KƆLƆSE
11 Mu Pɔlu, Ama diŋɛ le Kirisito Yesu jaŋu ii tiyaaɲui wɔɔ gɔ lee, emɛ bainɛ Timɔte lee, 2 Ama inɛw Kirisito nɛ ba unrunw sɔɔ turu bɛɛnw, Kɔlɔse ana nɛ wɔin gɔbe bɛrɛ lɛtɛrɛ ɔn tiiuwɔin. Ama emɛ Ba e bɛrɛ nɛɛma lee, jamu lee obo. 3 Emɛ e dɛi Ama gɛɛnnu, waaru puu Ama, Inɛw Baŋa emɛ Yesu Kirisito Ba gɔi birɛpoo tagauwɔin. 4 Inge dɛi ma giyaa ye, emɛ, Kirisito Yesu nɛ gagawu e sɛɛ gɔ lee, Ama inɛw dɛi ihibɛ e sɛɛ gɔ lee kibɛru ɛgaabɛin. 5 Naran sɔɔ, Kibɛru Ɛju gɔ, e bɛrɛ waaru kubɔ pɔlɔ gɔ wo dɔi le, alagala nɛ kijɛ e dɛi wɔɔ diyɛdɔn gɔ e bɛrɛ jugɔmaabe dɛi, e gagawu kɔɔ lee, ihibɛ kɔɔ lee sɛi. 6 Kibɛru Ɛju kɔɔ e bɛrɛ dɔi gin’, aduna puu nɛ ginaa narinyaan bariyɛu yaauwɔ. E sibɛ nɛ kanran, bai pɔlɔ Ama nɛɛma sɔɔ ɛgaa, naran womɔ e jugɔ le baa, Kibɛru Ɛju gɔ kunrin bariyɛu yaauwɔ. 7 Birɛbirɛnɛ ibɛ emɛ bɔɔnɛ, Epaparase sɔɔ kɔɔ nɛ ei wo deeru. Wo Kirisito birɛbirɛnɛ sɔɔ turu baŋai. E dɛi birɛuwɔ. 8 Ama Kikinu ihibɛ e nɛ kunaa sɛɛ gɔ, wo emɛ bɛrɛ tagaabe. 9 Emɛ kanran kodigɛu, kibɛru ebe emɛ ɛgu nɛ, e dɛi Ama gɛɛn pajanɛ. Ebaa Ama Kikinu hakilɛ obojɛ gɔ puu lee, paamu kanrun obojɛ gɔ puu lee digɛnu, Ama diŋɛ jugu le jooi biyɛ ga emɛ gɛɛunwɔin. 10 Ebaa Inɛw Baŋa bɛrɛ aŋai dagaa gin’ yoi yaa ga, kijɛ puu nɛ kinɛ womɔ aamɔ bɛɛ ga, emɛ kodɛi gɛɛnɲu. Kɔɔ biyaai ye, e birɛ ɛju puu bibirɛdei, Amai jugu ebe bariyɛ bariyɛ yaado. 11 Ama, gɔnrɔn womɔ, dooro le wɔɔ gɔ le kijɛ wooi nɛ ei paŋa obo ye, kijɛ puu tari ye muyɔn e bɛɛmɔ. 12 Kinɛ ɛɛli le Ba Amai birɛpoo tagai. Ebaa wijɛ diinɛ gɔ nɛ, Ama inɛw kɛn nɛ gamulu bɛɛ ga e bɛrɛ gɔnrɔn obu baŋa gɔ woi. 13 Wo ɔlɔ paŋa nɛ emi ɛlaa, Aini ibɛ womɔ diinɛ nɛ emi gaanaabe. 14 Aini wogɔ le emɛ kuu goonu biyaa, hakɛ yaabu kanrun biyaaɲu. 15 Ama iyemɔɔlɛ gɔ, Kirisito nɛ iyemɔjɛ. Wo Aini pɔlɔi, kijɛ maŋaaɲu puu kuu nɛ wɔɔ. 16 Sabu kijɛ puu wo le maŋi: Alagala kijɛ ma, minɛ kijɛ ma, kijɛ iyemɔjɛ ma, iyemɔɔlɛ, ɔgɔbe gin’ ma, laamube gin’ ma, kuu bɛɛnw gin’ ma, paŋa gin’ ma, kijɛ puu wo le maŋi, wo dɛi maŋi. 17 Kijɛ puu biyɛmɔ nɛ wo yabe. Kijɛ puu wo kɔrumɔ le sɛɛu biyaa wɔin. 18 Goju gɔ kuu woi. Goju gɔ Ama inɛw mɔɔnui. Ɔnmɔ kana gɔ wo nɛ tɔlɔjɛ. Kijɛ puu nɛ girui biyɛ ga, wo yiunbe logoro nɛ Aini pɔlɔi bulu. 19 Sabu, Ama sɛɛu kibaa, Aini womɔ nɛ toiyo ga wo bɛrɛ ɛjii biyaai. 