BOROS DOT ARALOM

1

1 Iti no o piro-piro o ponudukan do pinolombus di Suliman, i tanak di Daud, i raja’ dot Israil. 2 Iti no o piro-piro o ponudukan di milo do monguhup diya’ do mongintutun do toilaan om nosihat dit osonong, om poposuhut do boros dit aralom o komoyon. 3 Milo i’ iti do monuduk diya’ do kowoyo-woyoo’ do sumiliu’d tulun dit oilo, om otulid o ginawo, om otulid o kowoyo-woyoon, om otopot. 4 Milo i’ iti do manahak do toilaan dot id tulun dit aiso’ o noila-ilaan, om monuduk do tangaanakwagu do sumiliu’d tulun dit oilo om atarom o pomusarahan. 5 Iti nopo piro-piro ponudukan diti nga’ milo nogi’ do momoruhang do toilaan do tulun dit ongkitoilaan om popotunud di tulun dit ongkipalajaran, 6 om kosuhut i’ iyolo’ do komoyon di ponudukan dit angaralom, om it apagon dot osuhutan, om koilo nondo iyolo’ do ponimbar di tuhoton do tulun dit ongkitoilaan. 7 Koonu-onuan nopod toilaan om momusou kopio om rumonok do TUHAN. Nga’ tulun nopod basug om a’ i’ mamadul do toilaan om mada’ do tudukan. 8 Pokinongohon no kopio i poboroson do tapa’ om tina’ nu dot id diya’, oi tanak ku. 9 Tu’ iri nopo ponudukan diyolo’ddi nga’ poposonong do kowoyo-woyoon nu, do miagal do sigar dit olumis om karo tu’ mongillumis do tinan nu. 10 Tontok do bayayaton ko’d tulun do kidusa, om kada’ no kopio ponokiwoyo’ diyolo’, oi tanak ku. 11 Ondung momoros iyolo’ do poingkaa, ’’Kaino pogi’, mongoi pogihum do tulun do maan patayo’. Kaino mongoi pongumang do tulun dit aiso’ o sala’, do maan do pamaramai-ramai. 12 Osimbayan piya iyolo’ dit abantalan toko i’ iyolo’, nga’ apatai indo iyolo’ dot oumangan toko’. 13 Om mongoi toko nondo pimpanakau do mogisuayan nopo o dapu’ dit angagayo o gatang, om ponuon toko’ nondo dit aanu toko’ o walai toko’. 14 Kaino, tanud dahai, om pogibohogi-hogion toko i’ it apanakau toko’,’’ ka. 15 Kada’ no kopio ongoi tanud do tulun do miagal diri, oi tanak ku. Insodu’ no do mantad id diyolo’! 16 A’ nopo iyolo’ kogintoron dot a’ po kopomonsoi dot araat. Poingawang kasai’ nopo iyolo’ do mamatai. 17 Aiso’ i’ o guna’ do papataan do lawa’ ondung poingontong no i tombolog di pokioonuan nu, 18 tu’ tulun nopod miagal diri om papataan do lawa’ dit iyolo’ i’ om iyolo’ o kosulung, i lawa’ do mamatai diyolo’. 19 Tulun nopod manakau om apatai kasai’ nopo di kabanakaho’ dau — iti no ot osiliu dot id tulun di kororongit o koonuan do kaakan-akanan. 20 Pokinongou pogi’! Millohou o toilaan do hilo’d karalan-ralanan om hilo’d titimungon do tulun! 21 Opuhod tomod o toilaan do minglohou do hilo’d piro-piro o wawayaan do bandar om hilo’d titimungon do tulun. 22 Boros ka di toilaan, ’’Oi tongoulun do basug! Songkuro po koloido’ dokoyu dot orohian do basug kou? Songgira’ kou do tumingkod do papagaan-gaan do toilaan om a’ orohian do minsingilo? 23 Pokinongou kou no do tontok do togodon ku iyokoyu; onuan ku i’ iyokoyu do nosihat dot osonong om tudukan ku iyokoyu do toilaan ku. 24 Pininglahawan ku iyokoyu, om nangatan ku iyokoyu do rumikot, nga’ a’ kou i’ minokinongou. A’ kou i’ minamadul doho’. 25 Aiso’ nopo o tinanud dokoyu di nosihat ku om minada’ kou do sunudan ku. 26 Om gowoi pondo dot irak-irakan ku iyokoyu dot oontok kou’d kosusaan. Om untotogodon ku iyokoyu dot orikatan kou’d kopoddosian — 27 tontok di rumikot iri dot id dokoyu do miagal do tongus, i tongus do kosusaan dit awagat kopio, om orualan kou’ndo om oinggorit kou. 28 Om momolohou kou nogindo daa do toilaan nga’ a’ oku no sumimbar. Oihum ngai’ no daa’ndo dokoyu do mogihum doho’ nga’ a’ kou no kokito doho’. 29 A’ kou i’ insan kopuriman do kiguna’ o toilaan, om minada’ kou do mumboyo’d TUHAN. 30 A’ kou i’ insan dot orohian do nosihat ku om a’ kou insan do minokinongou do tudukan ku. 31 Om gowoi pondo dot opurimanan dokoyu o kootuson di winonsoi dokoyu, om iri’ndo i nongowonsoi dokoyu o poporikot do koinggoritan dot id dokoyu. 32 Matai ngai’ indo o tulun dit aiso’ o noila-ilaan tu’ mada’ i’ iyolo’ do toilaan. Araag indo o tulun do basug tu’ a’ i’ asanangan do toilaan. 33 Nga’ isai nopo i mokinongou doho’ om kaanu nod kosimbayanan, om aiso’ o poddosi,’’ ka.

2

1 Ilaai no kopio iti potudukon ku diya’, oi tanak ku, om kada’ no kopio lihuwai iti ponuhuan ku diya’. 2 Pokinongohon no o nunu nopo i kisuang do toilaan om tumotos nod mongilo do komoyon diri. 3 Pokianu no kopio’d toilaan; om mokianu do pomusarahan dot atarom. 4 Tumotos no do mogihum diri do miagal do pogigihum nu do tamas ko’ dapu’ di poillisok. 5 Ondung owonsoi nu o miagal diri, om koilo ko nondo do komoyon dot oronok do TUHAN, om haro indo o toilaan nu do pasal do Kinorohingan. 6 TUHAN no o manahak do toilaan; om iyau no o koonuan do tulun do toilaan om pomusarahan dit atarom. 7 Iyau no o monguhup om mongintirung di tulun dot otopot om otulid o ginawo. 8 Intirungan i’ dau i tulun dit otulid o kowoyo-woyoon, om gompion dau i tulun dit osianan dau. 9 Ondung mokinongou ko doho’, om koilo ko nondo dit otopot, om it otulid om it osonong. Koilo ko indo dit apatut nu’d wonsoyon. 10 Osiliu ko nondod tulun dit oilo, om manahak nondo diya’ do kosimbayanan i toilaan nu. 11 Mongintirung nondo diya’ i pomusarahan nu dot atarom om i toilaan nu, 12 om mangantob diya’ do momonsoi di kasala’. Iri no o popoinsodu’ diya’ do mantad id tulun di poporikot do kosusaan do gama’ di koboro-boroso’ diyolo’. 13 Iyolo’ no i tulun di minada’ do tumanud do korohian do Kinorohingan, tu’ tuminanud nogiddi di kowoyo-woyoo’ di poimponu’d dusa. 14 Iyolo’ no i tulun dit asanangan do mingwonsoi di kasala’ om it orohian kopio do wowonsoyon dit araat. 15 Iyolo’ no i tulun di moninipu’ om it a’ milo do ponongkuyaanan. 16 Om milo ko indo do tumongkiad do mantad id pamayayat do tongoondu’ dit angaraat o kowoyo-woyoon, i mumbal daa do momolumbok do ginawo nu dot i koomiso’ do boros dau o pomolumbok. 17 Iri nopo tondu’ddi om a’ otorodok dot id sawo dau om kolihu do batos dau dot id TUHAN. 18 Ondung mongoi ko do hilo’d walai dau, om komoyon nopoddi nga’ kumaa ko no dot id kapatayon. Mongoi ko nopod hilo’ om miagal nopo do kumaa ko do hilo’d pomogunan di tulun di nangapatai. 19 Aiso’ no tiso’ di tulun di mongoi solowot dau do koguli’ kawagu. A’ no i tulun diri koguli’ kawagu dot id ralan di kumaa dot id koposion. 20 Iyo nopoddi, oi tanak ku, om usui no do kowoyo-woyoon di piro-piro o tulun dit ongosonong, om wonsoyo’ no o miontok di korohian do Kinorohingan. 21 Iri no i tulun di tumanud do korohian do Kinorohingan, it otulid o ginawo o koiyon do hiti’d pomogunan toko’. 22 Nga’ uyungon id Kinorohingan do mantad hiti’d pomogunan diti i tulun dit angaraat, om it ongkidusa do miagal no di sakot dit utuson do mantad hiti’d tana’.

3

1 Kada’ no kopio lihuwai iti potudukon ku diya’, oi tanak ku. Sorohon no kasai’ iti ponuhuan ku diya’. 2 Iti nopo ponudukan ku’dti om popotogui diya’ om poposimbayan do koposi-posion nu. 3 Kada’ no kopio lihuwai o kosianan om kotorodoko’ nu dot id TUHAN om id koinsanai’d tulun. Soro-sorohon no kopio iti om poopion no dot id ginawo nu. 4 Ondung wonsoyon nu o miagal diti om kasanangan ko nondod Kinorohingan om tulun. 5 Pogondos nod Kinorohingan do mikuwo’d aayi-ayi’ o ginawo nu. Om kada’ kopio sondiu di diya’d toilaan. 6 Sorohon no o TUHAN do tontok do momonsoi ko do nunu nopo, om tudukan ko indo dau do kowoyo-woyoo’ do tumanud di korohian dau. 7 Kada’ kopio pomusorou dot aralom o toilaan nu ko’ mantad di noilaan kopio nu, suwai ko’ umboyo’ nogi’d TUHAN om momonsoi no dit osonong. 8 Ondung wonsoyon nu o miagal diri om iri no ot osiliu do ponokotubat do pomolingos di toruol nu om i nongosuhat. 9 Pusohon no o TUHAN do mikuwo’d papatahak dot id dau do hasil dit osonong kopio do mantad id tana’ nu. 10 Ondung wonsoyon nu o miagal diri, om oponu’ nondod gandum o koinsanai di sulap nu om adalaan kogumu’ o waig dot anggur nu, gisom dot aiso’ no o poiyanan nu’ddi. 11 Soira’ nopo do kasala’ ko, om togodon ko nondod TUHAN do ponuduk dau diya’, om romiton nopo i ponogod dau’ddi, om kada’ karaatai’d TUHAN. 12 Tu’ togodon id TUHAN do monuduk i tulun di kosianan dau, do miagal di tapa’ di monogod di tanak dau di kosianan kopio dau. 13 Olumaag no i tulun di kaanu’d toilaan, om i kaanu do pomusarahan dot atarom — iri no i tulun dit osonong o kowoyo-woyoon. 14 Tu’ kountungan nopo do kaanu’ddi om agayo po ko’ i kountungan do kaanu’d pirok; om agayo o gatang ko’ mantad do tamas. 15 Toilaan nopo om agayo po gatang ko’ i watu dit olumis dit agayo o gatang; iri piya i korohian nu kopio nga’ a’ i’ koiyo di toilaan. 16 Toilaan no o popotogui diya’, om manahak do kakayaan om kosuahan. 17 Toilaan nopo om poposimbayan om poposonong do koposi-posion nu. 18 Olumaag no i tulun di kaanu’d toilaan; tu’ iri no i toilaan o kapasi dau. 19 Iti nopo pomogunan, om iri i’ i toilaan do TUHAN o pinomonsoi; om pinawalad dau ilo tawan do hilo’d pinoiyanan di natantu’ mantad, dot i komiloo’ dau o pinapawalad. 20 Iri i’ i pomusarahan dau dit atarom o popoluyung dilo bawang om poporikot do rasam di mantad hilo’d haun do hiti’d pomogunan. 21 Iyo nopoddi om igitai no kopio ino toilaan om kotoromo’ do pomusorou nu, oi tanak ku. Kada’ no kopio ilihai iri. 22 Tu’ iri no o mongintirung do koposi-posion nu, om aiso’ indo o koligagaanan nu om osimbayan ko. 23 Om aiso’ indo o koligagaanan nu do manau-panau om a’ ko kasadu. 24 A’ ko indo moddosi do mongoi odop, om oolong ko’d modop do gisom dot osuaban. 25 A’ ko nondo minog do moddosi do kosusaan dit a’ insan-insanon do rumikot, di miagal pod tongus do rumikot dot id tulun dot angaraat. 26 Gompion ko id TUHAN. Om a’ ko i’ dau pologoson do kosulung do lawa’. 27 Tumotos no kopio do momonsoi’d osonong dot id tulun dit apatut do pamansayan dot osonong do tontok di milo ko po do momonsoi’d miagal diri. 28 Kada’ kopio sunudai ot isai nopo o tulun do magandad do gisom do suab ondung milo ko no do monulung dau do tontok do tadau’d baino’. 29 Kada’ pogihum do ralan do momonsoi dot araat dot id tulun do suwai di poingiyon do hiri’d somok nu, om i monongkuyaan diya’. 30 Kada’ ponokisongkiwal do tulun do suwai dot aiso’ o paantakan, tu’ aiso’ i’ o nowonsoi dau dot araat dot id diya’. 31 Kada’ osol do tulun dit ongorongit ko’ momusorou po do momit do kowoyo-woyoon diyolo’. 32 Tu’ a’ i’ o TUHAN orohian do tulun di momonsoi dot araat, nga’ pointalangon i’ dau i nosorou mantad dau do wonsoyon dau dot id tulun di momonsoi do korohian dau. 33 Papalan i’ do TUHAN o walai’d tulun dit angaraat, nga’ barakatan i’ dau o walai do tulun di mumboyo’ dau. 34 Intingayamon i’ dau i tulun dit asawat o ginawo, nga’ barakatan i’ dau i tulun dit osiriba’ o ginawo. 35 Tulun nopo di kitoilaan om oruhangan i’ o kosonongo’ do ngaran dau, nga’ tulun nopo di basug om oruhangan nogi’ o kointingayamo’ dau.

4

1 Pokinongou nod nosihat di tapa’ dokoyu dot id dokoyu, oi tangaanak ku. Podulon no kopio iri, om kaanu ko i’ do pomusarahan dit atarom. 2 Iti nopo potudukon ku diya’ om osonong i’. Iyo nopoddi om soro-sorohon ngai’ no kopio iti. 3 Songulun oku no o tanak do kusai di molohing ku. Tontok dit okoro’ oku po, 4 om tinudukan oku di tapa’ ku. Boros ka dau, ’’Soro-sorohon no kopio iti nosihat ku, om kada’ no kopio lihuwai iti. Wonsoyon no o miontok di potudukon ku diya’ om apasi ko i’. 5 Siliu no do tulun di kitoilaan om it atarom o pomusorou! Kada’ lihuwai om kada’ iyadaai iti nosihat ku. 6 Kada’ iyadaai o toilaan om intirungan ko i’ di toilaan; kosianai no di toilaan om gompion ko i’ dau, om aiso’ indo o koligagaanan nu. 7 Ponotos no kopio do sumiliu’d tulun di kitoilaan, tu’ iti no it agayo kopio o komoyon; haro piya o suwai do pokioonuan nu nga’ poguluonon po kopio do manganu i pomusarahan dot atarom. 8 Kosianai no do toilaan om poinggoyoon ko i’ di toilaan. Gopuso’ no i toilaan, om onuan ko i’ dau do kosuahan. 9 Om iyau no o papakaro do bunga dit olumis dot id diya’ om manahak diya’ do tupi’ di dong raja’ dit olumis,’’ ka. 10 Pokinongou no doho’, oi tanak ku. Om podulo’ no kopio iti nosihat ku diya’ om otogui ko i’. 11 Notudukan tiya’ no do toilaan om kowoyo-woyoon dit otopot. 12 Om aiso’ indo o kaantob diya’ do mamanau, ondung kopunong noo o kowoyo-woyoon nu; om a’ ko no kasadu do tontok do manangkus ko. 13 Sorohon kasai’ no i nopinsingilaan nu. Gompion no kopio iri do miagal do pomogompi’ nu’d tinan nu. 14 Kada’ ongoi do hiri’d toongoyon do tulun dot araat. Kada’ usui do kowoyo-woyoon di tulun dot angaraat. 15 Kada’ no kopio pomonsoi do miagal diri! Insodu’ no do mantad dit angaraat! Iyadaai no kopio iri om kada’ no sala’ di ralan dot otopot. 16 Tulun nopo dot angaraat om a’ i’ koodop dot a’ po kopomonsoi dit araat. Poimposik kasai’ nopo iyolo’ dot a’ po iyolo’ kopokoruol do tulun do suwai. 17 Kararaat nopo om kororongit nga’ panakataakanon no om ponokotinumon diyolo’. 18 Nga’ ralan nopod susuyon do tulun dit osonong om miagal di mulai nogi’ o tadau tu’ mawau-nawau nopo di mawat-sawat o tadau. 19 Nga’ ralan nopo do susuyon di tulun dit angaraat om miagal po do dongotuong kotuong. Om katahub no iyolo’ nga’ a’ i’ kokito ondung nunu i nokotohubon. 20 Podulon no kopio iti boros ku, oi tanak ku. Pokinongohon no kopio iti nosihat ku. 21 Kada’ kopio pologoso’ iti do kotongkiad diya’. Soro-sorohon kasai’ no om poopion noti dot id suang do ginawo nu. 22 Tu’ iti nopo om manahak do koposion om kosonong-sonongo’d tinan dot id tulun di kosuhut diti. 23 Om antaan-taan no kopio o pomusorou nu; tu’ poingkuro nopo it osorou nu om miagal noddi ot owonsoi nu. 24 Kada’ kopio pomoros dit a’ otopot. Om insodu’ no kopio do mantad id tudut om boros di mamalid do tulun. 25 Pologoso’ no dot okito do mato nu o kotulido’ do ginawo nu; om a’ indo tumudu’ o tulu nu dot ointingayaman. 26 Momusorou no kopio dot a’ nu po owonsoi o nunu nopo o wonsoyon nu, om koundar indo o koinsanai’d wonsoyon nu. 27 Insodu’ no dit araat om momonsoi no dit otulid. Kada’ no kopio sala’ do mantad id ralan dit otopot.

