PIƐRU LƐIYE
11 Mu Piɛru, Yesu Kirisito birɛbirɛnɛ, jaŋu ii tiyaaɲu womɔ gɔ, e inɛw Yesu Kirisito, Ama emɛi wɔɔ gɔ, emi Yabanɛ gɔ teitai gɔ dɛi, emɛ gin’ gagawu tɔitɔi gɔ biyaaɲu gɔbe, mu lɛtɛrɛ ɔn e bɛrɛ tɔŋaa tiiuwɔn. 2 Ama lee, Inɛw Baŋa emɛ Kirisito lee jugɔ ebe gɔ dɛi, Ama, nɛɛma lee, jamu lee ei gaai obo. 3 Ama, dooro womɔ lee, ɛhɛju womɔ lee wo le gamala ga emi boonaabe. Emɛ woi jugaaɲu digɛu, iyaa gɔnrɔn womɔ le digɛu Ama emaa giri unrunmɔ liyɛwin biyɛ ga, kijɛ kai emɛ sɛɛ puu emi obaabe. 4 Dooro womɔ lee, ɛhɛju womɔ lee digɛu, Ama, pui diyɛ saii maai wɔin gɔbe emɛ bɛrɛ obaabe. Ebaa dadaaru mɔɲu yanwan tɛbɛjɛ, aduna nɛ wɔɔ gɔ aŋa nɛ ɛli goo ye, inɛw Ama jige sɛin biyɛ ga, pui wogɔbe emɛ bɛrɛ obaabe. 5 Kɔɔ sabu dɛi, e maini ye, gagawu ebe kuu nɛ ɛhɛju barai. Iyaa ɛhɛju ebe nɛ jugɔ barai. 6 Iyaa e maini ye, jugɔ ebe kuu nɛ kuu ebe ai gɛli barai. Kuu ai gɛli nɛ muyɔn barai, muyɔn kuu nɛ Ama giri liyɛ barai. 7 Nɛɛ iyaa maini ye, Ama giri liyɛ kuu nɛ gagawu nɛ ba unrunw ibɛɛ bii barai, ba unrunw ibɛɛ bii kuu nɛ inɛw puu ibɛɛ bii barai. 8 Bana ɛju e siyɛun jaan gɔbe kɔɔ woi. E bana ɛju kɔɔbe e nɛ narinyɛn narinyɛn yaauwɔ ye, Inɛw Baŋa emɛ Yesu Kirisito jugu gɔ nɛ be e bɛrɛ birɛ bibirɛmɔdɛin, iyaa giru go ei yayaamɔdɛin. 9 Kaa inɛ bana ɛju kɔɔbe le wɔlɔ gɔ, wo kijɛ wagee wɔɔ iyeelɛ, woi giruminɛ gin’ wɔɔ. Wo pɔɔlɔ hakɛ pɛi wo sɛbe gɔbe ɛjɛmaatin ga naŋaai. 10 Kɔɔ sabu dɛi ba unrunw mabe, Ama ei wo boonu gɔ lee, ei wo yɛmu gɔ lee narain biyɛ ga ɛjii mainiyɛin. Sabu e kunrin kanranjɛi biyaai ye, asuu gagawu ebe gɔ pajaidelei. 11 Kɔɔ gin’, Inɛw Baŋa emɛ gɔ, emi Yabanɛ Yesu Kirisito diinɛ sɔgɔ gɔ nɛ jiiru wɔlɔ go ei yoyoomɔdɛin. 12 Kɔɔ sabu dɛi, halu e kanɛ baa kijɛ kɔɔbe igii wɔi kanran, iyaa naran ei tagin gɔ nɛ ɛɛn go iŋiyaan wɔi kanran, mu waaru wooi ei kijɛ kɔɔbe nanaŋaranmɔdɔn. 13 Ebaa yeguru le biyɛ ga, waaru aduna ɔn nɛ ɔnmɔi mu wɔɔ gɔ le, ajubu ma nɛ ei sɔɔ kɔɔbe pilemu pilemu mu naŋaranmɔu dagaa. 