Miliinye

Yesu dãarawɛ

Miliinye

sɛwɛ

Sɛwʋra sɩɛrɛ thaaga

Luki sɛwɛn ma sɛwʋwɛ pɩyɔ̃. Lʋgʋ baara sɩɛrɛthaagɩra kɩ bʋ kha: «Sɩɛrɛnʋʋsɩra Luki sɛwɛn ɩra». Sɩɛ ɓɔgɔ wa mɩyɩra Yesura kha le bɛna ʋ kha bʋ fɔlɔŋɩra za, na mɩyɩra u deɗi. Kɛna Miliinyira sɛwʋra ɓɔgɔ wa mɩyɩra liin Yesu gamɛ kpɩ̃rara za. Ʋ karɩ̃nɓiiwira yã ʋ dʋ̃waʔ, ŋa Yekila Nina ʋ hãan mɩ, Yesura bʋ wa pɩ sʋgʋmʋra za ʋɔ Nina wɔrɩkɩra za, ʋɔ Nina hã wa faŋa na Yesura nɩpɩra kɩ bʋ egilizira ɩra, kɩ yɩɛ ʋ kʋ̃ra nu khaayɛ bɩɛ.

Sɛwʋwɩɛ ɓɔgɔn sɩ kha Pãtɩkɔtɩ ɗɩyãgɩra, Yekila Nina sũnn ma Yesura karɩ̃nɓiiwira bɩɛ za na hãan mɩ wɔrɩkɔ na faŋa na dʋɔ sɩɛn egilizi nɩpɩra za Zeruzalɛmʋra (1-7). Na Yesura sɩɛsɩra tɩɩn sɩrɩsɩra bɩɛ za na nann Zude na Samarɩ (8-12). Na Poli na Yesu karɩ̃nɓiiwe bʋɔ yuon sɩrɩsɩra vĩin mirin lagagbola, harɩ na nann gbongbʋ̃ɔŋɩra pɩ yɩ Ɔrɔmʋra, na deɗ Yesura sɩɛrɛnʋʋsɩra, na thĩmaanyɩra bɩɩn na khãan Yesura za, na bɩɛ ɓuun Yekila Nina wɔrɩkɩra (13-28). Lukira kha thuo wa Poli na pi le Yekila miliinsira kpuore (Miliinye 16:10).

Yesura egilizi nɩpɩra ɓuun ma vɛnsɛ na gbɩ̃rɩyansɛ thĩ. Ŋa Yekila Nina dɛnfɛn mɩ wa.

Mɩyɩra bɩɛ sɛwɛn sɛwʋra za, ɩ ɓɔgɔ wa kha Yekila nɩpɩra kãn ma ki de Yesu Kirisitira sɩɛrɛnʋʋsɩra, si le thaaga sɩ tɩɩ na nan dunuyara khaayɩra bɩɛ za.

Miliinsira Yesura liin bɛna u huun kɩ alɩn ɩra

¹Mɩ yɛsɛkhuo Tiyofili, mɩ lʋgʋ sɛwʋra mɩ sɛwɛnɩ, mɩ kpɔrɩn mʋ wa mɩyɩra bɩɛ Yesura|Yesu na gɔɗ ki le na mɩyɩra ʋ kha mamarɩ nɩpɩra, na khɛ u miliinsira gɔbɛna ²na yo nann ɗɩyãgɩra ʋ sɩɛrɛn Yekila Nina|Yekire Nin wɔrɩkɩra za na nɩpɩra u kenn khonn na liin mi ʋ dãarawɩra, mɩyɩra pɩ kãn na le, kɩ yɩɛn na Yekila yɩɛn na ʋ gan zaara ni. ³Baa ʋ vɛn ki huun na alɩnɩ, bɩɛ ʋ ɓɔgɔn u thĩ ki liin mɩgɔngɔnyɛ na ɓɔgɔn kha ʋɔ huun alɩn ma tɩ̃ya. Ʋ ɓɔgɔn ma u thĩ dɩ̃ɩn mɩ ki deɗ pi Yekila ɩɩga|Yekila ɩɩga mɩyɛ na ɓuun khɩɛwɛ tigbeyɔ̃. ⁴Gɔɗɩyãga gʋɔ na pɩ ɓa bĩŋinn ki ɗi, na Yesura deɗ pi kha: «Hã ɩ̃ ɓa kure Zeruzalɛmʋra wãʔ, ɩ̃ kɩ tɩɛ Nina mi Siira hãan nʋʋgɩra kha ʋɔ ɓa hã ɩ̃ ɩra, ʋɔ Nina mɩyɩra mɩ na deɗ ĩ. ⁵Naɗɩɛ Zãna kha yĩ|Yĩ ɓa nɩpɛ ãmɛ za, ŋa yanɩ na bɔ khɩɛwɛ ɩ̃ ɓa hĩi wa na Yekila Nina1:5 Ken Matiyo 3:11; na Marɩkɩ 1:8; na Luki 3:16; na Zã 1:33.»

Yesu gamɛ zaara ni

⁶Baa Yesu na ʋ dãarawɩra bĩŋinni, na pɩ bʋ̃ɗ ʋ kha: «Adɛyɛ, dɩɛ bɛna mʋ ɓa arɩga Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira ɩɩgɩra ba1:6 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Luki 19:11?» ⁷Na ʋ zɩ̃ŋɩnn mɩ kha: «Ɩ̃ bɛ tʋwanɛ dɩɛ waʔ, Siira yiin pɩ khɩɛwɩra na tɩ bɛna ʋ wɔrɩkɩra za1:7 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Marɩkɩ 13:32. ⁸Ŋa Yekila Nina|Yekire Nin ɓa sũn ɩ̃ za ĩ ɓu faŋa ki le mɩ sɩɛrɛwɛ na de mɩɛ mɩyɛ Zeruzalɛmʋra na Zude sɩrɩgɩra bɩɛ na Samarɩ|Samarɩ na dunuyara bɩɛ za1:8 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Matiyo 28:19; na Marɩkɩ 16:15; na Luki 24:47.» ⁹Baa u deɗ sɩɛ zuori, na ʋ gann zaara ni. Pɩ kha ken u wa na ʋ gan na dadʋ̃rʋga ɓa bakan ʋ1:9 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Marɩkɩ 16:19; na Luki 24:50-51. ¹⁰Bɛna pɩ na ɓaɗ yiwuye Yesura za ki ken u na ʋ gan, na pɩ barɩn yãan bɔ khuowe pɩyɔ̃ na davɩrɩsɛ1:10 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Luki 24:4. ¹¹Na bɩɛ deɗ pi kha: «Galile nɩpɛ, be liin na ɩ̃ hɩɗann ki ken zaara ni mɩra. Yesura|Yesu kuɗ ɩ̃ sʋgʋmʋra ʋ, na ĩ ken u na ʋ gan mɩra, mafɩra ʋ ɓa gbũu ɓan tɩ̃.»

Dɛyɩra kɩ ɓa khɛ Zudasɩra boɗa ɩra

¹²Baa pi deɗ sɩɛ, na Yesura dãarawɩra ɗɛ alɩn dadikira pɩ yɩ kha Oliviye|Oliviye hʋʋgɩra, na khũnn Zeruzalɛmʋra. Dɩɛ khaala na Zeruzalɛmʋra kha nan ma kilo kpo siira. ¹³Baa pɩ nann Zerusalɛmʋra, na pɩ gann saŋabon thʋʋgɩra za pi le dɛrɩ kɩ hɩɗan ɩra. Pɩɛrɩ na Zã, na Zakɩ, na Ãdire, na Filipu, na Tomasɩ, na Batelemi na Matiyo, na Alife ɓikhiye Zakɩ, na Simɔ̃ ʋɔ wɩɛra pɩ kha yɩ tɩ̃ kha Segbonɓiye, na Zakɩ ɓikhiye Zudi. ¹⁴Pɩ bɩɛ na bɛnn ma tikpo za kɩ hʋgan kɩ yɩ̃n Yekila na kpoloŋo kpo na Yesura|Yesu yaara Marɩyamara na ʋ khɩ̃rɩwɩra na hapɛ bʋɔ kamɛ ʋ.

¹⁵Gɔɗɩyãga gʋɔ na Yesura karɩ̃nɓiiwira ɓa bĩŋinn ki yĩmin nɩpɛ tiiwãnɩkpo. Na Pɩɛrɩra alɩn na nɩ́ɩrɛ́n pɩ sʋgʋmʋra za kɩ kha: ¹⁶«A nɩpɛ, mɩyɩra Yekila Nina|Yekire Nin na khɩɛn ɩtakhuo Davidi|Davidi nʋʋgɩra na nisĩnn deɗ Yekila sɛwʋra za Zudasɩra mɩyɩra za, fɔ ɩɛ le. Ʋɔ ɗɩɛn ma tigiye za na ɓɔgɔn Yesura|Yesu na pɩ gɔɗ ʋ, ¹⁷kɛna ʋ kha bʋ wa aa kãnʋʋna ʋ.; Aa na ʋɔ kha le Yekila miliinsira kpuore.

¹⁸Zudasɩra khɩɛn ma ɩɛ mɩbɩ̃yɛtigiyira na ɗonn hʋʋga. Gɩɛ hʋʋgɩra za u tũnn u thĩ. U kuɗ ɓa tũnkhɛla za na ɓa waan na dʋɗ, na lɔwʋsɩra bɩɛ kuɗi. ¹⁹Baa Zeruzalɛmʋra nɩpɩra nuun sɩɛ, na pɩ yɩɗ kɩ hʋʋgɩra pɩ sɩɛsɩra za kha “Hakɛlɩdama”, kɩ kɔla kɩ bʋ kha “Tarɩ̃mɛhʋʋga.” ²⁰Na Pɩɛrɩra deɗ tɩ̃ kha kɛna sɩ sɛwɛn ma Yekila tɩ̃nsɩra sɛwʋra za kha:

“Fɔ ʋ gbɛ̃ɩna le gbonkpoko,

Hã nɩra hɩɗan fɩ waʔ.”

Sɩ sɛwɛn ma tɩ̃ kha:

“Fɔ nɩra ʋɔ khɛ u boɗa.”

^21-22Gɩɛ yɩɛrɩ, fɔ nɩra ʋɔ sɩɛ aa za, a le sɩɛrɛwɛ Yesura|Yesu hu arɩmɩra mɩyɛ za. Ʋɔ dɛyɩra kãn ma na le nɩra wɛ thuon aa na Yesura bãanyɛ bɩɛ ʋ kha min sɩrɩgɩra za na gɔɗ bɛna Zãna yĩɗ|Yĩ u ãmɩra za, na yo nan ɗɩyãgɩra ʋ gann zaara ni ɩra.»

²³Na Pi hãan nɩpɛ yɔ̃: Zozɛfʋra pɩ yɩ kha Barɩsabasɩra kɩ yɩ ʋ tɩ̃ kha Zusitisi, ʋɔ na Matiyasɩ. ²⁴Kɩ yɩ̃nn Yekila kha: «Adɛyɛ, mʋɔ kɩ tʋ nɩpɛ bɩɛ kpolonsira, ɓɔgɔ aa nɩpɩɛ pɩyɔrã za, wɩɛ mu khonn ²⁵ha ʋ khɛ Zudasɩra boɗa na sɩɛ aa dãarawɩra za, na le mʋɔ Yekila miliinsira, Zudasɩra zɩɛn ma u miliinsira ki yuon gɛŋɩra ʋ kha kãn na yo ɩra.» ²⁶Na pɩ ɗɛ liin tɩ̃ɩtɩ̃ɩ na ʋ gɔɗ Matɩyasɩra, na ʋɔ sɩɛn dãarawɩra gbũne na ukpora za.

Ninyɛgɛmʋra sũme mɩyɛ

¹Fɛtɩra pɩ kʋ̃n kha Pãtɩkɔtɩra2:1 Pãtɩkɔtɩ yɩsɩgɩra kɩ bʋ Gɩrɛkɩwɛ ɗiikpɛwʋfɛtɩ yɩsɩgɩra, ʋ fɛtɩwɩɛ kha ɗi wa Pakɩ fɛtɩra ɗiime khɩɛwɛ 50 kpɩ̃ra za. Kiretɩɛ̃wɛ heke, ʋɔ fɛtɩwɩɛ ɓa vɩɗ liin ma Ninyɛgɛmɔra hãamɛ fɛtɩ. baa ʋɔ ɗɩyãgɩra nannɩ, na Yesura karɩ̃nɓiiwira bɩɛ bĩŋinn khaarɛ kpo. ²Na sɔ kʋ̃ŋʋnsɛ ɓa barɩn kuɗi zaara ni, sɩ na khɩɛgɩ̃n ma mʋ gaga kha baa sarangbʋ̃ɔŋɔ vu ɩra, na hĩɗen thʋʋgɩra za pɩ na hɩɗann ɩra. ³Baa pɩ kha pi ken na pɩ yãan naɗenye yʋɔ thĩne mʋ gaga kha ɗɛlɛmiye, na ɩ kpɩkɩ̃nn kamɛ za na ɗʋkɩ̃nn pɩ bɩɛ kpo kpo za. ⁴Na pɩ bɩɛ hĩin na Yekila Nina ki de sɩɛrɛ kpasɩsɛ na makɩ̃nn na sɩɛrɛ thĩnsira Yekila Nina hãan mɩ ɩra.

⁵Sɩɛ makɩ̃nn ma na Yawutuwira|Yawutuwe kha nu Yekila bɛla, bɩɛ na kuɗ ɓa dunuyara sɩrɩsɩra bɩɛ za na ɓann Zeruzalɛmʋra. ⁶Baa pi nuun kʋ̃ŋɩnsɩra, na pi horon ɓann na ɓa bĩnn gbaangbo. Baa pɩ bɩɛ nuun na pɩ sɩɛrɛ pi thĩnsɩɛsɩra za, na si zuon pɩ gagasɩra. ⁷Na si liin pɩ bɩɛ khɛrɛ bamʋŋa gbaangbo, na pɩ kha: Mʋ gaga kha nɩpɩɛ kɩ sɩɛrɛ mɩra, pɩ bɩɛ bʋ wa Galile sɩrɩga nɩpɛ waʔ2:7 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Miliinye 1:11? ⁸Kɛna mʋsɛ sii si liin yuon na aa bɩɛ bu nu na pɩ sɩɛrɛ a bɩɛ thĩnsɩɛsɩra za? ⁹Aa bɩɛ sʋgʋmʋra za bʋɔra bʋ wa Parɩtɩ nɩpɛ na Medi nɩpɛ na Elamʋ nɩpɛ, na bʋɔra kuɗ Mezopotami na Zude na Kapadɔsɩ na Pɔ̃ na Azi ¹⁰na Firizi na Pãfili na Eziwiti na Libi sɩrɩgɩra ki yĩmin na Sirɛnɩra ɩra. Na bʋɔra kuɗ Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ na ɓannɩ, bɩɛ kɩ bʋ tɩ̃ Yawutuwira na nɩpɩra vɩkɩ̃nn na liin Yawutuwira ɩra, na Kɩrɛtɩwɛ na Arabuwe, ¹¹kɛna a bɩɛ bu nu na pi de Yekila mɩkpakpaʔɩra aa bɩɛ thĩnsɩɛsɩra za. ¹²Na si liin pɩ za bamʋŋa na gagazuogo na pɩ kɩ bʋ̃ kamɛ kha bɩra wɩra mɩra?¹³Na bʋɔra kɩ man kɩ lɔgɔtɩ̃ mɩ kha pɩ yʋ̃ɔn hĩin ma.

Pɩɛrɩ deɗ Yekire sɩɛsɛ Pãtɩkɔtɩ ɗɩyãgara

¹⁴Na Pɩɛrɩra alɩn ʋɔ na dãarawɛ gbũne na ukpo na u deɗ nɩgbokira na faŋa kha: «Mɩɛ Zude kamɛ na wɛpɛ bɩɛ pɩ ɓann Zeruzalɛmʋra ɩra, ɩ̃ zɩɛ numire na nuure na tʋ mɩɩna tann ɩra. ¹⁵Ĩ deɗ ɓa kha nɩpɩra yʋ̃ɔn hĩin ma kɛna pi hĩin waʔ, khɩɛra bʋ wa zĩnhũnbɛnɛ. ¹⁶Ŋa mɩɩna Yekila yãdedaara|Yekire yãdedaa Zowɛlɩra na deɗ ɩra, dɩɛ ki le ɩra mɩra.

¹⁷U deɗ ɓa kha Yekila deɗ ɓa kha: “Phɩlɩyanɗɩyãsɩra,

mɩ ɓa hã nɩpɛ bɩɛ mi Nina,

mɩ ɓa hã wa ĩ ɓikhoyipe na ĩ ɓihɛrɩpɛ mɩ sɩɛsɛ pi yã de.

Ɩ̃ nakɔrɩɓomira ɓa yã wa Yekire mɩyɛ

kɩ yɩɛ ĩ khokhãgawɩra ɓa hʋ̃nɗʋɔrɛ na yã Yekire mɩyɛ.

¹⁸Tɩ̃ya ʋ, mɩ ɓa hã wa mi liigedɛwɛ khuowe na hapɛ na mi Nina sɩɛ ɗɩyãsɩra;

mɩ ɓa hã ɩ̃ mɩ sɩɛsɛ ɩ̃ yã de si.

¹⁹Mɩ ɓa le bamʋŋa mɩyɛ zaara ni dɩ̃ɩna fɔlɔŋɩra za: Ɩɛ kɩ bʋ tarɩmɛ na naaga na gɩsɛ.

²⁰Khɩɛra ɓa vɩkɩ̃n na te mʋ gaga dawogo,

kɩ yɩɛ feregera vɩkɩ̃n na sɛ̃ɩ mʋ gaga kha tarɩmɛ;

kɩ yɩɛ Adɛyɛ Yekila ɗɩyãgara nan. Gɩɛ ɗɩyãgara, ɗɩyãgbʋ̃ɔkɩ̃rɩga ɩ.

²¹Nɩra tʋɔ nɩra kɩ ɓa yɩ Adɛyɛ Yekila yɩsɩgɩra, ʋɔ ɓa ko.”»

²²«Na Pɩɛrɩra deɗ tɩ̃ kha: Ɩ̃ɛ Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira, ĩ nuure mɩɩna mɩ ɓa de ĩ ɩra. Nazarɛtɩ Yesura|Yesu Yekila khɩɛn na ɓɔgɔn ʋ wɔrɩkɩra ɩ̃ sʋgʋmʋra ʋ2:22 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Matiyo 2.23; na Luki 18:37. Ʋ khɩɛr ʋ wa na liin miliinse thĩnye thĩnye na bamʋŋa mɩyɛ na wɔrɩkɔ mɩyɛ yʋɔ kɩ ɓɔgɔ kha ʋɔ ʋɔ khonni. Ɩ̃ɛ thĩra tʋʋmɛ bʋ ɩɛ mɩyɩra za kɩ̃raŋɩra. ²³Ʋɔ ɩ̃ gɔɗ hãan mɩbɩ̃yɛledɛwɛ na pɩ khʋʋr ʋ nɩɓadaɓɔkɩra|Nɩɓadaɓɔkɔ za na makɩ̃nn mʋ gaga kha baa Yekila nisĩnn tʋʋn sɩ na yiin si ɩra. ²⁴Ŋa ʋɔ Yekila arɩgan na khonn u huumira vɛnsɩra ʋ. Huumira bʋ na wɔrɩkɔ na wɔrɩ yɩɛ ʋ kɛɩ arɩmɛ waʔ2:24 Ken Matiyo 28:5-6 na Marɩkɩ 16:6; na Luki 24:5. ²⁵Gɩɛ yɩɛn na ɩtakhuo Davidira|Davidi deɗ kha:

“Mɩ kha yã wa Adɛyɩra wɔrɩkɩra mɩ za bãanyɛ bɩɛ, naɗɩɛ ʋ bʋ wa mɩ lɔkɔ ʋ kũu, gɩɛ yɩɛn na mɩ wɔrɩ gban waʔ.

²⁶Gɩɛ yɩɛrɩ, na mi kpoloŋira wuori, na mɩ kha mɩɛ sɩɛrɛ mɩ sɩɛrɛ na kpolonwuoŋo

harɩ na mi huuri khãamɛ bʋ mɩ za kha mɩ ɓa ɓu thakhuogo,

²⁷naɗɩɛ mɩ khãa wa sɩ za kha mʋɔ Adɛyɩra Yekila, mʋ ɓa yɩɛ mɩ huumira za theɗera ni wã, mʋ ɓa yɩɛ mʋ nɩtelenyemo wogo waʔ.

²⁸Mʋ ɓɔgɔn ma mɩɛ thakokhɩ̃na, naɗɩɛ baa mʋ bʋ na mɩɛ kpuola ɩra, sɩ ɓa yɩɛ mi kpoloŋira wuo.”»

²⁹Sɩɛ sɩɛsɛ tãrɩwɛ kpɩ̃ra za, na Pɩɛrɩra deɗ tɩ̃ kha: «A nɩpɛ, ɩ̃ kafara, mɩɛ ɓa guo ĩ mɩɩnɛ a sekhãga Davidira|Davidi mɩyɩra za waʔ. Davidira huuma na pɩ kasɩn ʋ, u lugudana bʋ wa fɩ harɩ fɩ̃ɩ. ³⁰Ŋa baa u liin Yekila yãdedaara|Yekire yãdedaa kɩ tʋʋn sɩ kha Yekila hãan ma nʋʋga kha ʋɔ ɓa yɩɛ wa ʋ kpɩ̃ra nɩra ʋɔ khɛ u khokira ɩra, ³¹U nisĩnn yãan ma kha Yekila Nɩthɩ̃rɩkhoromora|Yekire Nɩthɩ̃rɩkhoromo ɓa hu wa kɩ tʋ arɩ. Gɩɛ yɩɛn na u deɗ kha:

“Ʋ yɩɛr ʋ huumira za theɗera ni wã, ʋ yɩɛn na u wogon waʔ.”

³²Ʋɔ Yesura|Yesu Yekila arɩgan na a bɩɛ yãar ʋ yiwire, ʋɔ mɩyɛ mi de ĩ. ³³Ʋɔ Siira Yekila ganɛn na ʋ hɩɗann ʋ lɔkɔ ʋ, u leɗĩŋira ʋ2:33 Sɩ vɩkɩ̃nlɔmɛ bʋɔ kɩ bʋ tɩ̃ kha Yekila leɗĩŋira khɩɛn ganɛn ʋ, kɩ hãar ʋ Nina|Yekire Nin ʋ hãan nʋʋgɩra ɩra, ʋ hãan ma aa ʋ. Sɩɛ ĩ nu kɩ yã mɩra. ³⁴Naɗɩɛ, Davidira|Davidi gann Yekila khɛrɛ waʔ, kɛna u deɗ ɓa kha:

“Adɛyɩra Yekila deɗ ɓa mɩ Adɛyɩra kha:

Ɓa hɩɗan mɩ lɔkɔ ʋ, mi leɗɩ̃ŋira ʋ,

³⁵ɓanu kha ɗɩyãgɩra mɩ ɓa wɔrɩ mʋ bɩ̃ɩrawɩra na yii wi mu lekira za ɩra.”

³⁶Gɩɛ yɩɛrɩ, Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira bɩɛ kãn na tʋ kha: Ʋɔ Yesura|Yesu ɩ̃ khʋʋn nɩɓadaɓɔkɩra za ɩra, ʋɔ Yekila liin Adɛyɛ na Nɩthɩ̃rɩkhoromora.»

³⁷Baa bɩɛ nɩpɩɛ nuun sɩɛ, na si lonn mi gbaangbo, na pɩ bʋ̃ɗ Pɩɛrɩra na dãarawɛ|Dãarawɛ bʋɔra kha: «A nɩpɛ, be a le faa?» ³⁸Na Pɩɛrɩra zɩ̃ŋɩnn mɩ kha: «Ɩ̃ vɩkɩ̃n ĩ kpolonsira kɩ yɩɛ pi yĩ ĩ bɩɛ kpo kpo ãmɛ za Yesu Kirisiti yɩsɩgɩra za, kɩ yɩɛ Yekila yafa ɩ̃ mɩbɩ̃yɛliigira za kɩ hã ɩ̃ u Nina|Yekire Nin . ³⁹Ɩ̃ɛ na ĩ ɓiiwira na wɛpɛ khaarɛ ki legen, wɛpɛ bɩɛ a Adɛyɛ Yekila ɓa yɩ ɩra, bɩɛ bɩɛ Yekila hãan nʋʋgɩra.»

⁴⁰Pɩɛrɩra kha de pi wa mɩgɔnyɛ Yesura mɩyɩra za, ki deɗ gbɩ̃ran sɩ pɩ za kha: «Ɩ̃ pɛ̃ɩ kpɩsɩ ɩra kpolonbɩ̃ɩnɩpɩra za si le thaaga, hã Yekila ɓa kiti ĩ mʋ gaga kha bɩɛ waʔ.» ⁴¹Na nɩpɩra bɩɩn ʋ sɩɛsɩra gɩɛ ɗɩyãgara na pi yĩɗ pi Yesu Kirisiti yɩsɩgɩra za, na bɩɛ sɩɛn bʋɔra za, pɩ kha nan ma nɩpɛ kpɩɛwɛsãa.

Nɩpɩra na khãan Yesura za, pɩ na liin ma kpuore

⁴²Pɩ kha pɛ̃ɩ wa ki nu Yesura dãarawɩra karɩ̃na, ki liin kpuore ki kpekĩn buru kɩ khʋɔ kɩ yɩ̃n Yekila kpuore.

⁴³Na ãnabirise gɔɗ nɩpɛ bɩɛ naɗɩɛ Yekila khɩɛn ma Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ ki le bamʋŋa na tagamasi mɩyɛ. ⁴⁴Nɩpɩra bɩɛ pɩ na khãan Yesura za, pɩ na liin ma kpuore, pi leke mɩyɩra bɩɛ kha bʋ pi heke, pɩ na dɩɛn ɩ wa2:44 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Miliinye 4:32-35. ⁴⁵Pɩ kha ɗoŋin ma pi leke mɩyɩra na pɩ khaayɩra, kɩ khɛ ɩɛ tigiyira na kpɩkɩ̃n ɩ̃ na makɩ̃n na pɩ bɩɛ kpo kpo gbɩ̃rɩsɩra. ⁴⁶Pɩ bɩɛ na bɛnn ma tikpo za ki yo ɗɩyãga tʋɔ ɗɩyãga Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za, ki ɗi kpuore kpolonwuoŋo pɩ thʋʋsɩra za ki kpekĩn bula kɩ khʋɔ. Pɩ na fɩ̃ɩn ma kpolonse kamɛ za ki le mɩyɩra bɩɛ kpolonwuoŋo za. ⁴⁷Pɩ kha gbɩ̃nɛ wa Yekila yɩsɩnʋʋga, pɩ mɩyɛ kha nʋʋ wa nɩpɩra bɩɛ, dɩ̃ɩna Adɛyɩra kha zɩ̃n ma nɩpɛ ɗɩyãga tʋɔ ɗɩyãga na bɩɛ sɩɛ pɩ za.

Murugũnkhuo bãamɛ

¹Gɔɗɩyãga gʋɔ Pɩɛrɩra na Zãna kha yo wa zʋ̃ra Yekire yɩ̃ŋa Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za. Khɩɛra na kpɩɛn ma na liin zʋ̃rakhɩɛ. ²Ɔ murugũnkhuo kha bʋ fɩ Yekire gbɩ̃nɛthʋʋgɩra tʋ̃tʋ̃nɛ dʋɔ za, dɩɛ pɩ yɩ kha Tʋ̃tʋ̃nkɩ̃nɛ. U na hũnn ma na u murugũnsira. Pɩ na ɗɩɛn ma baa ʋ kha ɓu kɩ yɩ̃n nɩpɩra kha lon Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za ɩra, kɩ khɛ kɩ ɓan kɩ zɩɛ ʋ fɩ ɗɩyãga tʋɔ ɗɩyãga. ³Baa ʋ yãan na Pɩɛrɩra na Zãna kha ɓɩɛ na lon Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za, na ʋ yɩ̃nn mɩ. ⁴Na Pɩɛrɩra na Zãna ɓaɗ yiwuye ʋ za kɩ yɩɛn na Pɩɛrɩra deɗ u kha: «Ken a». ⁵Na murugũnkhuora kenn mi kɩ̃raŋɩra, ʋ kha ken ma kha ʋɔ ɓa ɓu wa mɩɩnɛ. ⁶Na Pɩɛrɩra deɗ u kha: «Mɩ bʋ na tigiye na sãnɩ waʔ, ŋa mɩɩna kɩ bʋ mi heke, mɩ ɓa hã mʋ dɩɛ: Nazarɛtɩ Yesu Kirisiti yɩsɩgɩra za, arɩ na nɩ̀ɩrɛ̀.» ⁷Kɩ gɔɗ ʋ leɗĩŋira za na arɩgan ʋ. Na ʋ ɗɩɛsɩra na ʋ ɗɛkhʋ̃mʋnyɩra ɓuun faŋa khaala za fɩ, ⁸na ʋ sʋlann bãnɩkpo na alɩn kɩ nɩ́ɩrɛ̀, kɩ khɩɛn ki lon mi kpuore Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za, kɩ nɩ́ɩrɛ̀ na ʋ sʋlan sʋlan na bãanwuoŋo kɩ gbɩ̃nɛ Yekila yɩsɩnʋʋgɩra. ⁹Na nɩpɩra bɩɛ yãar ʋ na ʋ nɩ̀ɩrɛ̀ kɩ gbɩ̃nɛ Yekila yɩsɩnʋʋgɩra. ¹⁰Baa pɩ tʋʋn kha ʋɔ liin wɛɩra ki le hɩɗan Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra tʋ̃tʋ̃nkɩ̃na za kɩ yɩ̃n, na sɩ ãnɛn mɩ na khon mi bamʋŋa gbaangbo naɗɩɛ ʋ bãamɩra za.

Pɩɛrɩ bu de Yekire sɩɛsɛ Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za

¹¹Wɛɩra na bãan ɩra, ʋ na maan ma Pɩɛrɩra na Zãna za. Na ãnabirise gɔɗ nɩpɩra bɩɛ, na pi horon yuon pɩ khɛrɛ, dabɛkɩra pɩ yɩ «Salomɔ̃ bɛgɩra ɩra3:11 Gɩɛ dabɛkɩɛ kha bʋ wa khaala za thĩmaanyɛ kha wɔrɩ lon Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za ɩra, dɩɛ khaadɩɛ lɔkɩra za. Makɩ̃n ken khaadɩɛ na Miliinye 5:12; na Zã 10:23.» ¹²Baa Pɩɛrɩra yãan sɩɛ, na u deɗ nɩpɩra kha: «Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwe, be liin na si liin ɩ̃ za bamʋŋa? Na be liin na ĩ ken a mʋ gaga kha aa thĩ wɔrɩkɩra yɩɛn na wɛɩra nɩ́ɩrɛ̀n warɩma, baa a gɔɗ Yekila mɩyɩra gɔɓɩra ɩra, sɩɛ yɩɛn na wɛɩ wɩɛ alɩn kɩ nɩ́ɩrɛ̀? ¹³A sekhãgawɩra liin Abɩrahamʋra|Abɩrahamʋ na Ɩzakɩra na Zakɔbʋra, pi Yekila hãan ma u miliinɓiye Yesura|Yesu ɩɩgɩra yɛyɛɓɩra. Ʋɔ Yesura ɩ̃ hãan nɩpɩra na pɩ gɔɗ ʋ kɩ yɩɛn na ɩ̃ kɛɩr ʋ Pɩlatɩra wʋɔla ʋ kha ɩ̃ɛ ɓɩɛ ʋ waʔ, kɛna Pɩlatɩra kha ɓɩɛ wa kha ʋɔ zɩɛ ʋ. ¹⁴Ʋɔ liin Yekire nɩyɛgɛmɔra ki liin tɩ̃ nɩtelenyemora kɛna ɩ̃ kɛɩn kha ɩ̃ɛ ɓɩɛ ʋ waʔ, kɩ yɩ̃nn Pɩlatɩra kha ʋ zɩɛ nɩkhʋdaara u boɗa ʋ3:14 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Matiyo 27:15-23 za; na Marɩkɩ 15:6-14; na Luki 23:13-23; na Zã 18:38-40; na Zã 19:12-15. ¹⁵Ʋɔ kpora liin thakuohãdɛyɩra, ʋɔ ɩ̃ khʋʋn na Yekila ɓa arɩgan ʋ huumira za, na a bɩɛ yãar ʋ. ¹⁶Yesu Kirisiti yɩsɩgɩra wɔrɩkɩra yɩɛn na wɛɩ wɩɛ ɩ̃ tʋʋn na ɩ̃ yã mɩra, bãan pere. Yesu Kirisiti khãamɩra kãma yɩɛn na u ɓosira bãan ɩ̃ bɩɛ wʋɔla ʋ.»

¹⁷«Gɩɛ yɩɛrɩ, a nɩpɛ, mɩɛ tʋ wa kha liimira ɩ̃ɛ na ɩ̃ thadɛrɩwɛ liin Yesura, ĩ liin si wa kɛɩ tʋ sɩ kɔrɔ. ¹⁸Ŋa Yekila nisĩnn khɩɛn ma ʋ yãdedɛwɩra bɩɛ na deɗ kha ʋɔ Nɩthɩ̃rɩkhoromora kãn ma na vɛn. Sɩɛ u liin mɩra3:18 Makɩ̃n khaadɩɛ ken na Luki 24:26-27. ¹⁹Ɩra wɩɛ, ɩ̃ vɩkɩ̃n ĩ kpolonsira na zɩɛ ɩ̃ mɩbɩ̃yɩra kɩ vɩ ɓa thuo Yekila si le thaaga, ʋ yafa ɩ̃ za. ²⁰Na sɩɛ liir i, ʋ yɩɛ bãanwuoɗɩyãnsɛ ɓan kɩ hã ɩ̃ ʋ Nɩthɩ̃rɩkhoromora Yesura|Yesu u khonn yiin ɩ̃ yɩsɩgɩra za ɩra. ²¹Sɩ makɩ̃n ma Yesu Kirisitira hɩɗan zaara ni zo, na nan ɗɩyãgɩra Yekila ɓa ɔfɔ vɩkɩ̃n mɩyɩra bɩɛ mʋ gaga kha baa u nisĩnn khɩɛn ʋ Yãdedɛyɛgɛmɩra na deɗ si khɔ̃ɩkhɔ̃ɩra ni ɩra. ²²Moyizi|Moyizi deɗ ɓa kha: “Ɩ̃ Adɛyɛ Yekila ɓa khon ʋɔ ĩ thĩna za, u le ɩ̃ yãdedaara mʋ gaga kha baa mɩɛ bʋ ɩra3:22 Warɩma Yekila ɓa dãa hã ɩ̃ yãdedaa mʋ gaga kha baa ʋ dãan mɩɛ ɩra. Ĩ ki nu ʋ bɛla mɩyɩra bɩɛ za. ²³Nɩra tʋɔ nɩra kɩ ɓa nu ʋɔ dãarawɩɛ|Dãarawɛ bɛrɛ waʔ, ɩ̃ ɓa khʋ khon u wa ĩ thĩna za.” ²⁴Yekila yãdedɛwɩra bɩɛ pɩ sɩɛrɛn na gɔɗ Yekila yãdedaara|Yekire yãdedaa Samɩɛlɩ bɛna, na wɛpɛ ɓa kɩ ɓan kpɩ̃rara za ɩra, bɩɛ sɩɛrɛn ma bɩɛ khɩɛbɩra mɩyɛ za tɩ̃. ²⁵Na Pɩɛrɩra deɗ pɩ tɩ̃ kha: Ĩ liin ma Yekila yãdedɛwɩra ɓiiwe, ĩ niina bʋ wa yɛsɛsɩra za Yekila khonn na ĩ sekhãgawɩra na deɗ Abɩrahamʋra|Abɩrahamʋ kha: “Mʋ kpɩ̃ra nɩpɩra wɔrɩkɩra za dunuya thĩnyira bɩɛ ɓa kɩ̃ra.” ²⁶Baa Yekila khonn u miliindɛyɩra, ɩ̃ɛ khɛrɛ u nisĩnn dãar ʋ na ɓu kɩ̃ra ɩ̃, na yɩɛ ɩ̃ bɩɛ kpo kpo vɩ dãan ɩ̃ mɩbɩ̃yɩra kpɩ̃ra.»

Pɩɛrɩ na Zã bʋ sɩɛsɛɗikhɛrɛ ʋ

^1-2Bɛna Pɩɛrɩra na Zãna vɩɗ khɩɛn Yesura|Yesu hu arɩmɩra mɩyɛ kɩ karɩ̃n nɩpɛ kɩ ɓɔgɔ pɩ kha nɩhuomira ɓa arɩ wa, na Yekila kperekpiidɛwɩra|Kperekpiidɛwɛ na ʋ gbɩ̃nɛthʋʋgɩra dɛrɩwɩra nɩkhãgara na Sadusɩ̃ɛmɩra|Sadusɩ̃ɛmɛ yãan na pɩ karɩ̃n nɩpɛ hu arɩmɩra mɩyɩra za, na pi donse hĩin na pɩ ɓann pɩ za. ³Na pɩ ɓa gɔɗ bakan mɩ na ɗɩɩga yo yɛkɩ̃nnɩ. Naɗɩɛ khaarɛ na teɗ ɓa zuori. ⁴Ŋa nɩgɔmɩra kha nuure Yesura dãarawɩra sɩɛsɩra, pɩ gɔngɔmɛ na khãan ma Yesura za, na dʋɔ sɩɛn khãarawɩra za. Pɩ kha nan ma kpɩɛwɛ wãa.

⁵Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, na Yawutuwira|Yawutuwe wʋɔrɛ nɩpɩra na pɩ nɩkhãgawɩra na Yekila sɛwʋtʋdɛrɩwɩra bĩŋinn Zeruzalɛmʋra. ⁶Bɩɛ na Yekila kperekpiidɛkhãgawɩra|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩrara Hanɩ na Kayifu na Zã na Alɛkɩsãdɩrɩ, na Yekila kperekpiidɛkhãgawɩra gbɛ̃ɩna nɩpɩra bɩɛ. ⁷Na pɩ yɩɛn na pɩ ɓann na Pɩɛrɩra na Zãna pɩ khɛrɛ kɩ bʋ̃ɗ pɩ kha: «Gʋ̃na wɔrɩkɔ warɩma gʋ̃na yɩsɩga za ɩ̃ bãarɛn wɛɩ wɩɛ?» ⁸Baa Yekila Nina|Yekire Nin hĩin Pɩɛrɩra na ʋ kha: «Yawutuwe wʋɔrɛ nɩpɛ na Yawutuwe nɩkhãgawɛ: ⁹Mɩkɩ̃nɩnyɩra aa liin murugũna, na ɩ̃ bʋ̃ aa sɩ za, kɩ bʋ̃ aa tɩ̃ baa ʋ bãa yuon ɩra, ¹⁰ɩ̃ɛ na Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira bɩɛ kãn ma na tʋ kha Yekila Nɩthɩ̃rɩkhoromora|Yekire Nɩthɩ̃rɩkhoromo Nazarɛtɩ Yesura|Yesu ɩ̃ khʋʋn nɩɓadaɓɔkɩra|Nɩɓadaɓɔkɔ za na Yekila arɩgan ʋ, ʋɔ yɩsɩgɩra wɔrɩkɩra za wɛɩ wɩɛ ɓuun koroŋoronse na nɩ́ɩrɛ́n ɩ̃ wʋɔla ʋ. ¹¹Ʋɔ Yesura Yekila sɛwʋra deɗ kha:

“Tofaɓila ɩ̃ɛ thʋmaɗɛdɛrɩwɩra kɛɩn na zɩɛ ɩra,

dɩɛ ɓa liin thʋʋga lɔŋɔ tofaɓikɩ̃na.”

¹²Ʋɔ kpora khɛrɛ zɩ̃mɩra ɓu naɗɩɛ fara dunuyãra bɩɛ za, Yekila hãan gɔ yɩsɩkpasɩga kɩ wɔrɩ yɩɛ ʋ zɩ̃n a na ki liin ʋɔ Yesura yɩsɩgɩra ɩ waʔ.» ¹³Baa pɩ yãan na Pɩɛrɩra na Zãna sɩɛrɛn kɛɩ le ãnabirisira, na sɩ ãnɛn mɩ, naɗɩɛ pɩ tʋʋn ma kha nɩkpasɩwɛ kɩ bʋ wɩ, pɩ kha tʋ sɛwɛ waʔ. Pɩ na tʋʋn ma tɩ̃ kha bɩɛ na Yesura|Yesu kha bʋ kpuore. ¹⁴Na baa pɩ kha yã wɛɩra na bãarɩ na ʋ nɩ́ɩrɛ́n pɩ lɔkɩra ʋ, pɩ wɔrɩn ɓuun dʋɔ na de waʔ. ¹⁵Na pi deɗ pi kha pi kure sɩɛrɛɗikhɛla za bɩɛ ɓu ken pɩ mɩyɩra. ¹⁶Baa pi kuɗ na pɩ bʋ̃ɗ pi thĩ kha: «Mʋsɛ a ɓa le nɩpɩɛ yo wi? Zeruzalɛmʋra nɩpɩra bɩɛ tʋʋn ma na yɛsɩ̃n sɩ za kha bamʋŋa mɩɩna liiri, bɩɛ ɩ. Aa gbũu wɔrɩ bakɩ̃n sɩ waʔ. ¹⁷Ŋa sɩ kãn na tɩɩ nɩpɩra za waʔ. Ɩ̃ yɩɛ a ãnɛn wɩ hã pi de Yesura yɩsɩgɩra mɩyɛ na nɩra sii waʔ.»

