LUKA

LUKA

¹ Inɛw joo, logoro emɛ nɛ sɔɔ biyaabe gɔ mainiyaan tɔŋaabɛin. ² Be, sɔɔ gɔbe giri bemɛ le tɔlɔgu gɔ baa, inɛw iyenw gɔbe, iyaa lee inɛw pilemaa Kibɛru Ɛju birɛbirɛnwin biyaabɛin gɔbe, bana emɛ bɛrɛ be tagu gin’ tee, tɔŋaabɛin. ³ Kɔɔ sabu dɛi, Teyɔpile, baŋa ire, sɔɔ kɔɔbe digu le digu le tɔŋaa, u bɛrɛ tii ga, mu bɛrɛ yaa ɛjii wɔɔ. ⁴ Kɔɔ le digɛnu uwaa kijɛ ui deerin gɔbe narain jugɔ ga mu tɔŋɔuwɔn. ⁵ Herɔde, Judea gana ɔgɔnɛi waaru wo bee le, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ turu yabe. Boi womɔ Jakari gɛɛbɛin. Wo Abia tɔgui bee. Yaanran womɔ boi Elisabɛtu gɛɛbɛin, Aarɔn tiruwɛnɛ turui. ⁶ Jakari lee, Elisabɛtu lee, Ama giru nɛ inɛw teitai bɛin. Be Inɛw Baŋa Ama tɔɔru gɔbe lee, sɔɔ womɔ gɔbe lee, lelu tolo go ɛjii kajubaubɛin. ⁷ Kaa be ii sɛbenɛ. Sabu Elisabɛtu yaanran ii naraanlɛi bee. Iyaa be lɛi puu inɛw pɛii bɛin. ⁸ Bai turu Jakari, Ama Ginrun Diyɛ gɔ kɔlɔ nɛ, Ama bɛrɛ sadaga dɔɔnu birɛ birɛube. Sabu dinrɛn gɔ tɔgu womɔ inɛw mɔi bee. ⁹ Womaa Inɛw Baŋa Ama Ginrun Diyɛ kɔlɔ gɔ nɛ yoo ye, mɔi jiɲu ɛju gɔ, Ama bɛrɛ sadaga tɛgɛrɛ ga, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw atɛmu le kɛukɛu, keriteŋu gɔ Jakari kuu nɛ sugaabe. ¹⁰ Mɔi jiɲu ɛju tɛguru waaru le inɛw gɔbe puu bain go, Ama gɛɛun bɛin. ¹¹ Kɔɔ waaru le Inɛw Baŋa mɛlɛnkɛ turu, Jakari bɛrɛ unruin tagaraabe. Mɛlɛnkɛ gɔ mɔi jiɲu ɛju gɔ yalu tɛgɛrɛɲu numɔ iin sibɛ go iŋɛbe. ¹² Jakari, Mɛlɛnkɛ gɔi waaru wo iye le, saii bimiliyaai. Wo ɛjii liyaabe. ¹³ Kaa mɛlɛnkɛ gɔ wo le kijɛ gi: «Jakari, u liyɛnɔu, sabu Ama, gɛɛn uwɔ gɔ saati. Yaanran uwɔ Elisabɛtu, u bɛrɛ aini narun ohobodo. U ii gɔ boi Jan kunɔ. ¹⁴ U ii gɔ dɛi kinɛ ɛɛlu diyɛ bɛbɛɛdou. Inɛw joo, ii gɔ naraanɲu dɛi kinɛ bemɛ ɛhɛɛliyɛdo. ¹⁵ Wo Inɛw Baŋa Ama giru nɛ inɛ diyɛi biyɛdo. Wo resɛndii ilɛ ma, kijɛ inɛi bimiliyejɛ turu kanran nɔɔidolo. Wo na bɛrɛ nɛ baa, wo Kikinu Pilu le joi ye biyɛdo. ¹⁶ Wo Isɛrɛlu inɛw jooi, pilemɛ ye Inɛw Baŋa Ama bemɛ bɛrɛ jɛjɛɛlɛdo. ¹⁷ Wo giru womɔ nɛ, Eli bana lee, Eli gɔnrɔn sɛbe gɔ lee le bii ye, birɛ birɛdo. Kɔɔ le digɛnu banw gɔbei pilemɛ ye unrunw gɔbe le mɔmɔɔnɔdo. Iyaa inɛw kɔkɔlɔmaagunw gɔbei dulomɔ ye, inɛw teitai wɔin gɔbe hakilɛ bɛbɛɛmɔdo. Wo Inɛw Baŋa Ama bɛrɛ tɔgu kinɛ yeguru ɛju le wɔɔ bobojodo.» ¹⁸ Jakari, Mɛlɛnkɛ gɔ aŋa saa gi: «Mui pɛyaai, iyaa yaanran ma yaa inɛ pɛii. Nɛɛ, mu wogɔ yani jugɔdɔn ma?» ¹⁹ mɛlɛnkɛ gɔ wo le saa gi: «Mui Gabiriɛlui, Ama giru nɛ mui iŋɛ. U bɛrɛ sɔɔ sɔɔ ga, iyaa kibɛru ɛju kɔɔ u bɛrɛ taga ga mui tiyaaɲu. ²⁰ Yɛnɛ, u waja sɔɔ sɔi bɛɛidolou. Sɔɔ gɔ bai kibeido dɔɔ baa, aŋa uwɔ pagiyaado. Sabu u sɔɔ u bɛrɛ mu tagu gɔ le gawalu. Sɔɔ kɔɔbe, waaru gɔ dɔwaai ye, sɛɛu kikibedɛin.» ²¹ Kɔɔ waaru le mɔɔnu gɔ Jakarii dɔmɔbe. Nɛɛ Jakari, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ toun tanwaain dɛi be bɛrɛ maunɛ bee. ²² Bain waaru wo goi le, Jakari, mɔɔnu gɔ le sɔɔ sɔwaa bɛɛlu. Kɔɔ waaru le, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ tou, wo kuu iye turu iyaabe ga, be jugaabɛin. Wo numɔ ii le be le sɔɔ sɔɔube, aŋa womɔ pagiyaayaabe. ²³ Jakari, birɛ luumɔ womɔ galaai onu nɛ, wo pilemaa ginrun unrunmɔ nɛ yai. ²⁴ Bai dagaa galaai onu nɛ, yaanran womɔ Elisabɛtu, bɛrɛ jeɲaabe. Wo iyepilu numɔrɔn baa inɛw giru nɛ baŋiyaanbe. Wo ɔn gin’ sɔɔube: ²⁵ «Inɛw Baŋa Ama, giri womɔ mu bɛrɛ waaru wo dɛɛru le, inɛw giru nɛ kijɛ mu bɛrɛ dɔgɔi bee gɔ goonaabe. Kijɛ mu bɛrɛ wo kanrun gɔ kɔɔ woi.» ²⁶ Elisabɛtu, bɛrɛ jeɲu iyepilu kuloiye gɔ, mɛlɛnkɛ Gabiriɛlu, Ama woi Galile gana nɛ Nasarɛtu ana nɛ, ²⁷ iyaa aala turu ginrun nɛ tii. Iyaa aala gɔ, ainɛ turu, boi womɔ Josɛpu gɛɛbɛin gɔ, Dawide ginrun bɛɛnnɛ turu yaalai bee. Boi womɔ Mari gɛɛbɛin. ²⁸ Mɛlɛnkɛ gɔ ginrun gɔ nɛ yowaa kijɛ gi: «Poo, u inɛ Ama nɛɛma diyɛ biyaajɛ gɔ. Inɛw Baŋa Ama u le wɔɔ.» ²⁹ Kaa Mari liyaa, kikinu manu le bee. Wo poo gɔ tiyɛ gɔ ingei ma ajubau bee. ³⁰ Mɛlɛnkɛ gɔ kɔɔ waaru le wo le kijɛ gi: «Mari, u turu kanran liyɛnɔu, sabu Ama nɛɛma u le yɔɔ. ³¹ Yɛnɛ, u bɛrɛ bɛbɛrɛdou, aini nanarandou, boi womɔ Yesu kukunɔdou. ³² Woi inɛ diyɛi bibiyɛdo, iyaa woi Ama daa naa daa go wɔɔ Ainii gɛgɛɛdɛin. Inɛw Baŋa Ama, wo tirɛ ainɛ Dawide ɔgɔdɔin gɔ wo bɛrɛ ohobodo. ³³ Wo asuu Jakɔbu tɔgu gɔi laamu kakanrando, iyaa laamu womɔ dumɔ siyɛidolo.» ³⁴ Mari, mɛlɛnkɛ gɔ le kijɛ gi: «Sɔɔ kɔɔ yani kanrun bɛɛmɔdo ma? Sabu mu ainɛ inɔn.» ³⁵ Mɛlɛnkɛ gɔ aŋa womɔ saa gi: «Kikinu Pilu gɔ kuu uwɔ nɛ susugodo. Iyaa, Ama daa naa daa go wɔɔ gɔ gɔnrɔn, kini gin’ ui dɛdɛbɛdo. Kɔɔ sabu dɛi ii dɛin u naraindo gɔ, woi Ama Ainii gɛɛdɛin. ³⁶ Yɛnɛ, Elisabɛtu, yaanran u mɛrɛnnɛ gɔ, wo kanran pɛi womɔ kuu nɛ aini naran ga bɛrɛ jeɲaa wɔɔ. Yaanran ii naraanlɛi ga gɛɛubɛin gɔ, kanɛ iyepilu kuloi baa bɛrɛ le wɔɔ. ³⁷ Sabu Ama kijɛ kanrun bɛɛidolo wo wɔɔ turu kanran wɔlɔ.» ³⁸ Mari aŋa womɔ saa gi: «Yɛnɛ, mui Inɛw Baŋa Ama gunɔ yaanrain. Sɔɔ u sɔi gɔ le kɛukɛu, mu bɛrɛ kunrin biyɛmɔ.» Kɔɔ onu nɛ mɛlɛnkɛ gɔ Marii pajaatiyaa yaai. ³⁹ Sɔɔ kɔɔbe biyɛun be digɛu, Mari ingelaa, ɔgu kɛu, kokoo sibɛ go Judea ana turu nɛ yaabe. ⁴⁰ Wo Jakari ginrun nɛ yowaa, Elisabɛtui poonaabe. ⁴¹ Elisabɛtu, Mari poo kunu gɔ waaru wo ɛgu le, ibanrin kɔlɔ womɔ nɛ too gɔ ɔgu bɔnrinyaanbe. Kɔɔ waaru le Kikinu Pilu Elisabɛtu nɛ jowaabe. ⁴² Elisabɛtu, mii ɛɛn le sɔwaa gi: «Yaanw logoro nɛ sigɛ le ui duba kanraanɲu, iyaa ii kɔlɔ uwɔ nɛ too gɔ yaa duba wo le wɔɔ. ⁴³ Kijɛ inge ma dɛi Inɛw Baŋa ma na gɔ mu bɛrɛ wɛɛu wɔɔ ma? ⁴⁴ Sabu yɛnɛ, waaru poo u kunu gɔ suguru ma nɛ yoi le, ibanrin gɔ kɔlɔ ma nɛ kinɛ ɛɛlu le bɔnrinyaanbe. ⁴⁵ Sɔɔ Inɛw Baŋa Ama sɔi gɔ kikibedo ga u yaanran gawaa wɔɔ gɔ, Ama u yabu.» ⁴⁶ Kɔɔ waaru le Mari saa gi: «Kinɛ ma Inɛw Baŋa Amai demɛniyɛnmɔuwɔ. ⁴⁷ Mu Ama, mui Yabanɛ dɛi kinɛ ɛɛlu le wɔun. ⁴⁸ Sabu gunɔ yaanran gailiyɛmaaɲu gɔ sibɛ go, wo giri unrunmɔ dɛɛraabe. Kɔɔ sabu dɛi yɛnɛ, waja, tɔgu gɔbe puu Ama mu yabu gɛɛdɛin. ⁴⁹ Ama, gɔnrɔn baŋa gɔ, mu dɛi kijɛ diyɛ kanraanjɛ. Boi womɔ gaai wɔɔ. ⁵⁰ Amasɔgɔjugɔ womɔ gɔ, inɛw giri womɔ liyɛnw gɔbe sibɛ go asuu dumɔ siyɛidolo. ⁵¹ Wo birɛ diyɛ diyɛ numɔ womɔ paŋa le biraabe. Inɛw kinɛ unrunbemɛ nɛ kuu ulo le jowaa wɔin gɔbei digaa tiyaabe. ⁵² Wo ɔgɔnw gɔbe ɔgɔdɔin bemɛ nɛ nanaa goonaati. Dɔgɔpaganw gɔbe kuu unaabe. ⁵³ Giyɛgunw gɔbe kakayɔn ɛju le bei baamaabe. Ɔgɔ unrunw gɔbei numɔ ije le digaa tiyaabe. ⁵⁴ Wo Isɛrɛlu tɔgu, birɛbirɛnw womɔ gɔbei baraabe. Wo bana emɛ babe le pui wo kunaabe gin’ amasɔgɔjugɔ womɔ gɔ Abarahamu lee, wo tirɛnw gɔbe lee dɛi asuu naŋalu.» ⁵⁶ Mari iyepilu taanu gin’ Elisabɛtu le biyaa, kɔɔ onu nɛ pilemaa ginrun unrunmɔ nɛ yai. ⁵⁷ Elisabɛtu, bɛrɛ womɔ wo dɔwaa, wo aini naraanbe. ⁵⁸ Ginrun diŋu womɔ inɛw gɔbe lee, wo mɛrɛnw gɔbe lee, Inɛw Baŋa Ama, amasɔgɔ womɔ jugaabe ga ɛgaa, Elisabɛtu le bariyaa kinɛ ɛɛliyɛmaabɛin. ⁵⁹ Ii gɔi narin bai gagaraye gɔ woi araa nɔɔmɔi wiyaabɛin. Be boi womɔ wo ba Jakari boi gɔ kunaabɛin. ⁶⁰ Kaa ii na gɔ saa gi: «Ai, boi womɔ Jan gɛɛdɛin.» ⁶¹ Be saa: «U mɛrɛnw logoro nɛ inɛ boi kɔɔ gin’ boonɔɲu turu kanran wɔlɔ.» ⁶² Be numɔ ii le ii gɔ ba bɛrɛ sɔɔ sɔwaabɛin, womaa ii gɔ boi inge kunu ibɛɛ bee ma gin. ⁶³ Jakari, baga kɛkɛbu dɔn tɔŋu turu selumaa, wo ɔn gin’ tɔŋu: “Boi womɔ gɔ Jan woi.” Inɛw gɔbe puu bɛrɛ maunɛ biyaabe. ⁶⁴ Kɔɔ waaru le tee Jakari aŋa pagalaai. Wo sɔɔ sɔɔi tɔlaabe. Amai sɔmɔube. ⁶⁵ Ginrun diŋu inɛw gɔbe puu liyaabɛin. Judea kokoo gana wooi nɛ kijɛ kɔɔbe puu dɛi sɔɔ sɔɔubɛin. ⁶⁶ Inɛw sɔɔ kɔɔbe ɛgɛnw gɔbe puu ajubu ajubu yɛnɛubɛin. Iyaa kuu unrunbemɛ selumɛubɛin, kijɛ be gɛɛbe: «Ii ɔn, inge ii tɔgui biyɛdo?» Inɛw Baŋa Ama gɔnrɔn diyɛ gɔ naran go ii gɔ le yabe. ⁶⁷ Jakari, Jan Batise ba gɔ, Kikinu Pilu le jowaa, Ama bɛrɛ sɔɔ goi sɔwaabe: ⁶⁸ «Inɛw Baŋa, Isɛrɛlu Ama gɔ, boi womɔ sɔmi biyɛmɔ. Sabu wo tɔgu womɔ inɛwin yɛnɛi wiyaa, kuu bemɛ goonaabe. ⁶⁹ Wo gunɔnɛ womɔ Dawide tɔgu nɛ, Yabanɛ diyɛ, paŋa sɛɛ gɔi, ingelemaajɛ. ⁷⁰ Ama pɔɔlɔ baa inɛw titiyaanw ɛjaa womɔbe le digɛu bana wo sɔwaabe gin’, ⁷¹ wo jaŋuw emɛ numɔ nɛ lee, inɛw emi ibiliyaa wɔin gɔbe numɔ nɛ lee, emi yayabado ga pui kunaabe. ⁷² Kɔɔ gin’ wo amasɔgɔjugɔ womɔ, emɛ babe bɛrɛ tatagarado gi. Wo iyaa, aaru asuu kɔɔlɔɔlɛ womɔ gɔ naŋaidolo gi. ⁷³ Sabu Ama, Abarahamu emɛ tirɛ ainɛ bɛrɛ, kuu unrunmɔ jɛbiyaa, pui kunaa, ⁷⁴ jaŋuw emɛ numɔ nɛ emi yayabado gi. Emaa, liliyɛ sɛlɛ le woi demɛniyɛnmɔ ga, ⁷⁵ bai emɛ wooi nɛ emaa, giru womɔ nɛ inɛw kuu emɛ wo bɛrɛ sɛɛu obaa wɔiin biyɛ ga, inɛw teitai biyɛ ga, wo kunrin kanraanbe. ⁷⁶ Nɛɛ, u, aini ma, ui Ama daa naa daa go wɔɔ gɔ titiyainɛi ga gɛgɛɛdɛin. Sabu u Inɛw Baŋa giru nɛ bii ye, oju womɔ yegerenɛi biyɛdou. ⁷⁷ Iyaa, kɔɔ gin’ yayabu gɔ, hakɛ yaabu kanrun le bɛɛmɔjɛ ga, tɔgu womɔ inɛw bɛrɛ jugɔmɔdou. ⁷⁸ Ama emɛ gɔ, wo ihibɛ lee, amasɔgɔjugɔ lee le jowaa wɔɔ. Inɛw ɔlɔ nɛ daain gɔbe lee, inɛw yiun kini nɛ daain gɔbe leei wijɛmɔ ga, iyaa emi jamu oju nɛ dimɛrɛn yaa ga, kodɛi nai tumɔgu wijɛ gɔ, emɛ dɛi dodoorodo.» ⁸⁰ Ii gɔ gabiyɛube, iyaa hakilɛ yaa bɛɛ bɛɛ yaaube. Isɛrɛlu tɔgu bɛrɛ unruin wo tagaraido baa, wo olusolo nɛ biyaabe.

¹ Waaru wogɔ le, Rɔmɛ ɔgɔnɛ diyɛ Ogusute gɛɛbɛin gɔ, laamu womɔ gana gɔbe nɛ, inɛw gɔbe wooi lugo ga, tɔɔru ginɛgaabe. ² Lugo pɔlɔ wogɔ waaru le, Siri gana nɛ sɛmɛginɛ daanbe gɔ, Kiriniusu gɛɛbɛin. ³ Inɛ tuturu puu gowaa, inɛ kanma ana womɔ tɔitɔi nɛ yaa ye, unruin lugomɔbe. ⁴ Kɔɔ gin’, Josɛpu yaa, Galile gana, Nasarɛtu nɛ gowaa, Judea gana nɛ, Dawide ana, Bɛtɛlɛhɛmu gɛɛbɛin gɔ nɛ yaabe. Sabu wo Dawide ginrun bɛɛnnɛi, wo tiruwɛnɛi. ⁵ Josɛpu, boi unrunmɔ lee, yaalai womɔ Mari boi lee tɔŋɔmɔi yaabe. Mari bɛrɛ le bee. ⁶ Waaru Bɛtɛlɛhɛmu nɛ be bee le, Mari bɛrɛ dɔwaai. ⁷ Wo bɛrɛ pɔlɔ unrunmɔ aini naraan, sɔi le munaa, arusɛgɛ koro nɛ duunaabe. Sabu, yerunw ginrun sugo yalu gɔ nɛ, be yalu bɛɛnɛ. ⁸ Gana turu wogɔ nɛ, pejugirɛnw olu nɛ yabɛin. Be bɛlu kulɔ bemɛ dɔmɔnu baa yaaubɛin. ⁹ Inɛw Baŋa mɛlɛnkɛ turu, giru bemɛ nɛ wiyaa iŋiyaanbe. Ama dooro gɔ, yalu be bee gɔi ɛjii wijɛmaabe. Kɔɔ waaru le liliyɛ diyɛ kinɛ bemɛ nɛ yowaabe. ¹⁰ Mɛlɛnkɛ gɔ be le kijɛ gi: «E turu kanran liyɛnɔugi. Sabu yɛnɛi, mu kibɛru ɛju inɛw puu dɛi kinɛ ɛɛli sɔɔi biyɛido e bɛrɛ tagai wɛiun. ¹¹ Dawide ana nɛ, iye, Yabanɛ e dɛi naraanɲu. Wogɔ Kirisito, Inɛw Baŋa gɔ woi. ¹² Ɔn e bɛrɛ sɛɛrɛi biyɛdo: E ibanrin turu sɔi le munaa, arusɛgɛ koro nɛ wo diinnu tɛtɛmɛdei.» ¹³ Ɔgu kɛu, mɛlɛnkɛ kulɔ joo, alagala gowaa mɛlɛnkɛ pɔlɔ mɔ gɔ le bariyaa, Ama boi sɔmɔu, kijɛ be gɛɛbe: ¹⁴ «Daa go, alagala nɛ, Ama boi sɔmi biyɛmɔ. Aduna nɛ inɛw Ama kinɛ aamɔw gɔbe, jamu be le biyɛ.» ¹⁵ Kɔɔ gin’, mɛlɛnkɛ gɔbe waaru bei pajaatiyaa, alagala be yai le, pejugirɛnw gɔbe tunmɔ le kijɛ be gi: «Kɔɔ gin’ biyaai ye, emɛ Bɛtɛlɛhɛmu baa yaamɔi. Inɛw Baŋa Ama, emɛ bɛrɛ kijɛ jugɔmu gɔ yɛnɛi yaamɔi.» ¹⁶ Be ɔgu kɛu gowaa yaabɛin. Be Mari lee, Josɛpu leei tɛmaabɛin. Ibanrin gɔ yaa, arusɛgɛ koro nɛ wo diiun tɛmaabɛin. ¹⁷ Waaru kɔɔ be iyi le, be ibanrin gɔ dɛi sɔɔ be bɛrɛ tagin gɔbe jugɔmaabɛin. ¹⁸ Pejugirɛnw gɔbe sɔɔ sɔin inɛw ɛgɛnw gɔbe puu bɛrɛ maunɛ biyaabe. ¹⁹ Kaa Mari, sɔɔ kɔɔbe puu kinɛ unrunmɔ nɛ gɛliyaa, ajubaube. ²⁰ Pejugirɛnw gɔbe wogɔ nɛ gowaa, pilemaa yalu bemɛ nɛ yaau, bana be bɛrɛ jugɔmi le kɛukɛu, kijɛ be ɛgu lee, kijɛ be iyi lee dɛi Amai sɔmɔubɛin, woi babaubɛin. ²¹ Yesui narin bai gagaraye gɔ, woi araa nɔɔmɔɲu bai gɔ, boi womɔ Yesu kuni. Boi wogɔ mɛlɛnkɛ, Mari, bɛrɛ bɛrɛlu baa, boi kunu gɔ woi. ²² Nɛɛ, Mɔise tɔɔru le kɛukɛu bei ɛjɛmɔidɛin bai gɔ wo dɔwaa, be ii gɔi gɛliyaa Jerusalɛmu yaabɛin. Inɛw Baŋa Ama tɔɔru nɛ tɔŋaaɲu: “Aini pɔlɔ naraindɛin puu, Inɛw Baŋa Ama dɛi woi dɛiin bobojodɛin.” Sɔɔ kɔɔ le kɛukɛu ii gɔi Ama bɛrɛ sagu gawaraabɛin. ²⁴ Iyaa Inɛw Baŋa Ama tɔɔru le kɛukɛu, sadaga goonɔu jaain wɔɔ gɔ, “pelegele lɛi ma, gurumɔ unrunw lɛi ma”, be sadaga wogɔ goonaabɛin. ²⁵ Ainɛ turu yaa Jerusalɛmu nɛ yabe. Boi womɔ Simɛyɔn gɛɛbɛin. Wo ainɛ teitai bee, iyaa wo Ama giri liyɛnɛi bee. Ainɛ kɔɔ, inɛ wɛɛ ye kinɛ kaalu Yahutunw tɔgu bɛrɛ obonɛ gɔi dɔmiyaan bee. Kikinu Pilu wo nɛ yatobe. ²⁶ Kikinu Pilu wo bɛrɛ jugɔmaa, womaa Inɛw Baŋa Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔi giri womɔ le iyelu go, yiun wo bɛrɛ dɔɔidolo gi. ²⁷ Ama Kikinu woi dimɛraan, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ jɛɛlaabe. Josɛpu lee, Mari lee, Mɔise tɔɔru nɛ, kijɛ ibanrin gɔ dɛi kanraun dagaa gɔ kibemɔ ga, waaru Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ ii gɔi be jɛɛlu le, ²⁸ Simɛyɔn, ibanrin gɔi amugiyaa gɛliyaa, ɔn gin’ Amai birɛpoo tagaabe: ²⁹ «Inɛw Baŋa, nɛɛ bana u sɔwaabe gin’, u gunɔnɛ uwɔ gɔi pajaa ye jamu le yaamɔ. ³⁰ Sabu inɛw wooi giru nɛ yayabu u yegeraabe gɔ, giri ma iyaajɛ. ³² Wogɔ wijɛi biyɛdo. Wijɛ le digɛnu tɔgu wooi ui jugɔidɛin gɔi. Iyaa, tɔgu uwɔ Isɛrɛlu boi ɛju goi sɔɔi biyɛdo.» ³³ Ii ba gɔ lee, ii na gɔ lee, ibanrin gɔ dɛi kijɛ sɔɔbɛin gɔ bei ɛjii maunɛ kanraanbe. ³⁴ Simɛyɔn, bei duba kanraantiyaa, ii na Mari le ɔn gin’ sɔi: «Ii ɔn Isɛrɛlu nɛ inɛw joo wo dɛi numɔ ye susugodɛin, iyaa inɛw joo gamuu wo sabu dɛi pilemɛ ye ingilu bɛbɛɛdɛin. Woi Ama sɛɛrɛi biyɛdo. Sɛɛrɛ le inɛw joo jaiyɛidɛin biyɛdo. ³⁵ Kɔɔ le digɛnu wo sɔɔ boŋurun inɛw joo kinɛ nɛ too gɔ jujugɔmɔdo. Kaa u kai, ii na gɔ, kinɛjiun kinɛ uwɔ polukaaba gin’ sɔsɔbɔdo.» ³⁶ Iyaa, inɛ Ama titiyainɛ, boi womɔ Anɛ gɛɛbɛin gɔ yaa yabe. Woi Panuɛlu iyaai bee. Asɛru tɔgui bee. Anɛ yaanran pɛii bee. Wo anranguju sɔi, gulɔi womɔ waaru le igɛ wo ɛi gɔ le biyaa, ³⁷ panu dɛinyaan, igɛ ɛɛlu. Anranguju womɔ pɛgagara naisigɛ bee. Wo Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ goobele. Wo aŋapagu lee, amagɛɛn lee nɛ biyaa, aga lee, digɛ lee, Ama babaube. ³⁸ Kɔɔ gin’ wo yaa, waaru kɔɔ le tee Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ yowaa, Amai birɛpoo tagai tɔlaabe. Ama, Jerusalɛmui numɔ nɛ goonɔido bai inɛw dɔmɔbɛin gɔbe bɛrɛ, wo ii gɔ sɔɔ sɔɔube. ³⁹ Inɛw Baŋa Ama tɔɔru nɛ kijɛ kanraun jaain wɔɔ gɔbe puu waaru be kibemu le, Josɛpu lee, Mari lee, Galile gana nɛ, ana bemɛ Nasarɛtu nɛ pilemaa yain. ⁴⁰ Ii gɔ kai bariyɛube, gɔnrɔn bɛɛ bɛɛ yaaube. Wo hakilɛ le jowaa bee, iyaa, Ama nɛɛma gɔ wo le bee. ⁴¹ Yesui naranw gɔbe, anranguju tuturu wooi, be Taŋagalu janwan gɔ dɛi Jerusalɛmu nɛ yaaubɛin. ⁴² Taŋagalu janwan atɛmu gɔ le kɛukɛu, Yesu, anranguju pɛli lɛisigɛ womɔ waaru wo bɛi le, wo lee, wo maranw gɔbe lee, be Jerusalɛmu yaabɛin. ⁴³ Kaa, janwan gɔ kilaa, waaru ginrun pilemaa be yaaube le, Yesu, Jerusalɛmu nɛ yabii. Woi naranw gɔbe soo sɛbenɛ. ⁴⁴ Ajubu bemɛ nɛ, Yesu, inɛw mɔɔnu yoi yaanw be bɔɔnw gɔbe le digiyaa yai ga sɛbɛin. Kɔɔ sabu dɛi be bai turu sɛɛu yoi yaa, be mɛrɛnw lee, inɛw be igu gɔbe lee logoro nɛ, Yesui dɛnaabɛin. ⁴⁵ Kaa woi dɛnaa iyenɛ kanraan, be pilemaa woi dɛnɛ dɛnɛ Jerusalɛmu wiyaabɛin. ⁴⁶ Bai taaniye gɔ, be Yesu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ kɔlɔ nɛ, Ama tɔɔru deerenw gɔbe logoro nɛ dɛinyaan, bei keŋiyɛun, iyaa selumu be bɛrɛ selumɛu wo wɔu yaa tɛmaabɛin. ⁴⁷ Inɛw sɔɔ womɔ ɛgɛnw gɔbe puu, hakilɛ womɔ gɔ lee, bana aŋa wo saabe gɔ lee, be bɛrɛ ɛjii maunɛ bee. ⁴⁸ Mari lee, Josɛpu lee, waaru Yesui be iye le, be bɛrɛ ɛjii maunɛ biyaabe. Wo na wo le kijɛ gi: «U inge dɛi ɔn gin’ emɛ bɛrɛ kanraanbeu ma? Yɛnɛ, u ba lee, mu lee, emɛ ui dɛnɛu ɛjii liyaabɛin.» ⁴⁹ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «E inge dɛi mui dɛnɛubei ma? E maa, mu Ba birɛ mu birɛun dagaa ga inin ma?» ⁵⁰ Kaa be sɔɔ wo sɔɔbe gɔ paamu kanraunbenɛ. ⁵¹ Kɔɔ gin’ wo onu bemɛ nɛ dimiyaan, Nasarɛtu nɛ wiyaabe. Iyaa, wo sɔɔ bemɛ yabaube. Wo na, sɔɔ kɔɔbe puu, kinɛ unrunmɔ nɛ gɛliyɛube. ⁵² Yesu, hakilɛ bɛɛ bɛɛ yaaube, sɛɛu gabiyɛube. Ama lee, inɛw lee giru nɛ, sɔɔ womɔ ɛjii bee.

¹ Rɔmɛ ɔgɔnɛ diyɛ Tibɛre, ɔgɔ wo dɛinyin anranguju pɛli numɔrɔnsigɛye gɔ le, waaru Pɔnse Pilate, Judea sɛmɛginɛi bee le, Herɔde, Galile kuu nɛ waaru daanbe le, iyaa Herɔde bainɛ Pilipe, Iture gana lee, Tarakonite gana lee, waaru laamu wo kanraunbe le, Lisaniasu, Abilɛnɛ kuu nɛ waaru daanbe le, ² iyaa waaru Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa birɛ nɛ Hanɛ lee, Kayipe lee tobɛin le, waaru wogɔ le tee, Jakari aini Jan, olusolo nɛ, Ama, sɔɔ unrunmɔ wo bɛrɛ obaabe. ³ Jan kɔɔ gin’ Jurudɛn dibe le bɛrii gana daanbɛin wooi nɛ gɔŋɔlɔube. Wo inɛwin waaju kanraun, bemaa hakɛ yaabu kanrun bɛɛ ga, bana bemɛ dulomɔ ye, batise yoo gɛɛube. ⁴ Wogɔ, inɛ Ama titiyainɛ Esayi dɔn nɛ sɔɔ tɔŋɔ ɔn le sɛgɛraai: “Olusolo nɛ inɛ turu mii goonaabe. Kijɛ wo gɛɛbe: ‘E Inɛw Baŋa oju gɔ yegerei. Oji womɔbe demu demu bojoi. ⁵ Ɔmɔrɔn wooi jojoonɔdɛin. Kokoo wooi lee, dudumu wooi lee dumii bobojodɛin. Bɛdɛ yalu gɔni wɔɔ gɔ wooi, pilemaa ye demu demu bobojodɛin. Iyaa, oju kuɲu gɔbe wooi ɔnrɔnni bobojodɛin. ⁶ Adama unrunw wooi, Ama yayabu gɔ ihiyedɛin.’” ⁷ Inɛw mɔɔnu joo wo bɛrɛ wɛi ye, unrunbei batise kanranmɔubɛin gɔbe le, Jan kijɛ gi: «E yuguru kɔkɔju tɔgu gɔbe, Ama kinɛbanrun wɛɛido gɔ nɛ ebaa ɛli goo ga aa ei tinwinrun? ⁸ Bana ebe duliyaai ga, birɛ ebe le tagarai. Iyaa, kinɛ ebe kɔlɔ nɛ Abarahamu e bai ga gɛɛnu biyɛnɔugi. Sabu mu e bɛrɛ tagauwɔn, Ama, tibu e iyejɛ ɔnbei bilemɛ ye, Abarahamu unrunwin bojo bɛbɛɛjɛ. ⁹ Kanɛ baa, gulɔ tiun duu gɔ dɛŋɛido gɔ, yɛgaa wɔɔ. Tiun, ii ɛju naraanlɛ gɔbe puu kɛjɛ ye yaun nɛ kunɔdɛin.» ¹⁰ Kɔɔ waaru le, mɔɔnu gɔ, nɛɛ kijɛ inge unrunbe kanraun dagaa ma Jan bɛrɛ selumi. ¹¹ Jan, aŋa bemɛ saa gi: «Inɛ aai kanran, arugoi lɛi sɛɛ ye, turu gɔ inɛ sɛlɛ baŋa bɛrɛ obo. Iyaa, inɛ kakayɔn sɛɛ gɔ, inɛ sɛlɛ le gamala.» ¹² Sɛgu yabanw gɔbe yaa, unrunbei batise kanranmɔ ga wiyaa, Jan bɛrɛ selumaa gin: «Jaŋudeerenɛ, emɛ, inge emɛ kanraun dagaa ma?» ¹³ Wo aŋa bemɛ saa gi: «E bɛrɛ tɔɔrin dɛi sigɛ inɛw bemaa tujɔ kaara gɛɛnɔugi.» ¹⁴ Sɔludasu unrunw gamuu yaa, wo bɛrɛ selumaa gin: «Emɛ yaa, nɛɛ inge emɛ kanraun jaan ma?» Jan aŋa bemɛ saa: «E inɛ turu nɛ kanran kɛɛlɛ, paŋa le ma, sɛɛrɛ kakalu le ma yabanɔugi. Kaa tujɔ ebe gɔ ei wo baamɔi.» ¹⁵ Inɛw gɔbe diyɛ daanu le dɔmiyaan bɛin. Inɛ tuturu wooi, kinɛ ajubu womɔ nɛ Jain Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔi ma ga ajubaubɛin. ¹⁶ Jan be le sɔwaa kijɛ gi: «Mu ei dii nɛ batise kanraunwɔn. Kaa inɛ mu dɛi sigɛ gɔnrɔn sɛɛ gɔ yawɛɛjɛ. Halu, taga womɔ suŋu kɔmɔlɔ ga, mu le jaanla. Inɛ wogɔ, wo Kikinu Pilu nɛ lee, yaun nɛ lee, ei batise kanrando. ¹⁷ Wo tɛɛliyɛ womɔ gɔ ɛjii sagara ga, kijɛ dɛnrɛn wɛyi womɔ numɔ le gɛli ye wɛɛdo. Wo dɛnrɛn ii gɔ guyɔ womɔ nɛ mɔmɔɔnɔdo. Kaa kɔkɔjɔun gɔ, wo yaun asuu yinwɛɛnlɛ gɔ nɛ tɛtɛgɛrɛdo.» ¹⁸ Kɔɔ gin’ Jan, tinwinrun tɔgu dɛin dɛin waja le, inɛw bɛrɛ Kibɛru Ɛju gɔ tagaube. ¹⁹ Kaa Sɛmɛginɛ Herɔde, wo bainɛ yaanran Herɔdiadei, wo jɛi gɔ dɛi Jan woi jarugaabe. Iyaa, Herɔde, sɔɔ mɔɲu joo wo kanrun gɔ dɛi yaa, woi jarugaabe. ²⁰ Herɔde, iyaa, sɔɔ kɔɔbe puu kuu nɛ baraa, Jain aa, kaju nɛ kunaabe. ²¹ Inɛw gɔbe puu, waaru batise kanrin le, Yesu yaa, unruin batise kanranmaabe. Batise yowaa, Ama gɛɛun wo wɔu, alagala pinɛlaa, ²² Kikinu Pilu, pelegele goju gin’ biyaa, Yesu kuu nɛ sugaa dɛinyaanbe. Alagala gowaa, mii ɛgɛmaabe, kijɛ gi: «Aini ibɛ ma gɔ ui. U le kinɛ ma ɛjii aa wɔɔ.» ²³ Yesu, waaru deeru womɔ birɛ wo tɔlu le, anranguju pɛtaanu gin’ sɛbe. Inɛw, woi Josɛpu ii ga sɛbɛin. Josɛpu wogɔ, Heli ii bee. Heli Matatu ii, ²⁴ Matatu Lewi ii, Lewi Mɛluki ii, Mɛluki Janayi ii, Janayi Josɛpu ii, Josɛpu Matatiasu ii, ²⁵ Matatiasu Amɔsu ii, Amɔsu Nahumu ii, Nahumu Ɛsuli ii, Ɛsuli Nagayi ii, Nagayi Maata ii, ²⁶ Maata Matatiasu ii, Matatiasu Semɛyin ii, Semɛyin Josɛku ii, Josɛku Joda ii, Joda Joananu ii, ²⁷ Joananu Resa ii, Resa Sorobabɛlu ii, Sorobabɛlu Seyalatiɛlu ii, Seyalatiɛlu Nɛri ii, Nɛri Mɛluki ii, ²⁸ Mɛluki Adi ii, Adi Kosamu ii, Kosamu Ɛlumadamu ii, Ɛlumadamu Ɛru ii, Ɛru Josue ii, ²⁹ Josue Eliejɛru ii, Eliejɛru Jorimu ii, Jorimu Matatu ii, Matatu Lewi ii, Lewi Simɛyɔn ii, ³⁰ Simɛyɔn Juda ii, Juda Josɛpu ii, Josɛpu Jonamu ii, Jonamu Eliakimu ii, Eliakimu Mɛleya ii, ³¹ Mɛleya Mɛna ii, Mɛna Matata ii, Matata Natan ii, Natan Dawide ii, Dawide Jɛse ii, ³² Jɛse Obɛdu ii, Obɛdu Boasu ii, Boasu Sala ii, Sala Nasɔn ii, Nasɔn Aminadabu ii, ³³ Aminadabu Adimini ii, Adimini Arini ii, Arini Hɛsurɔn ii, Hɛsurɔn Perɛsu ii, Perɛsu Juda ii, Juda Jakɔbu ii, ³⁴ Jakɔbu Isaka ii, Isaka Abarahamu ii, Abarahamu Tera ii, Tera Nahɔru ii, Nahɔru Sɛrugu ii, ³⁵ Sɛrugu Reu ii, Reu Pelɛgu ii, Pelɛgu Ebɛru ii, Ebɛru Sala ii, Sala Kayinamu ii, ³⁶ Kayinamu Arupasadu ii, Arupasadu Sɛmu ii, Sɛmu Nɔwe ii, Nɔwe Lemɛku ii, Lemɛku Matusalɛmu ii, ³⁷ Matusalɛmu Henɔku ii, Henɔku Yerɛdu ii, Yerɛdu Malaleyɛlu ii, Malaleyɛlu Kena ii, Kena Enɔse ii, ³⁸ Enɔse Sɛtu ii, Sɛtu Adama ii, Adamai Ama maŋu.