14 Sabu Inɛw Baŋa emɛ Yesu Kirisito bana mu bɛrɛ jugɔmu le kɛukɛu, yiun ma bɛruniyaain ga mu igii wɔun. 15 Mui yinwaain onu nɛ ebaa kijɛ wogɔbe waaru wooi naŋurun bɛɛ ga, mu mamainiyɛndɔn. 16 Kunrin, waaru Inɛw Baŋa emɛ Yesu Kirisito gɔnrɔn sɔɔ gɔ lee, wɛɛgu womɔ sɔɔ gɔ lee e bɛrɛ emɛ tagaabe le, emɛ sasai elumɛ sɔɔ gɔbe dimiyɛnnɛ. Kaa emɛ ɔgɔ dalee womɔ giri emɛ le iyaaɲu. 17 Baba lee, dooro lee, Ba Ama bɛrɛ gowaa waaru wo bɛɛ le, emɛ yalu gɔ nɛ yabɛin. Ama dooro diyɛ baŋa, mii unrunmɔ goomaa kijɛ gi: “Ɔn Aini ibɛ ma gɔ woi. Wo le kinɛ ma ɛjii aa wɔɔ.” 18 Waaru yalu diyɛ kokoo ɛjaai gɔ nɛ wo le emɛ bee le, emɛ kuu emɛ le mii alagala goobe kɔɔi ɛgaabɛin. 19 Kunrin, inɛw Ama titiyaanw sɔɔ sɔin gɔ, sigɛ le narain ga emɛ jugaaɲu. Sɔɔ wogɔ e kajubu ire. Sabu sɔɔ wogɔ, baa yaaido baa, yaju tolo kinɛ ebe wijɛmɔido baa, lanpa ɔlɔ nɛ doorojɛ gin’ wɔɔ. 20 Laa gɔ sɔɔ ɔn jugi biyɛi: Inɛw Ama titiyaanw sɔɔ Ama Dɔn nɛ tɔŋaa too gɔ, inɛ turu kanran tiyɛ gɔ kuu womɔ le tagu bɛɛidolo. 21 Sabu inɛw Ama titiyaanw turu kanran, inɛ diŋɛ le kɛukɛu sɔɔ womɔ sɔɔlu. Kaa, Kikinu Pilu bei teeremɔube dɛi, inɛw kɔɔbe Ama bɛrɛ sɔɔ goi sɔwaabɛin.
21 Waaru galaai gɔ le bana Isɛrɛlu tɔgu logoro nɛ inɛw titiyaanw kakalugunw biyaabe gin’, iyaa lee logoro ebe nɛ jaŋudeerenw kakalugunw bibiyɛdo. Be deeru kakalugu, yanwan jɛɛlɛɲu gɔbe le logoro ebe nɛ wɛwɛɛdɛin. Kuu Baŋa bei dɔrugaabe gɔ le yabaidenɛ. Be kunrin ɔgu yanwan kuu bana bemɛ nɛ jɛjɛɛlɛdɛin. 2 Inɛw joo, kuu sɛlɛ sɔɔ bemɛ gɔ nɛ bei didimiyɛndɛin. Kijɛ be kanranjɛ gɔ le digɛu, naran oju gɔ boi gɔ dɛi, inɛw gawanɛ gɔbe sɔɔ mɔɲu sɔsɔɔdɛin. 3 Girikakala bemɛ dɛi, jaŋudeerenw kakalugunw kɔɔbe, sɔɔ kuu bemɛ le kɛgɛraa be kunu gɔbe e bɛrɛ jɛɛlu ye, ei kakayadɛin. Kaa Ama, pɔɔlɔ baa jarugu kuu bemɛ nɛ duuraa kilaai: Bei suiyoido waaru gɔ tanwaindolo! 4 Mɛlɛnkɛ hakɛ kanrin gɔbe, Ama, amasɔgɔ bemɛ aalu, kaa yaun asuu yinwɛɛnlɛ nɛ bei kamaa kunaa, saliyɛ kiru bai gɔ dɔɔido baa kɔmaa, ɔlɔ nɛ gɛlɛ. 5 Iyaa Ama, aduna pɛi gɔ amasɔgɔ aalu. Kaa wo, aduna wogɔ inɛw Ama giri liyɛɛnɛ gɔbe kuu nɛ dii diyɛ wɛɛmaabe. Wo Nɔwe, teitai waaju kanrannɛ gɔ lee, inɛw sɔi waja lee laa ye, inɛ wo yabu wɔlɔ. 6 Inɛw Ama giri liyɛɛnɛ gɔbe bɛrɛ sɔɔ be bɛrɛ dɔɔido sɛɛrɛi biyɛ ga, Ama Sodomɛ lee, Gomɔre lee ana gɔbe kuu nɛ jarugu duuraa, yaun le bei tɛgɛraa unɔi bojaabe. 