20 Iyaa Aini gɔ le digɛnu, kijɛ puu, minɛ kijɛ ma, alagala kijɛ ma, unrun le mɔɔnɔ ga Ama bɛrɛ ɛjii biyaai. Aini gɔ ili baga jai nɛ togi gɔ le, Ama jamu jɛɛlaa, kunrin kijɛ puu unrun le mɔɔnu. 21 E kanran, pɔɔlɔ e Ama sibɛ go inɛw yerunwin bɛin. Iyaa ajubu mɔɲu ebe lee, birɛ mɔɲu ebe lee dɛi e jaŋuw womɔi bɛin. 22 Kaa kanɛ Ama, ei giru unrunmɔ nɛ ɛjaai, lɔgɔ tarala, jarugu sɛlɛ bojo ga, Aini womɔ inɛi taŋaa goju wo jeɲu yiun gɔ le ei unrun le mɔɔnaati. 23 Kaa Kibɛru Ɛju gɔ, alagala doɲu nɛ inɛw toin puu bɛrɛ Kibɛru Ɛju waaju tagin gɔ, mu Pɔlu, Kibɛru Ɛju dɛi birɛbirɛnɛi biyaa mu wɔɔ gɔ, Kibɛru Ɛju e ɛgu wogɔ e bɛrɛ diyɛdɔn obu gɔ nɛ jigelu go, gagawu nɛ duu ebe daanaa ye, ɛɛn go e biyɛun jaain wɔɔ. 24 Kanɛ e dɛi ɔɲɛ mu bɛɛjɛ gɔ, kinɛ ɛɛli ma konɛ too. Sabu Kirisitoi ɔɲɔmu nɛ kijɛ wajaai gɔ, mu wogɔ goju womɔ, Ama inɛw mɔɔnu dɛi, goju ma nɛ kibemɔuwɔn. 25 Ama sɔɔ sɛɛu kibaa e bɛrɛ taga ga, bana Ama, mu bɛrɛ sagu wo duuru le kɛukɛu, mu Ama inɛw mɔɔnu birɛbirɛnɛi biyaa wɔun. 26 Tiyɛ gɔ sɔɔ boŋurun asuu inɛw wooi bɛrɛ babaŋa bee gɔ dɛi mu birɛuwɔn. Kaa Ama kanɛ, inɛw womɔ bɛrɛ jugɔmaajɛ. 27 Sabu inɛw Yahutunw tɔgui laain sibɛ go sɔɔ boŋurun kɔɔ arusɛgɛ le bana jowaa wo wɔɔ gɔ lee, bana dooro le wo wɔɔ gɔ lee, inɛw womɔ bɛrɛ jugɔmɔ ga Ama bɛrɛ ɛjii biyaai. Sɔɔ boŋurun wogɔ unwɔ: Kirisito e nɛ yato. Iyaa wo e bɛrɛ Ama dooro bɛi diyɛdɔn obaajɛ. 28 Waaju emɛ nɛ, emɛ Kirisito wogɔ sɔɔi sɔɔɲu. Inɛw puu Kirisito nɛ, inɛw kibaain, Ama giru nɛ tagara ga, emɛ inɛwin hakilɛ puu le tinwɛnrɛunwɔin, deereuwɔin. 29 Sɔɔ nɛ giru dɛɛraa, birɛ birɛu, Kirisito gɔnrɔn paŋa mu nɛ birɛjɛ gɔ sabu dɛi jai jaiyɛu mu wɔɔ gɔ, kɔɔ woi.