5

1 Pokinongou no kopio doho’, oi tanak ku, podulo’ no iti toilaan om nosihat ku di kopunong, 2 om koilo ko indod ralan do popotorodok do kowoyo-woyoon nu om milo ko do mimboros do miagal do tulun di kitoilaan. 3 Miagal po doti’ daa do paha’ koomis o munung do sawo do kusai’d suwai om kagayat do ginawo o koboro-boroso’ dau. 4 Nga’ katalib pondo iri, om opoit poo om toruol ot aanu nu. 5 Gayaton ko dau do lumintuhun do hiri’d pomogunan do tulun do napatai; ralan nopo di susuyon dau om ralan do kumaa dot id kapatayon. 6 A’ i’ iyau sumusui di ralan do kumaa dot id koposion, suwai ko’ minghombo nopo iyau, om a’ i’ iyau kopuriman do nakasala’ no iyau di ralan do kumaa dot id koposion. 7 Iyo nopoddi om pokinongou kou no doho’, oi tangaanak ku, om kada’ no kopio lihuwai iti boros ku. 8 Insodu’ no kopio do mantad id tondu’ do miagal diri! Om kada’ ongoi insomok-somok di walai dau! 9 Tu’ ondung mongoi ko ponokiambalut do tondu’ do miagal diri om atagakan ko nondo di kosuahan nu, om omulok ko po om apatai ko no do patayon do tulun dit aiso’ o kosianan. 10 Ngoyon nondod tulun do suwai o koinsanai di kakayaan nu, om i pininghuyanan nu’d minogihum nga’ wokon indo o kasanganu. 11 Om poinglii ko pondo do hiri’d toodopon nu do mingodoi do magandad do kapatayan nu, om otongkop pondod toruol o tinan nu. 12 Om moro-boros ko nogindo do, ’’Nokuro giya’ddi tu’ a’ oku ruminamit di nosihat? Nokuro giya’ddi tu’ minada’ oku do tinudukan? 13 A’ oku giya minokinongou di monunuduk doho’. A’ ku giya iyolo’ pinadul. 14 Om sigog iddi do nointingayam oku dot id toguang do tulun dot ogumu’,’’ ka nu nondo. 15 Iyo nopoddi, om tumorodok no dot id sawo nu, om oiyo-iyon no o ginawo nu dot osianan dau, om iyau noo o kosianan. 16 Aiso’ i’ o guna’ nu do mogihum do koinsanangan do mantad id tongoondu’ dit okon ko’ sawo nu. 17 Iri nopo i koinsanangan diri om maan no dokoyu di sawo nu, okon i’ ko’ maan nu dot id tondu’d suwai. 18 Iyo nopoddi om kotood no do poinsugku’ di sawo nu om pogihum nod kasanangan do mantad id tondu’ di kinawin nu, 19 it olumis om osonong do miagal do paus. Pologoso’ no do popooropod diya’ i koomiso’ do kosianan dau; om pologoso’ no i kosianan dau diya’ do poporohian kasai’ diya’ dau. 20 Nokuro daa tu’ ngoyon nu patahako’ do tondu’d suwai o kosianan nu, oi tanak ku? Nokuro daa tu’ agayat ko nogi’d koomiso’ do kosianan do sawo do tongokusai’d suwai? 21 Tu’ okito id TUHAN o koinsanai’d wonsoyon nu. Poingontong i’ iyau diya’ do hinonggo nopo o tongoyon nu. 22 Dusa nopo di tulun dot araat om miagal do lawa’. Om iyau i’ om iyau ot alawaan di dusa dau. 23 Apatai iyau tu’ a’ i’ iyau milo do momusus do korohian do tinan dau. Om iri i’ i kababasug dau o poporikot dau do hiri’d lobong.

6

1 Oi tanak ku, nokoumbal ko doti’ do minamatos dot id tulun do suwai do mamajamin di tulun di mongutang. 2 Om nokosulung ko doti’ di boros nu, om nalawaan ko di batos nu. 3 Ondung miagal diri o nowonsoi nu, oi tanak ku, om id suang ko nod longon di tulun diri, nga’ poingkaa o ralan do sumoliwan do mantad diri: lumomus nod mongoi solowot di tulun diri, om pokionuon kopio do poiduwon ko dau do mantad id batos nu’ddi. 4 Tumotos no kopio’d midu’, om kada’ tingkod. 5 Lumabus nogi’ kopio do mantad id lawa’ddi do miagal do tombolog ko’ paus do mogidu’ do mantad id tulun di magagasu. 6 Tulun nopo di gungkaul om apatut nod mongoi pinsingilo do kowoyo-woyoon di kilau, om silihon nondo dau iri do ponudukan dot id dau. 7 Iri nopo kilau, om aiso’ i’ o boyoon, om aiso’ o mongulud, om aiso’ o momorinta’, 8 nga’ monimung mantad i’ iyolo’d takanon di dongmagadau po, do maan do kanon do dongrumasam. 9 Songkuro po koloido’ di tulun do gungkaul do koodop? Soira’ iyau’d tumungag? 10 Boros ka dau om, ’’Modop-odop oku po dot oruhai. Momigapus oku po om mundorong-dorong oku po,’’ ka. 11 Nga’ daamot po dau’d koodop om orikatan nondo iyau do komosikinan di rumikot do miagal di tulun do manakau di kirapo-rapo. 12 Tulun nopo dit araat om it aiso’ o guna’ om orohian nod minghombo do popotongkop do tudut. 13 Popingkodomon diyolo’ o mato diyolo’ om popingguyuon o gakod, om popintudukon o tunturu’ do monipu’d tulun, 14 om maso diyolo’d momusorou do momonsoi’d araat, om hinonggo nopo iyolo’ nga’ hiri no iyolo’d monimpuun do kopogisosongkiwalan. 15 Om oontok nondo iyolo’d kosusaan dit a’ diyolo’ insan-insanon, do gisom dot apatai iyolo’ dot obungou di winonsoi diyolo’. 16 - 19 Haro o turu’ o hal do karaatan kopio’d TUHAN, om it a’ kopio dau milo do pologo-logoson: Kowoyo-woyoon di minggayo-gayo, kabang di goudut, longon di mamatai’d tulun dot aiso’ o sala’, pomusarahan di minsorou dot angaraat, gakod di marau-arau do kumaa dot id karaaton, sasi’ dit a’ opupus-pupusan do popimboros do tudut, om tulun di monimpuun do pitagadan dot id pogialatan di mogiambalut. 20 Oi tanak ku, wonsoyon no i pinonuhuan do tapa’ nu, om kada’ kopio lihuwai i nosihat di tina’ nu diya’. 21 Soro-sorohon kasai’ no om poopion kasai’ no i boros diyolo’ dot id suang do ginawo nu. 22 Tu’ iri nopo ponudukan diyolo’ddi, om momoyo’ diya’ do tontok do mamanau ko, om madtamong diya’ do dongotuong, om popotunud diya’ do dangadau. 23 Iri nopo i ponudukan di molohing nu om miagal do lampung dit atarang; om iri pomisunud diyolo’ nga’ milo id monuduk diya’ do kowoyo-woyoon dot osonong. 24 Milo i’ iri do popoinsodu’ diya’ do mantad id tongoondu’ dit angaraat, om mantad id boros di sawo di tongokusai’d suwai di momolumbok do ginawo. 25 Kada’ pologoso’ dot agayat ko di kolumiso’ diyolo’; om kada’ kagayat di mato diyolo’ di momolumbok diya’. 26 Tondu’ nopod sundal om milo id bayaran dot iso’ noo o roti, nga’ magampahu’ nopod sawo do kusai’d suwai om ginawo no o pambayar. 27 Milo toi o tulun do poposuang do tapui dot id pakit do rasuk dau dot a’ osorob i rasuk dau? 28 Milo toi o tulun do mulok dot id popou do tapui dot a’ olonuk o lapap dau? 29 Miagal noddi o koligagaanan do mongoi dudun do sawo do kusai’d suwai. Isai nopo o momonsoi do miagal diri om atantu’ no dot ohukuman. 30 A’ id tulun pakaraaton kopio no i tulun do mongoi panakau do takanon dot ololousanan iyau; 31 nga’ ondung okosupan iyau, om mositi’ nod bayaran dau iri dot inturu’ kogumu’ — gisom do nunu nopondo i haro dot id dau om pabayaron ngai’ no dau iri. 32 Nga’ kusai nopo di magampahu’ om basug no kopio. Mamaraag no iyau’d tinan dau. 33 Untotorion nondo iyau om inggoriton; om araag no o ngaran dau do gisom dot alaid. 34 Aiso’ no o koiyo do kototogod di sawo di tondu’ddi do momiogu iyau; a’ no dau opusus o ginawo dau do sisuli’. 35 A’ no iyau rumamit do songkuro nopo o kogumuo’d tusin do patahakon do maan do ponginsasamod dau; piro-piro piya o kogumuo’ do patahakon dot id dau nga’ a’ no katanus do kototogod dau.

7

1 Soro-sorohon noti boros ku, oi tanak ku, om kada’ kopio lihuwai iti ponuhuan ku diya’ do momonsoi. 2 Tonudon no iti nosihat ku, om apasi ko i’. Tonudon no om gompion no kopio iti ponudukan ku; om piagalon nopo do pomogompi’ nu do mato nu. 3 Soro-sorohon kasai’ noti ponudukan ku; om poopion no dot id ginawo nu. 4 Sorohon nopo do miagal do tobpinai nu o toilaan, om miagal do tambalut nu kopio o pomusarahan dit atarom. 5 Tu’ iri no i toilaan o popoinsodu’ diya’ do mantad id sawo do kusai’d suwai, di tumotos do mamagayat diya’ dot i koboro-boroso’ dau dit oomis o pamagayat. 6 Insan o tadau om liga’ oku nod hiri’d liligaon di walai ku, 7 om kokito ku no o tangaanakwagu dot ogumu’ dit aiso’ po o nongoila-ilaan, nga’ toinuo’ ku no kopio o tiso’ diyolo’ di basug kopio dot id pogialatan diyolo’. 8 - 9 Insan o sosodopon di tumuong no om manau-panau i tanakwagu’ddi do hiri’d somok di linsuk di tiiyonon do songulun o tondu’. Om tumalib nogi’ daa iyau di walai di tondu’ 10 nga’ ngoyo’ nopo iyau solowoto’ di tondu’. Iri nopo tondu’ddi nga’ kipakayan do pakayan do sundal om nokopomusorou no iyau dot araat. 11 Iri nopo tondu’ddi nga’ kouyu kopio om a’ ointingayaman, om oubas do mimpanau do hiri’d karalan-ralanan, 12 ko’ poingandad do hiri’d songinlinsuk-linsuk ko’ hiri’d pogisosolowoton do ralan ko’ hiri’d titimungon do tulun dot ogumu’. 13 Om gopuso’ nopo di tondu’ i tanakwagu’ddi om tungubai no dau, om ontong no iyau di tanakwagu’ddi om a’ i’ iyau ointingayaman do minomoros do poingkaa, 14 ’’Pinapatahak oku do porsombahan do sinumbali’ di baino’ om hilo’ pod walai ku i daging di pinatahak ku do porsombahan diri. 15 Om soliwan oku noddi do minongoi pogihum diya’. Mongoi mantad oku nogi’ daa pogihum diya’, nga’ hiti ko no. 16 Nolopisan ku no i toodopon ku do kain linan di mogisuayan o wotik di mantad hilo’d Masir. 17 Notuntugan ku no i toodopon ku do tumau dot osonong o kosingudan do winonsoi do mantad id mur, om gaharu’, om kayu manis. 18 Kaino pogi’! Miuhang-uhang to indo do gisom dot osuaban. Osonong indo o ginawo to do tontok do migapus kito. 19 Okon i’ ko’ hilo’d walai i sawo ku. Nokotongkiad i’ iyau do minongoi’d hilo’d sodu’. 20 Ogumu’ o tusin do nigitan dau om a’ po iyau koguli’ dot a’ po orikot o duwo minggu’,’’ ka dau. 21 Om mogisuwai-suayan nopo o wonsoyon di tondu’ddi do pamagayat do ginawo di tanakwagu, om kagayat noddi i tanakwagu di koomiso’ di boros di tondu’ddi. 22 A’ no i tanakwagu’ddi minomusorou, suwai ko’ tanud nopo di tondu’ do miagal po di sapi’ di gayaton do pokoyoon do hiri’d ponumbolian, om miagal do tambang di tumangkus do kumaa do hiri’d barambang; 23 gisom dot otobok nondod pana’ o kangkab dau. Miagal po iyau di tombolog do tumulud do kumaa do hiri’d tongkurung tu’ a’ i’ oilaan dot id suang iyau do koligagaanan. 24 Iyo nopoddi om pokinongou kou no doho’, oi tangaanak ku. Podulon no kopio iti nosihat ku. 25 Kada’ pologoso’ do kagayat do ginawo dokoyu o tondu’ do miagal diri; kada’ kou ongoi gusa-gusa’ dau. 26 Iri no i tondu’ddi o minamaraag do piro-piro no o kogumuo’d tongokusai. Om a’ no ointob-intob o kogumuo’d tongokusai do napatai dau. 27 Ondung mongoi kou do hilo’d walai dau om komoyon nopoddi nga’ pakayaan no dokoyu dot id pomogunan do tulun do napatai. Iri no o ralan do momoting do kumaa id kapatayon.

8

1 Pokinongou pogi’! Minglohou no o toilaan, mamagayo no o pomusarahan dot atarom. 2 Poingkakat iyau do hilo’d timpak do nulu-nulu dit id toning do karalan-ralanan, om hilo’d pogitotongkiadan do ralan. 3 Minglohou iyau do hilo’d wawayaan do bandar, hilo’ no iyau do minglohou do poingkaa, 4 ’’Moro-boros oku dot id dokoyu, oi toinsanan o tulun, om pokinongou kou no; momolohou oku do toinsanan o tulun do hiti’d pomogunan. Om podulo’ no dokoyu iti lolohou ku. 5 Ondung aiso’ po o rongod dokoyu, om pinsingilo kou no om osiliu kou i’ do tulun di kirongod. Ondung aiso’ po toila-ilaan dokoyu, om pinsingilo kou no om osiliu kou i’ do tulun di kitoilaan. 6 Pokinongou kou no do boros ku dit osonong kopio; tu’ koinsanai di potudukon ku dokoyu om koontok ngai’ i’. 7 Iri nopo i poboroson ku om otopot ngai’ i’; om karaatan ku i’ o tudut. 8 Koinsanai do poboroson ku om otopot ngai’ i’; aiso’ i’ ot a’ otopot om aiso’ o kapalid. 9 Atarang ngai’ i’ iti dot id tulun dit atarom o pomusarahan; om osuhutan ngai’ i’ di tulun di kitoilaan. 10 Korohiai no diti ponudukan ku do mantad ko’ pirok dit osompipi’; poinggoyoo’ no o toilaan mantad ko’ tamas dit osompipi’. 11 Iyoho’ no i toilaan, agayo po o guna’ ku ko’ mantad di watu dit olumis dit agayo o gatang; iri nopo i korohian nu’d suwai om aiso’ i’ o koiyo doho’. 12 Iyoho’ no o toilaan, om atarom o pomusarahan ku; haro o toilaan ku om oilo kopio oku do momusorou. 13 Komoyon nopo do momusou’d TUHAN om araatan dit araat; a’ oku i’ orohian dit asawat o ginawo om i minggayo-gayo. Om araatan oku di kowoyo-woyoon dot araat om i boros dit a’ otopot. 14 Momusorou oku no di maan ku wonsoyo’, om wonsoyon ku no kopio iri. Haro i’ o toilaan ku om okoris oku. 15 Monguhup oku do raja’ do momorinta’, om monulung ngai’ oku di pomorinta’ do momonsoi dit otulid. 16 Koinsanai do pomorinta’ do hiti’d pomogunan om uhupan ngai’ ku i’ do momorinta’; om iri nogi’ i tulun dit ongkipangkat om i piro-piro o boyoon nga’ tulungon ku i’. 17 Osianan oku i’ di tulun dit osianan doho’; om iri tulun di mogihum doho’ nga’ kokito indo doho’. 18 Haro i’ o kakayaan om kosuahan do patahakon ku; om haro o kosimbayanan om koundar. 19 Iri nopo it aanu dokoyu do mantad id doho’ om osonong po ko’ i tamas di nosompipi’; om agayo o gatang ko’ i pirok dit osompipi’. 20 Sumusui oku i’ do ralan do katapatan; om mamanau oku dot id ralan dit otulid. 21 Onuan ku i’ do kakayaan i tulun dit osianan doho’; om ponuon ku do dapu’ o walai dau. 22 Iyoho’ no it id gulu kopio’d TUHAN wonsoyo’; iyoho’ no o winonsoi dau dit id gulu kopio di timpuun i’. 23 Iyoho’ nopo om winonsoi di timpuun i’; it a’ po nowonsoi o pomogunan. 24 Nosusu oku no, dit a’ po nowonsoi o rahat dot agayo, dit aiso’ po o tudan do waig. 25 Nosusu oku no dit aiso’ po o nuluhon, dit a’ po nongowonsoi o nulu-nulu, 26 dit a’ pod Kinorohingan nowonsoi o katanaan, om i kongoumaan do hiri, dit aiso’ poo o tongosongonggom piya do tana’. 27 Hino oku i’ di pinowonsoi dau ilo tawan, om tontok di winolitan dau o tawan om rahat, 28 om tontok di pinoiyon do TUHAN o haun do hilo’d tawan, om tontok di nukaban dau o tudan do waig do hilo’d rahat, 29 om tontok di sinunudan dau ilo waig do rahat dot a’ tumolibamban di wolit di nokowonsoi dau. Hino oku i’ do tontok di pinoiliu dau o pinoimpahan diti pomogunan. 30 Hino oku i’ dot id toning dau do miagal di mongilo-ilo do wonsoyon dau, iyoho’ no o popotood dau do pointikid-tikid do tadau; om ooropod kasai’ oku dot id toguang dau. 31 Asanangan oku no kopio do pomogunan, om orohian oku do tulun. 32 Pokinongou kou no doho’, oi tangaanakwagu! Wonsoyo’ no dokoyu i pinotuduk ku om olumaag kou i’. 33 Romiton no kopio dokoyu i pinotuduk dot id dokoyu om sumiliu no do tulun dit oilo; om kada’ dokoyu pagaan-gaano’ iri. 34 Olumaag no i tulun di mokinongou doho’, i tulun di poingandad do hiri’d wawayaan di walai ku do monikid tadau. 35 Iri nopo i tulun di kaanu doho’, om kaanu nod koposion, om kasanangan no iyau’d TUHAN. 36 Nga’ iri nopo tulun dit a’ kaanu doho’, om momorugi’ nod tinan dau; tu’ isai nopo it araatan doho’, om orohian nod kapatayon,’’ ka.