7 Iyaa Ama, Lote, inɛ teitai gɔi yabaabe. Lote, wo inɛw mɔɲu kanranw gɔbe kuu sɛlɛ sɔɔ gɔ dɛi saii kinɛ jiun le bee. 8 Sabu ainɛ teitai kɔɔ, logoro bemɛ nɛ dɛinyaan wɔu, kanran mɔɲu bemɛ gɔ iyaa, ɛgaa, wo bai wooi saii kinɛ jiun le bimiliyaa bee. 9 Kɔɔ biyaai ye, Inɛw Baŋa Ama, inɛw giri womɔ liyɛnw gɔbe bana subɔrɔ nɛ goonɔɲu igii wɔɔ. Iyaa Ama, aduna saliyɛ bai wo kirɛido le, inɛw teitai laain gɔbei laga ga, wo bei aŋai gɛliyɛun igii wɔɔ. 10 Wo sigɛ le inɛw dadaaru mɔɲu lɔgɔgu kinɛ bemɛ nɛ gooɲu gɔbe le wɔin gɔbe, inɛw kuu bɛɛnw gɔbe gailamɔw gɔbei lalagado. Jaŋu deerenw kakalugunw wogɔbe, inɛw kolobei, diŋɛ unrunbemɛ kanranwin. Kɔɔ dɛi be alagala nɛ kijɛ ɔnmɔ dooro le wɔin gɔbei liyɛɛnɛ. Kaa bei koi duyɔɲu. 11 Halu mɛlɛnkɛbe, jaŋudeerenw kɔɔbe dɛi sigɛ paŋa lee, gɔnrɔn lee sɛin gɔbe, kijɛ ɔnmɔ dooro le wɔin kɔɔbei Inɛw Baŋa giru nɛ, bei jaruganu duyɔidenɛ. 12 Kaa inɛw kɔɔbe, kijɛ paamaanɛ be wɔɔ gɔbe dɛi sɔɔ mɔɲu koi sɔɔɲu. Be olunawan aa ye daa dɛi naraanɲu gin’, kuu bemɛ le sɔɔ be biyaajɛi kanranɲu. Bei olunawanbe aŋai daaɲu gin’ susuyodɛin. 13 Iyaa, inɛw bɛrɛ ɔɲɛ be kanrun tujɔ, ɔɲɛi biyɛdo. Aga, sala sala ga kinɛ bemɛ ɛhɛɛliyɛmɔɲu. Be, ba unrunw jaa ebe nɛ e le waaru be mɔrinyaanjɛ, be sala sɔɔ bemɛ le kinɛ bemɛ ɛhɛɛliyɛmɔɲu. Kaa wogɔ nɛ bana bemɛ e bɛrɛ dɔgɔi, yawara sɔɔi. 14 Be yaanran yɛnu ye daariyɛlu go bii bɛɛnɛ, be hakɛ kanrun gɔ pajaanɛ. Inɛw yɛbɛlɛgunw gɔbei dɔdɔbɔrɔɲu. Kinɛ bemɛ kijɛ baala dadaaru le wɛɛjiyaa wɔɔ. Ama jebu gɔ kuu bemɛ nɛ yɔɔ! 15 Be oju teitai gɔ pajaatiyaa, manaai. Be Bosoru aini, Balaamu oju gɔ dimiyaanbɛin. Balaamu, mɔɲu kanrannu kɛɛlɛ wo bɛɛido gɔi ibɛɛ biyaabe. 16 Kaa hakɛ womɔ dɛi Ama woi ganwaanbe. Kɔɔ gin’, jandulu sɔɔ sɔɔ bɛɛlɛ turu, inɛ mii jeɲaa sɔɔ sɔi tɔlaa, inɛ Ama titiyainɛ weje sɔɔ gɔi tɛŋaabe. 