bɛrɛ selumu wajabe selumɛ ga daariyɛlu.

¹ Kɔɔ puu onu nɛ, Yesu, inɛw mɔrinyaan wɔin gɔbe lee, jaŋu unrunw womɔbe lee bɛrɛ ɔn gin’ sɔi: ² «Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛnbe lee, Mɔise tɔɔru tɔŋu gɔ tiyɛ taga ga be sagi. ³ Sɔɔ be gɛɛjɛ puu dimi ye e kanraun jaain wɔɔ. Kaa, e kubɔnami bemɛ turu kanran namanɔugi. Sabu be sɔɔ bemɛ le kɛukɛu yoi yaau wɔnɛ. Be dɔɔ demɛ demɛ pagu ye inɛw kuu nɛ duduurɔɲu. ⁴ Be, tɔɔru kɔɔbe, dɔɔ demɛ gin’ inɛw wajunw kuu nɛ duduurɔɲu. Kaa be inɛwin bara ga, kuu bemɛ le dɔɔ gɔbe halu numɔ ii le kanran tabaanɛ. ⁵ Kijɛ be kanranjɛ wooi nɛ, inɛw bemaa unrunbei iyaa ye, unrunbei sɔmɔ dɛi kanranɲu. Wogɔ digɛu, didimɛ bemɛ lee, numɔ bemɛ lee nɛ, Ama sɔɔ totoo dagi le be pagajɛ gɔ, inɛw wajunw mɔ dɛi poo bojoɲu. Iyaa, Ama tɔɔru naŋaranmɔ dɛi, arugoi kinrun nɛ kijɛ jeleɲu gɔ, Parisiɛnbe kijɛ wogɔ kijɛ pala le jeleɲu. ⁶ Jaa diyɛ yalu nɛ bei boonaa ye, be inɛw diyɛnw yalu nɛ dɛinyin dɛnɛɲu. Iyaa, Ama gɛɛn ginrun nɛ yalu inɛw bei iyeɲu nɛ dɛinyin dɛnɛɲu. ⁷ Iyaa taibe nɛ, inɛw bei poonɔ ga be bɛrɛ saii ɛjii wɔɔ. Unrunbei jaŋudeerenɛ boonɔ ga be bɛrɛ ɛjii wɔɔ. ⁸ E kai, e puu ba unrunwin, iyaa e jaŋudeerenɛ turu sai sɛi digɛu, inɛw ei jaŋudeerenɛ boonɔ ga yabanɔugi. ⁹ E, Ba turu sai sɛi. Wogɔ alagala nɛ daan. Kɔɔ dɛi, inɛ turu kanran e bai gɛɛnɔugi. ¹⁰ E Kuu Baŋa turu sai sɛi, wogɔ Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ woi. Kɔɔ digɛu, inɛ ei kuu baŋa boonɔ ga yabanɔugi. ¹¹ Logoro ebe nɛ, inɛ diyɛnɛ gɔ wajunw birɛbirɛnɛi wo biyɛun jaan. ¹² Inɛ kuu unrunmɔ unɔjɛ gɔ, kuu womɔ susunugodɛin. Iyaa, inɛ kuu unrunmɔ sunugojɛ gɔ, kuu womɔ uhunɔdɛin.» ¹³ «Aŋa lɛilɛigunw, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee, bɔnrɔn e le yɔɔ. Alagala diinɛ nɛ yoo ga, e inɛwin tɛŋɛuwɔi. E kuu ebe le yooidelei, iyaa inɛw yoi ibɛɛ wɔin gɔbe bɛrɛ yaa yoomɔɔlɛi. [ ¹⁴ «Aŋa lɛilɛigunw, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee, bɔnrɔn e le yɔɔ. Yapanuw kijɛ sɛɛ puu ɛlɛjɛɛjɛi. Kaa, ei inɛw ɛjubei tagaradei giye, amagɛɛn pala pala gɛɛnjɛi. Sɔɔ kɔɔ sabu dɛi e tujɔ mɔɲu e le jaan gɔ bɛbɛɛdei.] ¹⁵ «Aŋa lɛilɛigunw, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee, bɔnrɔn e le yɔɔ. Inɛ turu sai tubiyemɔdei giye, e minɛ lee, nɛudii nɛ lee yaauwɔi. Kaa waaru inɛ gɔi e tubiyemaajɛ, kubɔ lɛi e dɛi sigɛ yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ panai biyɛmɔjɛi. ¹⁶ «E inɛw teeremɔw girumuw gɔbe, bɔnrɔn e le yɔɔ. E, inɛ aai kanran, Ama Ginrun Diyɛ gɔ le jɛbiyaa, saba sabaajɛ ye, e wogɔ lugo nɛ tolo gɛɛjɛi. Kaa Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ kange too gɔ le jɛbiyaa, inɛ saba lagaajɛ, kɔɔbaŋa bɛrɛ kijɛ dɛi saba wo sabu gɔ kanraun jaain wɔɔ gɛɛjɛi. ¹⁷ E sɔɔ kanma inin, ei girumuwin. Kange gɔ, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ too gɔ dɛi, Ama dɛi woi dɛiin wɔɔ woi laa? Kɔɔi ye, kange gɔ lee, Ama Ginrun Diyɛ gɔ lee yagɔ diyɛi? ¹⁸ Iyaa, kijɛ e gɛɛjɛ: Inɛ aai kanran sadagadumu gɔ le jɛbiyaa, saba lagaajɛ ye, wogɔ lugo nɛ tolo gɛɛjɛi. Kaa dumu gɔ nɛ sadaga jɛɛlaaɲu gɔ le, inɛ jɛbiyaa, saba lagaajɛ, baŋa kijɛ dɛi saba wo sabu gɔ kanraun jaain wɔɔ gɛɛjɛi. ¹⁹ Ei girumuwin! Sadaga gɔ dumu gɔ nɛ wo diin dɛi, Ama dɛi dɛiin wɔɔ woi laa? Kɔɔi ye, sadaga gɔ lee dumu gɔ lee yagɔ diyɛi? ²⁰ Aiwa! Kɔɔ sabu dɛi, inɛ aai kanran sadagadumu gɔ le jɛbiyaa, saba lagaajɛ ye, wo dumu gɔ turu sai le jɛbiyɛlu. Kaa kuu womɔ nɛ kijɛ diin puu le yaa jɛbiyaati. ²¹ Iyaa, inɛ aai kanran Ama Ginrun Diyɛ gɔ le jɛbiyaa saba lagaajɛ ye, wo Ama Ginrun gɔ le sai jɛbiyɛlu. Kaa Ama, Ginrun gɔ nɛ yato gɔ digɛu, baŋa, Ama le yaa jɛbiyaati. ²² Iyaa, inɛ aai kanran, alagala le jɛbiyaajɛ ye, baŋa Ama ɔgɔdɔin le jɛbiyaati. Iyaa, ɔgɔdɔin gɔ nɛ daan baŋa gɔ le yaa jɛbiyaati. ²³ «Aŋa lɛilɛigunw, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee, bɔnrɔn e le yɔɔ. Yɛnɛi! E, halu nanaye lee, sadiŋɛ dɔgɔ uji uji kayɛrɛ nɛ e kunɔjɛ gɔbe lee, e jaka bemɛ gogoonɔjɛi. Kaa, Tɔɔru gɔ nɛ, naran le saliyɛ kire lee, amasɔgɔjugɔ siyɛ lee, sɔɔ turu baŋa bii lee, sɔɔ sigɛ le maa kɔɔbe e pajaati. Kaa jaka goonu gɔ pajalu go, kijɛ sigɛ le kanraun jaain bee gɔbe bei. ²⁴ E inɛw teeremɔw girumuwin. Dii nɛ susuu uji uji toin gɔbe, sɛjɛ goonɔtiijɛi. Kaa ɔgɔyɔn koi mirɛnjɛi. ²⁵ «Aŋa lɛilɛigunw, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee, bɔnrɔn e le yɔɔ. E diikɔrɔi ebe lee, baɲa ebe lee, bain go mɔŋaa ɛjɛmaa wɔi. Kaa kɔlɔ bemɛ nɛ nabara kijɛ lee, dadaaru mɔɲu ebe dɛi kijɛ e biyaajɛ lee, wogɔbe le jowaa wɔɔ. ²⁶ Parisiɛn giruminɛ! Diikɔrɔi kɔlɔ gɔ laa mɔŋɔ. Wogɔ biyaai ye bain gɔ ɛhɛjɛdo. ²⁷ «Aŋa lɛilɛigunw, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee, bɔnrɔn e le yɔɔ. Bana ebe lee, ɔnsain pilu paraaɲu lee, murin wɔɔ. Bain go ɛjii wɔɔ. Kaa, kɔlɔ go, inɛ yiun kii lee, kijɛ lɔgɔgu dɛin dɛin lee le jowaa wɔɔ. ²⁸ E kanran, kɔɔ gin’ wɔi. Bain go yɛnaa ye, ei inɛw giru nɛ inɛw teitaibei. Kaa kinɛ ebe nɛ, e sɔɔ lɛi lɛi sɔi lee, mɔɲu lee le jowaa wɔi.» ²⁹ «Aŋa lɛilɛigunw, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee, bɔnrɔn e le yɔɔ. E pɔɔlɔ inɛw Ama titiyaanw ɔnsain gɔbe ujɔuwɔi. Iyaa, inɛw teitai ɔnsain gɔbe saŋaraunwɔi. ³⁰ Kɔɔ gin’ kanraantiyaa ye, e ɔn gin’ sɔɔjɛi: ‘Emɛ, emɛ tirɛ anranw waaru le yabɛin ye, emɛ be le mɔrin ye, inɛw Ama titiyaanw gɔbe daabenɛ.’ ³¹ Kɔɔ gin’ e kuu ebe le ei inɛw Ama titiyaanw daanw gɔbe tirɛ unrunwin ga e jugaa wɔi. ³² Kɔɔi ye, nɛɛ, e tirɛ anranw birɛ tɔlu gɔ kibemɔi. ³³ Nɛɛ, kɔɔ gin’ wɔɔ ye, yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ yani yoolu kanrandei? Ei yugurubei. Ei yuguru kɔkɔju tɔgui. ³⁴ Kɔɔ sabu dɛi, mu, inɛw Ama titiyaanw lee, hakilɛgunw lee, jaŋudeerenw lee, e bɛrɛ titiidɔn. Kaa, e gamuui dadaadei. Gamuui baga nɛ pɛpɛgɛdei. Gamuui, Ama gɛɛn ginrun ebe nɛ bɔɔniyɛn le lalagadei. Iyaa ana ana nɛ e bei digi ye ɔhɔɲɔmɔdei. ³⁵ Kɔɔ gin’, Abɛlu inɛ teitai gɔ nɛ gowaa, Baraki ii, Jakari nɛ wɛɛ dɔɔ, inɛw teitai ili togi gɔ puu kuu ebe nɛ sugodo. Jakari kɔɔ, Ama Ginrun Diyɛ kɔlɔ gɔ nɛ, sadagadumu gɔ le bɛrii woi daabei. ³⁶ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw teitai aa daain gɔbe puu ili gɔ e, iye inɛw ɔnbe kuu nɛ sugodo.» ³⁷ «Nɛɛ, u Jerusalɛmu, u, ana inɛw Ama titiyaanw daanɛ gɔ, Ama u bɛrɛ inɛw tii gɔbe, u ana bei tibu le kamu kamu daajɛ gɔ, waaru joo nɛ mu unrunw uwɔ gɔbei mɔɔnɔ ga dɛnaabɔn. Ɛɲɛ na, unrunw womɔ gamuju doɲu nɛ wo kunɔjɛ gin’, mu ei mɔɔnɔ ga dɛnaabɔn. Kaa, e wogɔ yabali. ³⁸ Aiwa, kɔɔi biyaa ye, ginrun ebe e bɛrɛ kooloi pajadɛin. ³⁹ Naran go, e waja “Inɛw Baŋa Ama boi le inɛ wɛɛjɛ gɔ duba wo le biyɛmɔ” e gɛɛido bai yai dɔɔ baa, e mui iyeidelei.»