9

1 Nokowonsoi nod toilaan o walai dau om noorigianan no dau do turu’ o torigi. 2 Nokopogkorot no iyau do tayam-tayam do maan do poginakanan, om naralatan no dau do rampa i waig dot anggur, om nakarawat no dau. 3 Nosuhu’ ngai’ no dau i susuhuon dau’d tongoondu’ do mongoi pinglohou di tulun dot alapon do hiri’d kinoiyonon dit akawas kopio do hilo’d bandar. Boros ka di susuhuon diri, 4 ’’Kainou sumuang, oi tulun dit aiso’ po o toila-ilaan!’’ ka. Om boros ka di toilaan dot id tulun di basug, 5 ’’Kainou mangakan diti taakanon ku om monginum diti waig dot anggur di naralatan ku nod rampa. 6 Tongkiad no do mantad id tulun di basug, om apasi ko i’. Susui no di ralan do tulun di kitoilaan,’’ ka. 7 Ondung sunudan nu do kasalaan dau o tulun dit asawat o ginawo, om indaraaton ko nogi’ dau. Ondung togodon nu o tulun dit araat om inggoriton ko nogi’ dau. 8 Kada’ sunudai i tulun dit asawat o ginawo do kasalaan dau, tu’ karaatan ko nondo dau. Nga’ ondung momisunud ko do tulun di kitoilaan do kasalaan dau, om unsikohon ko i’ dau. 9 Nunu nopo o ponosihaton nu dot id tulun di kitoilaan, om koruhang nogi’ iri do toilaan dau. Om nunu nopo o potudukon nu dot id tulun dit otorodok dot id Kinorohingan om koruhang nogi’ iri do toilaan dau. 10 Ondung orohian ko do kitoilaan, om poguluonon po kopio do momusou om rumonok do TUHAN. Tu’ ondung kotutun ko dit Olidang Kopio, om kaanu ko nod toilaan. 11 Toilaan no o popotogui diya’. 12 Ondung kitoilaan ko om ountung ko no, nga’ ondung iyadaan nu i toilaan diri, om orugi’ ko no. 13 Kababasug nopo om miagal di tondu’ dit a’ nopo otingkod do mimboros dot araatan, om it aiso’ o toila-ilaan, om it a’ milo dot ointingayaman. 14 Mirikau nopo iyau do hiri’d wawayaan do walai dau, ko’ hiri’d tiyonon do mirikau dit id kinoiyonon dit asawat kopio do hiri’d bandar. 15 Om hiri no iyau do minglohou di tulun di santalib-talib om bayayaton dau i tulun dit ongotulid o ginawo do boros dau do poingkaa, 16 ’’Kainou mumbaya’ po, oi tulun dit aiso’ po o noila-ilaan!’’ ka. Om boros ka dau dot id tulun di basug, 17 ’’Oomis-omis po moti’ i waig do pinanakau. Om osonong-sonong o kaakanan di roti do pinanakau,’’ ka. 18 Nga’ a’ i’ koilo i tulun diri do koinsanai’d tulun do koongoi do hiri’d walai dau om apatai ngai’ no; om iri nopo tulun di nokosuang di walai dau, om nokosuang no do hilo’d pomogunan do tulun di napatai.

10

1 Iti ngai’ no o nosihat do pinoboros di Suliman. Tanak nopo di kitoilaan om poposonong do ginawo di tapa’ dau; nga’ tanak nod basug om popotongob di tina’ dau. 2 Dapu’ nopo dit aanu do mantad id poninipu’ om a’ i’ poporikot do kountungan dot id diya’; nga’ kotulido’ nopo om kapasi’ i’ diya’. 3 A’ id TUHAN pologoson do louson o tulun dit ongosonong; nga’ tulun nopo dit araat om a’ i’ dau pologoson do kaanu di korohian dau. 4 Akaul ko nopo om rumutum ko no; nga’ aparu’ ko nopo om kumaya’ ko i’. 5 Tulun nopo di kirongod om mongomot i’ do tontok di mogiompongomot; kointingayam no kopio do koodop do dongmongomot. 6 Tulun nopo dit osonong om kaanu i’ do barakat. Nga’ boros nopod tulun dit araat om pangalit noo di korongito’ dau. 7 Tulun nopo dit osonong om miagal i’ do barakat dit osorou kasai’ nopo, nga’ tulun nopo dit araat om oruhai dot olihuan. 8 Tulun nopo di kirongod om rumamit id nosihat dit osonong; nga’ tulun nopo di dongkababasug o koboro-boroso’ om apalid i’. 9 Iri nopo tulun dit otulid o kowoyo-woyoon om osimbayan no om aiso’ o koligagaanan; nga’ iri nopo tulun di monipu’ om oimbulayan indo. 10 Tulun nopo di momolisok do katapatan om poporikot nod kosusaan; nga’ iri nopo tulun di potimbabaon nopo do popoboros it a’ dau korohian, om popogiulud i’. 11 Koboro-boroso’ nopod tulun dot osonong om popogirot id ginawo, nga’ koboro-boroso’ nopo di tulun dot araat om pangalit no toomod di kararaat dau. 12 Araatan nopo om moningkau no do kopogitatagadan; nga’ kosianan noo om mangampun do koinsanai’d kasalaan. 13 Tulun nopo di koilo do momusorou om kopunong i’ o koboro-boroso’ dau, nga’ tulun nopod basug om apatut no do pokorualan. 14 Tulun nopo di kirongod om tumotos i’ do monimung do toilaan; nga’ soira’ nopo do moro-boros o tulun di basug, om poporikot nod kopogisosongkiwalan. 15 Kakayaan no o mongintirung di tulun do kaya’, om komosikino’ o momungou di tulun do mosikin. 16 Isomuli’ nopo do mingwonsoi dot osonong om koposion; nga’ kootuson nopo do momonsoi’d dusa om koinggumu’ nondo i dusa. 17 Tulun nopo di mokinongou do sunudan om osimbayan no o koposi-posion; nga’ tulun nopo dit a’ mangakun do nakasala’ om id suang no do koligagaanan. 18 Goudut i’ i tulun di momolisok do kototogod dau. Om basug i tulun di popintongkop do boros dot a’ otopot do pongindaraat do wokon. 19 Ogumu-gumu’ o boros nu nga’ olosu-losu’ ko no do kowonsoi’d dusa; nga’ ondung orohian ko dot osiliu ko’d tulun di kitoilaan om osonong nogi’ dot a’ nopo moro-boros. 20 Boros nopod tulun dot osonong om miagal pod pirok di nosompipi’; nga’ iri nopo poboroson di tulun dot araat om aiso’ i’ o suang. 21 Boros nopod tulun dot osonong om kabarakat i’ do tulun dot ogumu’; nga’ iri nopo tulun do basug om iri no i kobosugo’ dau o kapatai dau. 22 Barakat id TUHAN o papakaya’ do tulun; a’ i’ koruhang do kakayaan do tumotos piya o tulun do kumaraja’. 23 Tulun nopo di basug om asanangan do mingwonsoi di kasala’; nga’ tulun nopo di kirongod om asanangan i’ do mogihum do toilaan. 24 Tulun nopo dit otulid o ginawo om kaanu i’ di korohian dau; nga’ tulun nopo dit araat om kaanu nogi’ di poddosi kopio dau. 25 Tontok nopo do rumikot o tongus dot opuhod, om otilib nopo i tulun dot araat; nga’ tulun nopo dot otulid o ginawo om aiso’ i’ o koligagaanan. 26 Kada’ pakarajao’ dot id diya’ i tulun do gungkaul, tu’ momoronggingot no iyau diya’ do miagal di waig dot oonsom do kangaro do nipon nu ko’ miagal di lisun do kopodi’ do mato nu. 27 Umboyo’ nod TUHAN, om alaid ko i’ do poimpasi; tulun nopod araat om a’ po orikot o gisom dau om apatai no iyau. 28 Iri nopo soro-sorohon do tulun dot osonong om popolumaag i’ dau, nga’ aiso’ nopo o kotutuk-tutukon do soro-sorohon di tulun dot araat. 29 Intirungan id TUHAN o tulun dit otulid o ginawo; nga’ patayon i’ dau i tulun di mingwonsoi dot araat. 30 Tulun nopo dit otulid o ginawo om osimbayan i’ om aiso’ o koligagaanan do poimpasi; nga’ tulun nopod araat om ouyung indo do mantad id pomogunan di pinotungkusan. 31 Tulun nopo dit otulid o ginawo om kopunong i’ o koboro-boroso’; nga’ tulun nopo dot araat om poluntomon nopo o kabang. 32 Tulun nopo dit otulid o ginawo om poposonong i’ do ginawo o koboro-boroso’; nga’ koboro-boroso’ nopo di tulun dit araat om pokoruol nopo do ginawo.

11

1 Araatan i’ o TUHAN do tulun di mamakai do timbangan dit a’ koontok. Nga’ asanangan i’ iyau do tulun di mamakai di timbangan di koontok. 2 Tulun nopo di minggayo-gayo om intingayamon indo do koimbagu; nga’ osonong nogi’ do sumiliu do tulun dit osiriba’ o ginawo. 3 Tulun nopo dit osonong, om woyoon i’ di kotulido’ dau; nga’ tulun nopo dit oudut om apatai indo di kouduto’ dau. 4 Aiso’ no o guna-guna’ do kakayaan dot id diya’ dot orikot o kapatayon nu, nga’ apasi ko i’ dot otulid no o ginawo nu. 5 Oinsanangan i’ di kotulido’ o koposi-posion do tulun dit osonong, nga’ i nopo tulun dot araat om iyau i’ om iyau o kapatai do tinan dau. 6 Tulun nopo dit otulid o ginawo om apasi’ i’ di kotulido’ do ginawo dau; nga’ tulun nopo dit a’ milo do ponongkuyaanan om alawaan i’ di katamahao’ dau. 7 Soira’ nopod apatai o tulun dot araat, om iri nogi’ i soro-sorohon daa dau nga’ kotonggoi no dau do matai; mogondos nopo do kokorisan do tinan om aiso’ i’ o guna’. 8 Tulun nopo dit otopot om ointirungan i’ do mantad id kosusaan; tu’ pakayaan nondo di kosusaan dot id tulun dit araat. 9 Kapatai i’ diya’ o koboro-boroso’ di tulun dot araat; nga’ iri nopo toilaan do tulun dit osonong om kapasi i’ diya’. 10 Soira’ nopod kaanu do koinsanang-sanangan o tulun dit otulid o ginawo om ongotood no o hiri’d bandar; om mimpangkis dot atataadan i rayat do tontok dot apatai i tulun dot araat. 11 Papabantug do bandar o barakat di poboroson di tulun dot otulid o ginawo; nga’ karaag id bandar o boros di tulun dot araat. 12 Basug tomod i’ o mongindaraat do wokon; ondung kirongod ko, om kada’ nopo ungkomi. 13 Isai nopo it obimboros om a’ no milo’d posunudan do boros dit a’ daa koino-ino do popinsunudon; nga’ milo nu i’ do posunudan dit id suang do ginawo nu i tulun di milo do ponongkuyaanan. 14 Ondung aiso’ o boyoon om araag no o bansa’; ondung ogumu’ o tulun do mononosihat om aiso’ no o koligagaanan. 15 Ondung mamatos ko’d mambayar do tutang do tulun dit a’ nu otutunan om monosol ko i’ moti’ndo dot id tohuri. Osonong nogi’ dot a’ nopo mongoi hompi-hompit diri. 16 Tondu’ nopo dit osonong o kowoyo-woyoon om suahon i’, nga’ tondu’ nopo dit aiso’ o tadat om kointingayam noo. Kusai nopo di gungkaul om a’ nopo koumbal do haro o tusin; nga’ kusai nopo dit opintar om kaya’ i’. 17 Ountung ko no dot opuhawang ko no, nga’ ondung orongit ko om orugi’ ko no. 18 Aiso’ i’ o kountungan dot aanu di tulun dot araat; nga’ ondung it otopot o wonsoyon nu om atantu’ nod kaanu ko i’ do barakat. 19 Isai nopo it otorodok do momonsoi dot osonong om apasi no; nga’ isai nopo i sumonsog do momonsoi di kasala’ om apatai no. 20 Araatan i’ o TUHAN do tulun dit angaraat o pomusorou; nga’ osianan i’ iyau di tulun dit osonong o wonsoyon. 21 Atantu’ no dot ohukuman o tulun dot araat; nga’ koidu’ i’ i tulun dit osonong. 22 Kolumiso’ nopo do tondu’ dit a’ osonong o kowoyo-woyoon om miagal nod pondulung do tamas do poinggading do wogok. 23 Nunu nopo i korohian do tulun dit osonong, nga’ osonong no o kootuson; nga’ tontok dot aanu di tulun dot araat i kosionuan dau, om oinsanan nopo o tulun dot ongotogod. 24 Haro i’ o tulun dot a’ puro-puroon o pamamakai do tusin nga’ muhang- ruhang i’ o kakayao’ dau, om haro o tulun dot okikit, nga’ sumurut nogi’ o komosikino’ dau. 25 Kopuhawang no, om opuhawangan ko i’, ponulung nod wokon om otulung ko i’ iya’. 26 Papalan i’ do tulun o tulun di poopi’ do gandum do magandad do gatang dit amahal, nga’ royohon i’ diyolo’ i tulun di papadagang di gandum. 27 Ondung aparu’ ko’d momonsoi dot osonong, om suahon ko i’ do tulun, nga’ ondung kopogisosongkiwalan noo ot ihumon nu, om iri nondo kopio ot aanu nu. 28 Tulun nopo di sumondiu do kakayaan dau om tumatak tomod nopondo iyau do miagal di roun di nokoring; nga’ tulun nopo di mogondos do Kinorohingan om sumuni i’ do miagal di tolid. 29 Tulun nopo di poporikot do kosusaan dot id sompiiyon dau, om aiso’ no ot aanu-anu dot id tohuri. Tulun nopod basug om susuhuon kasai’ nopo di tulun dot ongkitoilaan. 30 Iri nopo tulun di kikotumbayaan om aiso’ no o koligagaanan do koposion dau; om iri nopo tulun dit oilo om muhang-ruhang i’ o tulun do tumanud dau. 31 Tulun nopo dit osonong om oonuan no dot isomuli’ do hiti’d pomogunan; nga’ tulun nopo dit araat om i kidusa om atantu’ no dot ohukuman.

12

1 Tulun nopo dit orohian do toilaan om orohian id sunudan do tontok di kasala’ iyau; nga’ tulun nopod basug om a’ i’ orohian do sunudan. 2 Orohian i’ o TUHAN do tulun dit osonong, nga’ papalan i’ dau i tulun di minsorou do momonsoi dot araat. 3 A’ i’ manahak do kosimbayanan o karaaton; nga’ tulun nopo dit otulid o ginawo om a’ i’ oguyu’. 4 Tondu’ nopo dit osonong om sumiliu i’ do kaandasan om kaarapadan di sawo dau; nga’ tondu’ nopo di mongintingayam do sawo dau om miagal pod toruol dot araat dot id tulang di sawo dau. 5 Otulid i’ o wonsoyon do tulun dit otulid o ginawo; nga’ magakal noo i tulun dit araat. 6 Boros nopod tulun dot araat om kapatai i’; nga’ boros nopod tulun dit otulid o ginawo om kapasi i’. 7 Tulun nopo dot araat om aala’ indo om apatai, om aiso’ o sinakagon; nga’ haro kasai’ i’ o sinakagon do tulun dit osonong. 8 Tulun nopo di kirongod om royohon i’; nga’ tulun nopo di basug om hingi-hingion poo. 9 Osonong nogi’ do sumiliu’d tulun dit aiso’ o ngaran-ngaran, om mogihum do kaakan-akanan, mantad ko’ minsorupai-rupai do tulun di kipangkat, om aiso’ i’ o kaakan-akanan. 10 Tulun nopo dit osonong om momogompi’ i’ do tayam-tayam dau; nga’ tulun nopod araat om pokoruol nopo di tayam-tayam dau. 11 Tulun nopo di mongungumo dit aparu’ om osima’ id taakanon; nga’ basug no kopio o tulun di mangayi’ nod maso do mingwonsoi dit aiso’ o kootuk-otukon. 12 Tulun nopo dit araat om poimponu’ pod pomusarahan do momonsoi dot araat; nga’ tulun nopo dit osonong om ogirot i’ do miagal do tolig. 13 Tulun nopod araat om alawaan i’ di koboro-boroso’ dau; nga’ tulun nopo dit osonong om koidu’ i’ do mantad id kosusaan. 14 Pongilaan nopod kowoyo-woyoon do tulun om mantad id koboro-boroso’ dau om i wonsoyon dau; iri nopo it aanu dau om miontok noddi winonsoi dau. 15 Tulun nopod basug om momusorou nopo do koontok iyau; nga’ tulun nopo di kitoilaan om mokinongou i’ do nosihat. 16 Soira’ nopo dot otogod o tulun do basug om tontok noddi do kointalang o kototogod dau; nga’ tulun nopo di kirongod om popitolib-tolibon dau i pongindaraat do tulun dau. 17 Ondung poboroson it otopot, om owonsoi no it otulid; nga’ mongudut nopo om iri no it a’ otulid ot owonsoi. 18 Boros nopod tulun dit oburuak om kosuhat i’ do ginawo do miagal di gayang; nga’ boros nopod tulun di kirongod om kolingos i’ do miagal do tubat. 19 Oruuhai do katalib o tudut; nga’ boros nopo dit otopot om hino kasai’ i’ do gisom dot alaid. 20 Tulun nopo di minsorou do momonsoi dot araat om monipu’ no do tinan dau; nga’ tulun nopo di momonsoi dot osonong om kaanu i’ do kaarapadan. 21 Tulun nopo di mumboyo’d boros do Kinorohingan om a’ i’ oontok do kosusaan; nga’ oontok kasai’ nopondod kosusaan i tulun dit araat. 22 A’ i’ o TUHAN orohian do tulun di goudut; nga’ asanangan i’ iyau do tulun di sumulung kasai’ do batos dau. 23 Tulun nopo di kirongod om a’ i’ popimboros di toilaan dau; nga’ tulun nopod basug om popinsusui noddi kababasug dau. 24 Aparu’ nopod kumaraja’ o tulun om osiliu no iyau’d tulun do kipangkat; nga’ akaul nopo o tulun om osiliu no iyau do turipon. 25 Katangkabaan nopo om katanus i’ do kaarapadan nu; nga’ koinsasamod i’ do ginawo nu o boros dit osonong. 26 Tulun nopo dit osonong om popotunud i’ di tambalut dau; nga’ tulun nopo dit araat om mamalid noo diyolo’. 27 Ondung akaul ko om a’ nu no aanu i pokioonuan nu; nga’ ondung aparu’ ko om ountung ko no. 28 Tulun nopo di tumanud do korohian do Kinorohingan, om apasi i’; nga’ tulun nopo di tumanud dit araat, om kakaa no dot id kapatayon.