¹⁸Na pɩ ɗɛ yɩɗ pɩ na deɗ gbɩ̃ran sɩ pɩ za kha hã pɩ sɩɛrɛ kũu na karɩ̃n nɩpɛ Yesura|Yesu yɩsɩgɩra za waʔ. ¹⁹Ŋa na Pɩɛrɩra na Zãna zɩ̃ŋɩnn mɩ kha: «Ɩ̃ɛ thĩra ken na sɩ makɩ̃n Yekila khɛrɛ aa nu ɩ̃ɛ bɛrɛ kɩ zɩɛ Yekila bɛla? ²⁰Aa ʋɔ wɔrɩ kɛɩ de wɛsɩɛ aa yãan na wɛsɩɛ aa nuun waʔ.» ²¹Na sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra gbũun ãnɛn mɩ kɩ zɩɛn mɩ. Nɩpɩra kãmara yɩɛn na pɩ kha tʋ khɩ̃na pɩ khɛ na wɔrɩ le wi mɩɩnɛ waʔ. Naɗɩɛ, nɩpɛ bɩɛ kha gbɩ̃nɛ wa Yekila yɩsɩgɩra na mɩɩna liin ɩra. ²²Wɛɩra na bãan bamʋŋa bãamɩra, ʋ kha tãra ɗɩɩsɛ tigbeyɔ̃.

Nɩpɩra khãan Yesura za, pi Yekire yɩ̃ŋa

²³Baa pɩ zɩɛn Pɩɛrɩra na Zãna, na pi yuon pɩ kamɩra khɛrɛ na yo thuon mi mɩyɩra Yekila kperekpiidɛkhãgawɛ na Yawutuwira|Yawutuwe nɩkhãgawɩra deɗ pi ɩra. ²⁴Baa khãarawɩra bɩɛ nuun sɩɛ, na pɩ bɩɛ liin nʋʋnɛ kpo na yɩ̃nn Yekila kha: «Adɛyɛ, mʋɔ liin zaara na fɔlɔŋɩra na lagagborola na mɩyɩra bɩɛ kɩ bʋ ɩra. ²⁵Mʋɔ khɩɛn a sekhãga Davidira|Davidi liin mu miliindaara, na yɩɛn na u deɗ mu Nina|Yekire Nin wɔrɩkɩra za kha:

“Be liin na thĩmaanyɩra murutinni?

Be liin na sɩrɩsɩra nɩpɩra vɛnɛ pi thĩ kpasa?

²⁶Dunuyara ɩyawɩra alɩn ma Adɛyɛ Yekila na ʋ Nɩthɩ̃rɩkhoromora za,

na wʋɔrɛ nɩpɩra yiin nʋkpuore pɩ za kha bɩɛ khɛ̃ɩ ʋ.”

²⁷Tɩ̃ya ʋ, gboŋɩɛ za Erɔdɩ na Pɔ̃sɩ Pɩlatɩ na thĩmaanyɩra na Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira bɛnn tikpo za kha bɩɛ khɛ̃ɩn mu miliinɓiyɛgɛmɔra Yesura|Yesu mu khonni4:27 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Luki 23:7-11; na Matiyo 27:1-2, ²⁸na liin mɩyɩra bɩɛ mu nisĩnn yiin mʋ wɔrɩkɩra za ɩra. ²⁹Ɩra wɩɛ Adɛyɛ, ken nɩpɩra nɩ ãnɛgɩra kɩ yɩɛ mu miliindɛwɩra ɓu phĩne kɩ̃raŋɩra na de mʋ sɩɛsɩra kɛɩ le ãnabirise. ³⁰Ɓɔgɔ mʋ wɔrɩkɩra na bãarɛ nɩpɛ ki le bamʋŋa na tagamasi mɩyɛ mu miliinɓiye yɛgɛmɔra Yesura yɩsɩgɩra za.» ³¹Baa pɩ yɩ̃nn Yekila zuori, khaala pɩ na bĩŋinni, na dɩɛ zigeni, na Yekila Nina|Yekire Nin hĩɗen pɩ bɩɛ, na pi ki de ʋ sɩɛsɩra na phĩne.

Khãarawɩra kpɩkɩ̃n ma pi leke mɩyɩra

³²Nɩgɔmɩra khãan Yesura za, pɩ kha bʋ wa kpoloŋo kpo na nʋʋnɛ kpo. Ŋa nɩra kha bʋ pɩ za wɩɛ kha de kha ʋɔ mɩyɩra bʋ wa ʋɔ kpo bɛyɛ waʔ, pɩ bɩɛ na dɩɛn ma ɩ za4:32 Makɩ̃n khaadɩɛ ken na Miliinye 24:4-45. ³³Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ kha de ɓa Adɛyɛ Yesura|Yesu hu arɩmɩra mɩyɛ na wɔrɩkɔ kɩ̃raŋɩra. Yekila kɩ̃rɩgɩra kha sũn ma pɩ bɩɛ za gbaangbo. ^34-35Nɩpɩra bɩɛ kha bʋ na hʋʋsɛ na gorise, pɩ kha ɗoŋin si wa kɩ hã i tigiyira na dãarawɩra. Bɩɛ kpɩkɩ̃n ɩ na makɩ̃n na baa pɩ bɩɛ kpo kpo gbɩ̃rɩsɩra bʋ ɩra. Baa si liin mafɩra, mɩɩnɛ na kpɩɗ pɩ ʋɔ sii waʔ. ³⁶Wɛɩ ʋɔ kha bʋ na pɩ yɩ ʋ kha Zozɛfʋ, ʋ na kuɗ ɓa Sipuru. Ʋ kha bʋ wa Levi|Levi kpɩ̃raɓiye. Dãrawɩra kha yɩ ʋ wa kha Barɩnabasɩ, kɩ kɔla kɩ bʋ kha: «Nɩra wɛ kɩ bʋ na nɩsɛ.» ³⁷Na ʋ ɗoŋinn ʋ hʋʋga na hãan i tigiyira na dãarawɩra kha pɩ kpɩkɩ̃n ɩ.

Ananɩyasɩ na Safira mɩyɛ

¹Ŋa wɛɩ ʋɔ kha bʋ na pɩ yɩ ʋ kha Ananɩyasɩ kɩ yɩ ʋ hala kha Safira. Pɩ na bɛnn ma sɩ za na ɗoŋinn pɩ khaarɛ. ²Na khuora bɛnn na hala na khonn tigiyira za ki yo hãan i gbuʔira na Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ kha pɩ kpɩkɩ̃n ɩ. ³Na Pɩɛrɩra bʋ̃ɗ ʋ kha: «Ananɩyasɩ, mʋsɛ mu liin yuon na Sutana|Sutana yiin mu wɛsɩɛ siira za5:3 Makɩ̃n khaadɩɛ ken na Zã 13:2? Mʋ tɔn hãan ma Yekila Nina|Yekire Nin ki khonn khaala tigiyira za. ⁴Baa mʋ kha bʋ na mɩɗoŋirene waʔ, mɩ gaga kha mʋ bɛsɛ za tɩ kha bʋ wa? Na baa mu ɗoŋinni, mɩ gaga kha i tigiyira bʋ wa mʋ bɛyɛ wa? Na mʋsɛ mu liin yuon ki ɓuun kakarɩsɩɛ thĩna? Nɩpɛ mʋ tɔnn hãan waʔ, ŋa Yekire u.» ⁵Baa Ananɩyasɩ nuun sɩɛ, na ʋ waan huuri. Nɩpɩra bɩɛ pi nuun sɩɛ, na si liin pɩ za ãnabirise kɩ̃raŋɩra. ⁶Na nakɔrɩɓome ɓa khɩɛn kpɩ̃ɩgɩra na phiken ŋi kɩ khɩɛn na yo kasɩn ŋɩ. ⁷Baa sɩ lɛɩn kɩrɩ, na Ananɩyasɩra hala ɓann ɓa lonn kɛɩ tʋ mɩɩna na liiri. ⁸Na Pɩɛrɩra bʋ̃ɗ ʋ kha: «De ɓi, nʋʋdɩɛ za ĩ ɗoŋinn ĩ khaala ba? Na ʋ kha iyo, dɩɛ nʋʋna ɩ.» ⁹Na Pɩɛrɩra deɗ u kha: «Mʋsɛ ĩ liin kɩ bɛnn sɩ za kha ɩ̃ɛ zɩɛ Adɛyɩra Nina za na ken? Ken, nɩpɩra kasɩn mu khuora, pɩ bʋ wa fɩ tʋ̃tʋ̃na zuori, pɩ ɓa khɛ mʋ wa na yo kasɩ mʋ tɩ̃.» ¹⁰Dɩɛ khaala za fɩ na ʋ waan Pɩɛrɩra lɔkɩra ʋ fɩ na huuri. Na nakɔrɩɓomira lonn yãan na u huuri, na pɩ khɩɛn kuɗ u na yo kasɩn ʋ khuora lɔkɩra ʋ. ¹¹Khãadɛwɩra na nɩpɩra bɩɛ pi nuun sɩɛ, na ãnabirise gɔɗ pɩ kɩ̃raŋɩra.

Yesu Kirisitira dãarawɩra liin bamʋŋa mɩgɔnyɛ

¹²Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ kha le wa bamʋŋa na tagamasi mɩyɛ kɩ ɓɔgɔ Yekila wɔrɩkɩra nɩgbokira sʋgʋmʋra za. Khãadɛwɩra na bɛnn ma ki bĩŋin Salomɔ̃ dabɛkɩra za na gagasɛ kpo5:12 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 3:11. ¹³Nɩkpasa kha ha sɩɛ pɩ za waʔ, nɩpɛ kha gbɩ̃nɛ wɩ wa kɩ̃raŋɩra. ¹⁴Khuowe na hapɩra kha khãan Adɛyɩra za, pɩ kha gɔn ma kɩ sɩɛ pɩ za ki yo kũu. ¹⁵Na nɩpɩra gɔɗ ki yo na ɓoripira khɩ̃nyɩra za. Pɩ kha hʋ̃nɛ wɩ wa gbanagawɛ dɩ̃ɩna sɩ̃ɩsɛ za si le thaaga, na Pɩɛrɩra ɓan kɩ tãra, harɩ na ʋɔ thĩra ɓuun phoɗ pɩ za waʔ, u donduora ɓu pho pɩ ʋɔ za na bãarɛ wɩ. ¹⁶Nɩgɔngɔmɛ kha kure wa gbonsira kha bʋ Zeruzalɛmʋra dagensira za, kɩ ɓan na ɓoɗipe na wɛpɛ gĩrimira kha vɛnɛ ɩra. Pɩ bɩɛ gbũu kha ɓu wa bãamɛ.

Pɩ vɛnɛn Yesura dãarawɩra

¹⁷Na Yekila kperekpiidɛkhãgawɩra|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩrara na wɛpɛ kɩ bʋ ʋ fɩ kpuola, bɩɛ liin Sadusɩ̃ɛmɩra|Sadusɩ̃ɛmɛ , na bɩɛ khɩɛn zone na Yesura dãarawɩra, ¹⁸kɩ gɔɗ na yo bakan mɩ nɩpɛ bɩɛ wʋɔla ʋ. ¹⁹Ŋa na Yekila mɛlɛgɛ ʋɔ ɓa phiin zɩɛn kasothʋʋgɩra dawogo na kusen mi, ki deɗ pi kha: ²⁰«Ĩ yo Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za na yo karɩ̃n nɩpɛ Yekire khɩ̃nfɛna mɩyɩra bɩɛ.» ²¹Na Yesura dãarawɩra bɩɩrɩ. Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, bulonkhɔ̃ɩgɔ na pi yuon Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za kɩ karɩ̃n nɩpɛ.

Baa pɩ kha bʋ sɩɛ za, na Yekila kperekpiidɛkhãgawɩra|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩrara na wɛpɛ kɩ bʋ ʋ fɩ kpuola ɩra, na pɩ yɩɗ sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra na dɩkɩ̃nn na Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira nɩkhãgawɩra bɩɛ, kɩ dãan kha pi yo khon Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ kasothʋʋgɩra na ɓan mɩ. ²²Baa dãaraɓiiwira nannɩ, pɩ yãan mɩ waʔ. Na pɩ vɩɗ na yo deɗ pi kha: ²³«Aa yuon na yo yãan na tʋ̃ntʋ̃nyɩra bakan na sɩ̃ɩrɩ, kɩ yãan tɩɛgɛdɛrɩwɩra pɩ khayɩra ʋ tʋ̃ntʋ̃nyɩra wʋɔla ʋ. Baa aa phiin zɩɛn na lonni, aa yãan nɩra waʔ.» ²⁴Baa Yekire gbɩ̃nɛthʋʋgɩra thadɛyɩra na Yekila kperekpiidɛkhãgawɩra thadɛwɩra nuun sɩɛ, na si zuon pɩ gagasɩra, na pɩ bʋ̃ɗ pi thĩ kha mʋsɛ sii mɩyɩra ɓa phɩla na yo?

²⁵Baa pɩ kha bʋ sɩɛ za, na nɩra ʋɔ ɓann ɓa deɗ kha: «Nɩpɩra pɩ na bakan kasora za, pɩ bʋ Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za kɩ karɩ̃n nɩpɛ.» ²⁶Na Yekire gbɩ̃nɛthʋʋgɩra dɛrɩwɩra thadɛyɩra na miliindɛwɩra ɗɛ yuon na khɩɛn mɩ yɛrɩtɛtɛ naɗɩɛ pɩ kha ãn ma kha nɩpɩra ɓa hĩŋin bɩɛ. ²⁷Baa pɩ khɩɛn ɓann mɩ sɩɛrɛɗikhɛla za, na Yekila kperekpiidɛkhãgara deɗ pi kha: ²⁸«Aa na deɗ gbɩ̃ran sɩ ɩ̃ za kha hã ɩ̃ karɩ̃n nɩpɛ ʋɔ wɛɩra yɩsɩgɩra za waʔ ba? Na ɩ̃ kɛɩn kɩ karɩ̃n nɩpɩra Zeruzalɛmʋra khaayɩra bɩɛ kɩ ɓɩɛ kha ɩ̃ɛ khɛ wɛɩ wɩɛ huumira na ɗʋ aa bɩ5:28 Makɩ̃n khaadɩɛ ken na Matiyo 27:25!»

²⁹Na Pɩɛrɩra na Yesura dãarawɩra deɗ kha: «A kãn ma na nu Yekila bɛrɛ na tãra nɩpɛ bɛrɛ. ³⁰Yesura|Yesu ɩ̃ ɓaɗ nɩɓadaɓɔkɩra|Nɩɓadaɓɔkɔ za na khʋʋr ʋ, ʋɔ aa sekhãgawɩra Yekila arɩganɩ. ³¹Ʋ gbɩ̃nɛn ʋ wa na yiir u ʋ lɔkɔ za, u leɗĩŋira ʋ ki liir u wʋɔrɛ nɩra na zɩ̃ndaa si le thaaga, ʋ yɩɛ Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira vɩkɩ̃n pi kpolonsira kɩ yɩɛ ʋ yafa pɩ mɩbɩ̃yɩra za. ³²Aa na Nina|Yekire Nin Yekila hãan wɛpɛ ki nu ʋ bɛrɛ, aa na ʋɔ Nina kɩ bʋ mɩyɩra bɩɛ sɩɛrɛwɩra.»

³³Baa sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra nuun sɩɛ sɩɛsɩra, na pɩ lʋɔn mʋ gaga kha pɩ ɓa dʋ, kɩ ɓɩɛ kha bɩɛ khʋ Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ . ³⁴Ŋa Farɩzɩ̃ɛ|Farɩzɩ̃ɛmɛ wɛɩ ʋɔ kha bʋ pɩ sʋgʋmʋra za, pɩ kha yɩ ʋ wa kha Gamalɩɛlɩ, ʋɔ liin tɩ̃ nɩra wɛ kha karɩ̃n nɩpɛ Yekila sɛwʋra. Nɩpɩra bɩɛ kha gbɩ̃nɛ ʋ wa5:34 Gamalɩɛlɩ kha bʋ wa Yawutuwe Yekire sɩɛsɛ ɓɔgɔdakpakpawa. Ʋ kha bʋ wa u thĩnɩpɩra sɩɛsɛɗigboɗa nɩra ʋɔ dɩ̃ɩna Poli na thuon ma ʋ karɩ̃na (Miliinye 22:3). Na ʋ alɩn na nɩ́ɩrɛ́n sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra sʋgʋmʋra za na deɗ kha pɩ yɩɛ Yesura dãarawɩra kure kɩrɩ ʋ. ³⁵Baa pi kuɗ zuori, na u deɗ pi kha ɩ̃ɛ Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira, ɩ̃ kɔrɩsɩ̃n wɛsɩɛ ɩ̃ ɓɩɛ na le nɩpɩra mɩra. ³⁶Teodasɩ na alɩn dɔbɛna sɩ lɛɩn waʔ, kha ʋɔ ɓɩɛ yɩsɩga. Na nɩpɛ sɩɛn ʋ za ki yĩmi nɩpɛ gbaasɩyɔ̃. Na pɩ ɓa khʋʋr ʋ, wɛpɛ bɩɛ pɩ kha nu ʋ bɛrɛ, na pɩ bɩɛ tɩwɩgɩ̃nnɩ, na ʋ yɩsɩɓɩɛgɩra ɗɛ zuon fɩ. ³⁷Sɩɛ kpɩ̃rara za, na Zudasɩra kuɗ Galilera, na ʋɔ alɩn thʋɗɛsɩra bɛna na kpagɩyan na nɩgɔngɔmɛ thuor u. Mafɩra ʋɔ huun tɩ̃, na wɛpɛ bɩɛ pɩ kha thuo u, na pɩ bɩɛ tɩwɩgɩ̃nnɩ. ³⁸Gɩɛ yɩɛrɩ, mi de ɩ̃ wa sɩ kha: «Ɩ̃ yã nɩpɩɛ kɩ yɩɛ pɩ tãra. Naɗɩɛ na pɩ gagasɩra na pi miliinsira kuɗ ɓa nɩthɩ̃rɩpɛ khɛrɛ, sɩ ɓa asɩ wa. ³⁹Na si kuɗ ɓa Yekila khɛrɛ, ɩ̃ ɓa wɔrɩ asɩ sɩ waʔ. Ɩ̃ kɔrɩsɩ̃n hã ɩ̃ ɓa le khɛ̃ɩ na Yekila waʔ.» Na sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra bɩɩn Gamalɩɛlɩ ɓɔɓɩra.

⁴⁰Na pi gbũun yɩɗ Yesura|Yesu dãarawɩra ɓann mɩ, na khɩɗ pɩ gbaangbo ki deɗ gbɩ̃ran sɩ pɩ za kha hã pi gbũun sɩɛrɛ Yesura yɩsɩgɩra za dʋ̃waʔ, kɩ zɩɛn mɩ. ⁴¹Na dãarawɩra|Dãarawɛ kuɗ fɩ sɩɛrɛɗikhɛla za na kpolonwuoŋo naɗɩɛ baa Yekila kenn si na sɩ makɩ̃n pɩ khɩ bɩɛ Yesura yɩsɩgɩra kãmara za ɩra. ⁴²Ɗɩyãga tʋɔ dɩyãga, pɩ kha karɩ̃n ma nɩpɛ Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za na pɩ thʋʋsɩra za ki ki de sɩɛrɛnʋʋsɩra na pi de Yekila Nɩthɩ̃rɩkhoromora|Yekire Nɩthɩ̃rɩkhoromo Yesura mɩyɛ kɛɩ gbaa.

Pi khonn Yesu Kirisitira dãarawɛ dɛnfɛdɛrɩwɛ wãnɩyɔ̃

¹Baa Yesura karɩ̃nɓiiwira kha gɔn ki yo sɩɛ ɗɩyãsɩra za, khãadɛwɩra ki de Gɩrɛkɩsɩra, pɩ kha wũugĩn ma na khãadɛwɩra ki de Eburusira ɩra. Naɗɩɛ, bɛna pɩ kha kpɩkɩ̃n mɩyɩra ɗɩyãga tʋɔ ɗɩyãgɩra, khãadɛwɩra ki de Eburusira pɩ kha kpɩkɩ̃n ma kɩ vʋ̃ʋ Gɩrɛkɩ khãadɛwɩra thɩ̃ɩsɩ̃nhapɩra. ²Na Yesura dãarawɩra gbũne na pɩyɔ̃ra yɩɗ karɩ̃nɓiiwira bɩɛ na bĩŋinn mi, ki deɗ pi kha: «Sɩ kãn aa hɩɗan ɗiikpɩkɩ̃ŋa mɩyɛ za kɩ zɩɛ Yekila sɩɛsɩra deɓira waʔ. ³Gɩɛ yɩɛrɩ, a nɩpɛ, ĩ khon khuowe wãnɩyɔ̃ ɩ̃ sʋgʋmʋra za, wɛpɛ nɩpɛ de pɩ yɩsɩnʋʋga, kɩ yɩɛ pi le nɩpɛ pi hĩin na Yekila Nina|Yekire Nin , kɩ hɩɗan na wʋɔmɛ gbaangbo tɩ̃, kɩ yɩɛ aa yii wi sɩɛ miliinsira za. ⁴Na sɩɛ liiri, aa telen Yekire yɩ̃ŋa na ʋ sɩɛrɛ dekira za.» ⁵Na sɩɛ sɩɛsɩra nʋʋn Yesura karɩ̃nɓiiwira bɩɛ. Na pi khon Etɩɛnɩra na khãan Yesura za gbaangbo ki hĩin Yekila Nina za ɩra, na Filipu na Porokɔrɩ na Nikanɔrɩ na Timɔnɩ na Parɩmenasɩ na Nikola, ʋɔ na kuɗ ɓa Ãtiyɔsɩ, ʋɔ na vɩkɩ̃nn ma na lonn Yawutuwe|Yawutuwe Yekire khɩ̃na za. ⁶Na pi yo ɓɔgɔn mɩ na Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ , na bɩɛ ɗʋkɩ̃nn lese pɩ za na yɩ̃nn Yekila. ⁷Yekila sɩɛsɩra kha tɩɩ wa, na karɩ̃nɓiiwira bʋ kɩ gɔn gbaangbo Zeruzalɛmʋra ki yo. Yekila kperekpiidɛgɔngɔmɛ kha khãa wa Yesura za.

Pɩ gɔɗ Etɩɛnɩra

⁸Etɩɛnɩra mɩyɛ nʋʋn ma Yekila, na ʋ hãar ʋ wɔrɩkɔ na u ki le bamʋŋa na tagamasi mɩkpakpaʔɛ kɩ ɓɔgɔ Yekila wɔrɩkɩra nɩpɛ sʋgʋmʋra za. ⁹Yawutuwe|Yawutuwe yɩ̃nthʋʋga gʋɔ kha bʋ, na pɩ yɩ kɩ kha: «Ɗomira ɓuun pi thĩ ɩra, bɩɛ bɛgɛ.» Bɩɛ nɩpɩra kuɗ Sirɛnɩ na Alɛkɩsãdɩrɩ na Silisi na Azira ɩra, na pɩ bʋɔra gɔɗ ki bo na Etɩɛnɩra. ¹⁰Ŋa baa ʋ kha bʋ na wʋɔmɛ na Yekila Nina|Yekire Nin kha bʋ ʋ kpuola zuori, pɩ kha wɔrɩ arɩga ʋ sɩɛsɩra waʔ. ¹¹Na pɩ ɗɛ suun nɩpɛ kha pi de kha: «Aa nuun na u de sɩɛrɛbɩ̃ɩsɛ na gbũu Moyizira|Moyizi na Yekila za6:11 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Matiyo 26:59-61; na Marɩkɩ 14:55-58!» ¹²Na pi suun Yawutuwira nɩkhãgawɩra na Yekila sɛwʋtʋdɛrɩwɩra na bɔ nɩgɔngɔmɛ, na bɩɛ ɗɛ ɓann ɓa gɔɗ ʋ faŋa za na yuor u sɩɛrɛɗikhɛla za. ¹³Na pi suun bʋɔ kha pɩ tɔn hã ʋ kha: «Wɛɩ wɩɛ la sɩɛrɛbɩ̃ɩndeke Yekire gbɩ̃nɛthʋʋgɩra mɩyɩra za na Moyizi sɛwʋra mɩyɩra za waʔ. ¹⁴Aa nuun na ʋ kha Nazarɛtɩ Yesura|Yesu ɓa asɩ wa Yekire gbɩ̃nɛthʋʋgɩra kɩ vɩkɩ̃n mɩyɩra Moyizira ɓɔgɔn aa kha a ki le ɩra.» ¹⁵Wɛpɩɛ bɩɛ kha bʋ sɩɛrɛɗikhɛla za na pɩ ɓaɗ yiwuye Etɩɛnɩra za na yãan na ʋ wʋɔla khɩɛgɩ̃nn na Yekila mɛlɛgɛ ʋɔ wʋɔrɛ.

Etɩɛnɩra bʋ sɩɛrɛ kɩ zɩ̃n u thĩ

¹Na Yekila kperekpiidɛkhãgawɛ thadɛyɛ bʋ̃ɗ ʋ kha: «Wɛsɩɛ pi de ki gbũu mʋ za, tɩ̃ya ʋ ba?» ²Na Etɩɛnɩra zɩ̃ŋɩnn ʋ kha: «Mɩ yaɓiiwe na mi siye thʋ̃mɛ, ĩ nuure. Yekila kɩ bʋ na ɩɩgɩra yɛyɛɓɩra, ʋ ɓɔgɔn ma u thĩ na a sekhãga Abɩrahamʋra|Abɩrahamʋ bɛna ʋ kha bʋ Mezopotamira, kɩ tʋʋn ɓan hɩɗann Haranɩra. ³Na u deɗ u kha: “U kure zɩɛ ʋ sɩrɩgɩra na ʋ nɩpɩra ki yo sɩrɩgɩra ʋɔ ɓa ɓɔgɔ ʋ ɩra.” ⁴Na ʋ ɗɛ kuɗ Kalide sɩrɩgɩra na yo hɩɗann Haranɩra. Baa u siira huun zuori, fɩra za Yekila yɩɛn na ʋ alɩn dɩɛ khaala na ɓa hɩɗann sɩrɩgɩra za ɩ̃ hɩɗann ɩra mɩra. ⁵Yekila hãar ʋ fɔlɔŋɔ sɩrɩgɩɛ za waʔ. Ʋɔ thĩra hãar ʋ harɩ khaarɛ na tɩ nan letanɛ waʔ. Ŋa ʋ hãar ʋ wa nʋʋga kha halɩ na ʋ ɓa huuri, ʋɔ Yekila ɓa yɩɛ ʋɔ na ʋ kpɩ̃ra nɩpɩra khɛ sɩrɩgɩɛ bɩɛ. Dɩɛ bɛna na ʋɔ thĩra bʋ na ɓiye waʔ. ⁶Yekila deɗ u wa kha: “Mʋ kpɩ̃ra nɩpɩra ɓa le wa khɩ̃rɩwɛ sɩrɩkpasɩga gʋɔ za, pi le wi ɗome na vɛnɛ wɩ ɗɩɩsɛ gbaasɩyɔ̃. ⁷Ŋa na Yekila deɗ tɩ̃ kha thĩna kɩ ɓa yɩɛ ĩ le ɗomira ɩra, mɩɛ kɩ ɓa kiti ri, kɩ yɩɛ sɩɛ kpɩ̃rara za, mʋ kpɩ̃ra nɩpɩra ɓa kure gɩɛ sɩrɩgɩra za na ɓa thɩɛ mɩ khaadɩɛ za.” ⁸Baa u deɗ u sɩɛ zuori, na u khonn u yɛsɛsɛ, huuresira liin sɩɛ yɛsɛsɩra dɩ̃ŋasɩra. Na si liin mafɩra, baa Abɩrahamʋra ɓa hũnn Ɩzakɩra, na u huuren u ɗɩyãsɛ wãnɩsãa ɗɩyãgara. Na Ɩzakɩra alɩn na liin si kpuosira na Zakɔbʋra. Na Zakɔbʋra alɩn na liin si kpuosira tɩ̃ aa sekhãgawɩra gbũne na pɩyɔ̃ra za.»

⁹«Na aa sekhãgawɩra khɩɛn zone na Zozɛfʋra na ɗoŋinn u, na pi yuor u Eziwiti sɩrɩga za. ¹⁰Ŋa Yekila kha bʋ ʋ wa kpuore, u khonn u wa yiwisɛ̃ɩthĩnye thĩnyira bɩɛ za ʋ gbɩ̃ŋɩnn ɩ ɩra. Yekila hãar ʋ wa wʋɔmɛ kɩ yɩɛn na ʋ mɩyɛ nʋʋn ɩtakhuo Farawɔ̃ra, na ʋɔ liir u wɔrɩkɔdɛyɛ Eziwiti sɩrɩgɩra na u gorigira bɩɛ za. ¹¹Na khʋ̃mʋgbʋ̃ɔŋɔ ɓa waan Eziwiti sɩrɩga bɩɛ za na dɩkɩ̃nn na Kananɩ|Kananɩ sɩrɩgɩra. Na Nɩpɩra yiwiye sɛ̃ɩn kɩ̃raŋɩra, aa sekhãgawɩra kha ɓu mɩɩnɛ ki ɗi waʔ. ¹²Baa Zakɔbʋra nuun na pi de kha ɗiise ɓu Eziwiti sɩrɩgɩra ʋ. Na ʋ dãan aa sekhãgawɩra liin Zozɛfʋra marɩkhuowira ɩra, kha pi yo Eziwitira. Pɩ lʋgʋ yuomira kha bʋ bɩɛ. ¹³Ba u gbũun ɓa dãan mɩ bãnɩyɔ̃ra za tɩ̃, na Zozɛfʋra ɓɔgɔnn u thĩ na ʋ marɩkhuowira na ʋ khɩ̃rɩyɛra. Fɩ za Farawɔ̃ra tʋʋn Zozɛfʋra thĩna. ¹⁴Sɩɛ kpɩ̃rara za, na Zozɛfʋra dãan kha pi yo khɛ ʋɔ siira Zakɔbʋra na ʋɔ nɩpɩra bɩɛ ɓan mɩ. Pɩ kha bʋ wa nɩpɛ tigbesãa na gbũne na pɩwãa. ¹⁵Na Zakɔbʋra alɩn yuon Eziwitira, nineni ʋɔ na aa sekhãgawɩra huuri. ¹⁶Na pɩ khɩɛn yuon mi Sisɛmʋ na yo kasɩn mɩ lugudana za Abɩrahamʋra|Abɩrahamʋ ɗonn na tigiye Hamɔrɩ ɓiiwira heke Sisɛmʋra ni ɩra.»

¹⁷«Yekila na hãan ma Abɩrahamʋ|Abɩrahamʋ nʋʋga. Baa nʋhãaŋɩra|Nʋhãaŋɩra bɛna kha ɓɩɛ yĩmi, na aa thĩna gɔn ki yo Eziwitira ¹⁸na yo nan ɗɩyãgɩra ɔ ɩtakhuo fɛ̃wɛ ɓa khɩɛn ɩɩgɩra ɩra. Ʋɔ ɩtakhuora ɓa alɩn gɔɗ Zozɛfʋra bʋ na ɓuun tʋʋr ʋ na mɩyɩra ʋ kha le waʔ. ¹⁹Na ʋɔ ɩyara khɩɛn wʋɔmɛ aa nɩpɩra za na vɛnɛn aa sekhãgawɩra fɔ na yɩɛn na pi kusen pi ɓiiwira zɩɛn mɩ kha pi hu. ²⁰Dɩɛ bɛna pi hũnn Moyizira|Moyizi . Ʋ kha kɩ̃ra wa dɩ̃ɩna ʋ mɩyɛ kha nʋʋ wa Yekila. Pɩ barɩn ʋ wa u siira gorigira za na ɓuun feriwe pɩsãa. ²¹Baa u hũndɛrɩwɩra ɓa kusen zɩɛr ʋ, na Farawɔ̃ra ɓihɛrɩyɛra khɩɛr ʋ na barɩn ʋ mʋ gaga kha ʋɔ thĩ ɓiye. ²²Wʋɔmɛ mɩyɩra bɩɛ Eziwiti nɩpɛ kha tʋ, pɩ mamarɩn ma Moyizira ɩɛ bɩɛ. Ʋ sɩɛsɩra na u miliinsira kha yã wa na tʋ.

²³Baa u ɓuun ɗɩɩsɛ tigbeyɔ̃ hĩise, na ʋ kha ʋɔ yo ken ma ʋɔ nɩpɩra liin Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira. ²⁴Na u yo yãan na Eziwiti sɩrɩga nɩra ʋɔ bʋ vɛnɛ pɩ ʋɔ, na Moyizira|Moyizi zɩ̃n khɛ̃ɩgɩra liin gi ʋ bɛgɛ na khɩɗ khʋʋn Eziwiti sɩrɩga nɩrara. ²⁵Ʋ kha ken ma, kha ʋɔ Ɩsɩrayɛlɩ ɓikamɩra naa ɓa tʋ wa kha ʋɔ Yekila khɩɛn kɩ zɩ̃n mɩ, ŋa pɩ kha tʋ foi sɩɛ za waʔ. ²⁶Kɩ ɗɩɛkɩ̃na, na Moyizira yãan Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwe bʋɔ pɩyɔ̃ na pɩ khɩkɩ̃n kamɛ. Na u lonn pɩ tɩɛ kha ʋɔ sorona wɩ. Na ʋ bʋ̃ɗ pɩ kha: “Mɩ yɛsɛwɛ, na be yiin ɩ̃ɛ Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwe doro khɛ̃ɩgɛ za na ɩ̃ khɩkɩ̃n kamɛ?” ²⁷Ŋa wɩɛra kha khɩ ʋ kãnɔɔnara, na ʋɔ kha Moyizira za: “Tãra zʋ̃ʋ fɩ, ʋ̃na liin mu wʋɔrɛ nɩra kha mu kiti aa? ²⁸Mʋ ɓɩɛ wa na khʋ mɩɛ mʋ gaga kha baa mʋ khʋʋn Eziwiti wɛɩra dɩ̃ɩra baa?” ²⁹Baa Moyizi nuun sɩɛ, na u horon na yo hɩɗann Madɩ̃ya sɩrɩgɩra ʋ ni. U hũnn ma ɓikhoyipe pɩyɔ̃ ni.»

³⁰«Ɗɩɩsɛ tigbeyɔ̃ kpɩ̃rara za, na Yekila mɛlɛgɛ ʋɔ ɓɔgɔn u thĩ na Moyizira|Moyizi gbangbĩrɩŋira za dahaɓoroko gʋɔ sʋgʋmʋ za. Gɩɛ dahaɓorikira kha so ɓa Sinayi ɓɩɛdikira lɔkɔ za. ³¹Baa Moyizi yãar ʋ, na bamʋŋa khonn u. Baa ʋ kha ʋɔ zʋ̃ʋ nan na ken, na Adɛyɩra Yekila deɗ u kha: ³²“Mɩɛ kɩ bʋ mu sekhãgawɩra Yekila, Abɩrahamʋra|Abɩrahamʋ na Ɩzakɩra na Zakɔbʋra, Yekila.” Baa Moyizira kha gban, ʋ kha ha arɩga wʋɔrɛ na ken waʔ. ³³Na Adɛyɛ Yekila deɗ u kha: “Khon mʋ sawʋlansɩra, kha khaala za mʋ bʋ mɩra, kharɩyɛgɛnɛ ɩ. ³⁴Mɩ yãan ma vɛnsɩra mɩ nɩpɩra vɛn Eziwitira ɩra, mi nuun pi usimira, na mi sũnn kha mɩɛ zɩ̃n mɩ. Ɩra wɩɛ ɓan, mɩ dãan mʋ Eziwitira.”» ³⁵«Ʋɔ Moyizi wɩɛ Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira kɛɩn na deɗ kha: “Ʋ̃na liin mu wʋɔrɛ nɩrara kha mu kiti aa”, ʋɔ Yekila khonn na dãan kha u le wʋɔrɛ nɩrara na le pɩ zɩ̃ndaara, na mɛlɛgɛra na ɓɔgɔn u thĩ dahaɓorikira za, ʋɔ dɛnfɛsɛ. ³⁶Ʋɔ liin bamʋŋa na tagamasi mɩyɛ na ɓu kuse wi Eziwiti sɩrɩgɩra ʋ. Ʋɔ liin bamʋŋa na tagamasi mɩyɛ tɩ̃ lagagborogbʋ̃ɔmamʋŋɩra na gbangbĩrɩŋira za, ɗɩɩsɛ tigbeyɔ̃ kpoloŋo za. ³⁷Na ʋɔ Moyizi kpuora deɗ Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira tɩ̃ kha: “Yekila ɓa khon hã ɩ̃ yãdedaa ĩ thĩnɩra ʋɔ za mʋ gaga kha baa mɩɛ bʋ ɩra.” ³⁸Bɛna Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira bĩŋinn gbangbĩrɩŋira za, Moyizira kha bʋ Yekila mɛlɛgɛra na a sekhãgawɩra sʋgʋmʋra za. Yekila mɛlɛgɛra kha hã Moyizira thakosɩɛsɩra dadikira pɩ yɩ kha Sinayira ʋ hã a sɩ. ³⁹Ŋa aa sekhãgawɩra bɩɩn nuun ʋ bɛsɩra waʔ, pɩ kɛɩr ʋ wa kɩ khɩɛn pɩ gagasɩra na yiin si Eziwitira za. ⁴⁰Na pi deɗ Aarɔ̃na|Aarɔ̃ kha: “Le sɩ̃mɛ na hã a, pɩ hɩɗan a wʋɔrɛ na yo dãa a, naɗɩɛ aa tʋʋn mɩɩna nann ʋɔ Moyizira kusen a Eziwitira sɩrɩgɩra waʔ.” ⁴¹Na pi liin sʋ̃wa na ʋ khɩɛgɩnn na naɓige kɩ thɔgɩ̃n kɩ za. Na pɩ alɩn na liin kɛnɛsɛ na bãanwuoŋo naɗɩɛ baa pɩ wɔrɩn liin sʋ̃wara na bɩɛ thĩ lesira ɩra. ⁴²Na Yekila ɗɛ vɩɗ dãan mɩ kpɩ̃ra kɩ yɩɛn na pɩ gbɩ̃nɛ khʋsaɓiye na ferege na makɩ̃nn mʋ gaga kha baa Yekila yãdedɛwɩra sɛwʋra deɗ kha:

“Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwe, daɗuorowira na thɔgɔnsɩra ĩ khonn gbangbĩrɩŋira za

ɗɩɩsɛ tigbeyɔ̃ra kpoloŋira za, mɩɛ ɩ̃ hãan

sɩ mɩra kɛ?

⁴³Mafɩra ʋ waʔ, ĩ gbon ma sʋ̃wara pɩ yɩ kha Mɔlɔkɩra ɩra, na ʋ ɗɔthʋʋgɩra|Ɗɔthʋʋga ,

na wɩɛra pɩ yɩ kha Arafanɩra, ʋɔ khʋsaɓila.

Bɩɛ sɩ̃mɩra ĩ liin kɩ gbɩ̃nɛ wɩ.

Gɩɛ yɩɛn mɩ ɓa yɩɛ pɩ khɛ yo ĩ wa legelege na tãra Babilɔnɩra.”»

⁴⁴«A sekhãgawɩra kha bʋ wa na Yekila ɗɔthʋʋga gbangbĩriŋira za. Gɩɛ ɗɔthʋʋgɩra|Ɗɔthʋʋga kha ɓɔgɔ wa kha Yekila bʋ wa pɩ sʋgʋmʋra za. Wɩɛra na sɩɛrɛn na Moyizira|Moyizi , ʋ na ɓɔgɔn ʋ wa lɔmɩra ʋ ɓa le gi ɩra; na u liin ŋi na makɩ̃n na baa ʋ yãan ki miliinyira.⁴⁵Gɩɛ ɗɔthʋʋgɩra a sekhãgawɩra ɓuun na gbonn lonn ŋi thĩmaanyɩra sɩrɩgɩra za Yekila na ɗɛɗ kɩ nɩpɩra bɛna Zozuwera kha bʋ pɩ thadɛyɩra. Gɩɛ ɗɔthʋʋgɩra hɩɗann ma ni na yo nann ɩtakhuo Davidira|Davidi khɩɛra za. ⁴⁶Davidira mɩyɛ na nʋʋn ma Yekila. Na ʋ yɩ̃nn Yekila na de u kha ʋ yɩɛ ʋɔ maʔ thʋʋga na hã ʋɔ wɩɛra kɩ bʋ Zakɔbʋra Yekila ki le ʋ hɩɗankhɛla.

⁴⁷Ŋa u ɓikhiye Salomɔ̃ ɓa maɗ gɩɛ thʋʋgɩra. ⁴⁸Kɛna Yekire Kpakpawawɩɛ wɔrɩ hɩɗan thʋʋgɩra za nɩpɛ maɗɛn na pi lese waʔ, mʋ gaga kha baa Yekila yãdedaara|Yekire yãdedaa deɗ kha:

⁴⁹Yekila deɗ kha: “Zaara liin mɩɛ Yekila ɩtakhokira,

na fɔlɔŋɩra liin mɩɛ ɗɩɛsɛ tiikhɛrɛ.

Gʋ̃na thʋʋga ɩ̃ wɔrɩ gbũu maɗɛ na hã mɩɛ?

Warɩma dʋ̃na khaarɛ mɩ ɓa hɩɗan gbaarɩ?

⁵⁰Mɩ gaga kha mɩɛ liin ɩɛ mɩyɩra bɩɛ wa?”»