¹ Kɔɔ gin’, Yesu Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ gowaa yaau wo wɔu, jaŋu unrunw womɔbe genɛ womɔ nɛ dɔwaa, ginrun gɔ bana ujaaɲu wo bɛrɛ tagarai tɔlin. ² Yesu be le saa gi: «E ɔnbe puu iyeuwɔi ma? Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, bai turu, ɔn nɛ tibu, tibu waja kuu nɛ wo timɛnu iyemɔidolo. Puu damatiidɛin.» ³ Sɔɔ kɔɔ onu nɛ Yesu Oliwe tetemɛ nɛ yaa dɛinyin. Jaŋu unrunw gɔbe dɛiin wo bɛrɛ wiyaa ɔn gin’ selumi: «Sɔɔ kanɛ u sɔi gɔ, waaru inge le biyɛdo? Iyaa, wɛɛgu uwɔ dɔwaai ga, aduna dogogu dɔwaai ga, sɛɛrɛ inge le jugɔmɔdo ma, emɛ bɛrɛ taga.» ⁴ Yesu saa: «Kuu ebe kajubai, inɛ turu bɛrɛ kanran ei lelemɔnɔugi. ⁵ Inɛw joo boi ma kunɔ ye, wɛi ye, ɔn gin’ sɔɔdɛin: ‘Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ mui.’ Be kunrin inɛw jooi lelelemɔdɛin. ⁶ E kɔmɔ siɲɛ ɛhɛgɛdei. Iyaa kɔmɔ wage kibɛru ɛhɛgɛdei. Kaa sɔɔ kɔɔbe dɛi kikinu manu le biyɛnɔugi. Sɔɔ kɔɔbe biyɛ ga waajibi. Kaa aduna dogogu gɔ kɔɔ woi biyɛidolo. ⁷ Tɔgu turu, tɔgu waja le jajaiyɛdo. Laamu, laamu waja le jajaiyɛdo. Aduna sibɛ dɛin dɛin nɛ giyɛ lee, minɛjigu lee bibiyɛdo. ⁸ Aduna kana wɛwɛɛdo gɔ digɛu, ɔɲɛ kɔɔbe puu nɔrun dɛinyin tɔlɔgu gin’ wɔɔ. ⁹ «Kɔɔ waaru le, ei ɔɲɔmɔ giye, numɔ nɛ ei kukunɔdɛin. Ei dadaadɛin. Boi ma le gawaa e wɔɔ gɔ dɛi, tɔgu puu ei ihibiliyɛdɛin. ¹⁰ Kɔɔ waaru le, inɛw joo gagawu bemɛ papajadɛin. Be tunmɔi jajamadɛin. Tunmɔ ihibiliyɛdɛin. ¹¹ Inɛw titiyaanw kakalugunw joo ihiyemɔdo. Be inɛw jooi lelelemɔdɛin. ¹² Mɔmɔɲu ɛjii nanarinyɛndo gɔ digɛu, inɛw joo ihibɛ kakaaliyɛdo. ¹³ Kaa dumɔ gɔ baa inɛ ɛɛn go iŋiyaanjɛ gɔi, yayabadɛin. ¹⁴ Iyaa, alagala diinɛ Kibɛru Ɛju sɔɔ ɔn, tɔgu puu ɛgɛ bɛɛ ga, aduna kale wooi nɛ tatagadɛin. Kɔɔ onu nɛ aduna dodogodo. ¹⁵ «Bai turu, inɛ Ama titiyainɛ Daniɛlu kijɛ dɛi sɔɔube gɔ, kijɛ mɔɲu yanwan diyɛ jɛɛlɛjɛ gɔ, Ama Ginrun Diyɛ gɔ kɔlɔ nɛ, bobojodɛin.» Sɔɔ kɔɔ jaŋanɛ baŋa gɔ ɛjii paamu kanran. ¹⁶ «Wogɔ iyaajɛi ye, Judea gana nɛ inɛw toin gɔbe, be jɔbɔ ye, kokoobe sibɛ go be yaaun jaain wɔɔ. ¹⁷ Sɔɔ kɔɔ dala nɛ ui tɛmu ye, sugo ye, ginrun kɔlɔ nɛ kijɛ jeɲɛ ye jɔbɔdɔn gɛɛnɔu. ¹⁸ Olu nɛ ui tɛmu ye, ginrun pilemɛ wɛɛ ye, arugoi diyɛ jeɲɛ ye, jɔbɔdɔn gɛɛnɔu. ¹⁹ Bai kɔɔbe le, yabɛrɛgunw lee, yaanw unrunw aramɔw lee bɛrɛ mɔɲi biyɛdo. ²⁰ Bai kɔɔbe ɔɲɛ gɔ, aduna mɔii nɛ gowaa iye wɛɛ dɔɔ ɔɲɛ puu dɛi mɔɲu biyɛdo. Kɔɔ tunmɔ yaa asuu biyɛidolo. Kɔɔ dɛi jobu bai gɔ kaali waaru le ma, deeliye bai le ma biyɛnɔu giye, Ama gɛɛin. ²² Ama, ɔɲɛ kɔɔbe bai gamalu bee ye, inɛ turu kinrun kanran ɛliyɛbele. Kaa, inɛw wo yɛmu gɔbe sabu dɛi wo bai gɔ gamaati. ²³ «Nɛɛ inɛ uwaa, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ ɔn nɛ yɔɔ ma, kɔɔ nɛ yɔɔ ma giyaajɛ ye, yabanɔu. ²⁴ Sabu inɛw yabanw kakalugunw lee, inɛw titiyaanw kakalugunw lee wɛwɛɛdɛin. Inɛwin lelemɔ ga sɛɛrɛ taanrinyɛn lee, yarabirɛ lee joo kanrun ye, tatagaradɛin. Be, kanrun bɛbɛɛbɛin ye, Ama inɛw yɛmaajɛ gɔbei yaa lelelemɔdɛin. ²⁵ Keŋiyɛin! Kanɛ baa sɔɔ kɔɔbe e bɛrɛ tagaaginaa wɔun. ²⁶ «Kɔɔ sabu dɛi, inɛ turu e bɛrɛ sɔwaa, ‘Yɛnɛi! Wo olusolo go yɔɔ’ giyaajɛ ye, yaanɔugi. ‘Yɛnɛi! Wo deun giru ɔn nɛ yato’ giyaajɛ ye, gawanɔugi. ²⁷ Anrangiriyenu duu goi ye, ɔgu kɛu dudaga baa bana wo yaajɛ gin’, Inɛ Aini wɛɛgu gɔ kɔɔ gin’ biyɛdo. ²⁸ Yalu inge nɛi kanran, kijɛ yiun yadiin ye, waajibi dubɔbe kɔɔ nɛ mɔmɔrinyɛndɛin.» ²⁹ «Bai kɔɔbe ɔɲɛ galanu wo digɛnu, nai dooriyeidolo. Iyepilu wijɛ womɔ oboidolo. Tolo gɔbe alagala goi ye babagadɛin. Alagala kijɛ paŋagunw gɔbe puu jijigedɛin. ³⁰ «Kɔɔ waaru le, Inɛ Aini sɛɛrɛ gɔ alagala nɛ ihiyemɔdo. Kɔɔ waaru le, tɔgu puu sɔsɔmiyɛndɛin. Inɛ Aini gɔ, anrankulumɔ nɛ gɔnrɔn lee, dooro diyɛ lee le, wo wɛɛnu, ihiyemɔdo. ³¹ Wo mɛlɛnkɛ womɔbei kaan mii diyɛ le aduna sibɛ nai puu nɛ titiido. Be inɛw wo yɛmaajɛ gɔbei, aduna sibɛ turu nɛ goo ye, sibɛ waja nɛ dɔɔ mɔmɔɔnɔdɛin. ³² «Gaa na bana gɔ paamu kanrain: Numɔ ii womɔbe liyɛ dɔgɔi tɔlaain ye, jinrɛn dɔwaai ga e igii wɔi. ³³ Kɔɔ bana wɔɔ gin’, sɔɔ kɔɔbe puu waaru e iyaajɛ, Inɛ Aini gɔ wɛɛgu womɔ bɛrii wɔɔ, wo mɔnɔgolo nɛ dɔwaai ga jugɔi. ³⁴ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, iye inɛw gɔbe logoro nɛ, gamuu, be