¹ Kɔɔ gin’ Yesu, Kikinu Pilu le jowaa, wo Jurudɛn dibe gɔ nɛ gowaa, Ama Kikinu, olusolo nɛ woi dimɛraan yaabe. ² Bai pɛnai jinrun puu kuu baŋa woi subɔraabe. Yesu, bai pɛnai gɔ wooi nɛ kijɛ turu kanran kayalu. Bai pɛnai gɔ onu nɛ, giyɛ Yesui aai. ³ Kɔɔ waaru le jinrun puu kuu baŋa wo le kijɛ gi: «Ui Ama Ainii ye tibu ɔnbe bemaa buru taŋa giye tɔɔrɔ.» ⁴ Kaa Yesu aŋa womɔ saa gi: «Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “Inɛi jaa le sai kɔiyɔɔlɛ.”» ⁵ Kɔɔ onu nɛ, jinrun puu kuu baŋa, Yesui yalu gabu turu nɛ unaa, wo bɛrɛ ɔgu kɛu aduna laamu gɔbe puu tagaraa, ⁶ Yesu le kijɛ wo gi: «Mu gɔnrɔn ɔn wooi lee, diinɛ ɔnbe dooro gɔ lee, u bɛrɛ ohobodɔn. Sabu mu bɛrɛ wogɔ obaaɲu, iyaa, mu inɛ obu mu ibɛ bɛrɛ obodɔn. ⁷ Nɛɛ, u mui demɛniyɛnmaajɛu ye, kijɛ ɔn puu uwɔi biyɛdo.» ⁸ Yesu aŋa womɔ saa gi: «Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “U Inɛw Baŋa Ama uwɔ gɔ wo turu sai demɛniyɛnmɔ, wo turu sai baba.”» ⁹ Kɔɔ onu nɛ, iyaa, jinrun puu kuu baŋa, Yesui dimɛraan, Jerusalɛmu nɛ jɛyaabe. Ama Ginrun Diyɛ daa gɔ nɛ yalu pala naa pala gɔ nɛ woi unaa, wo le kijɛ gi: «Ui Ama Ainii ye, daa ɔn nɛ gowaa ye, doɲu gɔ nɛ kili sugo. ¹⁰ Sabu, Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “Ama, bemaa ui ɛjii gɛliyɛ ga, mɛlɛnkɛ womɔbe bɛrɛ u dɛi tɔtɔɔrɔdo.” ¹¹ Iyaa, tɔŋaaɲu: “Tibu nɛ kubɔ uwɔ tomɔnɔu giye, be numɔ bemɛ le ui dɔɔn gɛgɛliyɛdɛin.”» ¹² Yesu, jinrun puu kuu baŋa aŋa saa gi: «Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “U, Inɛw Baŋa Ama uwɔi subɔrɔnɔu.”» ¹³ Jinrun puu kuu baŋa, kɔɔ gin’ dabulu dɛin dɛin le Yesui subɔraa kilaa, waaru waja wɛɛido baa, wo Yesui pajaatiyaa, gowaa yai. ¹⁴ Yesu, Ama Kikinu gɔnrɔn le jowaa, Galile nɛ pilemaa yaabe. Boi womɔ gana wogɔ wooi nɛ gowaabe. ¹⁵ Wo Ama gɛɛn ginrun gɔbe nɛ deeru deereube. Inɛw wooi boi ɛju womɔ boonɔubɛin. ¹⁶ Yesu, ana wo gabi, Nasarɛtu nɛ yaabe. Bana kanraan wo wɛɛjiyaa gin’, deeliye bai le, wo Ama gɛɛn ginrun gɔ nɛ yowaabe. Wo Ama Dɔn jaŋa ga ingelaabe. ¹⁷ Kɔɔ waaru le, wo bɛrɛ inɛ Ama titiyainɛ Esayi dɔn gɔ obaabɛin. Wo dɔnmunɔ gɔ munɔraan, yalu turu dɛnaabe, wogɔ nɛ ɔn gin’ tɔŋaaɲu: ¹⁸ “Inɛw Baŋa Ama Kikinu gɔ kuu ma nɛ yɔɔ, sabu wo maa dɔgɔpaganw bɛrɛ Kibɛru Ɛju gɔ taga ga, nii togokɔɔru le mui yɛmaabe. Kajugunw hɔɔlɔwin biyɛ ga, girumuw giri pinɛlaai biyɛ ga, maa wogɔ boonu kunɔ ga, wo mui tii. Inɛw ɔɲaa wɔin gɔbei deeliye obo ga, ¹⁹ iyaa, Inɛw Baŋa Ama nɛɛma anranguju kibɛru gɔ boonu kunɔ ga mui tii.” ²⁰ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, dɔn gɔ pilemaa munaa, birɛbirɛnɛ gɔ bɛrɛ obaatiyaa, yaa dɛinyin. Ama gɛɛn ginrun gɔ nɛ inɛw tobɛin gɔbe puu, giriyɛnu wo bɛrɛ dɛɛraabɛin. ²¹ Kɔɔ waaru le wo sɔɔ sɔi tɔlaa, be le kijɛ gi: «Ama Dɔn sɔɔ ɔn, iye waaru e ɛgɛjɛ gɔ le tee, kibaai.» ²² Be wooi Yesu sɛɛrɛ ɛju gooubɛin. Iyaa nɛɛma sɔɔ aŋa womɔ nɛ goobe gɔ dɛi, be puu bɛrɛ maunɛ bee. Kɔɔ dɛi be gɛɛubɛin: «Ɔn baŋa Josɛpu aini gɔi laa ma?» ²³ Kaa, Yesu be le saa gi: «E mu le taanrinyɛn ɔn dadaandei ga, mu igii wɔun: ‘Jɔŋujɔŋɔnɛ, kuu uwɔ le ui jɔŋɔ.’ E iyaa gɛgɛɛdei: ‘Kapɛrunaumu ana nɛ kijɛ uwaa kanraanbe ga emɛ ɛgu gɔ, nɛɛ ana uwɔ gɔ nɛ yaa, wogɔ kanran.’ » ²⁴ Iyaa, Yesu sɔwaa gi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, Inɛ Ama titiyainɛ turu kanran wo ba ginrun nɛ ɛjii sɛgɛrɛidenɛ. ²⁵ Kaa mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, anranguju taanu lee iyepilu kuloi lee baa, anran miilu kanraan, giyɛ diyɛ Isɛrɛlu gana gɔ wooi nɛ waaru yoi le, Eli waaru le, gana gɔ nɛ yapanuw joo yabɛin. ²⁶ Kaa Elii gana kɔɔ nɛ yapanuw bɛin turu kanran bɛrɛ tiinɛ, Sidɔn gana nɛ, Sarɛputa ana nɛ yapanunɛ turu bɛrɛ laa ye. ²⁷ Elise, inɛ Ama titiyainɛ gɔ waaru le kanran, Isɛrɛlu gana nɛ nɛwɛngunw joo yabɛin. Kaa logoro bemɛ nɛ inɛ turu kanran bajamɔnɛ, Siri gana bɛɛnnɛ Naamai laa ye.» ²⁸ Waaru sɔɔ kɔɔbe be ɛgu le, Ama gɛɛn ginrun gɔ nɛ inɛw tobɛin gɔbe puu kinɛ saii banraain. ²⁹ Be ingelaa, Yesui nanaa, ana bemɛ nɛ goonaabɛin. Kokoo kuu nɛ ana bemɛ daan gɔ nɛ woi dimɛraan jɛyaabɛin. Daa gɔ nɛ goo ye doɲu gɔ nɛ woi dama tii dɛnaabɛin. ³⁰ Kaa Yesu, logoro bemɛ nɛ sɔriyaa galaa yaai. ³¹ Kɔɔ onu nɛ Yesu, Kapɛrunaumu ana, Galile gana nɛ sugaabe. Wo deeliye bai inɛwin deereube. ³² Inɛw bɛrɛ deeru bana wo deerejɛ gɔ ɛjii maunɛ bee, sabu wo sɔɔ womɔ gɔ gɔnrɔn diyɛ le sɔɔube. ³³ Ama gɛɛn ginrun gɔ nɛ, ainɛ jinrun kuu womɔ nɛ daanbe turu yabe. Wo mii diyɛ le kɔnwaan: ³⁴ «Hei! Yesu, Nasarɛtu ana bɛɛnnɛ gɔ, mu ui aai ma igii wɔun. Inɛ ɛjaai Ama bɛrɛ goi gɔ ui. Inge dɛi u emi tɔɔɲɔuwɔu? U emi suyoi wɛiu ma?» ³⁵ Yesu, jinrun gɔi ganwaan gi: «Kemu kemu biyɛ. Ainɛ kɔɔ kuu nɛ goo.» Yesu kɔɔ gin’ wo giyaa, jinrun gɔ ainɛ gɔi inɛw logoro nɛ jaraatiyaa, mɔɲu wo bɛrɛ dɔɔnɔlu go, gowaa yinyai. ³⁶ Inɛw gɔbe puu bɛrɛ ɛjii maunɛ kanrun. Be tunmɔ le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Ɔn sɔɔ yeru inge tɔgui? Sabu wo jinrun gɔbe bɛrɛ gɔnrɔn le, paŋa le sɔɔ sɔwaajɛ ye, be inɛw kuu nɛ koi gooɲu.» ³⁷ Kɔɔ gin’ Yesu boigoo gɔ gana wogɔ sibɛ wooi nɛ dɔwaabe. ³⁸ Kaa kɔɔ onu nɛ, Yesu, Ama gɛɛn ginrun gɔ nɛ gowaa, Simɔ ginrun nɛ yowaabe. Simɔ yaanran na gɔ kɛbaamu mɔɲu le wo diiun, Yesu tɛmaabe. Be yaanran gɔ dɛi Yesu bɛrɛ gɛnyaanbɛin. ³⁹ Yesu, yaanran gɔ kuu nɛ jimiyaan, kɛbaamu gɔi ganwaanbe. Kɔɔ waaru le kɛbaamu gɔ woi pajaabe. Yaanran gɔ ɔgu kɛu ingelaa, Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee bɛrɛ, pana oboi yintɔlu. ⁴⁰ Kɔɔ nɛ be wɔu, nai numɔgu waaru le, inɛw jiungunw tɔgu dɛin dɛin sɛbɛin gɔbe, Yesu bɛrɛ bei jɛɛlaabɛin. Wo jiungunw gɔbe tuturu kuu nɛ numɔ yaŋaraan, bei bajugaabe. ⁴¹ Jinrunbe kanran, inɛw joo nɛ gowaa, kɔnwɔun, kijɛ be gɛɛbe: «Ama Aini gɔ ui.» Kaa Yesu ɛjii bei ganwaunbe. Wo be bɛrɛ sɔɔ turu kanran sɔɔmɔbele. Sabu jinrun gɔbe Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ woi ga igii bɛin. ⁴² Waaru baa yai le, Yesu ingelaa, bain go yalu babaŋa turu nɛ yai. Inɛw mɔɔnu joo woi dɛnɛu, yalu wo wɔɔ gɔ nɛ baa dɔwaabɛin. Be womaa unrunbei pajuti ye yaanɔu ga woi tɛŋɛubɛin. ⁴³ Kaa wo be le sɔwaa gi: «Mu Ama diinɛ Kibɛru Ɛju gɔ ana wajunw gɔbe nɛ yaa mu tagaun jaain wɔɔ. Sabu wogɔ dɛi mui tiyaaɲu.» ⁴⁴ Wo kɔɔ gin’ Yahutunw gana Ama gɛɛn ginrun gɔbe nɛ waaju tagaube.

¹ Yesu, dibe diyɛ, Jenɛsarɛtu dibe gɛɛɲu gɔ genɛ gɔ nɛ iŋiyaan, Ama sɔɔ tagaube. Inɛw joo tunmɔi damau, sɔɔ womɔ keŋiyɛn ga, woi gɔŋaa gɛlɛbɛin. ² Yesu, kɔɔ waaru le diikoro lɛi, dibe diŋirun nɛ be wɔu iyaabe. Iiju aanw gɔbe diikoro gɔ nɛ gowaa, jɔɔ bemɛ mɔŋɔubɛin. ³ Yesu, diikoro turui gɔ nɛ yowaabe. Diikoro wogɔ Simɔ mɔi bee. Wo Simɔ bɛrɛ selumaa, womaa gaila dii diŋirun gɔ le diikoro gɔi wageniyɛnmɔ gi. Kɔɔ onu nɛ, wo diikoro gɔ nɛ dɛinyaan, mɔɔnu gɔi Ama sɔɔ deereube. ⁴ Waaru sɔɔ sɔwaa wo kilu le, wo Simɔ le kijɛ gi: «U diikoro uwɔ gɔ dii too gɔ nɛ jɛyaa, kɔɔ onu nɛ iiju aa dɛi, jɔɔ ebe kamu kunɔi.» ⁵ Kaa Simɔ, Yesu aŋa saa gi: «Mu baŋa, emɛ birɛ birɛu baa yaabɛin, kaa kijɛ turu kanran bɛɛnɛ. Kaa sɔɔ uwɔ dɛi mu jɔɔ gɔbe kamu kukunɔdɔn.» ⁶ Waaru kunrin be kanrun le, be iiju gaai aabɛin. Kɔɔ dɛi jɔɔ bemɛ puloi tɔlaabe. ⁷ Be, be bɔɔnw diikoro waja gɔ nɛ tobɛin gɔbei unrunbei bara dɛi numɔ le boonaabɛin. Be wiyaa, diikoro lɛi gɔ puu nɛ iiju joonaabɛin. Kɔɔ dɛi diikoro bemɛ gɔ piriye ga bee. ⁸ Simɔ Piɛru, waaru sɔɔ kɔɔ wo iyi le, wo Yesu kubɔsɔrɔ nɛ numaa sugaa, wo le kijɛ gi: «Inɛw Baŋa, u genɛ ma nɛ dɔrɔ goo, sabu mui inɛ hakɛginɛi.» ⁹ Sabu iiju kɔɔ baa be ai gɔ dɛi, Simɔ lee, inɛw wo le bɛin gɔbe puu lee bɛrɛ maunɛ bee. ¹⁰ Iyaa, Jake lee, Jan lee, Sebede anranw unrunw gɔbe, Simɔ le bariyaa iiju aaubɛin gɔ, be bɛrɛ yaa maunɛ biyaabe. Kɔɔ waaru le, Yesu, Simɔ le sɔwaa gi: «U liyɛnɔu. Kanɛ ɔn nɛ tɔlaa ye, waja u inɛ aanɛi bibiyɛdou.» ¹¹ Be kɔɔ gin’ diikoro gɔbe dii diŋirun gɔ nɛ dɔɔnaa dii gɔ nɛ biɲaa goonaatiyaa, kijɛ wooi pajaatiyaa, Yesui dimiyaanbɛin. ¹² Yesu, ana turu nɛ tobe. Ana wogɔ nɛ ainɛ nɛwɛn saii aa bee turu yabe. Waaru Yesui wo iyi le, wo giru womɔ nɛ tuŋiyaan, girupala minɛ nɛ dujaa, wo bɛrɛ gɛnyaan kijɛ gi: «Mu Baŋa, u ibɛɛ wɔu ye, nɛwɛn ma gɔ ɛjɛmɔ bɛbɛɛdou.» ¹³ Yesu, numɔ wajaraa, ainɛ gɔi tabaa kijɛ gi: «Mu ibɛɛ wɔun. Ui ɛjaai biyɛ.» Yesu kunrin gɛɛu wo digɛu, nɛwɛn gɔ wo nɛ gowaai. ¹⁴ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, ainɛ gɔ bɛrɛ tɔɔraa, womaa inɛ turu kanran bɛrɛ taganɔu gi. Kaa wo le sɔwaa gi: «U yaa ye, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ bɛrɛ ui tagara. Kɔɔ onu nɛ, ui naran go bajaai ga, inɛw puu bɛrɛ sɛɛrɛi biyɛ ga, Mɔise, ɛjɛmu dɛi sadaga tɔɔru gɔ, wogɔ goonɔ.» ¹⁵ Yesu boigoo bariyɛ bariyɛ yaaube. Inɛw mɔɔnu joo sɔɔ womɔ keŋiyɛn dɛi lee, iyaa jiun bemɛ bajamɔ dɛi lee, wo bɛrɛ wɛɛubɛin. ¹⁶ Kaa wo Ama gɛɛn dɛi, yalu babaŋa nɛ yaaube. ¹⁷ Bai turu, Yesu, inɛw bɛrɛ waaju tagaube. Parisiɛnbe lee, Ama tɔɔru deerenw lee kɔɔ nɛ yadaanbɛin. Be Galile lee, Judea lee gana nɛ, ana dɛin dɛin nɛ gowaa, iyaa Jerusalɛmu nɛ lee, gowaa wɛin. Jiungunw gɔbe bajuga ga, Inɛw Baŋa Ama gɔnrɔn gɔ, Yesu le bee. ¹⁸ Inɛw, ainɛ goju sanaai turu, pɛnrɛnpanran le duiyaa, jɛɛlaabɛin. Be ainɛ gɔ Yesu ginrun tobe gɔ nɛ kunaa ye, giru womɔ nɛ duunɔ ibɛɛ bɛin. ¹⁹ Kaa, mɔɔnu gɔ gabaai gɔ digɛu, be wo bɛrɛ bana dɔɔɲu sɛbenɛ. Be dala gɔ nɛ ulaa, dala gɔ tɔgɔraa, jiunginɛ gɔi pɛnrɛnpanran womɔ le, boonɔ gɔ nɛ mɔɔnu gɔ logoro nɛ Yesu yalu bee gɔ nɛ tee yasunugin. ²⁰ Kɔɔ gin’ be kanraan, Yesu, inɛw gɔbe aŋai wo le gawaa be wɔɔ gɔ iyaa, ɔn gin’ jiunginɛ gɔ le gi: «Banrunge, hakɛ uwɔ u bɛrɛ yaabu kanraantin.» ²¹ Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee, kinɛ bemɛ nɛ ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Inɛ Ama boi yamalanɛ kɔɔ aai ma? Amai laa ye, inɛ aa, hakɛ yaabu kanrun bɛɛjɛ?» ²² Kaa Yesu, kinɛ bemɛ ajubu jugaa, be le ɔn gin’ sɔi: «Inge dɛi e kinɛ ebe nɛ ajubu kɔɔ ajubauwɔi? ²³ Ainɛ ɔn womaa, hakɛ womɔ wo bɛrɛ yaabu kanraantin aŋa le gɛɛ lee, womaa, ingele ye yoi yaa gɛɛ lee, kolɛi logoro nɛ, yagɔ naaran? ²⁴ Kaa Inɛ Aini gɔ, aduna nɛ inɛw bɛrɛ hakɛ bemɛ yaabu kanranɲu gɔnrɔn yasɛ, e bɛrɛ jugɔmɔdɔn.» Kɔɔ gin’ giyaatiyaa, Yesu, ainɛ goju sanaa bee gɔ le ɔn gin’ gi: «U le gɛɛjɔn, ingele, pɛnrɛnpanran uwɔ jeɲɛ, ginrun uwɔ nɛ yaa.» ²⁵ Yesu kɔɔ gin’ wo giyaa, ainɛ gɔ ɔgu kɛu ingelaa, pɛnrɛnpanran womɔ jeɲaa, inɛw puu giru nɛ Amai dooromɔu, gowaa, ginrun yinyai. ²⁶ Sɔɔ gɔ inɛwin ɛjii maunɛ kanraanbe. Be ɛjii liyaa, Ama boi sɔmɔu, ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Emɛ iye, sɔɔ taanrinyɛn iyaaɲu.» ²⁷ Kɔɔ onu nɛ, Yesu gowaa, sɛgu yabanɛ turu boi womɔ Lewi gɛɛbɛin gɔ, sɛgu yabu yalu nɛ wo daaun iyi. Yesu, wo le sɔwaa gi: «Wɛɛ mui dimiyɛn.» ²⁸ Kɔɔ waaru le, Lewi, kijɛ wooi pajaatiyaa, ingelaa, Yesui dimiyaanbe. ²⁹ Lewi, Yesu dɛi jaa diyɛ, ginrun unrunmɔ nɛ yegeraabe. Wogɔ nɛ sɛgu yabanw joo lee, inɛw waja joo lee, jaa kaya ga be le yadaanbɛin. ³⁰ Parisiɛnbe lee, Ama tɔɔru deerenw bemɛ gɔbe lee guguun gunwaan, Yesu jaŋu unrunw le kijɛ be gi: «Inge dɛi e sɛgu yabanw lee, inɛw boi mɔɲu bemɛ gowaa wɔin wajabe lee le mɔrinyaan, jaa kayauwɔi?» ³¹ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Inɛw sɛɛu wɔin gɔbe, jɔŋujɔŋɔnɛ kai sɛnɛ. Inɛw jiungunw, jɔŋujɔŋɔnɛ kai be sɛɛ. ³² Mu, inɛw teitai wɔin dɛi wɛɛlun. Kaa, inɛw hakɛ kanranw bemaa bana bemɛ dulomɔ ga bei tagai wɛiun.» ³³ Kɔɔ onu nɛ, inɛw, Yesu le ɔn gin’ gin: «Jan Batise jaŋu unrunw gɔbe lee, Parisiɛnbe jaŋu unrunw gɔbe lee, waaru joo aŋa papagaɲu, Ama gɛgɛɛnɲu. Kaa jaŋu unrunw uwɔ gɔbe kakayaɲu, nɔnɔɔɲu.» ³⁴ Kɔɔ gin’ be sɔwaa, Yesu aŋa bemɛ ɔn gin’ sai: «Purupagu bai gɔ, akana anrunge gɔbe, akana le wɔnu, be bɛrɛ aŋa pagamɔ bɛbɛɛdei ma? Asuu! ³⁵ Kaa, bai yawɛɛjɛ, akana gɔ be le kabugutiidɛin. Be bai wogɔbe le aŋa papagadɛin.» ³⁶ Yesu iyaa, kɔɔ kuu nɛ gimaa, taanrinyɛn waja ɔn gin’ dain: «Inɛ turu kanran sɔi kana nɛ sɔi pɛlɛ ye, sɔi pɛi kole daŋaalɛ. Wogɔ gin’ kanraanjɛ ye, wo sɔi kana gɔ kaaraa yamalaati, iyaa yɛnaa ye, sɔi kana gɔ sɔi pɛi gɔ nɛ daŋaaɲu ye, yegiyeidolo. ³⁷ Iyaa, kɔɔ gin’, inɛ turu kanran kɔɲɔ ilɛ umulu pɛibe nɛ kunɔɔlɛ. Wogɔ gin’ kanraan ye, kɔɲɔ gɔ waaru ilɛnu wo yaajɛ, umulu gɔbei popojomɔdo, kɔɲɔ gɔ totogiyedo, iyaa umulu gɔbe yaa, yayanwandɛin. ³⁸ Kɔɔ dɛi, kɔɲɔ ilɛ gɔ, umulu kanabe nɛ kunɔu jaan. ³⁹ Iyaa, inɛ kɔɲɔ ilɛ nɔwaanjɛ, kɔɔbaŋa kɔɲɔ ilɛlu, yalu wogɔ nɛ tee daariyɛidolo. Sabu wo gɛgɛɛdo: ‘Kɔɲɔ ilɛ gɔ ɛjii wɔɔ.’ »

¹ Deeliye bai turu, Yesu, alukama minɛ turu nɛ kɛjaa galaube. Jaŋu unrunw womɔ gɔbe, alukama gɔ polaa ye, nawanranmu ye, tɛnwɛunbɛin. ² Parisiɛn gamuu wogɔ iyaa, ɔn gin’ be le gin: «Deeliye bai kijɛ kanran danwan gɔ, e wogɔ inge dɛi kanranjɛi?» ³ Yesu aŋa bemɛ saa, gi: «Dawide lee, inɛw wo le bɛin gɔbe lee, giyɛ ɛjii bei aa wo kanran, kijɛ be kanrun gɔ, e jaŋali ma? ⁴ Wo Ama ginrun gɔ nɛ yayowaa, Ama burui ga, buru duunaaɲu gɔ, wo wogɔ jeɲaa kayaabe. Iyaa, inɛw wo le bɛin gɔbe bɛrɛ obaa, kayamaabe. Buru wogɔ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw gɔbei laa ye, inɛ waja kayaun jaanla bee.» ⁵ Yesu iyaa be le sɔwaa gi: «Inɛ Aini gɔ, deeliye bai sɔɔ gɔ wo sagi.» ⁶ Deeliye bai waja, Yesu, Ama gɛɛn ginrun gɔ nɛ yowaa, deeru deereube. Ainɛ turu numɔ iin sanaai kɔɔ nɛ tɛmaabe. ⁷ Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛnbe lee, Yesu womaa, deeliye bai gɔ le, inɛ babajamɔdo ma woi ɛjii sebereubɛin. Iyaa, wogɔ le woi sɔɔ nɛ kunu ibɛi bɛin. ⁸ Kaa Yesu, kinɛ bemɛ ajubu igii bee. Wo ainɛ numɔ sanaai gɔ le ɔn gin’ gi: «Ingele! Logoro ɔn nɛ wɛɛ iŋiyɛn!» Ainɛ gɔ ingelaa, wiyaa iŋiyaanbe. ⁹ Yesu, inɛw woi sebereubɛin gɔbe bɛrɛ ɔn gin’ gi: «Mu e bɛrɛ selumɛuwɔn: Deeliye bai inge kanraun jaan? Ɛju kanraun jaan ma, mɔɲu kanraun jaan? Inɛ kinrun yabaun jaan ma, inɛi suyoun jaan?» ¹⁰ Yesu, sibɛ sibɛ womɔ nɛ inɛw bɛin gɔbei yɛnaatiyaa, ainɛ gɔ le ɔn gin’ gi: «Numɔ uwɔ wajara.» Ainɛ gɔ, numɔ womɔ wo wajaraa, numɔ gɔ bajaai. ¹¹ Kɔɔ waaru le, inɛw gɔbe kinɛ saii banraain. Be Yesu bɛrɛ kijɛ inge kanrandɛin ma tunmɔ le badaubɛin. ¹² Sɔɔ kɔɔbe onu nɛ, bai turu Yesu, kokoo turu nɛ Ama gɛɛn ga ulaabe. Wo wogɔ nɛ Ama gɛɛun baa yaabe. ¹³ Baa wo yaa, wo jaŋu unrunw womɔbe boonaa jɛɛlaabe. Kɔɔ gin’ logoro bemɛ nɛ inɛw pɛli lɛisigɛ yɛmu. Yesu, inɛw pɛli lɛisigɛ gɔbe boi jaŋu unrunw tiyaaɲu kunaabe. ¹⁴ Inɛw pɛli lɛisigɛ wo yɛmu gɔbe boi bemɛ unwɔ: Simɔ, Yesu boi womɔ Piɛru kunu gɔ lee, wo bainɛ Andere lee, Jake lee, Jan lee, Pilipe lee, Barutelɛmi lee, ¹⁵ Matiu lee, Tɔmasu lee, Alupe ii Jake lee, Simɔ lee. Wo gana womɔ gunɔ nɛ goo ga mainiyɛunbe. ¹⁶ Judasu, Jake ii gɔ lee, Judasu Isukariɔte Yesui jamanɛ gɔ lee. ¹⁷ Yesu, jaŋu unrunw womɔ le kokoo gɔ kuu nɛ gowaa sugaa, para turu nɛ iŋiyaanbe. Yalu wogɔ nɛ jaŋu unrunw womɔ mɔɔnu diyɛ yabe. Yalu gɔ nɛ iyaa, inɛw kulɔ joo Judea gana wooi nɛ lee, Jerusalɛmu nɛ lee, dii diŋirun ana gɔbe, Tire lee, Sidɔn lee nɛ gowaa wɛin. ¹⁸ Be Yesu sɔɔ keŋiyɛn dɛi lee, jiun bemɛ bajamɔ dɛi lee ga wɛin. Kɔɔ gin’ inɛw jinrun kuu bemɛ nɛ daanbe gɔbe, Yesu bei bajamaabe. ¹⁹ Inɛw mɔɔnu kulɔ gɔ puu, Yesui tabu ibɛɛ bɛin. Sabu gɔnrɔn wo nɛ goo ye, be wooi bajamɔube. ²⁰ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw womɔ sibɛ go giri dɛɛraa, be le ɔn gin’ gi: «E, dɔgɔpaganw gɔbe, Ama e yabu. Ama diinɛ gɔ ebei. ²¹ E, inɛw kanɛ giyɛ le wɔin gɔbe, Ama e yabu. Sabu ei babaado. E, inɛw kanɛ sɔmiyɛn sɔmiyɛnw gɔbe, Ama e yabu. E mɔmu mɔmɔmɔdei. ²² «Inɛ Aini gɔ dɛi, inɛw ei ibiliyaaɲu ma, ei logoro bemɛ nɛ nanaa goonaaɲu ma, ei duyaaɲu ma, boi ebe yamalaaɲu ma biyaai ye, Ama e yabu. ²³ Kɔɔ gin’ e bɛrɛ kanraanɲu biyaai ye, alagala nɛ e tujɔ diyɛ bɛbɛɛdei. Pɔlɔ baa kanran, inɛw kɔɔbe tirɛ anranw gɔbe, inɛw Ama titiyaanw gɔbei yinhɔɲɔmi. Kɔɔ dɛi sɔɔ kɔɔ tunmɔ e bɛrɛ dɔwaai ye, naran go kinɛ ebe ɛɛliyɛmɔi. ²⁴ Kaa e ɔgɔ unrunw gɔbe, bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu e kinɛ ɛɛlu ebe kanɛ baa biyaa galaai. ²⁵ E, inɛw kanɛ ɛnrinyaan wɔin gɔbe, bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu giyɛ ei ahaado. E, kanɛ inɛw mɔmu mɔmɔuwɔin gɔbe, bɔnrɔn e le yɔɔ. Kinɛ ebe sɔsɔmiyɛndo, e giridii gogoodei. ²⁶ «Inɛw puu boi ɛju ebe sɔɔɲu ye, bɔnrɔn e le yɔɔ. Inɛw boi ɛju ebe boonɔw kɔɔbe tirɛ anranw yaa, inɛw titiyaanw kakalugunw gɔbe bɛrɛ kɔɔ gin’ kanraunbɛin.» ²⁷ «Nɛɛ, e inɛw sɔɔ ma keŋiyɛnw gɔbe, mu e le ɔn gin’ gun: E jaŋuwin ibɛi biyɛi. Inɛw ei ibiliyaa wɔin gɔbe bɛrɛ ɛju kanrain. ²⁸ Inɛw ei jɛbɛnw gɔbe dɛi, Ama boi booi. Inɛw ei ɔɲɔmɔw gɔbe dɛi, Ama gɛɛin. ²⁹ Inɛ turu mamana uwɔ sibɛ turu pejaajɛ ye, sibɛ lee gɔ woi dɛɛrɛ. Iyaa, inɛ turu arugoi naa uwɔ yabado ga wɔɔ ye, arugoi dagi uwɔ jeɲɛ ga woi tɛŋɛnɔu. ³⁰ Inɛ u bɛrɛ kijɛ gɛnyaanjɛ ye, wo bɛrɛ obo. Iyaa, inɛ, kijɛ uwɔi wɔɔ jeɲaajɛ ye, wo bɛrɛ pilemɛ ye selumɛnɔu. ³¹ Nɛɛ, inɛw, kijɛ e bɛrɛ kanran ga e ibɛ puu, e yaa, kijɛ wogɔbe be bɛrɛ kanrain. ³² «E, inɛw ei ibɛɛ wɔin gɔbe sai ibɛi ye, kijɛ sigɛ e kanranjɛ wɔlɔ. Halu hakɛ kanranw gɔbe, be kanran, inɛw bei ibɛɛ wɔin gɔbei ibɛɛ wɔin. ³³ Iyaa, e inɛw e bɛrɛ ɛju kanranw gɔbe sai bɛrɛ ɛju kanranjɛi ye, kijɛ sigɛ e kanranjɛ wɔlɔ. Halu, inɛw hakɛ kanranw gɔbe yaa, yinkanraunwɔin. ³⁴ E iyaa, inɛw numɔ nɛ yoru ebe bɛbɛɛdei ga e wɔɔ gɔbe bɛrɛ yoru kunɔjɛi ye, kijɛ sigɛ e kanranjɛ wɔlɔ. Inɛw hakɛ kanranw gɔbe yaa, pilemɛ ye kɔɔ tunmɔ bɛɛ ga, hakɛ kanranw be bɔɔnw gɔbe bɛrɛ yoru yinkunɔɲu. ³⁵ Kaa, e jaŋuwin ibɛi biyɛi. Iyaa inɛw bɛrɛ ɛju kanrain, inɛw bɛrɛ yoru kunɔi, kaa wogɔ dɛi kijɛ turu kanran dɔmiyɛnnɔugi. Kɔɔ gin’ tujɔ ɛju ebe gaai biyɛdo, iyaa e Ama daa naa daa go wɔɔ unrunwin bibiyɛdei. Wo inɛw yogosɛlɛ sɛlɛnw lee, inɛw mɔɲube lee dɛi ɛjii wɔɔ. ³⁶ E, bana Ama e Ba gɔ amasɔgɔjugɔnɛi wɔɔ gin’, inɛw amasɔgɔ jugɔi.» ³⁷ «Inɛwin jaruganɔugi. Kɔɔ biyaai ye, Ama ei jarugaidolo. Inɛw kuu nɛ jarugu duurɔnɔugi. Kɔɔ biyaai ye, kuu ebe nɛ yaa, jarugu duurɔidenɛ. Inɛwin yaabu kanrain, ei yaa yaabu kakanrandɛin. ³⁸ Inɛw bɛrɛ sin kanrain. Kunrin e bɛrɛ yaa kɔɔ gin’ kanrandɛin. Kɔɔ gin’ ɛjii tunwɔn ye, joonɔ ye, nɛɲɛ ye, jigemɛ ye, buriyemɛ ye, arugoi ebe jibɛ diyɛ nɛ togo kukunɔdɛin. Sabu inɛw mɔ gelu le e tunwɔnjɛ gɔ, Ama gelu wogɔ le ebe tunwɔndo.» ³⁹ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, taanrinyɛn ɔn le be le sɔwaabe: «Giruminɛ, giruminɛ wo tunmɔnɛ teeremu bɛbɛɛjɛ ma? Kunrin, kanraain ye, be lɛi kɛu, bonɔ nɛ numɔ yooidenɛ ma? ⁴⁰ Jaŋu ii, jaŋudeerenɛ womɔ dɛi gaala. Kaa jaŋu ii bɛrɛ sɔɔ ɛjii deeraaɲu gɔ, jaŋudeerenɛ womɔ gin’ bibiyɛdo. ⁴¹ «Giri uwɔ nɛ lalu too gɔ kajubaalɛu, u bɔɔnɛ giri nɛ keri too gɔ inge dɛi iyejɛu? ⁴² Iyaa, u inɛ giri uwɔ nɛ lalu too gɔ iyeelɛ gɔ, u bɔɔnɛ womaa ‘Banrunge, giri uwɔ nɛ keri too gɔ goonɔmu’ yani gɛɛ bɛɛjɛu? U aŋa lɛilɛiginɛ gɔ, giri uwɔ nɛ lalu too gɔ laa yai goonɔ. Kɔɔ onu nɛ, u bɔɔnɛ giri nɛ keri too gɔ goonɔ ga sɛɛu giri ihiyedou.» ⁴³ «Tiun ɛju, ii mɔɲu naran bɛɛidolo. Tiun mɔɲu kanran, ii ɛju naran bɛɛidolo. ⁴⁴ Tiun na tuturu puu, ii womɔ le woi jugɔmɔjɛ. Gaa ii, teɲu na nɛ kɔi bɛɛmɔɔlɛ. Iyaa resɛn ilɛ, oruwo na nɛ kɔɔidenɛ. ⁴⁵ Inɛ ɛju, kijɛ ɛju womɔ yalu wo gɛliyɛjɛ nɛ, kijɛ ɛjui goonɔjɛ. Wogɔ, kinɛ womɔ gɔ woi. Inɛ mɔɲu, kijɛ mɔɲu womɔ yalu wo gɛliyɛjɛ nɛ, kijɛ mɔɲui goonɔjɛ. Kinɛ nɛ sɔɔ jowaa too gɔ, aŋa wogɔi sɔɔjɛ.» ⁴⁶ «Iyaa, e inge dɛi maa ‘Inɛw Baŋa, Inɛw Baŋa’ aŋa le sai gɛɛnu, kijɛ ebaa kanran mu gɛɛjɛ gɔbe kanraanlɛi wɔi ma? ⁴⁷ Kɔɔ gin’ inɛ aai kanran, inɛ mu bɛrɛ wɛɛjɛ gɔ, inɛ sɔɔ mu sɔi gɔbe keŋiyaan, wogɔ gin’ tee kanranjɛ biyaai ye, inɛ wogɔ kijɛ le tunwɔn bɛɛmɔido, mu e bɛrɛ tatagaradɔn: ⁴⁸ Inɛ wogɔ, ainɛ turu ginrun unrunmɔ ujɔ ga, bonɔ ɛjii guraa, ginrun bɔlɔtei gɔ tibu kuu nɛ daanaabe le murin wɔɔ. Kɔɔ gin’ dii diyɛ wiyaa, goro buriyaa, ginrun gɔi lagaabe, kaa ginrun gɔi ɛjii ujaaɲu gɔ digɛu, wololu. ⁴⁹ «Kaa, inɛ aai kanran sɔɔ ma gɔbe ɛgaa, wogɔ gin’ tee kanranlu ye, inɛ wogɔ baŋa, ainɛ ginrun unrunmɔ bɔlɔtei yegerelu go, minɛ peere nɛ ginrun ujɔnɛ le murin wɔɔ. Goro buriyaa, ginrun gɔi lagaabe. Ɔgu kɛu ginrun gɔ wolaai. Yanwan womɔ gɔ saii mɔɲi biyaabe.»