13

1 Tanak nopo di kirongod om mokinongou i’ do nosihat di tapa’ dau; nga’ tulun nopo dit asawat o ginawo om a’ nopo mangakun do nakasala’ iyau. 2 Boros nopod tulun dit osonong om manahak i’ do kountungan; nga’ tulun nopo di gomponipu’ om orohian nod kororongit. 3 Tulun nopo dit a’ olomus do poboros dit osorou dau, om aiso’ i’ o koligagaanan; nga’ tulun nopo dit oburuak om oontok no do kosusaan. 4 Ogumu’ o kosionuan di tulun do gungkaul, nga’ iso’ poddi kosionuan dau’ddi nga’ aiso’ i’ ot aanu dau; nga’ tulun nopo dit aparu’ om aanu ngai’ nopo dau i kosionuan dau. 5 Tulun nopo dit otulid o ginawo om araatan i’ do tudut; nga’ koboro-boroso’ nopod tulun dot araat om mongintingayam noo om pakaraat. 6 Kotulido’ nopo om mongintirung i’ do tulun dit aiso’ o kasalaan; nga’ karaaton nopo om momungou i’ di tulun do kidusa. 7 Haro i’ o tulun do minsorupai-rupai do tulun iyau’d kaya’, nga’ aiso’ i’ o konunu-nunuan dau; om haro o tulun di minsorupai-rupai do mosikin, om kaya’ nogi’ kopio iyau. 8 Tulun nopod kaya’ om iri no tusin dau ot onuon dau do pongintirung do koposion dau; nga’ tulun nopod mosikin om aiso’ i’ o sipamatai dau. 9 Tulun nopo dit otopot om miagal di lampung dit atarang o tulinau; nga’ tulun nopo dit araat om miagal di lampung di motikopisok no. 10 Kosusaan noo o kootuson di minggayo-gayo; nga’ kitoilaan nogi’ kopio do mokianu do nosihat. 11 Iri nopo i kakayaan dit oruhai do minanganu om oruhai nori dot aayi’; nga’ iri nopo kakayaan di noudipon do minogihum, om oruhangan nogindo. 12 Ondung aiso’ o kinotutukon di soro-sorohon nu om tumongob ko no; nga’ ondung aanu nu i pokioonuan nu om otood ko no. 13 Ondung mada’ ko do nosihat dit osonong, om oontok ko nod kosusaan; nga’ ondung tonudon nu i nosihat om osimbayan ko no. 14 Ponudukan nopod tulun dit ongkitoilaan om miagal nod tudan do koposion; tu’ milo iri do monulung diya’ do tontok dot oontok ko’d koligagaanan. 15 Tulun nopo di kirongod om suahon i’; nga’ tulun nopo dit a’ milo do ponongkuyaanan om a’ no ountung. 16 Tulun nopo di kitoilaan om momusorou i’ do tintod do momonsoi’d nunu nopo; nga’ tulun nopod basug om popointalang no do kababasug dau. 17 Tulun nopo di poporomut do habar dit a’ milo’d ponongkuyaanan om poporikot nod kosusaan; nga’ tulun nopo di poporomut do habar di milo’d ponongkuyaanan om poporikot i’ do kosimbayanan. 18 Tulun nopo dit a’ orohian do minsingilo om osiliu nod mosikin, om ointingayam; nga’ tulun nopo di mokinongou do ponudukan om suahon nod tulun do suwai. 19 Songkuro o kosonongo’ dot aanu i pokioonuan! Nga’ tulun nopo di basug om mada’ i’ do tumongkiad do karaaton. 20 Ambalut nod tulun dit ongkitoilaan, om osiliu ko i’ do tulun di kitoilaan; nga’ ondung monokiambalut ko’d tulun do basug, om obungou ko no. 21 Honggo-honggo nopo nga’ kosusaan kasai’ nopo o moyo-woyo’ do tulun di kidusa; nga’ tulun nopo dot osonong om kaanu kasai’ i’ dit ongosonong. 22 Tulun nopo dot osonong om haro i’ o kakayaan do potungkusan di manangaki dau; nga’ kakayaan nopod tulun do kidusa om aanu indo di tulun dit otopot. 23 Tana’ nopo dit a’ noumo om ogumu’ i’ daa o hasil do maan do kanon di tulun do mosikin; nga’ mada’ i’ i tulun dot araat dot umoon iri. 24 Ondung a’ nu pikoton o tanak nu do tontok do kasala’ iyau, om a’ ko i’ osianan dau; nga’ ondung osianan ko dau, om pikoton nu i’ iyau. 25 Tulun nopo dit otopot om haro kasai’ i’ o kaakan-akanan; nga’ tulun nopo dit araat om louson kasai’ nopo.

14

1 Iri no koiloo’ do tondu’ o kogirot do sompiiyon dau; nga’ kababasug nopo om mamaraag no. 2 Tulun nopo dit otulid om oronok i’ om momusou iyau’d TUHAN, i Kinorohingan; nga’ iri nopo tulun dit a’ otulid om mongindaraat no iyau’d TUHAN. 3 Iri no i kasawato’ do ginawo’d tulun do basug o popobolotok dau; nga’ boros nopod tulun di kitoilaan om kointirung i’ dau. 4 Ondung aiso’ o sapi’ do pamagayat do radu om aiso’ no o hasil do tumo; nga’ ondung haro o sapi’, om a’ nopondo aayi-ayi’ o gandum. 5 Sasi’ nopo dit otulid o ginawo om otopot kasai’ nopo o poboroson; nga’ sasi’ nopo dit a’ milo’d ponongkuyaanan om tudut ngai’ nopo o posunudon. 6 Tulun nopo dit asawat o ginawo om a’ nopo milo do sumiliu’d tulun di kitoilaan; nga’ tulun nopo dit atarom o pomusarahan om oruhai do koilo. 7 Insodu’ no do mantad id tulun do basug; tu’ aiso’ i’ o potudukon diyolo’ diya’. 8 Nokuro tu’ oilo kopio o tulun dit atarom o pomusorou? Oilo pogi’ iyau nga’ oilaan i’ dau it apatut dau’d wonsoyon. Nokuro tu’ aiso’ kopio o toila-ilaan do tulun do basug? 9 Osorou nopod tulun do basug om a’ i’ monguro do kowonsoi piya iyau’d dusa; nga’ tulun nopod osonong om orohian i’ dot oompunan o dusa dau. 10 I kataadan, om i katangaban nga’ iya’ noo o kopuriman kopio’ddi; aiso’ i’ o tulun do suwai do kopuriman diri do miagal di diya’d opurimanan. 11 Walai nopo di tulun dot osonong om ogirot kasai’ i’; nga’ walai nopo di tulun dot araat om ahaba’ i’. 12 Iri nopo ralan dit osorou daa’d tulun do kumaa dot id koposion; om pakayaan i’ dot id kapatayon. 13 Kosompon i’ doti’ daa do katangaban o tirak; nga’ katalib nopondo i koirakan om haro kasai’ i’ i katangaban. 14 Tulun nopod araat om osulian i’ do miontok di karaaton dau, om tulun dot osonong nga’ onuan id isomuli’ do miontok di kosonongo’ dau. 15 Tulun nopo di basug om ponongkuyaan ngai’ nopo dau; nga’ tulun nopo di kirongod om mumbangan-bangan kasai’ i’ do tontok do momonsoi iyau do nunu nopo. 16 Tulun nopo di kirongod om mumbangan-bangan kasai’ i’, om minsodu’ iyau do kosusaan; nga’ tulun nopo di basug om a’ nopo mumbangan-bangan, om arau-arau nopo do momonsoi’d nunu nopo. 17 Tulun nopo dit obintogod om kowonsoi no di dong kababasug; nga’ tulun nopo di kirongod om otorodok i’ o kowoyo-woyoon. 18 Tulun nopo di basug om iri no i kootuson di kababasug dau ot aanu dau; nga’ tulun nopo di kitoilaan om muhang-ruhang nopo o toilaan do posomulion dot id dau. 19 Tulun nopo dit araat om a’ no milo dot a’ minsiriba’ dot id tulun dit otulid o ginawo, do mokiinsian. 20 Tulun nopod mosikin om aiso’ i’ o tiso’ dot orohian, iri piya songkoduwo dau nga’ a’ i’ orohian dau; nga’ tulun nopod kaya’ om ogumu’ o tambalut. 21 Ondung orohian ko dot osimbayan o ginawo, om kumopuhawang no dot id tulun do mosikin; tu’ dusa i’ do popoinsiriba-riba’ do tulun do suwai. 22 Ondung momonsoi ko dot osonong om ponongkuyaanan ko nondo om suahon ko; nga’ ondung momusorou ko do momonsoi dit araat om kosusui ko no do ralan di kasala’. 23 Tumotos ko nopo do kumaraja’ om osimbayan no o koposi-posion nu; nga’ ondung poirikau tomod ko do mimboros noo, om osiliu ko nod tulun do mosikin. 24 Tulun nopo di kitoilaan om arayou i’ tu’ kitoilaan i’ iyau; nga’ tulun nopod basug om abantug nod basug. 25 Kapasi i’ do tulun do suwai o sasi’ di poposunud dit otopot; nga’ ondung posunud iyau do tudut om popohudsu no iyau’d wokon. 26 Tulun nopo dit oronok do TUHAN om osimbayan no, om ointirungan iyau om i sompiiyon dau. 27 Tadon nopo do koposion om i kororonok do TUHAN; tulun nopo dit oronok do TUHAN om koinsodu’ no do mantad id kapatayon. 28 Kobontugan nopod raja’ om tumanud i’ do ginumu’ do tulun di porintaon dau; ondung aiso’ o rayat dau om aiso’ no o kuasa’ dau. 29 Ondung alanut o ginawo nu, om kitoilaan ko no; nga’ ondung buronguson ko om popointalang ko no di kababasug nu. 30 Poposonong i’ do tinan o pomusarahan dit osimbayan; nga’ ginawo nopo di mosol om miagal pod toruol di kapatai. 31 Ondung mongindaraat ko’d tulun do mosikin, om mongindaraat ko nod Kinorohingan di minomonsoi diyolo’; nga’ ondung opuhawang ko’d tulun di mosikin om popoinggayo ko nod Kinorohingan. 32 Tulun nopo dit araat om mamatai no do tinan dau dot i wowonsoyon dot araat o kapatai; nga’ tulun nopo dit osonong om apasi i’ iyau di kotulido’ do ginawo dau. 33 Toilaan nopo om haro ngai’ i’ dot id pomusarahan do tulun di kitoilaan; nga’ aiso’ i’ o komoyon do toilaan dot id tulun do basug. 34 Bansa’ nopo di mumboyo’ do Kinorohingan om abantug i’; nga’ bansa’ nopo di nolondod dot id dusa om ointingayam i’. 35 Orohian i’ o raja’ do pagawai dit oilo; nga’ hukuman i’ dau i pagawai dit a’ momonsoi di pinonuhuan dau.

15

1 Isimbar nopo dit alamaya’ om katanus i’ do kototogod; nga’ isimbar nopo dit apatog om moningkau nod kototogod. 2 Moro-boros nopo o tulun di kirongod om popoinggayo i’ do toilaan do gisom dot agayat o ginawo’d tulun dot orohian di toilaan; nga’ tulun nopo di basug om milo nod mimboros dit aiso’ o komoyon. 3 Okito ngai’ id TUHAN it ongosiliu do hinonggo nopo; om poingontong iyau dati’, do tontok di momonsoi toko’ dot osonong ko’ it araat. 4 Mongodsuur i’ o boros di koinsasamod; nga’ popoluhoi nod ginawo o boros di pokoruol. 5 Tulun nopo di basug om a’ i’ mamadul do ponudukan do tapa’ dau; nga’ tulun nopo di kirongod om momusou i’ do nosihat do molohing dau. 6 Kakayaan nopod tulun dot osonong om mompus-ompus i’; nga’ kakayaan nopo di tulun dot araat om atanus no dot oontok iyau do kosusaan. 7 Popotongkop nopod toilaan, om iri no i tulun di kitoilaan; om okon i’ ko’ i tulun do basug. 8 Asanangan i’ o TUHAN do tontok do sumambayang i tulun dot osonong; nga’ niada’ i’ dau i porsombahan do tulun dit araat. 9 Araatan i’ o TUHAN do kowoyo-woyoon do tulun dit araat; nga’ osianan i’ o TUHAN di tulun do tumotos do momonsoi’d korohian do TUHAN. 10 Ondung momonsoi ko dot araat om pouruan ko nod momohukum; ondung a’ ko mokinongou’d nosihat om apatai ko no. 11 Pomogunan piya do tulun di napatai nga’ a’ i’ milo do popolisok do nunu nopo do mantad id TUHAN; om milo nogi’ tuu daa’ndo do popolisok o tulun do pomusarahan dau? 12 Tulun nopo dit asawat o ginawo om a’ i’ orohian do sunudan do nakasala’ iyau; a’ i’ iyau insan do rumamit do nosihat do mantad id tulun di kitoilaan. 13 Tontok nopo dot otood o tulun, om koirak i’ iyau; nga’ tontok nopo di tumongob iyau om olunggui no iyau. 14 Tulun nopo di kirongod om orohian i’ do minsingilo; nga’ tulun nopod basug om abagalan no di kababasug dau. 15 Koposi-posion nopod tulun do mosikin om agangau kasai’ nopo; nga’ tulun nopo dit osimbayan om otood kasai’ nopo. 16 Osonong-sonong nogi’ i tulun do mosikin dot oronok pod TUHAN, ko’ mantad di tulun do kaya’ dit agangau nopo. 17 Osonong-sonong nogi’ do mangakan piya do rarapaon no toomod do potorungak di tulun do kosianan nu, ko’ mantad do mangakan do tikanas dit awasiu do potorungak do tulun di karaatan nu. 18 Tulun nopo dit obintogod om moningkau no do pogisosongkiwalan; nga’ tulun nopo dit alanut o ginawo om popogiuulud i’. 19 Ondung akaul ko, om hinonggo ko nopo nga’ osusa’ kasai’ ko i’; nga’ ondung otulid o kowoyo-woyoon nu om a’ ko i’ kobontol do kosusaan. 20 Tanak nopo di kitoilaan om poposonong i’ do ginawo do tapa’ dau; nga’ tanak nopo di basug om a’ i’ momusou di tina’ dau. 21 Tulun nopod basug om abagalan no di kababasug dau; nga’ tulun nopo di kitoilaan om momonsoi i’ dit otopot. 22 Kaanu ko nopod nosihat dot ogumu’, om owonsoi ngai’ nu no i pokiwawansayan nu; nga’ ondung aiso’ o nosihat dot aanu nu om aiso’ no ot owonsoi-wonsoi nu. 23 Songkuro daa o kosonongo’ ondung koboros i boros do kopunong do tontok di maso do kapabarasan diri! 24 Tulun nopod kitoilaan om tumakad i’ di ralan do kumaa dot id koposion; om a’ i’ rumuhuk do hiri’d ralan do kumaa dot id kapatayon. 25 Raagon i’ do TUHAN o walai di tulun dot asawat o ginawo; nga’ intirungan i’ dau o dapu’ di tondu’ do nopuadan. 26 Araatan i’ o TUHAN di pomusarahan di tulun do kidusa; nga’ asanangan i’ iyau do boros dit osonong. 27 Ondung mogihum ko’d tuntung dot a’ otulid o ralan do mogihum om oontok no do kosusaan o sompiiyon nu. Kada’ panganu’d tusin do ponisip om otogui ko i’. 28 Tulun nopo dit osonong om momusorou po do tintod dau’d sumimbar. Nga’ tulun nopo dit araat om olomus nopod sumimbar; nga’ iri nopo tisimbar dau’ddi om porikot nod kosusaan. 29 Pokinongohon id TUHAN o sambayang do tulun dit osonong; nga’ a’ i’ dau pusohon i tulun dit araat. 30 Popooropod i’ do tulun o rabas dit osuwau; om poposonong do ginawo o habar dot osonong. 31 Kirongod no o tulun di mokinongou do pomisunud do tontok di kasala’ iyau. 32 Ondung a’ ko orohian do minsingilo, om momungou ko nod tinan nu; nga’ ondung orohian ko’d sunudan do tontok di kasala’ ko, om osiliu ko nod tulun di kitoilaan. 33 Tadon nopod toilaan om rumonok do TUHAN. Osiriba’ nopo o ginawo nu, om suahon ko nod tulun.