yinwɛnmɔ nɛ, sɔɔ kɔɔbe puu bibiyɛdo. ³⁵ Alagala lee, minɛ lee gagaladɛin, kaa sɔɔ mabe asuu galaidenɛ.» ³⁶ «Kaa, sɔɔ kɔɔbe bai wɛɛido gɔ ma, lɛɛrɛ gɔ ma, inɛ turu kanran inɛɛ. Mɛlɛnkɛbe kanran inin. Halu Aini gɔ kanran inɛɛ. Ba Ama turu sai igu. ³⁷ Nɔwe waaru le bana bii gin’, Inɛ Aini gɔ, wɛɛgu womɔ le kɔɔ gin’ tee biyɛdo. ³⁸ Dii diyɛ gɔ wɛɛmɔ nɛ, inɛw jaa kayaubɛin, dii nɔɔubɛin, puru pagaubɛin, unrunw yaanw bemɛ igɛ oboubɛin. Kɔɔ gin’ kanraun be wɔu, Nɔwe, diikoro diyɛ gɔ nɛ wo yoi bai wiyaa dɔi. ³⁹ Soo sɛlɛ be wɔu, dii diyɛ wiyaa be wooi suyaati. Inɛ Aini gɔ, waaru wo wɛɛido le yaa kɔɔ gin’ biyɛdo. ⁴⁰ Kɔɔ gin’, anranw lɛi olu nɛ be wɔnu, turu jeɲɛ ye, turu papajadɛin. ⁴¹ Yaanw lɛi yalu dɛnrɛn nawanɲu nɛ be wɔnu, turu jeɲɛ ye, turu papajadɛin. ⁴² Kɔɔ sabu dɛi giri yeiyenɔugi. Inɛw Baŋa ebe waaru wɛɛido gɔ, e inin. ⁴³ Iyaa e igii biyɛi: Ginrun baŋa, gugunyɔnnɛ, ginrun womɔ nɛ digɛ waaru inge le wɛɛdo ma igii bee ye, giri yeiyebele. Wo gugunyɔnnɛ gɔi pajaa ye ginrun unrunmɔ tɔgɔrɔmɔbele. ⁴⁴ Kɔɔ dɛi, e kanran, waaru wooi yeguru le biyɛi. Sabu Inɛ Aini gɔ, lɛɛrɛ ajubaa sɛlɛ e wɔɔ gɔ le wɛɛdo.» ⁴⁵ «Nɛɛ, birɛbirɛnɛ sɔɔ turu baŋa, hakilɛ sɛɛ gɔ aai? Inɛ wogɔ waaru jaan gɔ le birɛbirɛnw wajunw gɔbe pana tɔɔ ga, wo baŋa sagu bemɛ wo bɛrɛ gawarado. ⁴⁶ Birɛbirɛnɛ wogɔ, kɔɔ gin’ birɛ womɔ nɛ sɛɛu wo tonu, wo baŋa wiyaa tɛmaa ye, Ama wo yabu. ⁴⁷ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, ginrun baŋa gɔ, kijɛ unrunmɔ puu wo bɛrɛ gagawarado. ⁴⁸ Kaa, birɛbirɛnɛ mɔɲui ye, kinɛ womɔ nɛ unrun baŋa tanwaain ga ajubaa, ⁴⁹ wo birɛbirɛnw wo bɔɔnw gɔbei lagai tɔlaajɛ ye, iyaa kɔɲɔnɔɔw le mɔrin ye jaa kayanu, kɔɲɔ nɔɔnu kanrannu biyɛjɛ ye, ⁵⁰ bai turu soo sɛlɛ womɔ nɛ lɛɛrɛ ajubaa sɛlɛ wo wɔɔ le wo baŋa wɛwɛɛdo. ⁵¹ Wo bɔnrɔn diyɛ wo bɛrɛ ihiyemɔdo. Iyaa wo inɛw aŋa lɛilɛigunw gɔbe le mɔɔnu ye woi tujɔdo. Pii lee, tɔnrɔn tɛnwun lee, yalu kɔɔ nɛ biyɛdo.»

¹ «Alagala diinɛ gɔ unrunw yaanw gulɔi pɛlu sɔɔ le murin biyɛdo. Be lanpa bemɛ jeɲaa, akana yawɛɛjɛ ga ɛgaa, woi sɛgɛrɛi yain. ² Unrunw yaanw gɔbe logoro nɛ, numɔrɔn turu gɔbe bomɔgunwin bɛin. Numɔrɔn waja gɔbe hakilɛ yasɛbɛin. ³ Unrunw yaanw bomɔgunw gɔbe waaru lanpa bemɛ be jeɲɛ le, be nii lanpa nɛ kunɔɲu jeɲɛnɛ. ⁴ Kaa, unrunw yaanw hakilɛ sɛnw gɔbe, lanpa bemɛ jeɲaa, gelu le nii kanran jeɲaabɛin. ⁵ Kunrin, akana wɛɛlu wɔu tanwaain gɔ dɛi, unrunw yaanw gulɔi pɛlu gɔbe puu, giri baariyaa, yeiyaain. ⁶ «Kaa, digɛtaŋu waaru le, mii diyɛ turu ɛgɛmaabe: ‘Akana gɔ unwɔ. Yaa ye, woi sɛgɛrɛi.’ ⁷ Unrunw yaanw gulɔi gɔbe, be wooi puu ingelaa, lanpa bemɛ yegerei tɔlaabɛin. ⁸ Unrunw yaanw bomɔgunw gɔbe unrunw yaanw hakilɛ sɛin gɔbe le kijɛ be gi: ‘Lanpa emɛ gɔ yinwɛn ga wɔɔ sabu dɛi, e lanpa nii ebe emɛ bɛrɛ gama ye oboi.’ ⁹ Kunrin be giyaa, hakilɛ sɛnw gɔbe aŋa bemɛ saa: ‘Ai, lanpa nii emɛ gɔ e lee, emɛ lee baaidolo. Kɔɔ dɛi, e, inɛw nii dɔnrɔnw bɛrɛ yaai. Kuu ebe dɛi ɛbɛi.’ ¹⁰ Kɔɔ gin’ unrunw yaanw bomɔgunw gɔbe nii ɛbɛi yain. Kaa, waaru wogɔ le tee, akana gɔ wiyaa dɔwaai. Unrunw yaanw gulɔi numɔrɔn yeguru le bɛin gɔbe akana gɔ le purupagu ginrun gɔ nɛ yoin. Kɔɔ onu nɛ, ginrun gɔ taan gɔ pinaa sɔgaabɛin. ¹¹ Ɛjii tanwaan, kɔɔ onu nɛ unrunw yaanw gulɔi wajunw gɔbe yaa wiyaa dɔɔin. Be ɛjii kɔnwɔun kijɛ be gɛɛbe: ‘Emɛ baŋa, emɛ baŋa! Taan gɔ, emɛ dɛi pinɛlɛ!’ ¹² Kaa, akana gɔ saa: ‘Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, mu ei aabei ma inɔn.’ » ¹³ Kɔɔ dɛi, Yesu baraa, be le ɔn gin’ gi: «E, bai gɔ ma, waaru gɔ ma inin sabu dɛi, giri yeiyenɔugi.» ¹⁴ «Iyaa lee, alagala diinɛ gɔ, ainɛ turu ana wo yaamɔ nɛ, birɛbirɛnw womɔ boonaa, be bɛrɛ kijɛ wo sɛɛ sagu gawuru le murin wɔɔ. ¹⁵ Wo inɛ tuturu puu bɛrɛ gɔnrɔn bemɛ le kɛukɛu buudu obaabe. Inɛ pɔɔlɔ bɛrɛ kange buudu muɲu numɔrɔn obu. Inɛ lɛiye gɔ bɛrɛ muɲu lɛi obu. Inɛ taaniye gɔ bɛrɛ buudu muɲu obu. Kɔɔ onu nɛ, ginrun baŋa gowaa, gana wage yai. ¹⁶ «Inɛ buudu muɲu numɔrɔn bɛi gɔ, ɔgu kɛu gowaa yaa, buudu gɔ le tɔŋu tɔŋaa, muɲu numɔrɔn waja tinɛ bɛi. ¹⁷ Inɛ muɲu lɛi bɛɛnɛ gɔ yaa, muɲu lɛi waja tinɛ biyaabe. ¹⁸ Kaa inɛ buudu muɲu bɛɛnɛ gɔ, wo yaa, minɛ nɛ bonɔ guraa, wo baŋa kɛɛlɛ gɔ baŋaraan paju. ¹⁹ «Be baŋa gɔ gana nɛ wɔu ɛjii tanwaanbe. Kɔɔ onu nɛ, wo pilemaa wiyaa, birɛbirɛnw gɔbe bemaa buudu unrunmɔ le bana tɔŋu be tɔŋu unrun bɛrɛ taga gi. ²⁰ Kɔɔ gin’, inɛ buudu muɲu numɔrɔn bɛɛnɛ gɔ, muɲu numɔrɔn tinɛ wo bɛi gɔ gɛliyaa wiyaa ɔn gin’ sɔi: ‘Mu baŋa, u buudu muɲu numɔrɔn mu bɛrɛ gawaraabeu. Yɛnɛ! Mu buudu muɲu numɔrɔn waja tinɛ biyaabɔn.’ ²¹ Wo baŋa gɔ saa kijɛ gi: ‘Ɛjii wɔɔ. U birɛbirɛnɛ ɛjui, sɔɔ turu baŋai. Kijɛ gaila nɛ u sɔɔ turu baŋai biyaabeu. Kɔɔ sabu dɛi, mu kijɛ diyɛ sagu u bɛrɛ gagawaradɔn. Wɛɛ, mu le bari ye, kinɛ uwɔ ɛɛliyɛmɔ.’ ²² «Kɔɔ onu nɛ, inɛ buudu muɲu lɛi bɛi gɔ wiyaa ɔn gin’ sɔi: ‘Mu baŋa, u buudu muɲu lɛi mu bɛrɛ gawaraabeu. Yɛnɛ! Mu buudu muɲu lɛi waja tinɛ biyaabɔn.’ ²³ Wo baŋa wo le saa kijɛ gi: ‘Ɛjii wɔɔ. U birɛbirɛnɛ ɛjui, sɔɔ turu baŋai. Kijɛ gaila nɛ u sɔɔ turu baŋai biyaabeu. Kɔɔ sabu dɛi, mu kijɛ diyɛ sagu u bɛrɛ yaa gagawaradɔn. Wɛɛ, mu le bari ye, kinɛ uwɔ ɛɛliyɛmɔ.’ ²⁴ «Kɔɔ onu nɛ, inɛ muɲu bɛi gɔ wiyaa, wo baŋa le ɔn gin’ gi: ‘Mu baŋa, u inɛ nawin ga mu igii bɔun. U yalu toi tɔɔlu u wɔɔ nɛ, gɛlu gɛlɛjɛu. Yalu toi ii maɲalu u wɔɔ nɛ turo tuturojɛu. ²⁵ Kɔɔ dɛi, mu liyaa, kɛɛlɛ uwɔ minɛ guraa baŋaraanbɔn. Yɛnɛ, kijɛ uwɔ unwɔ.’ ²⁶ Wo baŋa gɔ saa: ‘U birɛbirɛnɛ mɔɲui. Walaginɛi. Yalu toi tɔɔlu mu wɔɔ nɛ gɛlu gɛlɛjɔn ga igii wɔu ye, iyaa yalu toi ii maɲalu mu wɔɔ nɛ turo tuturojɔn ga igii wɔu ye, ²⁷ buudu ma gɔ kɛɛlɛ tɔŋutɔŋɔw bɛrɛ inge dɛi obolu kanrun? Kɔɔ gin’ kanraanbeu ye, waaru pilemaa mu wiyaajɛ, mu buudu ma tinɛ le jeɲɛbelɔn ma? ²⁸ Buudu muɲu wo sɛɛ gɔ wo bɛrɛ ɛlɛ ye, pɛlu sɛɛ baŋa bɛrɛ oboi. ²⁹ Inɛ kijɛ sɛɛ bɛrɛ, baraa ye ohobodɛin. Wo kɔɔ gin’ kijɛ gaai sisiyɛdo. Kaa inɛ kijɛ sɛlɛ gɔ, gaila wo sɛɛ gɔ yaa wo bɛrɛ ɛhɛlɛdɛin. ³⁰ Nɛɛ, birɛbirɛnɛ niwɛn tolo ɔn, bain go, ɔlɔ gɔ nɛ kamu tii. Kɔɔ nɛ pii lee, tɔnrɔn tɛnwun lee bibiyɛdo.’ » ³¹ «Inɛ Aini gɔ, ɔgɔ dalee, mɛlɛnkɛ womɔbe le, waaru wo wiyaajɛ, wo ɔgɔdɔin doorojɛ womɔ nɛ dɛdɛinyɛndo. ³² Aduna inɛw puu, giru womɔ nɛ mɔmɔrinyɛndɛin. Bɛlugirɛnɛ, peju lee, ɛnrɛn lee, bana wo kabugajɛ gin’, wo inɛwin kɔɔ gin’ tunmɔ le kakabugado. ³³ Wo peju gɔbe numɔ iin womɔ sibɛ go bojodo. Ɛnrɛn gɔbe numɔ nana womɔ sibɛ go bojodo. ³⁴ Inɛw numɔ iin womɔ sibɛ go wɔin gɔ le, ɔgɔnɛ gɔ kijɛ wo gɛɛido: ‘Mu Ba inɛw duba kanraanjɛ gɔbe, e wɛɛi. Aduna mɔii nɛ, e dɛi diinɛ bojaaɲu gɔ, kɛn gin’ wɛɛ balai. ³⁵ Sabu giyɛ mui aabe. E pana mui obaabei. Diinɔɔrin le bɔun. E dii mui obaa nɔɔmaabei. Mu yeru yaabɔn. E ginrun ebe nɛ mui sɛgɛraabei. ³⁶ Mu duŋu le bɔun. E sɔi mui obaabei. Jiun le bɔun. E mui yɛnɛi wiyaabei. Kajuginrun nɛ tobɔn. E mu bɛrɛ wiyaabei.’ ³⁷ Kɔɔ waaru le inɛw teitai wɔin gɔbe, aŋa womɔ ɔn gin’ saadɛin: ‘Inɛw Baŋa, emɛ waaru inge le giyɛ le u wɔu iyaa, pana u bɛrɛ obin? Waaru inge le diinɔɔrin le u wɔu iyaa, dii u bɛrɛ obin? ³⁸ Waaru inge le yeru wiyaa u wɔu, ginrun emɛ nɛ ui sɛgurin? Maa, duŋu le u wɔu, sɔi u bɛrɛ obin? ³⁹ Waaru inge le jinwaan u diiun ma, kajuginrun nɛ u tou, emɛ u bɛrɛ wiyaabɛin ma?’ ⁴⁰ Ɔgɔnɛ gɔ, ɔn gin’ saado: ‘Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, mu ba unrunw logoro nɛ, unrunw dagunw ɔnbe bɛrɛ inɛ turu bɛrɛ e kɔɔ gin’ kanraanbei ye, e wogɔ mu bɛrɛ kanrin.’ ⁴¹ «Kɔɔ onu nɛ, wo inɛw numɔ nana womɔ sibɛ go wɔin gɔ le ɔn gin’ sɔɔdo: ‘Ei inɛw jɛbi, genɛ ma nɛ dɔrɔ gooi. Yaun asuu yinwɛɛnlɛ, jinrun puu kuu baŋa lee, mɛlɛnkɛ womɔbe lee dɛi yegeraaɲu gɔ nɛ yaai. ⁴² Sabu giyɛ mui aabe. E pana mui oboli. Diinɔɔrin le bɔun. E dii mui obaa nɔɔmɔli. ⁴³ Mu yeru yaabɔn. E ginrun ebe nɛ mui sɛgɛrɛli. Mu duŋu le bɔun. E sɔi mui oboli. Jiun le bɔun. Kajuginrun nɛ tobɔn. E mui yɛnɛi wɛɛli.’ ⁴⁴ Kɔɔ waaru le, wo le kijɛ be gɛɛido: ‘Inɛw Baŋa, emɛ waaru inge le giyɛ le ma, diinɔɔrin le ma, yeru wiyaa u wɔu ma, duŋu le u wɔu ma, jinwaan u diiun ma, kajuginrun nɛ u tou ma iyaa, kai uwɔ kilɛnɛ kanrin ma?’ ⁴⁵ Kɔɔ waaru le wo aŋa bemɛ ɔn gin’ saado: ‘Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, unrunw dagunw ɔnbe logoro nɛ, turui bara ga yabali biyaai ye, e mui barali kanrin.’ ⁴⁶ Inɛw kɔɔbe, yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ yaadɛin. Kaa, inɛw teitai wɔin gɔbe, be ɔnmɔsɔgɔ gɔ nɛ yoyoodɛin.»