¹ Yesu, sɔɔ kɔɔbe puu inɛw woi keŋiyɛnw bɛrɛ waaru sɔwaa wo kilu le, wo gowaa, Kapɛrunaumu ana nɛ yowaabe. ² Nɛɛ, sɔludasu suŋu kuu baŋa turu, gunɔnɛ womɔ ɛjii jinwaan, yiun le bɛrii bee. Ainɛ gɔ bɛrɛ gunɔnɛ gɔ saii maai bee. ³ Kɔɔ gin’ Yesu sɔɔ sɔɔu be wɔu ɛgaa, wo Yahutunw inɛw naw gamuu goonaa, Yesu bɛrɛ tiyaa, bemaa wo bɛrɛ gɛɛn ye, wɛɛ ye, gunɔnɛ unrunmɔi bajuga wa. ⁴ Yahutunw inɛw naw gɔbe Yesui wiyaa tɛmaa, wo bɛrɛ ɛjii gɛnyaan, ɔn gin’ gin: «Ainɛ kɔɔ gɛɛn u saaun dagaa, ⁵ sabu wo tɔgu emɛ gɔ ibɛɛ wɔɔ. Iyaa Ama gɛɛn ginrun emɛ gɔ yaa, emi ujaa wo obu.» ⁶ Yesu, kɔɔ waaru le Yahutunw inɛw naw gɔbe le digiyaa, oju gowaabe. Kaa waaru ginrun gɔ le wo bɛruni le, sɔludasu kuu baŋa gɔ unrun anrungebei goonaa, Yesu bɛrɛ tiyaa gi: «Mu Baŋa, kuu uwɔ ɔɲɔmɔnɔu, sabu ginrun ma nɛ u yooun mu le dagalu. ⁷ Kɔɔ sabu dɛi, mu kuu ma le u bɛrɛ wɛɛ ga mu le dagalu gɔ jugaabɔn. Kaa sɔɔ turu gɛɛ, birɛbirɛnɛ ma gɔ babajado. ⁸ Mu kuu ma bɛɛnw diŋɛ le wɔun. Iyaa, mu yaa, sɔludasu unrunw gamuu bɛrɛ tɔɔru obu bɛbɛɛjɔn. Koturu baŋa womaa yaa gun ye wo yayaajɛ. Lee womaa wɛɛ gun ye wɛwɛɛjɛ. Iyaa, gunɔnɛ ma womaa ɔn kanran gun ye kakanranjɛ.» ⁹ Yesu, waaru sɔɔ kɔɔ wo ɛgu le, ainɛ gɔi woi maunɛ kanraanbe. Yesu onu kigelemaa, inɛw woi dimɛbɛin gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «Mu e bɛrɛ tagauwɔn, halu Isɛrɛlu tɔgu nɛ kanran mu gagawu ɔn tunmɔ iyetɛlun.» ¹⁰ Waaru inɛw Yesu bɛrɛ tiin gɔbe ginrun pilemaa be yai le, be gunɔnɛ gɔ sɛɛu wo wɔu tɛmaabɛin. ¹¹ Sɔɔ kɔɔbe galu onu nɛ, aga baa yaa gɔ, Yesu, ana turu, boi gɔ Nayin gɛɛɲu gɔ nɛ yaaube. Yesu jaŋu unrunw lee, mɔɔnu diyɛ lee, Yesu le yaaubɛin. ¹² Kunrin Yesu, ana yoogu gɔ le waaru bɛrii wo bee le, yɛnɛ, inɛw, yiun duiyaa goonɔubɛin. Wogɔ yapanunɛ turu aini turui bee. Yapanunɛ gɔ le ana bɛɛnw joo yabɛin. ¹³ Yapanunɛ gɔi waaru wo iye le, Inɛw Baŋa, yaanran gɔ amasɔgɔ woi aa, wo le ɔn gin’ sɔi: «U sɔmiyɛnnɔu.» ¹⁴ Kɔɔ gin’ Yesu yadɔwaa, abiyɛ baga gɔi tabaabe. Inɛw yiun gɔ duyɔbɛin gɔ iŋiyaanbɛin. Yesu ɔn gin’ sɔi: «Sagatara, mu u le sɛun, ingele!» ¹⁵ Kɔɔ waaru le yiun gɔ ingelaa dɛinyaan, sɔɔ sɔɔi tɔlaabe. Yesu kɔɔ gin’ wo na bɛrɛ woi obaabe. ¹⁶ Sɔɔ kɔɔ waaru be iye le, inɛw gɔbe puu liliyɛ le jowaabɛin. Iyaa, be Amai sɔmɔu: «Logoro emɛ nɛ inɛ Ama titiyainɛ diyɛ turu ingelaai.» Iyaa, «Ama, tɔgu unrunmɔ inɛw gɔbei yɛnɛi wiyaai» gɛɛubɛin. ¹⁷ Yesu sɔɔ kanrun gɔ Judea gana nɛ lee, genɛ womɔ nɛ gana daanbɛin gɔbe puu nɛ lee ginaa dɔwaabe. ¹⁸ Jan Batise jaŋu unrunw gɔbe Yesu kijɛ kanrun gɔbe puu wo bɛrɛ yaa tagaabɛin. Kɔɔ gin’ Jan, jaŋu unrunw unrunmɔ lɛi boonaa, ¹⁹ bei Inɛw Baŋa Yesu bɛrɛ tiyaabe. Bemaa wo bɛrɛ ɔn gin’ selumɛ gi: «Inɛ wɛwɛɛjɛ gin gɔ, ui maa inɛ waja emɛ dɔmiyɛun jaan?» ²⁰ Inɛw lɛi gɔbe Yesu bɛrɛ wiyaa wo le ɔn gin’ sɔin: «Jan Batise emi u bɛrɛ tiyaa, u le ɔn gin’ gi: ‘Inɛ wɛwɛɛjɛ gin gɔ, ui maa inɛ waja emɛ dɔmiyɛun jaan?’ » ²¹ Nɛɛ, waaru wogɔ le tee, Yesu, inɛw joo jiun bemɛ lee, goju bemɛ nɛ nurun tobe gɔ lee bajamɔube. Inɛw joo kuu nɛ jinrunbei nana goonɔube, girumuw joo giri pinɛlɛube. ²² Wo Jan Batise, inɛw wo bɛrɛ tii gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «Kijɛ e iyi gɔ lee, kijɛ e ɛgu gɔ lee, Jan bɛrɛ yai tagai. Womaa girumuw giri iyeuwɔin wa. Tegutegenw, sɛɛu yoi yaauwɔin wa. Nɛwɛngunw bajauwɔin wa. Suguruduŋube, suguru ɛgɛuwɔin wa. Yiunbe bulouwɔin wa. Dɔgɔpaganw bɛrɛ Kibɛru Ɛju gɔ tagauwɔin wa. ²³ Mu dɛi inɛ kinɛ womɔ yanwanlu gɔ, inɛ wogɔ Ama wo yabu.» ²⁴ Jan inɛw tii gɔbe yaa be yaa, Yesu, inɛw joo wo le bɛin gɔbe bɛrɛ Jan dɛi sɔɔ ɔn gin’ sɔɔi tɔlu: «Waaru olusolo go e yai le, e, inɛ inge tɔgui yɛnɛi yaii? Saguba ooɲɔ woi jigemɔjɛi yɛnɛi yaii ma? ²⁵ Nɛɛ, e ingei yɛnɛi yaii? Ɔgɔinɛ sɔi ɛju kunaa wɔɔi yɛnɛi yaii ma? Ai. Inɛw sɔi ɛju kunaa, saŋa kayaɲu gɔbe, be, ɔgɔginrun nɛ toiyoɲu. ²⁶ Kɔɔi biyaa ye, e, olusolo go inge dɛi yaii? Inɛ Ama titiyainɛ yɛnɛi yaii ma? Ee gun, halu titiyainɛ dɛi kanran sigɛ. ²⁷ Sabu Jan, Ama Dɔn nɛ, inɛ dɛi Ama ɔn gin’ tɔŋɔmu gɔ woi: “Yɛnɛ, mu, inɛ titiyainɛ ma giru uwɔ nɛ titiidɔn. U wɛɛmɔ nɛ, wo oju uwɔ yeyegeredo.” ²⁸ Mu e bɛrɛ tagauwɔn, yaanw, unrunw narin logoro nɛ, inɛ Jan dɛi gaa wɔlɔ. Kaa, Ama diinɛ nɛ inɛ wo dagi gɔ, wo dɛi gaa.» ²⁹ Inɛw gɔbe puu lee, sɛgu yabanw gɔbe lee, be inɛw Ama teitai wɔɔ ga jugaa, unrunbei Jan bɛrɛ batise kanranmaabɛin gɔbe, Yesu sɔɔ gɔ keŋiyɛunbɛin. ³⁰ Kaa Parisiɛnbe lee, Ama tɔɔru jugɔnw gɔbe lee, be, inɛw Jan bɛrɛ unrunbei batise kanranmɔnɛ gɔbe, Ama be dɛi kijɛ aaraabe gɔ le yabanɛ. ³¹ Sɔɔ kɔɔbe kuu nɛ gimaa, Yesu, inɛw gɔbe le ɔn gin’ sɔi: «Kanɛ inɛw ɔnbe, mu aa le bei tunwɔndɔn? Bei aa le murun? ³² Be unrunw dagunw, tai nɛ dɛinyaan, tunmɔ ɔn gin’ jarugaɲu le murin wɔin: ‘Kere emɛ sujaa, e gɔɔ gɔɔli. Iyaa, yiun tɔɔnrɔn emɛ tɔɔnraan, e pii piili.’ ³³ Sabu Jan Batise wiyaa, jaa kayabele, resɛndii ilɛ nɔɔbele wo wɔu, jinrun kuu womɔ nɛ daan e yingi. ³⁴ Inɛ Aini gɔ wiyaa, jaa kayau, dii nɔɔu wo wɔu, e saa, inɛ ɔn, jaa kayanɛi kɔɲɔnɔɔnɛi gi. Wo, sɛgu yabanw lee, inɛ waja boi mɔɲu bemɛ gowaa wɔɔ lee anrungei gi. ³⁵ Kaa hakilɛ Ama bɛrɛ goojɛ gɔ teitai wɔɔ ga, inɛw wogɔ dimiyaan yaanw gɔbe le jugɔmɔjɛ.» ³⁶ Parisiɛn turu, Yesu womaa unrun le wɛɛ ye, jaa kaya ga, woi boonaabe. Wo Parisiɛn gɔ ginrun nɛ yowaa, jaa kaya ga dɛinyaanbe. ³⁷ Kɔɔ waaru le ana gɔ yaanran hakɛ kanrannɛ turu, ginrun gɔ nɛ wiyaa yoi. Yesu womaa Parisiɛn gɔ ginrun nɛ jaa kayaun yatobe ga, wo ɛgaabe. Yaanran gɔ alubatere tɔɲɔ lajukɔrɔ joo, numɔ le gɛliyaa, ³⁸ Yesu onu go, kubɔsɔrɔ womɔ nɛ biyaa, sɔmiyɛun, giridii unrunmɔ le Yesu kubɔ gɔbe ɛnɛrɛunbe. Kɔɔ onu nɛ wo kuu womɔ kukuli le Yesu kubɔ gɔi sujɔube. Iyaa, wo Yesu kubɔ gɔ aŋa le ɔɲɔube, lajukɔrɔ togu togu kɔɔrɔube. ³⁹ Kaa Parisiɛn Yesui ginrun unrunmɔ nɛ boonɔnɛ gɔ, yaanran gɔ sɔɔ kanraunbe gɔ iyaa, kinɛ womɔ nɛ Yesu le ɔn gin’ gɛɛube: «Inɛ ɔn naran go woi inɛ Ama titiyainɛi bee ye, wo yaanran woi tabau wɔɔ gɔ aai ma, yaanran inge tɔgui ma jujugɔbe. Wo woi yaanran hakɛ kanrannɛi ga igii bibiyɛbe.» ⁴⁰ Kaa Yesu, Parisiɛn gɔ le saa kijɛ gi: «Simɔ, mu sɔɔ u bɛrɛ tagaun turu yasɔn.» Simɔ saa gi: «Jaŋudeerenɛ, u wogɔ sɔɔ.» ⁴¹ Yesu saa gi: «Ainɛ yoru kunɔnɛ, inɛw lɛi bɛrɛ yoru obaabe. Ainɛ turui bɛrɛ sarudu buudu suŋu numɔrɔn yoru kunaabe. Ainɛ lɛiye gɔi sarudu buudu pɛnumɔrɔn yoru kunaabe. ⁴² Be yoru gɔ bana tujɔɲu sɛbenɛ dɛi, yoru kunɔnɛ gɔ, inɛw lɛi gɔ kɛu bɛrɛ yoru gɔ yaabaatun gi. Nɛɛ inɛw lɛi gɔbe logoro nɛ, inɛ yagɔ, ainɛ yoru kunɔnɛ gɔi sigɛ le ibɛɛ biyɛdo?» ⁴³ Simɔ saa gi: «Ajubu ma nɛ kai, ainɛ bɛrɛ yoru gaai yaabu kanrin gɔi.» Yesu yaa saa gi: «Aŋai u sɔi gɔ teitai wɔɔ.» ⁴⁴ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, yaanran gɔ sibɛ go kigelemaa, Simɔ le ɔn gin’ gi: «U yaanran ɔin iyeuwɔu laa? Aiwa, mu ginrun uwɔ nɛ yowaabɔn, kaa kubɔ ma mɔŋɔ ga u mu bɛrɛ dii obolu. Kaa yaanran ɔn giridii womɔ le kubɔ mabe ɛnɛraan kukuli unrunmɔ le sujaabe. ⁴⁵ U aŋa le mui ɔɲɔlu. Kaa ɔn nɛ mu yoi nɛ, yaanran ɔn kubɔ mabe aŋa le ɔɲu pajalu. ⁴⁶ U kuu ma nɛ nii togaa kɔɔrɔlu. Kaa yaanran ɔn kubɔ mabe nɛ lajukɔrɔ togaa kɔɔraabe. ⁴⁷ Kɔɔ sabu dɛi mu u bɛrɛ tagauwɔn, hakɛ joo wo sɛbe gɔbe wo bɛrɛ yaabu kanraantin gɔ dɛi, yaanran ɔn ihibɛ diyɛ sɛɛrɛ tagarauwɔ. Kaa, inɛ bɛrɛ hakɛ gaila yaabu kanraanɲu gɔ, wo ihibɛ gaila sɛɛrɛ tagarajɛ.» ⁴⁸ Kɔɔ onu nɛ Yesu, yaanran gɔ le kijɛ gi: «Hakɛ uwɔ gɔbe ui yaabu kanraantin.» ⁴⁹ Kɔɔ waaru le inɛw Yesu le jaa kayaun daanbɛin gɔbe kinɛ bemɛ nɛ kijɛ be gɛɛbe: «Kɔɔi ye, ɔn inɛ aai, hakɛ yaa yaabu kanranjɛ baŋa gɔ?» ⁵⁰ Kaa Yesu, yaanran gɔ le ɔn gin’ sɔi: «Gagawu uwɔ ui yabaati, u jamu le yaa.»

¹ Kɔɔ onu nɛ Yesu, ana diyɛ diyɛbe nɛ lee, ana dagi dagibe nɛ lee gɔŋɔlɔube. Wo Ama diinɛ Kibɛru Ɛju gɔ tagaube. Jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe wo le yabɛin. ² Iyaa, yaanw gamuu kuu nɛ Yesu jinrun nanaa wo goonu lee, jiun bemɛ wo bajamu gɔbe lee yaa yabɛin. Yaanran turu gɔ boi Mari Magudala ana bɛɛnnɛ gɛɛɲu. Jinrun sɔi kuu womɔ nɛ nanaa gooni. ³ Yaanran waja boi Jannɛ gɛɛɲu. Wo, Herɔde ginrun kɔlɔ sɔɔ ainɛ wo sagi bee, Kuja yaanrain bee. Iyaa, Susana lee, yaanw waja joo lee yabɛin. Kɔɔbɛɛnw puu, numɔ bemɛ kijɛ le Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ leei baraubɛin. ⁴ Inɛw, ana ana gɔbe wooi nɛ goo goo ye wɛɛ ye, Yesu genɛ nɛ mɔrinyɛunbɛin. Kɔɔ waaru le, Yesu, taanrinyɛn le sɔɔ ɔn jeɲaa sɔi: ⁵ «Toimaɲanɛ turu toi maɲai gowaabe. Toi maɲau wo wɔu, toi ii gamuu oju nɛ sugin. Inɛw kubɔ le namau galin. Iyaa, sasaabe kanran wiyaa, toi ii wogɔbe jɔnwaanɲu. ⁶ Toi ii gamuu, tibu yalu nɛ sugin. Kaa, toi gɔ tɛiyaa, dii bei baalɛ dɛi maaŋiyaain. ⁷ Toi ii gamuu dɔgɔ jijii sɛin logoro nɛ sugin. Kaa dɔgɔ jijii sɛin gɔbe be wooi tunmɔ go tɛiyaa, dɔgɔ gɔbe be dɛi sigɛ gabiyaa, bei kimaatin. ⁸ Toi ii gamuu minɛ ɛju nɛ sugin. Toi wogɔbe tɛiyaa, ɛjii gabiyaa, dɛnrɛn gaai bɛɛmaabe.» Taanrinyɛn kɔɔ daantiyaa, Yesu, mii ɛɛn le ɔn gin’ gi: «Inɛ suguru ɛhɛgu sɛɛ, wo sɔɔ gɔ keŋiyɛn.» ⁹ Yesu jaŋu unrunw gɔbe womaa taanrinyɛn kɔɔ tiyɛ gɔ ingei ma selumi. ¹⁰ Yesu aŋa bemɛ saa: «Ama diinɛ sɔɔ boŋurun gɔ, e bɛrɛ kai jugɔmaaɲu. Kaa inɛw wajunw bemaa giri gɔmaa kosɛin kanran, giri iyenɔu dɛi, iyaa, be suguru dɛɛraa wɔin kanran, paamu kanrannɔu dɛi, be bɛrɛ taanrinyɛn le sɔɔdɛin.» ¹¹ «Aiwa, nɛɛ taanrinyɛn mu dain gɔ tiyɛ womɔ unwɔ: Toi ii gɔ, Ama sɔɔ gɔ woi. ¹² Toi ii oju nɛ sugin gɔbe, inɛw Ama sɔɔ ɛgaa, bemaa Ama sɔɔ be ɛgu gɔ le gawu ye, yayabu gɔ bɛɛnɔu giye jinrun puu kuu baŋa wɛi ye, sɔɔ gɔ kinɛ bemɛ nɛ goonɔjɛɛjɛ gɔbe bei. ¹³ Toi ii tibu yalu nɛ sugin gɔbe, inɛw Ama sɔɔ gɔ ɛgaa ye kinɛ ɛɛli le yabaɲu gɔbe bei. Kaa be duu bɛɛnɛ. Be waaru gaila le sɔɔ gɔ le gagawaɲu. Kaa subɔrɔ be bɛrɛ dɔwaai ye, be sɔɔ gɔ pajatiiɲu. ¹⁴ Nɛɛ, toi ii dɔgɔ jijii sɛin logoro nɛ sugin gɔbe, wogɔ inɛw sɔɔ gɔ ɛgaa, kaa yaa ye, jiire lee, arusɛgɛ mɔɔnu lee, iyaa aduna kijɛ kinɛ ɛɛliyɛmɔjɛ lee bei kimɛtiiɲu dɛi, ii bemɛ gɔ ilɛidolo. ¹⁵ Kaa toi ii minɛ ɛju nɛ sugin gɔbe, wogɔbe inɛw Ama sɔɔ ɛgaa, kinɛ teitai lee, kinɛ ɛju lee sɔɔ gɔ gɛliyɛnw gɔbe bei. Be muyɔn le bii ye, ii kukunɔɲu.» ¹⁶ Yesu, iyaa taanrinyɛn ɔn jeɲaa be le sɔi: «Inɛ turu kanran lanpa yaun tanugaa ye, taju le kii ma, teenu bɔlɔ nɛ kunɔ ma kanraanlɛ. Kaa lanpa tanugaa ye, inɛw ginrun gɔ nɛ yoonw gɔbe wijɛ womɔ iye ga, lanpa gɔi yalu wijɛ ɛjii wo obo bɛɛjɛ nɛ jeleɲu. ¹⁷ Sabu kijɛ babaŋa ɛlu gooidolo turu kanran wɔlɔ, iyaa sɔɔ boŋurun jugɔmɔidolo turu kanran wɔlɔ. Puu dɛdɛbɛlɛdɛin. ¹⁸ «Kɔɔ sabu dɛi sɔɔ aŋai e keŋiyɛnjɛ gɔ dɛi kuu kajubu le biyɛi. Kunrin inɛ kijɛ sɛɛ baŋa bɛrɛ, baraa ye ohobodɛin. Kaa inɛ kijɛ sɛlɛ gɔ, gaila yasɛ ga wo wɔɔ gɔ yaa wo bɛrɛ ɛhɛlɛdɛin.» ¹⁹ Yesu kɔɔ gin’ sɔɔ sɔɔu wo wɔu, wo na lee, wo suŋɔw lee yalu wo bee gɔ nɛ wiyaa dɔwaabɛin. Kaa inɛw joo Yesui gɔŋaa sɛbɛin gɔ digɛu, be genɛ womɔ nɛ tee dɔwaa bɛɛnɛ. ²⁰ Kunrin inɛw wiyaa Yesu le ɔn gin’ gin: «U na lee, u suŋɔw lee bain go yɔɔin. Be ui selumɛuwɔin.» ²¹ Kaa Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Mu na lee, mu suŋɔw gɔbe lee, wogɔbe inɛw Ama sɔɔ keŋiyaan ye, wogɔ le kɛukɛu yoi yaanw gɔbe bei.» ²² Bai turu Yesu, jaŋu unrunw womɔ le diikoro nɛ yowaa, bemaa dibe diŋirun waja go galamɔ gi. Kɔɔ waaru le be dibe gɔ kɛjɛ taŋai tɔlaabɛin. ²³ Waaru dibe gɔ kɛjaa taŋau be bee le, Yesu giri yeiyaai. Iyaa kɔɔ waaru le ooɲɔ diyɛ naa diyɛ dibe gɔ nɛ ingelaabe. Diikoro kɔlɔ gɔ nɛ dii jooube. Kunrin bei suiyodo ga bee. ²⁴ Jaŋu unrunw gɔbe yaa, Yesui yemɛlaa ɔn gin’ wo le sɔin: «Emɛ baŋa, emɛ baŋa, emi suiyoido!» Yesu giri yemaa, ooɲɔ gɔ lee, diigunu gɔ lee ganwaanbe. Kɔɔ waaru le yalu gɔ kelemu biyaabe. ²⁵ Yesu, jaŋu unrunw womɔ gɔbe le ɔn gin’ gi: «Gagawu ebe gɔ yago wɔɔ?» Kaa, be kai, Yesu kijɛ kanrun gɔ iyaa, liyaa maunɛ biyaa, tunmɔ le ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Aa! Inɛ ɔn inɛ inge tɔgui? Ooɲɔ lee, dibe dii lee, sɔɔ womɔ koi yabaɲu.» ²⁶ Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, kɔɔ onu nɛ, Gerasa bɛɛnw gana, Galile le daii wɔɔ nɛ yaa dɔwaabɛin. ²⁷ Yesu, diikoro gɔ nɛ gowaa, waaru minɛ nɛ wo dɔi le, yalu wogɔ le bɛrii ana bee turu ainɛ wo bɛrɛ wiyaabe. Ainɛ wogɔ jinrunbe kuu womɔ nɛ yadaanbɛin. Sɔi kunɔlu go wo bii tanwaain, iyaa ɔnsain yalu nɛ laa ye, wo ginrun nɛ toiyobele. ²⁸ Yesui waaru wo iyi le, wo mii diyɛ le piyaa, Yesu kubɔ doɲu nɛ numaa sugaa, mii ɛɛn le ɔn gin’ wo le sɔi: «Yesu, Ama daa naa daa go wɔɔ baŋa Aini gɔ, uwɔ ingei? Mu u bɛrɛ gɛɛunwɔn, mui ɔɲɔmɔnɔu.» ²⁹ Yesu, jinrun gɔ wa ainɛ gɔ kuu nɛ goo ga tɔɔrɔube dɛi wo sɔɔ kɔɔ sɔɔube. Jinrun gɔ kubɔ joo yanwunrinyɛunbe. Inɛw, yɔgu lee, inrun lee, kubɔ womɔbe pagaa sɛbɛin. Kaa wo kɔɔbe puu biɲɛ ye, puluguti ye, jinrun gɔ woi suuraa ye, yalu inɛ wɔlɔ, olusolo nɛ jɛyaaube. ³⁰ Yesu ainɛ gɔi selumaa: «Boi uwɔ inge gɛɛɲu?» Jinrun joo ainɛ gɔ kuu nɛ yadaanbɛin gɔ digɛu, wo saa gi: «Boi ma “Emɛ jooi wɔin” gɛɛɲu.» ³¹ Bonɔ too dumɔ sɛlɛ gɔ nɛ bemaa yoo giye tɔɔrɔnɔu ga, jinrun gɔbe Yesu bɛrɛ ɛjii gɛɛunbɛin. ³² Be le bɛrii, kokoo kuu nɛ tolu kulɔ joo belu tɛnwɛun yabɛin. Kɔɔ gin’ jinrun gɔbe Yesu bɛrɛ gɛnyaanbɛin, womaa unrunbei pajaa ye tolu gɔbe nɛ yoomɔ gin. Yesu bemaa wogɔ kanran bɛbɛɛdɛin gi. ³³ Kɔɔ gin’ jinrun gɔbe ainɛ gɔ kuu nɛ gowaa yaa, tolu gɔbe nɛ yoin. Tolu kulɔ gɔ puu kokoo daa gɔ nɛ gowaa, ɔgu jɔbaa, dibe gɔ nɛ wiyaa yowaa piriyaa yinwaain. ³⁴ Inɛw tolu gɔbe girɛubɛin gɔbe, sɔɔ gɔ iyaa, be jɔbaa yaa kibɛru gɔ ginrun go lee, olu go lee tagaabɛin. ³⁵ Inɛw, kibɛru gɔ ɛgaa, sɔɔ bii gɔ yɛnɛi wiyaabɛin. Kaa, inɛw gɔbe Yesu genɛ nɛ wiyaa dɔwaa, ainɛ jinrun joo kuu womɔ nɛ goi gɔ, sɛɛu, sɔi kunaa, Yesu genɛ nɛ wo daaun iyaa, be liyaain. ³⁶ Sɔɔ gɔ puu aŋai galu gɔ inɛw iyin gɔbe, ainɛ jinrun joo kuu womɔ nɛ daanbe gɔ bana baju gɔ, inɛw wɛin gɔbe bɛrɛ tagaabɛin. ³⁷ Gerasa gana bɛɛnw wooi Yesu bɛrɛ gɛnyaan, womaa gana unrunbemɛ nɛ goojɛ gin. Sabu be puu liliyɛ diyɛ le bɛin. Yesu kɔɔ gin’ gowaa diikoro nɛ yowaa, yaado ga kanraun wo wɔu, ³⁸ ainɛ jinrun kuu womɔ nɛ goi gɔ wo bɛrɛ gɛnyaan, unrun wo le yaadɔn gi. Kaa Yesu woi pilemɛmaatiyaa wo le ɔn gin’ gi: ³⁹ «Pilemɛ ye ginrun uwɔ nɛ yaa. Ama u dɛi kijɛ diyɛ kanrun gɔ taga.» Ainɛ gɔ kunrin gowaa yaa, ana gɔ puu nɛ Yesu wo dɛi kijɛ diyɛ kanrun sɔɔ tagaube. ⁴⁰ Yesu, waaru dibe diŋirun waja go gowaa wo wɛi le, mɔɔnu gɔ woi sɛgɛraabe. Sabu be puu woi dɔmɔbɛin. ⁴¹ Ainɛ turu, boi womɔ Jayirusu gɛɛbɛin gɔ, yalu gɔ nɛ wiyaa dɔi. Ainɛ wogɔ, Yahutunw Ama gɛɛn ginrun kuu baŋai bee. Wo iyaa turu sai yasɛbe. Iyaa gɔ anranguju pɛli lɛisigɛ gin’ yasɛbe. Iyaa wogɔ jinwaan yinwɛndo ga bee dɛi, wo wiyaa, Yesu giru nɛ tuŋiyaan, womaa ginrun unrunmɔ nɛ wɛɛ dɛi wo bɛrɛ gɛɛunbe. Yesu kɔɔ gin’ ainɛ gɔ ginrun oju gowaa, yaau wo wɔu, mɔɔnu joo gɔ woi damaube. ⁴³ Kɔɔ gin’ yaanran turu anranguju pɛli lɛisigɛ baa, bain goi jiun le bee, inɛw gɔbe logoro nɛ yatobe. Jɔŋujɔŋɔw joo woi jɔŋɔɲu ga ɛjii woi kayaabɛin. Kaa kɔɔ wooi nɛ inɛ turu kanran woi jɔŋaa bɛɛlu. ⁴⁴ Kɔɔ gin’ wo Yesu onu nɛ dɔwaa, sɔi womɔ kinrun tabu. Yesu sɔi tabau wo digɛu, jiun womɔ bajaai. ⁴⁵ Kɔɔ waaru le, Yesu ɔn gin’ selumu: «Inɛ aai mui tabu?» Inɛw gɔbe puu unrunbei laa ga gɛɛubɛin. Piɛru saa gi: «Mu baŋa, mɔɔnu gɔ ui gɔŋaa gɛliyaa, inɛw sibɛ sibɛ ui damauwɔin iyeelɛu!» ⁴⁶ Kaa Yesu saa gi: «Inɛ turu mui tabaabe. Sabu gɔnrɔn mu nɛ gowaabe ga mu jugaabɔn.» ⁴⁷ Kɔɔ waaru le, yaanran gɔ sɔɔ wo kanrun gɔ ɛlu gowaai ga jugaa, wo kinwɛun, Yesu giru nɛ wiyaa tuŋiyaanbe. Kijɛ dɛi woi wo tabu gɔ lee, iyaa woi tabau wo digɛu bana jiun womɔ baju gɔ lee, inɛw puu giru nɛ wo Yesu bɛrɛ tagaabe. ⁴⁸ Kaa kɔɔ waaru le, Yesu wo le saa gi: «Iyaa ma, gagawu uwɔ ui bajamaati. Jamu le yaa.» ⁴⁹ Yesu kɔɔ gin’ sɔɔ sɔɔu wo gɛlɛu, inɛ turu, Yahutunw Ama gɛɛn ginrun kuu baŋa, Jayirusu ginrun nɛ gowaa wiyaa, Jayirusu le ɔn gin’ sɔi: «Iyaa uwɔ yinwaain. Nɛɛ, jaŋudeerenɛ gɔi ɔɲɔmɔnɔu.» ⁵⁰ Yesu, sɔɔ gɔ waaru wo ɛgu le, Jayirusu le ɔn gin’ sɔi: «Liyɛnɔu. Mu le gawa sai. Iyaa uwɔ gɔ babajado.» ⁵¹ Waaru ginrun gɔ nɛ be dɔi le, Yesu, inɛ turu kanran unrun le yoomɔlu, Piɛru lee, Jan lee, Jake lee, iyaa gɔ ba gɔ lee, iyaa gɔ na gɔ lee laa ye. ⁵² Inɛw gɔbe puu, iyaa gɔ dɛi pii piiubɛin, iyaa sɔmiyɛunbɛin. Kaa Yesu be le kijɛ gi: «E pii piinɔugi, iyaa gɔ yinwɛnlu. Wo giri yeiyeuwɔ.» ⁵³ Yesu kɔɔ gin’ wo giyaa, inɛw gɔbe woi mɔmɔubɛin. Sabu be iyaa gɔ yinwaan galaai ga igii bɛin. ⁵⁴ Kaa Yesu, iyaa gɔ numɔ aa, mii ɛɛn le ɔn gin’ sɔi: «Iyaa, ingele!» ⁵⁵ Iyaa gɔ kikinu womɔ wo bɛrɛ pilemaa wiyaabe. Kɔɔ waaru le tee wo ingelaai. Yesu, iyaa gɔ bɛrɛ pana obo ga tɔɔraabe. ⁵⁶ Iyaa naranw gɔbei ɛjii maunɛ biyaabe. Kaa Yesu be bɛrɛ sɔwaa, bemaa inɛ kanma bɛrɛ sɔɔ gɔ jugɔmɔnɔu gi.