16

1 Milo i’ o tulun do minsorou di maan dau wonsoyo’, nga’ Kinorohingan noo o manantu’ kopio’ddi. 2 Ondos nu doti’ daa om koontok ngai’ nopo i wonsoyon nu; nga’ oilaan id TUHAN ot id suang do ginawo nu ondung nunu kopio o kapamansayan nu’ddi. 3 Pokibarakatan nod TUHAN it osorou nu’d wonsoyon nu, om owonsoi nu indo kopio iri. 4 Koinsanai di winonsoi’d TUHAN om haro ngai’ i’ o kootuson; om kootuson nopod tulun dot araat do natantu’ mantad dau om karaagon. 5 Koinsanai’d tulun dit asawat o ginawo om karaatan no kopio’d TUHAN; a’ no kopio dau iyolo’ pologoson do koidu’ do mantad id hukuman. 6 Tulun nopo dit otorodok dot id Kinorohingan om kaanu id koompunan. Tulun nopo dit oronok do TUHAN om koinsodu’ no do mantad dit araat. 7 Ondung kohubayaan ko’d TUHAN, om pisangod nu piya nga’ osiliu indo do tambalut nu. 8 Osonong nogi’ dot okuri’ piya ot aanu, dot otulid po o ralan do minanganu’ddi, ko’ mantad dit ogumu’ ot aanu do minonipu’ o ralan do minanganu’ddi. 9 Milo i’ o tulun do minsorou di wonsoyon dau; nga’ Kinorohingan no o manantu’ kopio do koposi-posion do tulun. 10 Kinorohingan i’ o koonuan do pomorinta’ do kuasa’ dau; om iri no ot a’ dau kasala-sala’ do momutus. 11 Pokionuon do TUHAN do koontok i ponimbang om i ponipong dokoyu, om apatut dot otulid o kowoyo-woyoo’ dokoyu do mogidagang-dagang. 12 A’ i’ kopio do pomorinta’ milo do pologoson do haro i momonsoi dot araat; tu’ kogirot nopo do pomorintaan dau om it otulid. 13 Orohian i’ o pomorinta’ do mokinongou dit otopot; osianan i’ iyau do tulun dit otulid o koboro-boroso’. 14 Tulun nopo di kitoilaan om tumotos i’ do popotood di raja’; nga’ ondung tumogod i raja’ om haro no doti’ o hukuman do kapatayon. 15 Iri nopo kopuhawango’ di raja’ nga’ poporikot do kosimbayanan dot id koposi-posion, dot iyo no di haun do porikot do rasam di dongmomiroun kawagu o kayu. 16 Ountung nogi’ do kaanu’d pomusarahan dot atarom om toilaan, ko’ mantad do kaanu do tamas om pirok. 17 Tulun nopo dit osonong om minsodu’ i’ dit araat; isai nopo i mumbangan-bangan dot id suang do koposi-posion dau om apasi no. 18 Kootuson nopo dot asawat o ginawo om karaagon; om kootuson no do minggayo-gayo om kapatayon. 19 Osonong nogi’ dot osiriba’ o ginawo om mosikin kasai’ piya, ko’ mantad do momit do tulun dit asawat o ginawo om kaanu di bahagi’ di kakayaan diyolo’. 20 Podulon no i ponudukan do nokotuduk dot id diya’, om koundar ko i’. Kotumbayaai nod TUHAN om osimbayan ko i’. 21 Tulun nopo di kitoilaan om otutunan i’ dot i koiloo’ dau o kotutun-tutun. Osonong-sonong o koboro-boroso’ dau, nga’ ogumu-gumu’ no ot abayayat dau. 22 Tulun nopo di kitoilaan om apasi i’ di koiloo’ dau; nga’ korubat nod maso do monuduk do tulun do basug. 23 Tulun nopo di milo’d momusorou om momusorou i’ do tintod do moro-boros; om ogumu’ pogi’ddi o monongkuyaan do boros dau. 24 Boros nopo dit alamaya’ om miagal pod paha’; tu’ oomis om popokoris do tinan. 25 Haro i’ o ralan do sorohon daa’d tulun do kumaa dot id koposion; nga’ otopot nopo kopio om kumaa i’ iri dot id kapatayon. 26 Iri nopo tulun di gumadsi’ om tumotos no kopio do kumaraja’, tu’ orohian iyau dot ayahan. 27 Tulun nopo dot araat om mogihum nopod ralan do pokoruol do tulun do suwai; boros piya dau nga’ araat i’, tu’ iyo pod tapui di molob-ngolob. 28 Iri no tulun dot araat o popintongkop do boros do mongindaraat do tulun do suwai; iyolo’ no o moningkau do kopogitatagadan om mamaraag do pogiombolutan. 29 Tulun nopo dit orongit om monipu’ i’ do tambalut dau, om papakaa diyolo’ dot id kosusaan. 30 Antaan-taan no o tulun di mingkodom do mato dot id diya’ om i mungis-ungis; tu’ maso no dau do momusorou dit araat do wonsoyon dau. 31 Tulun nopo dit otulid o ginawo om opuhawangan i’ do tumur dot anaru; iri nopo tobuk dau dit opurak no om iyo poddi tupi’ do raja’. 32 Osonong nogi’ dot alanut o ginawo, ko’ mantad do kikuasa’; osonong nogi’ do milo’d momusus do korohian do tinan, ko’ mantad do kaala’ do bandar. 33 Mongundi’ o tulun do pongilo do nasip, nga’ Kinorohingan noo o manantu’ kopio dot isimbar diri.

17

1 Osonong nogi’ do mangakan do taakanon di koubasanan noo do haro po o kosimbayanan, ko’ mantad do moginakan do hiri’d walai di noponu’ do pogisosongkiwalan. 2 Susuhuon nopo dit opintar om kaala’ i’ do kuasa’ di tanak do tuan dau di mongintingayam; om kaanu do tungkusan dot iyo di tongotobpinai di tanak diri. 3 Tamas nopo om pirok, om tapui o maan do ponompipi’; nga’ ginawo nopod tulun om TUHAN no o mongilo kopio. 4 Tulun nopo dot araat om tumanud no di ponuhuan dot angaraat, om iri goudut nga’ mokinongou no do tudut. 5 Ondung mongulok-ulok kou’d tulun do mosikin, om mongindaraat kou nod Kinorohingan, i minomonsoi dau. Ondung otood kou dot osusa’ o tulun do suwai, om atantu’ nod ohukuman kou. 6 Kaandasan nopo di kongomolohingan om i manangaki diyolo’; om kaandasan no di tangaanak om i molohing diyolo’. 7 Tulun nopo di suahon om a’ i’ mongudut; nga’ tulun nopo di basug om a’ i’ popoboros do boros di haro o komoyon. 8 Haro i’ o tulun do kosorou do tusin nopo di ponisip om milo i’ do momonsoi do koimayaan; om otumbayaan iyolo’ do milo iri do momonsoi’d nunu nopo. 9 Ondung orohian ko do kasanangan ko’d tambalut, om ompunan no iyolo’ do tontok do kasala’ iyolo’ dot id diya’. Tu’ ondung sorohon kasai’ nu i kasalaan om iri no o karaag do piombolutan. 10 Tulun nopo di kitoilaan om insan nopo iyau togodo’ nga’ osiliu nori do ponudukan dot id dau; nga’ tulun nopo di basug om inghatus piya bobogo’ nga’ a’ i’ iyau milo’d tudukan. 11 Miagal pod tulun dit orongit di poporongou do habar, o kapatayon do rumikot dot id tulun dit araat, i tulun di moningkau nopo do kosusaan. 12 Mogo-mogot nogi’ do kobontol do bohuang do maganak di natagakan do tanak dau, ko’ mantad do kosolowot do tulun do basug dit agangau poo do popokito do kababasug dau. 13 Ondung somulian nu do karaaton it osonong, om a’ nu nondo milo do posoliwanon o karaaton do mantad id walai nu. 14 Monimpuun nopo do pogitatagadan om miagal no do mangayas do poluyungan do waig; sombolon nogi’ kopio iri dot a’ po osodu’ o koluyungon diri. 15 Araatan i’ o TUHAN do tulun di papasala’ do tulun dot aiso’ o sala’, om i tulun di popotopot do tulun di kisala’. 16 Aiso’ i’ o guna’ do mangayi’ do tusin do poposikul do tulun do basug; tu’ aiso’ i’ o rongod do tulun diri. 17 Mogiinsian-sian kasai’ i’ i mogiambalut; om iri mogiobpinai nga’ mogitulung-tulung i’ do tontok do haro o kosusaan. 18 Tulun nod basug o magakun do mamajamin di tulun di mongutang. 19 Tulun nopo dit orohian do monokisongkiwal, om mogihum nod kosusaan. Ondung oburuak ko, om mogihum ko nod kopogitatagadan. 20 Tulun nopo di monipu’ om a’ no osimbayan; om iri tulun di goudut nga’ obungou no. 21 Tanak nopo di dongkababasug o kowoyo-woyoon, om monusa’ noo om popotongob do ginawo di tapa’ dau. 22 Tulun nopo dit otood kasai’, om osonong-sonong no o tinan. Nga’ tulun nopo di tumongob nopo, om sumakit no ot osunsudan. 23 Gompomutus nopo dit a’ otulid o pomumutus, om rumamit i’ do tusin do ponisip; om gowoi pondo om a’ owonsoi it otulid. 24 Tulun nopo di kirongod om pakayaan i’ dot id toilaan; nga’ tulun nopod basug om a’ nopo oilaan o korikoton. 25 Tanak nopod basug om monusa’ nod tapa’ dau, om popotongob do tina’ dau. 26 A’ i’ apatut do momorugi’ do tulun dit aiso’ o sala’, om a’ i’ otulid do momohukum do tulun dit osonong. 27 Tulun nopo di haro o kotontuan do ginawo om a’ i’ ogumu’ o boros. Tulun nopo di kitoilaan, om a’ i’ ohiyo. 28 Iri piya tulun do basug nga’ aandasan id tulun do kitoilaan om kirongod, ondung a’ iyau mungkomi om a’ minghiyo.

18

1 Tulun nopo dit a’ milo’d monokiambalut do wokon, om dau nod tinan o sorohon; a’ nopo iyau milo do tumumboyo’ dit osorou do tulun do suwai. 2 Tulun nopo di basug om mada’ i’ do tudukan; tu’ korohian nopo dau om pointalang no di dau’d toilaan. 3 Miwoyo-woyo’ nopo o dusa om tingayam; noindaraat nopo om atantu’ no dot untotorion poo. 4 Boros nopod tulun om milo i’ do sumiliu’d tudan do toilaan; i miagal do rahat karalom, om oliting do miagal do bawang di lumuyung dot id piro-piro o kinoiyonon. 5 A’ i’ osonong do mogobi’ do tulun di kisala’, om kasala’ i’ dot a’ momonsoi dit otulid dot id tulun dit aiso’ o sala’. 6 Tumimpuun nopo i tulun do basug do mintogod, om mokibobog no iyau. 7 Soira’ nopod mimboros o tulun do basug om alawaan no iyau di boros dau; om iri no o mamaraag dau. 8 Iri nopo boros do mongindaraat do wokon om korohian do tulun do mokinongou; om kasanangan kopio’d tulun. 9 Tulun nopo dot akaul om miagal pod karaato’ di tulun dit orohian do mingraag. 10 TUHAN nopo om iyo po di walai’d akawas dit ogirot kopio; om hiri no o ngoyon iyono’ do tulun dit otulid o ginawo om apasi i’ iyolo’. 11 Nga’ tulun nopod kaya’ om sumondiu i’ do kakayaan dau do mongintirung dau, om sorohon dau i kakayaan dau’ddi do miagal di tolig dit akawas om ogirot di posorili’ do bandar. 12 Tulun nopod asawat o ginawo om koinsiriba’ indo; nga’ tulun nopod osiriba’ o ginawo om suahon i’. 13 Mokinongou pod gulu om sumimbar nogi’. Tu’ ondung amu’ nga’ okon nopo ko’ basug ko nga’ mongindaraat ko pod wokon. 14 Haro nopo o korohiano’ nu’d masi do tontok di kitoruol ko om kokoris ko no; nga’ ondung aiso’ o korohian nu do miagal diri om aiso’ no o kosunsudon nu. 15 Tulun nopo di kirongod om sianu kasai’ i’ do toilaan; tulun nopo di kitoilaan om orohian kasai’ i’ do tudukan. 16 Ondung orohian ko’d sumolowot do tulun dit agayo o pangkat, om puhawangan po iyau’d gulu, om osonong ko indo do mongoi solowot dau. 17 Tulun nopo dit id gulu do moro-boros dot id pogibisaraan om kosoruan nod pointopot daa o karangahan, nga’ oilaan nopo kopio om uhoton iyau di tulun di ponokibisara’ dau. 18 Ondung haro o pitagadan dot id pialatan do duwo o tulun dit okoris goduwo, om panalasai nopoddi nga’ maan undio’. 19 Ponulung no do tobpinai nu, om iyau nga’ momogompi’ indo diya’ do miagal do tolig do bandar dit ogirot; nga’ ondung tumogod ko dau, om a’ no iyau monulung diya’. 20 Koinsanai di boros do poboroson nu, om opurimanan ngai’ nu indo o kootuson diri. 21 Tu’ iri nopo poboroson nu om milo i’ do mamasi om milo nogi’ do mamatai diya’. Om iya’ ngai’ no o mamabo do kootuson diri. 22 Ondung kaanu ko’d tondu’ do maan nu’d sawo, om nakaanu ko no dit osonong kopio; iti no o popointalang dot osonong o TUHAN dot id diya’. 23 Tontok nopod mokianu o tulun do mosikin om osonong i’ o boros dau do mokianu; nga’ tontok nopod sumimbar o tulun do kaya’ om apatog tomod iyau. 24 Haro i’ o tambalut dit a’ otorodok do mambalut, nga’ haro i’ o tambalut dit osonong po ko’ i tobpinai kopio.

19

1 Osonong nogi’ do mosikin dot otulid po o ginawo, ko’ mantad do tulun do basug di goudut. 2 Aparu’ piya dot aiso’ o toila-ilaan nga’ a’ i’ osonong, tulun nopo dit ohurolo om oontok indo do kosusaan. 3 Iri i’ i kababasug do tulun o karaag dau, nga’ TUHAN i’ o pasalaon dau. 4 Tulun nopod kaya’ om kaanu nopo do tambalut do wagu; nga’ tulun nod mosikin om atagakan i’ di tambalut piya mantad dau. 5 Ondung mongudut ko dot id pibisaraan, om atantu’ no dot ohukuman ko om aiso’ no o poggiduon nu. 6 Mumbal ngai’ nopo o tulun do monokiambalut do tulun dit angagayo o pangkat; om monokiambalut do tulun dit obintahak. 7 Tulun nopod mosikin om a’ i’ poguna-gunaon do tobpinai piya dau, om okon- okon pondo i tambalut dau nga’ a’ kopio popoguna-guna’ dau. Tumotos piya daa kopio iyau, nga’ a’ i’ iyau kagayat diyolo’. 8 Ondung osianan ko’d tinan nu om tumotos ko i’ do minsingilo; om ondung osorou nu i nopinsingilaan nu’ddi om osonong no o kotutukon nu. 9 Tulun nopo di mongudut do hiri’d pogibisaraan om a’ no milo’d mogidu’ do mantad id hukuman; atantu’ no do patayon iyau. 10 A’ i’ osorupai do haro o kakayaan do tulun do basug, om turipon nga’ a’ i’ apatut do momorinta’ do tulun dit ongkipangkat. 11 Tulun nopo di kirongod om kopusus i’ do kototogod dau. A’ i’ dau pusohon no o kasalaan do tulun dot id dau om iri no o kapamarayahan do tulun dau. 12 Kototogod nopod raja’ om miagal pod garom do singa; nga’ kosonongo’ nopo dau om miagal po di rasam dit andad-andadon no. 13 Tanak nopod basug om kapatai i’ di tapa’ dau. Om tondu’ no di mogod-togod nopod sawo dau om miagal po di waig dit a’ tumingkod do muru-turu’. 14 Walai nopo om dapu’, om otungkusan i’ do mantad id molohing; nga’ tondu’ nopo di kirongod do maan do sawo om TUHAN noo o milo do manahak. 15 Kumaul nopo, dot orohian ko no! Om modop nopo, nga’ louson ko no moti’. 16 Umboyoon no kopio o ponuhuan do Kinorohingan om apasi ko i’; tu’ ondung a’ nu podulon iri, om apatai ko no. 17 Nunu nopo i patahakon nu dot id tulun do mosikin om miagal no do TUHAN o pooloson nu; om bayaran ko indo kawagu’d TUHAN. 18 Tudukan no o tangaanak nu dit ongokoro’ po iyolo’; tu’ ondung amu’ nga’ iyo nod monguhup ko diyolo’ do mamatai do tinan diyolo’. 19 Pologoson nopo o tulun dit obintogod do kopuriman do kootuson di kobintogodo’ dau. Tu’ ondung mongoi ko uhup dau, om monubuan ko no. 20 Ondung orohian ko’d rumamit do nosihat, om orohian ko’d minsingilo; om osiliu ko nod tulun di kitoilaan. 21 Tulun nopo om milo nod minsorou di wonsoyon dau, nga’ iri nopondo it owonsoi kopio om iri no i korohian do TUHAN. 22 Kowoyo-woyoon nopod tulun dit antangan kopio, om iri no i kotorodoko’ dau. Osonong nogi’d mosikin ko’ goudut. 23 Umboyo’ nod TUHAN, om osimbayan i’ o koposi-posion nu; om osonong indo o ginawo nu om a’ ko oontok do kosusaan. 24 Haro i’ o tulun dot adalaan no kopio o kakakaul; gisom do tukono’ id posuang piya’d takanon dot id kabang dau. 25 Hukuman no i tulun dit asawat o ginawo, om kaanu i’ do toilaan i tulun dit aiso’ o noila-ilaan. Ondung kirongod ko om kaanu ko i’ do toilaan do tontok di tudukan ko. 26 Iri nopo tanak di monginggorit do tapa’ dau om i monguyung do tina’ dau do mantad id walai om araat no kopio om kointingayam. 27 Oi tanak ku, ondung tumingkod ko do minsingilo, om a’ no alaid dot olihuan nu i nongoilaan nu dit id gulu. 28 Iri nopo tulun di sumiliu’d sasi’ di mongudut, om a’ no momusou dit otulid; tulun nopo dit araat om orohian no dit angaraat. 29 Tulun nopo di basug dit asawat o ginawo, om atantu’ no dot obobog.

20

1 Popobolotok noo om paparaat do kowoyo-woyoon o tiinumon di kaawuk. Magauk ko nopo om basug ko no kopio koulun. 2 Poddosi nod raja’ dit otogod do miagal do moddosi ko’d singa di marom-garom. Tulun nopo di moningkau do kototogod do raja’ om momungou nod tinan dau. 3 Koilo nod monimpuun do pogitatagadan o tulun do basug; om osonong nogi’ do minsodu’ kou do mantad id diyolo’. 4 Gompongumo nopo di tukono’ do mamaradu do tumo dau do tontok di dongkopomoroduan; om aiso’ no o tomoton do tontok di mogiompongomot. 5 Pomusarahan nopod tulun nga’ miagal do waig dot id torobong dit aralom; nga’ tulun nopo di kitoilaan om kotimbauk iddi. 6 Ogumu’ i’ o tulun do magakun dot otorodok iyau, nga’ ingkuri’ i’ kopio do kosolowot di tulun dit otorodok kopio. 7 Ountung no o tangaanak di kitapa’ dit otulid o kowoyo-woyoon, om i momonsoi do korohian do Kinorohingan. 8 Tontok nopod momutus i raja’, om sorisidon ngai’ i’ dau i nongkoboros, om imbulayan ngai’ dau i karaato’. 9 Isai no o milo do moro-boros dot, ’’Olidang o ginawo ku, om nokoidu’ oku no do mantad id dusa?’’ ka. 10 Araatan o TUHAN do tulun dit a’ koontok o poninimbang om poninipong. 11 Oilaan i’ o karaato’ om kosonongo’ do tanak do mantad id wowonsoyon dau; oilaan i’ dokoyu ondung osonong om otulid o kowoyo-woyoon dau dot i wonsoyon dau o koila-ilaan. 12 Nonuan toko’d TUHAN do mato do maan do pogontong, om nonuan toko’d tolingo do maan do pokinongou. 13 Ondung monorimo-rimo ko’d modop om rumutum ko no. Ondung aparu’ ko’d kumaraja’ om osima’ ko no do taakanon. 14 Mimboros nopo o tulun di momoli dot angamahal o gatang do bobolion. Nga’ oboli nopondo kopio diyolo’ om oondos i’ dot iri-iri o gatang do pinomoli dau. 15 Boros nopo di haro o komoyon, om agayo i’ o gatang ko’ mantad do tamas om i pongillumis. 16 Tulun nopo dit orohian do mamajamin do tulun di mongutang dot a’ dau otutunan i tulun, om mositi’ no dot onuon i dapu’ dau do maan do pamajamin di batos dau. 17 Iri nopo dapu’ do naanu do minonipu’ o kinoonu-onuan om osonong i’ daa dot opurimanan dokoyu di timpuun i’; nga’ id tohuri nondo om miagal pondo iri di togis dot id suang do kabang dokoyu. 18 Pokianu nod nosihat dot osonong dot a’ ko po kopoboros dit apatut nu’d wonsoyon; kada’ ongoi sangod dot a’ ko po kopomusorou kopio dit apatut nu’d wonsoyon. 19 Tulun nopo dit obimboros om a’ no kopio milo’d poopi’ dit a’ apatut do popimboroson; kada’ no kopio ongoi ponokirolot-rolot do tulun dit obimboros kopio. 20 Ondung momopol ko do molohing nu, om miagal nondo di lampung dit opisok do dongotuong o koposi-posion nu tu’ opupusan no. 21 Kakayaan nopo dit oruhai kopio do minanganu, om a’ i’ osonong no o kootuson. 22 Kada’ pimpori-pori do monuli’ do karaaton. Suwai ko’ pogondos nopod TUHAN do manalasai’ddi. 23 Araatan o TUHAN do tulun dit a’ koontok o poninimbang om pagagadang. 24 Natantu’ mantad nod TUHAN o kowoyo-woyoo’ do koposi-posion do tulun do hiti’d pomogunan; gowoi poddi om a’ o tulun kosuhut do kowoyo-woyoo’ do koposi-posion dau. 25 Momusorou no kopio dot a’ ko po kapamatos do manahak do porsombahan dot id Kinorohingan. Tu’ monosol ko i’ dotindo dot id tohuri. 26 Raja’ nopo di kitoilaan om koilo i’ ondung isai i kasala’; om hukuman dau i nakasala’, om a’ no dau ompunan. 27 Noonuan toko’ nod TUHAN do pomusarahan om kopurimanan do ginawo, om oilaan toko’ indo ot id suang do ginawo toko’. 28 Solinaid nopo dot otulid om kikosianan om otorodok i raja’ do momorinta’, om potilombus po o pomorintaan dau. 29 Iri nopo tulun dit omulok po om i kokoriso’ dau o koimayaan, om iri no i tulun di molohing no om i tobuk dau do nongkopurak no o koponuahan. 30 Haro i’ do kiguna’ it ongoumbalan di koinggorit, om simbanan indo’d tulun i kowoyo-woyoon dau di kasala’.