21 Mu e lee, Laodise ana bɛɛnw lee, inɛw nimɛ giru le giru le mui iyetɛnɛ gɔbe lee dɛi jai diyɛ mu jaiyɛuwɔ gɔ ebaa jugɔ ga ibɛɛ wɔun. 2 E puu waa kinɛ kaalu bɛɛ ga, ihibɛ nɛ turui biyɛ ga, iyaa paamu kanrun tɔitɔi diyɛdɔn obojɛ gɔ le jooi biyɛ ga mu jaiyɛuwɔn. E kunrin Ama sɔɔ boŋurun gɔ jujugɔdɛin. Wogɔ Kirisito woi. 3 Ama hakilɛ lee, Ama jugɔ lee nɛ tinɛ diyɛ too gɔ puu wo nɛ baŋiyaan wɔɔ. 4 Inɛ turu kanran sɔɔ ɛɛlu le ei lelemɔnɔu ga mu kɔɔ sɔɔuwɔn. 5 Sabu halu mu goju le e le wɔlɔn kanran, kikinu sibɛ go e le yɔɔun. Bana oju le sɔɔ e kanranjɛ gɔ lee, Kirisito nɛ gagawu ebe bana ɛɛn go wɔɔ gɔ lee yɛnɛu, mu kinɛ ɛɛli le wɔun. 6 Kirisito Yesui Inɛw Baŋa ebei ga e yabu le kɛukɛu, kunrin wo nɛ toiyo ye yoi ebe yaai. 7 Duu ebe wo nɛ sibaa, ɛɛn go daanaa ye bariyɛi. E bɛrɛ bana deerin le kɛukɛu, gagawu nɛ ɛɛn go biyɛ biyɛ yaai, Amai birɛpoo tagu nɛ maai biyɛi. 8 Inɛ turu bɛrɛ kanran inɛw hakilɛ sɔɔ, sɔɔ koolo inɛ lelemu gɔ le ei aamɔnɔugi. Wogɔ inɛw atɛmu deeru lee, aduna ɔn kijɛ paŋagunw iyemɔɔlɛ gɔbe lee nɛ goojɛ. Kirisito sɔɔi laa. 9 Sabu Ama bana, sɛɛu kibaa, goju le Kirisito nɛ yato. 10 Iyaa wo nɛ e yaa kijɛ puu kibaa yasɛi. Wo kuui bii puu lee, paŋa puu lee kuu nɛ daan. 11 Iyaa wo nɛ ei araa nɔɔmaabɛin. Araa nɔɔmu inɛw numɔ le kanranɲu gɔi laa, kaa Kirisito araa nɔɔmu, gojunawan hakɛgu le ei kabiyɛmɔjɛ gɔi. 12 Bana wɔɔ le kɛukɛu, batise e yoi gɔ le digɛu, Kirisito yiun gɔ lee, e lee tunmɔ go bojin. Iyaa e tunmɔ go bulaai, sabu Ama gɔnrɔn, Kirisitoi yiun logoro nɛ bulomu gɔ le e gawaabei. 13 Hakɛ ebe lee, gojunawan hakɛgu ebe araa nɔɔla gɔ lee dɛi, e yinwaan yaabei. Kaa Ama, Kirisito le ei ɔnmɔi bojaati. Wo hakɛ emɛ puu yaabu kanraanti. 14 Yoru emɛ tɔŋaa duunaaɲu gɔ, tɔɔru bemɛ le, emɛ le jaiyɛubɛin gɔbe, Ama, wogɔ sujaa goonaati. Wo wogɔ baga jai nɛ pɛgaa, niwɛn tolo bojaati. 15 Wo baga jai gɔ le, kuu bɛɛnw iyemɔɔlɛ gɔbe lee, paŋagunw iyemɔɔlɛ gɔbe lee kuu nɛ gɔnrɔn biyaa, paŋa bemɛ donugaa, inɛw puu giru nɛ bei tagaraabe. 16 Kunrin, kijɛ e kayajɛ dɛi ma, e nɔɔjɛ dɛi ma, bai diyɛbe sɔɔ dɛi ma, iyepilu kana sɔɔ dɛi ma, deeliye bai sɔɔ dɛi ma, inɛ turu bɛrɛ kanran wogɔbe dɛi kuu ebe nɛ sɔɔ sɔɔmɔnɔugi. 