¹ Yesu sɔɔ kɔɔbe puu sɔwaa kilaa, jaŋu unrunw womɔ le kijɛ wo gi: ² «Taŋagalu janwan gɔ bai lɛi waju ga e igii wɔi. Nɛɛ, Inɛ Aini gɔ, numɔ nɛ kunɔ ye, baga jai nɛ pɛgɛ ye dadaadɛin.» ³ Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, be kanran, badu dɛinyaan, baŋi ye, Yesui ai ye daadɛin ga aaraabɛin. Badu gɔ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa gɔ, Kayipe ginrun nɛ bii. ⁵ Kijɛ be gɛɛbe: «Emɛ Yesui ahaadɛin kanran, janwan waaru gɔ le woi aamɔnɔugin. Kɔɔi laa ye, mɔɔnu gɔ emɛ dɛi ihingeledo.» ⁶ Yesu, Betani ana nɛ, Simɔ nɛwɛnginɛ ginrun nɛ tobe. ⁷ Yaanran turu, alubatere tɔɲɔ, lajukɔrɔ dɔnrun gaa le joo gɛliyaa, Yesu genɛ nɛ dɔwaabe. Yesu, jaa kuu nɛ wo daaun, wo lajukɔrɔ kɔɔ kuu womɔ nɛ togaa kɔɔraabe. ⁸ Waaru jaŋu unrunw gɔbe kɔɔ be iyi le, kinɛ banranmaa, ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Ɔn gin’ yanwan tɛbu gɔ, ingei? ⁹ Lajukɔrɔ ɔn dɔnraan ye buudu diyɛi. Nɛɛ lajukɔrɔ gɔ dɔnrɔn ye, buudu gɔ naugunw bɛrɛ gamulu bɛɛmɔbele ma?» ¹⁰ Yesu, be kɔɔ gin’ sɔɔubɛin ga jugaa, be le kijɛ wo gi: «E inge dɛi yaanran gɔ kinɛ jinwɛnmɔuwɔi? Kijɛ wo kanrun gɔ, wo mu sibɛ go birɛ ɛjui biru. ¹¹ Naugunw bai puu e le kowɔin, kaa, mu bai puu e le kobiyɛidolɔn. ¹² Yaanran gɔ, kuu ma nɛ lajukɔrɔ togaa wo kɔɔru gɔ, yiun ma bojoidɛin dɛi kanrun. ¹³ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, aduna sibɛ nai nɛ, yalu Kibɛru Ɛju ɔn tagaidɛin wooi nɛ, yaanran ɔn kijɛ kanrun gɔ yaa sɔsɔɔdɛin. Kɔɔ gin’ inɛw woi naŋaidenɛ.» ¹⁴ Yesu jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe nɛ turu Judasu Isukariɔte gɔ, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbei wiyaa tɛmaa, ¹⁵ ɔn gin’ be le gi: «Yesui numɔ ebe nɛ mu kunɔ ye, e kijɛ inge mu bɛrɛ obodei?» Be sarudu buudu pɛtaanu lugaa, numɔ womɔ nɛ kuni. ¹⁶ Buudu gɔ wo bɛi onu nɛ, Judasu Yesui numɔ bemɛ nɛ bana wo kunɔido dɛnɛube. ¹⁷ Buru kijɛ pidemu tolo janwan bai pɔlɔ gɔ, Yesu jaŋu unrunw gɔbe genɛ womɔ nɛ dɔwaa wo le ɔn gin’ gin: «Taŋagalu pana gɔ u emaa yalu yagɔ nɛ yegere ga ibɛu?» ¹⁸ Yesu aŋa bemɛ saa: «Ana kɔlɔ nɛ ainɛ kɔɔ mɔ nɛ yaai. Womaa jaŋudeerenɛ waaru unrunmɔ dɔwaai gi wa. Unrun lee, jaŋu unrunw unrunmɔ lee, Taŋagalu pana ginrun womɔ nɛ kayadɛin gi wa.» ¹⁹ Jaŋu unrunw gɔbe Yesu bana Tɔɔru gin’, yaa, Taŋagalu pana yeguru puu yegeraabɛin. ²⁰ Digɛ wo digiyaa, Yesu lee, jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe lee, jaa kaya ga dɛinyaanbɛin. ²¹ Pana kayau daaun, Yesu gowaa ɔn gin’ be le sɔi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, logoro ebe nɛ inɛ turu mui numɔ nɛ kukunɔdo.» ²² Yesu kɔɔ gin’ wo giyaa, jaŋu unrunw gɔbe kinɛ bemɛ ɛjii jinwaanbe. Be inɛ tuturu puu ɔn gin’ Yesu le gɛɛubɛin: «Inɛw Baŋa, mui kai laa woi laa?» ²³ Yesu saa: «Inɛ mui numɔ nɛ kunɔido gɔ, baɲa nɛ kubɔ tunmɔ mu le numɔ kunɔu wɔɔ gɔi. ²⁴ Inɛ Aini gɔ, Ama Dɔn nɛ, pɔɔlɔ baa bana wo dɛi tɔŋaaɲu gin’, waajibi wo yiyinwɛndo. Kaa, inɛ, woi numɔ nɛ kunɔido gɔ bɔnrɔn wo le yɔɔ. Wogɔ baŋa woi naranla wo bɛrɛ ire biyɛdo.» ²⁵ Judasu, Yesui numɔ nɛ kunɔdo ga yegereube gɔ saa: «Jaŋudeerenɛ, mui kai laa woi laa?» Yesu saa: «Wogɔ u gi.» ²⁶ Jaa kayau wɔu, Yesu buru jeɲaa, Amai birɛpoo tagaatiyaa, buru gɔ kabalaa, jaŋu unrunw womɔi obou, ɔn gin’ be le gi: «Ɔn goju mai, yabu ye kayai.» ²⁷ Kɔɔ onu nɛ Yesu resɛndii ilɛ gɔ jeɲaa, Amai birɛpoo tagaatiyaa, jaŋu unrunw gɔbei obu. Wo ɔn gin’ be le gi: «Yabu ye e wooi puu nɔɔi. ²⁸ Sabu ɔn ili mai, aaru ilii, inɛw joo hakɛ yaabu kanran ga ili togi gɔ woi. ²⁹ Mu e bɛrɛ tagauwɔn, iye galaai ye, mu Ba Ama diinɛ gɔ nɛ resɛndii ilɛ kana e le mu nɔɔido bai yai dɔɔ baa, mu waja resɛndii ilɛ ɔn asuu nɔɔidolɔn.» ³⁰ Kɔɔ onu nɛ be Ama Sɔmu nii niyaantiyaa, Oliwe tetemɛ go yain. ³¹ Yesu, jaŋu unrunw gɔbe le kijɛ gi: «Iye digɛ, e puu mui pajati ye jɔbɔ yaadei. Sabu Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “Mu pejugirɛnɛ gɔi dadaadɔn, peju kilɛ gɔ giginɛdo.” ³² Kaa waaru mu bulaajɛ, mu giru ebe nɛ Galile gana nɛ yayaadɔn.» ³³ Kaa, Piɛru wo le saa: «Jaŋu unrunw wajunw gɔbe ui pajaatin kanran, mu asuu ui pajaidolɔn.» ³⁴ Yesu, aŋa womɔ saa: «Mu naran go u bɛrɛ tagauwɔn, iye digɛ tee, ɛɲɛ kɔnwɔnmɔ nɛ, u kubɔ taanu mui inɛɛu gɛgɛɛdou.» ³⁵ Piɛru, Yesu le kijɛ gi: «Halu kinrun mai goodo kanran, mu ui inɔn ga asuu gɛɛidolɔn.» Jaŋu unrunw wajunw gɔbe kanran, kunrin gin. ³⁶ Yesu, jaŋu unrunw womɔ le Jɛtisemanɛ yalu gɛɛɲu gɔ nɛ yai. Wo be le ɔn gin’ sɔi: «Ɔn nɛ dɛinyɛin. Mu gaila kɔɔ nɛ goi ye Ama gɛɛndɔn.» ³⁷ Kɔɔ gin’, wo Piɛru lee, Sebede unrunw lɛi gɔbe lee dimɛraan yaaube. Kinɛ womɔ saii jinwɛin tɔlaabe. Wo bɛrɛ saii nawin biyɛi tɔlaabe. ³⁸ Kɔɔ dɛi, wo jaŋu unrunw taanu gɔbe le ɔn gin’ gi: «Kinɛ ma jinwaan, yinwɛnluin laa ye, mu bɛrɛ kijɛ waju wɔlɔ. Ɔn nɛ biyɛi, mu dɛi mainiyaanjɛi ye, giri yeiyenɔugi.» ³⁹ Wo dagaa dɔraa gowaa, numaa sugaa, girupala minɛ nɛ dujaa, ɔn gin’ Ama gɛin: «Mu Ba, kanran bɛbɛɛmɔjɛ biyaa ye, ɔɲɛ ɔn mu le wo wageniyɛnmu. Kaa, diŋɛ uwɔ gɔi laa ye, diŋɛ ma biyɛmɔnɔu.» ⁴⁰ Jaŋu unrunw taanu gɔbe bɛrɛ pilemaa wo wiyaa, giri yeiyaa be wɔu tɛmu. Piɛru le ɔn gin’ gi: «Aiwa, e lɛɛrɛ turu sai kanran giri yeiyelu go mu le bariyaa bɛɛli ma? ⁴¹ Ebaa subɔrɔ waaru le numɔnɔu ga, giri yeiyelu kanraan ye, Ama gɛɛnnu biyɛi. Adama