¹ Yesu, jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ womɔ gɔbe boonaa, jinrun wooi inɛw kuu nɛ nana goonɔ ga, jiun bajamɔ ga, gɔnrɔn lee, paŋa lee bei obaabe. ² Ama diinɛ waaju taga ga, jiungunw bajamɔ ga, wo bei tiyaabe. ³ Bei tiiu, wo ɔn gin’ be le gi: «Oju ebe dɛi baga ma, jɛmɛ ma, buru ma, buudu ma gɛliyɛnɔugi. Arugoi lɛi lɛi gɛliyɛnɔugi. ⁴ Ginrun e sugoido gɔ nɛ, e yaaido baa, kɔɔ nɛ yabiyɛi. ⁵ Yalu turu nɛ e dɔwaa, gana gɔ bɛɛnw ei sɛgɛrɛ ga yabanɛ biyaai ye, ana wogɔ nɛ goonu kubɔ ebe nɛ minɛ tara gɔ pogoti gooi. Wogɔ, be bɛrɛ jarugu be le yɔɔ sɛɛrɛi biyɛdo.» ⁶ Yesu kɔɔ gin’ bei tinwɛnraan wo kilaa, jaŋu unrunw gɔbe gowaa, ana ana nɛ gɔŋɔlaabɛin. Be yalu wooi nɛ Kibɛru Ɛju waaju tagaubɛin. Yalu wooi nɛ jiungunwin bajamɔubɛin. ⁷ Sɛmɛginɛ Herɔde, Yesu birɛ dɛin dɛin birɛube gɔ kibɛru waaru wo ɛgu le, woi bimiliyaa, sɔɔ kanranɲu inɛɛ bee. Sabu inɛw Yesu dɛi sɔɔ dɛin dɛin sɔɔubɛin. Inɛw gamuu, woi Jan Batisei yiun nɛ bulaa wiyaa gɛɛbɛin. ⁸ Inɛw gamuu iyaa woi inɛ Ama titiyainɛ Elii, pilemaa wɛi gɛɛbɛin. Iyaa, gamuu womaa pɔɔlɔ inɛw Ama titiyaanw logoro nɛ koturui bulaa wɛi gɛɛbɛin. ⁹ Kaa Herɔde, wo ɔn gin’ gi: «Mu Jan kuu polomaabɔn. Nɛɛ inɛ dɛi sɔɔ kɔɔbe wooi ɛgɛu mu wɔɔ gɔ, wogɔ inɛ aai ma gun?» Wo kɔɔ gin’ gɛɛu, Yesui bana iyeɲu dɛnɛube. ¹⁰ Kɔɔ gin’, waaru waaju tagaa pilemaa be wɛi le, Yesu jaŋu unrunw tiyaaɲu gɔbe, kijɛ be kanrun gɔbe puu Yesu bɛrɛ tagaabɛin. Yesu bei dimɛraan, dɛiin, ana turu boi womɔ Bɛtusayida gɛɛbɛin gɔ sibɛ go jɛyaabe. ¹¹ Kaa inɛw kulɔ wogɔ ɛgaa, woi dimiyaanbɛin. Yesu bei ɛjii sɛgɛraa, Ama diinɛ sɔɔ be bɛrɛ tagaabe. Iyaa inɛw bajamu kai sɛbɛin gɔbei yaa bajamaabe. ¹² Nai yɔraa, digɛnai sugoube sabu dɛi, jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe Yesu genɛ nɛ dɔwaa, wo le ɔn gin’ gin: «U mɔɔnu gɔi pajaa ye, bemaa kɔɔ nɛ yalu diinyɛnɲu lee, kijɛ kayaɲu lee bɛɛ ga, ana diyɛ lee, dagi lee emi gɔŋaa wɔin gɔbe nɛ bei yaamɔ. Sabu yalu emɛ wɔɔ ɔn nɛ kijɛ kanma wɔlɔ.» ¹³ Yesu aŋa bemɛ ɔn gin’ sai: «E kuu ebe le pana bei oboi.» Kɔɔ waaru le, jaŋu unrunw gɔbe wo le ɔn gin’ gin: «U emaa kuu emɛ le inɛw ɔn puu dɛi yai kakayɔn ɛbɛ jɛɛlɛ ga wɔlɔu ye kai, emɛ buru numɔrɔn lee, iiju lɛi lee laa ye, kijɛ waja sɛnɛ.» ¹⁴ Inɛw kɔɔ nɛ bɛin gɔbe lugo gɔ, anranw sai inɛw muɲu numɔrɔn gin’ bee. Yesu, jaŋu unrunw womɔbe bɛrɛ tɔɔraabe, bemaa inɛw gɔbei pɔrɔ le pɔrɔ le, inɛw pɛnumɔrɔn pɛnumɔrɔn dɛinyɛnmɔ gi. ¹⁵ Jaŋu unrunw gɔbe kɔɔ gin’ kanraanbɛin. Be inɛw gɔbe puu dɛinyɛnmaabɛin. ¹⁶ Kɔɔ waaru le, Yesu, buru numɔrɔn gɔ lee, iiju lɛi gɔ lee jeɲaa, giri daa go dɛɛraa gɛlɛu, Amai birɛpoo tagaabe. Kɔɔ onu nɛ, wo buru gɔbe kabalaa, jaŋu unrunw gɔbe bemaa inɛw bɛrɛ gamala ga, bei obu. ¹⁷ Kɔɔ gin’ inɛw puu pana kayaa, bei baabe. Kɛbɛlɛ waju gɔbe be turaa, taju pɛli lɛisigɛ jowaabe. ¹⁸ Yesu, bai turu dɛiin biyaa, Ama gɛɛun waaru wo bee le, jaŋu unrunw womɔ yaa wo le yabɛin. Kɔɔ gin’ wo be bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Inɛw mui inɛ aai gɛɛɲu?» ¹⁹ Jaŋu unrunw gɔbe saa: «Inɛw gamuu ui Jan Batisei bulaa wɛi gɛɛɲu. Gamuu uwaa inɛ Ama titiyainɛ Elii gɛɛɲu. Gamuu iyaa, uwaa pɔɔlɔ inɛw Ama titiyaanw logoro nɛ koturu bulaa wɛi gɛɛɲu.» ²⁰ Yesu be bɛrɛ selumaa: «Nɛɛ, e mui aai ga sɛi?» Piɛru saa: «Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ ui.» ²¹ Piɛru kɔɔ gin’ wo saa, Yesu, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ ɛjii sɔwaa, bemaa sɔɔ kɔɔ inɛ turu kanran bɛrɛ jugɔmɔnɔu gi. ²² Kɔɔ onu nɛ Yesu, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ ɔn gin’ sɔɔi tɔlu: «Inɛ Aini gɔ, waajibi ɔɲɔmu joo bɛbɛɛdo. Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, wo le yabaidenɛ. Waajibi woi dadaadɛin. Kaa bai taaniye gɔ wo bubulodo.» ²³ Kɔɔ onu nɛ, Yesu, inɛw kɔɔ nɛ bɛin gɔbe wooi le ɔn gin’ sɔi: «Inɛ aai kanran, jaŋu ii mai bii ibɛɛ wɔɔ ye, wogɔ baŋa kuu womɔ naŋa ye, baga jai womɔ bai wooi duiyi ye, mui wo dimiyɛnmɔ. ²⁴ Aduna ɔn dɛi, inɛ kinrun unrunmɔ yabado ga wɔɔ gɔ, kɔɔbaŋa, aduna wɛɛido gɔ nɛ kinrun womɔ susuyodo. Kaa inɛ kinrun unrunmɔ mu dɛi pajaajɛ, wogɔ baŋa kinrun womɔ yayabado. ²⁵ Aduna ɔn puu uwɔi kanran, kuu uwɔ suyaajɛu ma, kuu uwɔ yamalaajɛu ma biyaai ye, niwɛn yasɛ ma? ²⁶ Mu lee, sɔɔ mabe lee dɛi, inɛ aai kanran dɔgɔ woi ahaajɛ ye, Inɛ Aini gɔ, dooro womɔ nɛ lee, Ba gɔ dooro nɛ lee, mɛlɛnkɛ ɛjaa wɔin gɔbe dooro nɛ lee, waaru wo wiyaajɛ, inɛ wogɔ dɛi dɔgɔ woi ahaado. ²⁷ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw unwɔin ɔnbe logoro nɛ, gamuu, Ama diinɛ iyelu go yinwɛindenɛ.» ²⁸ Yesu, sɔɔ kɔɔbe wo sɔi, bai gagara gin’ dɔwaa wo kanran, wo Piɛru lee, Jan lee, Jake lee dimɛraan, Ama gɛɛn dɛi kokoo kuu nɛ unu. ²⁹ Kɔɔ gin’ Yesu, Ama gɛɛun wo gɛlɛu, girupala womɔ bana gɔ duliyaai. Sɔi womɔ piluniyaan, ɛjii dooroube. ³⁰ Kɔɔ onu nɛ, ginsɛsai anranw lɛi Yesu le sɔɔ sɔɔu kohiŋi. Anranw lɛi wogɔbe, Mɔise lee, Eli leei bɛin. ³¹ Bei dooro diyɛ le tagaraabɛin. Be, Yesu bana birɛ womɔ kibemɔ ye, bɛrii Jerusalɛmu nɛ aŋai wo yinwɛindo sɔɔ sɔɔubɛin. ³² Kaa Piɛru lee, inɛw wo le bɛin gɔbe lee, giri yeiyaa bɛnraan diinbɛin. Waaru giri be yemɛ le, be Yesu dooro gɔ iyaabɛin, inɛw lɛi gɔbe yaa wo le be wɔun iyaabɛin. ³³ Anranw lɛi gɔbe waaru Yesu le be kabiyɛbe le, Piɛru, Yesu le ɔn gin’ sɔi: «Mu baŋa, yalu ɔn nɛ biyɛ ga ɛjii wɔɔ. Kuru taanu kuraa ye, turu uwɔi, turu Mɔise mɔi, turu Eli mɔi bojomɔi.» Wo sɔɔ wo sɔɔbe inɛɛbe. ³⁴ Piɛru kɔɔ gin’ gɛɛu wo wɔu, kulumɔ turu wiyaa, bei dɛbaabe. Waaru kulumɔ gɔ bei dɛbɛube le, jaŋu unrunw gɔbe liyaain. ³⁵ Kulumɔ gɔ nɛ mii ɛgɛmaabe: «Ɔn Aini ma gɔ woi. Woi mu yɛmu. Sɔɔ womɔ ɛjii keŋiyɛin.» ³⁶ Mii gɔ ɛgɛmu onu nɛ, Yesui laa ye, inɛ kanma bele. Jaŋu unrunw gɔbe kijɛ be iye gɔbe dɛi, waaru wogɔ le, be sɔɔ wogɔ inɛ turu kanran bɛrɛ taganɛ bɛin. ³⁷ Aga baa yaa gɔ, Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, waaru kokoo kuu nɛ gowaa be sugu le, mɔɔnu diyɛ Yesui sɛgɛrɛi wiyaabe. ³⁸ Mɔɔnu gɔ logoro nɛ, ainɛ turu kɔnwaan ɔn gin’ gi: «Jaŋudeerenɛ, mu u bɛrɛ gɛɛunwɔn, u aini turu ma gɔ, ii ma gɔi marun yɛnɛ. ³⁹ Jinrun turu woi ahaajɛ, woi ginsɛsai pipiimɔjɛ. Ii gɔi ɛjii jigemaatiyaa ye, aŋa womɔ nɛ yugɔrɔ goomɔjɛ. Woi ɛjii ɔɲɔmɔjɛ, iyaa woi ɔgu pajaalɛ. ⁴⁰ Mu jaŋu unrunw uwɔbe bɛrɛ jinrun gɔ ii ma kuu nɛ nanu goonɔ ga gɛnyaanbɔn. Kaa be kanraan bɛɛnɛ.» ⁴¹ Yesu saa gi: «Aa! E inɛw mɔɲu, inɛw gagawu sɛnɛ gɔbe. Waaru yagɔ baa e le mu biyɛun jaan? Waaru yagɔ baa ei muyɔndɔn? Ii uwɔ gɔ ɔn nɛ jɛɛlɛ.» ⁴² Waaru ii gɔ Yesu le wo bɛruni le, jinrun gɔ ii gɔi minɛ nɛ sunugaa, woi ɛjii jigemaabe. Kaa Yesu, jinrun gɔi ɛjii ganwaanbe. Wo ii gɔi bajamaatiyaa, banɛ gɔ bɛrɛ obaabe. ⁴³ Ama gɔnrɔn diyɛ gɔ dɛi, inɛw gɔbe puu bɛrɛ maunɛ biyaabe. Yesu kijɛ kanranbe gɔbe dɛi inɛw gɔbe puu waaru maunɛ bee le, Yesu, jaŋu unrunw unrunmɔ le ɔn gin’ sɔi: ⁴⁴ «E kai sɔɔ ɔn ɛjii keŋiyɛin: Inɛ Aini gɔi inɛw numɔ nɛ kukunɔdɛin.» ⁴⁵ Kaa jaŋu unrunw gɔbe, sɔɔ kɔɔ paamu kanranbenɛ. Sɔɔ gɔ bemaa paamu kanrannɔu ga, tiyɛ gɔ be bɛrɛ baŋaraantin. Iyaa be tiyɛ womɔ Yesu bɛrɛ selumɛ ga liyɛubɛin. ⁴⁶ Kaa jaŋu unrunw gɔbe logoro nɛ jiiru biyaabe: Be logoro bemɛ nɛ aa diyɛi ma jiireubɛin. ⁴⁷ Kaa Yesu, kinɛ bemɛ ajubu gɔ jugaa, ii dagi turu jɛɛlaa, genɛ unrunmɔ nɛ bojaa, ⁴⁸ jaŋu unrunw gɔbe le ɔn gin’ gi: «Inɛ aai kanran, boi ma le ii dagi ɔin ɛjii sɛgɛraajɛ ye, kɔɔbaŋa mui sɛguru. Iyaa inɛ mui sɛgɛraajɛ, mui tiinɛ gɔi sɛguru. Sabu logoro ebe nɛ inɛ sigɛ le kuu unrunmɔ sunugaa wɔɔ gɔ, kɔɔbaŋa inɛ wo sigɛ wɔɔ gɔ woi.» ⁴⁹ Kɔɔ onu nɛ Jan saa gi: «Mu baŋa, emɛ ainɛ turu, boi uwɔ le jinrun inɛw kuu nɛ nanau wo wɔu iyaabɛin. Kaa inɛ wogɔ emɛ le ui digɛla gɔ dɛi, emɛ woi tɛŋaabɛin.» ⁵⁰ Kaa Yesu saa gi: «E woi turu kanran tɛŋɛnɔugi. Sabu inɛ e jaŋui laa gɔ, e bɔɔi.» ⁵¹ Waaru Yesu, aduna nɛ goo ye, alagala wo uloido bɛruni le, wo anrangaju le biyaa, Jerusalɛmu yaa ga ɛjii namaa iŋiyaan kole bee. ⁵² Wo giru unrunmɔ nɛ inɛw tiyaabe. Inɛw gɔbe yaa Samari bɛɛnw ana dagi turu nɛ Yesu dɛi ginrun sugo yegere ga yowaabɛin. ⁵³ Kaa ana gɔ bɛɛnw, Yesu Jerusalɛmu yaaube dɛi, woi sɛgɛrɛ ga yabanɛ. ⁵⁴ Yesu jaŋu unrunw, Jake lee, Jan lee kɔɔ iyaa, ɔn gin’ gin: «Inɛw Baŋa, yaun alagala goo sugu ye, inɛw ɔnbei tɛgɛ ga emaa gɛɛ ga u ibɛlau ma?» ⁵⁵ Kaa, Yesu be sibɛ go kigelemaa, bei ɛjii ganwaanbe. ⁵⁶ Be kɔɔ gin’ oju bemɛ dimiyaan, ana dagi waja nɛ yain. ⁵⁷ Oju nɛ be tou, inɛ turu wiyaa, Yesu le ɔn gin’ gi: «Yalu u yaaido wooi nɛ, mu ui didimiyɛndɔn.» ⁵⁸ Kaa Yesu aŋa womɔ saa gi: «Yurugube bonɔ yasin. Sasaabe kuru yasin. Kaa Inɛ Aini gɔ, yalu kuu tuŋɔrɔnɲu kanran sɛlɛ.» ⁵⁹ Kɔɔ onu nɛ Yesu, turu baŋa le ɔn gin’ gi: «Wɛɛ mui dimiyɛn.» Kaa baŋa wo le saa gi: «Mu Baŋa, u mu bɛrɛ mu ba yiun laa yai mu bojomɔ.» ⁶⁰ Kaa Yesu saa gi: «Inɛw yiun gɔbe pajaa ye yiun bemɛ be bojomɔ. Kaa u kai yaa ye Ama diinɛ kibɛru sɔɔ gɔ taga.» ⁶¹ Inɛ waja yaa Yesu le ɔn gin’ sɔi: «Mu Baŋa, mu ui didimiyɛndɔn, kaa mu maranw bɛrɛ jamu biyɛmɔ gɛɛi mu yaamɔ.» ⁶² Kaa Yesu, inɛ wogɔ baŋa le ɔn gin’ gi: «Inɛ aai kanran, sari wolu walu aa gɛliyaa, onu gɔnɔ gɔnɔ yɛnɛjɛ ye, inɛ wogɔ baŋa gɔ Ama diinɛ wo le jaanla.»

¹ Kɔɔ onu nɛ, Inɛw Baŋa Yesu, jaŋu unrunw waja pɛsɔi lɛisigɛ yɛmaabe. Wo bei inɛ lɛi lɛi goonaa, ana nɛ lee, yalu wo yaaun jaan gɔbe wooi nɛ lee, bei giru unrunmɔ nɛ tiyaabe. ² Yesu, jaŋu unrunw gɔbe le ɔn gin’ sɔwaabe: «Dɛnrɛn ilaa, gaai wɔɔ, kaa birɛbirɛnw joolain. Kɔɔ dɛi, minɛ baŋa bɛrɛ gɛɛin, womaa dɛnrɛn gɔ ginrun jɛɛlɛ giye, birɛbirɛnw minɛ gɔ nɛ tii wa. ³ Nɛɛ, yaai! Kaa igii biyɛi, mu peju unrunw gin’ tataabe logoro nɛ ei tiiuwɔn. ⁴ Buudu yalu kunɔɲu ma, jɛmɛ ma, taga ma jeɲɛnɔugi. Oju nɛ iŋi ye, inɛ turui kanran poonɔnɔugi. ⁵ Ginrun e yoojɛ wooi nɛ, e laa gɔ ɔn gin’ gɛɛi: ‘Ginrun ɔn jamu wo le biyɛmɔ!’ ⁶ Kɔɔ nɛ jamu inɛ turu yato ye, jamu ebe gɔ kuu womɔ nɛ susugodo. Kɔɔi laa ye, jamu ebe gɔ e nɛ pilemɛ ye wɛwɛɛdo. ⁷ Ginrun e yoi gɔ nɛ yabiyɛi. Kakayɔn e bɛrɛ be oboido gɔ kayai. Kijɛ nɔɔɲu e bɛrɛ be oboido gɔi nɔɔi. Sabu birɛbirɛnɛ tujɔ womɔ wo le jaain wɔɔ. E ginrun ginrun nɛ yoonu biyɛnɔugi. ⁸ Kɔɔ gin’ iyaa, ana nɛ e yoi wooi nɛ, inɛw gɔbe ei sɛgɛraaɲu ye, e bɛrɛ kijɛ oboidɛin gɔi kayai. ⁹ Ana wogɔ jiungunw gɔbei bajamɔi. Iyaa, be le ɔn gin’ gɛɛi: ‘Ama diinɛ gɔ e le bɛruniyaain.’ ¹⁰ Kaa, ana turu nɛ e yowaa, ana gɔ bɛɛnw ei sɛgɛrɛ ga yabanɛ biyaai ye, ana wogɔ pɔŋɔrɔn gɔbe nɛ yaai, kɔɔ onu nɛ kijɛ e gɛɛido: ¹¹ ‘Emɛ e dɛi ana ebe ugunu, kubɔ emɛ nɛ tara gɔ kanran pogouwɔin. Kaa, kɔɔ wooi logoro nɛ, Ama diinɛ gɔ e le bɛruniyaain ga jugi biyɛi.’ ¹² Kɔɔ sabu dɛi mu e bɛrɛ tagauwɔn, Ama, aduna saliyɛ bai wo kireido, Sodomɛ ana bɛɛnw ɔɲɛ gɔ, ana kɔɔ inɛw mɔ baalu biyɛdo.» ¹³ «Kɔɔ gin’ Korajinɛ ana bɛɛnw, Bɛtusayida ana bɛɛnw, bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu ana ebe nɛ taanrinyɛn birɛ kanraan tagurin gɔbe, Tire lee, Sidɔn lee ana nɛ kanraan tagurin bee biyaa ye, be ɔn baa bana bemɛ dulomu ye, sɔi sɛmɛlɛ gori ye, dɛinyin ye, minɛ kɔkɔliyɛbɛin. ¹⁴ Kɔɔ dɛi, Ama, aduna saliyɛ bai wo kireido dɔwaai ye, Tire lee, Sidɔn lee bɛɛnw ɔɲɛ gɔ ebe mɔ baalu biyɛdo. ¹⁵ U kai, Kapɛrunaumu ana gɔ, ui jeɲaa ye, alagala baa unɔdɛin ma? Ai, ui yinwunrun baa sunugodɛin.» ¹⁶ Yesu, iyaa pilemaa jaŋu unrunw gɔbe le ɔn gin’ gi: «Inɛ sɔɔ ebe keŋiyɛnjɛ gɔ, mui keŋiyɛnjɛ. Iyaa, inɛ e le yabalu, mu le yabalu kanrun. Kɔɔ gin’ iyaa inɛ mu le yabalu gɔ, mui tiinɛ gɔ lei yabalu kanrun.» ¹⁷ Jaŋu unrunw pɛsɔi lɛisigɛ Yesu tii gɔbe kinɛ ɛɛlu le pilemaa wiyaa, ɔn gin’ sɔin: «Inɛw Baŋa, halu jinrunbe kanran boi uwɔ paŋa le emɛ le tubiyeuwɔin.» ¹⁸ Yesu be le saa: «Mu, Setanu, anran bana giri yɛnɛjɛ gin’, ginsɛsai, alagala gowaa bagau wo wɔu iyaabɔn. ¹⁹ Yɛnɛi, mu yugurube kuu nɛ lee, mɔmiyɛnbe kuu nɛ lee nama ga, paŋa e bɛrɛ obaajɔn. Iyaa jaŋunɛ paŋa puu kuu nɛ yaa e bɛrɛ gɔnrɔn obaajɔn. Kijɛ turu kanran mɔɲu e bɛrɛ kanrun bɛɛidolo. ²⁰ Yinkanran jinrunbe e le tubiyaain ga kinɛ ebe ɛɛliyɛmɔnɔugi. Kaa boi ebe alagala nɛ tɔŋi wɔɔ dɛi kinɛ ɛɛliyɛmɔi.» ²¹ Waaru wogɔ le tee, Yesu, Kikinu Pilu gɔnrɔn le kinɛ saii ɛɛliyɛmaa, ɔn gin’ sɔi: «Ba, alagala lee, minɛ lee baŋa gɔ, sɔɔ ɔnbe, hakilɛgunw lee, jugɔ jugɔnw lee bɛrɛ baŋaraantiyaa, unrunw dagunw bɛrɛ u jugɔmu gɔ dɛi, u birɛpoo. Ɔnhɔn! Ba, sabu giru uwɔ nɛ kijɛ dagaa gɔ woi. ²² «Mu Ba kijɛ wooi numɔ ma nɛ kunaajɛ. Ba gɔi laa ye, Aini gɔ aai ma inɛ igu wɔlɔ. Iyaa, Aini gɔ lee, Aini gɔ inɛ bɛrɛ Ba gɔ jugɔmu wo ibɛ gɔ lee laa ye, Ba gɔ ai ma inɛ igu wɔlɔ.» ²³ Iyaa, kɔɔ onu nɛ, jaŋu unrunw unrunmɔ sibɛ go kigelemaa, be tee sai le Yesu ɔn gin’ sɔi: «Kijɛ e iyejɛ ɔnbe, giri wogɔ iyenw gɔbe, Ama be yabu. ²⁴ Kɔɔ sabu dɛi mu e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw Ama titiyaanw joo lee, ɔgɔnw joo lee, kijɛ e iyejɛ ɔnbe iye ibɛɛ bɛin, kaa biyaa iyenɛ. Be sɔɔ e ɛgɛjɛ ɔnbe ɛgɛ ibɛɛ bɛin, kaa biyaa ɛgɛnɛ.» ²⁵ Kɔɔ onu nɛ, Ama tɔɔru deerenɛ turu ingelaa, Yesui subɔrɔ yɛnɛ dɛi, wo le ɔn gin’ sɔi: «Jaŋudeerenɛ, maa ɔnmɔsɔgɔ bɛɛ ga, kijɛ inge mu kanraun jaan?» ²⁶ Yesu wo le saa gi: «Tɔɔru dɔn gɔ nɛ ingei tɔŋaaɲu? U sɔɔ wogɔ jaŋaa, yani paamu?» ²⁷ Ama tɔɔru deerenɛ gɔ saa gi: «”U Inɛw Baŋa, Ama uwɔ gɔi, kinɛ uwɔ wooi le, kinrun uwɔ wooi le, gɔnrɔn uwɔ wooi le, hakilɛ uwɔ wooi le ibɛi biyɛ.” Iyaa “Aŋai kuu uwɔ u ibɛ gin’, u bɔɔnɛi yaa kɔɔ gin’ ibɛi biyɛ.”» ²⁸ Yesu saa gi: «Bana u sai gɔ ɛjii wɔɔ. U kunrin kanran. Kɔɔ gin’ kanraanjɛu ye, u ɔnmɔsɔgɔ bɛbɛɛdou.» ²⁹ Kaa Ama tɔɔru deerenɛ gɔ kuu unrunmɔ bɛrɛ naran obu ibɛi bee dɛi, Yesu le ɔn gin’ gi: «Nɛɛ, mu bɔɔnɛ gɔ aai?» ³⁰ Yesu saa gi: «Ainɛ turu Jerusalɛmu gowaa, Jeriko sugoube. Oju nɛ wo tou, kuu numɔ numɔw kuu womɔ nɛ numaa, sɔi wo tobe gɔbe puu ɛlaa, woi lagaa, goju womɔ puu barumaa, kinrun goolu laa ye, kijɛ wo bɛrɛ waju bele wo wɔu, pajaatiyaa jɔbin. ³¹ Kɔɔ gin’ ainɛ gɔ oju nɛ wo diiun, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ turu, soo sɛlɛ womɔ le oju tutunmɔ gɔ dimiyaan sugoube. Ainɛ gɔi iyaa, baaraa galaabe. ³² Kɔɔ gin’ Lewi tɔgu inɛ turu yaa, yalu wogɔ nɛ wiyaa dɔwaa, ainɛ gɔi iyaa, wo kanran, baaraa galaabe. ³³ Kaa Samari ana bɛɛnnɛ turu ana yaau, wiyaa yalu ainɛ gɔ diinbe gɔ nɛ dɔwaabe. Waaru woi wo iye le, amasɔgɔ womɔ woi aabe. ³⁴ Genɛ womɔ nɛ dɔwaa, ainɛ gɔ mirun gɔbe nɛ nii lee, resɛndii ilɛ lee togaa kɔɔraa, ɛjii pagaabe. Kɔɔ onu nɛ ainɛ gɔi jeɲaa arusɛgɛ unrunmɔ kuu nɛ daanaa, yerunw ginrun sugo turu nɛ woi jɛyaa, woi ɛjii kajubaabe. ³⁵ Aga baa yaa gɔ, wo yerunw ginrun sugo baŋa bɛrɛ sarudu buudu lɛi goonaa obaa, wo le ɔn gin’ sɔi: ‘U woi ɛjii kajuba. Waaru pilemaa mu wiyaajɛ, kɛɛlɛ sigɛ wo dɛi u goonu gɔ puu, mu u bɛrɛ tutujɔdɔn.’ » ³⁶ Yesu, Ama tɔɔru deerenɛ gɔ bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «Inɛw taanu ɔnbe logoro nɛ, ajubu uwɔ nɛ, inɛ aai, ainɛ kuu nɛ kuu numɔ numɔw numi gɔ bɔɔnɛi bii?» ³⁷ Ama tɔɔru deerenɛ gɔ saa gi: «Ainɛ amasɔgɔ womɔ jugɔnɛ gɔi.» Yesu wo le kijɛ gi: «U kanran yaa ye, kɔɔ tunmɔ kanran.» ³⁸ Yesu lee, jaŋu unrunw womɔ lee, oju galau wɔun, ana turu nɛ be dɔwaa, yaanran turu, boi womɔ Mate gɛɛbɛin gɔ, ginrun unrunmɔ nɛ Yesui sɛgɛraabe. ³⁹ Mate bainɛ turu yabe. Boi womɔ Mari gɛɛbɛin. Mari kɔɔ, Inɛw Baŋa Yesu kubɔsɔrɔ nɛ dɛinyaan, sɔɔ wo sɔɔbe gɔ keŋiyɛunbe. ⁴⁰ Kaa Mate, ginrun kɔlɔ nɛ birɛ dɛin dɛin wo sɛbe gɔbe le ɔɲaa, wiyaa, Yesu le ɔn gin’ sɔi: «Inɛw Baŋa, mu bainɛ birɛ ɔn puu mu turu sai bɛrɛ pajaa birɛmɔu wo wɔɔ gɔ, u nɛ sɔɔ wɔlɔ ma? Womaa wɛɛ mui bara giye, wo le sɔɔ.» ⁴¹ Kaa Inɛw Baŋa saa wo le kijɛ gi: «Mate, Mate, u kijɛ joo dɛi liyaa, taŋa taŋa jɔbɔuwɔu. ⁴² Kaa kijɛ sigɛ le maa gɔ, kijɛ turui. Mari kijɛ yɛmu gɔ, kijɛ ire gɔ woi. Iyaa wo bɛrɛ yaa wogɔ ɛlɛidenɛ.»

¹ Bai turu Yesu, yalu turu nɛ Ama gɛɛunbe. Waaru Ama gɛnyaan wo kilu le, jaŋu unrunw womɔ logoro nɛ turu baŋa gowaa, wo le ɔn gin’ gi: «Inɛw Baŋa, Jan Batise aŋai jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ wo deeru gin’, bana Ama gɛɛnɲu emi deere.» ² Kɔɔ waaru le Yesu be le ɔn gin’ sɔi: «Waaru Ama e gɛɛnjɛ e ɔn gin’ gɛɛi: ‘Ba, boi uwɔ gaai biyɛmɔ, diinɛ uwɔ wɛɛmɔ. ³ Bai tuturu pana emi baaido gɔ emi obo. ⁴ Hakɛ emɛ yaabu kanran. Sabu emɛ yaa inɛw emɛ bɛrɛ hakɛ kanranw gɔbei yaabu kanraunwɔin. Emi subɔrɔmɔnɔu.’ » ⁵ Yesu iyaa be le ɔn gin’ gi: «Logoro ebe nɛ, turu baŋa anrunge turu yasɛ ye, wo, wo anrunge kɔɔ bɛrɛ digɛtaŋu waaru le yaa, wo le ɔn gin’ sɔwaa: ‘Mu anrunge, u mu bɛrɛ buru guni taanu yeruge, ⁶ sabu mu anrunge ana waja gowaa wiyaa ginrun ma nɛ yɔɔ, mu wo bɛrɛ kijɛ oboun turu kanran sɛlɔn.’ ⁷ Wo kɔɔ gin’ wo giyaa, anrunge gɔ, ginrun unrunmɔ kɔlɔ nɛ tonu saa: ‘U mui ɔɲɔmɔnɔu! Ginrun mɔnɔgolo ma taan dadaga, unrunw ma lee, mu lee, emɛ diinyaain. U bɛrɛ buru obo dɛi mu ingele bɛɛidolɔn,’ giyaajɛ ye, ⁸ mu e bɛrɛ tagauwɔn, be lɛi logoro nɛ anrunge too gɔ dɛi yagɔ baŋa ingele ga yabalu kanran, woi gɛɛn joo gɔ le ɔɲɔmaati dɛi, wo ingele ye, aŋai kai womɔ kilɛido gin’ wo bɛrɛ ohobodo. ⁹ Kɔɔ dɛi mu e bɛrɛ tagauwɔn: Gɛɛin, e bɛbɛɛdei. Dɛnɛi, e ihiyedei. Mɔnɔgolo taan gɔ tɔgɔi, e dɛi pipinɛlɛdɛin. ¹⁰ Inɛ gɛɛnjɛ, bɛbɛɛjɛ. Inɛ dɛnɛjɛ, ihiyedo. Inɛ taan tɔgɔjɛ wo dɛi taan pipinɛlɛdɛin. ¹¹ Kɔɔ gin’, logoro ebe nɛ banɛ yagɔ, aini womɔ wo bɛrɛ iiju gɛnyaanjɛ ye yuguru wo bɛrɛ obodo? ¹² Maa iyaa wo bɛrɛ ɛɲɛ talu selumaajɛ ye, woi mɔmiyɛn obodo? ¹³ E inɛw mɔɲu gɔbe, unrunw ebe bɛrɛ kijɛ ɛju aŋai oboɲu igii wɔi ye, Ba Ama alagala nɛ daan gɔ, inɛw wo bɛrɛ gɛɛnw bɛrɛ kɔɔ dɛi sigɛ Kikinu Pilu oboidolo ma?» ¹⁴ Kɔɔ onu nɛ Yesu, jinrun inɛ bɛrɛ sɔɔ sɔɔmɔbele turu, ainɛ turu kuu nɛ nanaa goonaabe. Ainɛ gɔ kuu nɛ jinrun gɔ goou wo digɛu, ainɛ gɔ sɔɔ sɔɔi tɔlaabe. Inɛw, wogɔ iyaa, be bɛrɛ ɛjii maunɛ kanraanbe. ¹⁵ Kaa logoro bemɛ nɛ gamuu ɔn gin’ gɛɛubɛin: «Wo jinrunbe kuu baŋa, Belujebule gɔnrɔn le jinrun inɛw kuu nɛ nanu goonɔjɛ.» ¹⁶ Iyaa, gamuu be Yesu pinɛ yɛnɛ ga, womaa Ama woi tii ye, unrunbe bɛrɛ wogɔ sɛɛrɛ, taanrinyɛn Ama bɛrɛ goi ye wɛɛjɛ le tagara gin. ¹⁷ Kaa Yesu, kinɛ bemɛ ajubu igii bee dɛi, saa gi: «Laamu turu nɛ, inɛw gɔbe tunmɔ le jaiyaain ye, laamu bemɛ gɔ suiyiyaado. Iyaa, ginrun turu inɛw tunmɔ le jaiyaain ye, ginrun bemɛ gɔ yayanwando. ¹⁸ Kɔɔ bana wɔɔ gin’, Setanu, kuu womɔ le jaiyɛuwɔ ye, laamu womɔ gɔ yani iŋi bɛɛdo? Sabu e maa Belujebule gɔnrɔn le jinrun inɛw kuu nɛ nanajɛ gi. ¹⁹ Kaa iyaa, mu Belujebule gɔnrɔn le jinrunbe nanajɔn biyaai ye, nɛɛ e bɔɔnw gɔbe, jinrun inɛw kuu nɛ nana be goonɔjɛ gɔ, gɔnrɔn wogɔ, aa bei obaajɛ? Saliyɛ ebe be kiredo. ²⁰ Kaa mu Ama numɔ paŋa le jinrun inɛw kuu nɛ nana goonɔuwɔn biyaai ye, Ama diinɛ gɔ e bɛrɛ dɔwaai ga jugɔi. ²¹ «Ainɛ gɔnrɔn sɛɛ, kɔmɔgelu gɛliyaa, ginrun unrunmɔ dɔmɔ biyaai ye, arusɛgɛ wo sɛɛ puu sɛɛu biyɛdo. ²² Kaa inɛ wo dɛi sigɛ paŋa sɛɛ wiyaa, kuu womɔ nɛ sugaa gɔnrɔn biyaajɛ ye, kɔmɔgelu nɛ diyɛ womɔ daanaa wo sɛbe gɔbe puu ɛhɛlɛdo. Kɔɔ onu nɛ wo kijɛ ginrun baŋa bɛrɛ wo ɛlu gɔbe puu gagamalado. ²³ «Inɛ mu le tolo gɔ, inɛ wogɔ mu jaŋunɛi. Iyaa inɛ mui baru ye kijɛ yalu turu nɛ mɔɔnɔɔlɛ gɔ, giginɛgejɛ.» ²⁴ Yesu gimaa gi: «Jinrun inɛ kuu nɛ gowaai ye, jinrun gɔ yalu bii ye deeliyeɲu dɛnɛjɛ giye, olusolo nɛ yaa, wɛɛ, kanranjɛ. Deeliye yalu bɛɛlu kanraan ye, kijɛ wo gɛɛjɛ: ‘Yalu pɛi mu goi gɔ nɛ mu pilemɛ yayaadɔn.’ ²⁵ Kɔɔ gin’ pilemaa wiyaai ye, wo ginrun gɔ sɛmaa seisei, ɛjii yegeraa wo wɔnu tɛmɛjɛ. ²⁶ Kɔɔ waaru wo iyaajɛ, wo yaa ye, jinrun wo dɛi mɔɲu, jinrun waja sɔi dimɛrɛn ye jɛɛlɛjɛ. Be wooi puu wiyaain ye, inɛ gɔ kuu nɛ yindɛinyɛnɲu. Nɛɛ kai, inɛ gɔ bana, pɔɔlɔ mɔ gɔ dɛi mɔɲu biyɛjɛ.» ²⁷ Yesu, sɔɔ kɔɔ sɔɔu wo wɔu, mɔɔnu gɔ logoro nɛ, yaanran turu mii ɛɛn le sɔwaa gi: «Yaanran bɛrɛ uwɔ duiyaa, ui naraan aramɔnɛ gɔ, Ama wo yabu.» ²⁸ Kaa Yesu, yaanran gɔ le saa gi: «Ee, kaa kɔɔ dɛi sigɛ, inɛw Ama sɔɔ keŋi ye gɛliyɛɲu gɔbe, Ama be yabu.» ²⁹ Mɔɔnu gɔ woi gɔŋaa waaru bee le, Yesu, sɔɔ sɔɔi tɔlaa gi: «Kanɛ inɛw gɔbe, inɛw mɔɲubei. Be taanrinyɛn iye ibɛɛ wɔin. Kaa, inɛ Ama titiyainɛ Jonasu taanrinyɛn gɔi laa ye, sɛɛrɛ waja be bɛrɛ kanrun ye tagaraidenɛ. ³⁰ Bana Jonasu, Niniwe ana bɛɛnw bɛrɛ sɛɛrɛ diyɛi biyaabe gin’, Inɛ Aini gɔ, kanɛ inɛw gɔbe bɛrɛ sɛɛrɛ diyɛi bibiyɛdo. ³¹ Kɔɔ gin’ Ama, aduna saliyɛ bai wo kireido, tɛŋurun gana ɔgɔyaanran gɔ, kanɛ inɛw gɔbe giru nɛ iŋi ye, bei jajarugado. Sabu wo yalu wage naa wage nɛ gowaa, Salomɔ hakilɛ sɔɔ gɔbe keŋiyɛin wiyaabe. Kaa yɛnɛi, ɔn nɛ wɔɔ baŋa gɔ, Salomɔ dɛi sigɛ. ³² Iyaa Ama, aduna saliyɛ bai wo kireido, Niniwe ana bɛɛnw, kanɛ inɛw ɔnbe giru nɛ iŋi ye, bei jajarugadɛin. Sabu Niniwe bɛɛnw, Jonasu waaju ɛgaa, bana bemɛ dulomaabɛin. Yɛnɛi, ɔn nɛ wɔɔ baŋa gɔ, Jonasu dɛi sigɛ.» ³³ «Inɛ turu kanran lanpa yaun tanugaa ye, yalu babaŋa nɛ kunu ma, taju le kiyaa ye paja ma kanraanlɛ. Kaa lanpa tanugaa ye, inɛw ginrun gɔ nɛ yoonw gɔbe wijɛ womɔ iye ga, lanpa gɔi yalu wijɛ ɛjii wo obo bɛɛjɛ nɛ jeleɲu. ³⁴ «Giri uwɔ, goju uwɔ lanpai gin’ wɔɔ. Giri uwɔ sɛɛu wɔɔ biyaa ye, goju uwɔ puu wijɛ nɛ too. Kaa giri uwɔ sɛɛula biyaa ye, goju uwɔ ɔlɔ nɛ too. ³⁵ Wijɛ u nɛ too gɔ ɔlɔi biyɛnɔu ga, u kuu uwɔ kajuba. ³⁶ Lanpa dooro waaru ui wijɛmɔu wɔɔ le goju uwɔ puu bana doorojɛ gin’, kɔɔ gin’ goju uwɔ puu wijɛ nɛ too ye, yalu womɔ turu kanran nɛ ɔlɔ wɔlɔ ye, goju uwɔ puu wijaai bibiyɛdo.» ³⁷ Yesu kɔɔ gin’ sɔɔ sɔɔu wo wɔu, Parisiɛn turu wo bɛrɛ gɛnyaan, womaa ginrun unrunmɔ nɛ unrun le wɛɛ, naitege pana kaya gi. Yesu waaru ginrun gɔ nɛ wo yoi le, wo jaa kaya ga dɛinyaanbe. ³⁸ Kaa Yesu, atɛmu le kɛukɛu numɔ mɔŋɔlu go jaa kaya dɛinyaanbe dɛi, Parisiɛn gɔ bɛrɛ maunɛ biyaabe. ³⁹ Inɛw Baŋa kijɛ wo le gi: «Ɔnhɔn, e Parisiɛnbe, diikɔrɔi lee, baɲa lee bain go mɔŋaa ɛjɛmaa wɔi. Kaa kinɛ ebe kɔlɔ nɛ nabara sɔɔ lee, mɔmɔɲu lee jowaa wɔi. ⁴⁰ Ei inɛw bomɔgunw! Bain gɔ lee, kɔlɔ gɔ lee yegeraa bojonɛ gɔ Amai laa ma? ⁴¹ Kɔɔ dɛi, dɛgugunw bɛrɛ gelu kijɛ nɔi ebe nɛ lee, baɲa ebe nɛ lee, kijɛ too gɔbe oboi. E kɔɔ gin’ kanranjɛi ye, kijɛ puu e dɛi ɛjaai bibiyɛdo. ⁴² «Kaa e Parisiɛn gɔbe, bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu e nanaye lee, sadiŋɛ dɔgɔ uji uji kayɛrɛ nɛ e kunɔjɛ gɔbe puu lee, e jaka bemɛ gogoonɔjɛi. Kaa e teitai sɔɔ gɔbe lee, Ama ibɛɛ bii lee onu pajaati. Kaa jaka goonu gɔ pajalu go kijɛ sigɛ le kanraun jaain bee gɔbe bei. ⁴³ «E Parisiɛn gɔbe, bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu Ama gɛɛn ginrun nɛ, yalu inɛw ei iyeɲu nɛ dɛinyin dɛnɛjɛi. E iyaa taibe nɛ inɛw ei poonɔ ga e bɛrɛ saii ɛjii wɔɔ. ⁴⁴ Bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu e ɔnsain iyemɔɔlɛ gin’ wɔin. Inɛw jugɔlu go wogɔ kuu nɛ namanu galaɲu.» ⁴⁵ Kɔɔ waaru le, Ama tɔɔru deerenɛ turu Yesu le ɔn gin’ sai: «Jaŋudeerenɛ, sɔɔ gɔ aŋai u sɔɔu wɔɔ le kɛukɛu, u emi yaa duyɔuwɔu.» ⁴⁶ Kaa Yesu wo le saa gi: «E yaa, Ama tɔɔru jugɔnw gɔbe, bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu dɔɔ demɛ e inɛw bɛrɛ duduurɔjɛi, kaa e numɔ ii ebe le kanran wogɔ tabaidelei. ⁴⁷ Bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu pɔɔlɔ inɛw Ama titiyaanw gɔbe ɔnsain gɔbe e ujɔuwɔi. Kaa e babe bei dain. ⁴⁸ E kunrin e tirɛ anranw kijɛ kanrun gɔbe dɛi sɛɛrɛ goouwɔi. E sɔɔ bemɛ le kinɛ ebe aa ga tagarauwɔi. Sabu be pɔɔlɔ inɛw Ama titiyaanw gɔbei daabɛin, iyaa e ɔnsain bemɛ gɔbe ujɔuwɔi. ⁴⁹ Kɔɔ sabu dɛi Ama, hakilɛ womɔ le digɛu kijɛ gi: ‘Mu inɛw Ama titiyaanw lee, inɛw Kibɛru Ɛju taganw lee e bɛrɛ titiidɔn. Kaa e gamuui dadaadei, gamuui ɔhɔɲɔmɔdei.’ ⁵⁰ Kɔɔ gin’ aduna maŋi nɛ gowaa, iye wɛɛ dɔɔ, inɛw Ama titiyaanw ili togi gɔ puu, iye inɛw ɔnbe kuu nɛ sugodo. ⁵¹ Abɛlu dain nɛ gowaa, Jakari nɛ wɛɛ dɔɔ, ili gɔ kuu ebe nɛ sugodo. Jakari kɔɔ, Ama Ginrun Diyɛ kɔlɔ gɔ nɛ, sadagadumu gɔ le bɛrii woi daabɛin. Naran go, ili wogɔ iye inɛw ɔnbe kuu nɛ sugodo. ⁵² «Ama tɔɔru jugɔnw gɔbe, bɔnrɔn e le yɔɔ. Sabu jugɔ taan ii gɔ e gɛlɛ. E yooli. Iyaa inɛw yoi ibɛɛ wɔin gɔbe bɛrɛ yaa yoomɔɔlɛi.» ⁵³ Yesu, waaru yalu gɔ nɛ gowaa wo yaabe le, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee, kuu womɔ nɛ ɛjii ɔgiyɛmɔi tɔlaabɛin. Sɔɔ joo le be Yesu aŋasaara ɛgu dɛnɛubɛin. ⁵⁴ Sɔɔ womɔ gɔ le digɛnu bana woi jaaraɲu bɛɛ ga be dɛnɛubɛin.