⁵¹Na Etɩɛnɩra deɗ pi kha: «Ɩ̃ nɩkpagayamɩɛ, ɩ̃ gbɩɗ ɓa ĩ numiyira Yekila yɩɗa za. Ɩ̃ bɩɩn Yekila Nina|Yekire Nin mɩyɛ harɩ ɗɩyãga kpo waʔ, mʋ gaga kha ĩ siiwira. ⁵²Yekila yãdedaa ʋ̃na kɩ bʋ na ĩ khãgawɩra kɛɩ vɛnɛn ʋ wa? Wɛpɛ pi nisĩnn ki de Nɩtelenyemora ɓamɩra mɩyɩra, pɩ khʋʋn mɩ wa. Ʋɔ Nɩtelenyemora kpora ɩ̃ yãasɩ̃n na khʋʋr ʋ7:52 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Matiyo 23:31. ⁵³Ĩ ɓuun ma Yekila sɩɛrɛhãansɩra mɛlɛgɛwɩra hãar ɩ̃ kɛna ɩ̃ gɔɗ sɩ waʔ!7:53 Na makɩ̃n Yawutuwe lanara, Yekila khɩɛn ma mɛlɛgɛwɛ na yɩɛn na ʋ hãan pɩ sɩɛrɛhãansɩra na Moyizira»

Pɩ khʋʋn Etɩɛnɩra

⁵⁴Baa sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra nuun sɩɛ, na pɩ lʋɔn mʋ gaga kha pɩ ɓa dʋ kɩ kɩ nʋn pɩ nʋgbɛʔɛ. ⁵⁵Ŋa baa Yekila Nina|Yekire Nin hĩin Etɩɛnɩra ɩra, na u kenn zaara ni na yãan Yekila ɩɩgɩra|Yekila ɩɩga yɛyɛɓɩra kɩ yãan Yesura|Yesu na ʋ nɩ́ɩrɛ́n Yekila leɗĩŋira ʋ ⁵⁶Na u deɗ kha: «Ĩ ken, mɩ yã wa zaara na u phiin zɩɛrɩ, kɩ yã Nɩthɩ̃rɩɓikhiira|Nɩthɩ̃rɩɓikhiira Yekila lɔkɩra ʋ na ʋ nɩ́ɩrɛ́n u leɗĩŋira ʋ.» ⁵⁷Baa pi nuun sɩɛsɩra na pɩ dʋɗ kɩ fɩ̃ɗ pi numiyira kɩ dɩɛn na yuon ʋ za kpuore, ⁵⁸na boin kusen u gboŋira ʋ ki hĩŋinn u na bʋrʋyɛ na ɓu khʋ ʋ. Ʋ khʋdɛrɩwɩra na zɩɛn ma pɩ dayiinsira nakɔrɩɓonwo ʋɔ heke pɩ kha yɩ kha Soli. ⁵⁹Bɛna pi kha hĩŋin Etɩɛnɩra na bʋrʋyɩra, na ʋ kɩ yɩ̃n ma Yesura ki de kha: «Adɛyɛ Yesu, zɩ̃n mi nina.» ⁶⁰Kɩ ɓaɗ huruse na dʋɗ gbaangbo kha: «Adɛyɛ, mɩbɩ̃yɩra pi le mɩra, hã mʋ bʋ̃ pɩ ɩ waʔ.» Baa u deɗ sɩɛ zuori, na u nina khonni.

Soli bʋ vɛnɛ khãadɛwɩra

¹Etɩɛnɩra khʋʋmɩra na nʋʋn ma Solira8:1 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Miliinye 22:20.

Gɩɛ ɗɩyãgara pɩ gɔɗ Zeruzalɛmʋ khãadɛwɩra vɛnɛsɩra kɩ̃raŋɩra. Na Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ kpora niin khonn bʋ zuori bʋɔra bɩɛ na tɩwɩgɩ̃nn ma na yuon Zude sɩrɩga na Samarɩ|Samarɩ sɩrɩgɩra ʋ. ²Wɛpɩɛ na gɔɗ Yekila mɩyɛ gɔɓɩra, bɩɛ khɩɛn kasɩn Etɩɛnɩra kɩ fʋʋn ʋ ɓɩɩgɩra gbaangbo. ³Ŋa Solira, ʋɔ kha ɓɩɛ wa kha ʋɔ khʋ egilizira nɩpɩra. Ʋ kha lon ma thʋʋsɛ na thʋʋsɛ za kɩ gɔ khãadɛkhuowe na hapɛ faŋa za kɩ hã na pɩ baka wɩ kaso za8:3 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Miliinye 22:4-5; na 26:9-11.

Filipu bu de Yekire sɩɛrɛnʋʋsɛ Samarɩ sɩrɩga za

⁴Wɛpɩɛ na tɩwɩgɩ̃nnɩ, pɩ kha min ma gbonse na gbonse ki de sɩɛrɛnʋʋsɩra. ⁵Filipu na yuon ma Samarɩ|Samarɩ gbonkpakpakɩra za na yo ki de pi Yekila Nɩthɩ̃rɩkhoromora|Yekire Nɩthɩ̃rɩkhoromo mɩyɛ. ⁶Nɩpɩra bɩɛ na kuɗ ɓa ki nuure Filipura sɩɛsɩra kɩ̃raŋɩra. Pɩ kha nuure wa na pɩ yã bamʋŋa mɩyɩra ʋ kha le. ⁷Naɗɩɛ gĩrime kha kure wa nɩgɔmɛ za na pɩ sɔŋɔ, murugũngɔmɛ na ɗɛkpuowe kha bãan wa. ⁸Sɩ na liin ma bãanwuokpakpaka gɩɛ gboŋira nɩpɩra heke.

⁹Kɛna wɛɩ ʋɔ kha bʋ gɩɛ gboŋira za zuori na pɩ yɩ ʋ kha Simɔ̃. Ʋɔ wɛɩra kha le wa taliwirise ki khon Samarɩ nɩpɛ bamʋŋa, na u le u thĩ yɩsɩɓɩɛdaa. ¹⁰Na gɔ kɩ ɓikɛrɩwɩra za na yo nan nɩkhãgawɩra za, pɩ bɩɛ kha nuure wa ʋ sɩɛsɩra kɩ̃raŋɩra. Pɩ kha de ɓa kha: «Yekila wɔrɩkɩra pɩ yɩ kha “Wɔrɩkpakpaka”, Wɛɩ wɩɛ ʋ.»

¹¹Ʋ na lɛɩn ma bamʋŋa na taliwirisira liimira za, gɩɛ yɩɛn na pɩ kha nuure ʋ sɩɛsɩra kɩ̃raŋɩra.

¹²Ŋa baa Samarɩ nɩpɩra khãan sɩɛrɛnʋʋsɩra Filipura deɗ pi Yekila ɩɩgɩra|Yekila ɩɩga mɩyɩra na Yekila Nɩthɩ̃rɩkhoromora|Yekire Nɩthɩ̃rɩkhoromo Yesura|Yesu mɩyɩra za, na pi yĩɗ pi ãmɛ za, khuowe na hapɛ. ¹³Na Simɔ̃ra thĩra khãan Yesura za na pi yĩɗ u ãmɩra ʋ. Ʋ na maan ma Filipura za kɩ yã bamʋŋa na tagamasɩ mɩyɩra kha le. ¹⁴Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ kha bʋ Zeruzalɛmʋra, baa bɩɛ nuun na pɩ kha Samarɩ nɩpɩra bɩɩn ma Yekila sɩɛsɩra, na pɩ dãan Pɩɛrɩ na Zã pɩ khɛrɛ. ¹⁵Baa bɩɛ yo nann na pɩ yɩ̃nn Yekila na hãan karɩ̃nɓifɛmɩra pi ɓu ɓu Yekila Nina|Yekire Nin . ¹⁶Kɛna, Yekila Nina na sũnn pɩ ʋɔ za waʔ, ãmɩra dola za pi na yĩɗ pi Adɛyɛ Yesura yɩsɩgɩra za. ¹⁷Na Pɩɛrɩra na Zãna ɗʋkɩ̃nn lese pɩ za na yɩ̃n Yekila hãa mɩ na pi ɓuun Yekila Nina. ¹⁸Baa Simɔ̃ra yãan na Yesu Kirisitira dãarawɩra ɗʋkɩ̃nn lese nɩpɩra za, na pi ɓuun Yekila Nina, na Simɔ̃ra ɓann na tigiye na ɓa deɗ ¹⁹kha: «Ɩ̃ hã mɩɛ kɩ faŋɩra siira tɩ̃, si le thaaga nɩra tʋɔ nɩra za mɩɛ ɓa ɗʋkɩ̃n lese, u ɓu Yekila Nina.» ²⁰Ŋa na Pɩɛrɩra deɗ u kha: «Mʋɔ na mu tigiyira bɩɛ asɩ kpuore. Mʋ gaga kha mɩyɩra Yekila hã, i ɗon ma na tigiye ba? ²¹Mu niin bʋ mɩyɩra za waʔ, mʋ bʋ na dʋɔ bʋ waʔ, naɗɩɛ mu kpoloŋira kɩ̃ra Yekila wʋɔla ʋ waʔ. ²²Vɩkɩ̃n mu kpoloŋira kɩ zɩɛ mʋ mɩbɩ̃yɩra kɩ yɩ̃n Adɛyɛ Yekila mʋ fatʋ wa ʋ yafa mʋ za na sɩɛ gagasɩɛ thĩna. ²³Naɗɩɛ mɩ yãan ma na tʋʋn sɩ kha kpolonbɩ̃ɩga kɩ ɓɩɛ khʋ mʋ na mɩbɩ̃yɛ gbũu vɔɗ ɓʋ tɩ̃.» ²⁴Na Simɔ̃ra deɗ Pɩɛrɩra na Zãna kha: «Ɩ̃ɛ thĩra yɩ̃n Adɛyɛ Yekila na hã mɩ, si le thaaga mɩyɩra ĩ deɗ mɩra, hã tɩ dʋɔ sii ɓu mi waʔ.» ²⁵Baa Pɩɛrɩra na Zãna deɗ Adɛyɩra sɩɛsɩra na makɩ̃nn na mɩyɩra pɩ yãan ɩra, na pɩ vɩɗ na gbũun Zeruzalɛmʋra ki de sɩɛrɛnʋʋsɩra mɩyɛ Samarɩ gbongɔnsɛ za.

Filipu yĩɗ Etiyopi wɛɩ ʋɔ ãmɛ za

²⁶Gɔdɩyãga gʋɔ na Adɛyɩra mɛlɛgɛ ʋɔ deɗ Filipura kha: «Arɩ yo khɩɛkurogo leɗĩŋira ʋ, khɩ̃na kuɗ Zeruzalɛmʋra na thuon gbangbĩrɩŋira za na yuon Gaza gɛŋɩra, khɛ dɩɛ na yo.» ²⁷Na ʋ ɗɛ alɩn yuon na yo yãan ɔ Etiyopi wɛɩ ʋɔ. Ʋɔ wɛɩ wɩɛ na phɩ̃ɗ ɓa. Ʋ kha bʋ wa Etiyopi ɩtahala pɩ yɩ kha Kãdasɩ, ʋɔ miliindakpakpawa. Etiyopi wɛɩra kha kɔrɩsɩ̃n ʋ ɓudagɩra bɩɛ. Ʋ na yuon ma Zeruzalɛmʋra Yekire gbɩ̃nɛkhɛrɛ. ²⁸U gbũubɛna ʋ na gann hɩɗann ma u wotorogo thaaga za. Ʋ kha karɩ̃n ma Yekila yãdedaara|Yekire yãdedaa Ezayi sɛwʋra. ²⁹Na Yekila Nina|Yekire Nin deɗ Filipura kha: «Thuo gɔ wotorogira.» ³⁰Na Filipura horon na yo nuun na Etiyopi wɛɩra bʋ karɩ̃n Yekila yãdedaara Ezayi sɛwʋra. Na ʋ bʋ̃ɗ ʋ kha: «Sɩɛsɩra mʋ karɩ̃n mɩra, mʋ tʋ sɩ kɔla ba?» ³¹Na wɛɩra zɩ̃ŋɩn ʋ kha: «Na nɩra dɛnfɛn mɩ waʔ, mʋsɛ mi le kɩ tʋ sɩ kɔla?» Na u deɗ Filipura kha ʋ gan wotorogira za na hɩɗan ʋɔ lɔkɩra ʋ. ³²Yekila sɛwʋra khaala ʋ kha karɩ̃n, tɩ kha de ɓa kha:

«Baa Pi yo na Zãra khʋkhɛla ɩra,

mafɩra pi yuor u tɩ̃,

baa pɩ gɩ̃wɩ̃ zãraɓiye u fĩi gbɛ̃ ɩra,

mafɩra u fĩiri, u deɗ dʋɔ waʔ.

³³Pi zenen u wa kɩ khʋ̃n ʋ tɩ̃yara.

Ʋ̃na kɩ ɓa de ʋ kpɩ̃ra nɩpɩra mɩyɛ?

Naɗɩɛ pɩ khʋʋn khonn u wa dunuyãra za.»

³⁴Na Etiyopi wɛɩra deɗ Filipura kha: «Kafara, ɓɔgɔ mɩɛ dɛyɩra mɩyɩra Yekila yãdedɛwɩra bu de ɩra. Ʋɔ thĩ mɩyɛ u de baa, warɩma ɔ kpasa ʋ?» ³⁵Na Filipura ɗɛ khɩɛn sɛwʋra sɩɛsɩra ki de u sɩ na yo lonn sɩɛrɛnʋʋsɩra ki de Yesura|Yesu mɩyɩra ɩra.

³⁶Baa pɩ kha bʋ yuomira za, na pi yo nann ãmɛ. Na Etiyopi wɛɩra deɗ kha ãmɛ bɛ, mɩɩnɛ dʋɔ wɔrɩ barɩ mɩ ãyikira Yesura yɩsɩgɩra za baa? ³⁷[Na Filipura deɗ u kha: «Na mʋ khãa Yesura za na mu kpoloŋira bɩɛ, mʋ wɔrɩ yĩ ãmɩra za.» Na ʋ kha: «Iyo mɩɛ khãan sɩ za na tʋʋn kha Yesu Kirisitira kɩ bʋ Yekila Ɓikhiira.»] ³⁸Na Etiyopi wɛɩra deɗ wotoro horodaara kha ʋ nɩ́ɩrɛ́ wotorogira. Baa kɩ nɩ́ɩrɛ́n na ʋɔ na Filipura sũnn lonn ãmɩra za kpuore, na Filipura yĩɗ u ãmɩra za. ³⁹Baa pi kuɗ ãmɩra za, na Adɛyɩra Nina khɩɛn Filipura na tann ʋ, Etiyopi wɛɩra yãar ʋ dʋwaʔ. Na ʋ khɩɛn ki khũn na kpolonwuoŋo. ⁴⁰Baa Filipura kha ʋɔ tʋ na ʋ yãan u thĩ Azɔtɩ, na u ki de nɩpɛ sɩɛrɛnʋʋsɩra mɩyɛ gbonse na gbonse na yo nann harɩ gbongira pɩ yɩ kha Sezare za.

Soli hãan u thĩ na Yesura

(Miliinye 22:6-16; 26:12-18)

¹Dɩɛ bɛna, baa Solira kha yo wʋɔrɛ kɩ vɛnɛ Adɛyɩra karɩ̃nɓiiwira kɩ ɓɩɛ kha ʋɔ khʋ wɩ, na u yuon Yekila kperekpiidɛkhãgawɛ thadɛyɛ khɛrɛ, ²na yo deɗ u kha ʋ hã ʋɔ sɛwʋwɛ, ʋɔ yo hã Damasɩ Yawutuwira|Yawutuwe yɩ̃nthʋʋsɩra nɩpɩra bɩ si le thaaga na ʋɔ yãan bʋɔ na pi thuo Yesura khɩ̃na, khuowe i ba, hapɛ ɩ ba, ʋɔ gɔ vɔ pɩ na ɓan mɩ Zeruzalɛmʋra. ³Baa u ɓuun sɛwʋwɩra, na u yuori. Baa ʋ kha ʋɔ yĩmin Damasɩra gboŋira, dɩɛ khaala za na yɛyɛɓɛ bʋɔ barɩn kuɗ zaazaara ni na ɓa vĩin mirin u. ⁴Na ʋ waan fɔlɔŋɩra ʋ ki nuun sɩɛsɛ na sɩ kʋ̃n kha: «Soli, Soli, be liin na mʋ vɛnɛ mɩ mɩra?» ⁵Na ʋ zɩ̃ŋɩnn kha: «Adɛyɛ, ãna kpuo kɩ bʋ mʋ?» Na Adɛyɩra kha: «Mɩɛ kɩ bʋ Yesura|Yesu mʋ vɛnɛ mɩra.» [Baa naara kɛɩ nɩ́ɩrɛ̀sɛ̀ pɩ khɩ ʋ ʋ nɩ̀ɩrɛ̀, mafɩra tɩ̃ na mu nuun mɩ bɛla waʔ, mʋ ɓa wɔrɩ koʔ mɩ gbʋ̃ʋnsɩra waʔ. Ʋ kha gban ma kɩ bʋ̃ɗ Adɛyɩra kha: «Adɛyɛ bɩra mʋ ɓɩɛ kha mɩɛ le?» Na Adɛyɩra deɗ kha]: ⁶«Arɩ lon gboŋira ʋ pɩ ɓa ɓɔgɔ mʋ wɛsɛ mʋ kãn na le ɩra.» ⁷Na ãnabirise gɔɗ ʋ sɩrɩyodɛkamɩra, bɩɛ thĩra kha wɔrɩ sɩɛrɛ waʔ. Pɩ kha nu wa sɩɛsɛ kɛnɛ pɩ kha yã nɩra waʔ. ⁸Na Solira digin alɩn fɔlɔŋɩra ʋ na zʋrɩn yiwiye ŋa ʋ kha wɔrɩ yã dʋ̃waʔ. Na pɩ gɔɗ ʋ lekira za na yuor u Damasɩra. ⁹Na u liin khɩɛwɛ pɩsãa kɛɩ yã, kɛɩ ɗi, kɛɩ yɔ̃. ¹⁰Sɩɛ makɩ̃nn ma na karɩ̃nɓiiye ʋɔ kha bʋ Damasɩra na pɩ yɩ ʋ kha Ananɩyasɩ. Na ʋ yãan Adɛyɩra hʋ̃nɗʋɔrɛsɛ za, na Adɛyɩra deɗ u kha: «Ananɩyasɩ». Na ʋ zɩ̃ŋɩn kha: «Adɛyɛ, mɩɛ wɛʔ.» ¹¹Na Adɛyɩra deɗ u kha: «Arɩ yo ɩra mɩra khɩ̃na pɩ yɩ kha Teleyene, na yo ken Tarɩsɩ Solira Zudasɩra thʋʋgɩra ʋ, ʋ bʋ wa kɩ yɩ̃n Yekila. ¹²Ʋɔ wɛɩ wɩɛ hʋ̃nɗʋɔrɛn ma na yãan wɛɩ ʋɔ na pɩ yɩ ʋ kha Ananɩyasɩ na u lonn kɩ ɗʋkɩ̃nn lese ʋɔ za si le thaaga u ɓu yã tɩ̃.» ¹³Na Ananɩyasɩra zɩ̃ŋɩnn kha: «Adɛyɛ, nɩgɔmɛ deɗ ɓi wa mɩbɩ̃yɩra wɛɩ wɩɛ liin mʋ khãadɛwɩra Zeruzalɛmʋra ɩra. ¹⁴Kperekpiidɛkhãgawɩra|Kperekpiidɛwɛ hãar ʋ wa wɔrɩkɔ na ʋ ɓann fara kha ʋɔ gɔ vɔ nɩpɩra bɩɛ kɩ yɩ mʋ yɩsɩgɩra ɩra.» ¹⁵Ŋa na Adɛyɩra deɗ u kha: «Yo, kha mɩɛ kenn khonn wɛɩ wɩɛ kha u yo de mɩɛ mɩyɛ dunuyara thĩnmayɩra bɩɛ na pɩ ɩyawɩra na Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira bɩɛ khɛrɛ. ¹⁶Mɩɛ thĩra ɓa ɓɔgɔ Solira lɔmɩra za ʋ ɓa vɛn gbaangbo mɩ yɩsɩgɩra kãmara za ɩra.» ¹⁷Na Ananɩyasɩra yuon na yo nann na lonn gɩɛ thʋʋgɩra ʋ na ɗʋkɩ̃nn Solira lese kɩ kha: «Mɩɛ yaɓiye Soli, Adɛyɛ Yesura ɓɔgɔn mʋ u thĩ bɛna mʋ kha ɓan ɩra, ʋɔ dãan mɩ kha mɩ ɓan mu gbũu yã kɩ yɩɛ mu hĩin na Yekila Nina|Yekire Nin .» ¹⁸Dɩɛ khaala za fɩ na sɔ daasɛ sʋɔ kuɗ u yiwiyira za mʋ gaga kha ɓurugose na waan na ʋ wɔrɩn yãarɩ. Na ʋ alɩn na pi yĩɗ u ãmɛ za; ¹⁹kɩ tʋʋn yɩɛn na u ɗiin na ɓuun faŋa.

Soli bu de sɩɛrɛnʋʋsɛ Damasɩ

Solira hɩɗann ma na liin khɩɛwɛ bʋɔ na karɩ̃nɓiiwira kha bʋ Damasɩra ɩra. ²⁰Kɩ ɗɛ ɓa alɩn ki de Yesura|Yesu mɩyɛ Yawutuwira|Yawutuwe yɩ̃nthʋʋsɩra za kha Yesura liin Yekila Ɓikhiira. ²¹Na bamʋŋa khonn nɩpɩra bɩɛ pɩ kha nu ʋ sɩɛsɩra, na pɩ kha: «Mʋ gaga kha wɛɩ wɩɛ kha ɓɩɛ kha ʋɔ khʋ khon nɩpɩra bɩɛ kɩ yɩ Yesura yɩsɩgɩra Zeruzalɛmʋra wa? Mʋ gaga kha ʋ ɓann ma fara kha ʋɔ ɓa gɔ vɔ pɩ na yo hã wɩ na Yekila kperekpiidɛkhãgawɩra|Kperekpiidɛwɛ wa?» ²²Dɩɛ bɛna Solira kha ɓu wa faŋa Yekila khɩ̃na za ki yo kũu. Ʋ kha ɓɔgɔ wa nɩpɛ kha Yesura liin Yekila Nɩthɩ̃rɩkhoromora|Yekire Nɩthɩ̃rɩkhoromo . Yawutuwira kha bʋ Damasɩra, pɩ kha tʋ mɩɩna pi de u waʔ, naɗɩɛ pɩ gagasɩra na zuon ma. ²³Baa sɩ lɛɩn kɩrɩ ʋ, gɔɗɩyãga gʋɔ na Yawutuwira ɓa yãan kamɛ kha bɩɛ khʋ ʋ. ²⁴Bɩɛ thĩra na hɩɗann ma gboŋira tʋ̃ntʋ̃nyira za khɩɛsɛ na dawosira bɩɛ kɩ tɩɛgɛ ʋ na ɓu khʋ ʋ. Na Solira tʋʋn sɩ kha pi yiin ma nʋʋnɛ kpo ʋɔ za. ²⁵Sɩɛ za na Solira karɩ̃nɓiiwira khɩɛn Solira dabirigbɛmʋŋa za na yiir u kpamʋŋa za na sũnen u na wʋ̃nɛ gbenwura kpɩ̃rara za na ʋ alɩn ki yo Zeruzalɛmʋra.

Soli bʋ vɩ gbũu Zeruzalɛmʋra

²⁶Baa ʋ nann Zeruzalɛmʋra, na ʋ pɛ̃ɩn ma kha ʋɔ dɩkɩ̃n na Yesura karɩ̃nɓiiwira bʋɔra, ŋa bɩɛ kha ãn ʋ wa naɗɩɛ pɩ khãa sɩ za kha u liin ma karɩ̃nɓiye ʋɔ waʔ. ²⁷Na Barɩnabasɩra khɩɛn yuor u Yesura|Yesu dãarawɩra khɛrɛ. Baa pɩ nann ni, na ʋ khɩɛn deɗ pi lɔmɩra za Soli yãan Adɛyɩra khɩ̃na za na lɔmɩra za ʋ sɩɛrɛn ʋ ɩra. Ki deɗ pi tɩ̃ lɔmɩra za Soli sɩɛrɛn na Damasɩra nɩpɩra Yesura yɩsɩgɩra za kɛɩ le ãnabirise. ²⁸Na gɔ kɩ dɩɛ bɛna za, pɩ kha bʋ wa Zeruzalɛmʋra kpuore, bɩɛ na ʋɔ kha min. Solira kha sɩɛrɛ wa na nɩpɛ Adɛyɩra yɩsɩgɩra za kɛɩ le ãnabirise. ²⁹Ʋɔ na Yawutuwira|Yawutuwe kha de Gɩrɛkɩsɩra, pɩ kha bo ɓa na kamɛ Yesura mɩyɩra za, ŋa bɩɛ kha ɓɩɛ wa na khʋ ʋ. ³⁰Baa khãadɛwɩra nuun sɩɛ, na pɩ khɩɛr ʋ na yo dãar ʋ Sezare kha u yo Tarɩsɩ. ³¹Zude na Galile na Samarɩ|Samarɩ sɩrɩsɩra khãadɛwɩra bɩɛ kha bʋ wa wɔyĩke za. Pɩ kha ɓu wa faŋa kɩ gbɩ̃nɛ Adɛyɩra, Yekila Nina|Yekire Nin wɔrɩkɩra za, pɩ kha gɔn ma kɩ ɓan.

Ene bãarɩ

³²Pɩɛrɩra kha min ma ɩɛ khaayɩra bɩɛ za, gɔɗɩyãga gʋɔ na u yuon Lida, Yekila khãadɛwɩra khɛrɛ. ³³Na ʋ yo yãan wɛɩ ʋɔ, pɩ kha yɩ ʋ wa kha Ene. Ʋ na murugĩn ma na diin hʋ̃nkhɛrɛ za na ɓuun ɗɩɩsɛ wãnɩsãa. ³⁴Na Pɩɛrɩra deɗ u kha: «Ene, Yesu Kirisitira bãarɛn mʋ. Arɩ bi mʋ sɩ̃ɩgɩra.» Na ʋ ɗɛ alɩn khaala za fɩ. ³⁵Na Lida sɩrɩga nɩpɩra na Saarɔ̃ sɩrɩga nɩpɛ bɩɛ yãar ʋ na khãan Adɛyɩra za kɩ vɩkɩ̃n pi kpolonsira na zɩɛ mɩbɩ̃yɛliigira.

Dɔrɩkasɩ huun alɩn

³⁶Khãadɛhara ʋɔ kha bʋ Zope na pɩ yɩ ʋ kha Tabita, kɩ yɩ ʋ Gɩrɛkɩsɛ za kha Dɔrɩkasɩ, kɩ kɔla kɩ bʋ kha «khavɩra». Ʋ kha le wa mɩkɩ̃nɩgɔnyɛ kɩ dɛnfɛ bʋɔmɛ nɩpɛ tɩ̃. ³⁷Gɔɗɩyãga gʋɔ na ʋ waan ɓose na ɓa huuri. Na pɩ khɩɛn ʋ kpɩ̃ɩgɩra na wʋrɩn ŋɩ na yiin ŋi saŋabon thʋɓire dʋɔ za. ³⁸Lida na Zopera kha legen na kamɛ waʔ. Baa Yesura karɩ̃nɓiiwira nuun na pɩ kha Pɩɛrɩra bʋ wa Lidara, na pɩ dãan khuowe pɩyɔ̃ kha pi yo yɩ̃n ʋ kha: «Ɓan a khɛrɛ vivi.» ³⁹Na Pɩɛrɩra alɩn thuo mi na pi yuori. Baa ʋ nann ni, na pɩ khɩɛn gann ʋ saŋabona ʋ ni. Na thɩ̃ɩsɩ̃nhapɩra zʋ̃ʋn nann Pɩɛrɩra kɩ fʋʋ kɩ ɓɔgɔ ʋ gbɔgɔlɔ̃ɓiyira na gbɔgɔlɔ̃ngbʋ̃ɔsɩra Dɔrɩkasɩra kha lʋɗɛ bɛna ʋ kha bʋ thakuogira na bɩɛ ɩra. ⁴⁰Na Pɩɛrɩra kusen nɩpɩra bɩɛ ki ɓaɗ huruse na yɩ̃nn Yekila kɩ vɩɗ dãan kpɩ̃ɩgɩra wʋɔrɛ kɩ kha: «Tabita, arɩ.» Na kpɩ̃ɩgɩra ɗɛ phiin zɩɛn yiwiye na yãan Pɩɛrɩra kɩ alɩn na hɩɗannɩ. ⁴¹Na Pɩɛrɩra gɔɗ ʋ lekira za na dɛnfɛn ʋ na arɩgan ʋ kɩ yɩɗ thɩ̃ɩsɩ̃nhapɩra na khãadɛwɩra bʋɔra bɩɛ na ɓɔgɔnn mɩ ʋ kogolinko. ⁴²Na Zope nɩpɩra bɩɛ nuun si na nɩgɔngɔmɛ khãan Adɛyɩra za. ⁴³Na Pɩɛrɩra hɩɗann Zopera ɗʋɔsɛ vʋdaa ʋɔ khɛrɛ na lɛɩrɩ. Pɩ kha yɩ ɓa ʋɔ ɗʋɔsɛ vʋdaa wɩɛ kha Simɔ̃.

Pɩɛrɩ yuon Kɔrɩnɛlɩ khɛrɛ

¹Wɛɩ ʋɔ kha bʋ Sezare, pɩ kha yɩ ʋ wa kha Kɔrɩnɛlɩ. Ʋ kha bʋ wa Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sʋrasiwe tiiwãa thadɛyɛ pɩ yɩ kha «Itali sʋrasiwe gboko.» ²Ʋ kha nɩ́ɩrɛ̀ wa na Yekila khɩ̃na kɩ̃raŋɩra, ʋɔ na u gorigo nɩpɩra kha gbɩ̃nɛ wa Yekila. Ʋ kha dɛnfɛ wa bʋɔmɛ nɩpɛ gbaangbo kɩ yɩ̃n Yekila ɗɩyãsɛ bɩɛ. ³Gɔɗɩyãga gʋɔ, baa khɩɛra ɓa kpɩɛrɩ na nann zʋ̃rakhɩɛ, na ʋ yãan Yekila mɛlɛgɛ ʋɔ hʋ̃nɗʋɔrɛsɛ za na ʋ ɓann ʋ khɛrɛ na ɓa yɩɗ ʋ kha «Kɔrɩnɛlɩ.» ⁴Na ãnabirise gɔɗ Kɔrɩnɛlɩra na ʋ ɓaɗ yiwure ʋ za kɩ kha: «Adɛyɛ, bɩra kɩ bʋ?» Na mɛlɛgɛra deɗ u kha: «Mu Yekire yɩ̃ŋɩra na mʋ bʋɔmɛ nɩdɛnfɛgɩra nʋʋn Yekila na ʋ kʋɔgɩ̃nn mʋ. ⁵Ɩra wɩɛ dãan nɩpɛ pi yo Zope na yo yɩ wɛɩra pɩ yɩ kha Simɔ̃, ʋɔ pɩ yɩ tɩ̃ kha Pɩɛrɩ. ⁶Ʋ bʋ wa wɛɩ ʋɔ khɛrɛ pɩ yɩ kha Simɔ̃, ɗɔvʋdaa kɩ bʋ ʋ. Ʋ thʋʋgɩra bʋ wa lagagborogeŋira za.» ⁷Baa mɛlɛgɛra sɩɛrɛn na Kɔrɩnɛlɩra kɩ tannɩ, na ʋ yɩɗ u miliinɓiiwe pɩyɔ̃ na sʋrasira kha liige kɩ hã ʋ ɩra. Ʋɔ sʋrasikhuora kha nɩ́ɩrɛ̀ wa na Yekila khɩ̃na kɩ̃raŋɩra. ⁸Baa Kɔrɩnɛlɩ thuon mi mɩyɩra bɩɛ, na ʋ dãan mɩ Zopera, na pɩ khɩɛn ki yo.

⁹Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, pɩ kha bʋ wa yuomira za na yo yĩmin gboŋira. Dɩɛ bɛna Pɩɛrɩra na gann ma zanthʋʋga ʋ kɩ yɩ̃n Yekila. Khɩɛra kha ɓɩɛ nan ma thaaga. ¹⁰Baa Pɩɛrɩra kha yɩ̃n Yekila, na khʋ̃mʋŋa ɓa gɔɗ ʋ, ʋ kha ɓɩɛ wa kha ʋɔ ɗi. Bɛna pɩ kha bʋ ɗiimira liimira za, na ʋ wʋɔla teɗ u. ¹¹Dɩɛ bɛna na ʋ yãan na zaara phiin zɩɛrɩ, kɩ yãan daaga gʋɔ, kɩ na khɩɛgɩ̃nn ma na lowukpakpaka na pɩ vɔɗ wʋ̃nyɛ nʋgenyira ĩyĩira za na ki sũn fɔlɔŋɩra ʋ.

¹²Daawɩra bɩɛ kɩ bʋ zaara na fɔlɔŋɩra ʋ, pɩ bɩɛ thĩnyira kha bʋ wa gɩɛ lowukpakpakɩra za: Ɗɩɛsɛ yĩi daawɛ thĩnye thĩnyira bɩɛ na fɔlɔnɓɛpʋ daawɩra thĩnye thĩnyira bɩɛ, dɩ̃ɩna wurupe thĩnye thĩnyira bɩɛ.¹³Na u nuun na sɩɛsɛ sʋɔ kʋ̃nn kha: «Pɩɛrɩ, arɩ khʋ khʋɔ.» ¹⁴Na Pɩɛrɩra kha: «Karɩ! Adɛyɛ, mɩɛ khʋɔn khasɩ̃mɩyansɛ yãan waʔ dɩ̃ɩna wɛsɩɛ teɗ ɩra.» ¹⁵Na sɩɛsɩra gbũun kʋ̃nn bãnɩyɔ̃ kha: «Mɩɩna Yekila yɛɗɛnɩ ɩra, hã mu ken ni mɩtegene waʔ10:15 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Marɩkɩ 7:15, 19.» ¹⁶Si liin ma bãnɩsãa sɩɛ kpɩ̃ra za na daagɩra vɩɗ gann zaara ni.

¹⁷Baa Pɩɛrɩra yãan ɩɛ mɩyɩra na ʋ bʋ kɩ gaga kɩ ɓɩɛ ɩ kɔrɩwɩra. Fɩ za, khuowira Kɔrɩnɛlɩra na dãan ɩra, na bɩɛ bʋ̃kɩ̃nn na ɓa nɩ́ɩrɛ́n Simɔ̃ra thʋʋgɩra tʋ̃ntʋ̃na ʋ. ¹⁸Na pɩ yɩɗ na bʋ̃ɗ kha: «Simɔ̃ra pɩ yɩ Pɩɛrɩra, ʋ hʋ̃nkhɛla dɩra ba?» ¹⁹Baa Pɩɛrɩra kha gaga mɩyɩra ʋ yãan ɩra, Na Yekila Nina|Yekire Nin deɗ u kha: «Khuowe pɩsãa bɛ kɩ mʋʋ mʋ. ²⁰Arɩ sũn thuo wi, hã mʋ dʋ̃nɛ waʔ, mɩɛ dãan mɩ.» ²¹Na Pɩɛrɩra ɗɛ sũnn na zɩ̃ŋɩnn mɩ kha: «Mɩ wɛʔ, dɛyɩra ɩ̃ mʋʋ, mɩɛ ʋ. Be ɩ̃ ɗɩɛn kɩ ɓann fara?» ²²Na pɩ zɩ̃ŋɩnn ʋ kha: «Sʋrasiwe tiiwãa thadɛyɛ ʋɔ bʋ na pɩ yɩ ʋ kha Kɔrɩnɛlɩ, ʋɔ dãar a. Ʋɔ sʋrasikhuo wɩɛ bʋ wa nɩtelenyemo kɩ gbɩ̃nɛ Yekila ki liin tɩ̃, nɩra wɛ Yawutuwira|Yawutuwe bɩɛ de ʋ yɩsɩnʋʋgɩra. Ʋɔ Yekila mɛlɛgɛ ʋɔ deɗ kha ʋ yɩ mʋɔ Pɩɛrɩra thiye ʋɔ gboŋira ʋ na sɩɛrɛ ʋɔ nu.» ²³Na Pɩɛrɩra gɔɗ pɩ khɩ̃rɩsɛ. Baa ɗɩɩgɩra ɓa yɛkɩ̃nn na ʋ alɩn thuo mi na pi yuori. Zope khãadɛwɩra bʋɔ na yo dãar ʋ wa tɩ̃. ²⁴Baa gɩɛ ɗɩɩga arɩn yɛkɩ̃nnɩ, na pɩ nann Sezare. Kɔrɩnɛlɩra na yɩɗ ɓa ʋ nɩpɩra na ʋ yɛsɛwɛ na pɩ hɩɗann ki ken pɩ khɩ̃na. ²⁵Bɛna Pɩɛrɩra kha ɓɩɛ lon thʋʋgɩra ʋ, na Kɔrɩnɛlɩra thukĩn u na ɓaɗ huruse na thɩɛr ʋ. ²⁶Ŋa na Pɩɛrɩra gɔɗ arɩgan ʋ na deɗ u kha: «Arɩ, naɗɩɛ mɩɛ bʋ wa nɩthɩ̃rɩga tɩ̃.» ²⁷Kɩ yɩɛn na pɩ kɩ kpɔrɩ na yo tann lonn thʋʋgɩra ʋ, na yãan nɩgɔngɔmɛ na pi bĩŋinn thʋʋgɩra ʋ ni. ²⁸Na Pɩɛrɩra deɗ pi kha: «Ɩ̃ tʋ kha Yawutuwe bʋ na khɩ̃nɛ na wɔrɩ dɩkɩ̃n na le kpuore na thĩmaanyɩra waʔ, warɩma na yo pɩ khɛrɛ waʔ. Ŋa Yekila ɓɔgɔn ma mɩɛ kha sɩ makɩ̃n mɩɛ sɩ̃mɩ nɩra warɩma na de nɩra kha u teɗ ɓa waʔ. ²⁹Gɩɛ yɩɛn baa mʋ dãan kha pi yo yɩ ɓɩ mɩ ɓan ɩra, mɩ kɛɩn waʔ. Ɩra wɩɛ mɩ kha ɓɩɛ wa na tʋ mɩ yɩɓɩra kɔla?» ³⁰Na Kɔrɩnɛlɩra kha: «Pɩ khɩɛwɛ piyĩira bɩra mɩra, mɩ kha bʋ wa kɩ yɩ̃n Yekire mɩ thʋʋgɩra ʋ. Baa khɩɛra ɓa kpɩɛrɩ na liin zʋ̃rakhɩɛ mʋ gaga kha bɛnkpuorɩɛ za a bʋ mɩra, na mi ken na yãan wɛɩ ʋɔ na dayɩ̃ŋarasɛ na ʋ nɩ́ɩrɛ́n mɩ wʋɔla ʋ ki deɗ ɓi kha: ³¹“Kɔrɩnɛlɩ, Yekila nuun ma mʋ yɩmɩra kɩ kʋɔgɩ̃n na baa mʋ dɛnfɛ bʋɔmɛ nɩpɩra ɩra. ³²Gɩɛ yɩɛrɩ, dãan nɩpɛ Zopera pi yo yɩ Simɔ̃ra pɩ yɩ Pɩɛrɩra ɩra. Simɔ̃ra kɩ vʋ ɗʋɔsɩra na u gorigira bʋ lagagborogbʋ̃ɔŋɩra lɔkɩra ʋ ɩra, ʋ hʋ̃n ma ʋɔ heke.” ³³Na mɩ ɗɛ dãan kha pi yo yɩ ɓʋ. Mʋ ɓamɩra kɩ̃ranɩ. Ɩra aa bɩɛ bʋ wa Yekila wʋɔla ʋ ki nu mɩyɩra bɩɛ u deɗ ɓu kha mu de.»

Pɩɛrɩ bʋ sɩɛrɛ Kɔrɩnɛlɩ khaala ʋ

³⁴Na Pɩɛrɩra deɗ kha: «Ɩra mɩ tʋʋn kha Yekila khoŋĩn waʔ tɩ̃ya. ³⁵Thĩne tʋɔ thĩne nɩra kɩ ãn Yekire ki le mɩyɩra telen ɩra, ʋɔ dɛyɩra mɩyɛ kɩ nʋʋ ʋ. ³⁶Yekila dãan hãan ma Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira ʋ sɩɛsɩra. Sɩɛ sɩɛrɛnʋʋsɩra deɗ ɓa kha Yesu Kirisitira wɔrɩkɩra za wɔyĩke ɓu. Ʋɔ Yesu Kirisitira liin nɩpɛ bɩɛ Adɛyɩra.

³⁷Baa Zãna kha yĩ nɩpɩra ãmɩra, mɩɩna ɓa nann sɩɛ kpɩ̃ra za na gɔ kɩ Galile na yo nan Zude sɩrɩga bɩɛ za ɩra, ɩ̃ tʋʋn dɩɛ mɩɩna. ³⁸Ɩ̃ tʋʋn tɩ̃ kha Yekila hãan ma Nazarɛtɩ Yesura|Yesuu Nina|Yekire Nin na wɔrɩkɔ, na u ki min khaayɩra bɩɛ za ki le nɩpɛ mɩkɩ̃nɩnyɛ kɩ bãarɛ nɩpɩra bɩɛ Sutana na vɛnɛn ɩra, naɗɩɛ Yekila kha bʋ ʋ wa kpuore. ³⁹Aa liin ʋ sɩɛrɛwɩra mɩyɩra bɩɛ za u liin Zeruzalɛmʋra na Yawutuwira|Yawutuwe sɩrɩgɩra ʋ. Pɩ ɓaɗ ʋ wa nɩɓadaɓɔkɩra|Nɩɓadaɓɔkɔ za na khʋʋr ʋ. ⁴⁰Ŋa Yekila arɩgan ʋ khɩɛwɛ pɩsãa ɗɩyãgara za na yɩɛn na nɩpɛ yãar ʋ. ⁴¹Nɩpɛ bɩɛ yãar ʋ waʔ, ŋa aa Yekila nisĩnn kenn khonn kha a le ʋ sɩɛrɛwɩra ɩra, aa yãar ʋ. Aa na ʋɔ ɗiin kɩ yʋ̃ɔn kpuore bɛna u huun kɩ alɩn ɩra10:41 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 1:4 za; na Luki 24:30, 42. ⁴²U deɗ ɓa aa kha a yo de nɩpɩra kha ʋɔ Yekila khonn kha u kiti nɩhuomira na kogolikowira. ⁴³Ʋɔ mɩyɩra Yekila yãdedɛwɩra bɩɛ deɗ kha nɩra tʋɔ nɩra wɛ kɩ khãan ʋ za ʋ yɩsɩgɩra wɔrɩkɩra za, Yekila yafa wa ʋɔ dɛyɩra mɩbɩ̃yɩra za.»