ii kinɛ womɔ nɛ birɛ ɛju birɛ ibɛɛ wɔɔ. Kaa wogɔ kanran ga wo gɔnrɔn sɛlɛ.» ⁴² Yesu iyaa kubɔ lɛiye gɔ dɔraa gowaa, ɔn gin’ Ama gɛin: «Mu Ba, ɔɲɛ ɔn mu bɛrɛ dɔɔmɔnɔu ga kanran bɛɛmɔɔlɛ ye, diŋɛ uwɔ biyɛmɔ.» ⁴³ Pilemaa wiyaa, wo jaŋu unrunw gɔbe giri yeiyaa be wɔu tɛmu. Jaŋu unrunw gɔbe giri bemɛ numɔ le gɛlɛbɛin. ⁴⁴ Yesu bei pajaatiyaa, kubɔ taaniye gɔ dɔraa gowaa, amagɛɛn tunmɔ gɔ gɛnyaanbe. ⁴⁵ Kɔɔ onu nɛ, pilemaa jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ wiyaa, be le ɔn gin’ gi: «E nimɛ kanran giri yeiyeu, ei deeliyemɔuwɔi ma? Aiwa! Inɛ Aini gɔi, inɛw mɔɲu numɔ nɛ kunɔidɛin waaru bɛruniyaain. ⁴⁶ Yɛnɛi! Kanɛ baa ainɛ mui numɔ nɛ kunɔido gɔ kowɛɛjɛ. Ingele ye yaamɔi.» ⁴⁷ Yesu sɔɔ sɔɔu wo wɔu, Judasu, jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe logoro nɛ koturui bee gɔ, wiyaa dɔwaabe. Wo le digiyaa, mɔɔnu diyɛ, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw lee, Yahutunw inɛw naw lee bei tiyaa be kanran, polukaaba lee, baga lee gɛliyaa wiyaabɛin. ⁴⁸ Yesui numɔ nɛ kunɔido baŋa gɔ, be le aaraa, bemaa inɛ amugi ye unrun poonɔido gɔ, inɛ be aaun jaan gɔ woi ga aa gi. ⁴⁹ Yalu gɔ nɛ dɔɔu digɛu, Judasu, Yesu genɛ nɛ dɔwaa ɔn gin’ wo le gi: «Jaŋudeerenɛ, poo!» Woi poonaatiyaa, wo woi amugiyaabe. ⁵⁰ Yesu wo le ɔn gin’ sɔi: «Mu anrunge, kijɛ kanrain u wɛi gɔ kanran.» Inɛw wajunw gɔbe Yesui yaa yinhain. ⁵¹ Kɔɔ waaru le, Yesu le inɛ digɛbe turu, polukaaba womɔ bɔwaa, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa birɛbirɛnɛ turu mɔ tɛraa, suguru gɔ jabalaa gowaai. ⁵² Kɔɔ wo biyaa, Yesu, jaŋu ii womɔ gɔ le ɔn gin’ gi: «Polu uwɔ pilemɛ ye kɔgɔ womɔ nɛ kunɔ. Yɛnɛ! Inɛw polukaaba jeɲɛw gɔbe puu, polukaaba le bei daadɛin. ⁵³ Mu Ba bɛrɛ gɛnyaanjɔn ye, wo ɔgu kɛu mɛlɛnkɛ muɲu suŋu dɛi joo mui bara giye mu bɛrɛ tii bɛbɛɛdo ga inɛɛu ma? ⁵⁴ Kaa kɔɔ gin’ biyaa ye, kijɛ ɔnbe bibiyɛdɛin ga, Ama Dɔn sɔɔjɛ gɔ, yani kibedo?» ⁵⁵ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, inɛw woi aai wɛin gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «Mui aa ga, e tebutɛbɛnɛ bana aaɲu gin’ polukaaba lee, baga lee gɛliyaa wɛɛjɛi ma? Mu bai puu Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ, inɛw deereu kodaanbɔn. Kaa, e mui aali. ⁵⁶ Kaa sɔɔ ɔnbe puu, inɛw Ama titiyaanw sɔɔ Ama Dɔn nɛ tɔŋaa too gɔ kibe dɛi bii.» Kɔɔ waaru le, jaŋu unrunw gɔbe puu Yesui pajaatiyaa, jɔbaa yain. ⁵⁷ Inɛw Yesui ain gɔbe, woi Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa Kayipe mɔ nɛ jɛyaabɛin. Kɔɔ nɛ Ama tɔɔru deerenw lee, Yahutunw inɛw naw lee yamɔrɔnbɛin. ⁵⁸ Piɛru wagee, Yesui digiyaa, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa ginrun nɛ baa yai. Sɔɔ gɔ puu aŋai dogoido yɛnɛdo ga wo ginrun gonɔ gɔ nɛ yowaa, garidu gɔbe le dɛinyaanbe. ⁵⁹ Sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, badubadanw diyɛnw gɔbe puu lee Yesui daadɛin ga sɛɛrɛ kakalu dɛnɛubɛin. ⁶⁰ Sɛɛrɛ kakalu goonw joo wiyaa, sɛɛrɛ bemɛ gowaabɛin. Kaa kɔɔ wooi logoro nɛ sɛɛrɛ be dɛnɛjɛ bɛɛnɛ. Dumɔrɔn gɔ, inɛw lɛi wiyaa, ⁶¹ sɛɛrɛ bemɛ gowaa, inɛ ɔn womaa Ama Ginrun Diyɛ gɔ damati ye bai taanu logoro nɛ uju bɛbɛɛdɔn gi gin. ⁶² Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa gɔ ingelaa, Yesu le ɔn gin’ gi: «Inɛw ɔnbe u le sɔɔ gɛɛɲu gɔ u ɛgɛu wɔlɔu ma? Sɔɔ be le saaɲu sɛlɛu ma?» ⁶³ Kaa Yesu kijɛ kanma gɛɛlu. Wo Yesu le ɔn gin’ gi: «Ama ɔnmɔ gɔ dɛi emɛ bɛrɛ sɔɔ: Ama Aini gɔ ui ma? Ama Yabanɛ Diyɛ titiido gi gɔ ui ma?» ⁶⁴ Yesu aŋa womɔ ɔn gin’ sai: «Wogɔ u gi. Kaa, ɔn e bɛrɛ mu tagamɔi, sɔɔ ɔnbe galaain onu nɛ, Inɛ Aini gɔ, Ama, gɔnrɔn baŋa numɔ iin sibɛ nɛ wo daannu e ihiyedei. Iyaa lee alagala gowaa wo wɛɛnu, e anrankulumɔ nɛ woi ihiyedei.» ⁶⁵ Yesu kɔɔ gin’ wo saa, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa gɔ arugoi unrunmɔ aa, kaaraatiyaa, wo bɔɔnw gɔbe le ɔn gin’ gi: «Wo Ama boi yamulu sɔɔ sɔɔuwɔ. Nɛɛ kai sɛɛrɛ dɛnɛnu doori. E wooi puu Ama boi yamulu sɔɔ wo sɔi gɔ ɛgaabei. ⁶⁶ Nɛɛ, e wo bɛrɛ inge kanranmɔ gi?» Badubadanw diyɛnw gɔbe saa, woi daaun jaain wɔɔ gin. ⁶⁷ Kɔɔ onu nɛ, be kuu womɔ nɛ yuguja tɔi tiiu, numɔ kumi le woi lagaubɛin. Gamuu iyaa, mamana womɔ pejaatiyaa ye, ⁶⁸ wo le ɔn gin’ gɛɛubɛin: «U Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ, inɛ aa ui lagu ma jugɔ bɛɛ.» ⁶⁹ Piɛru, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa ginrun gonɔ nɛ daanbe. Ginrun gɔ gunɔ yaanran turu wiyaa, wo le ɔn gin’ sɔi: «Hei! Ainɛ ɔn ui, u kanran Yesu Galile bɛɛnnɛ kɔɔ le yabeu.» ⁷⁰ Kaa inɛw puu giru nɛ, sɔɔ gɔ kɔri ga, Piɛru, yaanran gɔ womaa, unrun sɔɔ wo gɛɛjɛ kɔɔ, paamaalɔn gi. ⁷¹ Kɔɔ onu nɛ, Piɛru ingelaa, mɔnɔgolo gooɲu sibɛ go yai. Gunɔ yaanran waja wiyaa, inɛw kɔɔ nɛ bɛin gɔbe le ɔn gin’ gi: «Ainɛ ɔn kanran, Yesu Nasarɛtu bɛɛnnɛ gɔ le yabe.» ⁷² Piɛru iyaa pilemaa sɔɔ gɔ kɔri ga, naran go, unrun ainɛ kɔɔi inɔn gi. ⁷³ Siin wo kanran, inɛw gonɔ gɔ nɛ bɛin gɔbe genɛ womɔ nɛ dɔwaa gin: «Naran go u kanran be bɔɔnɛ turui. Sɔɔ uwɔ nɛ yalu u goi jugɔmɔuwɔ.» ⁷⁴ Kaa, Piɛru kuu womɔ le jɛbiyaa, naran go unrun ainɛ kɔɔi inɔn gi. Waaru wogɔ le tee ɛɲɛ kɔnwun. ⁷⁵ Kɔɔ waaru le, Yesu wo le sɔɔ gi gɔ wo naŋaraanbe. Yesu, womaa ɛɲɛ kɔnwɔnmɔ nɛ, kubɔ taanu unruin inɛɛ gɛgɛɛdo gi. Piɛru sɔɔ kɔɔ waaru wo naŋurun le bain go gowaa, ɛjii pii piyaabe.