¹ Kɔɔ waaru le, inɛw lugo kale sɛlɛ mɔrinyaanbɛin. Jojoo bemɛ gɔ dɛi be tunmɔ kubɔ namaubɛin. Yesu, jaŋu unrunw womɔ gɔbe le laa ɔn gin’ sɔi: «Parisiɛnbe aŋa lɛilɛi, kijɛ buru pidemu gin’ wɔɔ gɔ dɛi, kuu ebe kajubai. ² Kijɛ babaŋa puu ɛlu gogoodo. Iyaa kijɛ boŋurun puu jujugɔmɔdo. ³ Kɔɔ gin’ ɔlɔ nɛ baŋiyaan toun kijɛ e sɔi gɔbe puu, aga wijɛ nɛ sɔsɔɔdɛin. Iyaa, ginrun kɔlɔ nɛ tunmɔ suguru nɛ dujo dujo ye, sɔɔ e sɔɔjɛ gɔbe dala nɛ boonu kunu ye tatagadɛin.» ⁴ «E mu anrunge gɔbe, mu e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw goju ebe daatiyaa ye, kɔɔ onu nɛ kijɛ kanma kanrun bɛɛidenɛ gɔbei liyɛnɔugi. ⁵ Kaa, mu inɛ e liyɛun dagaa gɔ e bɛrɛ tatagadɔn, inɛ goju ebe daa ye, kɔɔ onu nɛ ei yaun asuu yinwɛindolo gɔ nɛ kamu kunɔɲu gɔnrɔn sɛɛ gɔ, e kɔɔbaŋai liyɛi. Ɔnhɔn, mu e le daii sɔɔuwɔn, e inɛ wogɔ baŋai liyɛi. ⁶ «Sasaa dɔɔrɛi numɔrɔn dɔnrun gɔ, tama lɛi gɔ, woi laa ma? Kaa Ama, sasaa kɔɔbe logoro nɛ turu kanran naŋaalɛ. ⁷ Halu kuu ebe kukuli gɔbe yaa puu lugaa bojaaɲu. Kɔɔ digɛu, e liyɛnɔugi. Sabu e sasaa dɔɔrɛi joo dɛi irei.» ⁸ «Iyaa, mu e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ aai kanran, inɛw giru nɛ, unruin jaŋu ii mai daii giyaajɛ ye, Inɛ Aini gɔ kanran, mɛlɛnkɛ gɔbe giru nɛ, woi jaŋu ii unrunmɔi gɛgɛɛdo. ⁹ Kaa, inɛ aai kanran, inɛw giru nɛ, unrun mui inɛɛ daii giyaajɛ ye, inɛ wogɔ baŋai, mɛlɛnkɛ gɔbe giru nɛ kanran, woi inin gɛgɛɛdɛin. ¹⁰ «Inɛ aai kanran, Inɛ Aini gɔ le sɔɔ mɔɲu sɔwaajɛ kanran, baŋa hakɛ yaabu kanrun bɛbɛɛdo. Kaa, inɛ Kikinu Pilu boi yamalaajɛ gɔ, hakɛ womɔ yaabu kanraindenɛ. ¹¹ «Ama gɛɛn ginrun gɔbe giru nɛ lee, inɛw giru toin giru nɛ lee, paŋagunw giru nɛ lee, waaru ei dimɛraan yaaɲu le, bana sɔɔ e sɔɔido dɛi ma, sɔɔ e sɔɔido dɛi ma, diyɛdai le biyɛnɔugi. ¹² Sabu Kikinu Pilu gɔ, waaru wogɔ le tee sɔɔ sɔɔun jaan gɔ e bɛrɛ jujugɔmɔdo.» ¹³ Inɛ turu, mɔɔnu gɔ logoro nɛ ɔn gin’ Yesu le gi: «Jaŋudeerenɛ, u mu bainɛ womaa kɛn emɛ gɔ mu lee, wo lee logoro nɛ gamala gɛɛ.» ¹⁴ Kaa Yesu, ainɛ gɔ le ɔn gin’ sai: «Hei! Banrunge, inɛ aa mui saliyɛkirenɛ ebei biyɛ ga kuu ebe nɛ daanu? Maa, inɛ aa mui kijɛ gamalanɛ ebei boju?» ¹⁵ Kɔɔ onu nɛ Yesu be le ɔn gin’ sɔi: «Girikakala dɛi kuu ebe kajubai. Sabu inɛ kijɛ aŋai wo sii puu, kijɛ joo sii womɔ kinrun womɔ yabu bɛɛidolo.» ¹⁶ Kɔɔ onu nɛ Yesu, taanrinyɛn turu be le ɔn gin’ dain: «Ɔgɔinɛ turu minɛ nɛ dɛnrɛn ɛjii ilaabe. ¹⁷ Kɔɔ waaru le, ɔgɔinɛ gɔ, kinɛ unrunmɔ nɛ ɔn gin’ gɛɛbe: ‘Nɛɛ, mu inge kanrandɔn? Sabu mu dɛnrɛn ma gɔbe puu yalu kunɔɲu sɛlɔn.’ ¹⁸ Wo iyaa kinɛ unrunmɔ nɛ ɔn gin’ ajubu: ‘Kijɛ mu kanraindo gɔ unwɔ: Mu guyɔ ma gɔbe lalagadɔn. Kɔɔ onu nɛ guyɔ pɔlɔ mɔ gɔ dɛi gaa uhujɔdɔn. Kɔɔ gin’ mu dɛnrɛn ma lee, kijɛ ɛju mu sɛɛ wooi lee, wogɔ nɛ kekeenɛdɔn. ¹⁹ Kɔɔ onu nɛ, kuu ma le ɔn gin’ gɛɛdɔn: Mu anranguju joo dɛi kijɛ joo mɔɔnaajɔn. Mu dedeeliyedɔn, jaa kakayadɔn, kijɛ nɔɔɲu nɔnɔɔdɔn, kinɛ ɛhɛɛliyɛmɔdɔn.’ ²⁰ Kaa Ama, ainɛ ɔgɔinɛ gɔ le ɔn gin’ sɔwaa gi: ‘Bomɔginɛ! Iye digɛ tee kinrun uwɔ gogoodo. Nɛɛ kijɛ balaa mɔɔnaa u sɛɛ gɔ, wogɔ aa mɔi biyɛdo?’ » ²¹ Kɔɔ gin’ sɔwaatiyaa, Yesu baraa gi: «Inɛ kuu bana unrunmɔ dɛi kijɛ mɔɔnɔi laa ye, Ama giru nɛ kijɛ sɛlɛ gɔ sɔɔ kunrin wɔɔ.» ²² Sɔɔ kɔɔbe onu nɛ, Yesu, jaŋu unrunw womɔ le kijɛ gi: «Kɔɔ sabu dɛi, mu e bɛrɛ tagauwɔn, pana ebe dɛi diyɛdai le biyɛnɔugi. Kijɛ e kayaido dɛi ma, goju ebe nɛ sɔi e kunɔido dɛi ma, diyɛdai le biyɛnɔugi. ²³ Kinrun, kayɛrɛ dɛi ire, iyaa goju yaa, sɔi dɛi ire. ²⁴ E gaŋabe sɔɔ ajubu yɛnɛi: Be toi tɔɔnɛ, gɛlu gɛlɛɛnɛ. Iyaa be yalu kijɛ baŋaranɲu ma, guyɔ ma sɛnɛ. Kaa Ama, pana bemɛ tɔtɔɔjɛ. Ei sigɛ le sasaabe dɛi ire. ²⁵ Logoro ebe nɛ inɛ aa, kuu womɔ dɛi jiire wo jiirejɛ dɛi kinruntaun womɔ halu gaila kanran baru bɛɛjɛ? ²⁶ E kɔɔ gin’ kijɛ dagi kɔɔ tunmɔ kanran kanrun bɛɛlɛi biyaa ye, inge dɛi kijɛ wajunw dɛi diyɛdai le wɔi? ²⁷ Minɛ nɛ kinrunbɔmɔbe aŋai puyo be puyojɛ ajubu yɛnɛi. Be birɛ birɛɛnɛ. Sɔi kanran tiyɛɛnɛ. Kaa naran go, halu, Ɔgɔnɛ Salomɔ ɔgɔ womɔ wooi nɛ, puyo kɔɔbe baa saŋa saŋiyɛnlu. ²⁸ Puyobe, iye kowɔnu, yogo yaun nɛ kunɔɲu gɔ, Ama kɔɔ gin’ bei sasaŋaranjɛ biyaai ye, wo wogɔ dɛi sigɛ duŋu ebe gooidolo ma? Gagawu ebe gaila de! ²⁹ Nɛɛ, e bai wooi diyɛdai le bii ye, kijɛ e kayaido ma, kijɛ e nɔɔido ma dɛnɛnu biyɛnɔugi. ³⁰ Aduna ɔn nɛ inɛw Ama inin gɔbe, kijɛ kɔɔbe dɛi diyɛdai le be biyɛjɛ. Kaa e kai, e Ba Ama, e kijɛ kɔɔbe kai yasɛi ga igii wɔɔ. ³¹ Kaa, Ama diinɛ gɔ dɛnɛi. Kɔɔ biyaai ye, kijɛ wajunw gɔbe kuu ebe nɛ boru babaradɛin. ³² «U liyɛnɔu, peju kulɔ dagi gɔ. Sabu e Ba Ama, e bɛrɛ diinɛ womɔ gɔ obo ga, kinɛ womɔ aa wɔɔ. ³³ Kijɛ e sɛɛ gɔ dɔnraan ye, kɛɛlɛ gɔ dɛgugunw bɛrɛ gamalai. Gelu kɛɛlɛ gɛli asuu sɛmiliyɛɛlɛ gɔ, e wogɔ dɛnɛi. Arusɛgɛ dogoolɛ gɔ alagala nɛ mɔɔnɔi. Wogɔ nɛ gugunyɔnnɛ dɔi bɛɛidolo, iyaa peru yaa yamala bɛɛidolo. ³⁴ Sabu kijɛ ebe yalu wɔɔ gɔ nɛ, kinɛ ebe kanran yalu wogɔ nɛ biyɛjɛ.» ³⁵ «Dɔin ebe pagaa ye, lanpa ebe tanugaa ye biyɛi. ³⁶ Birɛbirɛnw, kuu baŋa bemɛ purupagu yalu nɛ yaa, pilemɛ ye, wo wɛɛido dɔmi gin’, e kunrin biyɛi. Waaru kuu baŋa gɔ wiyaa, taan gɔ wo tɔgaajɛ, ɔgu kɛu wo dɛi taan pinɛlɛ bɛbɛɛdɛin. ³⁷ Birɛbirɛnw giri yeiyelu go, birɛ nɛ be toun, kuu baŋa gɔ wiyaa tɛmaajɛ gɔ, Ama be yabu. Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, wo dɔin womɔ papagado, jaa kaya ga bei dadaanado. Wo dɔɔ ye, be bɛrɛ jaa gagamalado. ³⁸ Kunrin, digɛtaŋu le ma, digɛtaŋu galaa wo yaa, kuu baŋa gɔ wo wiyaa, inɛw kunrin woi dɔmɔu wo tɛmaajɛ, be kai, Ama be yabu. ³⁹ «Iyaa e igii biyɛi: Ginrun baŋa, gugunyɔnnɛ, ginrun womɔ nɛ waaru wɛɛido igii bee ye, wo gugunyɔnnɛ gɔi paja ye, ginrun unrunmɔ tɔgɔrɔmɔbele. ⁴⁰ Kɔɔ dɛi e kanran, waaru wooi yeguru le biyɛi. Sabu Inɛ Aini gɔ, lɛɛrɛ ajubaa sɛlɛ e wɔɔ gɔ le wɛɛdo.» ⁴¹ Piɛru saa gi: «Inɛw Baŋa, u taanrinyɛn u dain kɔɔ, u emɛ dɛi sɔɔjɛu ma, inɛw puu dɛi sɔɔjɛu?» ⁴² Inɛw Baŋa, Piɛru le saa gi: «Ginrun kajubanɛ sɔɔ turu baŋa, hakilɛ sɛɛ gɔ aai? Inɛ wogɔ waaru jaan gɔ le birɛbirɛnw wajunw gɔbe pana tɔɔ ga, wo baŋa sagu bemɛ wo bɛrɛ gawarado. ⁴³ Birɛbirɛnɛ wogɔ, kɔɔ gin’ birɛ womɔ nɛ sɛɛu wo tonu, wo baŋa wiyaa tɛmaa ye, Ama wo yabu. ⁴⁴ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, ginrun baŋa gɔ, kijɛ unrunmɔ puu wo bɛrɛ gagawarado. ⁴⁵ Kaa birɛbirɛnɛ gɔ kinɛ womɔ nɛ unrun baŋa ɔgu wɛɛidolo ga ajubaa, anranw birɛbirɛnw wajunw gɔbe lee, yaanw birɛbirɛnw gɔbe lee lagai tɔlaajɛ ye, iyaa jaa kayaa ye, kɔɲɔ nɔwaan ye, wogɔ le bimiliyaa ye biyɛjɛ ye, ⁴⁶ bai turu soo sɛlɛ womɔ nɛ, lɛɛrɛ ajubaa sɛlɛ wo wɔɔ le, wo baŋa wɛwɛɛdo. Wo bɔnrɔn diyɛ wo bɛrɛ ihiyemɔdo. Iyaa woi inɛw Ama inin gɔbe le mɔɔnɔ ye tutujɔdo. ⁴⁷ «Kunrin birɛbirɛnɛ kuu unrunmɔ baŋa diŋɛ jugaa wɔun, yeguru turu kanran kunɔlu gɔ ma, diŋɛ womɔ kanrun yabalu gɔ, birɛbirɛnɛ wogɔ, logi woi babaado. ⁴⁸ Kaa birɛbirɛnɛ wo baŋa diŋɛ inɛɛ wɔu, kijɛ logi jaan kanraanjɛ ye, logi gaila bɛbɛɛdo. Inɛ bɛrɛ kijɛ joo obaaɲu gɔ, wo bɛrɛ gaai seselumɛdɛin. Iyaa inɛ bɛrɛ joo go sagu gawaraaɲu gɔ, wo bɛrɛ inɛw wajunw mɔ dɛi sigɛ seselumɛdɛin.» ⁴⁹ «Mu aduna nɛ yaun kunɔi wɛiun. Kanɛ baa yaun gɔ tanugaatiyaabɛin ye ibɛɛ wɔun. ⁵⁰ Mu batise tɔgu turu mu bɛɛun jaain wɔɔ. Batise wogɔ sɔɔ kibeido baa, mu kinɛjiun le wɔun. ⁵¹ Ajubu ebe nɛ, mu aduna nɛ jamui jɛɛlɛi wɛiun ga wɔi ma? Ai de! Mu inɛw tunmɔ le kabuga dɛi wɛiun. ⁵² Kanɛ baa, inɛw numɔrɔn ginrun nɛ yatoin ye, inɛw taanu inɛw lɛi gɔbe le kakabiyɛdɛin, inɛw lɛi gɔbe taanu gɔbe le kakabiyɛdɛin. ⁵³ Banɛ, aini unrunmɔ le jajaiyɛdo, aini, unrun ba le jajaiyɛdo. Nanɛ, iyaa womɔ le jajaiyɛdo, iyaa kanran, unrun na le jajaiyɛdo. Igɛ na, ii unrunmɔ yaanran le jajaiyɛdo, ii yaanran, unrun igɛ na le jajaiyɛdo.» ⁵⁴ Yesu iyaa, mɔɔnu gɔ le ɔn gin’ sɔi: «Waaru dudaga sibɛ go, anrankulumɔ daanau wo wɔu e iyaajɛ, e ɔgu gɛgɛɛdei: ‘Anran yawɛɛjɛ.’ Sɔɔ wogɔ kunrin tee biyɛjɛ. ⁵⁵ Iyaa, e ooɲɔ, tɛŋurun sibɛ go gowaa, suyou wo wɔu iyaajɛi ye, e gɛgɛɛdei: ‘Ujɔ bibiyɛdo.’ Sɔɔ gɔ kunrin tee biyɛjɛ. ⁵⁶ E inɛw aŋa lɛilɛigunw gɔbe, minɛ lee, alagala lee yɛnɛ ye tiyɛ bemɛ jugu bɛbɛɛjɛi ye, e inge dɛi waaru ɔn sɔɔ tiyɛ jugɔɔlɛi wɔi ma?» ⁵⁷ «E inge dɛi kuu ebe le sɔɔ bana teitai kanraun jaan gɔ yɛnɛɛlɛi wɔi ma? ⁵⁸ Kɔɔ gin’, u jaŋunɛ ui dimɛraan saliyɛ kiru yalu nɛ jɛyaauwɔ ye, oju nɛ tonu mainiyaan ye, ɔgu wo le sɔɔ yegere. Kɔɔi laa ye, wo ui saliyɛkirenɛ numɔ nɛ kukunɔdo. Saliyɛkirenɛ gɔ ui garidu numɔ nɛ kunɔ ye, garidu gɔ kaju nɛ ui kunɔmɔdo. ⁵⁹ Mu e bɛrɛ tagauwɔn, yoru gɔ puu tujaa halu kɛturu kanran u le wajaa ye, kajuginrun gɔ nɛ bɛɛ gooidolou.»

¹ Waaru wogɔ le tee, Pilate womaa, Galile bɛɛnw gamuu, waaru sadaga arusɛgɛ bemɛ be sɛnwɛnbe le, bei wiyaa daamaa, ili bemɛ sadaga arusɛgɛ ili gɔ le ligijiyemaabe ga, inɛw gamuu kibɛru wogɔ Yesu bɛrɛ wiyaa tagin. ² Yesu aŋa bemɛ ɔn gin’ sai: «Ajubu ebe nɛ, Galile bɛɛnw kɔɔbe bana bei dain gɔ dɛi, be Galile bɛɛnw wajunw gɔbe dɛi sigɛ hakɛ kanranwin ga wɔi ma? ³ Ai, wogɔ narain laa ga mu e bɛrɛ tagauwɔn. Kaa e bana ebe dulomɔli ye, e kanran kɔɔ gin’ susuiyodei. ⁴ Inɛw pɛli gagarasigɛ kuu nɛ Silowe ginrun gabu numaa sugaa bei daabe gɔ, ajubu ebe nɛ, inɛw wogɔbe Jerusalɛmu nɛ inɛw tobɛin gɔbe puu dɛi sigɛ mɔɲu kanranwin ga e wɔi ma? ⁵ Ai, wogɔ narain laa ga mu e bɛrɛ tagauwɔn. Kaa e bana ebe dulomɔli ye, e kanran kɔɔ gin’ susuiyodei.» ⁶ Yesu, kɔɔ onu nɛ taanrinyɛn ɔn jeɲaa dain: «Ainɛ turu gaa na, resɛn minɛ womɔ nɛ yibaa yasɛbe. Wo gaa na gɔ kuu nɛ ii tɛtɛmɛdo ma dɛi wiyaa yɛnaabe, kaa wo ii turu kanran tɛmɛlu. ⁷ Kɔɔ waaru le, wo minɛ womɔ walanɛ gɔ le ɔn gin’ sɔi: ‘Yɛnɛ! Gaa na ɔn kuu nɛ ii dɛnɛi wiyaa tɛmɛlu mu kanrun anranguju taaniyei. Woi bɛŋɛti. Wo inge sabu dɛi minɛ gɔ nɛ yalu bamai aa gɛlɛ?’ ⁸ Kaa minɛ walanɛ gɔ saa gi: ‘Mu baŋa, u nimɛ kanran yuwɔ woi paja yɛnɛ. Taŋa taŋa womɔ nɛ minɛ gɔ guraa ye, binugu mui kunɔmɔ. ⁹ Kunrin kanraan ye, wo anranguju wɛɛido gɔ ii nanarando bibiyɛ. Kɔɔ gin’ biyɛlu ye, u woi bɛŋɛti.’ » ¹⁰ Deeliye bai turu, Yesu, Ama gɛɛn ginrun nɛ deeru deereube. ¹¹ Yalu wogɔ nɛ yaanran turu yabe. Wo anranguju pɛli gagarasigɛ baa, jinrun turu woi aa sɛbe. Jinrun gɔ woi nurungiyemaa, woi yɔniyɛnmaa, demu iŋiyɛnmɔbele. ¹² Yesu, yaanran gɔi waaru wo iye le, woi boonaa, wo le kijɛ gi: «Na, nurun uwɔ gɔ bajaai.» ¹³ Yesu, yaanran gɔ kuu nɛ numɔ yaŋaraanbe. Ginsɛsai, yaanran gɔ sɛɛu demu biyaa, Ama boi sɔmɔi tɔlaabe. ¹⁴ Kaa Ama gɛɛn ginrun kuu baŋa gɔ, Yesu, deeliye bai inɛi bajamu gɔ dɛi, kinɛ womɔ banraain. Kɔɔ sabu dɛi wo mɔɔnu gɔ le sɔwaa gi: «Birɛ bai birɛɲu bai kuloi wɔɔ: E ei bajamɔ ga, bai wogɔbe le wɛɛi. Kaa deeliye bai wɛɛnɔugi.» ¹⁵ Inɛw Baŋa aŋa womɔ saa gi: «E inɛw aŋa lɛilɛi gɔbe, e tuturu puu, deeliye bai, jandulu ebe ma, naa jiŋu ebe ma, bei dii nɔɔmɔ dɛi pegu bemɛ nɛ pagalaidelei ma? ¹⁶ Yaanran ɔn Abarahamu tɔgui. Anranguju pɛli gagarasigɛ baa Setanu woi pagaa gɛliyaa wɔɔ. Pagu wogɔ nɛ woi goonɔ ga deeliye bai wogɔ kanraan ye gajui ma?» ¹⁷ Yesu, waaru sɔɔ kɔɔbe wo sɔi le, jaŋuw womɔ gɔbe puu dɔgɔ le bɛin. Kaa Yesu, birɛ taanrinyɛn kanraanbe gɔbe dɛi, mɔɔnu gɔ puu kinɛ ɛɛlu le bee. ¹⁸ Yesu kijɛ gi: «Ama diinɛ gɔ, inge le murin wɔɔ? Mu inge le woi tunwɔn bɛɛdɔn? ¹⁹ Wo tiun ii uji mutarudu be gɛɛjɛ gɔ le murin wɔɔ. Ainɛ turu wogɔ jeɲaa sadiŋɛ womɔ nɛ tɔwaabe. Wo tɛiyaa, tiun na taŋaabe. Sasaabe wiyaa, numɔ ii womɔ gɔbe nɛ kuru bemɛ kuraabɛin.» ²⁰ Yesu iyaa taanrinyɛn waja daan ɔn gin’ gi: «Mu Ama diinɛ inge le iyaa tunwɔndɔn? ²¹ Ama diinɛ gɔ kijɛ buru pidemu le murin wɔɔ. Yaanran turu kijɛ buru pidemu wogɔ jeɲaa, punau kilo pɛɛlɛi numɔrɔnsigɛ nɛ kunaa, bolaa, punau bolaaɲu gɔ puu ingeleido baa pajaabe.» ²² Yesu, Jerusalɛmu oju nɛ toun, ana diyɛbe lee, ana dagibe lee kɛjɛ kɛjɛ taŋaube. Wo ana wogɔbe nɛ inɛwin deeru deere deere galaube. ²³ Inɛ turu Yesu bɛrɛ selumaa, gi: «Mu Baŋa, inɛw gailai sai yabadɛin ma?» Yesu, inɛw wo le bɛin gɔbe le ɔn gin’ sai: ²⁴ «E mainiyaanjɛi ye mɔnɔgolo ɛmu gɔ le yooi. Sabu, mu e bɛrɛ daii sɔɔuwɔn, inɛw joo Ama diinɛ gɔ nɛ yoo ga dɛdɛnɛdɛin. Kaa be yoo bɛɛidenɛ. ²⁵ Waaru gɔ dɔwaai ye, ginrun baŋa gɔ ingelaa ye taan gɔ pinaa ye sɔsɔgɔdo. Kɔɔ waaru le, e bain go wɔnu, taan gɔ tɔgɔnu ɔn gin’ gɛɛdei: ‘Emɛ baŋa, taan gɔ emɛ dɛi pinɛlɛ.’ Ginrun baŋa gɔ sasaado: ‘Mu e yago goii ma inɔn.’ ²⁶ Kɔɔ waaru le e gɛgɛɛdei: ‘U lee, emɛ lee, emɛ mɔrinyaan kayaabɛin, nɔwaanbɛin. U iyaa ana tai emɛbe nɛ deeru deeraabeu.’ ²⁷ Wo ɔn gin’ e le saado: ‘Mu ei aabei ma inɔn. Genɛ ma nɛ dɔrɔ gooi, e inɛw mɔɲu kanranw gɔbe.’ ²⁸ Waaru Abarahamu lee, Isaka lee, Jakɔbu lee, inɛw Ama titiyaanw gɔbe puu lee, Ama diinɛ nɛ e iyaajɛ, waaru ei bain go kamaatiyaaɲu, e pii piinu, tɔnrɔn tɛnwɛnnu biyɛdei. ²⁹ Inɛw duu sibɛ go lee, dudaga sibɛ go lee, donɔ sibɛ go lee, tɛŋurun sibɛ go lee goi wɛi ye, Ama diinɛ nɛ jaa kakayadɛin. ³⁰ E sɔɔ ɔn ɛjii paamu kanrain: Kanɛ inɛw onu dimi gɔbe, logoro bemɛ nɛ, inɛw gamuu waaru wogɔ le giru totoiyodɛin. Iyaa kanɛ inɛw giru toin gɔbe, logoro bemɛ nɛ, inɛw gamuu waaru wogɔ le onu didimiyɛndɛin.» ³¹ Kɔɔ waaru le, Parisiɛn gamuu wiyaa, Yesu le ɔn gin’ sɔin: «U ɔn nɛ gowaa ye yalu waja nɛ jɔbɔ yaa, sabu Herɔde ui dai ibɛɛ wɔɔ.» ³² Yesu be le saa gi: «Yurugu kɔɔ bɛrɛ yaa ye ɔn gin’ sɔɔi: ‘Mu bai lɛi jinrunbe inɛw kuu nɛ nana goonɔuwɔn, iyaa inɛwin sɛɛu bajamɔuwɔn. Kɔɔ onu nɛ birɛ ma gɔ kikilɛdo.’ ³³ Kaa bai lɛi mu oju ma digi mu yaaun jaain wɔɔ. Sabu inɛ Ama titiyainɛ, Jerusalɛmu ana nɛi laa ye yalu waja nɛ wo yinwɛun dagalu. ³⁴ «Nɛɛ, u Jerusalɛmu, u, ana inɛw Ama titiyaanw daanɛ gɔ, Ama u bɛrɛ inɛw tii gɔbe, u ana bei tibu le kamu kamu daajɛ gɔ, waaru joo nɛ mu unrunw uwɔ gɔbei mɔɔnɔ ga dɛnaabɔn. Ɛɲɛ na, unrunw womɔ gamuju doɲu nɛ wo kunɔjɛ gin’, mu ei mɔɔnɔ ga dɛnaabɔn. Kaa, e wogɔ yabali. ³⁵ Aiwa! Kɔɔi biyaa ye, ginrun ebe e bɛrɛ koolo pajadɛin. Naran go, e waja “Inɛw Baŋa Ama boi le inɛ wɛɛjɛ gɔ duba wo le biyɛmɔ” e gɛɛido bai yai dɔɔ baa, e mui iyeidelei.»

¹ Deeliye bai turu, pana kaya dɛi, Parisiɛnbe inɛ giru too turu, ginrun unrunmɔ nɛ Yesui boonaabe. Inɛw kɔɔ nɛ bɛin gɔbe, Yesu kijɛ kanranjɛ gɔ puu ɛjii sebereubɛin. ² Ainɛ goju pidu jiun le bee turu, Yesu genɛ nɛ wiyaa dɔwaabe. ³ Yesu, sɔɔ jeɲaa, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Parisiɛn gɔbe lee le ɔn gin’ sɔi: «Tɔɔru emɛ le kɛukɛu, deeliye bai, inɛ jɔŋɔu jaain wɔɔ ma jaanla?» ⁴ Yesu kɔɔ gin’ wo selumaa, be wooi puu sɔɔ turu kanran saanɛ. Kɔɔ waaru le, Yesu, jiunginɛ gɔi aa, woi bajamaatiyaa, ginrun tii. ⁵ Kɔɔ onu nɛ Yesu, inɛw kɔɔ nɛ bɛin gɔbe le ɔn gin’ gi: «Logoro ebe nɛ, inɛ aa, aini womɔ ma, naa jiŋu womɔ ma, deeliye bai ɛkɔrɔ nɛ ɛliyaa yowaai ye, ɔgu kɛu goonɔlu go kɔɔ nɛ pajado?» ⁶ Be sɔɔ saaun turu kanran bɛɛnɛ. ⁷ Inɛw jaa dɛi booni gɔbe dɔindain sigɛ gɔbe tee yɛmɛɲu ga waaru wo iye le, Yesu, taanrinyɛn ɔn be bɛrɛ daan, kijɛ wo gi: ⁸ «Purupagu jaa dɛi ui boonaaɲu ye, u dɔindain sigɛ yɛmɛ ye dɛinyɛnnɔu. Sabu inɛ u dɛi ire turu yaa boonaabɛin bibiyɛ. ⁹ Nɛɛ kɔɔ gin’, inɛ ui lee, woi lee boonɔnɛ gɔ, u le wɛɛ ye ɔn gin’ sɔɔdo: ‘Dɔindain uwɔ gɔ inɛ ɔn bɛrɛ obo.’ Wo kɔɔ gin’ u le giyaajɛ ye, u waja bɔlɔ go, dɔindain mɔɲu gɔ nɛ ingelaa ye yaa ga, u bɛrɛ dɔgɔi biyɛdo. ¹⁰ Kɔɔ sabu dɛi, waaru janwan yalu nɛ ui boonaaɲu, u dɔindain mɔɲu gɔ nɛ dɛinyɛn. Kɔɔ gin’ waaru inɛ ui boonɔnɛ gɔ wiyaajɛ, wo u le ɔn gin’ sɔɔdo: ‘Mu anrunge, u dɔindain ɛju kɔɔ nɛ dɔɔ.’ Kɔɔ waaru le, inɛw jaa kaya dɛi boonaaɲu gɔbe wooi giru nɛ, wogɔ u bɛrɛ baba diyɛi biyɛdo. ¹¹ Sabu inɛ aai kanran kuu unrunmɔ unaajɛ ye, kuu womɔ susunugodɛin. Iyaa inɛ kuu unrunmɔ sunugaajɛ gɔ, kuu womɔ uhunɔdɛin.» ¹² Kɔɔ onu nɛ, Yesu, ainɛ ginrun unrunmɔ nɛ woi boonɔnɛ gɔ le ɔn gin’ sɔi: «U aga pana dɛi ma, digɛ pana dɛi ma inɛwin boonaajɛu ye, u anrungebe ma, u ba unrunw ma, u maranw ma, ɔgɔ unrunw ginrun diŋu uwɔbe ma boonɔnɔu. Sabu be kanran ui pilemɛ ye boonɔ ye, uwɔ gɔ ui tujɔ bɛbɛɛɲu. ¹³ Kaa, waaru ginrun uwɔ nɛ janwan dɛi inɛwin u boonaajɛ, u dɛgugunw lee, inɛw numɔ ma, kubɔ ma yanwaain gɔbe lee, tegutegenw lee, girumuw lee, bei boonɔ. ¹⁴ Kɔɔ gin’ u duba bɛbɛɛdou, sabu be kijɛ le ui tujɔɲu sɛnɛ. Inɛw teitai wɔin bai buloidɛin, u tujɔ ɛju uwɔ bɛbɛɛdou.» ¹⁵ Janwan gɔ nɛ inɛwin boonaaɲu gɔbe logoro nɛ, turu baŋa waaru sɔɔ kɔɔ wo ɛgu le, kijɛ gi: «Inɛ Ama diinɛ nɛ jaa kayaido, kɔɔbaŋa Ama wo yabu.» ¹⁶ Yesu wo bɛrɛ taanrinyɛn ɔn sɔɔ tagaa, kijɛ gi: «Ainɛ turu, bai turu janwan dɛi jaa diyɛ yegeraa, inɛw joo wogɔ dɛi boonɔmaabe. ¹⁷ Jaa kayi lɛɛrɛ waaru dɔi le, birɛbirɛnɛ womɔ tiyaa, inɛwin jaa kaya dɛi boonaaɲu gɔbe le ɔn gin’ gɛɛ gi: ‘Nɛɛ e wɛɛi, yeguru yegeraa kilaai.’ ¹⁸ Kaa, be wooi puu tuturu temu tamu dɛnaabɛin. Pɔlɔ baŋa gɔ gi: ‘Mu minɛ turu ɛbaajɔn, wogɔ yɛnɛi mu yaaun jaain wɔɔ. Kɔɔ sabu dɛi mu u bɛrɛ gɛɛunwɔn, kawuru kanran.’ ¹⁹ Turu baŋa yaa saa gi: ‘Mu naa jiŋu pɛlu ɛbaajɔn, mu wolu walu bemɛ bana ɛjii wɔɔ ma, marun yɛnɛi yaadɔn. Kɔɔ sabu dɛi mu u bɛrɛ gɛɛunwɔn, kawuru kanran.’ ²⁰ Inɛ waja kanran saa gi: ‘Mu yakana jɛyaa wɔun. Kɔɔ sabu dɛi mu wɛɛ bɛɛidolɔn.’ ²¹ Birɛbirɛnɛ gɔ pilemaa wiyaa, wo baŋa bɛrɛ kijɛ bii gɔbe puu sɔwaabe. Kɔɔ waaru le, ginrun kuu baŋa gɔ, kinɛ banranmaa, birɛbirɛnɛ gɔ le ɔn gin’ gi: ‘U ɔgu gowaa ye, taibe nɛ lee, ana pɔŋɔrɔn nɛ lee yaa. Dɛgugunw lee, inɛw numɔ ma, kubɔ ma yanwaain gɔbe lee, girumuw lee, tegutegenw lee, bei ɔn nɛ boonu jɛɛlɛ.’ ²² Siin wo kanraan, birɛbirɛnɛ gɔ wo baŋa le kijɛ gi: ‘Mu baŋa, kijɛ u tɔɔraabe gɔ kanraantin, kaa nimɛ kanran yalu wajaai.’ ²³ Ginrun kuu baŋa gɔ birɛbirɛnɛ gɔ le kijɛ gi: ‘U bɛdɛ gɔbe nɛ lee, sadiŋɛ gonɔ diŋirun gɔbe nɛ lee yaa, ginrun ma kɔlɔ gɔ nɛ inɛw jooi biyɛ ga, paŋa le inɛwin dimɛrɛn ye jɛɛlɛ. ²⁴ Mu naran go e bɛrɛ sɔɔuwɔn, inɛw jaa kaya dɛi laa mu boonaabe gɔbe logoro nɛ, inɛ turu kanran digɛ pana ma nɛwɛindolo.’ » ²⁵ Mɔɔnu kulɔ joo Yesu onu nɛ dimiyaan yaaubɛin. Kɔɔ waaru le, Yesu be sibɛ go kigelemaa, be le ɔn gin’ sɔi: ²⁶ «Inɛ mu bɛrɛ wɛɛjɛ gɔ, wo ba lee, wo na lee, yaanran womɔ lee, unrunw womɔ lee, wo ba unrunw lee, wo saabe lee, halu kinrun womɔ ibiliyɛlu ye, wo jaŋu ii mai bii bɛɛidolo. ²⁷ Iyaa, inɛ aai kanran, baga jai womɔ duiyi ye, onu ma nɛ dimiyɛɛnlɛ ye, inɛ wogɔ, jaŋu ii mai bii bɛɛidolo. ²⁸ «Logoro ebe nɛ inɛ aai kanran ginrun diyɛ ujɔ ibɛɛ wɔɔ ye, wo bɔlɔtei gɔ daanaatiyaa ye, ginrun gɔ ujɔ dɔɔnu bɛɛidolo kakanrando ma giye, wogɔ ujɔ dɔɔnɔɲu kɛɛlɛ yasɛ ma, inɛ dɛinyaan ye ajubaidolo gɔ yɔɔ ma? Kɔɔi laa ye, bɔlɔtei gɔ wo daanaajɛ onu nɛ, wo dɔɔnaa bɛɛlu ye, inɛw woi iyeidɛin puu woi mɔmɔmɔdɛin. ³⁰ Iyaa kijɛ be gɛɛido: ‘Ainɛ ɔn ginrun ujɔ ga tɔlaabe, kaa wo dɔɔnaa bɛɛlu.’ ³¹ «Maa, iyaa ɔgɔnɛ turu ɔgɔnɛ waja le kɔmɔ tai ibɛɛ wɔɔ ye, inɛw muɲu pɛlu le, inɛw muɲu pɛɛlɛi kuu nɛ gɔnrɔn bɛbɛɛdo ma, ɔgɔnɛ dɛinyaan ye badu badaidolo gɔ yɔɔ ma? ³² Wo yagɔ baŋai gɔnrɔindolo jugaajɛ ye, ɔgɔnɛ waja gɔ wage nɛ baa wo wɔnu, unrun wo le tubiyaai ga inɛw wo bɛrɛ titiido. ³³ Kɔɔ gin’ logoro ebe nɛ inɛ aai kanran kijɛ wo sɛɛ wooi pajalu ye, jaŋu ii mai bii bɛɛidolo.» ³⁴ «Narain, nɛu kai kijɛ ɛjui. Kaa, nɛu ɛɛlu womɔ manaai ye, wo bɛrɛ ɛɛlu gɔ yani pilemɛ ye obu bɛɛmɔdo? ³⁵ Minɛ bɛrɛ woi ire sɛlɛ, iyaa binugui laa. Woi bain go togotiidɛin. Inɛ suguru ɛhɛgu sɛɛ, wo sɔɔ gɔ keŋiyɛn.»