21

1 Poingkuro nopo o TUHAN do popotunud do luyungon do bawang, om miagal no iyau’ddi do popotunud do pomusarahan do raja’. 2 Osorou nu doti’ daa do kopunong ngai’ nopo o wonsoyon nu, nga’ soroho’ no dot oilaan id TUHAN o korohian kopio do ginawo nu. 3 Orohian nogi’ o TUHAN do wowonsoyon dit otopot om otulid, mantad ko’ onuan iyau do porsombahan. 4 Tulun nopo dit araat om kidusa no tu’ porintaon iyau di kasawato’ do ginawo om i kobinggoyo-goyoo’ dau. 5 Momusorou no kopio dit apatut nu’d wonsoyon om ogumu’ i’ ot aanu nu; ondung ahago-hago kopio ko om a’ ko nopondo insan dot osukupan. 6 Kakayaan nopo dit a’ otulid o pinanganu, om oruhai do tumagak, om papakaa iri dot id kapatayon. 7 Tulun nopo dit araat om atantu’ no dot oinggorit di kororongit dau; tu’ mada’ i’ iyau do toturan. 8 Tulun nopo di kisala’ om sumusui no do ralan di poimpalid; nga’ tulun nopo dit otulid o ginawo om momonsoi i’ dit osonong. 9 Osonong nogi’ do miyon do hiri’d sakai’d taap do walai, ko’ mantad do poinsugku’ i kusai di sawo dau di mintogod nopo. 10 Tulun nopo dit araat om orohian nopo do momonsoi dit araat; om aiso’ o kosianan dau’d tulun do suwai. 11 Soira’ do porotuan do hukuman i tulun dot asawat o ginawo om iri piya tulun do basug no kopio nga’ otudukan i’. Tulun nopo di kirongod om kaanu id toilaan do mantad id ponudukan di pinotuduk dot id dau. 12 Kinorohingan nopo it otulid kopio om koilo i’ dit ongosiliu dot id suang do walai di tulun dit araat; om pohudsuon i’ dau iyolo’ do gisom dot apatai. 13 Ondung a’ ko mokinongou do tihad do tulun do mosikin do mokitulung, om diya’ndo do lolohou do mokitulung nga’ a’ no pokinongohon. 14 Ondung haro o tulun dot otogod diya’, om puhawangan no iyau, nga’ a’ i’ ungkomian do papatahak, om atanus-tanus indo o kototogod dau. 15 Tontok dot owonsoi it otulid om ongotood i’ o tulun dit osonong; nga’ ongooris indo i tulun dot araat. 16 Tulun nopo dit a’ tumanud do kowoyo-woyoo’ do koposi-posion di tulun dot osonong; om atantu’ no do kakaa dot id pomogunan do tulun do napatai. 17 Iri nopo tulun dit orohian do minsimbayan om mosikin kasai’ i’; om i tulun dit orohian nopo do moginakan nga’ a’ i’ osiliu do tulun do kaya’. 18 Iri i’ om iri tulun dot araat di mumbal daa do poporikot do koinggoritan dot id tulun dot osonong ot orikatan do koinggoritan diri. 19 Osonong nogi’ do mongoi iyon do hilo’d tana’ dot alasu’ om it oingou, ko’ mantad do sumugku’ i kusai di sawo dau dit obinsongkiwal om obintogod. 20 Tulun nopo di kirongod om kaya’ kasai’ i’ om osimbayan; nga’ tulun nopo di basug om oruhai do kaayi’ di tusin di kararamit dau. 21 Isai nopo o tulun di tumotos do momonsoi dit otulid om it osonong, om kaanu no do kosimbayanan, om kosuahan om tumur dit anaru. 22 Boyoon nopod soudor di kiakal om kosolod i’ do bandar di tamangan do soudor dit ongosiou, om karaag iyau di tolig di ponokosondihon diyolo’. 23 Ondung mada’ ko’d kohompit dot id pigulatan, om antaan-taan no o koboro-boroso’ nu. 24 Tulun nopo dit oondos om asawat o ginawo, om orohian nopo do mongindaraat om momusorou dot oilo iyau. 25 Haro daa o korohian di gungkaul, nga’ tukono’ indo iyau do kumaraja’; iri no o kobungou dau dot adalaan dot oinggorit; 26 monongodou-ngodou nopo iyau do minsorou di korohian dau. Nga’ tulun nopo di mumboyo’ do Kinorohingan, om manahak i’ iyau do mikuwo’d ginawo dit opuhawang. 27 Araatan i’ o TUHAN do porsombahan do tulun dit araat, om okon-okon po dot araat o kapatahakan diri. 28 Iri nopo i poboroson di tulun di goudut om a’ i’ milo do ponongkuyaanan, nga’ boros nopo di tulun di koilo kopio do hal diri, om milo i’ do ponongkuyaanan. 29 Tulun nopo dit otulid o ginawo om haro i’ o kotontuan dot id suang do ginawo dau, nga’ tulun nopo dit araat om minog pod minsorupai-rupai. 30 Ondung saapon ko’d TUHAN, om aiso’ no o milo do monulung diya’; aiso’ i’ o guna’ di kopintaro’, om kapandayo’ om koiloo’ nu. 31 Mulong pod haro o kuda’ di don sumasangod dot id pisangadan, nga’ TUHAN no o milo’d manahak do kamanangan.

22

1 Agayo nogi’ o gatang do ngaran dot osonong, ko’ mantad do kakayaan. Osonong nogi’ kopio do kosianan do tulun ko’ onuan do pirok om tamas. 2 Haro i’ o kopiagalan do tulun do kaya’ om tulun do mosikin: iri no tu’ TUHAN i’ o minomonsoi goduwo diyolo’. 3 Tulun nopo di kitoilaan om mongilag i’ do kosusaan dit okito dau do rumikot, nga’ tulun nopo dit a’ milo’d momusorou om mokilogos nopo dot oontok do kosusaan, om monosol nogi’ daa’ndo dot id tohuri. 4 Umboyo’ nod TUHAN, om kumosiriba’ no o ginawo, om kaanu ko i’ do kakayaan om kosuahan om tumur dot anaru. 5 Ondung oupus ko’d ginawo nu om insodu’ no do mantad id tulun dot araat; tu’ iyolo’ nopo om atantu’ nod kosulung do lawa’. 6 Tudukan no o tanak do kowoyo-woyoo’ do koposi-posion di korohian do TUHAN, om osorou indo dau kasai’ iri do solinaid dau do poimpasi. 7 Tulun nopo do mosikin om porintaon di tulun do kaya’. Ondung molos ko’d tusin om osiliu ko nod turipon do tulun di nalasan nu. 8 Ondung monuduk ko dit a’ otulid, om oontok ko nod kosusaan; om id tohuri nondo om atagakan ko nondod kuasa’ nu. 9 Kumopuhawang no om piduwaan nod taakanon nu i tulun do mosikin, om abarakatan ko indo’d TUHAN. 10 Uyungon no o tulun dit asawat o ginawo, om aiso’ i’ o pogitatagadan, om pogisosongkiwalan om aiso’ o mogiindara-raat. 11 Ondung otulid o ginawo nu om osonong o koboro-boroso’ nu, om osiliu ko nondod tambalut do raja’. 12 Gompion i’ kopio’d TUHAN o katapatan; om imbulayan i’ dau i kouduto’ di tulun dot araat. 13 Tulun nopo dit akaul om monginduwalai nopo do ponguwaan nopo dau om: ooris dot ongoyon iyau tabpaai do singa do hilo’d tanga’d ralan. 14 Iri nopo boros do tondu’ di sundal do mamayayat om lawa’ i’, tu’ popohudsu iri do tulun di katagadan do TUHAN. 15 Koubasanan i’ do tangaanak do mingwonsoi dit a’ apatut do wonsoyon, nga’ pikoton nopo iyolo’ do monuduk om osimbanan indo o kowoyo-woyoon diyolo’. 16 Ondung momuhawang kou’d tulun do kaya’, om monginggorit nogi’ do tulun do mosikin do mokikakaya’ kou, om osiliu kou nogindo’d tulun do mosikin dot id tohuri. 17 Pokinongou no, om tudukan ku i’ iya’ di nosihat di pinoboros di tulun dit ongkitoilaan. Pinsingilaan no i ponudukan diyolo’ddi, 18 om osonong indo o ginawo nu dot osorou nu om aapal nu’ri do pointikid do maso. 19 Orohian oku no kopio do mogondos ko’d TUHAN; om iti no o koposunudan ku diya’ diti ponudukan diti do dinondo. 20 Notulis ku no o tolu nohopod o nosihat do maan ku diya’ — om koinsanai’dti nga’ kotuduk ngai’ nopo om osonong. 21 Om iti no o monuduk diya’ dit otopot. Om soira’ nopondo do suhuon ko’d monorisid kopio’dti, om koontok indo ot isimbar nu. 22 Kada’ ahawai i tulun do mosikin do mulong piya daa dot aahawan nu iyau; kada’ ulak-ulakai i tulun dit aiso’ o pokukurayan do hilo’d pogibisaraan. 23 Tu’ obian i’ iyolo’d TUHAN om rolosion indo dau o tulun di momorolosi diyolo’. 24 Kada’ ponokiambalut do tulun dit obintogod. 25 Tu’ katanud ko dotindo do kowoyo-woyoon dau, om a’ nu nondo milo’d tingkadan i kowoyo-woyoon nu’ddi. 26 Kada’ pamatos do mamajamin do tulun do suwai di mongutang. 27 Tu’ ondung a’ ko kabayar diri nga’ toodopon nu piya nga’ ngoyon indo ahawo’. 28 Kada’ kopio poundoliho’ i wolit do tana’ di tinantu’ di taki-aki nu di gulu po. 29 Nokoumbal ko no do nokokito’d tulun dit osonong o pangangaraja’? Tulun nopo do miagal diri om pakarajaon indo dot id walai do raja’, om okon i’ ko’ id walai do tulun toomod.

23

1 Tontok di tumorungak ko’d makan do tulun di kipangkat, om soro-sorohon no ondung isai iyau. 2 Ondung agayo daa o nakan nu om kada’ pihubayaai i kogoyoo’ do nakan nu. 3 Om kada’ kasagau di taakanon dit angawasiu di posurungon dau, tu’ mumbal i’ doti’ daa iyau do popohudsu diya’. 4 Kada’ pingudipon tomod do mogihum do kakayaan. 5 Tu’ oruhai moti’ kopio do tumagak i kakayaan nu’ddi, dot iyo poddi minomualad, om tumulud do hilo’d tawan do miagal do kondiu. 6 Kada’ ongoi torungak do makan do tulun dit okolit. Om kada’ korohiai di taakanon dit angawasiu do posurungon dau. 7 Tu’ momoros dotindo iyau do poingkaa, ’’Akan no, om anu-anu po,’’ ka, nga’ a’ i’ iyo kopio’ddi ot id suang do ginawo dau. Tu’ oomis piya o boros dau nga’ suwai i’ ot id suang do ginawo dau. 8 Tu’ ilobon nu indo kawagu i notolon nu, om i boros nu do pinopoinggayo-gayo dau nga’ aiso’ i’ o guna’. 9 Kada’ ponosihat do tulun do basug, tu’ a’ i’ dau pusohon i nosihat nu. 10 Kada’ nogi’ kopio poundaliu di wolit do tana’ di natantu’ mantad di gulu po, om kada’ pagahau do tana’ do tangaanak dit aiso’ o molohing. 11 Tu’ TUHAN nopo, i mogobi’ diyolo’, om okoris i’. Om obian indo dau iyolo’ om saapon ko iya’. 12 Mokinongou no kopio do ponudukan di monunuduk diya’, om tumotos nod minsingilo. 13 Kada’ pikoduwo ginawo do momikot do tanak do maan do ponuduk dau. Tu’ a’ i’ iri kapatai dau. 14 Suwai ko’ kapasi nogi’ di tanak iri. 15 Oi tanak ku, ondung kitoilaan ko, om osonong no kopio o ginawo ku. 16 Oondos oku no kopio diya’, ondung korongou oku diya’ dot oilo do mimboros. 17 Kada’ osol do tulun di kidusa. Umboyo’ kasai’ nod TUHAN. 18 Tu’ ondung iyo ko’ddi, om atantu’ no dot osonong ot id dosunsudan do koposi-posion nu, om a’ atagak i soro-sorohon nu. 19 Pokinongou no, oi tanak ku! Sumiliu nod tulun di kitoilaan. Porolomon no kopio o pomusorou nu’d pasal do kowoyo-woyoo’ do koposi-posion nu. 20 Kada’ ongoi ponokirolot-rolot do tulun di mogiginum om i tulun dit ongodoot do taakanon. 21 Tu’ tulun nopo di mogiginum om i godoot om osiliu nondod mosikin. Ondung modop noo om makan o karaja’ nu om a’ no alaid om gansing no o posokoton nu. 22 Umboyo’ nod nosihat do tapa’ nu! Tu’ ondung a’ daa iyau hino om a’ ko i’ daa iya’ hino do hiti’d pomogunan. Om pointalangon no do momusou kopio ko di tina’ nu do molohing iyau. 23 Pomoli no dot Oturan do TUHAN, om toilaan, om ponudukan, om pomusarahan dit atarom. Om kada’ nogi’ kopio umbalai do papadagang iti, tu’ iti nopo om agayo no kopio o gatang. 24 Otood no kopio i tapa’ ondung oronok do Kinorohingan i tanak dau; om oondos iyau do kokito di tanak dau do kitoilaan. 25 Maha’ daa om oondos diya’ i tapa’ nu; maha’ daa om olumaag i tondu’ di minogkosusu diya’. 26 Antaan-taan no kopio, oi tanak ku, om omit nod kowoyo-woyoon ku! 27 Tu’ tongoondu’ nopo di sundal om i tongoondu’ dit angaraat o kowoyo-woyoon om lawa’ i’ di momurunsut. 28 Miagal po iyolo’ di tulun do manakau do magawang diya’ om ogumu’ no o tongokusai do nakapagampahu’ do nobungou diyolo’. 29 - 30 Koilo ko i’ ondung nunu ot osiliu dot id tulun dit adalaan kopio do monginum do waig dot anggur, om i mumbal do monginum do tiinumon di kaawuk? Tulun nopo dot iyo’ddi om oinggorit no om osusa’. Mintogod nopondo iyau om mimboros do manangkaraatan. Aragang poo o mato dau om notongkop do suhat o tinan dau, om milo i’ daa dau dot ilagon iri. 31 Kada’ pologoso’ i tiinumon do kaawuk do mamayayat diya’, do mulong piya do kabayayat tomod o kokitanan diri do hiri’d sangkir, om osonong daa do tiuson. 32 Nga’ kosuabon nopondo om iyo pod tininduk do tulanut di kipaliu ot opurimanan nu. 33 Om ohour nondo ot okito nu, om obolingot o pomusorou nu om a’ oila-ilaan o koboro-boroso’ nu. 34 Miagal ko pondo di tulun do hilo’d tanga’d tumbak do rahat; tu’ oruol nopo o tulu nu om mikorobibi’ ko. 35 Om moro-boros ko nondo do poingkaa, ’’Binobog oku kala’ do tulun om tinompilingan oku, nga’ aiso’ i’ o tosorou ku ondung poingkuro kopio o nosiliu. Odoi, siodop oku no kopio! Mongoi-ongoi po pama’dti poginum!’’ ka.