¹ Agapaali waaru le, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee mɔrinyaan, Yesui daaidɛin bana aaraabɛin. ² Be Yesui aa pagaa, Sɛmɛginɛ Pilate bɛrɛ jɛyaabɛin. ³ Nɛɛ, Judasu, inɛ Yesui numɔ nɛ kunɔnɛ gɔ, Yesui dadaadɛin ga waaru wo jugu le, kinɛ womɔ woi ɛjii jarugai tɔlaabe. Yesui numɔ nɛ kunaa, sarudu buudu pɛtaanu wo bɛi gɔ, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee bɛrɛ jɛɛlaabe. ⁴ Be le ɔn gin’ gi: «Inɛ jarugu wo le wɔlɔ gɔi numɔ ebe nɛ mu kunu dɛi hakɛ kanraantun.» Kaa, be aŋa womɔ saa: «Tagu emɛ tolo. Kɔɔ sɔɔ uwɔi.» ⁵ Judasu, kɛɛlɛ gɔ, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ maɲaatiyaa, gowaa yaa suŋu le unruin pɔraa dai. ⁶ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe kɛɛlɛ gɔ jeɲaa, tunmɔ le ɔn gin’ gin: «Kɛɛlɛ ɔn, inɛ kinrun dɔnruin. Tɔɔru emɛ le kɛukɛu, emɛ kɛɛlɛ ɔn Ama Ginrun Diyɛ kɛɛlɛ le mɔɔnɔu jaanla.» ⁷ Kɔɔ dɛi, be tunmɔ le aaraa, toroimaanɛ minɛ gɔi ɛbaa, yerunw ɔnsain bojaabɛin. ⁸ Kunrin iye wɛɛ dɔɔ, minɛ kɔɔ boi ili minɛ gɛɛɲu. ⁹ Inɛ Ama titiyainɛ Jeremi sɔɔ sɔi ɔn kunrin kibaai: “Bana Inɛw Baŋa Ama mu bɛrɛ sɔwaabe gin’, be sarudu buudu pɛtaanu gɔ jeɲaa, toroimaanɛ minɛ gɔi ɛbaabɛin. Kɛɛlɛ wogɔ, Isɛrɛlu tɔgu aŋai kinrun womɔ dɔnrun aaru gɔ, kɔɔ woi.” ¹¹ Yesui Sɛmɛginɛ Pilate giru nɛ jɛyaabɛin. Wo woi ɔn gin’ selumu: «Ui Yahutunw ɔgɔnɛi ma?» Yesu aŋa womɔ saa: «Wogɔ u gi.» ¹² Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee Pilate bɛrɛ Yesui jaarau be wɔu, Yesu be le sɔɔ kanma saalu. ¹³ Pilate pilemaa Yesu le ɔn gin’ sɔi: «Inɛw ɔnbe kuu uwɔ nɛ sɔɔ sɔɔu wɔin gɔ, u ɛgɛɛlɛu ma?» ¹⁴ Yesu aŋa womɔ saalu. Wogɔ sɛmɛginɛi ɛjii maunɛ kanrun. ¹⁵ Taŋagalu janwan wɛɛjɛ puu, sɛmɛginɛ gɔ, kajuginɛ turu pajaube. Inɛw, kajuginɛ paja giyaaɲu gɔ, Pilate, kajuginɛ wogɔi pajabe. ¹⁶ Waaru kɔɔ le, kajuginɛ turu Barabasu gɛɛɲu gɔ yabe. Inɛw puu woi igii bɛin. ¹⁷ Kɔɔ gin’ Pilate, mɔɔnu gɔ bɛrɛ selumaa, bemaa aai unrun paju ye dɛnɛɲu ma gi. Barabasui ma, Yesu, Kirisito gɛɛɲu gɔi ma gi. ¹⁸ Inɛw gɔbe, ele dɛi Yesui numɔ nɛ kuni ga, Pilate igii bee. ¹⁹ Pilate kɔɔ gin’ saliyɛ kireu wo daaun, yaanran womɔ, wo bɛrɛ inɛ tiyaa, unrun, digɛ Yesu dɛi yaŋawelu welaa, ɛjii ɔɲaabe gi. Kɔɔ dɛi, wo Pilate womaa Yesu inɛ teitai kɔɔ sɔɔ nɛ aŋa womɔ goonɔ gi. ²⁰ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, be mɔɔnu gɔi suuraa bemaa Barabasui paja ye Yesui daa ire ga Pilate aŋa kunrin saa gin. ²¹ Kubɔ lɛiye gɔ, Pilate be bɛrɛ inɛ aa paja ire ma wo selumaa, be saa, Barabasui paja gin. ²² Wo pilemaa inɛw gɔbe bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Kɔɔi ye, Yesu, Kirisito gɛɛɲu gɔ le maa inge kanran?» Inɛw gɔbe puu ɔn gin’ sain: «Baga jai nɛ woi pɛgɛ ye daa!» ²³ Pilate, inɛw gɔbe bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Kɔɔi ye inɛ ɔn, mɔɲu ingei kanrun?» Kaa, inɛ kanma puu mii bemɛ ɛɛnnaa ye, ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Woi baga jai nɛ pɛgɛ ye daa!» ²⁴ Pilate yɛnaa wo kanran, mɔɔnu gɔ sɔɔ womɔ keŋiyɛɛnlɛ. Kaa, mii bemɛ bara bara yaaɲu wo kanraan, wo dii jeɲaa, inɛw puu giru nɛ numɔ womɔ mɔŋaatiyaa, ɔn gin’ be le gi: «Ainɛ ɔn dai sɔɔ gɔ nɛ mui tolo. Woi dai sɔɔ gɔ, kɔɔ sɔɔ ebei.» ²⁵ Inɛw gɔbe aŋa womɔ ɔn gin’ sain: «Ili womɔ gɔ kuu emɛ nɛ lee, unrunw emɛ kuu nɛ lee yasugo.» ²⁶ Kɔɔ waaru le, Pilate, Barabasui pajaatiyaa, Yesui bɔɔniyɛn le ɛjii lagamaa, baga jai nɛ pɛgɛ ye daa ga sɔludasu womɔbe numɔ nɛ woi kunu. ²⁷ Pilate sɔludasu gɔbe Yesui aa woi gɛliyaa, sɛmɛginɛ ginrun nɛ jɛɛlaa be kanran, sɔludasu kɔɔ nɛ tobɛin gɔbe puu wiyaa woi gɔŋi. ²⁸ Be sɔi womɔbe kolaa, arugoi diyɛ banrun wo nɛ kunaabɛin. ²⁹ Kɔɔ onu nɛ, be jijii le domɔ tiyaa, kuu womɔ nɛ kunaatiyaa, saguba turu numɔ iin womɔ nɛ kuni. Iyaa, giru womɔ nɛ wiyaa tuŋiyaan ye, woi mɔmɔnu, wo le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Yahutunw ɔgɔnɛ, poo!» ³⁰ Be kuu womɔ nɛ yuguja tɔitɔi tiiu, saguba gɔ yabaa ye, kuu womɔ kɔɔ le lagaubɛin. ³¹ Waaru woi yamurinyɛnmaa bei bai le, be arugoi diyɛ gɔ wo bɛrɛ goonaatiyaa, arugoi womɔ gɔ pilemaa wo bɛrɛ kunaa, woi gɛliyaa baga jai nɛ pɛgɛ daai yinyain. ³² Waaru Jerusalɛmu ana gɔ nɛ be goobe le, be Sirɛnɛ bɛɛnnɛ turu, Simɔ gɛɛbɛin gɔi sɛgɛraa, Yesu baga jai gɔ paŋa le wo bɛrɛ duuraabɛin. ³³ Yalu Gɔlugota gɛɛɲu, tiyɛ gɔ kuu togolo yalu gɔ nɛ waaru be dɔi le, ³⁴ be Yesu bɛrɛ resɛndii ilɛ lee loo gaaru tɔgu turu lee mɔɔnaa, obaabɛin. Yesu wogɔ nɛwaan, nɔɔ ga yabalu. ³⁵ Woi baga jai nɛ pɛgaatiyaa, be sɔi womɔbe keri teŋaa, gamalaabɛin. ³⁶ Kɔɔ onu nɛ, be baga jai doɲu gɔ nɛ dɛinyaan, Yesui dɔmiyaan gɛlɛbɛin. ³⁷ Baga jai kuu gɔ nɛ, Yesui sɔɔ dɛi pɛgin tɔŋaa bojaa yasɛbɛin: “Inɛ ɔn, Yesui. Wo Yahutunw ɔgɔnɛi.” ³⁸ Yesu waaru pɛgin le tebutɛbɛnw lɛi kanran pɛgaabɛin. Turu numɔ iin womɔ sibɛ go bee. Lɛiye gɔ numɔ nana womɔ sibɛ go bee. ³⁹ Inɛw oju galanw kuu jigemaa ye, Yesui duyɔubɛin. ⁴⁰ Be ɔn gin’ wo le gɛɛbɛin: «U inɛ Ama Ginrun Diyɛ gɔ damati ye, bai taanu logoro nɛ ujɔ bɛbɛɛdou gɛɛube gɔ, kuu uwɔ yaba. Ui Ama Aini biyaai ye, baga jai kuu nɛ wɛɛ sugo.» ⁴¹ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, be kanran, Yesui yamurinyɛnmɔu, ɔn gin’ gɛɛbɛin: ⁴² «Yɛnɛi! Wo inɛwin yabaa, kuu womɔ yabu bɛɛlɛ. Wo unruin Isɛrɛlu ɔgɔnɛi gɛɛjɛ. Aiwa! Nɛɛ, kɔɔi ye, baga jai kuu nɛ wɛɛ wo sugomɔ. Kunrin, emɛ wo le gagawadɛin. ⁴³ Wo Ama le diyɛ womɔ daanaabe. Iyaa unruin Ama Aini gi. Nɛɛ, koi ye Ama woi ibɛɛ wɔɔ ye, woi wo yabamɔ.» ⁴⁴ Tebutɛbɛnw Yesu genɛ nɛ bɛin gɔbe kanran, inɛw wajunw gin’, Yesu le sɔɔ mɔɲu