17 Kɔɔbe puu kijɛ wɛɛido kikinɛi sai. Tɔitɔi gɔ Kirisitoi. 18 Inɛ aai kanran, kuu sunugu kakalugu ma, mɛlɛnkɛbe demɛniyɛnmu ma sɔɔ nɛ kuu kunaa sɛɛ bɛrɛ ei biɲɛ ye tujɔ ebe ɛlɛmɔnɔugi. Inɛ kɔɔ tunmɔ kuu iye womɔ nɛ diyɛ daanajɛ. Adama ii hakilɛ koolo dɛi kuu womɔ unaa wɔɔ. 19 Wo goju kuu, Kirisito le digiyɛɛlɛ. Goju gɔ puu, Kirisito kɔrumɔ le pana bɛɛu, digu digu gɔbe lee, wolu gɔbe lee digɛu, sɛɛu tunmɔ aa gɛliyaa, Ama diŋɛ le kɛukɛu gabiyɛuwɔ. 20 E Kirisito le tunmɔ go yinwin dɛi, aduna ɔn kijɛ paŋagunw iyemɔɔlɛ gɔbe sɔɔ nɛ gowaai bai, ei aduna mɔi gin’, ɔn jeɲɛnɔu, ɔn nɛwɛnnɔu, ɔn tabanɔu tɔɔru, inge dɛi kuu ebe nɛ daanamaa wɔi? 22 Kɔɔbe puu, kai nɛ kunaa ye dogo yaajɛ. Kɔɔbe Adama unrunw tɔɔrui, deeru bemɛi. 23 Narain, Ama demɛniyɛnmu sɔɔ kuu bemɛ le be yegeraajɛ nɛ inɛw bana kuu obaa sɛin lee, kuu sunugu le bana be wɔɔ lee, goju bemɛ nɛ ɔɲɛ bana be tagarajɛ lee yɛnaa ye, tɔɔru kɔɔbe nɛ hakilɛ sɔɔ yato gin’ wɔɔ. Kaa gojunawan hakɛgu dadaaru tɛŋu sibɛ go, niwɛn turu kanran sɛnɛ.
31 E Kirisito le tunmɔ go bului dɛi, daa kijɛ gɔbe dɛnɛi. Kirisito konɛ Ama numɔ iin sibɛ nɛ yadaan. 2 Ajubu ebe daa kijɛ gɔbe nɛ bojoi, minɛ kijɛ nɛ bojonɔugi. 3 Sabu ei yinwaain. Iyaa ɔnmɔ ebe Kirisito le Ama nɛ yabaŋa. 4 Kirisito, ɔnmɔ ebe gɔ woi. Wo waaru unruin wo tagaraajɛ, ei yaa wo le dooro gɔ nɛ tatagaradɛin. 5 Aduna jige e nɛ too gɔ daitii. Tiyɛ gɔ sala lee, lɔgɔji lee, gojunawan ihibɛ lee, dadaaru mɔɲu lee, girukakala leei. Girukakala gɔ ɔmɔlɔ bulu le kɛkɛu. 6 Sɔɔ kɔɔbe dɛi Ama kinɛbanrun, inɛw sɔɔ yabaanɛbe kuu nɛ sugojɛ. 7 Pɔɔlɔ waaru hakɛ kɔɔbe nɛ e tobe le, e kɔɔ gin’ yoi yaaubei. 8 Kaa kanɛ e kanran ɔnbe puu pajai: Kinɛbanrun, kinɛ ingelemu, mɔmɔɲu. Boi yamulu ma, sɔɔ mɔɲu turu kanran aŋa ebe nɛ goomɔnɔugi. 9 Tunmɔ bɛrɛ kakalu maŋanɔugi. Sabu e jige pɛi gɔ lee, birɛ womɔ lee e nɛ goonaatiyaa, 10 jige kana gɔ e nɛ kunaa wɔi. Wogɔ inɛ kana, Amai jugu nɛ kibaai biyɛ ga kanai taŋa taŋa yaau, woi maŋanɛ gin’ tee biyɛuwɔ. 