Yekila Nina sũnn thĩmaanɩpɛ za

⁴⁴Baa Pɩɛrɩra kha bʋ sɩɛ sɩɛsɩra za, na Yekila Nina|Yekire Nin sũnn nɩpɩra bɩɛ kha nuure ʋ sɩɛsɩra ɩra. ⁴⁵Yawutu khãadɛwɩra na thuon Pɩɛrɩra na ɓann ɩra, baa pɩ yãan kha Yekila hãan u Nina na thĩmaanɩpɛ na bamʋŋa khon mi. ⁴⁶Naɗɩɛ baa pɩ kha nu na thĩmaanɩpɩra bu de tamansɩɛsɛ kɩ gbɩ̃nɛ Yekila ɩra. ⁴⁷Na Pɩɛrɩra deɗ kha: «Nɩpɩra ɓuun ma Yekila Nina mʋ gaga kha baa aa ɓuur u ɩra. Aa wɔrɩ khʋ̃n mɩ khɩ̃nɛ ãyikira za bere ba?» ⁴⁸Sɩɛ kpɩ̃rara za, na u deɗ tɩ̃ kha pi yĩ|Yĩ pi Yesu Kirisitira yɩsɩgɩra za. Na pɩ yɩ̃n Pɩɛrɩra kha ʋ hɩɗan bɩɛ heke na le khɩɛwɛ bʋɔ.

Pɩɛrɩ thuon Zeruzalɛmʋ khãadɛwɩra mɩyɩra liin Kɔrɩnɛlɩra khɛrɛ ɩra

¹Yesura dãarawɩra na khãadɛwɩra kha bʋ Zudera ɩra, pi nuun na pi deɗ kha thĩmaanyɩra bɩɩn ma Yekila sɩɛsɩra tɩ̃. ²Baa Pɩɛrɩra vɩɗ ɓann Zeruzalɛmʋra, khuowira na huuren kɩ khãan Yesura za, na bɩɛ donn u na deɗ kha: ³«Mu yuon ma khokɛɩhuuremira heke, na yo ɗiin mi kpuore.» ⁴Na Pɩɛrɩra ɗɛ khɩɛn ki thuo wi mɩyɩra kpo kpo kpo mʋ gaga kha baa ɩ na liin ɩra. Ki deɗ pi kha: ⁵«Mɩ kha bʋ wa Zope kɩ yɩ̃n Yekila na mɩ wʋɔla teɗ ɓi na mɩ yãan daaga gʋɔ na kɩ khɩɛgɩ̃nn na lowukpakpaka na pɩ vɔɗ wʋ̃nyɛ nʋgenyira ĩyĩira za na ki kuɗ zaara ni ki sũn na ɓan nann mɩ. ⁶Na mi kenn ŋi kɩ̃raŋɩra na yãan daawɛ thĩnyira bɩɛ kɩ bʋ zaara na fɔlɔŋɩra kɩ za: Ɗɩɛsɛ siyĩi daawɛ na gbandaawɛ thĩnyira bɩɛ, na fɔlɔnɓɛpʋ daawɩra bɩɛ dɩ̃ɩna wurupe. ⁷Na mi nuun na sɩɛsɛ kʋ̃nn kha: “Pɩɛrɩ, arɩ na khʋ khʋɔ.” ⁸Na mɩ kha: “Kaarɩ Adɛyɛ, khasɩ̃mɩyansɛ dɩ̃ɩna khategense lonn mɩɛ nʋʋga yãan waʔ.” ⁹Na sɩɛsɩra gbũun kʋ̃nn bãnɩyɔ̃ kha: “Mɩɩna Yekila yɛɗɛnɩ ɩra, hã mu ken ni mɩtegene waʔ.” ¹⁰Si liin ma na nann bãnɩsãa, sɩɛ kpɩ̃ra za na daagɩra vɩɗ gann zaara ni. ¹¹Dɩɛ bɛna khuowe pɩsãa kuɗ Sezare na ɓann thʋʋgɩra za a kha bʋ. Bɩɛ pɩ na dãan mɩ khɛrɛ na pɩ ɓa nɩ́ɩrɛ́n thʋʋgɩra tʋ̃ntʋ̃na za. ¹²Na Yekila Nina|Yekire Nin kha hã mɩ dʋ̃nɛ waʔ, kha mi thuo wi. Na khãadɛkamɩra wãnɩkpo bɩɛ ɩ̃ yã mɩra, na bɩɛ thuon miɛ ni na a yo lonn Kɔrɩnɛlɩra thʋʋgɩra ʋ. ¹³Na Kɔrɩnɛlɩra kpɔrɩn a lɔmɩra za ʋɔ yãan Yekila mɛlɛgɛra ʋɔ thĩra thʋʋgɩra ʋ. Na mɛlɛgɛra deɗ u kha: “Dãa nɩra Zopera gboŋira u yo yɩ Simɔ̃ra pɩ yɩ kha Pɩɛrɩra ɩra. ¹⁴Ʋ ɓa de ɓu sɩɛsɩra kɩ ɓa le thaaga Yekila zɩ̃n mʋɔ na mu gorigira nɩpɩra ɩra.” ¹⁵Baa mɛlɛgɛra thuon si zuon na mɩ alɩn kɩ sɩɛrɛ ɩra, na Yekila Nina sũnn pɩ za mʋ gaga kha baa u sũnn aa za gɔbɛna, Pãtɩkɔtɩra ɗɩyãgara ɩra. ¹⁶Na mɩ ɗɛ kʋɔgɩ̃nn na wɛsɩɛ Adɛyɛ deɗ kha: “Zãna yĩ ɓa nɩpɛ ãmɛ za, ŋa ɩ̃ɛ, Yekila ɓa yĩ ĩ wa na u Nina.” ¹⁷Ŋa baa ʋɔ Nina kpuola Yekila hãan mɩ, mʋ gaga kha baa ʋ hãan aa wɛpɛ khãan tɩ̃ Adɛyɛ Yesu Kirisitira za, mɩɛ bʋ wa ãna kɩ wɔrɩ barɩ Yekila miliinsira?» ¹⁸Khohuurenimira na khãan Yesura za, baa bɩɛ nuun sɩɛ, na pi fĩiri. Kɩ tʋʋn gɔɗ kɩ gbɩ̃nɛ Yekila yɩsɩnʋʋga kha: «Tɩ̃ya ʋ, Yekila hãan ma thĩmaanyɛ nɩpɩra khɩ̃nɛ pɩ wɔrɩ vɩkɩ̃n pi kpolonsira kɩ zɩɛ mɩbɩ̃yɛliigira na ɓu thakuothĩnthĩŋira.»

Khãadɛrɩwɛ tii Ãtiyɔsɩra Eglisira

¹⁹Khãadɛrɩwɩra pɩ kha vɛnɛ na pɩ tɩwɩgɩ̃nn Etɩɛnɩra huumira bɛna, bʋɔra na yuon ma Fenisi, bʋɔra yuon Sipuru, bʋɔra yuon Ãtiyɔsɩ sɩrɩga. Pɩ kha de thĩmaanɛ nɩra sii Yekila sɩɛrɛnʋʋsɩra na Yawutuwira|Yawutuwe ɩ waʔ. ²⁰Ŋa Sipuru na Sirɛnɩ nɩpɩra khãan Yesura|Yesu za, na bɩɛ bʋɔ yuon Ãtiyɔsɩra na yo deɗ Gɩrɛkɩwɩra sɩɛrɛnʋʋsɩra liin Adɛyɛ Yesura mɩyɩra ɩra. ²¹Adɛyɩra wɔrɩkɩra kha bʋ wɩ wa kpuore na si liin thaaga, na nɩgɔngɔmɛ khãan Adɛyɩra za kɩ vɩkɩ̃nn pi kpolonsira na zɩɛn mɩbɩ̃yɛliigira. ²²Baa Zeruzalɛmʋra khãadɛwɩra nuun sɩɛ, na pɩ dãan Barɩnabasɩ Ãtiyɔsɩra ni. ^23-24Ʋɔ kha bʋ wa nɩkɩ̃ra, ki hĩin na Yekila Nina|Yekire Nin kɩ khãan Yesura za kɩ̃raŋɩra. Baa ʋ nann na yãan lɔmɩra Yekila kɩ̃ran khãadɛwɩra ɩra, na sɩ nʋʋr ʋ, na u deɗ pi kha pɩ gɔ Adɛyɩra mɩyɩra gɔɓɛ. Na nɩgɔngɔmɛ khãan Adɛyɛ Yesura za tɩ̃ kɩ vɩkɩ̃nn pi kpolonsira na zɩɛn mɩbɩ̃yɛliigira.

²⁵Sɩɛ kpɩ̃ra za, Barɩnabasɩra yuon Tarɩsɩ kha ʋɔ yo khɛ Soli ɓan ʋ. ²⁶Baa ʋ nann na yãar ʋ, na ʋ khɩɛn ɓann ʋ Ãtiyɔsɩra ni. Pɩyɔ̃ra bɩɛ liin ma ɗɩɩhĩyeŋe ki bĩŋin na khãadɛwɩra kpuore kɩ karɩ̃n nɩgɔmɛ. Ãtiyɔsɩra pɩ gɔɗ kɩ yɩ Yesura karɩ̃nɓiiwira kha Kiretɩ̃ɛwɛ. ²⁷Sɩɛ ɗɩyãsɩra za Yekila yãdedɛwɩra kha bʋ Zeruzalɛmʋra na bɩɛ alɩn na yuon Ãtiyɔsɩra ni. ²⁸Pɩ ʋɔ kha bʋ na pɩ yɩ ʋ kha Agabisi, na ʋɔ sɩɛrɛn Yekila Nina|Yekire Nin wɔrɩkɩra za kha khʋ̃mʋgbʋ̃ɔŋɔ ɓa waʔ dunuyara bɩɛ za. Na kɩ ɓa waan tɩ̃ya Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ ɩtakhuo gbʋ̃ɔŋɩra Kulodisi bɛna. ²⁹Yesura karɩ̃nɓiiwira kha bʋ Ãtiyɔsɩra, na bɩɛ khonn gagasɛ kha bɩɛ bɩɛ khon leke mɩyɛ na makɩ̃n na bɩɛ wɔrɩkɩra, na dãa dɛnfɛ bɩɛ khãadɛwɩra kɩ bʋ Zudera ɩra. ³⁰Na pi khonn mɩyɩra na hãan Barɩnabasɩra na Solira ɩ kha pi yo hã khãadɛwɩra nɩkhãgawɩra ɩ.

Pɩ khʋʋn Zakɩ kɩ bakan Pɩɛrɩ

¹Dɩɛ bɛna ɩtakhuo Herɔdɩ yɩɛn na pɩ gɔɗ khãadɛwɛ bʋɔ kɩ vɛnɛ wɩ. ²Ʋ yɩɛn ma na pɩ khʋʋn Zãna marɩkhuora Zakɩra na sɔrɔna. ³Baa ʋ yãan kha sɩ nʋʋn Yawutuwira, na ʋ yɩɛn na pɩ gɔɗ Pɩɛrɩra na sɩɛn bʋ. Pakɩ fɛtɩra|Pakɩ fɛtɩ za pi le khʋɔ bula kɛɩ le thãhɩ̃rɩwɩra|Thãhɩ̃rɩwɛ̃ , dɩɛ bɛna ɩ. ⁴Baa ʋ gɔɗ bakan ʋ, na ʋ khɩɛn hãar ʋ na sʋrasiwe gbũne na wãnɩkpo, na pɩ kpɩkɩ̃nn mɩ bĩŋinkhɛyɛ ĩyii kha pi ki ken u na Pakɩ fɛtɩra tãra, ʋɔ tʋ yɩɛ pi kiti u nɩpɩra wʋɔla ʋ. ⁵Baa si liin mafɩra, Pɩɛrɩra kha bʋ wa kasothʋʋgɩra ʋ na khãadɛwɩra bʋ kɩ yɩ̃n Yekila gbaangbo kɛɩ gbaa kɩ hã ʋ.

Mɛlɛgɛ ʋɔ kusen Pɩɛrɩ kasora ʋ

⁶Dawogɩra Pɩɛrɩra kha bʋ wa kɩ hʋ̃n sʋrasiwe pɩyɔ̃ sʋgʋmʋ za kɛna kɩ gɔɗɩɛkɩ̃na Herɔdɩ kha kãn kiti u. Pɩ na vɔɗ ʋ wa na zɔrɔgɔsɛ sɩyɔ̃ u lesira za, na tɩɛgɛdɛrɩwɩra bʋ kasothʋʋgɩra nʋʋna ʋ kɩ tɩɛgɛ gɩ. ⁷Na Adɛyɩra mɛlɛgɛ barɩn kuɗ kasothʋɓila za Pɩɛrɩra kha bʋ na yɛɗɛn nɩ. Na ʋ khɩɗɛn arɩgan Pɩɛrɩra kha: «Arɩ vivi.» Na zɔrɔgɔsɩra khonn lesira za na waarɩ. ⁸Na mɛlɛgɛra deɗ u tɩ̃ kha: «Thiyesĩn mu thĩ ki yii mʋ sawʋlansɩra.» Baa u liin sɩɛ zuori, na mɛlɛgɛra deɗ u kha: «Yii mʋ gbɔgɔlɔ̃ngbʋ̃ɔŋɩra na thuo mi.» ⁹Na Pɩɛrɩra kuɗ thuor u. Mɩyɩra mɛlɛgɛra kha le, ʋ kha khãa sɩ za waʔ ŋa ʋ kha ken ma ɩɛ mɩyɩra bɩɛ kha hʋ̃nɗʋɔrɛsɛ ɩ. ¹⁰Baa pɩ tann lʋgʋ sʋrasiwira na alɩn tann bãnɩyɔ̃ bɛwɩra na nann khɩ̃ɩtʋ̃tʋ̃nkpakpakɩra wɛkɩɛ za mu kure ki lon gboŋira ʋ ɩra, na gɩɛ phiin zɩɛn ki thĩ na pi kuɗ na yo nann khɩ̃nɛ dʋɔ za. Fɩ za mɛlɛgɛra barɩn tũru kɩ zɩɛr ʋ. ¹¹Baa Pɩɛrɩra wʋɔla ɓa yɛɗɩ, na u deɗ kha: «Ɩra mɩ tʋʋn kha Adɛyɛ dãan ma ʋ mɛlɛgɛra tɩ̃ya kɩ zɩ̃n mɩ Erɔdɩra|Erɔdɩ lekira za na mɩbɩ̃yɩra bɩɛ Yawutuwira|Yawutuwe kha gaga na mɩɛ ɩra.» ¹²Baa sɩ yɛsɩ̃nn u heke na u yuon Marɩyamara thʋʋgɩra ʋ, pɩ kha yɩ ɓa u ɓikhiira kha Zã kɩ yɩ ʋ tɩ̃ kha Marɩkɩ. Nɩgɔngɔmɛ na bĩŋinn ma ni kɩ yɩ̃n Yekila. ¹³Baa ʋ nann ni na khɩɗɛn tʋ̃ntʋ̃na, na miliinɓihɛrɩyɛ ʋɔ pɩ yɩ kha Ɔrɔdɩ, na ʋɔ yuon kha ʋɔ yo bʋ̃ na ken ʋ̃na kɩ bʋ tʋ̃ntʋ̃na ʋ? ¹⁴Baa ɓihɛyɩra nuun Pɩɛrɩ sɩɛsɩra, na ʋ tʋʋn ʋ nʋʋgɩra. Baa nʋnʋʋmɛ na thãɗ ʋ, ʋ wɔrɩn phiin zɩɛn tʋ̃ntʋ̃na dʋ̃waʔ, na u horon na yo deɗ kha Pɩɛrɩra bʋ wa tʋ̃ntʋ̃na za. ¹⁵Na pɩ kha: «Mʋ thaagɩra bʋ waʔ baa.» Ŋa na ʋ kɛɩn kɩ kha tɩ̃ya ʋ. Na pɩ kha: «Sĩsĩgarɩga ɩ.» ¹⁶Ŋa Pɩɛrɩra kha bʋ wa kɩ khɩɗɛ tʋ̃ntʋ̃na kũu. Baa pi phiin zɩɛn nɩ na yãar ʋ, na si liin pɩ za bamʋŋa. ¹⁷Na u liin mi lese kha pi fĩi, kɩ khɩɛn thuon mi lɔmɩra za Adɛyɛ kusen ʋɔ kasora za na yuon ɩra. Kɩ kha: «Ĩ de Zakɩra na khãadɛwɩra bʋɔra sɩ12:17 Khaadɩɛ pi de ɓa Zeruzalɛmʋ kiretɩ̃ɛwɩra wʋɔrɛ nɩrara.» Ki kuɗ na yuon khaarɛ dʋɔ. ¹⁸Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, na si liin kpolongbʋ̃ʋkpakpaka sʋrasiwɩra khɛrɛ. Pɩ kha bʋ̃ ɓa pi thĩ kha mʋsɛ Pɩɛrɩra liin yuori? ¹⁹Baa Erɔdɩ nuun si na ʋ kha pɩ mʋʋ ʋ. Na pɩ mʋʋr ʋ ŋa pɩ yãar ʋ waʔ. Na ʋ yɩɛn na pi kitin tɩɛgɛdɛrɩwɩra kɩ kha pɩ khɛ wɩ na yo khʋ wɩ. Kɩ yɩɛn na Erɔdɩra alɩn Zudera na yuon Sezare kha ʋɔ yo hɩɗan ma ni.

Erɔdɩ huuri

²⁰Dɩɛ bɛna Erɔdɩ na Tiiri nɩpɛ na Sidɔ̃nɩ nɩpɩra kha bʋ wa na sɩɛsɛ, na u hĩin mi gbaangbo. Na bɩɛ bɛnn sɩ za kha bɩɛ yo yã ɩtakhuo Erɔdɩra|Erɔdɩ . Na pi yuon ʋ thʋkendaara Bɩlasɩtusira heke kha bɩɛ ɓɩɛ khɩ̃na na ɓu yã ɩtakhuo Erɔdɩra ʋ hã bɩɛ ɗɩyãga. Na ʋɔ bɩɩn sɩ na pi yuon ɩtakhuora heke na yo yɩ̃nn ʋ kha ʋ yafa bɩɛ za naɗɩɛ ʋ sɩrɩgɩra za pi ɗiimira kure. ²¹Baa gɩɛ ɗɩyãgara nannɩ, na Erɔdɩra yiin ʋ ɩɩdaasɛ na hɩɗann ɩɩkhoko za sɩɛrɛɗikhɛla ʋ kɩ sɩɛrɛ wɩ nɩpɩra wʋɔla ʋ. ²²Baa nɩpɩra bãanyɩra wuori, na pɩ kɩ kʋ̃n na faŋa kha: «Yekila kɩ sɩɛrɛ.» ²³Baa ʋ gbɩ̃nɛn Yekila waʔ, na Adɛyɩra mɛlɛgɛ ʋɔ khɩɗ ʋ khaala za fɩ, na ɗuruwe lonn u na khʋɔr ʋ na u huuri.

²⁴Ŋa Yekila sɩɛsɩra kha tɩɩ wa ki yo. ²⁵Baa Barɩnabasɩ na Soli zuon pi miliinsira Zeruzalɛmʋra, pɩ vɩ gbũubɛna na pɩ khɩɛn Zãna pɩ yɩ kha Marɩkɩra ɩra.

Pi khonn Barɩnabasɩ na Soli kha pi le Yekila miliinsira

¹Yekila yãdedɛwɛ|Yekire yãdedaa na nɩpɩra kɩ karɩ̃n nɩpɛ Yekila sɛwʋra ɩra, bɩɛ kha bʋ wa Ãtiyɔsɩ egilizira za. Bɩɛ nɩpɩra liin: Barɩnabasɩ na Simiyɔ̃ra pɩ yɩ kha Nɩbire na Lusira kuɗ Sirɛnɩra na Manayɛnɩ na Soli. Manayɛnɩ alɩn ma na ɩtakhuo Herɔdɩra kpuore. ²Gɔɗɩyãga gʋɔ, na pɩ ɓa yiin sũn kɩ gbɩ̃nɛ Adɛyɩra, na Yekila Nina|Yekire Nin kha: «Ĩ khon Barɩnabasɩra na Solira na yii wi miliinsira za mɩ ɗɩɛn na yɩɗ pɩ ɩra.» ³Baa pɩ gɔɗ sũna na yɩ̃nn Adɛyɩra zuori, na pɩ ɗʋkɩ̃nn mɩ lese na yɩ̃nn Yekire hãan mɩ kɩ tʋʋn hãan mɩ khɩ̃nɛ na pɩ tannɩ.

Barɩnabasɩ na Soli bu de Yekire sɩɛsɛ Sipuru

⁴Baa Adɛyɩra Nina|Yekire Nin dãan mɩ, na pɩ alɩn yuon Silisi na yo khɩɛn bato na yuon Sipuru. Sipurula sɩrɩgɩra na vĩimirin ma na ãmɛ. ⁵Baa pɩ nann Sipuru gbonɓire dʋɔ pɩ yɩ kha Salamini ɩra, na pi deɗ Yekila sɩɛsɩra Yawutuwira|Yawutuwe yɩ̃nthʋʋsɩra za. Na pɩ khɩɛn Zãna pɩ yɩ kha Marɩkɩra kha ʋ dɛnfɛ bɩɛ. ⁶Sɩɛ kpɩ̃rara za, baa pi minn Sipuru na yo nann harɩ gboŋo gʋɔ pɩ yɩ kha Pafɔsɩ. Na pɩ yãan Yawutu wɛɩ ʋɔ pɩ yɩ kha Baazezu. Ʋ kha le wa u thĩ tɩ̃ Yekila yãdedaa|Yekire yãdedaa . ^7-8Ʋɔ wɛɩ wɩɛ pɩ yɩ Gɩrɛkɩsɩra kha Elimasɩ, gɩɛ kɔla kɩ bʋ kha taliwirikhuo, naɗɩɛ ʋ kha le wa taliwirise. Elimasɩ hɩɗansɛ kha bʋ wa Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ ɩtakhuo pɩ yɩ kha Sɛrɩgusi Polɔsɩ khɛrɛ. Sɛrɩgusi Polɔsɩra kha bʋ wa na wʋɔmɛ. Ʋɔ ɩtakhuo wɩɛ kha ɓɩɛ wa kha ʋɔ nu Yekila sɩɛsɩra. Na ʋ kha pɩ yɩ Barɩnabasɩ na Solira pɩ ɓan. Baa pɩ ɓann kɩ sɩɛrɛ ɩra, na taliwirikhuora Elimasɩra kha bakɩ̃n mɩ wa, si le thaaga ʋ vɩ ɩtakhuora gagasɩra hã u ɓu khãa Yesura za waʔ. ⁹Baa Yekila Nina hĩin Solira pɩ yɩ tɩ̃ kha Polira ɩra, na ʋ ɓaɗ yiwire taliwirikhuora za ¹⁰na deɗ kha: «Nɩbɩ̃ya na tɔndaa na Sutana ɓiye na mɩtelenyenye sɩ̃mɩdaa, dʋ̃nɛ bãnɛ mʋ ɓa gbaa Adɛyɩra mɩtelenyenyira asɩmɩra? ¹¹Nure, ɩra wɩɛ: Mʋ ɓa hĩin Yekila za. Mʋ ɓa ɗarɩ wa na le khɩɛwɛ kɛɩ yã yɛyɛɓɛ.» Na si liin Elimasɩra khɛrɛ dabirige khaala za fɩ. Ʋ kha wɔrɩ kɩ yã waʔ, na ʋ kɩ thãwʋ̃ thãwʋ̃ kɩ ɓɩɛ kha nɩpɩɛ ɓɔgɔ ʋɔ gɛŋɩra. ¹²Baa ɩtakhuora yãan mɩyɩra liin ki nuun karɩ̃na pɩ mamarɩn na gbũun Yesura mɩyɩra za, na si liin bamʋŋa ʋ khɛrɛ na ʋ khãan Yesura za kɩ vɩkɩ̃nn u kpoloŋira na zɩɛn mɩbɩ̃yɛliigira.

Poli na Barɩnabasɩ bu de Yekire sɩɛsɛ Pisidi sɩrɩgɩra ʋ ni

¹³Poli na ʋ kamɩra khɩɛn bato Pafɔsɩ na yuon Pɛrɩzɩ kɩ bʋ Pãfili sɩrɩgɩra ʋ. Zãna pɩ yɩ kha Marɩkɩra, fɩra za ʋɔ kpɩsɩn pɩ za na gbũun Zeruzalɛmʋra.¹⁴Na Polira na Barɩnabasɩra kuɗ Pɛrɩzɩra na yuon Ãtiyɔsɩra kɩ bʋ Pisidira. Baa Yawutuwira|Yawutuwe gbaarɩɗɩyãgɩra nannɩ, na pi yuon Yawutuwira Yawutuwe bĩŋinthʋʋgɩra za na yo hɩɗannɩ. ¹⁵Baa pɩ karɩ̃nn sɩɛrɛhãansɩra na Yekila yãdedɛwɩra sɛwʋwɩra zuori, na yɩ̃nthʋʋga wʋɔrɛ nɩpɩra yɩɛn na pi deɗ pi kha: «A nɩpɛ, na ɩ̃ bʋ na kpolonwuonsɩɛsɛ na de nɩpɩra, ɩ̃ wɔrɩ de si ɩra.»

¹⁶Na Polira alɩn na liin lese kha ʋɔ sɩɛrɛ, kɩ kha: «Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwe na ɩ̃ɛ wɛpɛ kɩ gbɩ̃nɛ Yekila kpuola ɩra, ĩ nuure mi. ¹⁷Yekila Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira gbɩ̃nɛ, u kenn khonn ma aa sekhãgawɩra na yɩɛn na pɩ gɔnn bɛna pɩ kha bʋ Eziwiti sɩrɩgɩra ʋ khɩ̃rɩsɩra za ɩra. Sɩɛ kpɩ̃ra za, na u kusen mi gɩɛ sɩrɩgɩra ʋ, ʋ faŋa wɔrɩkɩra za. ¹⁸Ɗɩɩsɛ tigbeyɔ̃ Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira liin gbangbĩriŋira za, Yekila ɓeɗ pɩ. ¹⁹Sɩɛ kpɩ̃rara za, na Yekila asɩn thĩmaanyɛ wãnɩyɔ̃ Kananɩ|Kananɩ sɩrɩgɩra ʋ kɩ hãan pɩ sɩrɩgɩra na Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira ki le pɩ bɛgɛ ²⁰U liin ma sɩɛ ɗɩɩsɛ gbaasɩyɔ̃ na tigbeyɔ̃ na gbũne kpoloŋo za. Kɩ tʋʋn hãan mɩ sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra pi ki ken mi na yo nann ʋ Yãdedɛyɛ Samɩɛlɩ bɛna. ²¹Sɩɛ kpɩ̃rara za, na pɩ kha bɩɛ ɓɩɛ wa ɩya. Na Yekila hãan mɩ Kisi ɓikhiye Sayuli na kure Bɛ̃zamɛ gbɛ̃ɩnɛ za, ʋɔ liin ma ɗɩɩsɛ tigbeyɔ̃ ɩɩgɩra za. ²²Sɩɛ kpɩ̃rara za na Yekila zɩ̃nn ɩɩgɩra Sayulila heke na hãan Davidi|Davidi dɩ̃ɩn ŋɩ. Ʋɔ Davidi wɩɛ kɩ bʋ Ezayi ɓikhiye, Yekila deɗ ɓa ʋɔ mɩyɛ za kha: “Ezayi ɓikhiye Davidi mɩ yãarɩ, ʋɔ nʋʋn mɩ na mi khonn u. Ʋ ɓa le wa mɩyɩra bɩɛ mɩ khɔrɩ ɩra.” ²³Ɩtakhuo Davidira kpɩ̃raɓiiwira za Yekila khonn Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira zɩ̃ndaa Yesura|Yesu na makɩ̃nn mʋ gaga kha baa ʋ na hãan nʋʋgɩra ɩra. ²⁴Bɛna Yesura na gɔɗ u miliinsira thonn waʔ, Zãna kha de ɓa Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira bɩɛ kha pɩ vɩkɩ̃n pi kpolonsira na zɩɛ pɩ mɩbɩ̃yɩra kɩ yɩɛ pi yĩ pi ãmɛ za. ²⁵Baa Zãna kha ɓɩɛ zuo u miliinsira ɩra, ʋ kha de ɓa kha: “Ĩ ken ma kha mɩɛ kɩ bʋ Yekila Nɩthɩ̃rɩkhoromora|Yekire Nɩthɩ̃rɩkhoromo baa? Mɩɛ ʋɔ ʋ waʔ. Ŋa ʋɔ dɛyɩra ɓa ɓan ma mɩɛ kpɩ̃ra ʋ, mɩɛ haʔ vɔrɩ ʋ sawʋlanthĩnyira thĩra waʔ.”»

²⁶Na Polira deɗ kha: «A nɩpɛ, ɩ̃ɛ liin Abɩrahamʋra|Abɩrahamʋ kpɩ̃raɓiiwira, dɩ̃ɩna ɩ̃ɛ wɛpɩɛ kɩ bʋ thĩmaanyɩra kɩ gbɩ̃nɛ Yekila ɩra, aa bɩɛ ʋ dãan hãan zɩ̃mɩra sɩɛsɩra. ²⁷Zeruzalɛmʋra nɩpɩra na pɩ wʋɔrɛ nɩpɩra tʋʋn Yesura waʔ, pi gbũun tʋʋn Yekila yãdedɛwɩra sɩɛsɩra kɔla pɩ karɩ̃n gbaarɩyawʋga tʋɔ gbaarɩyawʋga za tɩ̃ waʔ. Ŋa baa pi kitin u na bagan ʋ za na zarɩgɩ̃nn ʋ kha ʋ kãn hu wa, na pi liir u wɛsɩɛ Yekila yãdedɛwɩra deɗ ɩra. ²⁸Pɩ yãan zarɩgɩ̃nkhɛrɛ wɛtɛ kɩ wɔrɩ yɩɛ pɩ khʋ ʋ waʔ, kɛna pɩ kɛɩn na yɩ̃nn Pɩlatɩra kha ʋ yɩɛ pɩ khʋ ʋ. ²⁹Baa pi liin mɩyɩra bɩɛ na sɛwɛn ʋ mɩyɩra za ɩra, na pi sũnen u nɩɓadaɓɔkɩra|Nɩɓadaɓɔkɔ za na yo kasɩn ʋ. ³⁰Ŋa na Yekila arɩgan ʋ huumira za. ³¹Ʋɔ na wɛpɛ kha kure Galilera na yo Zeruzalɛmʋra, ʋ ɓɔgɔn ma u thĩ na bɩɛ ɗɩyãga gɔnsɛ za baa u huun alɩn ɩra. Bɩɛ nɩpɩɛ liin ʋ sɩɛrɛwɩra ki de ʋ mɩyɩra na Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira ɩra. ³²Sɩɛrɛnʋʋsɩra aa thĩra bu de ĩ kha: Nʋʋgɩra Yekila hãan aa sekhãgawɩra ³³kha ʋɔ ɓa arɩga Yesura|Yesu ɩra, ʋ arɩgan ʋ wa na hãa aa wɛpɩɛ liin pi ɓiiwira mʋ gaga kha baa Yekila tɩ̃nsɩra sɛwʋra daɓikpakpaʔɩra yɔ̃ra deɗ kha:

“Mʋɔ kɩ bʋ mɩɛ ɓikhiira,

na khɛ fɩ̃ɩra za mɩɛ kɩ bʋ mu Siira.”

³⁴Yekila na deɗ ɓa kha ʋɔ ɓa arɩga ʋ huumira za hã u ɓu dã dʋ̃waʔ. Ʋ na deɗ ɓa kha:

“Kɩ̃rɩgɩra nʋʋgɩra mɩ na hãan na ɩtakhuo Davidira|Davidi ɩra, Mɩ ɓa hã ɩ̃ wa gɩ. Gɩɛ nʋʋgɩra telenn ma, ɩ̃ wɔrɩ khãa kɩ za.”

³⁵Gɩɛ yɩɛn na u deɗ tɩ̃nsɛ sɛwʋra khaarɛ dʋɔ za kha:

“Mʋ ɓa yɩɛ mʋ Nɩtelenyemira dã waʔ.”

³⁶Davidira|Davidi liin ma u miliinsira na makɩ̃nn mʋ gaga kha baa Yekila na yiin si ɩra, ki huun na pɩ kasɩn ʋ na u sekhãgawɩra, na ʋ dãɗɩ. ³⁷Ŋa wɩɛra Yekila arɩgan huumira za ɩra, ʋɔ dãɗ waʔ. ^38-39Kɩ kha a nɩpɛ, ɩ̃ tʋ kha Yesura za Yekila wɔrɩ yafa ɩ̃ mɩbɩ̃yɩra. Mɩyɩra bɩɛ ĩ liin ɩra, Moyizi|Moyizi sɛwʋra wɔrɩ yɩɛ Yekila ken ĩ nɩtelenyeme waʔ. Ŋa nɩra tʋɔ nɩra wɩɛ khãan Yesura za, Yekila yafa wa ɩɛ mɩyɩra bɩɛ za ki ken u nɩtelenyemo. ⁴⁰Ki deɗ tɩ̃ kha ɩ̃ kɔrɩsɩ̃n, hã ɩ̃ yɩɛ mɩyɩra Yekila yãdedɛwɩra sɛwʋra deɗ ɩra, ɩ nan mɩ waʔ. ⁴¹Pi deɗ ɓa kha:

“Ĩ ken, ɩ̃ɛ wɛpɛ kɩ zatɩ Yekila mɩyɛ waʔ ɩra,

ɩ̃ yɩɛ bamʋŋa khon ĩ kɩ yɩɛ ĩ thĩna tũri,

naɗɩɛ mɩ ɓa le mɩɩnɛ ɩ̃ bɛna za

harɩ na nɩra deɗ ĩ kha tɩ wɔrɩ le, ɩ̃ khãa sɩ za waʔ.”»

⁴²Baa Polira na Barɩnabasɩra sɩɛrɛn zuori na kuɗ Yekila yɩ̃nthʋʋgɩra ʋ, na pɩ yɩ̃nn mɩ kha gbaarɩyawʋgɩra kɩ ɓan mɩra, pɩ bãra ɓan na ɓa de sɩɛ sɩɛrɛ kpuosira. ⁴³Baa bĩŋinsira zuori, na Yawutu nɩgɔmɛ na nɩpɩra vɩkɩ̃nn na liin Yawutuwira|Yawutuwe kɩ gbɩ̃nɛ Yekila ɩra, na bɩɛ thuon Poli na Barɩnabasɩra. Na Polira na Barɩnabasɩra deɗ pi kha sɩɛsɩra bɩɛ deɗ pi, pɩ gɔ sɩ na kɩ̃ra na pɛ̃ɩ ki yo wʋɔrɛ. ⁴⁴Baa gbaarɩyawʋga gʋɔ ɓa nannɩ, na gboŋo nɩpɩra bɩɛ kuɗ bĩnn kha bɩɛ nuure Yekila sɩɛsɩra. ⁴⁵Baa Yawutuwira yãan nɩpɩra, na zone gɔɗ pɩ na pɩ kɩ bakɩ̃n Polira sɩɛsɩra kɩ kʋsa ʋ. ⁴⁶Na Polira na Barɩnabasɩra deɗ pi kɛɩ le ãnabirise kha: «Ɩ̃ɛ aa kha kãn na nisĩn de Yekila sɩɛsɛ zo, ŋa baa ɩ̃ kɛɩn sɩ ki ken kha ɩ̃ɛ kãn na thakuokɛɩzuoŋɩra waʔ, ĩ ken, aa yo wa thĩmaanyɛ ʋ. ⁴⁷Ĩ ken, wɛsɩɛ Adɛyɛ deɗ aa:

“Mi yiin mu wa kha mu le yɛyɛɓɛ thĩmaanyɩra ʋ,

na de nɩpɛ zɩ̃mɛ sɩɛsɛ dunuyara bɩɛ za.”»

⁴⁸Baa thĩmaanyɩra nuun sɩɛ, na pɩ kɩ yãgayãga wa kɩ gbɩ̃nɛ Adɛyɩra sɩɛsɩra. Wɛpɩɛ bɩɛ Yekila kenn khonn kha pi ɓu thakuokɛɩzuoŋira ɩra, bɩɛ khãan Adɛyɩra za. ⁴⁹Adɛyɩra sɩɛsɩra kha tɩɩ wa sɩrɩgɩra bɩɛ za. ⁵⁰Ŋa Yawutuwira|Yawutuwe hagbʋ̃ɔmɩra kha gbɩ̃nɛ Yekila, na gboŋira wʋɔrɛ nɩpɩra, Yawutuwe suun mi wa na yiin mi Poli na Barɩnabasɩra za na pɩ vɛnɛn mɩ kɩ ɗɛɗ kusen mi pɩ sɩrɩgɩra ʋ. ⁵¹Na Poli na Barɩnabasɩra kpongbogonn pɩ ɗɛkpãagɩra na tuun mi13:51 Bɩɛ lelɔmɩɛ ɓɔgɔ wa kha Polira na Baranabasɩra nʋʋga bʋ gɩɛ gboŋɩɛ nɩpɩra za dʋ̃waʔ. Pɩ ɓɩɛ pɩ mɩɩnɛ sii thĩra waʔ, harɩ kpãagɩra kɩ bʋ pɩ ɗɩɛsɩra theɗera. Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Marɩkɩ 6:11 za dɩ̃ɩna dɩɛ khaadɩɛ yɛsɩ̃mɛ sɩɛsɩra za., kɩ yɩɛ na pɩ khɩɛn yuon Ikoniyɔ̃mʋ. ⁵²Yesura karɩ̃nɓiiwira kha bʋ Ãtiyɔsɩra, pɩ na hĩin ma na bãanwuoŋo na Yekila Nina|Yekire Nin .

Poli na Barɩnabasɩ bu de Yekire sɩɛsɛ Ikoniyɔ̃mʋ

¹Baa Poli na Barɩnabasɩ nann Ikoniyɔ̃mʋra zuori, na pi lonn Yawutuwira|Yawutuwe yɩ̃nthʋʋgɩra za na sɩɛrɛn kɩ̃ranɩ, na Yawutuwe na Gɩrɛkɩ gɔngɔmɛ khãan Adɛyɩra za na vɩkɩ̃nn pi kpolonsira kɩ zɩɛn pɩ mɩbɩ̃yɛliigira. ²Ŋa Yawutuwira kɛɩn khãamɩra pɩ sɩɛsɩra za ɩra, na bɩɛ suun thĩmaanyɩra na yiin mi Polira na Barɩnabasɩra za, kha pi le wi mɩbɩ̃yɛ. ³Ŋa sɩɛ bɩɛ za Polira na Barɩnabasɩra hɩɗann ma ni na lɛɩrɩ. Pɩ na khãan ma Adɛyɩra wɔrɩkɩra za kɩ sɩɛrɛ kɛɩ le ãnabirise. Ʋ khɩɛn mɩ wa ki le tagamasɩ na bamʋŋa mɩyɛ kɩ ɓɔgɔ kha u kpolonvɩrɩsɩɛsɩra pi de mɩra, tɩ̃ya ʋ. ⁴Na gboŋo nɩpɩra kpɩkɩ̃nnɩ, bʋɔra thuon Yawutuwira na bʋɔra thuon Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ . ⁵Baa thĩmaanyɩra na Yawutuwira na pɩ wʋɔrɛ nɩpɩra bɛnn sɩ za kha pɩ vɛnɛ Polira na Barɩnabasɩra ki hĩŋin khʋ wɩ, ⁶na pɩ tʋʋn sɩ na alɩn horon yuon Lisitiri na Dɛrɩbɩ na gɩɛ tɩɛsɩra bɩɛ za. Lisitiri na Dɛrɩbɩra kha bʋ wa Likahɔnɩ sɩrɩga za. ⁷Pɩ kha de ɓa sɩɛrɛnʋʋsɩra ni.

Poli na Barɩnabasɩ bu de Yekire sɩɛsɛ Lisitiri

⁸Murugũnkhuo ʋɔ kha bʋ Lisitiri, pi hũnn u wa na u murugũnsira, ʋ nɩ́ɩrɛ̀n yãan waʔ. ⁹Ʋ kha nuure wa Polira sɩɛsɩra. Baa Polira ɓaɗ yiwire ʋ za na tʋʋn kha khãamɩra ʋ khãan Yesura za, pɩ wɔrɩ bãarɛ ʋ, ¹⁰na ʋ kʋ̃n na faŋa kha: «Arɩ nɩ́ɩrɛ́ telen mʋ ɗɩɛsɩra za.» Na ʋ sʋlann alɩn bãnɩkpo kɩ nɩ̀ɩrɛ̀. ¹¹Baa nɩpɩra yãan mɩɩna Polira liin ɩra, na pi deɗ Likahɔnɩ sɩrɩsɩra za kha: «Sɩ̃mɛ khɩɛn ma nɩthɩ̃rɩpɛ lɔmɛ na ɓann aa khɛrɛ.» ¹²Pɩ kha yɩ ɓa Barɩnabasɩra kha Zusi kɩ yɩ Polira kha Ɛrɩmɛsɩ naɗɩɛ ʋɔ kha sɩɛrɛ14:12 Gɩrɛkɩwɛ sɛrɩla za, sʋ̃wara pɩ kha yɩ kha Zusi, ʋɔ kha bʋ sɩ̃nkpakpakɩra na wɩɛra pɩ kha yɩ kha Ɛrɩmɛsɩ, na ʋɔ bʋ sɩɛrɛfɛnsɛ dedaara. ¹³Sʋ̃wara pɩ kha yɩ kha Zusira, ʋ thʋʋgɩra kha bʋ wa gbongena za. Baa ʋ thɔgɩ̃ndaara kha ken ma kha Poli na Barɩnabasɩra kha bʋ wa sɩ̃mɛ zuori, na ʋ ɓann na nakhuowe na dafɩ̃ɩmɛ gɩɛ sɩ̃nthʋʋgɩra tʋ̃ntʋ̃na za. Ʋɔ na nɩpɩra kha ɓɩɛ wa kha bɩɛ khon thɔgɔnsɛ|Thɔgɔnsɛ . ¹⁴Baa Barɩnabasɩ na Polira tʋʋn sɩ, sɩ nʋʋn mɩ waʔ, na pɩ hɛɩn pɩ dayiinsira ki horon yuon nɩpɩra za na kʋ̃n na faŋa kha: ¹⁵«A nɩpɛ, be liin na ĩ le wɛsɩɛ? Aa bʋ wa nɩpɛ mʋ gaga kha baa ɩ̃ɛ bʋ ɩra. Aa de ĩ wa sɩɛrɛnʋʋsɛ kha ɩ̃ vɩ dãa sɩ̃mɩra kpɩ̃ra, pɩ wɔrɩ kɩ̃ra mɩɩnɛ waʔ, kɩ vɩ ɓa thuo Thakuo Yekila u liin zaara na fɔlɔŋɩra na lagagborola na sɩ mɩyɩra bɩɛ. ¹⁶Yekila yɩɛn ma khɔ̃ɩ thĩmaanyɩra bɩɛ pɩ khɛ khɩ̃ndɛ nʋʋn mɩ ɩra. ¹⁷Na sɩɛ bɩɛ za u liir i wa bãanyɛ bɩɛ mɩkɩ̃nɩnyɛ: Ʋ hãar ɩ̃ wa adaga na ɩ̃ hʋʋsɩra kɩ̃ranɩ, na ĩ ɓuun ɗiise gbaangbo, na ĩ kpolonsira wuori sɩɛ le thaaga ĩ ɓu tʋ dɛyɩra kɩ ɓʋ ʋɔ ɩra.» ¹⁸Sɩɛ sɩɛsɩra bɩɛ za bere, Yesura dãarawɩra vɛn ma kɩ tʋʋn wɔrɩn khʋʋn nɩpɩra gbɔʔɩra na thɔgɔnsɩra khomira pɩ yɩsɩgɩra za.