mɔɲu sɔɔubɛin. ⁴⁵ Nɛɛ naitege gowaa, digɛnai lɛɛrɛ taanu waaru yai dɔɔ baa, gana puu ɔlɔi biyaabe. ⁴⁶ Lɛɛrɛ taanu waaru gɔ le gin’, Yesu ɛɛnnaa ɔn gin’ gi: «Eli, Eli, lɛma sabakutani.» Tiyɛ gɔ Ama ma, Ama ma, inge dɛi ɔn gin’ mui pajaajɛu? ⁴⁷ Yesu kɔɔ gin’ gɛɛu wo wɔu, inɛw kɔɔ nɛ bɛin gamuu ɛgaa, kijɛ be gi: «Inɛ ɔn wo inɛ Ama titiyainɛ Elii boonɔuwɔ koi!» ⁴⁸ Inɛ turu logoro bemɛ nɛ jɔbaa yaa kijɛ turu resɛndii ilɛ aaun nɛ sowaa, wogɔ bagi pala nɛ pagaa, Yesu womaa nɔɔ ga wo bɛrɛ dɛɛraabe. ⁴⁹ Kaa inɛw wajunw gɔbe wogɔ baŋa le ɔn gin’ sɔɔubɛin: «Dɔmiyɛn! Eli woi yabai wɛwɛɛdo ma emɛ dɔmi yɛnɛmɔi.» ⁵⁰ Yesu iyaa, mii ɛɛn le kɔun kɔnwaantiyaa, kinrun goi. ⁵¹ Kɔɔ waaru le Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ kɛju sɔi gɔ daa gɔ nɛ tɔlaa, doɲu yai dɔɔ, logoro gɔ nɛ tee kaaraai. Minɛ ɛjii jigaa, dumɔ gɔbe kaabɛin. ⁵² Ɔnsain gɔbe kanran pinɛlaa, inɛw pɔɔlɔ Ama le gawaabɛin gɔbe joo bulaa ⁵³ ɔnsain bemɛ nɛ gowaabɛin. Yesu bulaa wo kanran, inɛw wogɔbe ana Ama dɛi dɛiin wɔɔ Jerusalɛmu kɔlɔ nɛ yowaa, inɛw joo be wooi sɛgɛraabe. ⁵⁴ Sɔludasu suŋu kuu baŋa gɔ lee, sɔludasu unrunw baga jai doɲu nɛ bɛin gɔbe lee, minɛjigu gɔ lee, sɔɔ waja bii gɔ lee puu iyaa ɛjii liyaa, kijɛ be gɛɛbe: «Inɛ ɔn naran go Ama Aini bee.» ⁵⁵ Yaanw joo kanran, wagee iŋiyaan sɔɔ bii gɔ yɛnɛubɛin. Yesu, Galile gana nɛ waaru wo goi le baa, yaanw wogɔbe onu womɔ nɛ dimiyaan woi baraubɛin. ⁵⁶ Yaanw wogɔbe logoro nɛ Mari Magudala ana bɛɛnnɛ gɔ lee, Mari, Jake lee Josɛpu lee na gɔ lee, iyaa, Sebede unrunw na gɔ lee yatobɛin. ⁵⁷ Digɛnai, Arimate ainɛ, ɔgɔinɛ turu, boi gɔ Josɛpu gɛɛu, Pilate bɛrɛ wiyaabe. Wo kanran Yesu jaŋu ii turui bee. Wo Yesu yiun gɔ unrun bɛrɛ obu bojomɔ ga Pilate bɛrɛ wo gɛnyaan, Pilate wo bɛrɛ obo ga tɔɔraabe. ⁵⁹ Josɛpu, Yesu yiun gɔ jeɲaa, yegeraa, lɛn sɔi bojo kana nɛ kunaa, ⁶⁰ ɔnsain kana, kuu womɔ dɛi dumɔ turu nɛ wo tɔgurumu nɛ yaa boju. Yesu yiun gɔ bojaatiyaa, dumɔ diyɛ turu dunɔrɔnmaa dɔɔnaa, ɔnsain aŋa gɔ wogɔ le pinaatiyaa kɔɔ gin’ gowaa yai. ⁶¹ Josɛpu waaru kɔɔbe wo kanranbe le, Mari Magudala bɛɛnnɛ gɔ lee, Mari waja gɔ lee, ɔnsain gɔ giru nɛ yadaanbɛin. ⁶² Aga baa yaa gɔ, tiyɛ gɔ deeliye bai dɛi yeguru kunɔɲu baa yaa gɔ, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee mɔrinyaan, Pilate bɛrɛ wiyaa, wo le ɔn gin’ gin: ⁶³ «Emɛ baŋa, emɛ sɔɔ ɔn kanɛ naŋaranmaa bɛɛɲu. Ainɛ kakalu maŋanɛ kɔɔ, waaru yinwɛnlu wo bee le, unrun yinwaain ye bai taaniye gɔ bubulodo giyaabe. ⁶⁴ Nɛɛ, jaŋu unrunw womɔ gɔbe yai ye, yiun womɔ gunyɔnjɛi ye, inɛw bɛrɛ womaa bulaai gɛgɛɛmɔ ma emɛ liyɛuwɔin. Be kɔɔ gin’ kakalu maŋaa biyaaɲu ye, kakalu wogɔ pɔɔlɔ ainɛ gɔ kakalu maŋu gɔ dɛi mɔɲu biyɛdo. Kɔɔ sabu dɛi, sɔludasu unrunw gamuu tii ye, bai taanu gin’ ɔnsain gɔ dɔmiyɛun jaain wɔɔ.» ⁶⁵ Pilate be le saa: «Aiwa! Sɔludasu unrunw domudɔmiyɛnw kowɔin. Ɔnsain gɔ bana ɛjii dɔmiyɛnmu e ibɛ gin’ be dɔmiyɛnmɔi.» ⁶⁶ Be yaa, ɔnsain aŋa pinugu gɔ yegeraa, sɛɛrɛ kunaa, sɔludasu unrunw gɔbe wogɔ nɛ dɔmɔraan yinpajin.

¹ Deeliye bai gɔ galaa wo yaa, jugu bai pɔlɔ gɔ baayaara waaru le, Mari Magudala bɛɛnnɛ gɔ lee, Mari waja gɔ lee, ɔnsain gɔ yɛnɛi yaabɛin. ² Ginsɛsai minɛ ɛjii jigaabe. Inɛw Baŋa mɛlɛnkɛ turu sugaa, tibu diyɛ ɔnsain aŋa nɛ pinɛbe gɔ dunɔrɔnmaa goonaatiyaa, wogɔ kuu nɛ dɛinyin. ³ Mɛlɛnkɛ wogɔ, bana womɔ anrangiriyenu gin’ bee. Sɔi womɔ yaa pilu pala pala bee. ⁴ Sɔludasu unrunw gɔbe wogɔ iyaa, liyaa, kinwɛun yiun gin’ diinbɛin. ⁵ Kaa, mɛlɛnkɛ gɔ yaanw gɔ le sɔwaa: «E kai, liyɛnɔugi. E Yesu baga jai nɛ pɛgaa dain gɔi dɛnɛjɛi ga mu igii wɔun. ⁶ Wo ɔn nɛ tolo. Bana e bɛrɛ wo tagu gin’, wo bulaai. Yalu wo diinbe gɔ wɛɛ yoi yɛnɛi. ⁷ Nɛɛ, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ wo bulaai ga ɔgiri yai tagai. Wo Galile gana nɛ giru ebe nɛ yaai. E kɔɔ nɛ woi iyedei. Mu wogɔ e bɛrɛ tagai wɛiun.» ⁸ Yaanw gɔbe ɔgu ɔnsain gɔ nɛ gowaa, liliyɛ le, kinɛ ɛɛli le jɔbɔu, jaŋu unrunw gɔbei kibɛru gɔ tagai yain. ⁹ Ginsɛsai, Yesu, giru bemɛ nɛ wiyaa, bemaa poo gi. Yaanw gɔbe genɛ womɔ nɛ dɔwaa, tuŋiyaan, woi demɛniyɛnmaabɛin. ¹⁰ Yesu be le sɔwaa: «Liliyɛ le biyɛnɔugi. Mu ba unrunw bɛrɛ yai tagai. Bemaa Galile nɛ yaa wa. Be kɔɔ nɛ mui iyedɛin.» ¹¹ Yaanw gɔbe, oju nɛ be tou, sɔludasu unrunw gamuu ana kɔlɔ nɛ yaa, sɔɔ bii gɔ puu, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw bɛrɛ tagaabɛin. ¹² Sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe, Yahutunw inɛw naw gɔbe le mɔrinyaan, be wooi puu waja tunmɔ le aaraa, sɔludasu unrunw gɔbe bɛrɛ kɛɛlɛ diyɛ obaa, ¹³ be le ɔn gin’ gin: «Digɛ, giri e yeiyeu, jaŋu unrunw womɔbe wiyaa, yiun gɔ gunyaanɲu ga inɛw bɛrɛ yingɛɛi. ¹⁴ Sɔɔ wogɔ sɛmɛginɛ bɛrɛ dɔwaai kanran, emɛ, kinɛ womɔ kaaliyɛmɔ ye, kuu ebe bana gaanaidɛin bɛbɛɛdɛin.» ¹⁵ Kunrin, sɔludasu unrunw gɔbe buudu gɔ yabaa, be bɛrɛ aŋai tagin gin’ yinkanrin. Kɔɔ gin’ Yahutunw logoro nɛ iye bai dɔɔ, sɔludasu unrunw gɔ sɔɔ gi gɔ, woi ginaa wɔɔ. ¹⁶ Yesu jaŋu unrunw pɛli turusigɛ gɔbe ingelaa, Galile gana nɛ tetemɛ nɛ Yesu bemaa yaa gi gɔ nɛ yain. ¹⁷ Be yalu wogɔ nɛ dɔwaa, Yesui iyaa woi demɛniyɛnmaabɛin. Kaa, logoro bemɛ nɛ gamuu, Yesui ma kinɛ bemɛ lɛilɛi bɛin. ¹⁸ Yesu, genɛ bemɛ nɛ dɔwaa, kijɛ gi: «Alagala nɛ lee, aduna nɛ lee, Ama, gɔnrɔn gɔ wooi mu bɛrɛ obaajɛ. ¹⁹ Kɔɔ dɛi, yaai, tɔgu wooi nɛ jaŋu unrunw ma bojoi. Ba gɔ lee, Aini gɔ lee, Kikinu Pilu gɔ lee boi le, bei batise kanrain. ²⁰ Iyaa lee, sɔɔ e bɛrɛ mu tɔɔru gɔ puu bemaa sɔɔ wogɔbe yaba giye bei deerei. Nɛɛ, yɛnɛi, mu aduna dogoido baa, bai wooi e le wɔun.»