¹ Sɛgu yabanw gɔbe lee, inɛw waja boi mɔɲu bemɛ gowaa wɔɔ gɔbe lee, Yesu sɔɔ keŋiyɛn dɛi, be puu genɛ womɔ nɛ dɔwaabɛin. ² Parisiɛn gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee guguun guun, kijɛ be gɛɛbe: «Ainɛ ɔn, wo inɛw boi mɔɲu bemɛ gowaa wɔɔ gɔbei ɛjii sɛgɛrɛuwɔ, iyaa be le mɔrin ye jaa kayauwɔ.» ³ Kaa Yesu, taanrinyɛn ɔn be bɛrɛ jeɲaa tagu: ⁴ «Inɛ aa, logoro ebe nɛ peju suŋu sɛnu, turu manaai ye, peju pɛtuwɔ tuwɔsigɛ gɔbe olu nɛ pajaatiyaa ye, turu manaai gɔi wo iyeido baa, dɛnɛnu biyɛidolo ma? ⁵ Waaru peju gɔi wo iyaajɛ, wo kinɛ ɛɛli le tatabu womɔ nɛ yayaŋarando. ⁶ Kɔɔ onu nɛ waaru ginrun wo dɔwaajɛ, wo unrun anrungebe lee, ginrun bɛŋu womɔ inɛw lee boonaa ye, be le ɔn gin’ gɛɛdo: ‘E mu le bari ye kinɛ ɛɛliyɛmɔi, sabu peju ma manaa bee gɔi iyaajɔn.’ ⁷ «Kɔɔ gin’, mu e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ turu bana duliyaai dɛi, alagala nɛ kinɛ ɛɛli biyɛido gɔ, inɛw teitai wɔin pɛtuwɔ tuwɔsigɛ bana dulomu kai sɛnɛ mɔ dɛi sigɛ biyɛdo.» ⁸ «Iyaa kɔɔ gin’, yaanran aa, sarudu kɛɛlɛ pɛlu sɛnu, koturu manaai ye, lanpa tanugaa ye, ginrun kɔlɔ gɔ sɛmaa ye, kɛɛlɛ gɔ wo iyeido baa, ɛjii dɛnɛlu kanrando? ⁹ Waaru wo iyaajɛ, wo yaanw wo anrungebe lee, ginrun bɛŋu womɔ yaanw gɔbe lee boonaa ye, be le ɔn sɔɔdo: ‘E mu le bari ye kinɛ ɛɛliyɛmɔi, sabu kɛɛlɛ uji ma manaa bee gɔi iyaajɔn.’ ¹⁰ «Kɔɔ gin’ mu e bɛrɛ tagauwɔn, hakɛ kanrannɛ turu bana duliyaai dɛi, mɛlɛnkɛbe logoro nɛ kinɛ ɛɛli yɔɔ.» ¹¹ Yesu iyaa ɔn gin’ sɔi: «Ainɛ turu yabe, wo anranw unrunw lɛi sɛbe. ¹² Aini dagunɛ gɔ wo le ɔn gin’ sɔi: ‘Mu ba, kɛn uwɔ nɛ kijɛ mui dinrɛindo gɔ mu bɛrɛ obo.’ Kɔɔ gin’, banɛ gɔ kijɛ wo sɛɛ gɔ be lɛi logoro nɛ gamalaabe. ¹³ Bai gaila onu nɛ, aini dagunɛ gɔ, kijɛ wo sɛɛ puu dɔnraan, kɛɛlɛ gɔ balaa, gana wage turu nɛ yai. Kɔɔ nɛ wo kijɛ wo sɛɛ puu dimu dimi le yanwan tɛbaabe. ¹⁴ «Waaru kɛɛlɛ womɔ puu dogu le, gana gɔ nɛ giyɛ diyɛ yowaai. Wo kanran nau woi aai tɔlaabe. ¹⁵ Kɔɔ gin’ wo gowaa yaa, gana gɔ inɛ turu birɛ nɛ yowaabe. Kɔɔbaŋa woi minɛ unrunmɔ nɛ tolu girɛ ga tiyaabe. ¹⁶ Kɔɔ gin’ wo tolube tiun ii kayabe gɔ le bɛrɛ unrunmɔ joonɔ ibɛɛ bee. Kaa inɛ turu kanran wogɔ wo bɛrɛ obolu. ¹⁷ «Kunrin waaru hakilɛ wo bɛɛ le, unruin ajubaa, ajubaa yɛnaa, kinɛ womɔ nɛ ɔn gin’ gi: ‘Mu ba ginrun nɛ birɛbirɛnw joo yɔɔin, be jaa kayaa ye waju dagaɲu, kaa mu kai ɔn nɛ giyɛ mui daa ga wɔɔ. ¹⁸ Mu ingele ye, mu ba bɛrɛ yayaadɔn, wo le kijɛ mu gɛɛido: Mu ba, mu Ama lee, u lee giru nɛ hakɛ kanraantun. ¹⁹ Mui waja ii uwɔi gɛɛun jaanla. Birɛbirɛnɛ uwɔ turu gin’ mui lugo.’ ²⁰ Wo ba bɛrɛ yaa ga wo oju gowaabe. «Wage nɛ wo ba woi iyaa, amasɔgɔ womɔ woi aabe. Wo jɔbaa yaa, aini unrunmɔ kɔkɔlɔ nɛ waagiyaa, ɛjii kanwaanbe. ²¹ Kaa aini womɔ wo le kijɛ gi: ‘Mu ba, mu Ama giru nɛ lee, giru uwɔ nɛ lee hakɛ kanraantun. Mui waja ii uwɔi gɛɛun jaanla.’ ²² Kaa banɛ gɔ, birɛbirɛnw womɔ le kijɛ gi: ‘E arugoi wo sigɛ gɔ ɔgu jɛɛlɛi, wo nɛ goroi, iyaa numɔ ii womɔ nɛ numɔsagai kunɔi, kubɔ womɔ nɛ taga kunɔi. ²³ Kɔɔ onu nɛ naa ii siigiyaa wɔɔ gɔ jɛɛlaa ye daai. Emɛ jaa kayamɔi, kinɛ ɛɛliyɛmɔmɔi. ²⁴ Sabu aini ma yinwaanyaabe gɔ, wo pilemaa ɔnmɔi biyaai. Woi manaayaabe, kaa woi pilemaa iyemaajɛ.’ Be kɔɔ gin’ kinɛ ɛɛliyɛmɔi tɔlaabɛin. ²⁵ «Kaa aini diyɛnɛ womɔ gɔ olu go bee. Pilemaa wɛɛu, ginrun waaru wo bɛruni le, wo boi soguru lee, inɛw gɔɔ gɔɔubɛin siɲɛ lee ɛgaabe. ²⁶ Wo birɛbirɛnw gɔbe logoro nɛ turui boonaa, sɔɔ kɔɔ tiyɛ ingei ma selumaabe. ²⁷ Birɛbirɛnɛ gɔ saa gi: ‘U suŋɔrɔn gɔi ginrun pilemaa wɛi. Wo jamu le ginrun pilemaa yowaai dɛi, u ba naa ii siigu gɔ daabe.’ ²⁸ «Kɔɔ waaru wo ɛgu le, aini diyɛnɛ gɔ kinɛ banranmaa, ginrun yoo ga yabalu. Kɔɔ dɛi wo ba gowaa, wo bɛrɛ gɛnyaanbe. ²⁹ Kaa wo ba le ɔn gin’ sai: ‘Yɛnɛ, mu anranguju joo u le birɛ birɛuwɔn, iyaa bai turu kanran sɔɔ uwɔ yabalu kanrantɛlun. Kaa maa mu anrungebe le kinɛ ɛɛliyɛmɔ ga, halu ɛnrɛn ii turu kanran mui obotɛlu. ³⁰ Kaa aini uwɔ ɔn, inɛ yaanw dimu le kayanw le arusɛgɛ uwɔ yamalaabe gɔ, wo pilemaa wiyaa dɛi u wo dɛi naa ii siigu gɔ daajɛu!’ ³¹ Kɔɔ waaru le banɛ gɔ wo le kijɛ gi: ‘Ii ma, u waaru puu mu le kowɔu, iyaa kijɛ mu sɛɛ gɔ puu uwɔi. ³² Kaa yɔgɔrɔ yɔgɔrɔun jaain wɔɔ. Iyaa, kinɛ ɛɛliyɛmɔu jaain wɔɔ. Sabu u suŋɔrɔn ɔn, woi yinwaanyaabe, kaa wo pilemaa ɔnmɔi biyaai. Woi manaayaabe, kaa woi pilemaa iyemaajɛ.’ »

¹ Yesu, jaŋu unrunw womɔ le kijɛ gi: «Ainɛ ɔgɔinɛ turu yabe. Wo ainɛ arusɛgɛ womɔ kajubanɛ turu yasɛbe. Arusɛgɛ kajubanɛ dɔnrun dɔnrɔnnɛ gɔ womaa ɔgɔinɛ gɔ kɛɛlɛ gɔ yanwan tɛbɛuwɔ ga, inɛw wiyaa ɛlu womɔ gooni. ² Arusɛgɛ kajubanɛ gɔi boonaa, ɔgɔinɛ gɔ wo le kijɛ gi: ‘U dɛi sɔɔ mu ɛgɛjɛ gɔ inge sɔɔi ma? Aiwa! Mu birɛ ma nɛ ui goonaatun. Kɔɔ sabu dɛi u yaa ye, kɛɛlɛ ma lugi gɔ puu dɔn nɛ tɔŋaa ye jɛɛlɛ.’ ³ Kɔɔ waaru le, arusɛgɛ kajubanɛ gɔ ajubaa yɛnaa, kinɛ womɔ nɛ kijɛ gi: ‘Mu nɛɛ inge kanrandɔn? Sabu mu baŋa arusɛgɛ kajubu womɔ birɛ gɔ nɛ mui gogoonɔdo gi. Mu wolu walu birɛ gɔnrɔindolɔn. Iyaa, gɛɛn gɛɛn ga, mu bɛrɛ wogɔ dɔgɔi. ⁴ Mu kijɛ mu kanraindo igii wɔun. Kɔɔ gin’ birɛ mu too gɔ nɛ mui nanaa goonaatin ye, inɛw, ginrun bemɛ nɛ mui sɛsɛgɛrɛdɛin.’ ⁵ Kɔɔ gin’ arusɛgɛ kajubanɛ gɔ, wo baŋa yoru inɛw tobɛin gɔbe puu tuturu boonaa jɛɛlaa, pɔlɔ baŋa bɛrɛ ɔn gin’ gi: ‘U mu baŋa yoru aŋa baa sɛu?’ ⁶ Wo saa, unrun nii litere muɲu nai sɛun gi. Kaa arusɛgɛ kajubanɛ gɔ wo le saa gi: ‘Yoru uwɔ dɔn unwɔ: Ɔgu dɛinyɛn, u nii litere muɲu lɛi sɛu tɔŋɔ.’ ⁷ Kɔɔ onu nɛ inɛ waja le sɔwaa gi: ‘U yaa yoru aŋa baa sɛu?’ Kɔɔbaŋa saa gi: ‘Alukama bɔɔri suŋu.’ Ainɛ arusɛgɛ kajubanɛ gɔ saa gi: ‘Yoru uwɔ dɔn unwɔ: U pilemɛ ye bɔɔri pɛgagara sɛu tɔŋɔ.’ ⁸ Kuu baŋa gɔ arusɛgɛ kajubanɛ teitai laa gɔ sasai birɛ biraabe dɛi woi sɔmaabe. Sabu aduna ɔn inɛw gɔbe, inɛw be bɔɔnw gɔbe sibɛ go, wijɛ inɛw dɛi sigɛ sasai le kijɛ kakanranɲu.» ⁹ Yesu iyaa lee sɔwaa gi: «Mu yaa e bɛrɛ tagauwɔn, e aduna ɔn arusɛgɛ le anrunge dɛnɛi. Waaru arusɛgɛ gɔbe numɔ ebe nɛ dogaai onu nɛ, inɛw bemaa ginrun asuu sɔgɔido gɔ nɛ ei sɛgɛrɛ ga kɔɔ gin’ kanrain. ¹⁰ Inɛ kijɛ dagi nɛ sɔɔ turu baŋai wɔɔ gɔ, kijɛ diyɛ nɛ yaa sɔɔ turu baŋai biyɛjɛ. Kaa inɛ kijɛ dagi nɛ teitai wɔlɔ ye, kijɛ diyɛ nɛ kanran teitai wɔlɔ. ¹¹ E aduna ɔn arusɛgɛ gɔbe sibɛ go sɔɔ turu bɛɛnwin biyɛli ye, inɛ aa arusɛgɛ tɔitɔi gɔbe sagu e bɛrɛ gawarado ma? ¹² E inɛ waja arusɛgɛ dɛi sɔɔ turu bɛɛnwin biyɛli ye, arusɛgɛ ebei biyɛ ga aa e bɛrɛ obodo ma? ¹³ «Birɛbirɛnɛ turu kanran kuu bɛɛnw lɛi dɛi birɛ birɛ bɛɛidolo. Wo koturu baŋai ibɛi biyaa, waja gɔi ibɛi biyɛlu kanrun ye koi. Koturu baŋa birɛ nɛ kuu womɔ obaa ye, waja gɔ birɛ nɛ kuu kunɔlu kanrun ye koi. Ama dɛnɛ lee, kɛɛlɛ dɛnɛ lee, e sɔɔ kɔɔbe lɛi kubɔ tunmɔ kanrun bɛɛidelei.» ¹⁴ Parisiɛnbe, sɔɔ kɔɔbe puu ɛgɛubɛin. Be kɛɛlɛ ibɛɛ bɛin dɛi Yesui mɔmɔubɛin. ¹⁵ Yesu be le kijɛ gi: «E, inɛw giru nɛ ei inɛw teitai wɔiin ga tagarajɛi. Kaa Ama, kinɛ ebe igii wɔɔ. Sabu inɛw kijɛ sigɛi ga kijɛ be lugojɛ gɔ, wogɔ Ama giru nɛ kijɛ jɛbaatii. ¹⁶ «Sɔɔ Mɔise tɔɔru dɔn nɛ tɔŋaaɲu gɔbe lee, inɛw Ama titiyaanw dɔn gɔbe lee, Jan Batise waaru dɔɔ baa biin. Waaru wogɔ galaai onu nɛ, iye bai wɛɛ dɔɔ, Ama diinɛ Kibɛru Ɛju gɔ tagauwɔin. Iyaa inɛw, paŋa le Ama diinɛ gɔ nɛ yoo ga birɛuwɔin. ¹⁷ Tɔɔru nɛ sɔɔ kiji turu manaido dɛi, alagala lee, minɛ lee galaido bɛru. ¹⁸ «Ainɛ aai kanran, yaanran womɔ pajaatiyaa yaanran waja jeɲaajɛ ye, ainɛ wogɔ, yaanran lɛiye kɔɔ le dimu dimiyɛunwɔ. Iyaa, inɛ yaanran pajaaɲu gɔ jeɲaajɛ, inɛ kɔɔbaŋa kanran dimu dimiyɛnnɛi.» ¹⁹ «Ainɛ ɔgɔinɛ turu yabe. Wo sɔi ɛju ɛju dɔnrun gaa kunɔube. Bai puu jaa ɛɛlu diyɛ diyɛ kayaube. ²⁰ Ginrun mɔnɔgolo womɔ nɛ, ainɛ dɛguginɛ turu yadiinyɛnbe. Boi womɔ Lasare gɛɛbɛin. Lasare goju puu nɛ mirun gowaa gowaa bee. ²¹ Wo ɔgɔinɛ gɔ jaa kɛbɛlɛ bagabe gɔ le bɛrɛ unrunmɔ joonu ibɛɛ bee. Iyaa ijube wɛi wɛi ye, mirun womɔ gɔ dɛgɛubɛin. ²² «Kɔɔ gin’ wɔu, dɛguginɛ gɔ yinwun. Wo yinwaan, mɛlɛnkɛbe kikinu womɔ jeɲaa, Abarahamu genɛ nɛ, alujɛnɛ nɛ jɛyaabɛin. Ɔgɔinɛ gɔ kanran wo yinwaan, woi bojaabɛin. ²³ Yinwunrun nɛ ɔɲɛ nɛ tou, waaru giri womɔ daa go wo dɛɛru le, wo wage nɛ Abarahamui iyaabe. Lasare kanran, Abarahamu genɛ nɛ wo wɔu iyaabe. ²⁴ Ɔgɔinɛ gɔ piyaa, kijɛ wo gi: ‘Mu ba Abarahamu, amasɔgɔ ma jugɔ. Kɔɔ gin’ Lasare tiyaa ye, numɔ ii womɔ dii nɛ sowaa ye, ninɛ ma nɛ kɔɔraa ye wo kaaliyɛmɔ. Sabu mu yaun bije ɔn nɛ saii ɔɲaa toun.’ ²⁵ Kaa Abarahamu wo le saa gi: ‘Aini ma, waaru ɔnmɔi u bee le, aduna nɛ u kijɛ ɛju uwɔ wooi biyaabeu ga naŋanɔu. Kaa Lasare, kɔɔ waaru le ɔɲɛ biyaabe. Kɔɔ sabu dɛi kanɛ wo ɔn nɛ jamu nɛ too, kaa u ɔɲɛ nɛ tou. ²⁶ Iyaa kɔɔ kuu nɛ sigiyaa, u lee, emɛ lee logoro nɛ ɔmɔrɔn diyɛ turu yegeraa pajaaɲu. Kɔɔ gin’ yalu emɛ wɔɔ gɔ nɛ goi ye yalu e wɔɔ gɔ nɛ inɛ galu bɛɛidolo. Iyaa yalu e wɔɔ gɔ nɛ goo ye, yalu emɛ wɔɔ gɔ nɛ inɛ galu bɛɛidolo.’ ²⁷ Ɔgɔinɛ gɔ saa gi: ‘Mu ba Abarahamu, mu koi ye, u bɛrɛ gɛɛunwɔn, u Lasare goonu ye, mu ba ginrun nɛ tii, ²⁸ sabu mu ba unrunw numɔrɔn yɔɔin. Bemaa kanran ɔɲɛ yalu ɔn nɛ wɛɛnɔu ga, be bɛrɛ yai taga wa.’ ²⁹ Abarahamu wo le saa gi: ‘U ba unrunw gɔbe, Mɔise lee, inɛw Ama titiyaanw sɔɔ tɔŋu gɔbe lee yasin, sɔɔ bemɛ gɔ be keŋiyɛnmɔ.’ ³⁰ Kaa ɔgɔinɛ gɔ saa gi: ‘Ai, mu ba Abarahamu, kɔɔ baaidolo. Kaa inɛ turu bulaa yaa bei tagaaginaajɛ ye, be bana duli bɛbɛɛdɛin.’ ³¹ Abarahamu saa gi: ‘Be Mɔise lee, inɛw Ama titiyaanw gɔbe lee sɔɔ yabaanɛ ye, halu inɛ, yiun nɛ bulaa wiyaajɛ kanran, be gawaidenɛ.’ »

¹ Yesu, jaŋu unrunw womɔ le sɔwaa gi: «Waajibi, kinɛ yanwan sɔɔ bibiyɛdo. Kaa, kinɛ yanwan inɛ le digi wɛɛido gɔ, kɔɔbaŋa kai, bɔnrɔn wo le yɔɔ. ² Kɔɔbaŋa, inɛw dagunw ɔnbe logoro nɛ, halu koturu hakɛ nɛ wo yoomu dɛi, yuuna diyɛ nɛ suŋu kɔmaa ye kɔkɔlɔ womɔ nɛ yaa pagaa ye, nɛudii nɛ woi kamaa kuni wo bɛrɛ ire. ³ Kɔɔ sabu dɛi kuu kajubu le biyɛi. «U bainɛ u bɛrɛ sɔɔ mɔɲu kanranjɛ ye, u womaa sɔɔ wo kanranjɛ gɔ ɛjula ga wo bɛrɛ taga. Wo bana womɔ duliyemaati ye, u woi yaabu kanran. ⁴ Wo bai turu nɛ kubɔ sɔi u bɛrɛ sɔɔ mɔɲu kanraantiyaa, kubɔ sɔi gɔ puu wiyaa u bɛrɛ unruin lelaai ga sɔwaajɛ ye, u woi yaabu kanraun jaain wɔɔ.» ⁵ Yesu jaŋu unrunw tiyaaɲu gɔbe, Inɛw Baŋa le kijɛ be gi: «Gagawu emɛ bariyɛmɔ.» ⁶ Inɛw Baŋa saa gi: «Gagawu ebe gɔ halu mutarudu ii popoo baa bee ye, tiun na ɔn womaa ɔn nɛ goi ye, nɛudii nɛ yai yibiye giyaajɛi ye, wo sɔɔ ebe yayababe.» ⁷ «Kɔɔ gin’, logoro ebe nɛ inɛ turu, birɛbirɛnɛ woluwalanɛ ma, bɛlugirɛnɛ yasɛ ye, birɛbirɛnɛ gɔ olu gowaa wiyaai ye, womaa wɛɛ maini dɛinyɛn, jaa kaya gɛgɛɛdo ma? ⁸ Ai! E kɔɔ gin’ gɛɛidelei. Kaa kijɛ e gɛɛido: U mu dɛi digɛ pana yegere, u dɔin uwɔ paga. Jaa kayi ye, kijɛ nɔɔɲu nɔɔ ye, mu kilɛido baa u mui dɔmiyɛn. Kɔɔ onu nɛ u yaa jaa uwɔ kaya, kijɛ nɔɔɲu uwɔ nɔɔ. ⁹ Wo birɛbirɛnɛ womɔ, kijɛ tɔɔrin gɔ kanraanbe dɛi woi birɛpoo tagaidolo, woi laa? ¹⁰ E yaa, birɛ e bɛrɛ tɔɔrin gɔ waaru biraa e kilaajɛ, ɔn gin’ gɛɛi: ‘Emi birɛbirɛnw niwɛn toloi, kijɛ emɛ kanraun jaan gɔi emɛ kanrin.’ » ¹¹ Yesu waaru Jerusalɛmu oju gowaa wo yaabe le, wo Samari gana lee, Galile gana lee urɔ diŋirun gɔ kɛjaa galaabe. ¹² Ana turu nɛ waaru wo dɔi le, nɛwɛngunw pɛlu wo bɛrɛ wiyaabɛin. Be Yesu le wagee iŋiyaan, ¹³ kɔnwaan, kijɛ wo le be gi: «Yesu, emɛ baŋa, amasɔgɔ emɛ jugɔ!» ¹⁴ Yesu bei iyaa, be le sɔwaa gi: «E yaai ye, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw bɛrɛ ei tagarai.» Kunrin gowaa yaau, oju nɛ be tou, bei bajaai. ¹⁵ Kaa nɛwɛngunw gɔbe logoro nɛ, turui, unruin bajaai ga iyaa, Ama boi mii diyɛ le sɔmɔu, pilemaa wiyaabe. ¹⁶ Wo Yesu giru nɛ tuŋiyaan, woi birɛpoo tagaabe. Ainɛ wogɔ Samari gana bɛɛnnɛi bee. ¹⁷ Yesu, kɔɔ waaru le saa gi: «Inɛw pɛlu gɔbe puu bajugamɔnɛ ma? Nɛɛ, inɛw tuwɔ gɔbe, be yago wɔin? ¹⁸ Ainɛ yerunɛ ɔin laa ye, inɛ waja wiyaa Amai birɛpoo tagu wɔlɔ ma?» ¹⁹ Kɔɔ onu nɛ Yesu, ainɛ gɔ le kijɛ gi: «Ingele ye yaa, gagawu uwɔ ui bajamaati.» ²⁰ Parisiɛnbe, Yesu bɛrɛ selumaa, womaa Ama diinɛ gɔ aduna nɛ waaru inge le wɛɛdo ma gin. Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Ama diinɛ wɛi gɔ, sɛɛrɛ giri le iyemɔjɛ le biyɛidolo. ²¹ Iyaa kɔɔ gin’, inɛw, Ama diinɛ gɔ ɔn nɛ yɔɔ ma, kɔɔ nɛ yɔɔ ma gɛɛnu biyɛidenɛ. Sabu yɛnɛi, Ama diinɛ gɔ logoro ebe nɛ yato.» ²² Yesu, jaŋu unrunw gɔbe le kijɛ wo gi: «Bai yawɛɛjɛ, e Inɛ Aini gɔ bai gɔbe logoro nɛ, koturu iyaabei ye, e bɛrɛ ɛjii bibiyɛbe. Kaa wogɔ bɛɛ iyeidelei. ²³ Inɛw iyaa e le gɛgɛɛdɛin: ‘Yɛnɛi, wo ɔn nɛ wɔɔ.’ ‘Yɛnɛi wo kɔɔ nɛ wɔɔ.’ E yalu wogɔbe nɛ yaanɔugi. Iyaa, e inɛw wogɔbe onu nɛ dimiyɛnnɔugi. ²⁴ Anrangiriyenu sibɛ turu nɛ goi ye, ɔgu kɛu sibɛ waja nɛ baa bana wo yaajɛ gin’, Inɛ Aini gɔ, wɛɛgu womɔ le kɔɔ gin’ biyɛdo. ²⁵ Kaa sɔɔ kɔɔbe biyɛmɔ nɛ, waajibi, Inɛ Aini gɔ gaai ɔɲɔu jaain wɔɔ. Iyaa, kanɛ inɛw ɔnbe wo le yabalu kanran ga waajibi. ²⁶ Nɔwe waaru le bana bii gin’, Inɛ Aini wɛɛgu le kɔɔ gin’ tee biyɛdo. ²⁷ Inɛw jaa kayaubɛin, dii nɔɔubɛin, puru pagaubɛin, unrunw yaanw bemɛ igɛ oboubɛin. Kɔɔ gin’ kanraun be wɔu, Nɔwe, diikoro diyɛ gɔ nɛ wo yoi bai wiyaa dɔi. Dii diyɛ gɔ wiyaa be puu suyaabe. ²⁸ Lote waaru le bana bii gin’, Inɛ Aini wɛɛgu le kɔɔ gin’ tee biyɛdo. Inɛw jaa kayaubɛin, dii nɔɔubɛin, ebu ɛbɛubɛin, dɔnrun dɔnrɔunbɛin, toi tɔɔubɛin, ginrun ujɔubɛin. ²⁹ Kaa Lote Sodomɛ ana nɛ bai goi, bai wogɔ yaun lee, sidu lee alagala gowaa anran gin’ miyaan, inɛw gɔbe puu suyaabe. ³⁰ Inɛ Aini gɔ, bai unruin wo tagaraido, kɔɔ gin’ tee biyɛdo. ³¹ «Bai wogɔ le inɛ dala kuu nɛ wɔɔ, sugo ye, ginrun kɔlɔ nɛ kijɛ jeɲɛ ye jɔbɔdɔn gɛɛnɔu. Inɛ olu go wɔɔ, ginrun pilemɛ ye wɛɛnɔu. ³² E Lote yaanran sɔɔ ajubu yɛnɛi. ³³ Inɛ kinrun unrunmɔ yabu dɛnɛjɛ gɔ, woi susuyodo. Kaa kinrun womɔ mu dɛi paja ga inɛ yabaajɛ gɔ, kinrun womɔ yayabadɛin. ³⁴ Mu e bɛrɛ naran go sɔɔuwɔn, digɛ wogɔ, inɛw lɛi teenu tunmɔ nɛ be diinnu, turu jeɲɛ ye, turu papajadɛin. ³⁵ Yaanw lɛi dɛnrɛn nawannu be wɔnu, turu jeɲɛ ye, turu papajadɛin. [ ³⁶ Anranw lɛi olu nɛ be wɔnu, turu jeɲɛ ye, turu papajadɛin.]» ³⁷ Jaŋu unrunw gɔbe, Yesu le kijɛ be gi: «Wogɔ yalu yagɔ nɛ biyɛdo ma, Inɛw Baŋa?» Kaa wo aŋa bemɛ saa gi: «Yalu inge nɛi kanran, kijɛ yiun yadiin ye, waajibi dubɔbe kɔɔ nɛ mɔmɔrinyɛndɛin.»

¹ Kɔɔ gin’ Yesu, jaŋu unrunw womɔ bemaa waaru puu Ama gɛɛun jaain wɔɔ ga, bemaa amagɛɛn nɛ ɔɲɔnɔu ga, bei deere ga, taanrinyɛn turu daanbe. ² Kijɛ wo gi: «Ana turu nɛ, ainɛ saliyɛkirenɛ, Ama giri liyɛɛlɛ turu yabe. Wo inɛ turu kanran bababele. ³ Ana wogɔ nɛ yapanunɛ turu kanran yabe. Yapanunɛ gɔ, ainɛ saliyɛkirenɛ gɔ bɛrɛ jaa wɛɛube, wo le kijɛ wo gɛɛbe: ‘Jaŋunɛ ma kuu nɛ ma naran bɛɛ dɛi, mui bara.’ ⁴ Kaa, saliyɛkirenɛ gɔ bai joo biyaabe, wo gɛɛn gɔ yabalu. Kɔɔ onu nɛ kuu unrunmɔ le kijɛ wo gi: ‘Halu, mu Ama giri liyɛnɛi laaun kanran, mu inɛwin babaalɔn kanran, ⁵ yapanunɛ ɔn womaa dumɔ gɔ suguru ma pujomɔnɔu dɛi, mu jaŋunɛ womɔ kuu nɛ wo bɛrɛ naran ohobodɔn. Sabu wo mui ɔɲɔmaati.’ » ⁶ Kɔɔ onu nɛ Inɛw Baŋa sɔwaa gi: «Saliyɛkirenɛ nabaraginɛ kɔɔ sɔɔ gi gɔi ɛjii kajubu yɛnɛi. ⁷ Nɛɛ Ama, wo, inɛw womɔ wo yɛmu gɔbe, unrunbei bara dɛi aga lee, digɛ lee wo bɛrɛ piinw gɔbe be bɛrɛ naran oboidolo ma? Wo aŋa bemɛ saa dɛi dɔdɔmiyɛndo ma? ⁸ Mu e bɛrɛ daii sɔɔuwɔn: Wo ɔgu be bɛrɛ naran ohobodo. Kaa, Inɛ Aini gɔ, waaru aduna nɛ pilemu wo wɛɛido, inɛw gagawu sɛin tɛtɛmɛdo ma?» ⁹ Yesu iyaa, inɛw unrunbe teitai wɔin ga namaa iŋi gɔbe, inɛw inɛw wajunwin lugaa sɛnɛ gɔbe dɛi, taanrinyɛn ɔn daanbe: ¹⁰ «Anranw lɛi Ama gɛɛn ga Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ ulaabɛin. Ainɛ turui Parisiɛn bee, lɛiye gɔ sɛgu yabanɛi bee. ¹¹ Parisiɛn gɔ iŋiyaan, kinɛ unrunmɔ nɛ ɔn gin’ gɛin: ‘Ama, mu inɛw wajunw gɔbe gin’ wɔlɔn dɛi, mu ui birɛpoo tagauwɔn. Be gugunyɔnwin, mɔɲu kanranwin, iyaa, Dimudimiyɛnwin. Halu, mu ainɛ sɛgu yabanɛ ɔn gin’ wɔlɔn dɛi, ui birɛpoo tagauwɔn. ¹² Mu bai sɔi nɛ kubɔ lɛi aŋa pagauwɔn. Kijɛ mu bɛɛjɛ wooi nɛ mu jaka goonɔuwɔn.’ ¹³ Kaa sɛgu yabanɛ gɔ wagee biyaa, halu giri unrunmɔ daa go dɛɛrɛ ga daariyɛlu. Kaa wo gegeɲɛ unrunmɔ lagau, ɔn gin’ gɛɛbe: ‘Ama, u mu inɛ hakɛ kanrannɛ gɔ amasɔgɔ jugɔ.’ » ¹⁴ Yesu kijɛ gi: «Mu e bɛrɛ tagauwɔn, ainɛ sɛgu yabanɛ kɔɔ, Ama, hakɛ womɔ yaabu kanraan ginrun yai. Kaa pɔlɔ baŋa gɔ yaabu kanrun bɛɛlu. Kɔɔ gin’ inɛ aai kanran kuu unrunmɔ unaajɛ ye, kuu womɔ susunugodɛin. Iyaa inɛ kuu unrunmɔ sunugaajɛ gɔ, kuu womɔ uhunɔdɛin.» ¹⁵ Inɛw, Yesu bɛrɛ unrunw banrin yaa jɛɛlaa, womaa kuu bemɛ nɛ numɔ yaŋaran gin. Kaa waaru kɔɔ be iye le, jaŋu unrunw gɔbe inɛw gɔi ganwaanbɛin. ¹⁶ Kaa Yesu bei wo bɛrɛ jɛɛlɛmaa, kijɛ wo gi: «Unrunw gɔbei tɛŋɛnɔugi. Bei paja ye, mu bɛrɛ wɛɛmɔi. Sabu inɛw be gin’ wɔin gɔbe, Ama diinɛ gɔ bemɛi. ¹⁷ Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ aai kanran, Ama diinɛ gɔ nɛ yoi ibɛɛ wɔɔ ye, ii dagi bana jeɲaa wɛɛlu ye, inɛ wogɔ baŋa bɛɛ yooidolo.» ¹⁸ Kɔɔ onu nɛ Yahutunw inɛ giru too turu Yesu bɛrɛ selumaa gi: «Jaŋudeerenɛ, u inɛ ɛju gɔ, ɔnmɔsɔgɔ bɛɛ ga, kijɛ inge mu kanraun jaan ma?» ¹⁹ Yesu aŋa womɔ saa gi: «Inge dɛi maa inɛ ɛjui gɛɛjɛu? Amai laa ye, inɛ ɛju wɔlɔ. ²⁰ Nɛɛ, u Ama tɔɔru gɔbe igii wɔu: “Dimu dimiyɛnnɔu, inɛ daanɔu, gunyɔn gunyɔnnɔu, sɛɛrɛ kakalu goonɔu, u ba lee u na lee baba.”» ²¹ Kuu baŋa gɔ saa, unrun dagi unrunmɔ le baa tɔɔru kɔɔbe yadigɛun gi. ²² Yesu, aŋa sɛɛrɛ womɔ gɔ ɛgaa, wo le ɔn gin’ gi: «Nimɛ kanran sɔɔ turu u le wajaai: Kijɛ u sɛɛ puu dɔnraan ye buudu gɔ dɛgugunw bɛrɛ gamala. Kɔɔ gin’ kanraanjɛu ye, u alagala nɛ kijɛ gaai bɛbɛɛdou. Kɔɔ onu nɛ wɛɛ mui dimiyɛn.» ²³ Ainɛ kɔɔ ɔgɔinɛ diyɛi bee. Kɔɔ dɛi Yesu kɔɔ gin’ wo giyaa, wo kinɛjiun le gowaa yai. ²⁴ Yesu kɔɔ iyaa, saa gi: «Ama diinɛ nɛ yoo ga, ɔgɔ unrunw bɛrɛ halu nawin wɔɔ. ²⁵ Inɛw arusɛgɛ nɛ diyɛ bemɛ daanaa gɛlin, Ama diinɛ nɛ be yoomɔ nɛ, ɔgɔyɔn laa kala bonɔ nɛ gala bɛru.» ²⁶ Inɛw sɔɔ gɔ keŋiyɛnw gɔbe saa gin: «Kɔɔ gin’ wɔɔ biyaa ye nɛɛ, inɛ yabu bɛɛmɔido gɔ aai?» ²⁷ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Inɛw kijɛ kanrun bɛɛnɛ gɔ, Ama wogɔ kanrun bɛbɛɛjɛ.» ²⁸ Piɛru gowaa ɔn gin’ sɔi: «Kunrin biyaa ye, emɛ kai, ginrun emɛ pajaatiyaa ui dimii, emɛ dɛi yani biyɛdo?» ²⁹ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ aai kanran, ginrun womɔ ma, yaanran womɔ ma, wo ba unrunw ma, wo maranw ma, unrunw womɔbe ma, Ama diinɛ dɛi pajaajɛ ye, ³⁰ inɛ wogɔ baŋa, aduna ɔn nɛ kɔɔ tunmɔ joo naa joo bɛbɛɛdo. Iyaa aduna wɛɛido gɔ nɛ inɛ wogɔ baŋa ɔnmɔsɔgɔ bɛbɛɛdo.» ³¹ Kɔɔ gin’, Yesu, jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbei dɛiin kabugaa goonaa, be le ɔn gin’ gi: «Emɛ kanɛ Jerusalɛmu yaauwɔin. Kɔɔ gin’ Inɛ Aini gɔ dɛi, inɛw Ama titiyaanw sɔɔ tɔŋi gɔ puu kikibedo. ³² Sabu, woi inɛw Ama inin numɔ nɛ kukunɔdɛin. Inɛw woi yamurinyɛnmu ye, woi duduyɔdɛin, kuu womɔ nɛ yuguja tɔi ye, ³³ bɔɔniyɛn le woi lagu ye, woi yindaadɛin. Kaa woi be dai bai taaniye gɔ, wo bubulodo.» ³⁴ Kaa jaŋu unrunw gɔbe, Yesu sɔɔ sɔɔbe gɔ turu kanran paamu kanraunbenɛ. Sɔɔ wogɔ be bɛrɛ sɔɔ boŋuruin bee. Be Yesu sɔɔ be le sɔɔu bee gɔ, tiyɛ womɔ inɛɛ bɛin. ³⁵ Yesu waaru Jeriko ana laara nɛ wo dɔi le, ainɛ giruminɛ turu oju genɛ nɛ dɛinyaan, gɛɛn gɛɛunbe. ³⁶ Mɔɔnu gɔ galau wo wɔu ɛgaa, wo inɛw bɛrɛ wogɔ ingei ma selumaabe. ³⁷ Aŋa womɔ saa, Yesu, Nasarɛtu ana bɛɛnnɛ gɔi galauwɔ ga tagin. ³⁸ Kɔɔ waaru le wo mii ɛɛn le kijɛ gi: «Yesu, Dawide tiruwɛnɛ gɔ, amasɔgɔ ma jugɔ.» ³⁹ Inɛw giru tobɛin gɔbe woi ganwaun womaa siɲɛ paja gɛɛubɛin. Kaa wo mii womɔ baraa ye, ɔn gin’ gɛɛbe: «Dawide tiruwɛnɛ gɔ, amasɔgɔ ma jugɔ.» ⁴⁰ Kɔɔ waaru le, Yesu iŋiyaan, ainɛ gɔi unrun bɛrɛ jɛɛlɛ ga tɔɔraabe. Waaru Yesu genɛ nɛ wo dɔi le, Yesu wo bɛrɛ selumaa: ⁴¹ «Maa u dɛi kijɛ kanran ga u ibɛ gɔ ingei?» Ainɛ gɔ saa: «Mu Baŋa, pilemu ye, giri mu iyemɔ.» ⁴² Yesu saa gi: «U giri pilemu iye, gagawu uwɔ ui bajamaati.» ⁴³ Ainɛ gɔ ginsɛsai sɛɛu giri iyeube. Wo Amai birɛpoo tagau, Yesu onu nɛ dimiyaanbe. Inɛw kulɔ gɔ wogɔ iyaa, Amai sɔmɔubɛin.