17 Inɛw kɔɔbe diipujo dii sɛnɛbe gin’ wɔin. Kulumɔ ooɲɔ diyɛ balajɛ gin’ wɔin. Ɔlɔ diyɛ naa diyɛ gɔ nɛ Ama be dɛi yalu yegeraa yasɛ. 18 Be kuu ulo sɔɔ bomɔgu koi sɔɔɲu. Be kuu sɛlɛ dadaaru mɔɲu kinɛ bemɛ nɛ goojɛ gɔbe le, inɛw lelu nɛ toin gɔbe logoro nɛ, kanɛ goonw gɔbei dɔdɔbɔrɔɲu. 19 Be inɛw kɔɔbei hɔɔlɔwin bojodɛin gɛɛɲu. Kaa kuu bemɛ le bei wɛɛju yanwan tɛbɛɲu gunɔwin. Sabu inɛ tuturu puu kijɛ woi gɔnrɔnjɛ gunɔnɛi. 20 Inɛw kɔɔbe, Inɛw Baŋa emɛ gɔ, emi Yabanɛ Yesu Kirisito be jugu gɔ le digɛu aduna dadaaru lɔgɔgu gɔ nɛ bei gooni. Kaa iyaa lee oju pɛi bemɛ nɛ pilemaa yowaa, kijɛ lɔgɔgu kɔɔbe pilemaa kuu bemɛ nɛ gɔnrɔn biyaaɲu ye, bana bemɛ gɔ Yesu waaru jugɔlu be bee dɛi sigɛ mɔɲii biyaai. 21 Inɛw kɔɔbe oju teitai gɔ jugɔnɛ bɛin ye be bɛrɛ irebe. Kaa tɔɔru ɛjaai waaju be bɛrɛ tagin gɔ le onu dulaatin ye, bana be wɔɔ gɔ laa mɔ dɛi sigɛ mɔɲii wɔɔ. 22 Kijɛ be bɛrɛ dɔi gɔ taanrinyɛn ɔnbe narain ga tagaraajɛ: “Iju kijɛ wo guraabe gɔi pilemaa mirɛin wiyaai.” Iyaa “Tolu kanɛ mɔŋi gɔ, iyaa pilemaa pɔnu nɛ binɛrɛin yaai.”
31 Ba unrunw ibɛ mabe, ɔn lɛtɛrɛ lɛiyei e bɛrɛ tiiuwɔn. Lɛtɛrɛ lɛi gɔbe kɛu nɛ, deeru e bɛrɛ mu naŋaranmɔjɛ gɔbe le digɛnu ebaa kinɛ ebe nɛ ajubu ɛju toiyomɔ ga, kijɛ mu dɛnu gɔ woi. 2 Giru nɛ baa inɛw Ama titiyaanw ɛjaa wɔin gɔbe sɔɔ sɔin gɔbe lee, iyaa Inɛw Baŋa emɛ, emi Yabanɛ bɛrɛ tɔɔru goi, Yesu jaŋu unrunw tiyaaɲu ebe gɔbe ei deerin lee, ebaa naŋaran ga ibɛɛ wɔun. 3 E laa gɔ jugi biyɛi, waaru dumɔ gɔ le, inɛw ei mɔmɔw wɛwɛɛdɛin, inɛw, kuu bemɛ dadaaru le kɛukɛu yoi yayaadɛin. Be ei jairɛ kakanrandɛin, 4 kijɛ be gɛɛido: “Wo wɛwɛɛdo ga pui kunaabe woi laa ma? Aiwa! Wo yago wɔɔ? Emɛ babe yinwaan galaain, kaa aduna maŋi nɛ iye wɛɛ dɔɔ, kijɛ wooi bana be bee gin’ wɔin.” 5 Kaa, be igii wɔnu kijɛ ɔn nanaŋaɲu: Pɔɔlɔ baa, Ama tɔɔraa, alagalabe lee, minɛ lee, biyɛ wo giyaa biin. Minɛ dii nɛ goonaa, dii le maŋu. 6 Iyaa dii le, tiyɛ gɔ dii diyɛ le aduna pɛi kɔɔi suyaabɛin. 