¹⁹Sɩɛ kpɩ̃rara za Yawutuwira|Yawutuwe kuɗ Ãtiyɔsɩra na Ikoniyɔmʋra, na ɓann ɓa suun nɩgboko tuun Polira za, na pi hĩŋinn u na bʋrʋsɛ, kɩ yaŋɩnn ʋ na yo zɩɛr ʋ gbongeŋira ʋ. Pɩ kha ken ma kha u huun ma. ²⁰Ŋa baa Yesura karɩ̃nɓiiwira vĩimirin Polira, na ʋ alɩn na lonn gboŋira ʋ. Kɩ gɔɗɩɛkɩ̃n na ʋɔ na Barɩnabasɩra yuon Dɛrɩbɩ.

Poli na Barɩnabasɩ vɩɗ gbũun Ãtiyɔsɩ sɩrɩgɩra ʋ

²¹Baa pɩ nann Dɛrɩbɩra na deɗ gɩɛ gboŋo nɩpɩra sɩɛrɛnʋʋsɩra na ɓuun nɩgɔmɛ na pi thuon Yesura khɩ̃na, na pɩ vɩɗ na yuon Lisitiri na Ikoniyɔmʋ na Ãtiyɔsɩ. ²²Pɩ na liin ma thaaga na karɩ̃nɓiiwira ki ɓu wɔrɩkɔ, na pi de pi tɩ̃ kha: «Ɩ̃ kãn pɛ̃ɩ wa Yekila khɩ̃na za, naɗɩɛ fɔ a yiwiye sɛ̃ɩ gbaangbo kɩ yɩɛ a lon Yekila ɩɩgɩra|Yekila ɩɩga ʋ.» ²³Khaarɛ tʋɔ khaarɛ egilizi kha bʋ ɩra, pɩ kha khon ma nɩkhãgawɛ, ki yii sũn na yɩ̃n Yekila ki yii wi Adɛyɩra lekira za pɩ khãan ɩra.

²⁴Sɩɛ kpɩ̃rara za, na pi thuon Pisidi na yuon Pãfili14:24 Ken tɩ daɓikpuola Miliinye 13:14 za. ²⁵Na yo deɗ Yekila sɩɛsɛ Pɛrɩzɩ, kɩ alɩn yuon Ɩtali, ²⁶kɩ alɩn dɩɛ khaala na khɩɛn bato kha bɩɛ yo Ãtiyɔsɩ. Fɩra za pi na yiin mi Yekila lekira za kha ʋ dɛnfɛ wɩ, pi le miliinsira pi liin zuon mɩra. ²⁷Baa pɩ nann ni, na pi bĩŋinn khãadɛwɩra na thuon mi mɩyɩra bɩɛ pi liin Yekila wɔrɩkɩra za, na lɔmɩra Yekila zɩɛn khɩ̃nɛ na thĩmaanyɩra khãan Yesura za ɩra. ²⁸Polira na Barɩnabasɩra hɩɗann ma Ãtiyɔsɩ khãadɛwɩra heke na lɛɩrɩ.

Bĩŋinkpakpasɩra liin Zeruzalɛmʋra ɩra

¹Nɩpɛ bʋɔ na kuɗ Zude sɩrɩga ʋ na ɓann Ãtiyɔsɩra, na ɓan kɩ karɩ̃n thĩmaanyɛ khãadɛwɩra kha: «Na ĩ khuowira huuren mʋ gaga kha baa Moyizira|Moyizi ɓɔgɔn aa sɩ waʔ, Yekila ɓa zɩ̃n mɩ waʔ.» ²Na bɩɛ na Polira na Barɩnabasɩ sɩɛsɩra laɗ kamɛ, na pɩ bakɩ̃n kamɛ kɩ̃raŋɩra. Na khãadɛwɩra kha Polira na Barɩnabasɩ na bɩɛ bʋɔ yo Zeruzalɛmʋra, Yesura dãarawɩra na egilizi wʋɔrɛ nɩpɩra khɛrɛ, pi yo ɗi sɩɛsɩra. ³Na egilizi khãadɛwɩra dɛnfɛn mɩ, na pɩ khɩɛn thuon Fenisi sɩrɩga na Samarɩ|Samarɩ sɩrɩgɩra ki de pɩ khãadɛwɩra lɔmɩra thĩmaanyɩra vɩɗ ɓan thuon Adɛyɩra ɩra, na sɩ nʋʋn wɛpɩɛ bɩɛ kha nu si. ⁴Baa pɩ nann Zeruzalɛmʋra, na Yesura dãarawɩra na egilizi wʋɔrɛ nɩpɩra na khãadɛwɩra bʋɔra thukĩnn mi. Na Polira na Barɩnabasɩra thuon mɩyɩra bɩɛ bɩɛ liin Yekila wɔrɩkɩra za ɩra. ⁵Ŋa Farɩzɩ̃ɛmɩra|Farɩzɩ̃ɛmɛ na khãan Yesura za, na bɩɛ bʋɔ alɩn kha fɔ pi huure thĩmaakhuowira ki de pi le mɩyɩra Moyizi sɛwʋra deɗ ɩra. ⁶Na Yesura dãarawɩra na khãadɛwɩra bĩŋinn kha bɩɛ ɗi sɩɛsɩra.

⁷Baa pɩ kha bakɩ̃n kamɛ gbaangbora, na Pɩɛrɩra alɩn kha: «A nɩpɛ, ɩ̃ tʋʋn kha Yekila khonn ma mɩɛ ɩ̃ sʋgʋmʋra za fɩ̃ɩ ʋ waʔ, kha mɩɛ de thĩmaanyɩra sɩɛrɛnʋʋsɩra si le thaaga pi nu si kɩ khãa Adɛyɩra za. ⁸Yekila kɩ tʋ nɩpɩra kpolonsira, ʋɔ hãan mɩ u Nina mʋ gaga kha baa ʋ hãan aa ʋ ɩra, na ɓu ɓɔgɔ kha ʋɔ bɩɩn mɩ15:8 Ken Miliinye 10:44 za; na 11:15 za. ⁹U yiin kpɩkɩ̃nsɛ aa na bʋɔra za waʔ, baa pɩ khãan Adɛyɩra za ɩra, na ʋ tɩsɩ̃n mɩ na khonn pɩ mɩbɩ̃yɩra. ¹⁰Be liin na ɩ̃ ɓɛn Yekila ki gbon Yesura karɩ̃nɓiiwira dagbolonsira aa sekhãgawɩra na aa thĩra wɔrɩn gbonn wa? ¹¹Kɛna baa aa khãan na tʋʋn kha Adɛyɛ Yesura|Yesu kpolonvɩgɩra wɔrɩkɩra za ʋ zɩ̃nn aa, mafɩra ʋ zɩ̃nn bʋɔra tɩ̃.» ¹²Baa Pɩɛrɩra sɩɛrɛn zuori na nɩpɩra bɩɛ fĩi ki nuure. Na Barɩnabasɩ na Polira khɩɛn sɩɛsɩra ki thuo wi mɩyɩra kɩ ɓɔgɔ Yekila bamʋŋa na ʋ tagamasɩ mɩyɩra bɩɛ liin Yekila wɔrɩkɩra za thĩmaanyɩra ʋ ɩra.

¹³Baa bɩɛ sɩɛrɛn zuori, na Zakɩra khɩɛn sɩɛsɩra kha: «A nɩpɛ, ĩ nuure. ¹⁴Simɔ̃ra thuor aa wa lɔmɩra za Yekila nisĩnn kenn ki khonn nɩpɛ thĩmaanyɩra sʋgʋmʋra za na yiin mi ʋ yɩsɩga za. ¹⁵Sɩ makɩ̃nn ma na sɩɛsɩra Yekila yãdedɛwɩra deɗi. Pi na deɗ ɓa kha Yekila deɗ kha:

¹⁶“Na sɩɛ tannɩ, mɩ ɓa gbũu ɓan

na ɓa arɩga Davidira|Davidi thʋʋgɩra na waan ɩra,

mɩ ɓa arɩga ʋ thʋkpokira,

na ɔfɔ gɩ.

¹⁷Sɩɛ ɓa le thaaga Yawutuwira|Yawutuwe bʋɔra bɩ mɩɛ Adɛyɩra

na dɩkɩ̃n na thĩmaanyɩra bɩɛ pi liin mɩ nɩpɩra, wɛpɩɛ mɩ yɩɗ ɩra.

¹⁸Ken wɛsɩɛ Adɛyɩra deɗi,

ʋɔ liin na ɩɛ mɩyɩra bɩɛ tʋʋn khɔ̃ɩ.”»

¹⁹Na Zakɩra deɗ tɩ̃ kha: «Gɩɛ yɩɛrɩ na mɩɛ kenn kha sɩ makɩ̃n aa gbũu vɛnɛ thĩmaanyɩra bɩɩn Yekila waʔ. ²⁰Ŋa a sɛwɛ de pi kha hã pɩ khʋɔ sɩ̃nkhaasɛ waʔ, hã pi le zɛrɛgɛ waʔ, hã pɩ khʋɔ daara u huu u thĩ za waʔ, hã pɩ khʋɔ datarɩmɛ waʔ. ²¹Naɗɩɛ fɩ̃ɩra kpora za nɩpɩra gɔɗ ki de gboŋo tʋɔ gboŋo Moyizi|Moyizi sɛwʋra mɩyɛ waʔ. Yawutuwira|Yawutuwe gbaarɩyawʋga tʋɔ gbaarɩyawʋga pɩ karɩ̃n ma pɩ yɩ̃nthʋʋsɩra za.»

Sɛwʋra pɩ sɛwɛn na hãan thĩmaanyɛ khãadɛwɩra ɩra

²²Yesura dãarawɛ na khãadɛwɛ wʋɔrɛ nɩpɩra na khãadɛwɩra bɩɛ ɗɛ kenn si kha sɩ makɩ̃n bɩɛ khon nɩpɛ bɩɛ sʋgʋmʋra za na sɩɛ Polira na Barɩnabasɩra na dãan wɩ, pi gbũun Ãtiyɔsɩra ni. Na pi khonn nɩkɩ̃rɩwɛ pɩyɔ̃ Zudasɩra pɩ yɩ kha Barɩsabasɩra na Sɩlasɩ na sɛwɛn sɛwɛ hãan mɩ kha pi yo hã ʋ. ²³Ʋɔ sɛwʋra za, pi na deɗ ɓa kha: «Yesura dãarawɩra na egilizi wʋɔrɛ nɩpɩra na khãadɛwɛ bʋɔra bʋ thɩɛ a khãadɛkamɛ pi liin thĩmaanyɩra kɩ bʋ Ãtiyɔsɩra ni na Siri na Silisi sɩrɩgɩra ʋ. ²⁴A nuun na pɩ kha bʋɔ kuɗ a heke na yo yãwɩgɩ̃nn ɩ̃ gagasɩra kɩ gbʋ̃ʋrɛn ĩ kpolonsira na pɩ sɩɛsɩra, kɛna aa dãan mɩ waʔ. ²⁵Baa a kenn si, na a kha sɩ kãn a bɛn sɩ za na khon nɩpɛ pɩ sɩɛ a nɩkhɔrɩyɔmɛ Polira na Barɩnabasɩra za. ²⁶Bɩɛ wɛpɩɛ pɩ hãan pi thĩ holi halɩ na pɩ kɩ ɓɩɛ pɩ khʋɔmɛ Adɛyɛ Yesu Kirisitira kãma. ²⁷Gɩɛ yɩɛn na a dãan Zudasɩ na Sɩlasɩ kha pɩ ɔfɔ de ĩ sɛwʋra mɩyɩra, nʋʋga dansɛ za. ²⁸Naɗɩɛ, aa na Yekila Nina|Yekire Nin kenn si wa kha sɩ makɩ̃n a gbʋka ɩ̃ na mɩyɛ yʋɔ dʋ̃waʔ, ŋa wɛsɩɛ kɩ gbɩ̃ra ɩra: ²⁹Hã ɩ̃ khʋɔ sɩ̃nkhaasɛ na datarɩŋa na daara u huu u thĩ za waʔ, hã ĩ le zɛrɩgɛ waʔ15:29 Ken sɩɛrɛkpuosira Miliinye 15:20 za. Na ɩ̃ gɔɗ ĩ thĩ sɩɛ za, sɩɛ kɩ kɩ̃ra. Yekire dɛnfɛ ɩ̃!» ³⁰Baa bɩɛ nɩpɩra zɩ̃nn sɛwʋra zuori, na pɩ hãan mɩ khɩ̃nɛ na pi yuon Ãtiyɔsɩra na yo bĩŋin khãadɛwɩra bɩɛ kɩ hãan mɩ sɛwʋra.

³¹Baa pɩ karɩ̃nn ʋ, na sɩ nʋʋn mɩ naɗɩɛ u kpolonwuonsɩɛsɩra kãmara za. ³²Baa Zudasɩ na Sɩlasɩ thĩra kha bʋ wa Yekila yãdedɛwɛ|Yekire yãdedaa , na pɩ sɩɛrɛn gbaangbo na hãan haɓɛ pɩ khãadɛkamɩra na pi ɓuun faŋa. ³³Na pɩ hɩɗann ni na lɛɩrɩ, sɩɛ kpɩ̃rara za na khãadɛwɩra hãan mɩ khɩ̃nɛ kha pɩ vɩ gbũu pɩ dãadɛwɩra khɛrɛ. Kɩ kha Yekila nan mɩ kɩ̃ra! ³⁴[Ŋa na Sɩlasɩra ʋɔ hɩɗann fɩ]. ³⁵Polira na Barɩnabasɩra hɩɗann ma Ãtiyɔsɩra ni. Bɩɛ na nɩgɔngɔmɛ kha karɩ̃n ma nɩpɛ Adɛyɩra sɩɛsɩra ki de pi ʋ sɩɛrɛnʋʋsɩra.

Poli na Barɩnabasɩ bʋ kpɩsɩ kamɛ za

³⁶Baa si ɓuun bɔ khɩɛwɛ na Polira deɗ Barɩnabasɩra kha: «Yɩɛ a vɩ gbũu gbonsira bɩɛ za a deɗ Adɛyɩra sɩɛsɩra ɩra, na ken lɔmɩra za a khãadɛkamɩra bʋ ki yo.» ³⁷Barɩnabasɩra kha ɓɩɛ wa kha Zãna pɩ yɩ Marɩkɩra, kha u thuo bɩɛ. ³⁸Ŋa Polira bɩɩn waʔ, naɗɩɛ bɛna Marɩkɩra kpɩsɩn bɩɛ za harɩ Pãfili sɩrɩgɩra ʋ ni kɛɩ thuo bɩɛ bɩɛ miliinkhɛyɩra za ɩra15:38 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira 13:13. ³⁹Na pɩ sɩɛsɩra laɗ kamɛ, harɩ na pɩ tann kpɩkɩ̃nnɩ. Na Barɩnabasɩra khɩɛn Marɩkɩra na pɩ khɩɛn bato na yuon Sipuru. ⁴⁰Na Polira ʋɔ khonn Sɩlasɩra, na khãadɛwɩra yiin mi Adɛyɩra leke za kha ʋ kɩ̃ra pɩ, kɩ yɩɛn na pɩ khɩɛn na tannɩ. ⁴¹Poli thʋ̃mɛ nann ma Siri sɩrɩga na Silisi sɩrɩgɩra za kɩ dɛnfɛ khãadɛwɩra pi ɓu faŋa.

Poli na Silasɩ khɩɛn Timote Yekila miliinsira za

¹Sɩɛ kpɩ̃rara za na Polira yuon Dɛrɩbɩ na Lisitiri16:1 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 14:8 za, na 21 za. Ɔ ɓikhoyo ʋɔ kha bʋ Lisitiri na pɩ yɩ ʋ kha Timote. Ʋɔ kha bʋ wa Yesura karɩ̃nɓiye ʋɔ. Ʋ yaara kha bʋ wa Yawutu nɩra ki liin khãadɛyɛ, siira kha bʋ wa Gɩrɛkɩnɩra. ²Lisitiri na Ikoniyɔmʋ khãadɛwɩra kha de ɓa Timote yɩsɩnʋʋga. ³Baa Polira kha ɓɩɛ kha ʋɔ khɛ yo u, Yawutuwira|Yawutuwe kha bʋ fɩ, bɩɛ kãma yɩɛn na u huuren u. Nɩpɛ bɩɛ kha tʋ wa kha u siira kha bʋ wa Gɩrɛkɩnɩra. Na pɩ khɩɛn yuori. ⁴Gboŋo tʋɔ gboŋira za pɩ kha yo, pɩ kha de ɓa nɩpɩra sɩɛsɩra Yesura dãarawɩra na Zeruzalɛmʋra egilizi wʋɔrɛ nɩpɩra deɗ ɩra, si le thaaga pɩ gɔ sɩ. ⁵Khãadɛwɩra kha ɓu wa faŋa Yekila khɩ̃na za kɩ gɔn ki yo ɗɩyãga tʋɔ ɗɩyãga.

Yekila deɗ kha Polira yo Masedʋwanɩ

⁶Baa Yekila Nina|Yekire Nin khʋ̃nn Polira na ʋ kamɩra khɩ̃nɛ kha hã pi de Yekila sɩɛsɩra Azi sɩrɩgɩra za waʔ, na pi thuon Firizi sɩrɩga na Galatɩ sɩrɩgɩra ʋ na tannɩ. ⁷Baa pɩ nann Misi sɩrɩga lɔkɩra ʋ, na pɩ kha bɩɛ yo wa Bitini sɩrɩga za, ŋa Yesura|Yesu Nina hãan mɩ khɩ̃nɛ waʔ. ⁸Gɩɛ yɩɛn na pi lonn Misira na yo nann gboŋira pɩ yɩ kha Torowasɩ. ⁹Gɔɗɩyãga gʋɔ dawogo na Yekila yɩɛn na Polira yãan Masedʋwanɩ wɛɩ ʋɔ hɔ̃nɗʋɔrɛsɛ za na ʋ alɩn nɩ́ɩrɛ́n kɩ yɩ̃n ʋ kha: «Ɓan Masedʋwanɩra na ɓa dɛnfɛ a!» ¹⁰Baa Polira yãan mɩyɩra bɩɛ mɩra, na a16:10 Na gɔ khaadɩɛ za, sɛwʋwɩɛ sɛwɛdaara sɩɛrɛ wa ki de kha «a» kharɩgɔnyɛ za naɗɩɛ ʋɔ na Poli minn ma kpuore bɛngɔnyɛ za khonn gagasɛ kha aa yo Masedʋwanɩ sɩrɩgɩra ʋ, naɗɩɛ a tʋʋn ma kha dʋ̃nɛsɛ bʋ sɩ za waʔ. Yekila kɩ ɓɩɛ kha a yo de ʋɔ sɩɛrɛnʋʋsɩra ni.

Lidi khãan Adɛyɩra za

¹¹Baa a khɩɛn bato Torowasɩra na a khɩɛn gasan Samotirasɩ; kɩ gɔɗɩɛkɩ̃n na a yuon Neyapolisi. ¹²Baa a kuɗ tɩ khaala ʋ, na a yuon Filipu kɩ bʋ Masedʋwanɩ gbongbʋ̃ɔŋɩra Ɔrɔmʋwɛ na khɩɛn ɩra, na a hɩɗann fɩ na liin khɩɛwɛ bʋɔ. ¹³Baa Yawutuwe gbaarɩyawʋgɩra|Yawutuwe gbaarɩyawʋga nannɩ, na a kuɗ gboŋira ʋ kha a yo laga ʋɔ lɔkɔ ʋ, bãanɩ a ɓa yã Yawutuwe bĩŋinthʋʋga ni. Baa a nann na a yãan Yekire yɩ̃nkhɛrɛ dʋɔ na hapɛ bĩŋinn fɩ, na a hɩɗann na sɩɛrɛn mɩ. ¹⁴Hara ʋɔ kha bʋ pɩ za na pɩ yɩ ʋ kha Lidi. Ʋ na kuɗ ɓa Tiyatiri kɩ gbɩ̃nɛ Yekila. Ʋ kha ɗoŋin ma lowumamʋkɩ̃kɩ̃rɩyɛ. Ʋ kha nuure wa Polira sɩɛsɩra, na Adɛyɩra phiin zɩɛn u kpoloŋira, na ʋ bɩɩr ʋ. ¹⁵Na pi yĩɗ u na u gorigira nɩpɩra ãmɛ za sɩɛ kpɩ̃rara za16:15 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Miliinye 16:33; na 18:8. Na ʋ yɩɗ a na gɔɗ a faŋa za kha: «Na ɩ̃ khãan sɩ za kha mɩɛ khãan ma Adɛyɩra za tɩ̃ya, ɩ̃ ɓa gĩin mɩɛ thʋʋgɩra ʋ.» Na a bɩɩrɩ.

Pɩ bakan Poli na Sɩlasɩ

¹⁶Gɔɗɩyãga gʋɔ a kha yo wa Yekire yɩ̃nkhɛrɛ za, na a gbɩ̃ŋɩnn na miliinɓihɛrɩyɛ ʋɔ. Ʋ kha bʋ wa na gĩrinse, ʋ kha kan ma. Ʋ thadɛwɩra kha ɓu wa gbaangbo ʋ kansɩra za. ¹⁷Ʋ kha thuo wa aa na Polira kɩ dʋ kha: «Zazaa Yekire miliinɓiiwe bɩra. Pi de ĩ wa lɔmɩra Yekila zɩ̃n nɩra ʋ mɩbɩ̃yɩra za ɩra.» ¹⁸U liin ma sɩɛ na ɓuun khɩɛ gɔmɛ. Baa sɩ ɓa ɗaan Polira, na ʋ vɩɗ na deɗ gĩrina kha: «Mi de ɓu wa sɩ Yesu Kirisitira yɩsɩgɩra za, kure ʋ za!» Na ʋ ɗɛ kuɗ khaala za fɩ. ¹⁹Baa ɓihɛrɩyɛra thadɛwɩra yãan na pɩ ɓa ɓu mɩɩnɛ ʋ za dʋ̃waʔ, na pɩ gɔɗ Polira na Sɩlasɩ na yaŋɩnn yuon mi pi bĩŋigboɗa za, Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ faŋadɛrɩwɛra khɛrɛ. ²⁰Baa pɩ nann mɩ faŋadɛrɩwɩra khɛrɛ, na pɩ kha: «Nɩpɩɛ yãwɩgɩ̃n ma aa gboŋira. Yawutuwe|Yawutuwe ɩ, ²¹pi de ɓa karɩ̃n ʋɔ mɩyɛ, khɩ̃na gbũu bʋ aa Ɔrɔmʋwɩra khɛrɛ na bɩ ʋɔ karɩ̃na warɩma na thuo dɩɛ khɩ̃na waʔ.»

²²Na nɩpɩra alɩn pɩ za tɩ̃, na Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ faŋadɛwɩra liin sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra ɩra, na bɩɛ yɩɛn na pɩ warɩgan mɩ faŋa za kha pɩ khɩ pɩ na thĩnye. ²³Baa pɩ khɩɗ pɩ kɩ̃raŋɩra zuori, na pɩ bakan mɩ kaso za kɩ kha kasothʋtɩɛgɛdaara kɔrɩsɩ̃n mɩ kɩ̃raŋɩra. ²⁴Baa u nuun sɩɛ, na ʋ bakan mɩ kasothʋʋgɩra thʋɓiphɩlɩyana za, kɩ khɩɛn pɩ ɗɩɛsɩra na faɗ sɩ dahakpuruko za.²⁵Baa bãana ɓa khãɗɩ, na Polira na Sɩlasɩra kɩ yɩ̃n Yekila kɩ tɩ̃nɛ kɩ gbɩ̃nɛ ʋ yɩsɩnʋʋgɩra, na kasoɓiiwira bʋɔra bʋ ki nuure wi. ²⁶Na fɔlɔŋɩra ɓa barɩn zigeni na faŋa, na kasothʋʋgɩra taana zigeni. Dɩɛ bɛnkpuola za tʋ̃ntʋ̃nyɩra bɩɛ phiin zɩɛrɩ, dahakpurusira kha bʋ kasoɓiiwira bɩɛ za ɩra, na sɩɛ khonni. ²⁷Baa kasothʋtɩɛgɛdaara yɩwɩgɩ̃nn alɩn na yãan na tʋ̃ntʋ̃nyira phiin zɩɛrɩ, na u kenn ma kha kasoɓiiwira bɩɛ horon ma, na ʋ sʋrɩn ʋ sɔrɔna kha ʋɔ khʋ ʋɔ thĩ. ²⁸Na Polira zʋrɩn faŋa za kha: «Hã mu le mu thĩ bɩ̃ɩsɛ waʔ, a bɩɛ bʋ wa fɩ.» ²⁹Na kasothʋtɩɛgɛdara kha pɩ hã ʋɔ naaga. Na pɩ hãar ʋ gɩ, na u khʋ̃ɔfɩ̃n lonn na yo ɓaɗ huruse Polira na Sɩlasɩ lɔkɩra ʋ kɩ gban. ³⁰Kɩ khɩɛn kuɗ pi na bʋ̃ɗ pɩ kha: «Mɩ thadɛrɩwɛ, be mɩɛ le ki ko?» ³¹Na pɩ kha: «Khãa Adɛyɩra Yesura|Yesu za, Yekila zɩ̃n mʋɔ na mu gorigira nɩpɩra.» ³²Na Polira na Silasira deɗ Adɛyɩra sɩɛsɩra ʋɔ na nɩpɩra bɩɛ kha bʋ u gorigira za ɩra. ^33-34Na kasothʋtɩɛgɛdara khɩɛn mɩ gɩɛ dawogo kpuogira na yuon mi ʋ thʋʋgɩra na tɩsɩn pɩ bãʔɩra. Baa ʋ tɩsɩ̃n ɩ zuori, na ʋ hãan mɩ na pi ɗiiri. Baa pi ɗiin zuori na pi yĩɗ ʋɔ na ʋ nɩpɩra ãmɛ za khaala za fɩ. Na sɩ nʋʋn ʋɔ na u gorigira nɩpɩra naɗɩɛ baa pɩ khãan Yekila za ɩra16:33-34 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Miliinye 16:15; na 18:8.

³⁵Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, na Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra dãan pɩ nɩgɔdɛwɩra kha pi yo de kasothʋtɩɛgɛdara kha ʋ zɩɛ nɩpɩra. ³⁶Na kasothʋtɩɛgɛdara deɗ Polira kha: «Ɔrɔmʋ sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra dãan kha mɩ zɩɛ ɩ̃. Gɩɛ yɩɛrɩ, ĩ kure ɩra na yo, Yekila nan ɩ̃ kɩ̃ra.» ³⁷Na Polira deɗ nɩgɔdɛwɩra pɩ dãarɩ kha: «Mʋsɛ ĩ le kɩ wɔrɩ yɩɛ pɩ khɩ aa Ɔrɔmʋ ɓiiwira nɩgbokira bɩɛ wʋɔla kɛna nɩra kitin aa waʔ, kɩ gɔɗ bakan aa, kɩ ɓɩɛ kha pi guure kuse zɩɛ aa? Sɩɛ wɔrɩ le waʔ, bɩɛ thĩra nan fara na zɩɛ a.» ³⁸Na nɩgɔdɛwɩra yo thuon sɩɛ na Ɔrɔmʋ sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra. Baa pɩ tʋʋn kha Polira na Sɩlasɩra bʋ wa Ɔrɔmʋwɛ, na ãnabirise gɔɗ pɩ, ³⁹na pɩ ɓann ɓa zɩɛn saka na yɩ̃nn mɩ, ki kusen mi kasora ʋ kɩ yɩ̃nn mɩ kha pi kure gboŋira ʋ. ⁴⁰Baa pi kuɗ kasora ʋ, na pi yuon Lidi khɛrɛ na yo yãan pɩ khãadɛwɩra na hãan mɩ haɓɛ kɩ ta nnɩ.

Poli na Sɩlasɩ bu yo Tesaloniki

¹Pi thuon ma Ãfipolisi na Apoloni na yo nann Tesaloniki. Yawutuwira|Yawutuwe bĩŋinthʋʋga kha bʋ fɩ. ²Na Polira yuon na yo lonn bʋ mʋ gaga kha baa u le dɛrɩ ki le si ɩra. Yekila sɛwʋra mɩyɛ ʋ kha kpɔrɩ pɩ na thuon kamɛ Yawutuwe gbaarɩyawʋsɛ sãa kpoloŋo za. ³Ʋ kha de pi wa kɩ ɓɔgɔ pɩ kha Yekila sɩɛsɩra nisĩnn deɗ kha sɩ makɩ̃n ma Kirisitira vɛn fɔ na hu kɩ tʋ arɩ huumira za. Ʋ kha de pi wa kha: «Yesura|Yesu mɩyɩra mi de ĩ mɩra, ʋɔ liin Kirisitira.» ⁴Na pɩ bʋɔ khãa kha Polira sɩɛsɩra bʋ wa tɩ̃ya, na pɩ sɩɛn ʋɔ na Sɩlasɩra za. Gɩrɛkɩ nɩgɔmɛ kha gbɩ̃nɛ Yekila na dɩkɩ̃nn na hagbʋ̃ɔmɛ. ⁵Na zone gɔɗ Yawutuwira, na pɩ khɩɛn dathɔsɛ sʋɔ khɩ̃thaasɛ za pi ɓu bĩŋin nɩpɛ na yãwɩgɩ̃n gboŋira. Na pɩ khɩɛn yuon Zazɔ̃ gbɛ̃ɩna ʋ kha bɩɛ yo gɔ Poli na Sɩlasɩ na yo wi nɩgbokira za. ⁶Baa pi yo yãan mɩ waʔ, na pɩ gɔɗ Zazɔ̃na na khãadɛwɛ bʋɔ na yaŋɩnn yuon mi gboŋo thadɛrɩwɛ khɛrɛ kɩ dʋ ki de kha: «Nɩpɩɛ yãwɩgɩ̃n ma dunuyara bɩɛ. Ɩra wɩɛ pɩ ɓann ma fara tɩ̃, na Zazɔ̃na gɔɗ pɩ khɩ̃rɩsɛ. ⁷Pɩ kɛɩn ma Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ ɩtakhuo gbʋ̃ɔŋɩra Sezare sɩɛsɩra kɩ kha ɩya ʋɔ bʋ na pɩ yɩ ʋ kha Yesu.» ⁸Na sɩɛ sɩɛsɩra yãwɩgɩ̃n nɩpɩra na gboŋothadɛrɩwɛ gagasɛ. ⁹Na thadɛrɩwɩra kha fɔ Zazɔ̃na na ʋ kamɩra taa tigiye kɩ yɩɛ pɩ zɩɛ wɩ. Na pɩ taar ɩ kɩ yɩɛn na pɩ zɩɛn mɩ.

Poli na Sɩlasɩ yuon Bere

¹⁰Baa khaala teɗ zuori, na khãadɛwɩra ɗɛ yɩɛn na Poli na Sɩlasɩra yuon Bere. Pɩ namɛ ni na pi yo lonn Yawutuwira|Yawutuwe bĩŋinthʋʋgɩra za. ¹¹Bere nɩpɩra lɔmɩra kha kɩ̃ra kɩ tãra Tesaloniki nɩpɩra. Yekila sɩɛsɩra nuuremira kha nʋʋn wɩ wa. Pɩ kha karɩ̃n ma Yekila sɩɛrɛhãansɩra kɩ̃raŋɩra ɗɩyãga tʋɔ ɗɩyãga na ɓu tʋ na Polira sɩɛsɩra bʋ wa tɩ̃ya. ¹²Na pɩ nɩgɔngɔmɛ ɗɛ khãan Adɛyɩra za na dɩkɩ̃nn na Gɩrɛkɩ hagbʋ̃ɔmɛ na khogɔmɛ. ¹³Baa Tesaloniki Yawutuwira nuun na pɩ kha Polira de ɓa Yekila sɩɛsɛ Berera tɩ̃, na pɩ ɓann ɓa bĩŋin nɩpɛ na suun yiin mi pɩ za. ^14-15Na khãadɛwɩra ɗɛ yɩɛn na bʋɔ dãan Polira na yuor u lagagboro geŋira za, na dãar ʋ na nann ʋ Atɛnɩ, na Sɩlasɩ na Timotera hɩɗann Berera. Baa Polira na ʋ dãarawɩra|Dãarawɛ nann Atɛnɩra, na ʋ dãan mɩ kha pi yo de Sɩlasɩ na Timotera kha pɩ khʋ̃ɔfɩ̃n thiye ʋɔ heke ni. Na dãarawɩra vɩɗ gbũuri.

Poli sɩɛrɛn Atɛnɩ nɩpɩra khɛrɛ

¹⁶Baa Polira kha tɩɛ wɩ Atɛnɩra, na ʋ yãan kha gboŋira hĩin ma sɩ̃mɛ doro, na sɩ lonn u gbaangbo. ¹⁷Gɩɛ yɩɛn na u le kpɔrɩ Yawutuwira|Yawutuwe pɩ yɩ̃nthʋʋgɩra za, bɩɛ na thĩmaanyɩra kha thɩɛ Yekila kpuola ɩra. Na wɛpɛ ʋ kha bĩŋin ɗɩyãga tʋɔ ɗɩyãga gboŋira bĩŋingboɗa za ɩra, ʋ kha kpɔrɩ pɩ wa tɩ̃. ¹⁸Mɩtʋdɛrɩwɛ kha bʋ, pɩ yɩ ɓa bʋɔra kha Epikiriwe kɩ yɩ bʋɔra Sitoyikiwe17:18 Epikiriwe bɩɩn ma wʋɔntʋdaa ʋɔ karɩ̃n, pɩ yɩ ɓa ʋɔ wɛɩ wɩɛ kha Epikiri. Sitoyikiwe bɩɛ thuo wa wʋɔntʋdaa ʋɔ karɩ̃n, pɩ yɩ ɓa ʋɔ wɛɩ wɩɛ kha Zenɔ̃. Epikiriwe na Sitoyikiwe khãan Poli karɩ̃na ʋ hã na gbũu hu arɩmɩra mɩyɛ za waʔ. . Na pɩ bʋɔ gɔɗ kɩ sɩɛrɛ ʋ. Bʋɔra kha de ɓa kha: «Be kpɔrɩgɔndɛyɛ wɩɛ ɓɩɛ na de?» Baa ʋ kha de sɩɛrɛnʋʋsɩra liin Yesura|Yesu na u hu arɩmɩra mɩyɩra ɩra, na bʋɔra kha: «Mʋ yãan mʋ gaga kha ʋ sɩɛrɛ wa thĩmaanyɛ sɩ̃mɛ bʋɔ mɩyɛ za.» ^19-21Atɛnɩ nɩpɩra na khɩ̃rɩwɩra kha bʋ pɩ sʋgʋmʋra za, bɩɛ kha bʋ na mɩliine na saa mɩfɛndeke na mɩfɛnnurogo za waʔ. Na pɩ ɗɛ khɩɛn yuon na Polira sɩɛrɛɗikhɛla za pɩ yɩ kha Arewopazɩra17:19-21 Arewopazɩra bʋ wa Atɛnɩ ɓɩɛdiɗe wɛtɛ za pi le ɗi sɩɛsɛ. Gɩɛ yɩsɩkpuogɩra gbũun ɓa hãan sɩɛrɛɗikhɛla harɩ sɩɛsɩra kha si ɗi khaarɛ dʋɔ za wɛtɛ bʋ dɩɛ ɓɩɛdiɗa waʔ ɩra, na yo deɗ u kha: «Mʋ wɔrɩ ɓɔgɔ aa karɩ̃n fɛwɛ̃ wɩɛ mɩyɩra mu de mɩra. Aa ɓɩɛ wa na tʋ ʋ kɔla. Na mʋɔ ʋ waʔ, aa nuun si yãan waʔ.» ²²Na Polira alɩn nɩ́ɩrɛ́n sɩɛrɛɗikhɛla za kɩ kha: «Ɩ̃ɛ Atɛnɩ nɩpɛ, mɩɛ yãan ma lɔmɩra za ɩ̃ khɔrɩ sɩ̃mɩyɩra gbaangbora ɩra. ²³Naɗɩɛ, baa mɩ kha min ĩ gboŋira, na mɩ kɔrɩsɩ̃n na yãan ɩ̃ sɩ̃nthʋʋsɩra. Mɩɛ thĩra yãan ma sɩ̃nthʋʋga gʋɔ, na ɩ̃ sɛwɛn bʋ kha: “Yekila kurekhɛrɛ kɩ tʋ waʔ ɩra, ʋɔ thʋʋga gɩra.” Yekila ɩ̃ tʋ waʔ kɛna ɩ̃ gbɩ̃nɛ ʋ, ʋɔ mɩyɛ mɩ ɓa de ĩ. ²⁴Yekila liin dunuyara na mɩyɩra bɩɛ kɩ bʋ, ʋɔ kɩ bʋ zaara na fɔlɔŋɩra dɛyɩra. Ʋ hɩɗan thʋʋsɛ za nɩthɩ̃rɩpɛ maɗɛn na pi lese waʔ. ²⁵Ʋ vɛn mɩɩnɛ sii za waʔ, ʋ nʋʋga bʋ kha nɩpɛ le mɩɩnɛ sii na hã ʋɔ waʔ. Ʋɔ kɩ hã nɩthɩ̃rɩga thakuogo na yɩ̃ɩfɩnsɛ na mɩyɩra bɩɛ17:25 Ken Miliinye 7:48. ²⁶Ʋ yɩɛn ma na thĩnyira bɩɛ kuɗ khuo ukpo za, na hɩɗann fɔlɔŋɩra bɩɛ za. U yiin ma mɩyɩra bɩɛ na ɩ bɛnyɛ ki yiin ɓaga nɩpɛ bɩɛ hɩɗankhɛyɩra za, ²⁷si le thaaga na nɩra kha ʋ ɓɩɛ Yekila, ʋ wɔrɩ ɓu u halɩ na ʋ thãwʋ̃ thãwʋ̃ wa, kɛna ʋ bʋ wa a bɩɛ kpo kpo lɔkɔ ʋ fɩ. ²⁸Naɗɩɛ, “ʋɔ hãar a thakuogira, ʋɔ wɔrɩkɩra za a miŋin, ʋɔ wɔrɩkɩra za a bʋ.” Si kpuosira ɩ̃ɛ Atɛnɩwɩra thĩra tɩ̃ntɩ̃mɩra bʋɔ deɗ kha: “A bɩɛ bʋ wa u ɓiiwe tɩ̃.” ²⁹Baa a bʋ wa Yekila ɓiiwe, a wɔrɩ gbũu gaga kha Yekila khɩɛgɩ̃nn ma na sɩ̃mɩra nɩthɩ̃rɩgara khɩɛn warɩvɩra warɩma sãnɩ warɩma bʋrʋga na liin na makɩ̃n na ʋ tʋʋmɩra warɩma na ʋ wʋɔmɩra waʔ. ³⁰Khɔ̃ɩ nɩpɩra tʋʋmɛ kha bʋ mɩyɩra za pɩ kha le waʔ, na Yekila kenn sɩɛ waʔ. Ɩra u de ɓa nɩpɩra bɩɛ khaayɩra bɩɛ za kha pɩ vɩkɩ̃n pi kpolonsira na zɩɛ pɩ mɩbɩ̃yɛliigera, ³¹u khonn ma dunuyara kiti ɗɩyãgara, ʋ ɓa yɩɛ wa wɩɛra u kenn khonni, ʋɔ kiti dunuyara nɩpɩra na tɩ̃ya. Gɩɛ yɩɛn na ʋ arɩgan ʋ huumira za pɩ bɩɛ yã ʋ na khãa ʋ za.»

³²Baa pi nuun na ʋ sɩɛrɛn hu arɩmɩra mɩyɛ za, na bʋɔra man ʋ, na bʋɔra kha: «Gɔɗɩyãga gʋɔ a ɓa nuure mʋ sɩɛsɩra sʋɔra.» ³³Na Polira ɗɛ khɩɛn tannɩ. ³⁴Ŋa sɩɛ bɩɛ za, na bʋɔ khãa Adɛyɩra za na sɩɛn ʋ za. Wɛpɛ sɩɛn ʋ za ɩra, bɩɛ sʋgʋmʋra za Denisi Arewopazɩ sɩɛrɛɗidaa kha bʋ na hara ʋɔ pɩ yɩ kha Damarisi, na bʋɔ tɩ̃.