¹ Yesu, Jeriko ana nɛ yowaa kɛjaa galaube. ² Ainɛ turu, boi womɔ Jase gɛɛbɛin gɔ kɔɔ nɛ yabe. Wo sɛgu yabanw kuu baŋa turui bee. Iyaa, arusɛgɛ gaai yasɛbe. ³ Wo Yesui aai ma iye ye jugɔ ibɛi bee. Nɛɛ mɔɔnu gɔ dɛi, iyaa wo inɛ dumii bee dɛi, Yesui iye bɛɛbele. ⁴ Kaa Yesu, gaa na turu doɲu nɛ galaun jaan bee. Kɔɔ dɛi, wo giru go jɔbaa yaa, Yesu iye ga, gaa na kɔɔ kuu nɛ ulaabe. ⁵ Yesu, waaru Jase yalu bee gɔ nɛ wo dɔi le, dogiyaa yɛnaa, ɔn gin’ sɔi: «Jase, u ɔgiri sugo. Sabu mu iye ginrun uwɔ nɛ ginrun sugo mu sugoun jaain wɔɔ.» ⁶ Kɔɔ waaru le Jase ɔgu sugaa, wo kinɛ ɛɛli le ginrun unrunmɔ nɛ Yesui sɛgɛraabe. ⁷ Inɛw kijɛ kɔɔ waaru be iye le, guguun gunwaan kijɛ be gi: «Wo ainɛ hakɛ kanrannɛ ginrun nɛ sugaa wɔɔ.» ⁸ Kaa Jase ingelaa, kijɛ gi: «Mu Baŋa, yɛnɛ, mu arusɛgɛ ma pɛjɛrɛ turu gɔ dɛgugunw bɛrɛ ohobodɔn. Iyaa inɛw bɛrɛ nabara le kijɛ mu kanrun puu bɛrɛ, wogɔ sɔɔrɔ nai obodɔn.» ⁹ Kɔɔ waaru le, Yesu wo le kijɛ gi: «Iye yayabu gɔ ginrun gonɔ ɔn nɛ yowaai. Sabu ainɛ ɔn yaa, woi Abarahamu ii tɔitɔii. ¹⁰ Sabu Inɛ Aini gɔ, inɛw manaa wɔin gɔbe dɛnaa ye yabai wɛi.» ¹¹ Inɛw, Yesu sɔɔ sɔɔbe gɔ keŋiyɛunbɛin. Yesu, kɔɔ waaru le Jerusalɛmu ana le bɛrii bee dɛi, inɛw ajubu nɛ Ama diinɛ gɔ kowɛɛdo ga bɛin. Kɔɔ sabu dɛi Yesu sɔɔ sɔɔu gɛlɛu, taanrinyɛn turu be bɛrɛ daanbe. ¹² Kunrin, kijɛ wo gi: «Ɔgɔinɛ ii turu yabe. Wo gana wage nɛ, unruin ɔgɔ daanamaa ye, pilemu wɛɛdɔn ga yai. ¹³ Kɔɔ gin’ wo yaamɔ nɛ birɛbirɛnw womɔ, inɛw pɛlu boonaa, kange buudu pɛlu be tuturu numɔ nɛ kunaa, be le kijɛ wo gi: ‘Pilemu ye mu wɛɛido baa, e wogɔ le tɔŋu tɔŋɔi.’ ¹⁴ Kaa tɔgu womɔ inɛw gɔbe woi ibiliyaa, be onu womɔ nɛ inɛw tiyaa, kijɛ be gi: ‘Emɛ ainɛ ɔin ɔgɔnɛ emɛ biyɛ ga ibɛlain.’ ¹⁵ «Kaa ɔgɔ woi daani onu nɛ, waaru pilemaa wo wɛi le, be tuturu puu tɔŋu tɔŋaa, aŋai tinɛ be bɛi gɔ jugɔ ga, wo birɛbirɛnw bɛrɛ buudu wo gamulu gɔbei boonɔmaa jɛɛlaabe. ¹⁶ Pɔlɔ baŋa wiyaa, ɔn gin’ gi: ‘Mu baŋa, kange buudu uwɔ gɔ, pɛlu waja tinɛ biyaajɛ.’ ¹⁷ Wo baŋa saa gi: ‘Ɛjii wɔɔ. U birɛbirɛnɛ ɛjui. Nɛɛ, u kijɛ dagi nɛ sɔɔ turu baŋai biyaabeu. Kɔɔ sabu dɛi, ana diyɛ pɛlu kuu baŋai biyɛ.’ ¹⁸ «Iyaa, birɛbirɛnɛ lɛiye gɔ wiyaa, kijɛ gi: ‘Mu baŋa, kange buudu uwɔ gɔ, numɔrɔn waja tinɛ biyaajɛ.’ ¹⁹ Wo baŋa gɔ aŋa womɔ saa gi: ‘U kanran, ana diyɛ numɔrɔn kuu baŋai biyɛ.’ ²⁰ «Kɔɔ onu nɛ birɛbirɛnɛ waja wiyaa, kijɛ gi: ‘Mu baŋa, kange buudu uwɔ gɔ unwɔ. Mu woi sɔi nɛ munaa gɛlɛbɔn. ²¹ Ui inɛ nawin dɛi mu liyaaun. U kijɛ duunɔlu u wɔɔ gɔ jejeɲɛjɛu, iyaa kijɛ u tɔɔlu gɔi gɛgɛlɛjɛu.’ ²² Wo baŋa gɔ saa gi: ‘Aŋa sɛɛrɛ uwɔ le kɛukɛu mu saliyɛ uwɔ kikirɛdɔn. Birɛbirɛnɛ mɔɲu! Mui inɛ nawin, kijɛ mu duunɔlu gɔ jejeɲɛjɔn, iyaa, kijɛ mu tɔɔlu gɔi gɛgɛlɛjɔn ga u igii beu. ²³ U inge dɛi kange buudu ma kɛɛlɛ tɔŋutɔŋɔw numɔ nɛ kunɔlu kanrun ma? Kunrin waaru pilemaa mu wiyaa le, buudu gɔ tinɛ womɔ le yayababɔn.’ ²⁴ Kɔɔ gin’ kuu baŋa gɔ inɛw kɔɔ nɛ bɛin gɔbe le ɔn gin’ gi: ‘E kange buudu wo sɛɛ gɔ wo bɛrɛ ɛlɛ ye, pɛlu sɛɛ baŋa bɛrɛ oboi.’ ²⁵ Inɛw gɔbe saa gin: ‘Emɛ baŋa, wo kange buudu pɛlu baa yasɛ!’ ²⁶ Wo saa: ‘Mu e bɛrɛ tagauwɔn, inɛ kijɛ sɛɛ bɛrɛ, baraa ye ohobodɛin. Kaa, inɛ kijɛ sɛlɛ gɔ, gaila wo sɛɛ gɔ yaa wo bɛrɛ ɛhɛlɛdɛin. ²⁷ Nɛɛ, jaŋuw ma gɔbe, inɛw mui ɔgɔnɛ bemɛ biyɛ ga yabanɛ gɔbe, bei ɔn nɛ jɛɛlu ye, giru ma nɛ sɛnwɛin.’ » ²⁸ Kɔɔ gin’ be le sɔwaatiyaa, Yesu Jerusalɛmu yaa ga mɔɔnu gɔ giru nɛ yowaabe. ²⁹ Wo waaru tetemɛ Oliwe gɛɛɲu gɔ sibɛ go, Bɛtupaje ana lee, Betani ana lee wo bɛruni le, wo jaŋu unrunw womɔ lɛi, giru bemɛ nɛ tiiu, ³⁰ be le kijɛ wo gi: «Giru ebe nɛ ana kowɔɔ kɔɔ nɛ yaai. Kɔɔ nɛ dɔwaajɛi ye, jandulu borogo kuu womɔ nɛ inɛ yaŋiyɛntɛlu turu wo kɔmɔnu, e tɛtɛmɛdei. E woi kɔmɔlaajɛi ye, ɔn nɛ jɛɛlɛi. ³¹ Inɛ turu e bɛrɛ selumaa, ebaa inge dɛi jandulu gɔi kɔmɔlɔjɛi ma giyaajɛ ye, e Inɛw Baŋa kai yasɛ gɛɛi.» ³² Inɛw tiin gɔbe yaa, Yesu bana sɔi gin’ tee tɛmaabɛin. ³³ Jandulu borogo gɔ kɔmɔlɔu be wɔu, jandulu bɛɛnw gɔbe bemaa inge dɛi jandulu borogo kɔɔi kɔmɔlɔuwɔin ma selumi. ³⁴ Be saa, Inɛw Baŋa kai yasɛ dɛi gin. ³⁵ Be kɔɔ gin’ jandulu gɔi Yesu bɛrɛ jɛɛlaabɛin. Be sɔi bemɛ jandulu gɔ kuu nɛ jabaa, Yesui kuu gɔ nɛ yaŋiyɛnmaabɛin. ³⁶ Yesu wɛɛu wo wɔu, inɛw, sɔi bemɛ oju gɔ nɛ abaraubɛin. ³⁷ Waaru Yesu, Jerusalɛmu le wo bɛruni le, Oliwe tetemɛ jajabu yalu susugi gɔ nɛ waaru wo dɔi le, Yesu jaŋu unrunw mɔɔnu joo gɔ, taanrinyɛn be iyaabe gɔbe puu dɛi, be kinɛ ɛɛlu lee, mii diyɛ lee Ama boi sɔmɔu, ³⁸ kijɛ be gɛɛbe: «Inɛw Baŋa Ama boi le ɔgɔnɛ wɛɛjɛ gɔ, duba wo le biyɛmɔ. Alagala nɛ jamu biyɛmɔ. Daa go alagala nɛ baba gɔ Ama mɔi biyɛmɔ.» ³⁹ Parisiɛnbe gamuu, mɔɔnu gɔ nɛ tobɛin gɔbe, kijɛ Yesu le be gi: «Jaŋudeerenɛ, u jaŋu unrunw uwɔ gɔbei ganwan.» ⁴⁰ Kaa Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Mu e bɛrɛ tagauwɔn, inɛw ɔnbe kelemu biyaain ye, tibu gɔbei kɔun kɔnwɔndɛin.» ⁴¹ Waaru Jerusalɛmu wo bɛruni le, ana gɔi iyaa, Yesu wo dɛi sɔmiyaan, ⁴² kijɛ wo gi: «U kanran, iye bai ɔn le kijɛ kanrun ye jamu u bɛɛido gɔ igii beu ye koi bee. Kaa, kanɛ kijɛ kɔɔ giru uwɔ nɛ babaŋa. ⁴³ Kaa bai u dɛi yawɛɛjɛ, jaŋuw uwɔbe sibɛ uwɔ puu gɔgɔŋɔdɛin. Be ana gɔ nɛ inɛ yoomɔidenɛ, inɛ goomɔidenɛ. Iyaa, sibɛ uwɔ wooi nɛ inɛw u le jaiyɛ ga wɛwɛɛdɛin. ⁴⁴ Be ui lee, unrunw uwɔ u nɛ toin gɔbe lee sɛɛu gagajadɛin. Be u nɛ tibu tunmɔ kuu nɛ timɛ ye pajaidenɛ. Sabu u bai Ama ui yɛnɛi wɛi gɔ jugɔlu.» ⁴⁵ Yesu, waaru Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ wo yoi le, inɛw dɔnrun dɔnrɔnw gɔbei nanaa goonɔu, ⁴⁶ be le kijɛ gi: «Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu: “Ginrun ma gɔ, amagɛɛn yalui biyɛdo.” Kaa e kai, gugunyɔnw kɔmɔi bojaa sɛi.» ⁴⁷ Kɔɔ gin’ Yesu, bai puu Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ inɛwin deereube. Kaa Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, inɛw kuu bɛɛnw gɔbe lee, woi daa ga dɛnɛubɛin. ⁴⁸ Kaa be bana wogɔ kanranɲu bɛɛnɛ. Sabu inɛw gɔbe puu Yesu sɔɔ gɔ ɛjii keŋiyɛunbɛin.

¹ Kɔɔ gin’ bai turu Yesu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ deeru deereu, Kibɛru Ɛju gɔ tagau wo wɔu, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee kowiyaa, ² wo bɛrɛ ɔn gin’ sɔin: «Kijɛ inge uwɔ dɛi u kijɛ ɔnbe kanraunwɔu? Inɛ aa u bɛrɛ gɔnrɔn obaa, uwaa kijɛ ɔnbe kanran gi ma emɛ bɛrɛ taga.» ³ Yesu aŋa bemɛ saau, ɔn gin’ sɔi: «Mu kanran, selumu turu ɔn sai e bɛrɛ selumɛdɔn. Jan womaa batise kanran ga, Ama woi tii ma, inɛw woi tii? Wogɔ mu bɛrɛ tagai.» ⁵ Yesu kɔɔ gin’ bei selumaa wo kanran, be tunmɔ le sɔwaa ɔn gin’ gɛɛbɛin: «Emɛ Ama woi tii giyaaɲu ye, wo emaa inge dɛi sɔɔ womɔ le gawanɛ kanrin ma gɛɛdo. ⁶ Kaa, iyaa emɛ inɛw woi tii gin ye, inɛw puu tibu le emi kakamadɛin. Sabu inɛw puu Jain inɛ Ama titiyainɛ ga gawaa bɛin.» ⁷ Be kɔɔ gin’ saa, unrunbe inin gin. ⁸ Yesu yaa aŋa bemɛ saa, unrun kanran gɔnrɔn le kijɛ ɔnbe unrun kanranjɛ gɔ sɔɔidolɔn gi. ⁹ Yesu, inɛw bɛrɛ taanrinyɛn ɔn daan, ɔn gin’ sɔi: «Ainɛ turu, resɛn sadiŋɛ yegeraa, resɛn yibaabe. Kɔɔ onu nɛ, wo resɛn birɛbirɛnw le aaraa, sadiŋɛ gɔ be bɛrɛ gawaraatiyaa, wo gowaa ana yaa tanwaanbe. ¹⁰ Resɛn kɔɔɲu waaru wo dɔwaa, sadiŋɛ baŋa gɔ, birɛbirɛnɛ unrunmɔ turu goonaa, resɛn birɛbirɛnw gɔbe bɛrɛ tiyaa, bemaa resɛn unrunmɔ kuru obo tii gi. Kaa inɛw gɔbe woi aa lagaa, numɔ ije le pilemaa tiyaabɛin. ¹¹ Iyaa sadiŋɛ baŋa, birɛbirɛnɛ waja goonaa tiyaabe. Kaa inɛw gɔbe kɔɔbaŋai lagaa, woi duyaa, numɔ ije le woi digaa tiyaabɛin. ¹² Kɔɔ onu nɛ wo iyaa inɛ taaniye gɔ tiyaabe. Kaa be woi barumu kanraantiyaa, bain go woi kamaa gooni. ¹³ Kɔɔ onu nɛ sadiŋɛ baŋa gɔ gi: ‘Mu nɛɛ yani kanrandɔn ma? Mu aini ibɛ ma gɔi titiidɔn. Ajubu ma nɛ, be woi kai bababadɛin.’ ¹⁴ Kaa resɛn birɛbirɛnw gɔbe, aini gɔ wɛɛu wo wɔu iyaa, be tunmɔ le aaraa, ɔn gin’ sɔin: ‘Ɔn aini kɛn balanɛ gɔi. Sadiŋɛ gɔ emɛi biyɛ ga emɛ woi daamɔi.’ ¹⁵ Be kɔɔ gin’ aini gɔi sadiŋɛ gɔ nɛ biɲaa goonaa daabɛin. «Nɛɛ, sadiŋɛ baŋa gɔ wo be bɛrɛ inge kanrando? ¹⁶ Wo wiyaai ye, resɛn birɛbirɛnw kɔɔbei daatiyaa ye, sadiŋɛ unrunmɔ inɛw waja bɛrɛ gagawarado.» Inɛw gɔbe waaru kɔɔ be ɛgu le, kijɛ be gi: «Ama kɔɔ asuu biyɛmɔnɔu!» ¹⁷ Kaa, Yesu bei yɛnaa be le ɔn gin’ gi: «Kɔɔi biyaa ye, Ama Dɔn nɛ sɔɔ tɔŋaaɲu ɔn tiyɛ gɔ ingei? “Ginrun ujɔnw tibu kamaa pajin gɔ, tibu wogɔ, ginrun sibɛ tibu gɔ woi bii.” ¹⁸ Tibu kɔɔ le inɛ tomiyaan numaa ye, dɔdɔrɔ womɔ jɔjɔgɔdo. Nɛɛ, tibu gɔi, inɛ gɔ kuu nɛ sugu ye, woi gɛjɛ ye punau tanugado.» ¹⁹ Ama tɔɔru deerenw lee, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw lee, waaru wogɔ le womaa unrunbe dɛi taanrinyɛn kɔɔ dain ga jugaabɛin dɛi, woi aa ga bana dɛnɛubɛin. Kaa be mɔɔnu gɔ liyaain. ²⁰ Be Yesui seberei tɔlaabɛin. Kunrin be inɛw tebutebenw, unrunbei inɛw teitai wɔin gin’ bojaa, Yesu bɛrɛ tiyaabɛin. Be Yesu sɔɔ sɔɔido gɔ le digɛnu woi sɛmɛginɛ numɔ nɛ kunɔ ibɛɛ bɛin. ²¹ Kɔɔ gin’ be selumu ɔn wo bɛrɛ selumi: «Jaŋudeerenɛ, emɛ igii wɔin, u sɔɔ uwɔ nɛ lee, deeru uwɔ nɛ lee teitai wɔu. U inɛw kabu kunɔɔlɛu. Kaa u Ama oju bana dimiyɛun jaan gɔ daii deerejɛu. ²² Nɛɛ, Rɔmɛ ɔgɔnɛ diyɛ gɔ bɛrɛ, sɛgu emɛ tujɔun jaain wɔɔ ma jaanla?» ²³ Kaa Yesu, ajubu mɔɲu bemɛ jugaabe gɔ digɛu, be le kijɛ wo gi: ²⁴ «E sarudu buudu turu mu bɛrɛ jɛɛlu yɛnɛmɔi. Buudu gɔ nɛ, kuu yegeraa too gɔ lee, boi tɔŋaa wɔɔ gɔ lee aa mɔi?» Inɛw gɔbe saa, Rɔmɛ ɔgɔnɛ diyɛ mɔi gin. ²⁵ Yesu saa gi: «Kɔɔi biyaa ye, ɔgɔnɛ diyɛ mɔi kijɛ wɔɔ gɔ, wo bɛrɛ oboi. Kijɛ Ama mɔi wɔɔ gɔ, Ama bɛrɛ oboi.» ²⁶ Be Yesui, sɔɔ inɛw giru nɛ wo sɔɔbe le digɛu bana aaun bɛɛnɛ. Kaa aŋasaara womɔ gɔ dɛi, be bɛrɛ maunɛ biyaabe. Be sɔɔ turu kanran sɔɔnɛ. ²⁷ Kɔɔ onu nɛ, Saduseyɛnbe gamuu, inɛw bulogu wɔlɔ gɛɛnw gɔbe, Yesui wiyaa tɛmi. ²⁸ Be selumu ɔn Yesu bɛrɛ selumi: «Jaŋudeerenɛ, Tɔɔru dɔn gɔ nɛ Mɔise emɛ dɛi ɔn gin’ tɔŋaa paju: “Ainɛ turu yaanran jɛyaa, yaanran kɔɔ le ii bɛɛlu go yinwaain biyaai ye, wo bainɛ gɔ yapanunɛ gɔ jeɲɛ ye ii naraan ye, inɛ yinwɛnnɛ gɔ bɛrɛ tɔgu wo tɔgɔun jaain wɔɔ.” ²⁹ Kunrin anranw sɔi yabɛin. Be wooi ba turu, na turu. Delenɛ gɔ yaanran jeɲaa, ii bɛɛlu wɔu yinwaain. ³⁰ Wo suŋɔrɔn gɔ yapanunɛ gɔ jeɲu. ³¹ Iyaa ainɛ taaniye gɔ yaa, yapanunɛ gɔi jeɲaabe. Kɔɔ gin’, anranw sɔi gɔ puu dinrɛn le dinrɛn le yapanunɛ gɔ jeɲaa, ii bɛɛlu wɔu yinwaain. ³² Kɔɔ onu nɛ, yaanran gɔ kanran wiyaa yinwaain. ³³ Nɛɛ, anranw sɔi gɔ puu yaanran gɔi jeɲaabɛin gɔ digɛu, yiun bulogu bai gɔ le, yaanran gɔ aa mɔi biyɛdo?» ³⁴ Yesu aŋa bemɛ saa gi: «Yaanw jeɲɛw gɔbe lee, igɛ ɛɛnw gɔbe lee, wogɔ aduna ɔn inɛw gɔbei. ³⁵ Kaa inɛw bulogu gɔ nɛ lee, aduna wɛɛido gɔ nɛ lee biyɛun dagaa ga lugaaɲu gɔbe, anranw lee, yaanw lee tunmɔ jeɲɛidenɛ. ³⁶ Bei waja yinwɛindolo. Sabu be mɛlɛnkɛbe gin’ bibiyɛdɛin. Bei Ama unrunwin. Sabu be yiun nɛ bulaain. ³⁷ Yiunbe bubulodɛin gɔ, Mɔise wogɔ daii sɔwaabe. Uriye turu yaun tɛgɛbele ga yalu tɔŋɔ gɔ nɛ, Mɔise Inɛw Baŋa womaa Abarahamu Amai, Isaka Amai, iyaa Jakɔbu Amai gi.» ³⁸ Yesu iyaa baraa gi: «Ama, inɛw yiunbe Amai laa, kaa inɛw ɔnmɔi wɔin Amai. Sabu Ama nɛ, inɛw womɔ wooi ɔnmɔi wɔin.» ³⁹ Ama tɔɔru deerenw gamuu saa gin: «Jaŋudeerenɛ, aŋasaara uwɔ gɔ ɛjii wɔɔ.» ⁴⁰ Kunrin, be waja Yesu bɛrɛ selumu turu kanran selumɛ ga daariyɛnɛ. ⁴¹ Yesu be le kijɛ gi: «Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ, yani inɛw woi Dawide tiruwɛnɛi gɛɛuwɔin ma? ⁴² Sabu Dawide kuu womɔ le Sɔmu dɔn nɛ kijɛ gi: “Inɛw Baŋa Ama, Inɛw Baŋa ma le ɔn gin’ gi: ‘Jaŋuw uwɔ gɔbe gɔnrɔn ye, kubɔ uwɔ doɲu nɛ yai mu kunɔido baa, uwɔ numɔ iin ma sibɛ nɛ wɛɛ dɛinyɛn.’” ⁴⁴ Kɔɔ gin’ Dawide, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ Inɛw Baŋai gi. Nɛɛ, Inɛw Baŋa womɔ wo tiruwɛnɛi yani bii bɛɛjɛ?» ⁴⁵ Inɛw gɔ puu woi keŋiyɛun be wɔu, Yesu, jaŋu unrunw womɔ gɔbe le kijɛ gi: ⁴⁶ «Ama tɔɔru deerenw gɔbe dɛi kuu ebe kajubai. Be arugoi diyɛ diyɛ kunɔ ye gɔŋɔlɔ ga be bɛrɛ saii ɛjii wɔɔ. Iyaa be taibe nɛ inɛw bei poonɔ ga be bɛrɛ ɛjii wɔɔ. Ama gɛɛn ginrun nɛ yalu inɛw bei iyeɲu nɛ dɛinyɛn lee, jaa diyɛ yalu nɛ bei boonaa ye, inɛw diyɛnw yalu nɛ dɛinyɛn lee, be wogɔi dɛnɛɲu. ⁴⁷ Inɛw kɔɔbe yapanuw kijɛ sɛɛ puu ɛlɛjɛɛɲu. Kaa unrunbei inɛw ɛjubei tagaradɛin giye, be amagɛɛn pala pala gɛɛnɲu. Be tujɔ mɔɲu be le jaan gɔ bɛbɛɛdɛin.»

¹ Yesu waaru kuu jɛiin kanrun le, wo ɔgɔ unrunw gɔbe wɛi wɛi ye, Ama Ginrun Diyɛ yalu sin obu kunɔɲu gɔ nɛ sin obu bemɛ kunɔubɛin ga iyaabe. ² Iyaa, yapanunɛ dɛguginɛ turu yaa wiyaa, buudu saa wo dagi gɔ, buudu ii lɛi kunɔu wo wɔu, Yesu iyaabe. ³ Wo saa gi: «Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, yapanunɛ dɛguginɛ kɔɔ, inɛw wajunw puu dɛi sigɛ buudu kunu. ⁴ Sabu inɛw wajunw gɔbe puu buudu sigɛ bemɛi jɛɛlaa kuni. Kaa yaanran kɔɔ, dɛgu womɔ le buudu wo kunu gɔi laa ye, buudu waja pana ɛbɛɲu sɛlɛ.» ⁵ Inɛw gamuu Ama Ginrun Diyɛ gɔ aŋai tibu ɛju ɛju le ujaaɲu gɔ lee, sin obu kijɛbe le aŋai saŋaraanɲu gɔ lee sɔɔ sɔɔubɛin. Kɔɔ waaru le, Yesu saa gi: ⁶ «Bai yawɛɛjɛ, kijɛ e yɛnɛjɛ ɔnbe, tibu, tibu waja kuu nɛ wo timɛnu iyemɔidolo. Puu damatiidɛin.» ⁷ Kaa be wo bɛrɛ selumaa gin: «Jaŋudeerenɛ, sɔɔ kanɛ u sɔi gɔ waaru inge le biyɛdo? Iyaa waaru gɔ dɔwaai ga, sɛɛrɛ inge le jugɔmɔdo?» ⁸ Yesu saa gi: «Kuu ebe kajubai, ei lelemɔnɔugi. Sabu inɛw joo boi ma kunɔ ye wɛwɛɛdɛin. Be, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ unrunbei gɛɛdɛin. Be iyaa waaru gɔ dɔwaai gɛɛdɛin. E bei dimiyɛnnɔugi. ⁹ Kɔmɔ siɲɛ ma, murutu ma sɔɔ ɛgaajɛi ye, e bimili ye biyɛnɔugi. Sɔɔ kɔɔbe laa biyɛ ga waajibi. Kaa ginsɛsai, sɔɔ kɔɔbe onu nɛ aduna dogogu gɔi laa.» ¹⁰ Yesu iyaa be le kijɛ gi: «Tɔgu turu, tɔgu waja le jajaiyɛdo. Laamu, laamu waja le jajaiyɛdo. ¹¹ Minɛjigu diyɛ diyɛ bibiyɛdo. Aduna sibɛ dɛin dɛin nɛ giyɛ lee, jaabu lee kijɛ inɛi liirɛmu lee, alagala goi ye sɛɛrɛ diyɛbe lee bibiyɛdo. ¹² Kaa kɔɔbe biyɛmɔ nɛ, ei ahaadɛin, ei tɔtɔɔɲɔdɛin. Saliyɛ nɛ ei jɛyaa ga, Ama gɛɛn ginrun gɔbe nɛ ei ahaadɛin. Ei kaju nɛ kukunɔdɛin. Boi ma le gawaa e wɔɔ gɔ dɛi, inɛw ɔgɔnw lee, sɛmɛgunw lee bɛrɛ, ei jɛyayaadɛin. ¹³ Kaa e wogɔ le digɛnu sɛɛrɛ ma goowin bibiyɛdei. ¹⁴ Sɔɔ ɔn kinɛ ebe nɛ kunɔi: Saliyɛ kiru yalu nɛ yaa ye, e sɔɔ inge sɔɔdei ma, waaru gɔ dɔɔmɔ nɛ ajubanɔugi. ¹⁵ Sabu mu e bɛrɛ sɔɔ lee, hakilɛ lee ohobodɔn. Jaŋuw ebe logoro nɛ, inɛ turu kanran wogɔ le jiiru bɛɛidolo, inɛ turu kanran wogɔ sɔnu goonu bɛɛidolo. ¹⁶ Halu, ei naranw lee, e ba unrunw lee, e maranw lee, e anrungebe kanran, numɔ nɛ ei kukunɔdɛin. Be logoro ebe nɛ joo dadaadɛin. ¹⁷ Boi ma le gawaa e wɔɔ gɔ dɛi, inɛw puu ei ihibiliyɛdɛin. ¹⁸ Kaa halu kukuli ebe koturu kanran manaidolo. ¹⁹ E muyɔn ebe le ɔnmɔsɔgɔ gɔ bɛbɛɛdei. ²⁰ «Waaru kɔmɔ numɔbe Jerusalɛmu ana gɔ gɔŋaa be wɔun e iyaajɛ, ana gɔ jɔgɔidɛin waaru bɛruniyaain ga e jugi biyɛi. ²¹ Kɔɔ waaru le, Judea gana nɛ inɛw toin gɔbe, be jɔbɔ ye, kokoobe sibɛ go be yaaun jaain wɔɔ. Kunrin inɛw Jerusalɛmu ana kɔlɔ nɛ toin gɔbe, jɔbɔ ye be gooun jaain wɔɔ. Iyaa inɛw olu go wɔin gɔbe ana kɔlɔ nɛ yooun jaanla. ²² Sabu kijɛ Ama Dɔn nɛ tɔŋaaɲu gɔ puu kibe ga, bai wogɔ duguru goi baii biyɛdo. ²³ Bai kɔɔbe le yabɛrɛgunw lee, yaanw unrunw aramɔw lee bɛrɛ mɔɲi biyɛdo. Sabu gana gɔ nɛ yanwan diyɛ bibiyɛdo. Ama kinɛbanrun, tɔgu kɔɔ inɛw kuu nɛ susugodo. ²⁴ Polukaaba le inɛw kɔɔbei dadaadɛin. Gana wooi nɛ bei gunɔ jɛyaadɛin. Diinɛ bemɛ galaido baa, tɔgu wajabe inɛw wɛɛ ye Jerusalɛmui gɔnrɔn ye kubɔ le namanu biyɛdɛin.» ²⁵ «Nai nɛ lee, iyepilu nɛ lee, tolobe nɛ lee sɛɛrɛ bibiyɛdo. Minɛ nɛ, gana inɛw, kinɛ manu diyɛ le bibiyɛdɛin. Be nɛudii lee, diigunu lee siɲɛ diyɛ gɔ dɛi saii bibimiliyedɛin. ²⁶ Aduna yalu wooi nɛ sɔɔ biyɛido ajubu dɛi inɛw ɛjii kinwɛn ye yinwɛndɛin giye biyɛdɛin. Sabu alagala kijɛ paŋagunw gɔbe puu jijigedɛin. ²⁷ Inɛ Aini gɔ, anrankulumɔ nɛ gɔnrɔn lee, dooro diyɛ lee wo wɛɛnu, ihiyemɔdo. ²⁸ Sɔɔ kɔɔbe biyɛi tɔlaa ye, kɔɔ waaru le e kinɛ ɛɛli le kuu jeɲɛi, anrangaju le biyɛi, sabu kuu ebe goonu bai gɔ bɛruniyaain.» ²⁹ Yesu, kɔɔ onu nɛ be bɛrɛ taanrinyɛn turu daan, kijɛ be le wo gi: «E gaa nabe lee, tiun wajunw gɔbe puu lee yɛnɛi. ³⁰ Waaru numɔ ii bemɛ liyɛ dɔgɔi tɔlaaɲu e kuu ebe le wogɔ iyaajɛi ye, jinrɛn dɔwaai ga jujugɔdei. ³¹ Kɔɔ bana wɔɔ gin’ sɔɔ kɔɔbe wɛɛu be wɔu waaru e iyaajɛ, Ama diinɛ gɔ bɛrii wɔɔ ga jugi biyɛi. ³² Mu naran go e bɛrɛ tagauwɔn, iye inɛw gɔbe logoro nɛ, gamuu, be yinwɛnmɔ nɛ, sɔɔ kɔɔbe puu bibiyɛdo. ³³ Alagala lee, minɛ lee gagaladɛin, kaa sɔɔ mabe asuu galaidenɛ.» ³⁴ «Kɔɔ dɛi e kuu ebe kajubai! E jaa gaa kayi lee, kɔɲɔ nɔi bimili lee, aduna sɔɔ jiire lee le kinɛ ebe nɛ joonɔ ye biyɛnɔugi. Kɔɔi laa ye, Inɛ Aini gɔ bai wɛɛido ɔgu kɛu soo sɛlɛ ebe nɛ wɛɛdo, ³⁵ pɛnrɛn gin’ biyɛdo. Sabu bai wogɔ aduna nɛ inɛw wɔin wooi kuu nɛ kubɔ turu sugodo. ³⁶ Ebaa kijɛ wɛɛido wooi nɛ, gɔnrɔn ɛli gooɲu siyɛ ga, ebaa, Inɛ Aini gɔ giru nɛ iŋi bɛɛ ga, e giri yeiyenɔugi. Iyaa waaru wooi amagɛɛn le biyɛi.» ³⁷ Kunrin, aga waaru le, Yesu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ inɛwin deereube. Kaa digɛ wo gowaa ye, Oliwe tetemɛ gɛɛɲu gɔ nɛ yai ye diinyɛunbe. ³⁸ Agapaali, inɛw gɔbe wooi Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ, sɔɔ womɔ keŋiyɛn ga wɛɛubɛin.