24

1 Kada’ osol do tulun dit angaraat om kada’ ponokiambalut diyolo’. 2 Tu’ sorohon nopo diyolo’ om kororongit noo, om iri no it araat o poboroson diyolo’. 3 Kogiro-girot nopo do pisompiiyanan om toilaan om i kopisuhut. 4 Hinonggo nopo o haro o toilaan, om haro no o bilik di noponu’ do konunu-nunuan dit angagayo o gatang om olumis. 5 Koundar nogi’ i tulun do kitoilaan ko’ mantad di tulun dot okoris; kiguna’ nogi’ o toilaan ko’ kinoris. 6 Tu’ ondung mongoi toko’ sangod om mositi’ nod haro i nosorou mantad do wonsoyon. Om ogumu-gumu’ o nosihat dot aanu nga’ soro-sorohon nod kamanang. 7 Toilaan nopo om adalaan i’ karalom do bagi’ di tulun do basug. Aiso’ i’ o milo dau’d poboroson do tontok do mogiboro-boros do hal dit angapangkal. 8 Ondung karaaton nopo o sorohon nu do maan nu wonsoyo’ om roitan ko nod tulun di mamagangau noo. 9 Nunu nopo i pinsarahan do tulun do basug om dusa noo. Tulun nopo di mongindaraat nopod tulun do suwai om a’ no kasanangan dot isai nopo o tulun. 10 Ondung oluhoi ko’d tontok do haro o kagangahan, om oluhoi ko no kopio. 11 Kada’ no pikoduwo ginawo do mamasi do tulun di hukuman do kapatayon dot a’ otulid o kopomohukuman. 12 Boros ka nu doti’ daa om, ’’Okon i’ ko’ doho’ do tonggungan diti,’’ ka. Nga’ oilaan id Kinorohingan iri om maan ko indo dau butusai do miontok di sorohon nu. Piantangan i’ dau o koposi-posion nu om somulian ko indo dau do miontok di nowonsoi nu. 13 Oi tanak ku, pangakan nod paha’, tu’ iri nopo om osonong i’. Om poingkuro nopo o koomiso’ di paha’ do mantad hiri’d tulu do pinuwalai do potiukan dot akanon nu, 14 om iyo nogiddi o toilaan tu’ osonong kopio do bagi’ diya’. Ondung kitoilaan ko om osonong no ot id dosunsudan nu. 15 Kada’ omit di tulun dot araat di mogiupakat do mongoi panakau do dapu’ om mongoi ponoruang do walai di tulun dot otulid o ginawo. 16 Tu’ asaru’ piya dot aratu’ o tulun dit otulid o ginawo nga’ kotungag i’ iyau kawagu. Nga’ tulun nopo dit araat om apatai no di kosusaan. 17 Kada’ kotood dot oontok do kosusaan o pisangod nu, om kada’ koirak do tontok dot oinggorit iyau. 18 Tu’ okito id TUHAN i winonsoi nu, om a’ i’ iyau orohian do miagal diri; om a’ indo dau hukuman i pisangod nu’ddi. 19 Kada’ pologoso’ do katangkabo diya’ i tulun dot angaraat, kada’ osol diyolo’. 20 Tu’ aiso’ i’ o pagandasan di tulun dot araat om aiso’ o kosunsudon diyolo’. 21 Oi tanak ku, koronok nod TUHAN, om momusou nod raja’. Kada’ ongoi ponokiambalut di tulun di sumaap diyolo’. 22 Tulun nopod miagal diri om a’ i’ alaid om matai no. Tu’ okon i’ ko’ agaan-gaan o kosusaan do porikoton do Kinorohingan ko’ porikoton po di raja’. 23 Pinopoboros nogi’ i tulun dit ongkitoilaan do nosihat do poingkaa: Ondung manampaping o gompomutus, om kasala’ no iyau. 24 Ondung potopoton dau o tulun di kisala’ om papalan no iyau om karaatan iyau do koinsanai’d tulun. 25 Nga’ ondung momohukum i gompomutus do tulun di kisala’ om abarakatan no iyau om kasanangan iyau’d tulun dot ogumu’. 26 Iri no tisimbar dit otopot o koilaan dot ogirot kopio o piombolutan. 27 Kada’ po panansawo dot a’ nu po kosodia’ o tumo nu, om aiso’ po o pogihuman nu do kaakan-akanan. 28 Kada’ siliu do sasi’ do papasala’d tulun do suwai ondung aiso’ o poboroson nu dit otopot do kapasalaan nu dau, om kada’ pongudut do pasal dau. 29 Kada’ pomoros do poingkaa, ’’Poingkuro nopo i winonsoi dau dot id doho’ om miagal noddi o wonsoyon ku dot id dau! Sumuli’ oku no dau!’’ ka. 30 Nokoumbal oku do nakawaya’ do tumo om kabun dot anggur do tulun di gungkaul om basug. 31 Nokito ku nopod hiri om rugi poo om sakot. Om iri pagar nga’ naraag no. 32 Om iti no o nokotuduk doho’ do mantad di nokito ku’ddi: 33 Ondung mintudu’ do modop dot ongoruhai, om poirikau do momigapus do mundorong-dorong dot ongoruhai, 34 om sigog indod rumikot o komosikino’ do miagal pod tulun do manakau di kirapo-rapo.

25

1 Iti no o piro-piro kawagu o nosihat di Suliman do sinalin di piro-piro o tulun do hiri’d walai di Hiskia do don raja’; i Hiskia, i raja’ do Yohuda. 2 Poinggoyoon toko’ o Kinorohingan dot i pinolisok dau o kopoinggayaan; om pusohon toko’ o raja’ dot i patarangon dau o kopomusahan. 3 A’ i’ oilaan ondung nunu o sorohon do raja’, tu’ pomusarahan nopo dau om aralom po ko’ pomusarahan toko’; iyo pod tawan kasawat om iyo do rahat karalom o pomusarahan dau. 4 Iduwo’ pogi’ i nokorolot di pirok, om milo indo iri do tantanon do tulun di mananantan. 5 Uyungo’ ngai’ pogi’ i gomponosihat dit araat do mantad id walai do raja’, om ogirot i’ o pomorintaan, dot it otulid o kogirot. 6 Tontok do sumolowot ko’d raja’ om kumosiriba’ no o ginawo; om kada’ pinsorupai-rupai do tulun di kipangkat dot asawat. 7 Tu’ osonong nogi’ do suhuon do mongoi’d hiri’d koiyonon dit ongkipangkat, ko’ mantad do suhuon do patahak di niyonon nu dot id tulun di kipangkat dot asawat ko’ diya’d pangkat. 8 Kada’ kolomus do poporikot do hal nu do hiri’d pomisaraan; tu’ ondung oilaan do kasala’ ko om nunu po o milo nu’d wonsoyon? 9 Ondung haro o pigulatan dot id pialatan dokoyu di tambalut nu om salasayon nopori dot id pialatan dokoyu goduwo, nga’ kada’ pointalango’ i lisok-lisokon do tulun do suwai. 10 Tu’ koilo ngai’ i’ moti’ndo o tulun dot a’ ko milo’d poopi’ do boros dit a’ apatut do popinsunudon, om araag nondo o ngaran nu do gisom dot alaid. 11 Boros nopo di poboroson do koontok o maso do kapabarasan, om iyo po di sombulugu’ o tamas di poinsuang do piring do pirok. 12 Iri nopo pomisunud di poboroson do tulun di kitoilaan dot id tulun dit orohian do mokinongou, om iyo pod pondulung do tamas om iyo di pongillumis di tamas do nosompipi’ do winonsoi. 13 Susuhuon nopo dit otorodok, om poposonong i’ do ginawo’d tulun di minonuhu’ dau, iyo po iyau di waig dot osogit dot inumon di tulun do mongomot do hilo’d dumo. 14 Batos nopo dit a’ bayaanon, om iyo no di haun om ribut dit a’ poposondot do rasam. 15 Iri nopo tulun dit alanut o ginawo om osonong o koboro-boroso’ om kabayayat i’ do tulun di kikuasa’. 16 Kada’ padalaai kopio o pangakan do paha’; tu’ kosumo i’ moti’ diya’ iri, om koilob ko nondo. 17 Kada’ kasaru’ kopio do mongoi songkoduwo do hiri’d songkoduwo nu, tu’ apaasan dotindo iyau om rumaatan nondo diya’. 18 Iri nopo boros do ponondos dit a’ otopot om kapatai i’, do miagal do gayang, om bobobog, om pana’ dit atarom. 19 Sumondiu nopod tulun dit a’ milo do ponongkuyaanan do maso’d kikosusaan, om miagal pod mongogop di muud-uud no o nipon, om miagal do mamanau di kimpo’ o gakod. 20 Tulun nopo di modsinding do tulun di tumongob o podsindingan, om miagal nod mongidu’ do rasuk dau do tontok dit osogit kopio, om miagal do potuntug do suka’ dot id suhat dau. 21 Ondung louson i pisangod nu, om paakanon no iyau; om ondung tuuhan iyau, om poinumon no. 22 Tu’ iyo noddi o pongintingayam nu dau om somulian ko indo’d TUHAN. 23 Atantu’ nod poporikot do katagadan i mimboros do mongindaraat do wokon; dot iyo di tongus do mantad id utara tu’ poporikot do rasam. 24 Osonong nogi’ do miyon do hiri’d sakai’d taap do walai, ko’ mantad do sumugku’ i kusai di sawo dau dit obintogod dau. 25 Korongou nopod habar dot osonong do mantad id pomogunan dit osodu’, om miagal nod monginum do waig dit osogit do tontok do tuuhan. 26 Tulun nopo dit osonong do monokiwoyo’ do tulun dit araat, om miagal nod tudan do waig dit olobou ko’ torobong di nososomu’. 27 A’ i’ osonong do padalaan o pangakan do paha’, om iyo nogiddi tu’ a’ i’ osonong dot adalaan do popimboros do pamarayou do tinan nu. 28 Ondung a’ ko kopusus do korohian do tinan nu om miagal ko nod bandar di nahaba’ o tolig di pogintirung.

26

1 A’ i’ apatut do royohon o tulun do basug; tu’ miagal nori do rasam do dongmagadau om miagal do salju do tontok dit alasu’ o tadau. 2 A’ i’ kokuro-kuro diya’ i pomopol do wokon diya’, ondung aiso’ o sala’ nu. Iri nopo om miagal no di tombolog di mintulud do malib-talib diya’ nga’ a’ i’ sumako diya’. 3 Apatut i’ do pikoton o kuda’, om apatut do kakangan o kaladai, om apatut nogi’ do bobogon o tulun do basug. 4 Kada’ simbar do tulun do basug, tu’ sumimbar ko nopo, om koiyo ko no dau kabasug. 5 Ponimbar nopod tulun do basug om potonudon no di kababasug dau, om a’ indo dau sorohon dot apandai iyau. 6 Ondung monuhu’ ko’d tulun do basug do mongoi poromut do boros, om iyo nori do monipu’ do gakod nu, tu’ mogihum ko nod kosusaan. 7 Tulun nopod basug om a’ i’ milo do popoboros do boros dit aralom o komoyon, tu’ iyo no iyau di tulun do nakakung o gakod tu’ a’ no milo do palaangon i gakod dau. 8 Mamarayou nopod tulun do basug, om miagal nod pokogos do watu dot id lositik. 9 Tulun nopod basug di mumbal daa do popoboros do boros dit aralom o komoyon, om miagal nod tulun di naawuk do mumbal do mongidu’d rugi do hiri’d tunturu’ dau. 10 Tulun nopo di mananahak do karaja’ di tulun do basug om i tulun do santalib-talib, om momorugi’ noo do tulun dot ogumu’. 11 Tulun nopod basug di momonsoi kawagu di kababasug dau, om miagal nod tasu di mongoi pangakan kawagu di tilob dau. 12 Mogo-mogot nogi’ i tulun do basug piya tomod ko’ mantad di tulun do momusorou dot oilo iyau. 13 Monginduwalai nopo i gungkaul do ponguwaan nopo nga’ ooris do tabpaan do singa do hilo’d tanga’d ralan. 14 Tulun nopod akaul om mitogiging-giging noo do hiri’d toodopon dau, om aiso’ no toongoi-ongoi, do miagal po di totobon do kopingiwang om kopintobon. 15 Haro i’ o tulun dot adalaan no kopio kakaul, gisom do posuang piya do takanon dot id kabang dau nga’ tukono’ i’. 16 Tulun nopod akaul om momusorou i’ dot oilo iyau, ko’ mantad do turu’ o tulun di kitoilaan om it ongkoontok o ponimbar. 17 Mongoi nopo ponokihompi-hompit do hal do tulun do suwai om a’ i’ daa iyau kohompi-hompit, om miagal no di monguritos do tolingo’d tasu do hilo’d tanga’d ralan. 18 - 19 Tulun nopo di monipu’ do tulun do suwai do maan i’ daa do pogkoringau, om iyo nod tulun di mulau do mangambawa’ do rapo-rapo di kapatai. 20 Ondung iso’ noo o siduwon om opisok i’ i tapui; om ondung aiso’ o mimboros do mongindaraat do tulun do suwai om otingkod i’ o pogitatagadan. 21 Poposikit do tapui o tohun om siduwon; om iyo noddi i tulun dit ogorot do monokisongkiwal do mongusa’ do pogitatagadan. 22 Osonong tomod nopo o kopurimanan di mimboros do mongindaraat do tulun do suwai, om orohian o tulun do mokinongou’ddi. 23 Tulun nopo dit osonong o koboro-boroso’ om araat indo ot id suang do ginawo, om miagal no di kuron do nurogupan do pirok. 24 Tulun nopo dit obingraatan om oomis piya o boros, nga’ poimponu’ id karaaton ot id suang do ginawo dau. 25 Om mulong piya dot osuwau iyau nga’ kada’ ponongkuyaai dau, tu’ noponu’ i’ do karaaton o ginawo dau. 26 Mulong piya’d tirungon daa dau i karaato’ dau, nga’ oinsanan indo o tulun do kokito di karaato’ dau. 27 Isai nopo i mongukad do luang do porotuan do tulun do suwai, om aratu’ nod hiri. Om isai nopo i poliid do watu, om iyau no ot oliidan diri. 28 Ondung udutan nu o wokon, om araatan ko no dau. Kootuson nopod mimboros dit a’ otopot om karaagon.

27

1 Kada’ popimboroso’ o wonsoyon nu do kosuabon do suab, tu’ a’ nu i’ oilaan ondung nunu ot osiliu do tadau’d baino’. 2 Pologoson no o tulun do suwai om i sompogunan do mamarayou diya’, kada’ kopio royoho’ o tinan nu dot iya’ om iya’ o mamarayou. 3 Awagat no daa o watu om pasir, nga’ awaga-wagat ko’ iri o kosusaan di porikoton do kababasug. 4 Pokoruol no daa do ginawo o kototogod om koronob i koburonguso’, nga’ awagat po moti’ ko’ iri i mosol. 5 Osonong nogi’ do potimbabaon nopo do monogod om mikuwo’d monuduk do tulun, ko’ mantad do pologoson nu iyau do momusorou dot a’ ko mamadul dau. 6 Mulong piya do bobogon ko di tambalut nu nga’ mikuwo i’ dot osianan iyau diya’, nga’ ondung gopuson ko do pisangod nu om antaan-taan no. 7 Ondung ayahan ko, om paha’ piya nga’ niada’ nu i’; nga’ ondung louson ko, om iri piya it opoit nga’ oomis id opurimanan nu. 8 Tulun nopo di mogidu’ do mantad id walai dau, om miagal no di tombolog do tumongkiad do rumun. 9 Poposonong do ginawo i tumau dot osonong o kosingudan; nga’ mamagangau i’ do ginawo o kosusaan. 10 Kada’ lihuwai o tambalut nu ko’ i tambalut do tapa’ nu. Tu’ ondung id suang ko’d kosusaan om kada’ no ongoi pokitulung do tobpinai nu; tu’ milo nod monulung diya’ i songkoduwo nu, ko’ mantad di tobpinai nu di hilo’d sodu’. 11 Oi tanak ku, sumiliu nod tulun di kitoilaan, om osonong i’ o ginawo ku, om haro o ponimbar ku’d tulun di papasala’ doho’. 12 Tulun nopo di milo’d momusorou om kokito id kosusaan do rumikot om ilagon i’ dau iri; nga’ tulun nopo di basug om sumubo tomod nopo dot id kosusaan om gowoi pondo om oinggorit iyau. 13 Tulun nopo di nakabatos do mamajamin do tulun di mongutang, it a’ dau otutunan, om atantu’ no dot ongoyon nopondo i dapu’ dau do pamajamin di batos dau. 14 Ondung osuab kopio ko do papagarang do ponunuwau nu di tambalut nu, om sorohon i’ dau’ndo do momopol ko. 15 Tondu’ nopo dit obintogod do sawo, om miagal no di rasam dit a’ nopo tumodu’ do monongodou-ngodou. 16 A’ i’ iyau milo do tingkodon, tu’ miagal nod mogodu do tongus om miagal do mongonggom do tumau do mogodu dau. 17 Kopinsingilaan nopod tulun om mantad id tulun do suwai, do miagal di basi’ tu’ basi’ i’ o kaasa’. 18 Isai nopo i momogompi’ di guas, om kaakan no do tua’ddi. Om i susuhuon di modsurung di tuan dau nga’ suahon no. 19 Iri nopo it okito nu dot id waig om iri no i rabas nu; om iri it okito nu dot id ginawo nu, nga’ iri no i kowoyo-woyoo’ nu. 20 Korohian nopod tulun om a’ nopo milo dot abagalan; do miagal di pomogunan do tulun do napatai tu’ haro kasai’ nopo o tiyonon. 21 Ponompipi’ nopod tamas om pirok, om tapui; om pongilo nod kowoyo-woyoon do tulun om mantad di kopurimanan dau do tontok do royohon iyau. 22 Mulong piya do panatasan do momobog o tulun do basug, nga’ a’ i’ oidu’ i kababasug dau. 23 Tumotos nod momogompi’ do tayam-tayam nu, 24 tu’ a’ i’ poingompus o kakayaan. Pomorintaan piya do raja’ nga’ a’ i’ potilombus do gisom dot alaid. 25 Ngoyon no onuo’ i sakot do paakan di tayam-tayam, om ngoyon onuo’ i sakot do hilo’d nuluhon do daamot di sakot di katatanom do sumuni. 26 Kowonsoi ko i’ do pakayan dot i hulu’d dumba’ o wonsoyon om koboli ko’d tana’ dot i tusin di gatang do wookon di kambing nu o pomoli. 27 Om iri no kambing nu’d suwai om pongonuan nu’d susu dot inumon nu om i sompiiyon nu, om i susuhuon nu.