Poli yuon Korɛ̃tɩ

¹Sɩɛ kpɩ̃rara za Polira kuɗ Atɛnɩra na yuon Korɛ̃tɩ, ²na yo yãan Yawutu wɛɩ ʋɔ, ʋ na kuɗ ɓa Pɔ̃ sɩrɩgɩra ʋ ni, pɩ kha yɩ ʋ wa kha Akilasɩ, ʋɔ na ʋ hara Pirisili. Na u yuon kha ʋɔ yo ɗi lamɔgɔsɛ dɩ̃ɩn mɩ. Pɩ na kuɗ ɓa Itali sɩrɩga ʋ na ɓann sɩ lɛɩn waʔ. Naɗɩɛ Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ ɩtakhuo gbʋ̃ɔŋɩra Kulodisi deɗ kha Yawutuwira|Yawutuwe bɩɛ kure Itali gboŋira pɩ yɩ Ɔrɔmʋ ɩra. ³Akilasɩ na Pirisilira kha le wa ɗɔthʋʋsɛ|Ɗɔthʋʋga mʋ gaga kha baa Polira bʋ ɩra. Na Polira yuon pɩ khɛrɛ na yo hɩɗann ni ki liige dɩ̃ɩn mɩ. ⁴Yawutuwe gbaarɩyawʋga|Yawutuwe gbaarɩyawʋga tʋɔ gbaarɩyawʋga, Polira kha kpɔrɩ wa na Yawutuwira na Gɩrɛkɩwɩra Yawutuwira yɩ̃nthʋʋgɩra za, ʋ kha hʋgan wa pɩ za pi ɓu khãa ʋ sɩɛsɩra za.

⁵Baa Sɩlasɩra na Timotera kuɗ Masedʋwanɩ sɩrɩgɩra ʋ na ɓann Korɛ̃tɩra18:5 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 17:15, na Polira gasan Yekila sɩɛrɛ dekira za. Ʋ kha ɓɔgɔ sɩ wa Yawutuwira|Yawutuwe kha Yesura|Yesu liin Kirisitira. ⁶Baa Yawutuwira kha kɛɩ ʋ sɩɛsɩra kɩ kʋsa ʋ, na u vukon u dayiinsira18:6 Bɩɛ lelɔmɩɛ za, Poli ɓɔgɔ sɩ wa kha ʋɔ nʋʋga bʋ pɩ za dʋ̃waʔ. Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Marɩkɩ 6:11 kɩ kha: «Na huume nann ɩ̃, ɩ̃ɛ thĩ bɛ ɓɩɛnsɛ sɩɛ. Mɩɛ niin bʋ sɩɛ za waʔ. Na khɛ ɩra wɩɛ, mɩ dãan wa wʋɔrɛ thĩmaanyɩra ʋ.» ⁷Na u kuɗ dɩɛ khaala na yuon wɛɩ ʋɔ khɛrɛ pɩ yɩ kha Yutusi. Ʋ thʋʋgɩra maan ma na Yawutuwira yɩ̃nthʋʋgɩra. ⁸Yɩ̃nthʋʋga thadɛyɩra pɩ yɩ Kiripusi na khãan ma Adɛyɩra za ʋɔ na u gorigira nɩpɩra bɩɛ18:8 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Miliinye 16:15, na 33. Korɛ̃tɩ nɩpɩra kha nuure Polira sɩɛsɩra, pɩ nɩgɔngɔmɛ na khãan ma Adɛyɩra za, na pi yĩɗ pi ãmɛ za.

⁹Dawogo gʋɔ za, na Polira yãan Adɛyɩra hɔ̃nɗʋɔrɛsɛ, na Adɛyɩra deɗ u kha: «Hã mʋ ãn waʔ! Sɩɛrɛ, hã mu fĩi waʔ. ¹⁰Naɗɩɛ mɩ bʋ dɩ̃ɩn mʋ. Nɩra sii ɓa wɔrɩ gɔ ɓʋ na le mu mɩɩnɛ waʔ, naɗɩɛ mɩɛ bʋ wa na nɩgɔmɛ gboŋɩɛ za.» ¹¹Na ʋ hɩɗann Korɛ̃tɩra na liin ɗɩɩga kpo na ferise wãnikpo ki kure kɩ karɩ̃n mɩ Yekila sɩɛsɩra. ¹²Bɛna Galiyɔnɩ na liin Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ wɔrɩkɔdɛwɛ Akayɩra ɩra18:12 Gɩrɛkɩwɛ sɩrɩga khɩɛkure lemɩnɩgɛŋɛ yɩsɩga ɩ, na Yawutuwira|Yawutuwe bɛnn sɩ za na alɩn gɔɗ Polira na yuor u sɩɛrɛɗikhɛla ʋ ¹³ki deɗ kha: «Yekire gbɩ̃nɛgɛ gʋɔ thĩne wɛɩ wɩɛ de nɩpɩra kha pi lon kɩ za, kɛna kɩ makɩ̃nn na sɩɛrɛhãansɩra waʔ.» ¹⁴Baa Polira kha ʋɔ sɩɛrɛ, na Galiyɔnɩra deɗ Yawutuwira kha: «Na mɩyɛ yʋɔ wɛɩ wɩɛ liin warɩma mɩɩdɛ tɩ bɩ̃ɩn gbaangbo, mɩɛ naa nuure ɩ̃ɛ Yawutuwira. ¹⁵Ŋa baa ki liin mʋ gaga kha ĩ bo ɓa na kamɛ sɩɛrɛɓiye na yɩsɩsɛ na sɩɛsɩra Yekila hãan ɩ̃ ɩra, ɩ̃ɛ doro bɛsɛ sɩɛ. Mɩɛ ʋɔ ɓɩɛ kha mɩɛ ɗi sɩɛ sɩɛsɩra thĩna waʔ.» ¹⁶Na ʋ yɩɛn na pɩ ɗɛɗ pɩ sɩɛrɛɗikhɛla za. ¹⁷Na pɩ ɗɛ gɔɗ Sɔsɩtɛnɩra liin Yawutuwira yɩ̃nthʋʋga thadɛyɩra, kɩ khɩ ʋ sɩɛrɛɗidɛwɛ wʋɔla za, kɛna sɩɛ khɩɛn Galiyɔnɩra waʔ.

Polira vɩɗ gbũun Ãtiyɔsɩra

¹⁸Na Polira hɩɗann tɩ̃ ʋ khãadɛkamɩra khɛrɛ Korɛ̃tɩra na lɛɩrɩ. Sɩɛ kpɩ̃rara za ʋ yɩ̃nn mɩ khɩ̃nɛ na alɩn ki yo Siri sɩrɩgɩra ʋ ni. Na Pirisilira na Akilasɩra dãar ʋ. Baa pɩ nann Sãkere ɩra, na Polira nunn ʋ thaagɩra naɗɩɛ ʋ na khɩɛn ma nʋʋga na Yekila. Na Poli thʋ̃mɛ alɩn dɩɛ khaala na khɩɛn batoŋo na yuori. ¹⁹Baa pɩ nann Efɛzɩra ɩra, na pɩ kpɩsɩn kamɛ za. Na Polira lonn Yawutuwira|Yawutuwe bĩŋinkhɛla za na kpɔrɩn na Yawutuwira. ²⁰Na bɩɛ yɩ̃nn ʋ kha ʋ hɩɗan le khɩɛwɛ bʋɔ. Na ʋ kɛɩrɩ. ²¹Ŋa ʋ yɩ̃nn ma khɩ̃na na deɗ kha: «Na Yekila bɩɩrɩ, mɩɛ ɓa gbũu ɓanɗɩyãga gʋɔ ĩ heke.» Na ʋ khɩɛn bato Efɛzɩra ni na yuon Sezare. ²²Baa ʋ nann Sezare, na u yuon Zeruzalɛmʋra na yo thɩɛn khãadɛwɩra, kɩ khɩɛn yuon Ãtiyɔsɩra.²³Baa u liin khɩɛwɛ bʋɔ fɩ, na ʋ vɩɗ gbũun na yuon Galatɩ sɩrɩga na Firizi sɩrɩga18:23 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 16:6 za dɩ̃ɩna dɩɛ khaadɩɛ yɛsɩ̃mɛ sɩɛsɩra za ki le na Yesura karɩ̃nɓiiwira ɓu wɔrɩkɔ.

Apolɔsɩ yuon Efɛzɩ na Korɛ̃tɩ

²⁴Bɛna Akilasɩ na Pirisilira kha bʋ Efɛzɩra ɩra, na Yawutu wɛɩ ʋɔ ɓannɩ, pɩ kha yɩ ʋ wa kha Apolɔsɩ. U kuɗ ɓa Alɛkɩsãdɩrɩ. Ʋ kha tʋ wa sɩɛsɛ, kɩ tʋ Yekila sɩɛrɛhãansɩra kɩ̃raŋɩra. ²⁵Ʋ na karɩ̃n ma Adɛyɩra Yesura|Yesu khɩ̃na mɩyɛ. Baa ʋ kha khɔrɩ ɩɛ mɩyɩra gbaangbo na ʋ gɔɗ ki de kɩ karɩ̃n nɩpɛ Yesu mɩyɛ kɩ̃raŋɩra. Kɛna Ãyikira mɩyɩra za, Zãna bɛgɩra dola ʋɔ kha tʋ18:25 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Miliinye 19:3-4. ²⁶Ʋ kha sɩɛrɛ wa Yawutuwira|Yawutuwe yɩ̃nthʋʋgɩra za, ʋ kha ãn waʔ. Baa Pirisilira na Akilasɩra nuun ʋ sɩɛsɩra, na pɩ khɩɛr ʋ na ɔfɔn ɓɔgɔn ʋ Yekila khɩ̃na mɩyɛ kɩ̃raŋɩra. ²⁷Baa ʋ kha ʋɔ yo Akayɩ sɩrɩgɩra ʋ, na khãadɛwɩra kha u yo, kɩ sɛwɛn sɛwɛ na hãan Yesura nɩpɩra kha pɩ gɔ ʋ kɩ̃raŋɩra. Baa ʋ nann ni, na ʋ dɛnfɛn wɛpɛ na khãan Adɛyɩra Yekila wɔrɩkɩra za ɩra. ²⁸Naɗɩɛ, mɩyɩra Yawutuwira kha de, ʋ kha kɛɩ sɩ wa na faŋa nɩpɛ bɩɛ wʋɔla ʋ, kɩ kɩ ɓɔgɔ sɩ na Yekila sɛwʋra kha Yesura kɩ bʋ Kir isitira.

Poli yuon Efɛzɩ

¹Baa Apolɔsɩra kha bʋ Korɛ̃tɩra, na Polira thuon dadisira gɛŋɩra na tann yuon Efɛzɩ na yãan Yesura karɩ̃nɓiiwira bʋɔ ni. ²Na ʋ bʋ̃ɗ pɩ kha: «Baa ɩ̃ khãan Adɛyɩra za, ĩ ɓuun Yekila Nina|Yekire Nin ba?» Na pɩ zɩ̃ŋɩnn ʋ kha: «A dɛrɩn nuun yãan kha mɩɩnɛ bʋ na pɩ yɩ tɩ kha Yekire Nin waʔ.» ³Na ʋ bʋ̃ɗ pɩ: «Na gʋ̃na ãyike thĩne za pi yĩɗ ĩ?» Na pɩ kha: «Zã bɛgɛ.» ⁴Na Polira deɗ tɩ̃ kha: «Zãna kha yĩ ɓa nɩpɛ ãmɩra za naɗɩɛ baa pɩ vɩkɩ̃nn pi kpolonsira na zɩɛn pɩ mɩbɩ̃yɛliigira ɩra. Ʋ kha de ɓa nɩpɛ kha pɩ khãa wɩɛra kɩ ɓa ɓan kpɩ̃rara za ɩra, ʋɔ liin Yesura|Yesu.» ⁵Baa pi nuun sɩɛ, na pɩ bɩɩn na pɩ yĩɗ pi Adɛyɩra Yesura yɩsɩgɩra za. ⁶Na Polira ɗʋkɩ̃nn mɩ lese na yɩ̃n Yekila, na u Nina sũnn pɩ za na pɩ gɔɗ ki de thĩmaansɩɛsɛ, na pɩ yã ki de sɩɛsɩra Yekila hãan mɩ ɩra. ⁷Bɩɛ nɩpɩɛ kha nan ma gbũne na pɩyɔ̃.

⁸Polira kha lon ma Yawutuwira|Yawutuwe yɩ̃nthʋʋgɩra za kɩ kpɔrɩ pɩ feriwe pɩsãa kpoloŋo za kɛɩ le ãnabirise. Ʋ kha ɓɩɛ wa kha pɩ khãa Yekila ɩɩgɩra|Yekila ɩɩga mɩyɩra za ʋɔ kha de ɩra. ⁹Baa bʋɔra kpolonsira hʋgannɩ, pɩ kha khãa waʔ. Pɩ kha de ɓa nɩpɛ wʋɔla ʋ kha Yesura khɩ̃na kɩ̃ra waʔ. Si liin mafɩra na Polira zɩɛn bɩɛ, kɩ khɩɛn Yesura karɩ̃nɓiiwira na tann na bɩɛ kɩ karɩ̃n mɩ ɗɩyãga tʋɔ ɗɩyãga Tiranusi karɩ̃nthʋʋgɩra za. ¹⁰Ʋ karɩ̃n mɩ wa na ɓuun ɗɩɩsɛ sɩyɔ̃ na si liin thaaga, na Yawutuwira na Gɩrɛkɩwɩra bɩɛ kɩ bʋ Azi sɩrɩga nuun Adɛyɩra sɩɛsɩra.

Mɩyɩra nann Seva ɓikhiiwe ɩra

¹¹Polira kha le wa bamʋŋa mɩkpakpaʔɛ na Yekila wɔrɩkɩra. ¹²Harɩ na nɩpɩra kha khɛ wa lowukpɛʔɛ warɩma dayiinse na pho Polira za ki yo maan ɓoɗipira sɩ pɩ bãa wa. Gĩrinsedɛwɛ gĩrinse kha kure wa tɩ̃. ¹³Yawutuwira|Yawutuwe bʋɔ kha bʋ ki min kɩ ɗɛ gĩrinse nɩpɛ za. Pɩ kha khɛ wa Adɛyɩra Yesura|Yesu yɩsɩgɩra kha bɩɛ ɗɛ pɩ. Pɩ kha kʋ̃n ma kha: «Mɩ kha ĩ kure Yesura yɩsɩgɩra za Polira le de ɩra!» ¹⁴Yawutuwe kperekpiidɛkhãga ʋɔ kha bʋ na pɩ yɩ ʋ kha Seva. Ʋɔ ɓikhiiwe wãnɩyɔ̃ kha le sɩɛ. Gɔɗɩyãga gʋɔ na pɩ ɓa kha bɩɛ ɗɛ ʋɔ gĩrinse. ¹⁵Na gĩrina deɗ pi kha: «Mɩɛ tʋ Yesura kɩ tʋ dɛyɩra kɩ bʋ Polira ɩra, ŋa ɩ̃ɛ bʋ wa bʋ̃nɛ wɛ?» ¹⁶Na gĩrinsira dɛyɩra alɩn pɩ bɩɛ za na gɔɗ khɩɗ pɩ kɩ̃raŋɩra na hɛɩgɩ̃nn pɩ dayiinsira kɩ nʋgan mɩ. Na pi horon na kuɗ thʋʋgɩra ʋ tãanboliye. ¹⁷Na Efɛzɩ Yawutuwira na dɩkɩ̃nn na pɩ Gɩrɛkɩwɩra bɩɛ nuun si. Na ãnabirise gɔɗ pɩ bɩɛ na pɩ kɩ gbɩ̃nɛ Adɛyɩra Yesura yɩsɩgɩra. ¹⁸Na nɩgɔngɔmɛ khãa Adɛyɩra za kɩ ɓann ɓa ki thuo pɩ mɩbɩ̃yɩra pɩ kha le nɩpɩra bɩɛ wʋɔla ʋ. ¹⁹Nɩpɩra kha bʋ taliwirikhuowira, pɩ gɔmɛ bɩɛ ɓann ma na pɩ sʋkhʋwʋsɛwʋsɛ na ɓa suon si nɩpɩra wʋɔla ʋ. Na pi deɗ sɩɛ sɛwʋsɩɛ ɗorisira, i tigiyira kha nan ma warɩ vɩra ɓiye kpɩɛwɛ tigbeyɔ̃ na gbũne19:19 Warɩvɩraɓire tikpo kha makɩ̃n ma miliinɓiye khɩɛ kpo liigese taasɛ.. ²⁰Baa si liin mafɩra Adɛyɩra wɔrɩkɩra za, Yekila sɩɛsɩra kha tɩɩ wa ki yo kɩ̃raŋɩra.

Khɛ̃ɩgɩra liin Efɛzɩra ɩra

²¹Baa sɩɛ tannɩ, na Polira kha ʋɔ thuo wa Masedʋwanɩ sɩrɩga na Akayɩ sɩrɩga ʋ na yo Zeruzalɛmʋra. Ʋ kha de ɓa kha: «Na mɩ nann ni zuori, fɔ mi yo Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ tɩ̃.» ²²Kɩ dãan Timote na Eratusi kha dɛnfɛ ʋ miliinsira za Masedʋwanɩra. Na ʋɔ thĩra hɩɗann Azi sɩrɩgɩra za na liin khɩɛwɛ bʋɔ. ²³Dɩɛ bɛna na yãwɩgɩ̃ŋa lonn Efɛzɩ gboŋɩra za Yesura khɩ̃na mɩyɛ kãma. ²⁴Yirikhuo ʋɔ kha bʋ pɩ kha yɩ ʋ wa kha Demeturisi. Ʋ kha ken ma sɩ̃nhara Arɩtemisi thʋʋgɩra miliinyira kɩ khɛ warɩ vɩra kɩ kpaa ki thĩna dadaʔɛ19:24 Arɩtemisi kha bʋ wa sʋ̃wa wɩɛ nɩpɛ kha ken kha ʋɔ kɩ bʋ gbaŋa dɛyɩra. Nɩpɛ kha yɩ̃n ʋ wa na ɓu ɓu ɗiise gbaangbo dɩ̃ɩna daɗuorokɩ̃kɩ̃rɩwɛ. Ʋɔ na u miliinɓiiwira kha ɓu wa bʋ kɩ̃raŋɩra. ²⁵Na ʋ yɩɗ bĩŋinn miliinɓiiwira na dɩkɩ̃nn na u miliinledakpuowira na deɗ pi kha: «A nɩpɛ, ɩ̃ bɩɛ tʋ kha miliinsɩɛ za a ɓu tigiyira. ²⁶Kɛna ĩ nu kɩ yã lɔmɩra za Polira de nɩpɩra kha sɩ̃mɩra pi liin lesira za, bɩɛ faŋɩra nan Yekila waʔ. Na nɩgɔngɔmɛ ɗɛ zɩɛn a sekhãgawɩra khɩ̃na ki thuo u. Efɛzɩra dola za si diin waʔ, ŋa sɩ tɩɩn ma Azi sɩrɩgɩra bɩɛ za. ²⁷Aa miliinsira dola sɩ ɓa asɩ waʔ, ŋa sɩ ɓa yɩɛ wa pɩ kɛɩ sɩ̃nhara Arɩtemisi thʋkpakpakɩra Azi nɩpɩra na dunuyara nɩpɩra bɩɛ gbɩ̃nɛ ɩra.» ²⁸Baa pi nuun sɩɛ, na pi donse hĩin kɩ̃raŋɩra. Na pɩ gɔɗ kɩ dʋ kha Efɛzɩ sɩ̃nhala Arɩtemisi kɩ gbɩ̃n. ²⁹Na Gboŋira bɩɛ gbuɗi. Na pi digin alɩn na gɔɗ Gayusi na Arɩkɩtasɩra, kuɗ Masedʋwanɩ ki liin Polira nɩ̀ɩrɛ̀dakamɛ ɩra, ki yuon mi bĩŋinkhɛla za. ³⁰Polira kha ɓɩɛ wa kha ʋɔ yo nɩpɩra za, ŋa Yesura karɩ̃nɓiiwira hãar ʋ khɩ̃na waʔ. ³¹Azi wʋɔrɛ nɩpɩra thɩ̃ra bʋɔ pi liin ʋ yɛsɛwɩra, na bɩɛ dãan kha pi yo yɩ̃n Polira kha hã u yo bĩŋinkhɛla za waʔ. ³²Dɩɛ bɛna nɩpɩra kha dʋ ɓa gɛ̃nsɛ gɛ̃nsɛ, mʋɔ thĩra tʋ mɩɩna pi de waʔ. Nɩpɛ faŋa kha tʋ mɩɩna liin thaaga na pi bĩŋinn waʔ. ³³Na Yawutuwira|Yawutuwe kusen Alɛkɩsãdɩrɩ kha ʋɔ ɓa sɩɛrɛ pɩ yɩsɩgɩra za. Na nɩpɩra kha u yo nɩ́ɩrɛ́ wʋɔla ʋ. Na pɩ bʋɔ ɓɔgɔn lɔmɩra za ʋ sɩɛrɛ yo ɩra. Na u liin nɩpɩra lese kha pɩ gbaarɩ kɩ yɩɛ ʋɔ sɩɛrɛ. ³⁴Ŋa baa pɩ tʋʋn kha Yawutu nɩra ʋ, na pɩ bɩɛ zʋrɩn kpuore kɩ kʋ̃n kha: «Efɛzɩ sɩ̃nhara Arɩtemisi kɩ gbɩ̃n.» Pɩ kʋ̃nn ma sɩɛ na ɓuun lɩɛrɩwɛ pɩyɔ̃.

³⁵Na Efɛzɩ sɛwʋsɛ sɛwɛdaara deɗ nɩpɩra kha pi fĩi. Ki deɗ kha: «Efɛzɩwɛ, nɩra sii bʋ na kʋɔ kha Efɛzɩ gboŋo nɩpɩra ki ken sɩ̃nhara Arɩtemisi kpakpawara thʋʋgɩra na ʋ sʋ̃wara kuɗ zaara ni na ɓa waan waʔ. ³⁶Baa nɩpɛ bɩɛ tʋʋn ma sɩɛ kha tɩ̃ya ʋ, ɩ̃ hɩɗan yewu, hã ĩ le mɩɩnɛ sii kɛɩ gaga waʔ. ³⁷Nɩpɩɛ ɩ̃ ɓann mɩ mɩra, pi liin dɔmɩnɛ a sɩ̃nhala ʋ waʔ, pi gbũun kʋsan ʋ waʔ. ³⁸Na Demeturisi na u miliinɓiiwira ɓuun sɩɛsɛ na nɩra, faŋadɛrɩwɩra na sɩɛrɛɗidɛrɩwɛ bʋ, pɩ wɔrɩ yo yɩ kamɛ pɩ khɛrɛ. ³⁹Na ɩ̃ bʋ na sɩɛsɛ sʋɔ, sɩ ɓa ɗi sɩɛsɛ ɗi ɗɩyãgɩra. ⁴⁰Na a kɔrɩsɩ̃nn waʔ, mɩyɩra liin fɩ̃ɩra mɩra, pɩ ɓa de ɓa kha a kpagɩyan ma naɗɩɛ na pɩ bʋ̃ɗ aa kha be liin na a bĩŋinni, a ɓa ɓu dʋɔ na de waʔ.» ⁴¹Baa u deɗ sɩɛ na ʋ kha nɩpɩra khũn.

Poli yuon Masedʋwanɩ na Gɩrɛkɩwɛ gbonse za

¹Baa sɩɛsɩra wuon zuori, na Polira yɩɗ bĩŋinn Yesura karɩ̃nɓiiwira na ɓɔɗ pɩ kɩ yɩ̃nn mɩ khɩ̃na. Kɩ tʋʋn khɩɛn yuon Masedʋwanɩ sɩrɩga ʋ. ²U minn ma gɩɛ sɩrɩgɩɛ na ɓɔɗ karɩ̃nɓigɔmɛ mɩgɔnyɛ kɩ khɩɛn yuon Gɩrɛkɩ sɩrɩgɩra ʋ. ³U yo liin ma feriwe pɩsãa ni. Baa ʋ kha ɓɩɛ na khɛ bato na khũn Siri sɩrɩgɩra ʋ, na u nuun na pɩ kha Yawutuwira|Yawutuwe yiin ma nʋkpuore ʋ za. Na u khonn gagasɛ kha ʋɔ thuo wa Masedʋwanɩ na khũn. ⁴Na Polira nɩ̀ɩrɛ̀dɛkamɩra liin Pirisilira ɓikhiye Sopatɔrɩsɩra kuɗ Bere, na Arɩsɩtakɩ na Sekudusi pi kuɗ Tesaloniki, na Gayusira kuɗ Dɛrɩbɩ, na Tisiki na Torofimura kuɗ Azi sɩrɩga ʋ na Timote. ⁵Bɩɛ nisĩnn nann Torowasɩra na tɩɛr aa. ⁶Fɛtɩra pi le khʋɔ bula kɛɩ le thãhɩ̃rɩwɩra, baa ʋɔ tannɩ, na a khɩɛn baton Filipu na yo gɔɗ pɩ khɩɛwɛ wãa ɗɩyãgara Torowasɩ na liin ɗɩyãsɛ wãnɩyɔ̃ fɩ.

Etiyusi huun kɩ alɩn

^7-8Baa Yawutuwira|Yawutuwe gbaarɩyawʋgɩra tannɩ, kɩ gɔɗɩɛkɩ̃n na a bĩŋinn saŋabon thaaga za kha aa kpekĩn buru na khʋɔ20:7-8 Ken Miliinye 2:42. Na Polira hɩɗan kɩ kpɔrɩ na nɩpɩra wururu na bãanɛ tann khãɗɩ, naɗɩɛ kɩ gɔɗɩɛkɩ̃n ʋ kha kãn tãra wa. Fɩtanɩ gɔngɔmɛ kha bʋ thʋʋgɩra za a na bĩŋinn ɩra. ⁹Nakɔrɩɓonwo ʋɔ kha bʋ na pɩ yɩ ʋ kha Etiyusi. Ʋɔ na hɩɗann ma tokoro za. Baa Polira sɩɛsɩra ɓa lɛɩrɩ, na ɗʋɔmɛ gɔɗ ʋ, na ʋ hʋ̃nn phaarɩ na ɓa kuɗ saŋabon sãafɩ̃rana za na ɓa waarɩ. Na pi yo arɩgan ʋ na yãan kha u huun ma zuori. ¹⁰Na Polira sũnn na yo ɓaɗɛn ʋ za na gbonn u kɩ kha: «Hã ɩ̃ yɩɛ ĩ phĩnye khon ĩ waʔ, u huun waʔ.» ¹¹Baa ʋ vɩɗ gann zuori, na u kpekĩnn burula na khʋɔrɩ ki gbũun khɩɛn kɩ kpɔrɩ pɩ ɓanu kha ɗɩɩgɩra tann yɛkɩ̃nnɩ, na ʋ tʋʋn tannɩ. ¹²Na pɩ khɩɛn nakɔrɩɓonwora kogolinko na yuor u, na si liin pɩ za kpolonwuoŋo kɩ̃raŋɩra.

¹³Na aa khɩɛn baton na yuon Asɔsɩ na Polira ʋɔ thiyen ɗɩɛsɛ za. Nine ni a naa tukĩn na khɛ ʋ naɗɩɛ ʋɔ thĩna khɔrɩn kha ʋɔ nɩ́ɩrɛ̀ dɩɛ khaala ɗɩɛsɛ za. ¹⁴Baa u yo gɔɗ a, na a khɩɛr ʋ batona za na yuon Mitilɛni. ¹⁵Na a kuɗ dɩɛ khaala na khɩɛn ʋɔ baton kpuola ki yo. Kɩ gɔɗɩɛkɩ̃na a nann Kɩyɔsɩ lɔkɔ za, kɩ khɩɛn ki yo. Ki godɩ̃ɩsɛra na a nann Samɔsɩ. Ki godɩ̃ɩsuona na a nann Mɩlɛtɩ. ¹⁶Polira kha ɓɩɛ kha ʋɔ nɩ́ɩrɛ́ Efɛzɩra waʔ, naɗɩɛ ʋ kha ɓɩɛ kha ʋɔ lɛɩ Azi sɩrɩgɩra waʔ. Gɩɛ yɩɛn na ʋ kha ɓɩɛ kha na ʋɔ wɔrɩnɩ, ʋɔ khʋ̃ɔfɩ̃n ma na nan Zeruzalɛmʋra kɩ yɩɛ Pãtɩkɔtɩ fɛtɩra ɗɩyãgara tʋ nan.

Poli bʋ kpɔrɩ na Efɛzɩ eglizi wʋɔrɛ nɩpɛ

¹⁷Sɩɛ bɩɛ za, na Polira hɩɗann Mɩlɛtɩra kɩ dãan kha pi yo Efɛzɩra na yɩ eglizi wʋɔrɛ nɩpɛ ɓan mɩ. ¹⁸Baa pɩ ɓann zuori, na u deɗ pi kha: «Na gɔ kɩ ɗɩyãgɩra mɩɛ lonn Azira na yo nann fɩ̃ɩra, ɩ̃ tʋʋn mɩɛ nɩ̀ɩrɛ̀lɔmɩra. ¹⁹Mɩɛ liigen hãan ma Adɛyɩra na yĩmithĩmise kɛɩ le yɩsɩɓɩɛgɛ. Mɩɛ yiwila sɛ̃ɩn ma naɗɩɛ Yawutuwira|Yawutuwe yiin ma nʋkpuore mɩɛ za. ²⁰Mɩɛ guon ĩ mɩɩnɛ waʔ, ŋa mɩɛ sɩɛrɛn ɩ̃ wa kɩ karɩ̃n ɩ̃ nɩpɩra za na thʋʋsɩra za mɩyɩra bɩɛ ɩ̃ kha kãn na tʋ ɩra. ²¹Mi deɗ ɓa Yawutuwira na Gɩrɛkɩwɩra kha pɩ vɩkɩ̃n pi kpolonsira na zɩɛ pɩ mɩbɩ̃yɩra kɩ ɓan Yekila za na khãa aa Adɛyɩra Yesura|Yesu za. ²²Ɩra wɩɛ Yekila Nina|Yekire Nin gɔɗ ɓa mɩɛ faŋa za, na mi yo Zeruzalɛmʋra kɛɩ tʋ mɩɩna kɩ ɓa nan mɩɛ ni. ²³Wɛsɩɛ dola mɩɛ tʋʋn ɩra, Yekila Nina deɗ ɓa mɩɛ kha gboŋo tʋɔ gboŋo pɩ ɓa gɔ baka wa mɩɛ, mɩɛ yiwila sɛ̃ɩ20:23 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na 21:4, 11. ²⁴Mɩɛ thakuogira gbɩ̃ra mɩɛ za waʔ. Wɛsɩɛ kɩ gbɩ̃ra mɩɛ za ɩra, sɩɛ kɩ bʋ baa mɩɛ le ki horo na nan mɩɛ diikhɛla za ɩra. Ki le phɩla miliinsira Adɛyɩra Yesura hãan mɩɛ. Sɩɛ kɔla kɩ bʋ kha na de sɩɛrɛnʋʋsɩra kha Yekila fɩ̃ɩn wa nɩpɛ za na zɩ̃n mɩ pɩ mɩbɩ̃yɩra za20:24 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na 2 Timote 4:7.»

²⁵«Ɩra, mɩɛ tʋʋn ma kha na gɔ kɩ fɩ̃ɩra za, ɩ̃ɛ wɛpɛ bɩɛ mɩɛ deɗ Yekila ɩɩgɩra|Yekila ɩɩga mɩyɩra ɩra, ɩ̃ ɓa yã mɩɛ dʋ̃waʔ. ²⁶Gɩɛ yɩɛn na mɩɛ de ĩ fɩ̃ɩra kha: Na huume nan ɩ̃, ɩ̃ɛ thĩ bɛ ɓɩɛnsɛ sɩɛ. ²⁷Naɗɩɛ mɩɛ guor ĩ mɩɩnɛ waʔ. Mɩɛ ɓɔgɔn ɩ̃ wa Yekila dĩŋo mɩyɩra bɩɛ. ²⁸Ki deɗ kha ɩ̃ gɔ ĩ thĩ. Lɔmɩra za zãrɩkaadaara kɔrɩsɩ̃n ʋ zãrɩwɩra ɩra, mafɩra tɩ̃ ɩ̃ kãn kɔrɩsɩ̃n khãadɛwɩra bɩɛ Yekila Nina|Yekire Nin yiir ĩ kha ĩ ki ken mi. Ɩ̃ kɔrɩsɩ̃n egilizira Yekila ɗon na u ɓikhiira tarɩma. ²⁹Mɩɛ tʋʋn ma kha na mɩɛ tann zuori, bʋɔ ɓa ɓan ɩ̃ sʋgʋmʋra za mʋ gaga kha dakperise, pɩ ɓa yɩɛ ɩ̃ waʔ, mʋ gaga kha baa dakperisira yɩɛ zãrɩwɩra waʔ ɩra. ³⁰Bʋɔ thĩra ɓa arɩ ɩ̃ sʋgʋmʋra za na kpɛnsɛ Yesura karɩ̃nɓiiwira kha pi thuo bɩɛ. ³¹Gɩɛ yɩɛn ɩ̃ kɔrɩsɩ̃n ĩ thĩ kɩ kʋɔgɩ̃n kha mɩɛ ɓɔɗ ɓa ɩ̃ bɩɛ na gbɩ̃ran sɩ ɩ̃ za ɗɩɩsɛ sãa kpoloŋo za, khɩɛsɛ na dawosɛ bɩɛ.»

³²Ɩra wɩɛ mɩ kanɛ ɩ̃ wa na Yekila na ʋ kpolonvɩrɩsɩɛsɩra za. Ʋɔ kɩ bʋ na wɔrɩkɩra na yɩɛ ĩ ɓu faŋa khãamɩra za kɩ hã ɩ̃ kɩ̃rɩgɩra ʋ zɩɛ san wɛpɩɛ bɩɛ pi liin ʋ nɩpɩra ɩra. ³³Mɩɛ bʋ̃ɗ nɩra u tigiye warɩma ʋ sãnɩ warɩma ʋ dayiinse waʔ. ³⁴Ɩ̃ɛ thĩra tʋʋn ma kha mi liigen ma na mi lesɩɛ ɩ̃ yã mɩra, na mɩɛ na mɩ nɩ̀ɩrɛ̀dɛkamɩra ɓuun mɩyɩra bɩɛ za a kha vɛn ɩra20:34 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na 18:3. ³⁵Mɩɛ liin ma mɩyɩra bɩɛ na ɓɔgɔn ɩ̃ kha mafɩra pi liige na dɛnfɛ nɩpɩra vɛnn ɩra, kɩ kɩ kʋɔgɩ̃n wɛsɩɛ Adɛyɛ Yesura|Yesu deɗ kha: «Kɩ̃rɩga bʋ mɩhãaga za na tãra mɩɓuugo.»

³⁶Baa Polira deɗ sɩɛ zuori, na bɩɛ na ʋɔ ɓaɗ huruse na ʋ yɩ̃nn Yekila. ³⁷Pɩ bɩɛ kha fʋʋ wa gbaangbo ki kpen Polira kɩ sarɩ ʋ za. ³⁸Pɩ wʋɔyɩra na kpãɗ ɓa naɗɩɛ baa ʋ na deɗ pi kha pɩ ɓa yã ʋɔ dʋ̃waʔ. Sɩɛ kpɩ̃rara za, na pɩ dãar ʋ na na nn batona za.

Poli yuon Zeruzalɛmʋ

¹Baa aa na Efɛzɩ nɩpɩra kpɩkɩ̃nnɩ, na a khɩɛn baton na gasan Kosi. Kɩ gɔɗɩɛkɩ̃n na a yuon Ɔrɔdɩ na alɩn dɩɛ khaala na yuon Patara. ²Baa a nann fɩ, na a yãan baton ʋɔ na u yo Fenisi sɩrɩga ʋ. Na a khɩɛn ʋɔ kha aa yo wʋɔrɛ. ³Baa a nann na a ken Sipuru sɩrɩgɩra mɩra, na a zɩɛn ŋɩ lemɩŋɩra ʋ kɩ khɩɛn yuon na nɩ́ɩrɛ́n Tiiri. Sɩɛ gbonsira kha bʋ wa Siri sɩrɩga za. Dɩɛ batona nɩ́ɩrɛ́khɛla za pɩ naa ɓa sũne daasɛ batona za. ⁴Baa a yuon na yãan Yesura karɩ̃nɓiiwira ɩra, na a liin khɩɛwɛ wãnɩyɔ̃ fɩ. Na Yekila Nina|Yekire Nin sɩɛrɛn mɩ, na pi deɗ Polira kha hã u yo Zeruzalɛmʋra waʔ. ⁵Baa bɩɛ khɩɛwɩra tannɩ, na khuowe na hapɛ dɩkɩ̃nn na ɓiiwira na yo dãar a ɗɩɛsɛ za na kuɗ gboŋira ʋ na nann lagagborogbʋ̃ɔŋɩra ʋ. Na a ɓaɗ huruse na yɩ̃nn Yekila. ⁶Sɩɛ kpɩ̃ra za na a sarɩn kamɛ za. Na aa khɩɛn batona na tann na bɩɛ vɩɗ gbũuri. ⁷Na a kuɗ Tiirira na yuon Pitolomayusi, fɩ za batona diiri. Na a thɩɛn a khãadɛkamɩra ki liin khɩɛ ukpo fɩ. ⁸Kɩ gɔɗɩɛkɩ̃na, na a alɩn fɩ na yuon Sezare na yo hɩɗann Filipura ki de sɩɛrɛnʋʋsɩra ɩra, ʋɔ khɛrɛ. Nɩpɩra wãnɩyɔ̃ra pi na kenn khonn kha pɩ dɛnfɛ Yesu Kirisitira dãarawɩra|Dãarawɛ miliinsira za, bɩɛ ʋɔ ʋ. ⁹Ʋ kha bʋ wa na ɓihɛrɩɓome piyĩi, pɩ na tʋʋn khomɩyɛ yãan waʔ. Wɛpɛ Yekila kha hã sɩɛsɛ na pi de si. ¹⁰Baa a hɩɗann fɩ na liin khɩɛwɛ bʋɔ, Yekila yãdedaa|Yekire yãdedaa ʋɔ kha bʋ na pɩ yɩ ʋ kha Agabisi. Ʋɔ na kuɗ ɓa Zude na ɓann a khɛrɛ. ¹¹Ʋ na ɓa khɩɛn ma Polira kagara na vɔɗ ʋ ɗɩɛsɩra na u lesira ki deɗ kha: «Yekila Nina deɗ ɓa kha lɔmɩra za mɩɛ vɔɗ mi thĩ mɩra, mafɩra Yawutuwira|Yawutuwe ɓa vɔ kagara wɩɛ dɛyɩra Zeruzalɛmʋra kɩ khɛ hã thĩmaanɩpɩra ʋ!» ¹²Baa a nuun sɩɛ, na aa na dɩɛ khaala nɩpɩra yɩ̃nn Polira kha hã u yo Zeruzalɛmʋra waʔ. ¹³Na Polira kha: «Be liin na ɩ̃ fʋʋ kɩ khʋ mɩ gbɔɗa? Mɩɛ ɔfɔn ma na hɩɗann mɩ vɔɓɩra hɩɗansɛ doro za waʔ, ŋa mɩɛ ɔfɔn ma na hɩɗann harɩ na huume i, mi hu Zeruzalɛmʋra Adɛyɛ Yesura|Yesu yɩsɩgɩra za.» ¹⁴Baa ʋ kha bɩ waʔ, a wɔrɩn gbɩ̃ran sɩ ʋ za dʋ̃waʔ. Na a kha Adɛyɩra le wɛsɛ nʋʋr ʋ ɩra.

¹⁵Baa bɩɛ khɩɛwɩra tannɩ, na a ɔfɔn a daasɛ kɩ khɩɛn ki yo Zeruzalɛmʋra. ¹⁶Yesura karɩ̃nɓiiwira kha bʋ Sezarera, na pɩ bʋɔ dãar a na yuor a wɛɩ ʋɔ khɛrɛ ʋɔ pɩ yɩ kha Mɩnazɔ̃. Ʋ na kuɗ ɓa Sipuru sɩrɩga ʋ, ʋ lɛɩn ma khãamɩra ʋ. Ʋɔ khɛrɛ a kha kãn na gĩi.

Poli yuon Zakɩ khɛrɛ

¹⁷Baa a nann Zeruzalɛmʋra, na a khãadɛwɩra thukĩn a na yãgayãmɛ. ¹⁸Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, na aa na Polira yuon Zakɩ khɛrɛ. Khãadɛwɛ wʋɔrɛ nɩpɩra bɩɛ na bĩŋinn ma ni. ¹⁹Na Polira thɩɛn mɩ kɩ khɩɛn thuon mi mɩyɩra bɩɛ kpo kpo Yekila liin thĩmaanyɩra bɛna ʋɔ kha le u miliinsira ɩra. ²⁰Baa pi nuun sɩɛ sɩɛsɩra, na pɩ kɩ gbɩ̃nɛ Yekila yɩsɩnʋʋgɩra. Sɩɛ kpɩ̃ra za, na pi deɗ u kha: «A yaɓiye, mʋ yãan Yawutuwira|Yawutuwe khãan Adɛyɩra za waʔ? Pɩ gɔn ma, pɩ bɩɛ gɔɗ ɓa Moyizi|Moyizi sɛwʋra mɩyɩra. ²¹Kɛna pi nuun ma kha mʋɔ min ma thĩmaanyira khɛrɛ ki de Yawutuwira kha pɩ zɩɛ Moyizi sɛwʋra, ki de pi tɩ̃ kha hã pi huure pi ɓikhoyipira waʔ, hã pi le pi sinira waʔ. ²²Bɩra a le ɩra? Naɗɩɛ pɩ ɓa kʋɔ mʋ ɓamɩra waʔ. ²³Ɩra wɩɛ le mɩɩna a ɓa de ɓu. A bʋ wa na khuowe piyĩi, bɩɛ na khɩɛn ma nʋʋga na Yekila. ²⁴Khɛ bɩɛ ɩra wɩɛ ɩ̃ yɛɗɛ ĩ thĩ kpuore. Kɩ yɩɛ mʋ taa ɩ̃ thanutaasɩra. Nɩpɩra tʋ kha wɛsɩɛ pi de kha mu deɗ ɩra, tɩ̃ya ʋ waʔ. Kɩ yɩɛ pɩ tʋ tɩ̃ kha mʋ nɩ̀ɩrɛ̀ wa na Moyizira sɩɛrɛhãansɩra. ²⁵Thĩnmaanyɩra liin khãadɛwɩra, aa sɛwɛn ma na deɗ pi kha hã pɩ khʋɔ sɩ̃nkhaasɛ na datarɩŋa na daawɛ u huu u thĩ za waʔ, kha hã pi le zɛrɩgɛ waʔ.»