¹ Buru kijɛ pidemu tolo janwan gɔ, Taŋagalu janwan gɛɛɲu gɔ bai gɔ bɛruniyɛunbe. ² Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, dabulu yagɔ tɔgu le Yesui ai ye daadɛin ma dɛi, bana dɛnɛubɛin. Kaa be mɔɔnu gɔ liliyɛbɛin. ³ Setanu, kɔɔ gin’ Judasu, boi womɔ Isukariɔte gɛɛɲu gɔ nɛ yowaabe. Judasu kɔɔ Yesu jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe logoro nɛ turu gɔ woi. ⁴ Wo gowaa, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama Ginrun Diyɛ garidu kuu bɛɛnw gɔbe lee yaa tɛmaa, be le bana Yesui numɔ bemɛ nɛ wo kunɔido sɔɔ sɔwaabe. ⁵ Waaru sɔɔ kɔɔ be ɛgu le, kinɛ bemɛ gaai aabe. Be unrunbe wo bɛrɛ kɛɛlɛ ohobodɛin ga wo le pui jeɲaabɛin. ⁶ Judasu, wogɔ yabaa, inɛw mɔɔnu gɔ soo sɛlɛ be wɔnu, bana Yesui numɔ bemɛ nɛ wo kunɔido dɛnɛube. ⁷ Kɔɔ gin’ buru kijɛ pidemu tolo janwan gɔ, Taŋagalu pana dɛi peju ii bai sɛnwɛnɲu gɔ wiyaa dɔwaai. ⁸ Yesu, Piɛru lee, Jan lee goonaa tiyaa, be le ɔn gin’ gi: «E, emɛ dɛi Taŋagalu pana emaa kaya ga, wogɔ yegerei yaai.» ⁹ Be Yesu aŋa saa gin: «U emaa wogɔ yalu yagɔ nɛ yegere ga wɔu?» ¹⁰ Yesu saa, be le kijɛ gi: «Yɛnɛi, waaru ana kɔlɔ gɔ nɛ yaa e yowaajɛ, e ainɛ turu toroi le dii duiyaa wo wɛɛnu e wooi sɛsɛgɛrɛdo. Ginrun wo yooido gɔ nɛ, wo le digi yoi. ¹¹ Ginrun baŋa gɔ le ɔn gin’ gɛɛi: ‘Jaŋudeerenɛ emɛ uwaa, unrun, jaŋu unrunw unrunmɔ le Taŋagalu pana deun nɛ unrunbe kayaido gɔ yago wɔɔ ma gi.’ ¹² Ginrun baŋa gɔ, ginrun sɔɔrɔ turu nɛ deun diyɛ e bɛrɛ tatagarado. Deun gɔ nɛ kijɛ kai emɛ sɛɛ puu e tɛtɛmɛdei. E wogɔ nɛ Taŋagalu pana yeguru yegerei.» ¹³ Waaru jaŋu unrunw lɛi gɔbe ana kɔlɔ nɛ be yai le, bana bei tagin gin’ yintɛmi. Be kɔɔ gin’ Taŋagalu pana yeguru yegeraabɛin. ¹⁴ Jaa kayaun waaru wo dɔwaa, Yesu, jaŋu unrunw tiyaaɲu womɔbe le jaa kaya ga dɛinyaanbe. ¹⁵ Kɔɔ waaru le, Yesu be le kijɛ gi: «Ɔɲɛ nɛ mu yoomɔ nɛ, Taŋagalu janwan ɔn e le mɔrin ye kaya ga kinɛ ma nɛ ɛjii daariyaabɔn. ¹⁶ Sabu, Ama diinɛ nɛ Taŋagalu pana tiyɛ gɔ kibeido baa, mu waja Taŋagalu pana kayaidolɔn.» ¹⁷ Kɔɔ onu nɛ, Yesu resɛndii ilɛ gɔ jeɲaa, Amai birɛpoo tagaatiyaa, kijɛ wo gi: «Yabai, e wooi gamulu ye nɔɔi. ¹⁸ Iye galaai ye, Ama diinɛ wɛɛido baa, mu resɛndii ilɛ asuu nɔɔidolɔn.» ¹⁹ Kɔɔ onu nɛ, wo buru jeɲaa, Amai birɛpoo tagaatiyaa, kabalaa, jaŋu unrunw gɔbe bɛrɛ obou kijɛ wo gi: «Ɔn goju mai, [e dɛi obin gɔ woi. Mui ajuba ga kunrin kanrain.» ²⁰ Pana kayaajiyaa, wo kɔɔ gin’ resɛndii ilɛ gɔ jeɲaa, be bɛrɛ obou, ɔn gin’ gi: «Resɛndii ilɛ ɔn Ama aaru kanai, ili ma e dɛi togiyeido gɔ le aaru kunin gɔ woi.] ²¹ Kaa yɛnɛi! Inɛ mui jamaido gɔ, baɲa nɛ mu le numɔ kunɔuwɔ. ²² Inɛ Aini gɔ, Ama bana wo dɛi wo aaraabe gin’, waajibi wo yiyinwɛndo. Kaa inɛ woi numɔ nɛ kunɔido gɔ bɔnrɔn wo le yɔɔ.» ²³ Kɔɔ onu nɛ be, logoro bemɛ nɛ inɛ aa wogɔ kanrando ma ga, tunmɔi selumɛubɛin. ²⁴ Kaa jaŋu unrunw gɔbe logoro nɛ, jaŋu ii yagɔi wajunw gɔbe dɛi sigɛ lugaa sɛin ma jugɔ dɛi, jiiru diyɛ ingelaabe. ²⁵ Kaa Yesu be le kijɛ gi: «Aduna ɔgɔnw gɔbe, inɛw bemɛ kuu nɛ gɔnrɔn yasin. Iyaa inɛw laamu kanranw gɔbe, inɛw, bei ɛju kanranwin gɛgɛɛɲu. ²⁶ Kaa e sibɛ go kunrin biyɛmɔnɔugi. Logoro ebe nɛ inɛ wo sigɛ gɔ, unruin dagunɛ gin’ bojo. Iyaa inɛ kuu baŋai wɔɔ gɔ, birɛbirɛnɛ gin’ wo biyɛmɔ. ²⁷ Sabu inɛ dɛinyaan jaa kayau wɔɔ lee, inɛ jaa jeɲu jɛɛlɛnɛ gɔ lee, be lɛi logoro nɛ kuu baŋa gɔ aai? Inɛ jaa kayau daan gɔi laa ma? Kaa, mu logoro ebe nɛ inɛ jaa jeɲu jɛɛlɛnɛ gɔ gin’ wɔun. ²⁸ E kai, waaru nau ma wooi nɛ mui pajali. ²⁹ Mu Ba maa laamu kanran ga, gɔnrɔn mu bɛrɛ bana wo obu gin’, mu yaa, laamu kanran ga, gɔnrɔn e bɛrɛ obouwɔn. ³⁰ Kunrin e diinɛ ma nɛ mu le jaa kakayadei, mu le nɔnɔɔdei. E iyaa Yahutunw tɔgu pɛli lɛisigɛ gɔbe laama ga ɔgɔdɔin nɛ dɛdɛinyɛndei.» ³¹ Inɛw Baŋa kijɛ gi: «Simɔ, Simɔ, yɛnɛ, Setanu yuu gin’ ei bɛɛ ye wɛɛ ga ei selumaabe. ³² Kaa mu gagawu uwɔ dogonɔu ga, u dɛi Ama gɛnyaanbɔn. Kunrin, waaru pilemaa mu bɛrɛ u wiyaajɛ, jaŋu unrunw u bɔɔnw gɔbe gagawu gɔ paŋa bariyɛmɔ.» ³³ Piɛru, Yesu le kijɛ gi: «Inɛw Baŋa, mu jiiru wɔlɔ go kaju nɛ u le yoyoodɔn. Iyaa u le yiyinwɛndɔn.» ³⁴ Kaa Yesu aŋa womɔ saa gi: «Piɛru, mu u bɛrɛ tagauwɔn, iye kubɔ taanu mui inɛɛ gɛɛlu u wɔnu, ɛɲɛ kɔnwɔindolo.» ³⁵ Yesu, kɔɔ onu nɛ be le kijɛ gi: «Waaru ei tiiu, ebaa kɛɛlɛ kuni ma, jɛmɛ ma, taga ma jeɲɛnɔu ga mu gɛɛbe le, e kijɛ inge kai siyaabei ma?» Be saa, unrunbe kijɛ turu kanran kai siyɛnɛ gin. ³⁶ Kaa wo be le saa gi: «Nɛɛ, kanɛ, inɛ kɛɛlɛ kuni sɛɛ, wogɔ jeɲɛ. Kunrin inɛ jɛmɛ sɛɛ kanran, jɛmɛ jeɲɛ. Inɛ kijɛ kɔɔbe sɛlɛ gɔ, arugoi diyɛ womɔ dɔnraan ye, polukaaba wo ɛbɛmɔ. ³⁷ Mu e bɛrɛ tagauwɔn, sɔɔ Ama Dɔn nɛ mu dɛi tɔŋaa: “Woi mɔɲu kanrannɛ gin’ lugaabɛin” gin gɔ, sɔɔ wogɔ mu dɛi kibeun jaain wɔɔ.» ³⁸ Be saa gin: «Inɛw Baŋa, polukaaba lɛi unwɔ.» Yesu saa: «Sɔɔ kɔɔ baa!» ³⁹ Yesu bana pɔɔlɔ baa wo kanranjɛ gin’, wo ana gɔ pajaatiyaa, Oliwe tetemɛ gɔ nɛ yai. Jaŋu unrunw womɔ onu womɔ nɛ yadimɛbɛin. ⁴⁰ Waaru yalu gɔ nɛ wo dɔi le, be le kijɛ wo gi: «Ebaa subɔrɔ nɛ yoonɔu ga, e amagɛɛn le biyɛi.» ⁴¹ Kɔɔ onu nɛ wo genɛ bemɛ nɛ dɔraa gowaa, wawage gɔ tibu kamaaɲu ye yalu dɔɔido gin’ yaa, tuŋiyaan, ⁴² Ama ɔn gin’ gɛnyaanbe: «Mu Ba, u yabaajɛu ye, ɔɲɛ ɔn mu le wageniyɛnmɔ. Kaa, diŋɛ uwɔ gɔi laa ye, diŋɛ ma biyɛmɔnɔu.» [ ⁴³ Mɛlɛnkɛ turu wo bɛrɛ wiyaa, wo bɛrɛ paŋa obaabe. ⁴⁴ Yesu kinɛjiun diyɛ le wɔu, Ama ɛjii gɛnyaanbe. Soo womɔ gɔ ili tegu gin’ biyaa, minɛ nɛ sugoube.] ⁴⁵ Kɔɔ gin’ Ama gɛnyaantiyaa, ingelaa, jaŋu unrunw womɔ bɛrɛ pilemaa waaru wo wɛɛ le, be kinɛjiun dɛi giri yeiyaa be wɔu tɛmaabe. ⁴⁶ Yesu be le kijɛ gi: «E inge dɛi giri yeiyeuwɔi ma? Ebaa subɔrɔ waaru le numɔnɔu ga, ingele ye Ama gɛɛin.» ⁴⁷ Yesu sɔɔ sɔɔu wo wɔu, inɛw kulɔ wiyaa yindɔin. Ainɛ Judasu gɛɛɲu gɔ, jaŋu unrunw pɛli lɛisigɛ gɔbe logoro nɛ turui gɔ, inɛw kulɔ gɔi dimɛraan wo gɛlɛbe. Wo kɔɔ gin’ Yesu genɛ nɛ dɔwaa, woi amugiyaabe. ⁴⁸ Yesu wo le kijɛ gi: «Judasu, u Inɛ Aini gɔi amugiyaa poonaatiyaa, kɔɔ gin’ woi numɔ nɛ kunɔjɛu ma?» ⁴⁹ Yesu jaŋu unrunw, wo le bɛin gɔbe, sɔɔ biyɛido gɔ iyaa, Yesu le ɔn gin’ gin: «Inɛw Baŋa, emaa polukaaba le be le jaiyɛ ma?» ⁵⁰ Kɔɔ gin’ jaŋu unrunw gɔbe logoro nɛ turui, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa birɛbirɛnɛ gɔ polu le tɛraa, suguru iin gɔ jabalaa goonaabe. ⁵¹ Kaa Yesu saa gi: «E kɔɔ gin’ pajai!» Kɔɔ onu nɛ wo ainɛ gɔ suguru tabaa, woi bajamaabe. ⁵² Kɔɔ onu nɛ Yesu, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama Ginrun Diyɛ garidu kuu bɛɛnw gɔbe lee, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee woi aa ga wiyaabɛin gɔbe le ɔn gin’ gi: «E tebutɛbɛnɛ bana aaɲu gin’ polukaaba lee, baga lee gɛliyaa wɛɛjɛi ma? ⁵³ Mu bai puu, Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ e le tobɔn. Kaa e mui aali. Kaa waaru ebe gɔ ɔn woi. Ɔlɔ paŋa waarui.» ⁵⁴ Be Yesui aa, woi dimɛraan, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔnɛ kuu baŋa ginrun nɛ jɛyaabɛin. Piɛru wagee, mɔɔnu gɔ onu nɛ yadimɛbe. ⁵⁵ Ginrun gonɔ gɔ logoro nɛ, inɛw, yaun tanugaa, wogɔ genɛ nɛ daanbɛin. Piɛru, logoro bemɛ nɛ dɛinyaanbe. ⁵⁶ Kaa ginrun gɔ gunɔ yaanran turu, yaun wijɛ gɔ nɛ Piɛru wo daaun iyaa, woi ɛjii yɛnɛu kijɛ wo gi: «Ainɛ ɔn kanran Yesu le bee.» ⁵⁷ Kaa Piɛru, sɔɔ gɔ kɔri ga saa gi: «Yaanran, mu ainɛ kɔɔ inɔn.» ⁵⁸ Siin wo kanraan, inɛ waja Piɛrui iyaa, kijɛ gi «U kanran be bɔɔnɛ turui.» Kaa Piɛru saa gi: «Ainɛ, wogɔ mui laa!» ⁵⁹ Lɛɛrɛ turu gin’ wo galaa, inɛ waja gimaa gimaa sɔwaa gi: «Naran go, ainɛ ɔn yaa, Yesu le bee, sabu wo kanran Galile gana bɛɛnnɛi.» ⁶⁰ Kaa, Piɛru kijɛ gi: «Hei, ainɛ! Mu sɔɔ u gɛɛjɛ gɔ inɔn.» Piɛru kɔɔ gin’ sɔɔu wo gɛlɛu, waaru wogɔ le tee, ɛɲɛ kɔnwaanbe. ⁶¹ Inɛw Baŋa kigelemaa, Piɛrui yɛnaabe. Kɔɔ waaru le Piɛru, Inɛw Baŋa wo bɛrɛ sɔɔ sɔi gɔi naŋaraanbe: «Iye digɛ ɛɲɛ kɔnwɔnmɔ nɛ, u kubɔ taanu mui inɛɛu ga gɛgɛɛdou.» ⁶² Piɛru, sɔɔ kɔɔ waaru wo naŋurun le bain go gowaa, ɛjii pii piyaabe. ⁶³ Inɛw Yesui gɛlɛbɛin gɔbe, woi yamurinyɛnmɔubɛin. Iyaa, woi lagaubɛin. ⁶⁴ Be girupala womɔ sɔi le kɔmaatiyaa ye, woi selumaa ye, ɔn gin’ gɛɛubɛin: «Inɛ aa ui lagu ma jugɔ bɛɛ!» ⁶⁵ Be Yesui duyɔu, kijɛ mɔɲu joo wo dɛi gɛɛubɛin. ⁶⁶ Baa wo yaa, Yahutunw inɛw naw gɔbe lee, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee tunmɔ le mɔrinyaan, Yesui badubadanw diyɛnw bemɛ giru nɛ jɛyaa yaabɛin. ⁶⁷ Wo le kijɛ be gɛɛbe: «Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ ui ye, emɛ bɛrɛ taga.» Yesu be le kijɛ gi: «Mui ga, e bɛrɛ tagaajɔn kanran e wogɔ le gawaidelei. ⁶⁸ Iyaa, mu e bɛrɛ selumu selumaajɔn kanran e aŋa ma saaidelei. ⁶⁹ Kaa, sɔɔ ɔnbe galaai ye, Inɛ Aini gɔ, Ama, gɔnrɔn baŋa numɔ iin sibɛ nɛ dɛdɛinyɛndo.» ⁷⁰ Be wooi puu sɔwaa gin: «Kole, Ama Aini gɔ, ui?» Yesu saa gi: «Bana e gɛɛjɛ gin’ wogɔ mui.» ⁷¹ Kɔɔ gin’ be saa gin: «Nɛɛ kai, sɛɛrɛ dɛnɛnu doori. Emɛ kuu emɛ le aŋa sɛɛrɛ womɔ gɔ ɛgaabɛin.»

¹ Inɛw gɔbe puu ingelaa, be Yesui Pilate bɛrɛ jɛɛlaabɛin. ² Be ɔn gin’ woi jaarai tɔlin: «Emɛ ainɛ ɔn tɔgu emɛ inɛw lelemɔu wo wɔu tɛmaabɛin. Wo Rɔmɛ ɔgɔnɛ diyɛ gɔ bɛrɛ sɛgu tujɔnɔu ga inɛw tɛŋɛuwɔ. Iyaa unruin Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔi ga, ɔgɔnɛi ga gɛɛjɛ.» ³ Pilate Yesui selumaa gi: «Ui Yahutunw ɔgɔnɛi ma?» Yesu aŋa womɔ saa gi: «Wogɔ u gi.» ⁴ Pilate, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, mɔɔnu gɔ lee le kijɛ gi: «Mu kai ainɛ ɔn kuu nɛ kijɛ dɛi jarugu duurɔɲu iyelun.» ⁵ Kaa be iyaa gimaa gimaa sɔwaa, kijɛ be gi: «Wo gana emɛ wooi nɛ deeru womɔ le inɛwin suurouwɔ. Galile gana nɛ tɔlaa, kanɛ yalu ɔn nɛ baa wiyaa dɔwaai.» ⁶ Pilate, waaru Galile gana boi wo ɛgu le, wo ainɛ gɔ Galile bɛɛnnɛi ma selumu. ⁷ Waaru Yesu, Ɔgɔnɛ Herɔde laamu nɛ too ga Pilate ɛgu le, wo woi Herɔde bɛrɛ tiimaabe. Herɔde, bai wogɔ Jerusalɛmu ana gɔ nɛ yatobe. ⁸ Waaru Yesui wo iye le, Herɔde kinɛ ɛjii ɛɛliyaabe. Sabu wo Yesu sɔɔ be sɔɔu ɛgaabe, iyaa, wo tanwaain, Yesui bana iyeɲu dɛnɛube. Ajubu womɔ nɛ, Yesu, giru womɔ nɛ taanrinyɛn birɛ turu bibirɛdo ga bee. ⁹ Kɔɔ dɛi Herɔde, Yesu bɛrɛ selumu joo joo selumaabe. Kaa Yesu aŋa womɔ turu kanran saalu. ¹⁰ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Ama tɔɔru deerenw gɔbe lee, kɔɔ nɛ iŋiyaan, Yesui ɛjii jaaraubɛin. ¹¹ Herɔde, sɔludasu unrunw womɔ gɔbe le Yesui yamurinyɛnmaabe. Woi yau kanraan, arugoi ɛju naa ɛju woi goraa, kɔɔ onu nɛ Pilate bɛrɛ woi pilemaa tiyaabe. ¹² Herɔde lee, Pilate lee, laa inɛw jaŋuwin bɛin gɔbe, bai wogɔ, be lɛi anrungei bii. ¹³ Pilate, Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw gɔbe lee, Yahutunw inɛw giru toin gɔbe lee, mɔɔnu gɔ lee, bei boonaa jɛɛlaa, ¹⁴ be le ɔn gin’ sɔi: «E ainɛ ɔn mu bɛrɛ jɛɛlaabei, womaa inɛwin suurouwɔ gin. Kaa mu kuu ma le giru ebe nɛ wo bɛrɛ selumaabɔn. Kaa kijɛ dɛi woi jaarau e wɔɔ gɔbe sɔɔ turu kanran mu wo nɛ tɛmɛlun. ¹⁵ Herɔde kanran, mɔɲu wo le tɛmɛlu, sabu wo pilemaa, woi emɛ bɛrɛ tiyaabe. Yɛnɛi, kijɛ yiun wo le dagaa turu kanran wo kanranlu. ¹⁶ Kɔɔi biyaa ye, mu woi bɔɔniyɛn le lagamaatiyaa ye, woi paja ye yayaamɔdɔn.» [ ¹⁷ Taŋagalu janwan wooi nɛ Pilate, kajuginɛ turu be bɛrɛ wo pajaun jaain bee.] ¹⁸ Be wooi kubɔ tunmɔ kɔnwaan, kijɛ be gi: «Ɔn baŋai daa ye, Barabasui emɛ bɛrɛ paja.» ¹⁹ Barabasu kɔɔ, ana gɔ nɛ murutu sɔɔ biyaa wo kanran, woi sɔɔ wogɔ nɛ yatobe dɛi, iyaa inɛ turu daabɛin dɛi, kaju nɛ woi kuni. ²⁰ Pilate, Yesui pajaa ye yaamɔ ga kinɛ womɔ nɛ yatobe dɛi, wo iyaa, mɔɔnu gɔ le sɔɔ sɔwaabe. ²¹ Kaa mɔɔnu gɔ kɔnwaan, ɔn gin’ gɛɛbe: «Woi pɛgɛ ye daa, baga nɛ woi pɛgɛ ye daa!» ²² Kubɔ taaniye gɔ, Pilate be bɛrɛ selumaa gi: «Kɔɔi ye, inɛ ɔn mɔɲu ingei kanrun ma? Mu kijɛ yiun wo le dagaa turu kanran wo nɛ iyelun. Kɔɔi biyaa ye, waaru woi bɔɔniyɛn le lagamaa mu tiyaajɛ onu nɛ, mu woi paja ye yayaamɔdɔn.» ²³ Kaa be mii diyɛ le gimaa gimaa ye, Yesui pɛgɛ ye daa ga gɛɛubɛin. Kɔɔ gin’ sɔɔ bemɛ gɔ yowaabe. ²⁴ Pilate kijɛ be dɛnɛu bee gɔ kakanrandɔn gi. ²⁵ Ainɛ, ana nɛ sɔɔ ingelaabe dɛi lee, inɛ daabɛin dɛi lee kaju nɛ kunaa sɛbɛin gɔ ainɛ paja ga be dɛnɛbe gɔ, woi be bɛrɛ pajaatiyaa, Pilate, bemaa diŋɛ bemɛ kanran ga Yesui numɔ bemɛ nɛ kunaabe. ²⁶ Sɔludasu unrunw gɔbe Yesui dimɛraan yaaubɛin. Waaru be yaabe le, be Sirɛnɛ ana ainɛ turu, boi womɔ Simɔ gɛɛbɛin gɔ, olu gowaa wɛɛu wo wɔu sɛgɛraabɛin. Be woi aa, Yesu baga jai gɔ, wo bɛrɛ duuraa, Yesu onu nɛ woi dimiyɛnmaabɛin. ²⁷ Inɛw kulɔ joo Yesui dimiyaan yaaubɛin. Logoro bemɛ nɛ yaanw, Yesu dɛi pii piiun, gegeɲɛ baaubɛin. ²⁸ Yesu be sibɛ go kigelemaa kijɛ gi: «Jerusalɛmu unrunw yaanw gɔbe, e kuu ma nɛ pii piinɔugi. Kaa kuu ebe dɛi lee, unrunw ebe dɛi lee piin. ²⁹ Sabu yɛnɛi, bai yawɛɛjɛ, inɛw ɔn gin’ sɔɔdɛin: ‘Yaanw gunu gɔbe lee, yaanw unrunw narantɛnɛ gɔbe lee, unrunw aramɔtɛnɛ gɔbe lee, Ama be yabu.’ ³⁰ Inɛw kɔɔ waaru le kokoobe le ɔn gin’ sɔɔdɛin: ‘Kuu emɛ nɛ bagu sugoi.’ Iyaa, dudumu gɔbe le kijɛ be gɛɛido: ‘Emi dɛbɛi.’ ³¹ Sabu tinrun ɔru bɛrɛ kijɛ kɔɔbe kanraunwɔin ye, tinrun maa bɛrɛ yani bibiyɛdo ma?» ³² Waaru tutunmɔ gɔ le, inɛw mɔɲu kanranw lɛi yaa, Yesu le baraa ye bei daa ga dimɛraan yaaubɛin. ³³ Yalu, boi gɔ Kuu Togolo gɛɛɲu gɔ nɛ waaru be dɔi le, Sɔludasu unrunw gɔbe, Yesui kɔɔ nɛ inɛw lɛi mɔɲu kanranw gɔbe le baga jaibe nɛ pɛgaabɛin. Mɔɲu kanrannɛ turu gɔ, Yesu numɔ iin sibɛ nɛ pɛgaabɛin. Lɛiye gɔ numɔ nana womɔ sibɛ nɛ pɛgaabɛin. ³⁴ Yesu, Ama bɛrɛ kijɛ gi: «Ba, u bei yaabu kanran, sabu be kijɛ be kanranjɛ gɔ paamaanɛ.» Sɔludasu unrunw gɔbe, keriteŋu le Yesu sɔi gɔbei gamalaabɛin. ³⁵ Inɛw kɔɔ nɛ iŋiyaan, waaru yɛnɛu be bee le, Yahutunw inɛw giru toin gɔbe Yesui yamurinyɛnmɔu, kijɛ be gɛɛbe: «Wo inɛwin yabaabe. Nɛɛ, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ woi ye, Ama inɛ yɛmu gɔ woi ye, wo kuu womɔ yaba!» ³⁶ Sɔludasu unrunw gɔbe yaa, Yesui yau kanraunbɛin. Kɔɔ gin’ be genɛ womɔ nɛ dɔwaa, wo bɛrɛ resɛndii ilɛ aaun obou, ³⁷ kijɛ be gɛɛbe: «Ui Yahutunw ɔgɔnɛi ye, u turu kuu uwɔ yaba.» ³⁸ Yesu baga jai kuu gɔ nɛ ɔn gin’ tɔŋaa bojaa yasɛbɛin: “Inɛ ɔn Yahutunw ɔgɔnɛi.” ³⁹ Inɛw mɔɲu kanranw baga nɛ pɛgaa bɛin gɔbe logoro nɛ turui, Yesui duyɔu, kijɛ wo gɛɛbe: «Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ ui laa ma? Aiwa, kuu uwɔ yabaa ye emi kanran yaba.» ⁴⁰ Kɔɔ waaru le, mɔɲu kanrannɛ lɛiye gɔ, wo bɔɔnɛ gɔi ganwaan, kijɛ wo gi: «U Ama giri liyɛɛlɛu ma? U lee, wo lee tujɔ tunmɔ gɔ bɛɛuwɔi. ⁴¹ Emɛ kai, kijɛ emɛ kanrun tujɔi bɛɛuwɔin. Wogɔ emɛ le dagaa. Kaa ainɛ ɔn kijɛ mɔɲu turu kanran kanranlu.» ⁴² Kɔɔ onu nɛ wo Yesu le ɔn gin’ sɔi: «Waaru pilemaa ɔgɔ uwɔ nɛ u wɛɛido gɔ le, u mui naŋanɔu.» ⁴³ Yesu aŋa womɔ saa gi: «Mu naran go u bɛrɛ tagauwɔn, iye tee u mu le alujɛnɛ nɛ bibiyɛdou.» ⁴⁴ Nɛɛ, naitege waaru gin’ wo dɔwaa, digɛnai, lɛɛrɛ taanu waaru yai dɔɔ baa, gana gɔ puu nɛ ɔlɔ biyaabe. ⁴⁵ Nai wijɛ doorobele. Kɔɔ waaru le Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ kɛju sɔi gɔ, logoro gɔ nɛ tee kaaraai. ⁴⁶ Yesu, mii diyɛ le ɛɛnnaa kɔnwaan, ɔn gin’ gi: «Mu Ba, mu kikinu ma numɔ uwɔ nɛ sagu gawarauwɔn.» Yesu sɔɔ kɔɔ giyaatiyaa kinrun gowaai. ⁴⁷ Sɔludasu suŋu kuu baŋa gɔ, sɔɔ bii gɔ iyaa, Amai sɔmɔu kijɛ wo gi: «Naran go, ainɛ ɔn inɛ teitai beei.» ⁴⁸ Mɔɔnu giri yɛnu dɛi mɔrinyaan bɛin gɔbe, kijɛ bii gɔ waaru be iye le, gegeɲɛ baa baa ginrun yain. ⁴⁹ Inɛw Yesui igii bɛin gɔbe lee, Galile gana nɛ waaru wo goi le baa yaanw onu womɔ nɛ dimɛbɛin gɔbe lee wagee iŋiyaan, kijɛ kɔɔbe yɛnɛubɛin. ⁵⁰ Kɔɔ gin’ ainɛ turu, Yahutunw ana Arimate bɛɛnnɛ, boi womɔ Josɛpu gɛɛɲu gɔ yabe. Wo ainɛ ɛju, teitai beei. Ama diinɛ wɛɛido gɔ ɛjii yadɔmɔbe. Halu wo Yahutunw badubadanw diyɛnw logoro nɛ turui gɔ woi bee kanran, wo wo bɔɔnw sɔɔ gɔ lee, kanran bemɛ gɔ lee le yabalu. ⁵² Josɛpu gowaa, Yesu yiun gɔ unrun bɛrɛ obu bojomɔ ga, Pilate bɛrɛ gɛɛin yaabe. ⁵³ Josɛpu, Yesu yiun gɔ baga jai nɛ sunugaa, bojo kunaa, dumɔ nɛ ɔnsain tɔgɔraaɲu nɛ yaa boju. Ɔnsain wogɔ nɛ inɛ turu kanran duunɔtɛnɛ bɛin. ⁵⁴ Bai wogɔ deeliye bai dɛi yeguru kunɔɲu bai bee. Deeliye bai tɔlɔgu waaru gɔ bɛruniyaan yaabe. ⁵⁵ Yaanw, Galile gana nɛ gowaa, Yesui dimiyaan wɛin gɔbe, Josɛpu le yabɛin. Be ɔnsain gɔ lee, Yesu yiun gɔ bana wogɔ nɛ duuni gɔ lee iyaabɛin. ⁵⁶ Kɔɔ onu nɛ be pilemaa ginrun yaa, nii pariyɛɲu jiɲu ɛju lee, lajukɔrɔ lee, yiun gɔ dɛi yegeraabɛin. Tɔɔru gɔ le kɛukɛu, yaanw gɔbe, deeliye bai birɛ birɛnɛ.

¹ Jugu bai pɔlɔ gɔ, agapaali, yaanw gɔbe nii jiɲu ɛju be yeguru gɔ gɛliyaa, ɔnsain gɔ nɛ yaabɛin. ² Be ɔnsain aŋa gɔ nɛ dumɔ pinɛbe gɔ, dunɔrɔnmaa, goonaatin tɛmaabɛin. ³ Kɔɔ gin’ be ɔnsain gɔ nɛ yowaabɛin. Kaa be Inɛw Baŋa Yesu yiun gɔ tɛmɛnɛ. ⁴ Be sɔɔ kanranɲu inin be wɔu, anranw lɛi arugoi pilu doorojɛ goriyaa, giru bemɛ nɛ iŋiyaanbɛin. ⁵ Yaanw gɔbe liyaa yaa, girupala bemɛ minɛ nɛ dujaa be wɔu, anranw gɔbe be le kijɛ be gi: «E inge dɛi inɛ ɔnmɔi wɔɔ gɔ inɛw yiunbe logoro nɛ dɛnɛuwɔi ma? ⁶ Wo ɔn nɛ tolo. Kaa wo bulaai. Galile gana nɛ waaru wo bee le, e le sɔɔ wo sɔɔbe gɔ ajubu yɛnɛi. ⁷ Wo ɔn gin’ gɛɛbe: ‘Inɛ Aini gɔi waajibi inɛw hakɛ kanranw numɔ nɛ kukunɔdɛin, woi baga jai nɛ pɛgɛ ye dadaadɛin. Kaa bai taaniye gɔ, waajibi wo bubulodo.’ » ⁸ Kɔɔ waaru le yaanw gɔbe, Yesu sɔɔ gɔbe naŋaraanbɛin. ⁹ Be kɔɔ gin’ ɔnsain gɔ nɛ gowaa, sɔɔ kɔɔbe puu Yesu jaŋu unrunw pɛli turusigɛ gɔbe bɛrɛ lee, inɛw wajunw gɔbe puu bɛrɛ lee yaa tagin. ¹⁰ Yaanw wogɔbe, Mari Magudala ana bɛɛnnɛ gɔ lee, Jannɛ lee, Mari Jake na gɔ lee bei bee. Be lee, yaanw wajunw be le bɛin gɔbe lee, sɔɔ kɔɔbe, Yesu jaŋu unrunw tiyaaɲu gɔbe bɛrɛ yaa be tagu. ¹¹ Kaa be yaanw kɔɔbe be bɛrɛ sɔɔ tagu gɔbe tiyɛ sɛlɛ ga lugaa, yaanw gɔbe sɔɔ le gawanɛ. ¹² Kaa Piɛru ingelaa, jɔbaa, ɔnsain gɔ nɛ yaabe. Wo jimiyaan yɛnaa wo kanran, lɛn sɔi bojo gɔbei laa ye, kijɛ waja iyelu. Kɔɔ onu nɛ wo gowaa, kijɛ bii gɔ dɛi wo bɛrɛ maunɛ biyaa, ginrun wiyaabe. ¹³ Bai wogɔ tee, Yesu jaŋu unrunw lɛi, ana dagi turu boi gɔ Ɛmause gɛɛɲu gɔ nɛ yaaubɛin. Ɛmause ana gɔ lee, Jerusalɛmu lee logoro nɛ kilomɛtɛrɛ pɛli turusigɛ gin’ too. ¹⁴ Be tunmɔ bɛrɛ kijɛ biyaabe gɔbe wooi sɔɔ sɔɔubɛin. ¹⁵ Be kɔɔ gin’ tunmɔ le sɔɔ sɔɔu, jiiru kunɔu yaau be wɔu, Yesu kuu womɔ le bei wiyaa dɔwaa be le yaaube. ¹⁶ Kaa, kijɛ turu giri bemɛ dɛbaajɛ gin’, be Yesui jugɔnɛ. ¹⁷ Wo be le kijɛ wo gi: «E tunmɔ le inge sɔɔ sɔɔu yaauwɔi ma?» Kɔɔ waaru le be kinɛ jinwɛnmaa, iŋiyaanbɛin. ¹⁸ Turu baŋa boi womɔ Kileyopasu gɛɛɲu gɔ, Yesu aŋa saa gi: «Jerusalɛmu ana nɛ, bai lɛi ɔn nɛ sɔɔ bii gɔ, ui laa ye, inɛ Jerusalɛmu nɛ too ɛgɛlu gɔ aai?» ¹⁹ Sɔɔ inge tɔgui ma Yesu selumaabe. Be saa gin: «Yesu Nasarɛtu bɛɛnnɛ gɔ bɛrɛ sɔɔ dɔi gɔi. Wo inɛ Ama titiyainɛ diyɛi bee: Wo wogɔ, birɛ womɔ nɛ lee, sɔɔ womɔ nɛ lee, Ama lee, inɛw lee giru nɛ tagaraabe. ²⁰ Ama bɛrɛ sadagadɔɔnɔw kuu bɛɛnw emɛ gɔbe lee, inɛw giru toin emɛ gɔbe lee, woi daa dɛi aabɛin. Kɔɔ gin’ be baga jai nɛ woi pɛgaa daabɛin. ²¹ Emɛ ajubu emɛ nɛ, inɛ Yahutunwin gunɔ nɛ goonɔido gɔ woi ga bɛin. Kaa kɔɔ wooi nɛ, sɔɔ gɔbe bii, iye bai taaniye gɔi. ²² Kaa yaanw gamuu logoro emɛ nɛ emɛ bɛrɛ sɔɔ be sɔi gɔ maunɛ kanraanbe: Be agapaali ɔnsain gɔ nɛ yaabɛin. ²³ Kaa be yiun womɔ kɔɔ nɛ tɛmɛnɛ kanraan, be wiyaa mɛlɛnkɛbe unrunbei be bɛrɛ tagaraabɛin gin. Mɛlɛnkɛ gɔbe womaa ɔnmɔi wɔɔ ga sɔin gin. ²⁴ Kɔɔ gin’ inɛw gamuu logoro emɛ nɛ gowaa, ɔnsain gɔ nɛ yaabɛin. Be yaanw gɔbe aŋai sɔin gin’, yaa kunrin tɛmaabɛin. Kaa be woi iyenɛ.» ²⁵ Kɔɔ waaru le, Yesu be le kijɛ gi: «E inɛw hakilɛ sɛnɛbei. Iyaa inɛw Ama titiyaanw sɔɔ sɔin gɔbe puu le yaa gawa ga kinɛ ebe ɔgiri yabaalɛ. ²⁶ Waajibi, Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ, kɔɔ gin’ ɔɲɔ ye dooro womɔ nɛ wo yooun jaanla bee ma?» ²⁷ Kɔɔ gin’ Mɔise dɔn gɔbe lee, inɛw Ama titiyaanw dɔn tɔŋu gɔbe lee nɛ tɔlaa, Yesu unrun dɛi Ama Dɔn nɛ sɔɔ tɔŋaaɲu gɔbe puu tiyɛ, be bɛrɛ tagaabe. ²⁸ Be kɔɔ gin’ ana dagi be yaabe gɔ nɛ waaru be bɛruni le, Yesu oji womɔ dimiyaan ye gagalado gin’ kanraanbe. ²⁹ Kaa be wo bɛrɛ ɛjii gɛnyaan kijɛ be gi: «U emɛ le biyɛ, sabu digɛ yadiyɛjɛ, giri kurugu bɛruniyaain.» Wo be le biyɛ ga, be le ana kɔlɔ gɔ nɛ yowaabe. ³⁰ Yesu be le jaa nɛ daaun, buru jeɲaa, Amai birɛpoo tagaatiyaa, kabalaa, be bɛrɛ gamalaabe. ³¹ Kɔɔ waaru le giri bemɛ pinɛlaa, be woi Yesui ga jugaabɛin. Kaa wo giru bemɛ nɛ manaai. ³² Kɔɔ waaru le be tunmɔ le kijɛ be gɛɛbe: «Oju nɛ waaru emɛ le sɔɔ wo sɔɔbe le, waaru Ama Dɔn nɛ sɔɔ tɔŋaaɲu tiyɛ gɔ emɛ bɛrɛ wo tagabe le, kɔlɔ emɛ nɛ kinɛ emɛ ɛjii ɛɛli bele ma?» ³³ Yalu gɔ nɛ ɔgu ingelaa, be Jerusalɛmu pilemaa wiyaabɛin. Be Yesu jaŋu unrunw pɛli turusigɛ gɔbe lee, inɛw be le bɛin gɔbe lee mɔrinyaan be wɔu tɛmaabɛin. ³⁴ Inɛw gɔbe anranw lɛi gɔ le kijɛ be gɛɛbe: «Inɛw Baŋa naran go bulaai de! Wo Simɔ bɛrɛ unruin tagaraabe.» ³⁵ Inɛw lɛi gɔbe yaa, oju nɛ yaau be wɔu kijɛ be bɛrɛ bii gɔ lee, waaru Inɛw Baŋa buru wo kabulu le, bana woi be jugu sɔɔ gɔ lee be bɛrɛ tagaabɛin. ³⁶ Jaŋu unrunw gɔbe kɔɔ gin’ sɔɔu be gɛlɛu, Yesu kuu womɔ le wiyaa logoro bemɛ nɛ iŋiyaan, be le ɔn gin’ sɔi: «Jamu e le biyɛ.» ³⁷ Kaa jaŋu unrunw gɔbe kikinu manaa, ɛjii liyaabɛin, sabu be inɛ kikinui iyebɛin ga ajubaabɛin. ³⁸ Kaa Yesu be le ɔn gin’ sɔi: «E inge dɛi kikinu manu lee, kinɛ lɛilɛi lee le jowaa wɔi ma? ³⁹ E numɔ mabe lee, kubɔ mabe lee yɛnɛi. Mu tee mui. Mui tabu yɛnɛi. Inɛ kikinu, gojunawan lee, kii lee sɛlɛ. Kaa mu yasɔn ga e iyeuwɔi.» ⁴⁰ Kɔɔ gin’ sɔwaatiyaa, wo numɔ womɔbe lee kubɔ womɔbe lee, bei tagaraabe. ⁴¹ Jaŋu unrunw gɔbe kɔɔ waaru le kinɛ ɛɛlu le jowaa gabaa, iyaa bei ɛjii maunɛ kanraan gabaa, be Yesui ma gawanɛ bɛin. Yesu waaru kɔɔ wo jugu le, wo be bɛrɛ ɔn gin’ selumu: «E ɔn nɛ kakayɔn yasin ma?» ⁴² Kɔɔ gin’ wo selumaa be wo bɛrɛ iiju yɔɔru jɛɛlaa obaabɛin. ⁴³ Wo iiju gɔ yabaa be wooi giru nɛ tɛnwaanbe. ⁴⁴ Kɔɔ onu nɛ, be le kijɛ wo gi: «Ɔn nɛ, waaru e le mu bee le sɔɔ e bɛrɛ tagau mu bee gɔ woi. Mɔise tɔɔru dɔn nɛ lee, inɛw Ama titiyaanw dɔn gɔbe nɛ lee, Sɔmu dɔn gɔ nɛ lee, kijɛ mu dɛi tɔŋaaɲu gɔbe puu waajibi kibeun jaain wɔɔ.» ⁴⁵ Kɔɔ waaru le, bemaa Ama Dɔn nɛ sɔɔ tɔŋaaɲu gɔ paamu kanran dɛi, wo hakilɛ bemɛ pinɛlaabe. ⁴⁶ Wo be le ɔn gin’ gi: «Kijɛ tɔŋi gɔ unwɔ: Ama Yabanɛ Diyɛ tii gɔ waajibi ɔɲɛ diyɛ ihiyedo. Kaa bai taaniye gɔ wo yiun logoro nɛ bubulodo. ⁴⁷ Inɛw bemaa bana mɔɲu bemɛ dulomaatiyaa ye, hakɛ yaabu kanrun bɛɛ dɛi, Jerusalɛmu ana nɛ laa tɔlɔ ye, tɔgu wooi nɛ boi womɔ le waaju tagaun jaain wɔɔ. ⁴⁸ Ei kijɛ kɔɔbe sɛɛrɛ goowin. ⁴⁹ Mu, mu Ba kijɛ dɛi pui wo kunu gɔ, Kikinu Pilu gɔ e bɛrɛ titiidɔn. Kaa daa go gɔnrɔn goo ye wɛɛido kɔɔ e bɛrɛ mu tiido baa, e Jerusalɛmu nɛ kobiyɛi.» ⁵⁰ Kɔɔ onu nɛ Yesu, jaŋu unrunw gɔbei dimɛraan, Betani ana sibɛ go yaabe. Kɔɔ onu nɛ wo numɔ wajaraa, bei duba kanraanbe. ⁵¹ Kɔɔ gin’ bei duba kanraun wɔu, wo be le kabiyaa, alagala go woi unin. ⁵² Be kai, woi babaatiyaa, pilemaa kinɛ ɛɛlu diyɛ le Jerusalɛmu wiyaabɛin. ⁵³ Waaru wooi, be Ama boi sɔmɔu Ama Ginrun Diyɛ gɔ nɛ yatoiyobɛin.