7 Ama tɔɔru turu gɔ le, iye alagala gɔbe lee, iye minɛ gɔ lee, yaun le suyo dɛi bojaaɲu. Bei bai inɛw Ama giri liyɛɛnɛ gɔbe saliyɛ kiraa ye suyoidɛin gɔ dɛi bojaaɲu. 8 Kaa ba unrunw ibɛ mabe, kijɛ naŋau jaanla turu yɔɔ: Inɛw Baŋa bɛrɛ bai turu anranguju muɲu gin’ wɔɔ, anranguju muɲu, bai turu gin’ wɔɔ. 9 Inɛw gamuu bana ajubajɛ gin’ laa, Inɛw Baŋa pui womɔ kibemɔ ga tanwaanlɛ. Kaa wo e dɛi muyɔn le wɔɔ. Sabu wo inɛ aai kanran suiyo ga ibɛla. Kaa inɛw puu wa ajubuduli bɛɛ ga ibɛɛ wɔɔ. 10 Kaa Inɛw Baŋa bai wɛɛido gɔ, gugunyɔnnɛ bana wɛɛjɛ gin’ bibiyɛdo. Bai wogɔ le alagalabe siɲɛ diyɛ le gagaladɛin. Kijɛ wooi yaun tɛgɛ ye tɔtɔɔnrinyɛnmɔdo. Minɛ lee, kijɛ kɔlɔ womɔ nɛ toin gɔbe lee, tɛgɛ ye unɔi bibiyɛdɛin. 11 Kijɛ puu kɔɔ gin’ tɔtɔɔnrinyɛndo digɛu, e kuu ebe le inɛw inge tunmɔi biyɛun jaan? Ama bai aduna saliyɛ kirɛido waaru e dɔmɔ gɔ le, iyaa bai wogɔ ɔgu dɔɔ dɛi waaru e mainiyɛnjɛ, ei Ama dɛi waaru wooi inɛw dɛiin bojaaɲui biyɛun jaain wɔɔ, waaru wooi Ama giri liyɛwin e biyɛun jaain wɔɔ. Bai wogɔ dɔwaai ye, alagalabe yaun tɛgɛ ye dodogodo. Kijɛ puu yaun bije uju gɔ dɛi tɔtɔɔnrinyɛndo. 13 Kaa, Ama alagala kanabe lee, minɛ kana lee, teitai gɔ yalu jaa biyɛido pui kunaabe. Kijɛ emɛ dɔmɔ gɔ kɔɔ woi. 14 Kɔɔ sabu dɛi, ba unrunw ibɛ mabe, Ama giru nɛ ei ɛjɛmɔ ye, jarugusɛlɛ le biyɛ ga, wo le jamu le biyɛ ga, bai wogɔ waaru e dɔmɔ le, e mainiyɛin. 15 Inɛw Baŋa emɛ muyɔn gɔ, ei yabu ojui bojaaɲu gin’ lugoi. Bainɛ ibɛ emɛ Pɔlu, Ama wo bɛrɛ hakilɛ obu gɔ le digɛu bana tɔŋu gɔ kɔɔ woi. 16 Lɛtɛrɛ womɔbe wooi nɛ sɔɔ kɔɔbe dɛi yalu wo sɔɔjɛ nɛ, kijɛ wo tɔŋu gɔbe kɔɔ woi. Lɛtɛrɛ womɔbe nɛ sɔɔ gamuu paamu kanrun nau yɔɔ. Bana Ama Dɔn yalu waja gamuu le be kanranjɛ gin’, inɛw jugɔ sɛnɛ, inɛw yɛbɛlɛgunw, sɔɔ womɔ tiyɛ koi gɔnɔmɔɲu. Be kɔɔ gin’ kuu bemɛ suyouwɔin. 17 E kai ba unrunw ibɛ mabe, kanɛ ei tinwɛnraanɲu. Kodigɛu inɛw mɔɲu kanranw lelu le ei manamɔnɔu ga, ɛɛn go iŋi ebe gɔ nɛ goonɔu ga, kuu ebe kajubai. 18 Kaa, Inɛw Baŋa emɛ gɔ, emi Yabanɛ Yesu Kirisito nɛɛma gɔ lee, jugɔ womɔ gɔ nɛ lee bii ye giru go yaai. Kanɛ gowaa, boi sɔmu gɔ asuu womɔi biyɛmɔ. Amina.