²⁶Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nn na Polira khɩɛn bɩɛ nɩpɩra na pɩ gɔɗ yɛɗɛsɩra|Yɛɗɛsɛ . Sɩɛ kpɩ̃rara za na u lonn Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za na deɗ Yekila kperekpiidɛwɩra|Kperekpiidɛwɛ kha ɗɩyãgɩra ʋɔ na ʋ kamɩra yɛɗɛsɩra khɩɛwɩra ɓa hĩin, ʋɔ ɓa ɓɔgɔ bɩɛ thanutaasɩra.

Pɩ gɔɗ Poli Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za

²⁷Baa khɩɛwɛ wãnɩyɔ̃ra kha ɓɩɛ hĩiwira, na Azi sɩrɩga Yawutuwira|Yawutuwe yãan Polira Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za, na pi suun nɩpɛ kha pɩ gɔ ʋ. ²⁸Na pɩ dʋɗ na deɗ kha: «Huuu Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwe! Ɩ̃ ɓan kha wɛɩ wɩɛ de ɓa sɩɛrɛbɩ̃ɩsɛ Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira na Moyizi|Moyizi sɩɛrɛhãansɩra na khaadɩɛ mɩyɩra za. Sɩɛ ʋ bʋ karɩ̃n nɩpɩra bɩɛ khaayɩra bɩɛ za. Ʋɔ thĩra khɩɛn ma Gɩrɛkɩwɩra na lonn mi Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za na teɗen kharɩyɛgɛndɩɛ.» ²⁹Naɗɩɛ pɩ na yãan ma Polira na Torofimura u kuɗ Efɛzɩ ɩra, gɔɗɩyãga gʋɔ gboŋo kpoloŋira kpuore. Na pi kenn ma kha ʋ khɩɛn lonn u wa Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za.

³⁰Na gboŋira bɩɛ gbuɗ na nɩpɩra horo gɛ̃nsɛ gɛ̃nsɛ kɩ ɓan. Na pɩ gɔɗ Polira na yaŋɩnn kuɗ u Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za kɩ ɗɛ bakan tʋ̃tʋ̃nyɩra. ³¹Baa pɩ khɩɗ ʋ kɩ ɓɩɛ khʋ ʋ, na si yo lonn Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩpɩra numila za kha Zeruzalɛmʋra bɩɛ gbuɗ ɓa. ³²Na ʋ alɩn khaala za fɩ na khɩɛn sʋrasiwe na sʋrasiwe thadɛrɩwɛ na horon yuon khaala nɩpɩra kha bʋ ɩra. Baa pɩ yãan sʋrasiwira wʋɔrɛ nɩrara na ʋ sʋrasiwira ɩra, na pɩ gbaan Polira khɩɓɩra. ³³Na sʋrasiwira wʋɔrɛ nɩrara ɗɛ zʋ̃ʋn nannɩ, na gɔɗ ʋ kɩ kha pɩ vɔ ʋ na zɔrɔgɔsɛ sɩ̃yɔ. Kɩ yɩɛn na ʋ bʋ̃ɗ pɩ dɛyɩra kpuora kɩ bʋ ʋ na mɩɩna u liin ɩra. ³⁴Baa nɩpɩra kha dʋ gɛ̃nsɛ gɛ̃nsɛ, ʋ kha wɔrɩ tʋ foi sɩ za waʔ, na ʋ kha pi yo u sʋrasiwe khaala ni. ³⁵Baa sʋrasiwe nann na Polira pi gorigira gankhɛla za, na pi gbonn u naɗɩɛ baa nɩpɩra na yɩɛn sɩ faŋa za ɩra. ³⁶Naɗɩɛ pɩ kha thuo wi wa kɩ dʋ kha: «Ɩ̃ khʋ ʋ.»

Poli bʋ sɩɛrɛ kɩ zɩ̃n u thĩ

³⁷Bɛna pɩ kha ɓɩɛ lon na Polira pɩ khaala ni ɩra. Na u deɗ sʋrasiwira wʋɔrɛ nɩrara kha: «Mɩɛ wɔrɩ de ɓu mɩɩnɛ ba?» Na ʋ zɩ̃ŋɩnn kha: «Mu nu wa Gɩrɛkɩsɛ ba? ³⁸Kɛna mʋɔ liin Eziwiti sɩrɩga wɛɩra parɩgãdann nɩpɩra ɩra mɩra kɩ khɩɛn nɩkhʋdɛwɛ kpɩɛwɛ piyĩira na yuon mi gbangbĩrɩŋira za waʔ?» ³⁹Na Polira kha: «Mɩɛ bʋ wa Yawutu nɩra na kure Tarɩsɩ Silisi sɩrɩga ʋ. Mi gboŋira bʋ gbondaaɗɛ waʔ. Mɩ yɩ̃n mʋ wa, hã mɩ khɩ̃na mɩ sɩɛrɛ nɩpɩra khɛrɛ.» ⁴⁰Na sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara kha ʋ sɩɛrɛ. Na Polira alɩn nɩ́ɩrɛ́n gorigira gankhɛyɩra za ki liin nɩpɩra lese kha pi fĩi. Na pɩ bɩɛ fĩin gbɛ̃ na Polira sɩɛrɛn mɩ ʋɔ thĩ hũnsɩɛsɩra Eburusira za.

¹Na Polira deɗ kha: «Mi siiwe na mɩ nɩpɛ, ĩ nuure mɩ tɩ̃yara ɩra.» ²Baa pi nuun na ʋ sɩɛrɛ wɩ Eburuse za ɩra. Na pɩ ɔfɔn wuori. Na Polira kha: ³«Mɩɛ bʋ wa Yawutu nɩra, mi hũnn ma Tarɩsɩ, Silisi sɩrɩga ʋ. Ŋa fara Zeruzalɛmʋra mɩ khãɗ. Gamalɩyɛlɩ karɩ̃nn mɩɛ a sekhãgawɩra khɩ̃na mɩyɛ kɩ̃raŋɩra. Mɩɛ gɔɗ ɓa Yekila mɩyɩra kɩraŋɩra mʋ gaga kha baa ɩ̃ɛ gɔɗ ɩ tɩ̃ fɩ̃ɩra ɩra. ⁴Nɩpɩra kha bʋ Yesura khɩ̃na za ɩra, mɩɛ gɔɗ ɓa khuowe na hapɛ na vɔɗ pɩ kɩ bakan mɩ kɩ vɛnɛn mɩ, fɔ na bʋɔ huuri. ⁵Yekila kperekpiidɛkhãgawɛ thadɛyɛ na Yawutuwira|Yawutuwe wʋɔrɛ nɩpɩra bʋ mɩ sɩɛrɛwɛ. Naɗɩɛ, bɩɛ hãan mɩɛ thĩra sɛwʋwɛ kha mi yo hã Damasɩ Yawutuwira bɩ. Nineni mɩ kha yo kha mɩɛ yo gɔ vɔ nɩpɩra kɩ bʋ Yesura khɩ̃na za, na ɓan mɩ Zeruzalɛmʋra na ɓa vɛnɛ wɩ.»

⁶«Baa mɩ kha bʋ khɩ̃na za na yo yĩmin Damasɩra, bɛna khɩɛra kha yĩmin thaagɩra, na mɩ kha mɩɛ ken na yãan na yɛyɛɓɛ bʋɔ kuɗ zaara ni na ɓa tɩrɩn na vĩimirin mɩɛ. ⁷Na mɩ waan fɔlɔŋɩra ʋ, ki nuun nʋʋga na ki de ɓi kha: “Soli, Soli, be liin na mʋ vɛnɛ mɩɛ mɩra?” ⁸Na mɩ zɩ̃ŋɩnn kha: “Adɛyɛ, ãna kpuo kɩ bʋ mʋ?” Na ʋ kha: “Mɩɛ liin Nazarɛtɩ Yesura|Yesu mʋ vɛnɛ mɩra.” ⁹Mɩɛ na nɩpɩra kha yo kpuola ʋ, bɩɛ yãan yɛyɛɓɩra ŋa pi nuun sɩɛsɩra na kʋ̃nn waʔ. ¹⁰Na mɩ bʋ̃ɗ ʋ kha: “Be mɩɛ le Adɛyɛ?” Na Adɛyɩra zɩ̃ŋɩnn mɩ kha: “Arɩ yo Damasɩra, pɩ ɓa yo de ɓu mɩyɩra bɩɛ mʋ kãn na le ɩra.” ¹¹Baa yɛyɛɓɩra tɩrɩn na tannɩ, mɩ kha wɔrɩ yã mɩɩnɛ dʋ̃waʔ. Mɩɛ na nɩpɩra kha yo kpuola, na bɩɛ gɔɗ ɓɩ leke za na yuon mi Damasɩra.»

¹²«Sɩɛ makɩ̃n ma na wɛɩ ʋɔ kha bʋ gɩɛ gboŋɩɛ za na pɩ yɩ ʋ kha Ananɩyasɩ. Ʋ kha bʋ wa nɩtelenyemo u gbũun na gɔɗ ɓa a sɩɛrɛhãansɩra gɔɓɛ. Damasɩ Yawutuwira|Yawutuwe bɩɛ kha yɩ ɓa ʋ yɩsɩnʋʋga. ¹³Na ʋ ɓann mɩɛ khɛrɛ na ɓa deɗ kha: “Mɩ yɛsɛkhuo Soli, ɔfɔ yã.” Dɩɛ khaala za fɩ na mɩ ɗarɩsɩra zuori, na mɩ wɔrɩn yãar ʋ. ¹⁴Na Ananɩyasɩra deɗ kha: “A sekhãgawɩra Yekila khonn yiin mʋɔ Solira kha mʋ tʋ wɛsɩɛ ʋɔ khɔrɩ, na yã Yesura liin Nɩtelenyemora ki nu ʋ nʋʋga sɩɛsɩra. ¹⁵Naɗɩɛ wɛsɩɛ mʋɔ yãan na nuun ɩra, mʋ ɓa de ɓa nɩpɩra bɩɛ sɩɛ. ¹⁶Ɩra wɩɛ be mʋ tɩɛ tɩ̃? Arɩ na yɩ Yesura yɩsɩgɩra kɩ yɩɛ pi yĩ|Yĩ ɓu ãmɛ za, mʋ mɩbɩ̃yɩra zuo.”»

¹⁷«Baa mɩ vɩɗ ɓann fara Zeruzalɛmʋra kɩ yɩ̃n Yekila Yekire gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za gɔɗɩyãga gʋɔ, na mɩ yãan Adɛyɩra hʋ̃nɗʋɔrɛsɛ za ¹⁸na u deɗ ɓi kha: “Khʋɔfɩ̃n kure Zeruzalɛmʋra naɗɩɛ Yawutuwira|Yawutuwe ɓa bɩ sɩɛsɩra mʋɔ Polira ɓa de mɩɛ Adɛyɩra mɩyɩra za waʔ.” ¹⁹Na mɩ zɩ̃ŋɩnn kha: “Adɛyɛ bɩɛ thĩra tʋʋn kha mɩɛ kha min ma pɩ yɩ̃nthʋʋsɩra bɩɛ za na yɩɛ pɩ gɔ nɩpɩra khãan mʋ za ɩra, na khɩ pɩ kɩ baka wɩ kaso za. ²⁰Khaala za pɩ khʋʋn Etɩɛnɩra kha de mʋ sɩɛsɩra, mɩɛ kha bʋ fɩ. Ʋ khʋʋmɛ mɩyɛ na hĩin ma mɩɛ tɩ̃, na mɩ kɩ tɩɛgɛ ʋ khʋdɛrɩwɩra daasɩra22:20 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 7:58 na 8:1.” ²¹Na Adɛyɩra deɗ kha: “Mɩ dãa mʋ wa legelege thĩmaanyɩra ʋ, arɩ yo!”»

²²Nɩpɩra kha bʋ wa ki nuure Polira bere. Baa ʋ ɓa deɗ ʋ sɩɛrɛphɩlɩyansɩɛ zuori, na pɩ dʋɗ kha: «Hã ɩ̃ yɩɛ wɛɩ wɩɛ thĩna kogolinko waʔ! Ɩ̃ khʋ ʋ!» ²³Pɩ kha dʋ ɓa na faŋa ki khon pɩ gbɔgɔlɔ̃ngbʋ̃ɔsɩra kɩ ban sɩ na pɩ hoʔ sɩ̃rɩga ki hĩn ŋi zaara ni.

Poli bʋ sɩɛrɛ na Ɔrɔmʋ sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara

²⁴Na Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sʋrasiwira wʋɔrɛ nɩrara kha pɩ khɛ Polira lon u sʋrasiwe gorigɩra ʋ ni na khɩ ʋ na thĩne u de mɩɩna liin thaaga na pɩ dʋ ʋ za mɩra ɩra. ²⁵Baa pɩ kha vɔ Polira kha bɩɛ khɩ ʋ na u deɗ Ɔrɔmʋ sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara kha bʋ fɩ ɩra kha: «Ɩ̃ bʋ na khɩ̃nɛ na wɔrɩ khɩ Ɔrɔmʋ ɓiye kɛɩ tʋ u ɓilense kɛ22:25 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 16:37 za dɩ̃ɩna dɩɛ khaadɩɛ yɛsɩ̃mɛ sɩɛsɩra za?» ²⁶Baa u deɗ sɩɛ zuori, na Ɔrɔmʋ sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara yo ɓɔgɔn sɩ na pɩ thadɛyɩra kha: «Wɛɩ wɩɛ bʋ wa Ɔrɔmʋ ɓiye. Be mʋ ɓa le ɩra?» ²⁷Na Ɔrɔmʋ sʋrasiwira thadɛyɩra ɗɛ ɓann ɓa bʋ̃ɗ Polira kha: «Mʋɔ bʋ wa Ɔrɔmʋ ɓiye?» Na ʋ kha: «Iyo.» ²⁸Na Ɔrɔmʋ sʋrasiwira thadɛyɩra zɩ̃ŋɩnn kha: «Tigikpakpaʔɛ mɩɛ khonn ki ɓuun liin Ɔrɔmʋ nɩra.» Na Polira ʋɔ kha: «Mɩɛ bɛsɩra bʋ wa hũŋo.» ²⁹Wɛpɩɛ kɩ naa ɓa khɩ ʋ u ɓu de tɩ̃yara, na bɩɛ zʋ̃ʋn kuɗ kɩ yɩɛr ʋ. Baa sʋrasiwira thadɛyɩra thĩra tʋʋn kha Polira bʋ wa Ɔrɔmʋ ɓiye kɛna ʋ yɩɛn na pɩ vɔɗ ʋ, na ãnabirise gɔɗ ʋ.

Poli bʋ sɩɛrɛ sɩɛrɛɗidɛwɛ wʋɔrɛ za

³⁰Sʋrasiwira thadɛyɩra kha ɓɩɛ wa kha ʋɔ tʋ mɩkpuola Yawutuwira|Yawutuwe deɗ kha Polira liin ɩra. Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nn na ʋ yɩɛn na pɩ vɔrɩn zɩɛr ʋ. Kɩ yɩɗ bĩŋen Yekila kperekpiidɛwɩra|Kperekpiidɛwɛ na pɩ sɩɛrɛɗɩdɛwɩra bɩɛ. Kɩ yɩɛn na pi sũnen Polira na yiir u pɩ sʋgʋmʋra za.

¹Baa pɩ ɓann na Polira na ɓa zɩɛr ʋ bɩɛ nɩpɩɛ sʋgʋmʋra ʋ, na u kenn sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra kɩ kha: «A nɩpɛ, mɩɛ thĩra tʋ mi kpoloŋira za kha na gɔ kɩ na ɓa nan fɩ̃ɩra za, mɩɛ nɩ̀ɩrɛ̀lɔmɩra kɩ̃ra wa Yekila wʋɔla ʋ.» ²Ŋa na Yekila kperekpiidɛwɩra|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩrara Ananɩyasɩra deɗ nɩpɩra na maan Polira za kha pɩ khɩ ʋ nʋʋgɩra za. ³Na Polira deɗ u kha: «Mʋɔ gbĩngbugo wɩɛ, Yekila kɩ ɓa khɩ ɓʋ23:3 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Matiyo 23:27-28. Mʋ kha mʋɔ kiti wa mɩɛ na makɩ̃n na Yekila sɩɛrɛhãansɩra kɩ kha pɩ khɩ ɓɩ, kɛna sɩɛrɛhãansɩra deɗ mafɩra waʔ.» ⁴Wɛpɩɛ kha bʋ fɩ, na bɩɛ kha Yekila kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩra mʋ ha kɩ kʋsa mɩra? ⁵Na Polira zɩ̃ŋɩn kha: «A nɩpɛ, na mɩ na tʋʋn ma kha kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩra ʋ, mɩ naa kʋsa ʋ waʔ. Naɗɩɛ Yekila sɩɛrɛhãansɩra deɗ ɓa kha: “Hã mu de mʋ wʋɔrɛ nɩra sɩɛrɛbɩ̃ɩsɛ waʔ!”» ⁶Baa Polira tʋʋn kha sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra bʋɔra kha bʋ wa Sadusɩ̃ɛmɛ|Sadusɩ̃ɛmɛ khɩ̃na za na bʋɔra bʋ Farɩzɩ̃ɛmɛ|Farɩzɩ̃ɛmɛ khɩ̃na za, na ʋ dʋɗ na deɗ kha: «A nɩpɛ, mɩɛ bʋ wa Farɩzɩ̃ɛ, mi siira bʋ wa Farɩzɩ̃ɛ tɩ̃23:6 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 26:5 za; na Filipuwe 3:5 za. Baa mɩɛ khãan hu arɩmɩra mɩyɩra za, gɩɛ yɩɛn na pi kiti mɩɛ.» ⁷Baa u deɗ sɩɛ zuori, na Farɩzɩ̃ɛmɛ na Sadusɩ̃ɛmɩra bɛsɩra laɗ kamɛ gbaangbo na nɩgbokɩra kpɩkɩ̃nnɩ. ⁸Naɗɩɛ Sadusɩ̃ɛmɩra de ɓa kha hu arɩmɛ bʋ waʔ, kha Yekila mɛlɛgɛwɛ bʋ waʔ, nime bʋ waʔ kɛna Farɩzɩ̃ɛmɩra kha sɩɛ bɩɛ bʋ23:8 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Matiyo 22:23 za; na Marɩkɩ 12:18 za; na Luki 20:27 za. ⁹Na Nɩpɩra ɔfɔn dʋɗ na faŋa na Yekila sɛwʋtʋdɛrɩwɩra bʋɔra pi liin Farɩzɩ̃ɛmɩra ɩra, na bɩɛ arɩgan bogore kha: «Aa yãan mɩbɩ̃ɩna wɛɩ wɩɛ liin waʔ. Bãanɩ nin ʋɔ warɩma Yekila mɛlɛgɛ ʋɔ sɩɛrɛn ʋ.» ¹⁰Baa bakɩ̃nsɩra ɓa kɩ gɔn ki yo, na sʋrasiwira wʋɔrɛ nɩrara kɩ dʋ̃nɛ kha pɩ ɓa hɛɩgɩ̃n ma Polira. Na u deɗ ʋ sʋrasiwɩra kha pi sũn na zɩ̃n ʋ nɩpɩra heke na yo u pɩ khaala ʋ. ¹¹Baa khaala teɗi, na Adɛyɩra ɓɔgɔn u thĩ na Polira ki deɗ u kha: «Tɩɩrɛ mʋ gbɔɗa! Lɔmɩra za mu deɗ mɩ mɩyɩra Zeruzalɛmʋra, fɔ mu de mɩ mɩyɩra Ɔrɔmʋra|Ɔrɔmʋ tɩ̃.»

Yawutuwe bɛnn nʋʋnɛ kpo kha bɩɛ khʋ Polira

¹²Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, na Yawutuwira|Yawutuwe yiin nʋʋnɛ kpo Polira za kɩ karɩ̃n kha na gɔ kɩ fɩ̃ɩra, na bɩɛ ɓuun Polira na khʋʋr ʋ waʔ, bɩɛ ɗi waʔ, bɩɛ yɔ̃ waʔ. ¹³Nɩpɩra na bɛn tikpora za na karɩ̃nnɩ, pɩ kha tãra nɩpɛ tigbeyɔ̃. ¹⁴Na pi yuon na yãan Yekila kperekpiidɛwɩra|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩpɩra na Yawutuwira wʋɔrɛ nɩpɩra za kha: «Aa karɩ̃nn ma kha na gɔ kɩ fɩ̃ɩra na aa khʋʋn Polira kũu waʔ, aa ɓa ɗi mɩɩnɛ sii waʔ. ¹⁵Ɩ̃ɛ ʋɔ, ɩ̃ bɛn tikpo za na sɩɛrɛɗidɛrɩwɩra, ki yo yã Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sʋrasiwira thadɛrɩwɛ wʋɔrɛ nɩrara na deɗ u kha ʋ yɩɛ pɩ khɛ Polira na thiye u ɩ̃ gorigira ʋ kha ɩ̃ ɓɩɛ wa na ɔfɔ ken ʋ mɩyɩra. Na aa ʋɔ, aa hɩɗan ma sɩ hɩɗansɛ kɩ tɩɛ ʋ, na ʋ kha ʋɔ nan a ɓu khʋ ʋ.» ¹⁶Na Polira khɩ̃hɛrɩɓiira nuun pɩ sɩɛsɩra, na u yuon sʋrasiwɩra gorigira ʋ na yo deɗ Polira sɩ. ¹⁷Na Polira yɩɗ Ɔrɔmʋ sʋrasiwira wʋɔrɛ nɩra ʋɔ kha: «Yo na ɓikhoyo wɩɛ ɩ̃ thadɛyɩra khɛrɛ naɗɩɛ mɩɩnɛ dʋɔ bʋ ʋ khɛrɛ na de u.» ¹⁸Na sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩra ɗɛ yuor u pɩ thadɛyɩra khɛrɛ na deɗ u kha: «Kasoɓiira Polira yɩɗ ɓɩɛ na yɩ̃nn mɩ kha mɩ ɓan na ɓikhoyo wɩɛ mʋ khɛrɛ, kha dʋɔ mɩɩnɛ ʋ ɓɩɛ na de ɓu.» ¹⁹Na Ɔrɔmʋ sʋrasiwira thadɛyɩra gɔɗ u lekira za na kuɗ u gɛnɛ, kɩ bʋ̃ɗ ʋ kha: «Bɩra mʋ ɓɩɛ na de ɓi?» ²⁰Na ɓikhoyira zɩ̃ŋɩnn kha: «Yawutuwira bɛnn ma tikpo za kha bɩɛ ɓan ɓa yɩ̃n mʋ kha dɩ̃ɩn mu thiye na Polira sɩɛrɛɗikhɛla za, kha bɩɛ ɓɩɛ wa na ɔfɔ ken Polira mɩyɩra kɩ̃raŋɩra. ²¹Na mʋɔ ʋɔ, hã mʋ khãa pɩ za waʔ naɗɩɛ nɩpɛ bʋɔ bʋ pɩ tãra wa khuowe tigbeyɔ̃, bɩɛ yiin ma nʋʋnɛ kpo kha bɩɛ yo guore wa na khʋ ʋ. Pɩ karɩ̃nn ma kha na gɔ kɩ fɩ̃ɩra na bɩɛ ɓuun khʋʋr ʋ waʔ, bɩɛ ɗi waʔ, bɩɛ yɔ̃ waʔ. Pɩ hɩɗann ma sɩ hɩɗansɛ zuori ki nuure mʋ za.» ²²Baa ɓikhoyira deɗ sɩɛ zuori, na sʋrasiwira thadɛyɩra kha hã ʋ ɓa kʋ̃n sɩ nɩra nu waʔ. Kɩ kha ɩra wɩɛ u yo.

Pi yuon na Poli gʋvɛrɩnɛrɩ Felikisi khɛrɛ

²³Sɩɛ kpɩ̃rara za na sʋrasiwira thadɛyɩra yɩɗ ʋ kpɩ̃ra nɩpɛ pɩyɔ̃ na deɗ pi kha: «Ĩ bĩŋe sʋrasiwe gbalɩga, na sʋrasi zagagandɛrɩwɛ tigbesãa na gbune, na sʋrasi tamagɔdɛrɩwɛ gbalɩga. Ɩ̃ ɔfɔ ĩ thĩ, na khaala ɓa teɗ ɓuuri ĩ yo Sezare. ²⁴Ɩ̃ ɔfɔ zagawɛ tɩ̃ Polira ɓu ʋɔ na gan, ĩ yo u Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ wɔrɩkɔdɛyɛ Felikisi khɛrɛ, hã mɩɩnɛ ɓa ɓu u waʔ.» ²⁵Na ʋ sɛwɛn sɛwɛ na deɗ kha: ²⁶«Mɩɛ Kulodisi pɩ yɩ tɩ̃ Liziyasɩ, mɩɛ hãan mʋɔ gʋvɛrɩnɛrɩ Felikisi sɛwɛ wɩɛ. Mɩ thɩɛ mʋ. ²⁷Wɛɩ wɩɛ mɩ dãan hãan mʋ mɩra, Yawutuwe|Yawutuwe pɩ gɔɗ ʋ kɩ ɓɩɛ ʋ khʋʋmɛ. Baa mɩ tʋʋn kha Ɔrɔmʋ ɓiye u ɩra, na mɩ khɩɛn mɩ sʋrasiwɩra na yo zɩ̃nn ʋ. ²⁸Baa mɩ kha ɓɩɛ kha mɩɛ tʋ mɩbɩ̃yɩra pi deɗ kha u liiri, na mɩ yuor u pɩ sɩɛrɛɗikhɛla za. ²⁹Fɩ za mɩ tʋʋn kha u liin mɩɩnɛ kɩ wɔrɩ nan pɩ khʋ ʋ warɩma pɩ vɔ ʋ na zɔrɩgɔsɛ waʔ. Bɩɛ thĩ sɩɛrɛhãansɛ mɩyɛ za pi ɓuun kamɛ. ³⁰Baa mi nuun na pɩ kha pi yiin ma nʋʋnɛ kpo ʋ za kha bɩɛ khʋ ʋ, na mɩ ɗɛ kha pɩ khɛ thiye u mʋ khɛrɛ. Kɩ yɩɛn na mi deɗ wɛpɩɛ ʋɔ na bɩɛ bʋ na sɩɛsɩra ɩra, kha pi yo yɩ ʋ mʋɔ khɛrɛ.» ³¹Na sʋrasiwira khɩɛn Polira dawogira na yuor u mʋ gaga kha baa pɩ thadɛyɩra deɗ pi sɩ ɩra. Na pi yuon na yo nann harɩ Ãtipatirisi. ³²Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, na bʋɔra vɩɗ gbũun sʋrasiwira gorigira ʋ kɩ yɩɛn na sʋrasi zagagandɛrɩwɩra yuor u. ³³Baa pɩ nann Sezarera, na pɩ hãan gʋvɛrɩnɛrɩra sɛwʋra kɩ hãar ʋ Polira. ³⁴Baa gʋvɛrɩnɛrɩra karɩ̃nn sɛwʋra zuori, na ʋ bʋ̃ɗ ʋ kha gʋ̃na sɩrɩga u kuɗi. Baa ʋ ɓa tʋʋn kha Silisi sɩrɩga u kuɗi, ³⁵na u deɗ u kha: «Mʋɔ na wɛpɛ kɩ bʋ na sɩɛsɩra, na pɩ ɓa ɓannɩ, fɩra za mɩ ɓa bʋ̃kɩ̃n mʋ mɩyɩra.» Kɩ yɩɛn na u deɗ kha pi yii u ɩɩgorigira za ɩtakhuo Erɔdɩra maɗɛnɩ ɩra.

Yawutuwe tɔnn hãan Polira.

¹Baa si ɓuun khɩɛwɛ pɩwãa, na Yekila kperekpiidɛwɛ|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩrara Ananɩyasɩra na Yawutuwe|Yawutuwe thadɛrɩwɛ bʋɔ na sɩɛrɛɗʋkɩ̃ndaa ʋɔ pɩ yɩ kha Tɛrɩtulusira. Na bɩɛ kuɗ Zeruzalɛmʋra na yuon Sezare24:1 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 23:24 za na yɩɗ Polira Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ gʋvɛrɩnɛrɩra Felikisira khɛrɛ. ^2-3Na pɩ yɩɗ Polira ɓann ʋ na Tɛrɩtulusira khɩɛn sɩɛsɩra kɩ zarɩgɩ̃n Polira kha: «A nɩgbʋ̃ɔmɔ Felikisi, mʋ wɔrɩkɩra za a bɩɛ ɓuun wɔyĩke kɩ̃raŋɩra. Na mɩyɩra bɩɛ mʋ tʋʋn vɩkɩ̃nn sɩrɩgɩra bɩɛ za ɩra, sɩɛ bɩɛ nʋʋn ma aa gbaangbo. Mʋ bɛrɛ kɩ bʋ thɩɛɗa. ⁴Ŋa mɩ ɓɩɛ na vɛnɛ mʋ gbaangbo waʔ. Gɩɛ yɩɛn na mɩ yɩ̃n mʋ, mʋ bɩ na nuure a sɩɛsɩra. Sɩ ɓa sʋ̃ra waʔ. ⁵Nɩpɩra thuon Nazarɛtɩ Yesura, wɛɩ wɩɛ liin pɩ thadɛyɩra. Nɩthɩ̃rɩbɩ̃ya thĩ kɩ bʋ ʋ24:5 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Matiyo 2:23 za. Ʋɔ kpagayan dunuyara Yawutuwira bɩɛ. ⁶Ʋɔ thĩra kha ɓɩɛ wa na teɗe Yekire gbɩ̃nɛthʋʋgɩra na a gɔɗ ʋ. [A kha ɓɩɛ wa na kiti u na makɩ̃n na a sɩɛrɛhãansɩra. ⁷Na Ɔrɔmʋ sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara Liziyasɩ ɓa zɩ̃nn ʋ a lekira ʋ faŋa za. ⁸Kɩ kha ʋɔ na nɩpɩra kɩ bʋ na sɩɛsɩra ɩra, pɩ ɓan mʋɔ khɛrɛ.] Gɩɛ yɩɛn na a ɓann kha mʋɔ thĩra bʋ̃ ʋ, wɛsɩɛ za a zarɩ̃gɩn ʋ, mʋ ɓa tʋ kha tɩ̃ya ʋ.» ⁹Na Yawutuwira ɗʋkɩ̃nn ʋ za kha tɩ̃ya u deɗi.

Poli bʋ sɩɛrɛ Felikisi wʋɔrɛ ʋ

¹⁰Baa gʋvɛrɩnɛrɩ Felikisi hãan Polira khɩ̃na kha ʋ sɩɛrɛ ɩra, na ʋ ɗɛ kha: «Mɩɛ tʋʋn kha si liin ɗɩɩgɔnsɛ na mʋɔ kɩ bʋ sɩɛrɛɗidaara sɩrɩgɩɛ za. Gɩɛ yɩɛrɩ mɩɛ ɓa sɩɛrɛ na de mɩ tɩ̃yara na dʋ̃nɛsɛ mʋ wʋɔla ʋ waʔ. ¹¹Baa mɩɛ yuon Zeruzalɛmʋra kha mɩɛ gbɩ̃nɛ Yekila, sɩ tann khɩɛwɛ gbũne na pɩyɔ̃ waʔ. Na sɩ nʋʋn mʋ, mʋ wɔrɩ bʋ̃ nɩpɛ bʋɔ na ken. ¹²Nɩra sii yãan mɩɛ Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za warɩma Yawutuwe|Yawutuwe yɩ̃nthʋʋsɛ za warɩma gboŋokpoloŋo u na mɩɛ na nɩra ʋɔ bʋ bakɩ̃n kamɛ warɩma na mi suu nɩgboko waʔ. ¹³Pɩ bʋ na dɔmɩnɛ na wɔrɩ ɓɔgɔ mɩɛ zarɩgɩ̃nkɔla waʔ ¹⁴Ken wɛsɩɛ mɩɛ tʋ ɩra. Mɩɛ gbɩ̃nɛ wa a sekhãgawɩra Yekila na makɩ̃n na khɩ̃nfɛna pi de kha tɔŋɔ khɩ̃nɛ ɩ ɩra. Mɩɛ gbũu khãa wa mɩyɩra bɩɛ sɛwɛn sɩɛrɛhãansɩra na Yekila yãdedɛwɩra sɛwʋra za. ¹⁵Baa mɩɛ khãan kha Yekila ɓa arɩga wa nɩtelenyemira na nɩwãgamɩra huumira za ɩra, mafɩra Yawutuwira khãan sɩ za tɩ̃. ¹⁶Gɩɛ yɩɛn na mɩɛ pɛ̃ɩ bãanyɛ bɩɛ hã zarɩgɩ̃nkhɛrɛ ɓu mɩɛ za Yekila na nɩthɩ̃rɩpɩra wʋɔla ʋ waʔ.»

¹⁷«Mɩɛ liin ma ɗɩɩgɔnsɛ na mɩɛ bʋ mɩ sɩrɩgɩra ʋ waʔ. Mɩɛ vɩɗ ɓann ma na dɛnfɛsɛ na hãan mɩ sɩrɩgɩra nɩpɩra, kɩ gbɩ̃nɛn Yekila. ¹⁸Dɩɛ bɛna pɩ yãan mɩɛ Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za. Mɩ na yɛɗɛn ma mi thĩ zuori. Nɩgboko kha bʋ waʔ, yãwɩgɩ̃ŋa gbũu kha bʋ waʔ24:18 Ken Miliinye 21:17-28 za. ¹⁹Ŋa Azi sɩrɩga Yawutuwe|Yawutuwe bʋɔ kha bʋ fɩ. Na mɩɛ na liin ma mɩɩnɛ, bɩɛ kha wɔrɩ ɓan mʋ khɛrɛ na ɓa zarɩgɩ̃n mɩɛ. ²⁰Na baa bɩɛ ɓann waʔ, wɛpɩɛ kɩ bʋ khaadɩɛ mɩra, bɩɛ ɓɔgɔ mɩbɩ̃ɩkpuola mɩɛ liin wɛtɛ za pi yuon na mɩɛ sɩɛrɛɗikhɛla za ɩra. ²¹Na wɛsɩɛ mɩɛ na deɗ pɩ wʋɔla ʋ waʔ kha: “Baa mɩɛ khãan hu arɩmɩra mɩyɩra za, gɩɛ yɩɛn na pi kiti mɩɛ fɩ̃ɩra ɩ̃ wʋɔla ʋ24:21 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 23:6 za!”» ²²Baa Felikisi kha tʋ Yesura khɩ̃na mɩyɛ kɩ̃raŋɩra, na ʋ kha: «Ĩ yo, na sʋrasiwe thadɛyɩra Liziyasɩra ɓa ɓannɩ, dɩɛ bɛna mɩɛ ɓa ɔfɔ ken ɩ̃ sɩɛsɩra.» ²³Ki deɗ Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sʋrasiwira wʋɔrɛ nɩra kha u yii Polira kasora za kɩ yɩɛ ʋ u thĩ za, na Polira yɛsɛwɩra ɓa kha pɩ dɛnfɛ ʋ hã ʋ barɩ pɩ waʔ.

Poli bʋ sɩɛrɛ Felikisi na Durusili wʋɔrɛ ʋ

²⁴Khɩɛwɛ bʋɔ kpɩ̃ra za, na Felikisira ɓann na ʋ hala Durusilira kha bʋ Yawutu nɩra ɩra. Na u deɗ kha pi yo khɛ Polira ɓan ʋ, ʋ sɩɛrɛ lɔmɩra za pɩ khãa Yesu Kirisiti za, ʋɔ na ʋɔ hala nuure. ²⁵Baa Polira kha de teleme mɩyɛ, na lɔmɩra za nɩra kãn na tʋ gɔ u thĩ, na Yekila kitira kɩ ɓa ɓan ɩra, na ãnabirise gɔɗ Felikisira na u deɗ u kha: «Mʋ wɔrɩ yo ɩra, na mɩ ɓa ɓuun ɗɩyãga gʋɔ mɩ ɓa yɩ ɓʋ.» ²⁶Ʋ kha ken ma tɩ̃ kha Polira naa ɓa hã wa ʋɔ tigiye. Gɩɛ yɩɛn na ʋ kha yɩɛ kɛɩ yɩ ʋ pɩ kpɔrɩ waʔ. ²⁷Baa Felikisira kha ɓɩɛ kha sɩ nʋʋn Yawutuwira, na ʋ yɩɛn Polira kasora ʋ. Na si liin ɗɩɩsɛ sɩyɔ̃, Pɔrɩyusira pɩ yɩ tɩ̃ kha Fɛsɩtusɩra ɩra, ʋɔ ɓa kh ɩɛn Felikisi boɗa.

Poli bʋ ɓɩɛ kha ʋ sɩɛsɩra yo ɗi Ɔrɔmʋ ɩtakhuo gbʋ̃ɔŋɩra Sezare khɛrɛ

¹Baa Fɛsɩtusɩra ɓann ɓa khɩɛn sɩrɩgɩra, sɩ khɩɛwɛ pɩsãara za na ʋ alɩn Sezare na yuon Zeruzalɛmʋra. ²Yekila kperekpiidɛwɛ|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩpɩra na Yawutuwira|Yawutuwe wʋɔrɛ nɩpɩra yuon na yɩɗ Polira ʋ khɛrɛ. Na pɩ yɩ̃nn ʋ kha ³ʋ fɩ̃ɩn kpoloŋo na yɩɛ Polira ɓan Zeruzalɛmʋra. Pɩ kha ɓɩɛ wa kha bɩɛ guore na khʋ ʋ khɩ̃na za. ⁴Na Fɛsɩtusira kha Polira bʋ wa kaso za Sezare kha ʋɔ ɓa lɛɩ ki gbũu ni waʔ. ⁵Ki deɗ kha: «Ɩ̃ sʋgʋmʋra za, wʋɔrɛ nɩpɩra thuo mɩɛ Sezare ni na yo de mɩbɩ̃ɩna Polira liin ɩra.» ⁶Fɛsɩtusira hɩɗann ni na lɛɩn waʔ. Ŋa u liin ma khɩɛwɛ wãnɩsãa warɩma khɩɛwɛ gbũne kɩ vɩɗ gbũun Sezarera. Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, na u yo hɩɗann sɩɛrɛɗikhɛla za kɩ kha pɩ ɓan na Polira. ⁷Baa ʋ ɓannɩ, Yawutuwira na kuɗ Zeruzalɛmʋra na ɓannɩ, na pi vĩin mirin u kɩ kɩ thʋ mɩbɩ̃ɩngɔngɔnyɛ kha ɩɛ u liiri. Kɛnɛ pɩ kha bʋ na dʋɔ na wɔrɩ ɓɔgɔ kha wɛsɩɛ pi deɗ mɩra, tɩ̃ya ʋ waʔ. ⁸Na Polira alɩn sɩɛrɛn kha: «Mɩɛ liin mɩɩnɛ Yekila sɩɛrɛhãansɩra za waʔ. Mɩɛ liin mɩɩnɛ Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za waʔ. Mɩɛ liin mɩɩnɛ Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ ɩtakhuo gbʋ̃ɔŋɩra za waʔ.»

⁹Baa Fɛsɩtusira kha ɓɩɛ kha ʋɔ le wɛsɛ kɩ nʋʋn Yawutuwira, na ʋ bʋ̃ɗ Polira kha: «Mʋ ɓɩɛ wa kha mʋɔ yo Zeruzalɛmʋra pi ɗi si mɩɛ wʋɔla za ba?» ¹⁰Na Polira zɩ̃ŋɩnn kha: «Sezarera sɩɛrɛɗikhɛla za mɩɛ bʋ. Fɩ za mɩɛ sɩɛsɩra kãn na ɗi. Mʋɔ thĩ tʋʋn kɩ̃raŋɩra kha mɩɛ liin Yawutuwira|Yawutuwe mɩbɩ̃ɩnɛ tikpo waʔ. ¹¹Na mɩɛ na ɓilenn ma warɩma na mɩɩnɛ mɩɛ liin na tɩ nann khʋʋmɛ mɩɛ kɛɩn huume waʔ. Ŋa na tɩ̃ya kɩ bʋ wɛsɩɛ pi deɗ kha mɩɛ liin waʔ, nɩra wɔrɩ hã mɩɛ pi le mɩɛ lɔmɩra za pɩ khɔrɩ waʔ. Mɩɛ yo wa na mɩ sɩɛsɩra Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ ɩtakhuogbʋ̃ŋɩra khɛrɛ.» ¹²Baa Fɛsɩtusɩra na ʋ ɓɔdɛwɩra yãan kamɛ zuori, na u deɗ kha: «Mu deɗ kha mʋɔ yo wa na mʋɔ sɩɛsɩra ɩtakhuogbʋ̃ŋɩra khɛrɛ waʔ, nineni mʋ ɓa yo.»