28

1 Tulun nopod araat om mogidu’ i dot aiso’ piya o momogusa’ diyolo’, nga’ tulun nopo dit otulid o ginawo om osiou i’ do miagal di singa. 2 Ondung momonsoi’d dusa o bansa’, om mogisowoli-woli nopondo o tulun do momorinta’; nga’ ondung kitoilaan o boyoon di bansa’, om ogirot i’ om apanggor o pomorintaan dau. 3 Pomorinta’ nopo di mongulok-ulok do tulun di mosikin, om miagal nod rasam dit asapou do mamaraag di tomoton. 4 Ondung a’ ko mamadul dot oturan, om mogobi’ ko no di tulun dot araat; nga’ ondung tumanud ko dit oturan, om sumaap ko no di tulun dot araat. 5 Tulun nopod araat om a’ i’ kosuhut do komoyon dot otulid, nga’ tulun nopo di sumambayang dot id TUHAN, om kosuhut i’ do koinsanai’ddi. 6 Osonong nogi’ do mosikin dot otulid po o ginawo, ko’ mantad do kaya’ om goudut i’. 7 Tanakwagu nopo di mumboyo’ dot oturan om tulun no di kitoilaan. Nga’ tulun nopo di monokiambalut do tulun dit aiso’ o guna-guna’ om mongintingayam no di tapa’ dau. 8 Ondung kakaya’ ko dot i bunga do tusin om poninipu’ nu’d tulun do suwai o kakaya-kaya’, om iri nopo kakayaan nu’ddi om aanu indo do tulun dit opuhawang dot id tulun do mosikin. 9 Ondung a’ ko mumboyo’ dot oturan do Kinorohingan, om sambayang nu piya’ndo nga’ araat i’ dot orongou dau. 10 Ondung mamayayat ko’d tulun dit otulid o ginawo do momonsoi’d araat, om iya’ indo om iya’ ot alawaan di lawa’ nu’ddi. Nga’ tulun nopo dit otulid o ginawo, om abarakatan indo do gisom dot osimbayan iyau. 11 Tulun nopod kaya’ om momusorou nopo do kitoilaan iyau, nga’ tulun nopod mosikin di kirongod om koilo i’ ondung isai kopio iyau. 12 Soira’ nopod momorinta’ o tulun dot otopot, om asanangan ngai’ no o tulun, nga’ soira’ nopod tulun dot araat o momorinta’ om a’ no mongoi hompi-hompit o rayat. 13 Aiso’ i’ ot aanu-anu nu do popolisok ko’d dusa nu. Okuno’ nori do mikuwo’d tongkiadan, om ompunan ko id Kinorohingan. 14 Olumaag no i tulun di mumboyo’ kasai’ do TUHAN. Nga’ tulun nopo di sumaap dau om obungou no. 15 Aiso’ no o pokukurayan do tulun do mosikin dot id toguang do pomorinta’ dit araat, tu’ miagal pod potoguang iyolo’d singa di minggarom ko’ bohuang di motipanabpo no diyolo’. 16 Pomorinta’ nopo dit a’ milo’d momusorou om osiliu nod pomorinta’ dit orongit kopio, nga’ tulun nopo dit araatan dit a’ koontok om alaid i’ do momorinta’. 17 Tulun nopo di nakapamatai om gusa-gusaon nopo ot opurimanan dau do gisom do tikapatai dau; aiso’ no ot iso’ do tulun do koodu dau. 18 Tulun nopo dit otulid o kowoyo-woyoon om osimbayan i’ o koposi-posion. Nga’ tulun nopo dit a’ otulid o kowoyo-woyoon om monigowo nopo dot oontok do kosusaan. 19 Gompongumo nopo dit aparu’ do morobuat om osima’ nod kaakan-akanan. Nga’ tulun nopo di mangayi’ nod maso om mosikin kasai’ nopo. 20 Tulun nopo dit otulid o ginawo om kaanu i’ do barakat do mantad id TUHAN, nga’ tulun nopo dit orohian dot oruhai’d kumaya’ om a’ no milo’d mogidu’ do mantad id hukuman. 21 A’ i’ osonong do manampaping do wokon, nga’ haro i’ o gompomutus dot oonuan nopod tusin dot ongokuuri’ om manampaping no. 22 Tulun nopo dit okolit om orohian nopo dot oruhai’d kumaya’; gisom dot a’ i’ dau oilaan dot orikatan iyau do korurutum. 23 Monogod nopod tulun do suwai do maan do ponuduk dau om korohian nogi’ di tulun diri do koimbagu, ko’ mantad di tulun di minamarayou dau. 24 Isai nopo i momusorou dot okon ko’ dusa do manakau di dong molohing dau, om iyo no di tulun do mananakau. 25 Tulun nopo dit okolit om mongimbulai nod pogitatagadan; nga’ tulun nopo dit otumbayaan do TUHAN om haro nogi’ kopio ot aanu. 26 Tulun nopo di tumanud dot osorou dau om basug i’. Nga’ tulun nopo di tumanud do ponudukan do tulun di kitoilaan om kaanu nod koposion. 27 Panahak nod tulun do mosikin om a’ ko i’ okurangan. Nga’ ondung a’ ko nopo monongkoilo di tulun do mosikin om ogumu’ nondo o tulun do momopol diya’. 28 Lumisok ngai’ nopo o rayat, do tulun dot araat o momorinta’; nga’ soira’ nopo dot apatai i tulun dot araat diri, om sumowoli nondo do momorinta’ i tulun dot otulid o ginawo.

29

1 Ondung muhang-ruhang nogi’ o kosongkiwalo’ nu do tontok do tudukan ko, om orikot nondo o maso dot araag kopio ko om a’ ko nondo milo’d tulungon. 2 Ondung otulid i pomorinta’, om ongotood no i rayat. Nga’ ondung araat i pomorinta’, om oinggorit no i rayat. 3 Ondung orohian ko’d toilaan om oondos no diya’ i tapa’ nu. Ondung mongoi ko sugku’ do sundal om orubat no dot aayi’ o tusin nu. 4 Soira’ nopod momusou i raja’ dit otulid, om ogirot no o pomorintaan dau. Nga’ soira’ nopo do tamaha’ iyau’d tusin om aratu’ no o pomorintaan dau. 5 Ondung mamarayou ko di tambalut nu, om pataan ko nod lawa’ do kosulungon nu. 6 Tulun nopod araat om alawaan no di dusa dau, nga’ tulun nopo dit otulid o ginawo om osimbayan i’ om otood. 7 Tulun nopo dit osonong om koilo i’ dit apatut dot aanu di tulun dot aiso’ o pokukurayan, nga’ tulun nopo dit araat om a’ i’ kosuhut do komoyon diri. 8 Tulun nopo dit orohian do mongindaraat om kagangau i’ do pointongkop do bandar. Nga’ tulun nopo di kitoilaan om milo i’ do poposimbayan. 9 Soira’ nopod misalasai i tulun do kitoilaan om i tulun do basug, om mingirak noo om mimpopol i tulun do basug. 10 Tulun nopo di gampamatai om araatan nopod tulun dit otulid o ginawo, nga’ tulun nopo dit osonong om mongintirung i’ di tulun diri. 11 Tulun nopod basug om a’ no kopusus-pusus do kototogod dau, nga’ tulun nopo di milo’d momusorou om alanut i’ o ginawo om kopusus do kototogod dau. 12 Ondung mongudut o pomorinta’, om iri pagawai dau nga’ mongudut ngai’ no. 13 Haro i’ o kopiagalan di tulun do mosikin om i mongulok-ulok dau: iri no tu’ nonuan goduwo i’ iyolo’d TUHAN do mato do pogontong. 14 Ondung mogobi’ i raja’ di tulun dit aiso’ o pokukurayan, om alaid no dot oidu’ o pomorintaan dau. 15 Iri nopo i ponuduk om i pomisunud nga’ manahak do toilaan dot id tulun. Tanak nopo dit umboyoon kasai’ o korohian, om mongintingayam indo di tina’ dau. 16 Tontok di kikuasa’ o tulun dot araat, om rumuhang no o kogumuo’ do kasalaan. Nga’ poimpasi po i tulun dot otulid o ginawo do tontok dot oidu’ o kuasa’ di tulun dot araat. 17 Tudukan no o tanak nu, om osiliu i’ iyau do kaandasan nu om i popotood do ginawo nu. 18 Bansa’ nopo dit a’ tumanud do ponuhuan do TUHAN om aiso’ no o kosimbayanan. Nga’ olumaag i’ o tulun di tumanud dot oturan do TUHAN. 19 A’ ko i’ milo’d monuduk do susuhuon ondung moro-boros ko no toomod dau. Tu’ kosuhut i’ doti’ daa iyau do komoyon nu’ddi nga’ a’ i’ dau podulon iri. 20 Mogo-mogot nogi’ o tulun do basug ko’ mantad di tulun dit oburuak o koboro-boroso’. 21 Ondung moyonon nu i susuhuon nu do mantad dit okoro’ po iyau, om osongkiwal nondo iyau do koimbagu. 22 Tulun nopo dit obintogod, om popogisosongkiwal noo om monusa’ do tulun dot ogumu’. 23 Koinsiriba’ indo i tulun dit obinggayo-gayo; nga’ ondung osiriba’ o ginawo nu om suahon ko indo. 24 Tulun nopo di monguhup do tulun do manakau, om mogihum nod karaagon do tinan dau. Tu’ ondung posunudon dau it otopot do hilo’d pogibisaraan, om ohukuman no iyau. Nga’ ondung amu’, om papalan no iyau’d Kinorohingan. 25 Haro i’ o koligagaanan ondung ooris ko dit osorou’d tulun do suwai do pasal diya’. Nga’ ondung mogondos ko’d TUHAN om osimbayan ko no. 26 Ogumu’ o tulun dot orohian do kasanangan do pomorinta’, nga’ mantad no dot id TUHAN o koonuan kopio dit otulid. 27 Araatan i’ i tulun dot osonong di tulun dot araat; om i tulun dot araat nga’ araatan i’ di tulun dot osonong.

30

1 Iti no o boros do pinoboros di Agur, i tanak di Yaki, i mantad hilo’d Masa. ’’A’ i’ hino o Kinorohingan do hiti, a’ i’ iyau moyo-woyo’ doho’, om a’ oku no kosimbogui!. 2 Tu’ iyoho’ nopodti om iyo pod nintorusan kabasug; aiso’ nopo o tosuhut-suhutan ku. 3 Om a’ oku insan kopinsingilo do toilaan, om a’ oku kotutun do Kinorohingan. 4 Isai ma o tulun do koilo’d kowoyo-woyoo’ do hilo’d surga? Nokoumbal toi o tulun do minongonggom do ribut, om minomolopot do waig dot i rasuk dau o pinomolopot, ko’ minanantu’ pod kogisomon do koinsanai’d nunu nopo? Isai o ngaran dau om isai o ngaran do tanak dau? Atantu’ nod koilo ko i’! 5 Sulungon ngai’ id Kinorohingan o batos dau. Iyau no o ponokokolid do tulun di rumikot do mongoi pokiintirung dau. 6 Kada’ ruhangai o boros dau om a’ ko i’ togodon om a’ ko roitan do goudut,’’ ka dau. 7 Pokionuon ku iya’, oi Kinorohingan, do manahak doho’ diti duwo o pokionuon ku’dti dot a’ oku po apatai: 8 iri no tu’ kada’ oku pologoso’ do mongudut, om kada’ oku pologoso’ do kaya’ ko’ mosikin. Suwai ko’ onuan oku nopo di miumbagal-bagal ku. 9 Tu’ ondung kaya’ oku om mogolim oku dotindo diya’ om momoros oku dot a’ oku minog do haro o TUHAN. Nga’ mosikin oku no om mongoi oku dotindo panakau om koindaraat indo’d ngaran nu. 10 Kada’ papasala’ di susuhuon dot id toguang di tuan dau, tu’ osumpaan ko moti’ndo om asala’ ko. 11 Haro i’ o tulun do momopol do tapa’ dau, om a’ momusou’d tina’ dau. 12 Haro i’ o tulun do momusorou dot olidang iyau nga’ maso kad sosomu’ tomod nogi’ iyau. 13 Haro i’ o tulun do momusorou dot osonong kopio iyau, om mamarayou- rayou iyau’d tinan dau. 14 Haro i’ o tulun do mogihum do kaakan-akanan, do pokoruol om mononsog di tulun do mosikin om it aiso’ o pokukurayan, o ralan do mogihum. 15 Haro o duwo tanak di limbata’; ngaran nopo goduwo’ddi om i; ’’Patahakon doho’ ’’! Haro ot apat o hal dit a’ nopo milo dot abagalan: 16 i kinoiyonon do tulun do napatai, i tondu’ dit a’ maganak, i tana’ di tuuhan do rasam, om i tapui di monorob do hinonggo nopo. 17 Tulun nopo di monguntotori’ do tapa’ dau ko’ i tina’ dau, om apatut nod pataamon do hilo’d soliwan om okutukan i’ di tombolog di roitan do bangkahak o mato dau om aakan do kondiu o rata’ dau. 18 Haro ot apat o hal dit apagon dot osuhutan: 19 i kondiu do mintulud do hilo’d tawan, i tulanut do lumuhad do hiri’d watu dit angatarom, i kapal do rahat do lumayag do hilo’d tanga’d rahat, om i kusai om tondu’ do miuhang-uhang. 20 Poingkaa no o kowoyo-woyoon do tondu’ dit a’ otorodok dot id sawo dau; magampahu’ po iyau, om mongoi nogindo akan om momihid do kabang, om moro-boros nogindo dot, ’’Nga’ aiso’ i’ bo o nowonsoi ku di kasala’!’’ ka. 21 Haro ot apat o hal dit a’ milo’d posimboyonon do hiti’d pointongkop do pomogunan: 22 i turipon do sumiliu’d raja’, i tulun do basug do kaanu do koinsanai di kosionuan dau, 23 i tondu’ do kasawo om a’ i’ daa iyau korohian do tulun, i susuhuon do tondu’ do magahau do pangkat di tondu’ di sanganu di karajaon dau. 24 Haro ot apat o nintorusan do hiti’d pomogunan dit ongokooro’ daa nga’ ongoilo kopio: 25 i kilau: ongoluhoi daa nga’ monimung i’ iyolo’d taakanon diyolo’ do tontok do dongmagadau po. 26 I palanuk: a’ i’ daa okoris no nga’ id pogiolit-olitan id pampang o tiyonon diyolo’. 27 I katat: aiso’ i’ o raja’ diyolo’ nga’ oulud i’ iyolo’ do tumongkop. 28 Gontulak: atabpa-tabpaan i’ daa, nga’ hilo’ piya’d walai’d raja’ nga’ iyonon i’ diyolo’. 29 Haro ot apat o kosuayan kopio do tontok dit antangan kopio o pamamanau diyolo’: 30 i singa, i nintorusan dot okoris om it aiso’ i’ o poddosi; 31 i kambing do tontoluhan, i manuk do tandaha’, om i raja’ dot id toguang di rayat dau. 32 Ondung nabasug ko gisom do minggayo-gayo ko’ddi om minsorou ko dot araat, om antaan-taan no! 33 Tu’ ondung gouron nu o susu om osiliu nori do montiga’. Ondung momobog ko’d todung do wokon, om momburaha’ nori. Ondung moningkau ko’d pitagadan om kohompit ko no dot id pitagadan diri.

31

1 Iti no o nosihat di tina’ di Raja’ Lomuil, dot id tanak dau, 2 ’’Iya’ no i tanak ku di kosianan kopio ku, om i nisimbar do sambayang ku. Nunu ma o posunudon ku diya’dti? 3 Kada’ rubato’ o kinoris nu do monokidudun do tongoondu’ om kada’ oiyo’ o tusin nu do pambayar do tongoondu’d sundal. Tu’ ogumu’ no o raja’ do naratu’ do tondu’. 4 Pokinongou no, oi Lomuil! Raja’ nopo om a’ i’ osorupai do monginum do waig dot anggur om a’ osorupai dot adalaan koubas do tiinumon di kaawuk. 5 Tu’ soira’ nopod koinum iyau do tiinumon di kaawuk, om olihuan nondo dau it oturan om a’ nondo dau pusohon it apatut dot aanu di tulun dot aiso’ o pokukurayan. 6 Tiinumon nopod kaawuk om maan nod patahakon di tulun di motingkapatai no, om i tulun di tumongob. 7 Moginum pogi’ iyolo’ nga’ momolihu daa di kinorutumo’ diyolo’ om i koinggoritan diyolo’. 8 Obiai no i tulun dit a’ milo’d mongintirung do tinan dau. Intirungan ngai’ no it apatut dot aanu do tulun dit aiso’ o pokukurayan. 9 Uhupan no iyolo’ om siliu nod gompomutus dit otulid. Patahakon no it apatut dot aanu di tulun do mosikin om i tulun dit ulak-ulakan,’’ ka. 10 Apagon nod mogihum do tondu’ dit oilo kopio; iyau nopo om agayo po gatang ko’ mantad di watu dot olumis dit agayo o gatang. 11 Iri sawo dau nga’ otumbayaan i’ dau, om a’ iddi iyau insan dot okurangan do nunu nopo. 12 Solinaid nopo dau do poimpasi om monulung kasai’ nopo iyau di sawo dau; om a’ i’ iyau insan do monusa’ dau. 13 Aparu’ i’ iyau do mongoi ponimung di toowolon do wonsoyon do kain om i hulu’d dumba’, om a’ nopo iyau miundorong-dorong do mangawol diri. 14 Paatod iyau’d taakanon do hiri’d walai do mantad id kinoiyonon di hilo’d sodu’, miagal po iyau di kapal do dumadagang. 15 Osuab po iyau’d tumungag do posodia’ do kanon di sompiiyon dau, om momisunud di susuhuon dau do tongoondu’ do buruon diyolo’. 16 Mogihum iyau’d tana’ om bolion dau iri; om tanaman dau dot anggur tu’ nokoponimung no iyau’d tusin do pomogompi’ddi. 17 Aparu’ iyau om okoris do kumaraja’. 18 Oilaan i’ dau o kootuson do nunu nopo i wonsoyon dau; om kumaraja’ iyau do gisom dot alaid o kinotuangan. 19 Pimpori-porian nopo dau’d momonsoi o banang dau om mangawol iyau do kain dau. 20 Opuhawang i’ iyau dot id tulun do mosikin; om monulung iyau do tulun di mokitulung. 21 Tontok piya dot orikot o maso dot osogit nga’ a’ i’ iyau atangkabo, tu’ haro ngai’ i’ o pakayan di sompiiyon dau dit angakapal. 22 Pimpori-porian nopo dau’d momonsoi i pamalapik do siliu dau; om manampakai iyau do kain linan dit otomou daragang-ragang, it agayo o gatang. 23 Sawo nopo dau om tulun dit abantug; om boyoon do hiri’d bandar. 24 Monombir iyau do pakayan om momonsoi’d tagkos do maan dau pobolio’ dot id dumadagang. 25 Okoris i’ iyau om suahon do tulun do suwai; om a’ atangkabo do tumimbaba’ do tadau dit id dosunsudan. 26 Alamaya’ i’ om poimponu’ do toilaan, o koboro-boroso’ dau. 27 Aparu’ i’ iyau do kumaraja’, om antangan dau it apatut do haro dot id suang do walai dau. 28 Mongunsikou ngai’ i’ i tangaanak dau dot id dau om i sawo dau nga’ mamarayou i’ dau. 29 Boros ka di sawo dau, ’’Ogumu’ i’ o tongoondu’ dot ongosonong, nga’ iya’ no it osonong kopio dot id pogialatan diyolo’,’’ ka. 30 Tumanus i’ i koligkango’ do tinan om i kolumiso’d rabas; nga’ tondu’ nopo dit otumbayaan do TUHAN om apatut nod royohon. 31 Somuliai no o koinsanai di kosonongo’ dau, tu’ iyau no o tondu’ dit apatut do pusohon do koinsanai’d tulun do hinonggo nopo!