11 Wogɔ nɛ Yahutunw tɔgui ma, Yahutunw tɔgui laa ma sɔɔ wɔlɔ. Araa nɔwaan ma, araa nɔɔlu ma sɔɔ wɔlɔ, inɛw yerube ma, olu inɛw ma sɔɔ wɔlɔ, gunɔ tolo ma gunɔnɛ ma sɔɔ wɔlɔ, kaa puu Kirisitoi, puu nɛ woi too. 12 Ei Ama inɛw yɛmaajɛbei, Ama ei dɛiin bojaa, inɛw ibɛ womɔbei bojaabe. Kodigɛu, amasɔgɔjugɔ lee, ɛjii bii lee, kuu sunugu lee, tɛgɛ sɛlɛ lee, muyɔn lee, kɔɔbe e nɛ kunɔi. 13 Tunmɔ sɔɔ kanran muyɔin. Inɛ turu inɛ waja le sɔɔ yasɛ ye, e tunmɔ yaabu kanrain. Inɛw Baŋa ei bana yaabu kanrun gin’, e kanran tunmɔ yaabu kanrain. 14 Kaa kɔɔbe wooi kuu nɛ ihibɛ le biyɛi. Kibaai bii pagu gɔ woi. 15 Kirisito, jamu obojɛ gɔ kinɛ ebe kuu baŋai biyɛmɔi. Jamu wogɔ dɛi Ama ei boonaa goju turu bojaabe. Birɛpoo tagai. 16 Kirisito sɔɔ gɔ, arusɛgɛ womɔ wooi le e nɛ toiyomɔi. Hakilɛ wooi le tunmɔ deerei, tunmɔ tinwɛnrɛin. Kinɛ ebe wooi le Ama bɛrɛ birɛpoo tagu nii nii. Wogɔ Ama sɔmu lee, Ama nii lee, nii Kikinu nɛ goojɛ lee le kanrain. 17 Kijɛ ingei kanran e kanranjɛ wooi, sɔɔ nɛ ma, birɛ nɛ ma, Inɛw Baŋa Yesu boi le kanrain. Wo le digɛnu Ba Amai birɛpoo taganu kanrain. 18 E yaanw gɔbe, Inɛw Baŋa nɛ bana dagaa gin’, e igɛbe le tubiyei. 19 E igɛnw gɔbe, yaanw ebe ibɛi biyɛi. Be le gaari biyɛnɔugi. 20 E unrunw gɔbe, kijɛ wooi nɛ ei naranw gɔbe sɔɔ yabai. Inɛw Baŋa nɛ wogɔ ɛɛli wɔɔ. 21 E banw gɔbe, unrunw ebe kinɛ yanwannɔu giye, kinɛ bemɛ jinwɛnmɔnɔugi. 22 E gunɔw gɔbe, kijɛ puu nɛ inɛw e baŋabe sɔɔ yabai. Kinɛ bemɛ aamɔdei gin’ giru bemɛ nɛ sai wogɔ gin’ biyɛnɔugi. Kaa kinɛpilu le Inɛw Baŋa giri liyɛ dɛi kanrain. 23 Birɛ ingei kanran e birɛjɛ puu, kinɛ ebe wooi le Inɛw Baŋa mɔi gin’ kanrain. Inɛw mɔi gin’ kanrannɔugi. 24 Jugɔi, e Inɛw Baŋa bɛrɛ kɛn gɔ tujɔi go bɛbɛɛdei. Kuu Baŋa dɛi birɛ birɛu e wɔɔ gɔ, naran go Kirisitoi. 25 Inɛ teitai laa le birɛ birɛjɛ gɔ, teitai laa womɔ le woi tujɔdɛin, sabu inɛ kabu kunu sɔɔ wɔlɔ.