Khɩ̃rɩwɛ ɓann Fɛsɩtusɩra khɛrɛ

¹³Baa si ɓuun khɩɛwɛ bʋɔ na ɩtakhuo Agiripa na Berenisi ɓann Sezarera kha bɩɛ thɩɛ Fɛsɩtusira. ¹⁴Baa pi liin khɩɛ gɔmɛ, na Fɛsɩtusira khɩɛn Polira mɩyɛ na deɗ ɩtakhuora kha: «Wɛɩ ʋɔ bʋ fara na Felikisi bakan zɩɛr ʋ kaso za. ¹⁵Baa mɩɛ na yuon Zeruzalɛmʋra, na Yekila kperekpiidɛwɛ|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩpɩra na Yawutuwe|Yawutuwe wʋɔrɛ nɩpɩra yɩɗ ʋ mɩɛ khɛrɛ na yɩ̃nn mɩɛ kha mɩɛ zarɩgɩ̃n wɛɩra kɩ yɩɛ pɩ khʋ ʋ. ¹⁶Na mɩɛ zɩ̃ŋɩnn mɩ kha na ɩ̃ kha nɩra liin mɩɩnɛ, aa Ɔrɔmʋwɩra heke a wɔrɩ hã ʋ mɩra ĩ le u lɔmɩra za ɩ̃ khɔrɩ waʔ. Ŋa aa yɩ ɓa ʋɔ na wɛpɛ pi deɗ kha u liin mɩɩnɛ ɩra, na yii wi fɩ, kɩ yɩɛ ʋ dɛyɩra sɩɛrɛ na ɓu zɩ̃n u thĩ. ¹⁷Mɩɛ na bɩɛ ɓann fara kpuore. Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nn mɩɛ tɩɛn dʋɔ dʋ̃waʔ, na mɩɛ yuon ma na yo hɩɗann mɩ sɩɛrɛɗikhɛla za kɩ kha pɩ khɛ wɛɩra ɓan ʋ. ¹⁸Baa ʋ ɓann zuori, mɩbɩ̃ɩnyɩra mɩɛ kha ken kha pɩ ɓa de kha u liiri, pi deɗ ɩɛ waʔ. ¹⁹Bɩɛ na Polira kha bakɩ̃n kamɛ pi Yekire khɩ̃nɛ doro mɩyɛ za dɩ̃ɩna kha wɛɩ ʋɔ pɩ kha yɩ kha Yesu u huun ma kɛna Polira kha ʋ bʋ wa thakhuogo za. ²⁰Baa mɩɛ kha tʋ mɩɩna mɩɛ le boɓɩra thĩna za waʔ, na mɩɛ bʋ̃ɗ Polira na ɓu tʋ na ʋ ɓɩɛ wa na yo na ʋ sɩɛsɩɛra Zeruzalɛmʋra, pi yo ɗi si ni. ²¹Na ʋ kha ʋɔ ɓɩɛ kha si yo wa ɩtakhuo Sezare khɛrɛ. Na mɩɛ kha pɩ yɩɛ ʋ kasora ʋ fɔ na nan bɛna mɩɛ ɓa yɩɛ pi yo u ʋ khɛrɛ.» ²²Na Agiripa deɗ Fɛsitusira kha: «Mɩɛ ɓɩɛ wa tɩ̃ na nuure wɛɩ wɩɛ sɩɛsɩra.» Na ʋ zɩ̃ŋɩnn kha: «Dɩ̃ɩ mʋ ɓa nuure u.»

²³Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, na Agiripara na Berenisira ɓann nɩgbʋ̃ɔɓamɛ na ɓa lonn bĩŋinkhɛla za bɩɛ na Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩpɩra na gboŋo wʋɔrɛ nɩpɩra. Na Fɛsɩtusira yɩɛn na pɩ ɓann na Polira. ²⁴Baa pɩ ɓann ʋ na Fɛsɩtusira ɗɛ deɗ kha: «Ɩtakhuo Agiripa na nɩpɩra bɩɛ pi bĩŋinn na aa kpuola ɩra, ĩ ken wɛɩra za Yawutuwira|Yawutuwe bɩɛ ɗɩɛn na ɓann mɩɛ khɛrɛ bɛna mɩɛ kha bʋ Zeruzalɛmʋra na fara thĩra kɩ kɩ dʋ kha ʋ kãn ma na khʋ. ²⁵Na mɩɛ ʋɔ, mɩɛ yãan mɩɩna u liin wɛtɛ nann khʋʋmɛ waʔ. Ŋa baa ʋɔ thĩra kha ʋɔ yo wa na ʋɔ sɩɛsɩra ɩtakhogbʋ̃ɔŋɩra khɛrɛ, na mɩɛ kha mɩɛ yɩɛ wa u yo ʋ khɛrɛ. ²⁶Mɩɛ ʋɔ bʋ na mɩɩnɛ wɛtɛ mɩ wɔrɩ sɛwɛ hã ɩtakhuo gbʋ̃ɔŋira ʋ mɩyɩra za waʔ. Gɩɛ yɩɛn na mɩɛ yɩɛn na ʋ ɓann mʋɔ ɩtakhuo Agiripa thĩra wʋɔla ʋ kũu na ɩ̃ bɩɛ wʋɔla ʋ, ɩ̃ ɔfɔ ken ʋ sɩɛsɩra, si le thaaga mɩɛ ɓu dʋɔ na sɛwɛ. ²⁷Mɩɛ kenn ma kha sɩ makɩ̃n mɩɛ yɩɛ pi yo na kasoɓiye mɩra kɛɩ ɓɔgɔ mɩɩna pi deɗ kha u liin waʔ.»

Poli bʋ sɩɛrɛ Agiripa wʋɔrɛ ʋ

¹Agiripa deɗ Polira kha: «Mʋ wɔrɩ sɩɛrɛ na de mʋ tɩ̃yara.» Na Polira arɩgan leke ki deɗ kha: ²«Ɩtakhuo Agiripa, mɩyɩra bɩɛ Yawutuwira|Yawutuwe deɗ kha mɩɛ liin ɩra, sɩ nʋʋn ma mɩɛ fɩ̃ɩra baa mɩɛ ɓuun kɩ sɩɛrɛ mʋ wʋɔla ʋ mɩ tɩ̃yara za ɩra. ³Naɗɩɛ mʋ tʋ Yawutuwira sini mɩyɛ na bakɩ̃nsɩra kɩ bʋ pɩ za kɩ̃raŋɩra. Gɩɛ yɩɛrɩ, mɩ yɩ̃n mʋ wa kha mu ken mu thĩ za na nuure mɩ sɩɛsɩra kɩ̃raŋɩra.»

⁴«Baa mɩɛ kha bʋ Zeruzalɛmʋra mɩɛ thĩnɩpɩra sʋgʋmʋra za, na gɔ kɩ halɩ mɩɛ nakɔrɩɓonbɛna za ɩra, Yawutuwira|Yawutuwe bɩɛ tʋ mɩɛ lɔmɩra. ⁵Pɩ tʋʋn mɩɛ fɩ̃ɩra waʔ, na pɩ ɓɩɛ na de tɩ̃ya, pɩ wɔrɩ le mɩɛ sɩɛrɛwɛ. Naɗɩɛ Yawutuwira Yekire gbɩ̃nɛgɩra za, Farɩzɩ̃mɩra khɩ̃na kɩ hʋgan gbaangbora. Dɩɛ khɩ̃na za mɩɛ gbũu bʋ26:5 Ken sɩ sɩɛrɛkpuosira Miliinye 23:6; na Filipuwe 3:5 za. ⁶Ɩra wɩɛ baa mɩɛ khãan nʋʋgɩra za Yekila hãan a sekhãgawɩra, gɩɛ yɩɛn na pi kiti mɩɛ. ⁷Aa thĩnye gbũne na ɩ̃yɔ̃ra kɩ gbɩ̃nɛ Yekila kɛɩ gbaa khɩɛgɛ na dawogɩra bɩɛ, bʋ tɩɛ wa ɗɩyãgɩra Yekila ɓa hĩiɗe gɩɛ nʋhãaŋɩra|Nʋhãaŋɩra . Ɩtakhuo Agiripa, baa mɩɛ khãan gɩɛ za, sɩɛ za Yawutuwira ɗɩɛn kɩ bagan mɩɛ za. ⁸Be liin na ɩ̃ɛ Yahutuwira khãa kha Yekila wɔrɩ arɩga wa nɩhuumira waʔ? ⁹Na mɩɛ ʋɔ, mɩɛ thĩra kha pɛ̃ɩ wa kha fɔ mɩɛ hʋgan na bĩi Nazarɛtɩ Yesura|Yesu yɩsɩgɩra. ¹⁰Na sɩɛ mɩɛ liin Zeruzalɛmʋra. Mɩ na ɓuun ma wɔrɩkɔ Yekila kperekpiidɛwɛ|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩpɩra khɛrɛ na gɔɗ Yesura nɩgɔmɛ na bakan mɩ. Na pɩ na kha pɩ khʋ wɩ, mɩɛ bɩ sɩ wa. ¹¹Bɛngɔnyɛ za mɩɛ kha yo wa Yawutuwira Yekila yɩ̃nthʋʋsɩra bɩɛ za na gbʋ̃ʋrɛ pɩ wʋɔrɛ ki le wi legbene pɩ kɛɩ Yesura. Baa mɩɛ doŋira kha hĩi dɩ̃ɩn mɩ kɩ̃raŋɩra, mɩɛ thĩra kha yo wa sɩrɩmaansɛ za kɩ vɛnɛ wɩ26:11 Ken Miliinye 8:3 za; na 9:1-2 za na 22:4-5 za.»

¹²«Mafɩra si ɓuuri, na Yekila kperekpiidɛwɛ|Kperekpiidɛwɛ wʋɔrɛ nɩpɩra hãan mɩɛ khɩ̃na na wɔrɩkɔ, na mɩɛ alɩn ki yo Damasɩra. ¹³Ɩtakhuo Agiripa, baa mɩɛ kha bʋ yuomira za, na khɩɛra ɓɩɛ nan thaagɩra, na mɩɛ yãan yɛyɛɓɛ na pi kuɗ zaazaara ni na tɩrɩn na vĩin mirin mɩɛ na mɩɛ sɩrɩyodɛkamɩra. Kɩ yɛyɛɓɩra kha so tãra khɩɛra. ¹⁴Na aa waan fɔlɔŋɩra ʋ na mɩɛ nuun nʋʋga Eburusira za kha: “Soli, Soli bena mʋ vɛnɛ mɩɛ mɩra? Baa naara kɛɩ nɩ́ɩrɛ̀sɛ̀ pɩ khɩ ʋ ʋ nɩ̀ɩrɛ̀, mafɩra tɩ̃, na mu nuun mɩ bɛla waʔ, mʋ ɓa wɔrɩ koʔ mɩ gbʋ̃ʋnsɩra waʔ.” ¹⁵Na mɩ kha: “Adɛyɛ, ãna kpuo kɩ bʋ mʋ?” Na Adɛyɩra kha: “Mɩɛ kɩ bʋ Yesura|Yesu mʋ vɛnɛ mɩra. ¹⁶Ŋa arɩ nɩ́ɩrɛ́, mɩ ɓɔgɔn ma mi thĩ na mʋɔ na ɓu le mu mi miliindaa, mʋ ɓa le mɩ sɩɛrɛ na de lɔmɩra mʋ yãan mɩ fɩ̃ɩra, ki de mɩyɛ mɩ ɓa ɓɔgɔ mʋ kpɩ̃ra za tɩ̃ ɩra. ¹⁷Mɩ ɓa zɩ̃n mʋ na Yawutuwira|Yawutuwe dɩ̃ɩna thĩmaanyɩra nɩpɩra khɛrɛ mɩ ɓa dãan mʋ ɩra. ¹⁸Mɩ dãa mʋ wa mu yo phii zɩɛ pi yiwiyira, pɩ vɩ dãa dabirigira kpɩ̃ra kɩ vɩ yɛyɛɓɩra ʋ, na vɩ dãa Sutana|Sutana wɔrɩkɩra kpɩ̃ra kɩ vɩ Yekila za. Na pɩ khãa mɩɛ za, Yekila ɓa zɩɛ pɩ mɩbɩ̃yɩra kɩ yɩɛ pi le kpuore na wɛpɛ liin ʋ nɩpɩra ɩra.”»

¹⁹«Ɩtakhuo Agiripa, gɩɛ yɩɛn na mɩɛ liin numigbɩka wɛsɩɛ Yekila yɩɛn na mɩɛ yãan mɩra waʔ, ²⁰Ŋa Damasɩra nɩpɩra mɩɛ nisĩnn deɗ kha pɩ vɩkɩ̃n pi kpolonsira kɩ vɩ gbũu Yekila za, ki le mɩyɩra kɩ ɓɔgɔ kha pɩ vɩkɩ̃nn pi kpolonsira na zɩɛn pɩ mɩbɩ̃yɛliigira. Baa mɩɛ deɗ Damasɩra nɩpɩra sɩɛ zuori, na mɩɛ yuon na deɗ Zeruzalɛmʋra nɩpɩra na Zude sɩrɩga nɩpɩra bɩɛ si kpuosira, sɩɛ kpɩ̃rara za na mɩɛ yo deɗ thĩmaanɩpɩra si tɩ̃. ²¹Ɩɛ mɩyɩra za Yawutuwira|Yawutuwe ɗɩɛn kɩ gɔɗ mɩɛ Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra|Yekila gbɩ̃nɛthʋʋgɩra za kɩ ɓɩɛ kha pɩ khʋ mɩɛ. ²²Na Yekila tɩɛgɛn mɩɛ na yɩɛ mɩ thakuogo za na yo nann fɩ̃ɩra ki de Yekila mɩyɛ nɩgbʋ̃ɔmɩra na nɩpɩra bɩɛ. Mɩɛ deɗ dɔ mɩkpasɩrɛ na wɛsɩɛ Moyizira|Moyizi sɩɛrɛhãansɩra na Yekila yãdedɛwɩra sɛwʋra deɗ kha sɩ ɓa nan waʔ. ²³Pi deɗ ɓa kha fɔ Kirisitira vɛn halɩ na hu, na le nɩra wɛ u nisĩnn alɩn huumira za ɩra, ki de yɛyɛɓɩra mɩyɛ liin zɩ̃mɩra mɩyɛ na aa Yawutuwira na thĩmaanyɩra ɩra26:23 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na 1 Korɛ̃tɩwɛ 15:20.»

²⁴Baa Polira kha sɩɛrɛ ki de ʋ tɩ̃yara, na Fɛsɩtusira dʋɗ ʋ za kha: «Poli, mʋ phʋ̃rɩn ma ba? Mʋ tʋʋn ma sɛwɛ na tannɩ, na mʋ thaagɩra tann alɩnɩ?» ²⁵Na Polira deɗ kha: «Nɩgbʋ̃ɔmɔ Fɛsɩtusɩ, mɩ phʋ̃rɩn waʔ, ŋa tɩ̃ya na wʋɔntʋsɩɛsɛ mi de. ²⁶Na ɩtakhuo Agiripa tʋʋmɛ bʋ ɩ mɩyɩra za. Gɩɛ yɩɛn na mɩɛ wɔrɩ kɩ sɩɛrɛ ʋ kɛɩ dʋ̃nɛ. Mɩɛ khãan ma na tʋʋn kha ʋɔ kʋɔ mɩɩnɛ bʋ waʔ, naɗɩɛ si guuren deɗ dalɔkɔ ʋ waʔ. ²⁷Ɩtakhuo Agiripa, mʋ khãan Yekila yãdedɛwɩra sɩɛsɩra za ba? Mɩ tʋ kha mʋ khãan sɩ za.» ²⁸Na Agiripa deɗ Polira kha: «Mʋ yɩɛn ma kɩrɩ, mʋ naa ɓa yɩɛ mi le kiretɩ̃ɛ tɩ̃.» ²⁹Na Polira zɩ̃ŋɩn ʋ kha: «Harɩ na sɩ yɩɛn ma kɩrɩ warɩma gbaangbo mu le kiretɩ̃ɛ, wɛsɩɛ mɩɛ ɓɩɛ ɩra, mʋɔ kpora mɩɛ deɗ dʋ̃waʔ, ŋa mʋɔ na wɛpɩɛ bɩɛ pi nuure mɩɛ sɩɛsɩra fɩ̃ɩra ɩra, Yekila yɩɛ ɩ̃ hɩɗan kiretɩ̃ɛwɛ mʋ gaga kha mɩɛ, ŋa hã pɩ ɓa vɔ ɩ̃ na zɔrɩgɔsɛ waʔ.»

³⁰Baa Polira deɗ sɩɛ, na ɩtakhuora na gʋvɛrɩnɛrɩra na Berenisira na nɩpɩra bɩɛ kha bʋ fɩ, na pɩ ɗɛ alɩnɩ. ³¹Baa pɩ kha kure, na pi ki de kamɛ kha: «Wɛɩ wɩɛ liin mɩɩna nann khʋʋmɛ warɩma pɩ vɔ ʋ na zɔrɩgɔsɛ waʔ.» ³²Na Agiripara deɗ Fɛsitusira kha: «Na wɛɩ wɩɛ na deɗ kha ʋɔ yo wa na ʋ sɩɛsɩra Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ ɩtakhogbʋ̃ɔŋɩra khɛrɛ waʔ, m ʋ naa wɔrɩ zɩɛ ʋ.»

Pi yo na Poli Ɔrɔmʋ

¹Khɩɛra pɩ na ɓɔgɔn aa kha a ɓa yo Itali sɩrɩgɩra ʋ batona za, baa ʋɔ nannɩ, na pi yiin Polira na kasoɓiiwe bʋɔ Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ ɩtakhuo gbʋ̃ɔŋira sʋrasiwe gboko wʋɔrɛ nɩra Zuliyusira leke za. ²Na a khɩɛn baton ʋɔ na kuɗ Adaramiti ki yo gbonsira kɩ bʋ lagagborogengira Azi sɩrɩgɩra ʋ. Aa na Arɩsɩtakɩra na kuɗ Masedʋwanɩ kɩ bʋ Tesalonikira sɩrɩgɩra ʋ, kha bʋ batona ʋ kpuore. ³Kɩ gɔɗɩɛkɩ̃n na a nɩ́ɩrɛ́n Sidɔ̃nɩ. Zuliyusira kha gɔ ɓa Polira kɩ kɩ̃ra. Ʋ kha yɩɛ wa na u yo ʋ yɛsɛwɩra khɛrɛ, pi yo hã ʋ wɛtɛ za ʋ vɛn ɩra. ⁴Baa a kuɗ dɩɛ khaala ʋ, na a khɩɛn lagagborogeŋira ki yo Sipuru sɩrɩga ʋ naɗɩɛ baa saraŋɩra kha thukĩn a ɩra. ⁵Na a thuo lagagborola kɩ bʋ Silisi sɩrɩga na Pãfili sɩrɩga lɔkɩra ʋ na nann Miri kɩ bʋ Lisi sɩrɩgɩra ʋ ɩra. ⁶Dɩɛ khaala Ɔrɔmʋ sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara yãan baton ʋɔ na u kuɗ Alɛkɩsãdɩrɩ ki yo Itali, na ʋ yɩɛn na a lonn ʋɔ za. ⁷A liin ma khɩɛ gɔmɛ na a bʋ wa yuomira za yɛrɩtɛtɛ. A vɛnn ma kɩ tʋʋn nann Kinidisi sɩrɩgɩra ʋ. Baa saraŋɩra kha thukĩn a, a kha wɔrɩ yo waʔ, na a thuon Salamone sɩrɩgɩra na maan Kɩrɛtɩ sɩrɩgɩra za na tannɩ. ⁸Baa a kha fɛkɩ̃n, a vɛnn ma kɩ tʋʋn nann baton nɩ́ɩrɛ́nkhɛrɛla wɛtɛ pɩ yɩ kha Bopɔrɩ. Dɩɛ khaala kha legen na gboŋira pɩ yɩ kha Lazaya waʔ.

⁹A yuomira lɛɩn ma dɩɛ tana ʋ na ɓuun khɩɛ gɔmɛ na a wɔrɩ yo waʔ. Na sɩrɩyuogira ɔfɔn hɩɗan na anabirise naɗɩɛ Yawutuwe|Yawutuwe sũna ɗɩyãgara thĩra na tann ma zuori. Na Polira deɗ kha: ¹⁰«A nɩpɛ, a kɔrɩsɩ̃n kha na a kha a yo, mɩɛ yãan ma na sɩ ɓa hʋgan, sɩ ɓa ɓan asɩga gbaangbo batona na dagbolonsira na dɩkɩ̃n na a thĩra thakuogira.» ¹¹Ŋa Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara buɗ ʋ sɩɛsɩra waʔ, ʋ kha khãa wa baton horodaara na ʋ dɛyɩra za. ¹²Baa sɩ kha kɩ̃ra nɩra hɩɗan dɩɛ baton nɩ́ɩrɛ́khɛla za wese bɛna waʔ, na nɩgɔngɔmɛ kha a arɩ fɩ ki yo, na a wɔrɩ, a nan Fenisi na hɩɗan fɩ wese bɛna yo zuo. Kɩrɛtɩ baton nɩ́ɩrɛ́khɛla dʋɔ ɩ tɩ̃. Dɩɛ baton nɩ́ɩrɛ́khɛla wʋɔla na dãan ma khɩɛwaga gbaangbo.

Sarangbʋ̃ɔŋɔ alɩn lagagborola za

¹³Baa sarandaaɗɛ alɩn ki vu lemɩgɛŋɩra ɩra, na pi ken ma kha bɩɛ ɓa wɔrɩ tãra wa. Na pɩ arɩgan daagɩra kɩ nɩ́ɩrɛ́ batona ɩra, na a khɩɛn kɩ maan Kɩrɛtɩ gɛŋɛ ki yo. ¹⁴Ŋa baa a kha yo, sɩ lɛɩn waʔ na saragbʋ̃ɔŋɩra pɩ yɩ kha Erakilonɩra kuɗ Kɩrɛtɩ zaa gɛŋɩra ki vu. ¹⁵Baa saraŋɩra kha bʋ na faŋa gbaangbo ɩra, na kɩ khɩɛn kɩ tãra a, a kha wɔrɩ le mɩɩnɛ dʋ̃waʔ, na a ɗɛ yɩɛn a thĩ na kɩ khɩɛn ki yo a dere. ¹⁶Na a thuon sɩrɩga gʋɔ lɔkɔ za ãmɛ na vĩin mirin ŋi, gɩɛ pɩ yɩ kha Koda, na si liin thaaga na gɩɛ barɩn a saraŋɩra. A vɛnn ma kɩ̃raŋɩra kɩ tʋʋn wɔrɩn yann kusen batonɓila ãmɩra za. ¹⁷Nɩpɩra kha liige batona za, na bɩɛ ganɛn nɩ na vɔɗ tɩ kɩ vɔɗ batona thĩra na u ɓuun faŋa. Baa pɩ kha dʋ̃nɛ kha bɩɛ ɓa yo dii Libi sɩ̃rɩkpɩbɩ̃ɩgɩra za, na pɩ zɩɛn daaga gʋɔ thĩne, wɛkɛ kha wɔrɩ yɩɛ batona yo yɛrɩtɛtɛ, na saraŋɩra ɗɛ khɩɛn kɩ tãra pɩ. ¹⁸Baa sarangbʋ̃ɔŋɩra kha vu gbaangbo ki vĩigin a, kɩ gɔɗɩɛkɩ̃n na pɩ gɔɗ ki khon batona dagbolonsira sʋɔ ki hĩn si lagagborola za. ¹⁹Kɩ godɩ̃ɛsɛra tɩ̃, na bɩɛ thĩra khonn batona miliindaasɛ sʋɔ na pi lese na hĩin si ãmɩra za. ²⁰A liin ma khɩɛ gɔmɛ na khɩɛra kure waʔ, kʋsaɓiyira kure waʔ, kɛna sarangbʋ̃ɔŋɩra bʋ wa kɩ bɩ̃ɩ kũu. A kha wɔrɩ khãa a kuomɩra za dʋ̃waʔ.

²¹Baa a lɛɩn kɛɩ ɗi, na Polira alɩn nɩ́ɩrɛ́n na deɗ kha: «A nɩpɛ, na ɩ̃ na nuun ma mɩɛ bɛsɛ kɩ yɩɛn na a diin Kɩrɛtɩ, asɩgɩra na wɛsɩɛ bɩɛ naa le waʔ. ²²Ŋa ɩra wɩɛ, ɩ̃ tɩɩrɛ gbɔʔɛ naɗɩɛ nɩra sii ɓa hu ɩ̃ za waʔ, batona kpora kɩ ɓa dii. ²³Mɩɛ Yekila mɩɛ liige kɩ hã, ʋ mɛlɛgɛ ʋɔ ɓɔgɔn mɩɛ u thĩ dawogira. ²⁴Ki deɗ mɩɛ kha: “Hã mʋ ãn waʔ Poli, fɔ mʋ nan ɩtakhogbʋ̃ɔŋɩra khɛrɛ, mʋɔ lahɔrɔmɔra za Yekila ɗɩɛn ki kuore wɛpɛ kɩ bʋ na mʋɔ batona za mɩra.” ²⁵Mɩ nɩpɛ, gɩɛ yɩɛrɩ, ɩ̃ tɩɩrɛ gbɔʔɛ kha mɩɛ khãan ma Yekila za. Baa ʋ mɛlɛgɛra deɗ sɩ, mafɩra sɩ ɓa le. ²⁶Ŋa sɩɛ bɩɛ za sɩrɩsɩra ãmɛ vĩin mirin ɩra, fɔ a dii gɩɛ gʋɔ za.»

²⁷A liin ma dawose gbũne na siyĩi lagagborola za pɩ yɩ kha Mediterane ɩra, na sarangbʋ̃ɔŋɩra bʋ wa a vĩigimira za bere. Baa bãana ɓa khãɗɩ, nɩpɩra kha liige batona za, na pi kenn ma kha a ɓɩɛ yĩmin wa na fɔlɔŋɔ. ²⁸Na pɩ khɩɛn daagɩra kɩ sʋ̃wa ãmɩra kogomira ɩra, na hĩnn ŋi ãmɩra za na ɓuun mɛtɩrɩwɛ tigbiire na gbũne na wãnɩyɔ̃. Baa a yuon kɩrɩ, na pi hĩnn ŋi tɩ̃ na ɓuun mɛtɩrɩwɛ tigbiire na wãnɩsãa. ²⁹Baa pɩ kha dʋ̃nɛ kha a ɓa gbɩ̃ɩ bʋrʋsɛ za, na pi hĩin daasɩra kɩ nɩ́ɩrɛ́ batona kpɩ̃ra gɛŋɩra ʋ, sɩɛ siyĩi, kɩ kɩ tɩɛ kha ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃n vivi. ³⁰Ŋa batona horodɛrɩwɩra kha ɓɩɛ wa horo khɛrɛ, na pɩ khɩɛn batontɩtɩɩɗa na sũnen ni na liin mʋ gaga kha pɩ ɓɩɛ wa na ɓaka daasɛ sʋɔ ʋ wʋɔla ʋ tɩ̃ wɛsɩɛ kɩ yɩɛ batona wɔrɩ nɩ́ɩrɛ́ ɩra. ³¹Na Polira deɗ Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sʋrasiwira na pɩ wʋɔrɛ nɩrara kha: «Na nɩpɩɛ hɩɗann batona za waʔ, ɩ̃ ɓa wɔrɩ ko waʔ.» ³²Na sʋrasiwira ɗɛ kpakɩ̃nn wʋ̃nsɩra pɩ na vɔɗ na batonɓila ɩra, kɩ yɩɛn na ãmɩra khɩɛn tann nɩ.

³³Baa a kha tɩɛ kha ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃n vivira, na Polira maan nɩpɩra bɩɛ za kha pi ɗi ki de kha: «Khɩɛwɛ gbũne na piyĩira bɩra mɩra na ɩ̃ bʋ wa kpolongbʋ̃ʋga za ĩ ɗiin mɩɩnɛ waʔ. ³⁴Mɩ yɩ̃n ɩ̃ wa, ĩ ɗi, ɩ̃ ɓa ko. Harɩ nɩra sii thayĩge kpo ɓa dii waʔ.» ³⁵Baa Polira deɗ sɩɛ na ʋ khɩɛn bula na thɩɛn Yekila pɩ bɩɛ wʋɔla ʋ ki kpekĩnn u kɩ gɔɗ kɩ khʋɔ. ³⁶Na pɩ bɩɛ gbɔʔɛ ɗɛ tɩɩrɩ, na pi ɗiiri. ³⁷Aa wɛpɛ bɩɛ kha bʋ batona za, a kha bʋ wa nɩpɛ gbalɩga na tigbesãa na gbũne na wãnɩkpo. ³⁸Baa a bɩɛ ɗiin hĩin zuori, na pɩ ɗɛ khɩɛn bile bɔtɔsɩra na hĩnn si lagagborola za, batona ɓu thɔʔ.

Batona asɩnɩ

³⁹Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, batona horodɛwɩra na tʋʋn khaala waʔ, gɛŋɩra pi thuo ki lon lagagborola ʋ, gɩɛ sɩ̃rɩkpɩkɩra pɩ yãarɩ. Na pɩ kha bɩɛ wã batona yo ni na ken. ⁴⁰Na pɩ vɔrɩn daasɩra na nɩ́ɩrɛ́n batona ɩra, na zɩɛn sɩ ãmɩra za. Kɩ vɔrɩn zɩɛn daasɩra na yɩɛn na batona horodaara yo u gɛŋɩra ʋ khɔrɩ ɩra. Kɩ ganɛn batona lowukpakpaka gʋɔ wʋɔla ʋ, si le thaaga saraŋɩra boi u, u yo kɩ yɩɛn na pi ki yo lagagborogeŋira ʋ. ⁴¹Na batona wʋɔla ʋ yo thuɗ sɩ̃rɩkpɩka za na diin kɩ za, ʋ kha wɔrɩ kure waʔ. Baa ãmɩra kha kure gɛnsɛ sɩyɔ̃ra kɩ ɓa kɩ tʋʔ kpɩ̃rara gɛŋɩra na faŋa ɩra, pɩ kha wɔrɩ kure dʋ̃waʔ. Na batona kpɩ̃rara warɩganɩ. ⁴²Na sʋrasiwira bɛnn sɩ za kha bɩɛ khʋ kasoɓiiwira, si le thaaga hã pɩ ʋɔ sii ɓu wʋ̃n na kure horo tãra waʔ. ⁴³Baa Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara kha ɓɩɛ kha ʋɔ kuore Polira, ʋ bɩɩn sɩɛ waʔ, ki deɗ wɛpɛ bɩɛ kɩ tʋ wʋ̃n ãmɛ za ɩra, kha bɩɛ nisĩn wa ãmɩra za na wʋ̃n na kure. ⁴⁴Kɩ yɩɛ bʋɔra khɛ daphose warɩma batona daasɩra warɩgan ɩra, na wʋ̃n kure. Mafɩra a liin na a bɩɛ wɔrɩn wʋ̃nn na kuɗ gbɛ̃ɩgɛ za, mɩɩnɛ ɓuun ʋɔ waʔ.

Poli nann sɩrɩgɩra pɩ yɩ kha Malɩtɩ

¹Baa a kuon zuori, fɩra za a tʋʋn kha pɩ yɩ ɓa gɩɛ sɩrɩgɩra ãmɩra vĩin mirin kha Malɩtɩ. ²Malɩtɩ nɩpɩra gɔɗ a wa gɔɓɛ kɩ̃raŋɩra. Baa adaga gɔɗ kɩ ɓan na wesira khʋ ɩra, na pɩ gbʋɔn naaga na yɩɗ a kha a bɩɛ ɓa weɗe. ³Na Polira yo hoɗ dalɩgɩsɛ na ɓa yiin si naagɩra ʋ, na ki wuroŋira yɩɛn na sʋwʋbɩ̃ɩga gʋɔ kuɗ bʋ na ɗuɗ u lekira ʋ na maan bʋ. ⁴Baa gɩɛ sɩrɩgɩra nɩpɩra yãan gɩɛ sʋwʋbɩ̃ɩgɩra na kɩ maan Polira lekira za ɩra, na pi deɗ kamɛ kha: «Bakɩ̃nsɛ bʋ waʔ, wɛɩ wɩɛ bʋ wa nɩkhʋdaa. Harɩ na u kuon lagagborola ʋ wɛsɩɛ sɩɛ za ʋɔ, Yekila ɓa yɩɛ u ko sɩɛ za kũu waʔ.» ⁵Ŋa na Polira tɩɩn u lekira na sʋwʋgɩra waan naagɩra ʋ kɛna mɩɩnɛ liir u waʔ. ⁶Nɩpɩra kenn ma kha ʋ naa ɓa mʋkɩ̃n ma warɩma ʋ ɓa kpii wa bãnɩkpo na hu. Baa pɩ hɩɗann lɛɩrɩ, pɩ yãan na mɩɩnɛ liir u waʔ, na pɩ vɩkɩ̃nn gagasɛ kha wɛɩ wɩɛ khãɗ dɛ28:6 Makɩ̃n khaadɩɛ ken ni na Miliinye 14:11.

⁷Dɩɛ khaala na sɩrɩga wʋɔrɛ nɩrara khaala kha legen na kamɛ waʔ. Ʋɔ wʋɔrɛ nɩrara pɩ yɩ kha Pibiyusi. Na ʋ gɔɗ a kɩ̃raŋɩra na a liin khɩɛwɛ pɩsãa ʋ khɛrɛ. ⁸Sɩɛ makɩ̃n ma na gbɔgbʋ̃ʋga na tɔgɔtɔgɔ kha bʋ wa Pibiliyusi siira za, ʋ kha bʋ wa hʋ̃nkhɛrɛ ʋ. Na Polira lonn ʋ thʋʋgɩra ʋ na yo ɗʋkɩ̃n ʋ lese kɩ yɩ̃nn Yekila na ʋ bãarɩ. ⁹Sɩɛ kpɩ̃ra za, gɩɛ sɩrɩgɩra ɓoɗipe bʋɔra kha ɓan ma ki ɓu bãamɛ tɩ̃. ^10-11A liin ma feriwe pɩsãa fɩ, na pɩ gbɩ̃nɛ a kɩ̃raŋɩra. Ɗɩyãgara a kha kãn khɛ batona na tãra ɩra, na pɩ hãar a mɩyɩra za a kha vɛn ɩra. Batona ki kure Alɛkɩsãdɩrɩra, ʋɔ a khɩɛrɩ. U diin ma fɩ na wese bɛna yo zuori. Sɩ̃nphanɓiiwe pɩyɔ̃ wɛpɛ pɩ kha yɩ kha Diyosikuri ɩra, bɩɛ yɩsɩga na sɛwɛn batona za.

Polira nann Ɔrɔmʋ

¹²Na a khɩɛn yuon na nann Sirakusi na nɩ́ɩrɛ́n fɩ na liin khɩɛwɛ pɩsãa fɩ. ¹³Baa a kuɗ dɩɛ khaala, na a maan lagagborogeŋira ʋ na yo nann Eregio. Baa ɗɩɩgɩra yɛkɩ̃nnɩ, na saraŋɩra alɩn Malɩtɩ gɛŋɛ ki vu, na a liin khɩɛwɛ pɩyɔ̃ kɩ tʋʋn nann Puzʋlɩ. ¹⁴Gɩɛ gboŋɩra ʋ, a yãan kiretɩ̃ɛwɛ bʋɔ ni, na pɩ yɩ̃nn kha a le khɩɛwɛ wãnɩyɔ̃ fɩ. Dɩɛ khaala a kuɗ na yuon Ɔrɔmʋra|Ɔrɔmʋ . ¹⁵Na Ɔrɔmʋ kiretɩ̃ɛwɩra nuun a mɩyɛ na pɩ ɓann harɩ Apiyusi yawʋgbɛ̃ɩgɩra ʋ na khɩ̃rɩwɛ gĩithʋʋsɛ sãara khaala na ɓa thukĩnn a. Baa Polira yãan mɩ, na ʋ thɩɛn Yekila na ʋ gbɔɗɛ tɩɩrɩ. ¹⁶Baa a nann Ɔrɔmʋra, [na sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara Yuliyɔsɩra hãan kasoɓiiwe bʋɔ na sʋrasiwe wʋɔrɛ nɩrara kɩ bʋ Ɔrɔmʋra ɩra.] Na ʋɔ yɩɛn Polira na ʋ khɩɛn thʋʋga na hɩɗann ukpo ʋɔ na sʋrasi wɛɩ ʋɔ, ʋɔ kha tɩɛgɛ ʋ.

Polira bu de Yekire sɩɛsɛ na Ɔrɔmʋ Yawutuwe

¹⁷Baa Polira ɓuun khɩɛwɛ pɩsãa, na ʋ yɩɗ Yawutuwe|Yawutuwe wʋɔrɛ nɩpɩra na bĩŋinn mi na deɗ pi kha: «Aa nɩpɛ, mi liin mɩɩnɛ a thĩna za waʔ, mɩ asɩn a sekhãgawɩra sinira waʔ; kɛna pɩ gɔɗ mɩɛ Zeruzalɛmʋra kɩ hãan mɩɛ Ɔrɔmʋwɩra. ¹⁸Baa bɩɛ bʋ̃kɩ̃nn mɩɛ mɩyɩra, pɩ yãan na mɩɛ liin mɩɩdɛ tɩ nann khʋʋmɛ waʔ, pɩ kha ɓɩɛ wa na zɩɛ mɩɛ. ¹⁹Na Yawutuwira kɛɩrɩ. Mɩɛ kha tʋ wɛtɛ mɩɛ wɔrɩ le dʋ̃waʔ. Na mɩɛ kha mɩɛ yo wa na mɩɛ sɩɛsɩra Ɔrɔmʋ|Ɔrɔmʋ ɩtakhogbʋ̃ɔŋɩra khɛrɛ. Si liin mʋ gaga kha mɩɛ ɓɩɛ wa na zarɩ̃ŋɩn mɩɛ thĩnɩpɩra waʔ. ²⁰Gɩɛ yɩɛn na mɩɛ kha ɓɩɛ kha mɩɛ yã ɩ̃ na sɩɛrɛ ɩ̃. Wɛɩra za Ɩsɩrayɛlɩ|Ɩsɩrayɛlɩ ɓiiwira khãan kɩ tɩɛ ɩra, ʋɔ za pɩ ɗɩɛn kɩ vɔɗ mɩɛ na zɔrɩgɔsɩɛ.» ²¹Na pɩ zɩ̃ŋɩn ʋ kha: «Aa ɓuun sɛwɛ na u kuɗ Zude sɩrɩgɩra ʋ ni na deɗ mʋ mɩyɛ waʔ. Zude nɩra sii ɓann ɓa deɗ aa mɩɩnɛ warɩma na ɓa deɗ mʋ yɩsɩbɩ̃ɩga waʔ. ²²Ŋa aa ɓɩɛ wa na tʋ mɩɩna mʋ gaga ɩra, naɗɩɛ khaayɩra bɩɛ za pɩ khɛ̃ɩ wa khɩ̃ndɩɛ mu thuo ɩra.»

²³Baa pi deɗ sɩɛ, na pɩ hãar ʋ ɗɩyãga gʋɔ. Baa gɩɛ ɗɩyãgara nannɩ, na nɩgɔngɔmɛ yuon khaala ʋ kha hʋ̃n ɩra. Na Polira ɓɔgɔnn mɩ Yekila ɩɩgɩra|Yekila ɩɩga mɩyɛ kɩ khɩɛn Moyizira|Moyizi sɩɛrɛhãansɩra na Yekila yãdedɛwɩra sɛwʋwɩra na hʋgan ki de pi Yesura|Yesu mɩyɛ, si le thaaga pɩ khãa ʋ za. Ʋ sɩɛrɛn mɩ wa na gɔ kɩ buloŋo na yo nann zʋ̃raŋa. ²⁴Bʋɔra khãan ʋ sɩɛsɩra za ŋa bʋɔra khãan sɩ za waʔ. ²⁵Baa pɩ na bɛnn tikpo za, kɩ tɩwɩgɩ̃n waʔ, na Polira deɗ kha: «Sɩɛsɩra Yekila yãdedaara|Yekire yãdedaa Ezayira deɗ ĩ sekhãgawɩra Yekila Nina|Yekire Nin wɔrɩkɩra za, tɩ̃ya ʋ koyi. U deɗ ɓa kha Yekila deɗ ɓa kha: ²⁶“Yo nɩpɩɛ khɛrɛ na de pi kha:

Ɩ̃ ɓa nuure kɩ̃raŋɩra ŋa ɩ̃ ɓa tʋ mɩɩnɛ bʋ waʔ.

Ɩ̃ ɓa ken kɩ̃raŋɩra ŋa ɩ̃ ɓa yã mɩɩnɛ waʔ.

²⁷Naɗɩɛ, thĩndɩɛ nɩpɩra kpolonsira hʋgan ma.

Pɩ fɩ̃ɗ ɓa pi numidanyɩra,

kɩ bakan pi yiwiyira,

si le thaaga hã pi yiwiyira yã waʔ,

hã pi numidanyɩra nu waʔ,

hã pɩ tʋ mɩɩnɛ bʋ

na vɩ gbũu mɩɛ Yekila za, mɩ bãarɛ wɩ waʔ.”»

²⁸Na Polira deɗ pi kha: «Ɩ̃ tʋ kha Yekila dãan hãan ma thĩmaanyɩra ʋ zɩ̃mɩra sɩɛsɩra, kha bɩɛ ʋɔ ɓa nuure u.» [²⁹Baa Polira deɗ sɩɛ zuori, na Yawutuwira|Yawutuwe kɩ bakɩ̃n kamɛ gbaangbo ki ki khũn.]

³⁰Polira liin ma ɗɩɩsɛ yɔ̃ hĩyense thʋʋgɩra za ʋ na khɩɛn ɩra. Nɩpɩra bɩɛ pɩ kha yo ʋ khɛrɛ, ʋ kha kpɔrɩ pɩ wa. ³¹Ʋ kha de ɓa Yekila ɩɩgɩra|Yekila ɩɩga mɩyɛ kɩ karɩ̃n nɩpɛ Yesu Kirisitira liin Adɛyɩra ɩra ʋɔ mɩyɛ kɛɩ le ãnabirise, nɩra gbũu kha khʋ̃n ʋ khɩ̃nɛ waʔ.