41 E gunɔw bɛɛnw gɔbe, e kanran alagala nɛ e baŋa yɔɔ igii wɔi digɛu, gunɔw ebe le teitaii biyɛi, aŋai jaan gin’ biyɛi. 2 Amagɛɛn nɛ mainiyɛin. Wogɔ le kaba kanranlu go, Ama bɛrɛ birɛpoo tagu le Ama gɛɛin. 3 Iyaa Ama sɔɔ tagu dɛi, Ama, emɛ bɛrɛ taan pinulu ye, emaa Kirisito sɔɔ boŋurun gɔ taga bɛɛ ga emɛ dɛi kanran Ama gɛɛin. Mu sɔɔ boŋurun wogɔ dɛi kaju nɛ toun. 4 Maa daii bana sɔɔun mu jaan gin’ sɔɔ bɛɛ ga mu dɛi Ama gɛɛin. 5 Inɛw jaŋu unrunwin laain sibɛ go yoiyaara ebe nɛ hakilɛ le biyɛi. Waaru koturu kanran kuu ebe nɛ galamɔnɔugi. 6 Inɛw puu aŋa bana ɛju saaɲu gɔ ebaa jugɔ ga, waaru puu sɔɔ ebe nɛɛma wo siyɛmɔi, nɛu wo toiyomɔi. 7 Bainɛ ibɛ emɛ Tisike, Inɛw Baŋa birɛbirɛnɛ mu bɔɔnɛ sɔɔ turu baŋai wɔɔ gɔ, kibɛru ma puu e bɛrɛ tatagado. 8 Womaa bana emɛ wɔɔ e bɛrɛ jugɔmɔ ye, kinɛ ebe kaaliyɛmɔ ga, mu wogɔ dɛi tee woi e bɛrɛ tiiuwɔn. 9 Bainɛ ibɛ emɛ sɔɔ turu baŋai wɔɔ, Onɛsimɛ, ebe bɛɛnnɛ gɔ, woi wo le tiiuwɔn. Ɔn nɛ sɔɔ biyɛu wɔɔ kibɛru puu, be e bɛrɛ tatagadɛin. 10 Arisutaruke, kajuginɛ mu bɔɔnɛ gɔ ei poonɔuwɔ. Barunabasu bainɛ, Maruka yaa ei poonɔuwɔ. Wo dɛi e bɛrɛ tɔɔru obaabɛin. Wo e bɛrɛ wiyaa dɔwaai ye, woi ɛjii sɛgɛrɛi. 11 Yesu, Jusutusu boonɔɲu gɔ yaa ei poonɔuwɔ. Yahutunw logoro nɛ inɛw kɔɔbe sai mu le bariyaa, Ama diinɛ birɛ birɛuwɔin. Be mu bɛrɛ kinɛ kaalu diyɛ obaabɛin. 12 Kirisito Yesu birɛbirɛnɛ, Epaparase, ebe bɛɛnnɛ gɔ ei poonɔuwɔ. Wo waaru puu e dɛi amagɛɛn nɛ ɛjii iŋiyaan gɛɛunwɔ. Ebaa ɛɛn go iŋiyɛn ga, kibaain biyɛ ga, iyaa Ama diŋɛ kanran ga sɛɛu kuu ebe obo ga wo e dɛi Ama gɛɛunwɔ. 13 Wo e lee, Laodise ana bɛɛnw lee, Hierapolise ana bɛɛnw lee dɛi ɛjii ɔɲɔuwɔ ga mu sɛɛrɛ wogɔ goo bɛbɛɛdɔn. 14 Jɔŋujɔŋɔnɛ ibɛ emɛ Luka ei poonɔuwɔ. Demasu kanran ei poonɔuwɔ. 15 Laodise nɛ ba unrunw wɔin gɔbei poonɔi. Nɛpa lee ginrun womɔ nɛ Ama inɛw mɔɔnu wɔɔ gɔ lee yaa poonɔi. 16 Lɛtɛrɛ ɔn e jaŋaajɛi ye, Laodise bɛɛnw Ama inɛw mɔɔnu nɛ yaa jaŋamɔi. E kanran Laodise goi ye lɛtɛrɛ e bɛrɛ wɛɛido gɔ jaŋai. 17 Arusipe bɛrɛ tagai, womaa Inɛw Baŋa birɛ wo bɛrɛ gawurin gɔ, wogɔ kajubaa ye ɛjii birɛ donugo wa. 18 Sɔɔ ɔnbe mu numɔ ma le mu tɔŋɔuwɔ: Mu Pɔlu ei poonɔuwɔn. Mu kaju nɛ toun ga naŋanɔugi. Ama nɛɛma gɔ e le biyɛ.