Chitabu cha

RUTHI

Tanga mbere

Semurizi hino ya Ruthi ya mambo garigohendeka wakati wa msukosuko mkali (hipho tsi ya Iziraeli iriphokala inalongozwa ni aamuli) wa chitabu cha Aamuli. Mchetu hiyu wa Chimoabu aihwaye Ruthi walólwa ni Muiziraeli. Mlumewe ariphofwa Ruthi achienderera kuishimu nine-vyala na kumuogopha Mlungu wa Iziraeli. Mwishirowe achiphaha mlume wanjina kahi za abari a mfwadzi mlumewe. Kutsupira ndowa iyo Ruthi anakala nine mvyere wa Daudi, yekala mfalume mkpwulu zaidi Iziraeli.

Adisi za aamuli zinaonyesa shaka ririroafika atu a Mlungu ariphoricha kuhenda vira Mlungu alondavyo. Adisi hino ya Ruthi inaonyesa vira ambavyo mutu ambaye kala siye Muiziraeli waphaha baraka na achihendwa mmwenga wa atu aaminifu a Mlungu bada ya kumkuluphira Mlungu wa Iziraeli.

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Elimeleki anaphiya Moabu na atue 1:1–5

Naomi anauya Bethilehemu phamwenga na Ruthi 1:6–22

Ruthi anakutana na Boazi 2:1—3:18

Boazi anamlóla Ruthi 4

1

Elimeleki anaphiya Moabu na adamue

1Hipho kare tsi ya Iziraeli iriphokala inalongozwa ni aamuli, kpwahenda ndzala kali kahi za tsi hiyo. Phahi mutu mmwenga kula mudzi wa Bethilehemu hiko Juda, wauka iye, mchewe na anae airi alume achendasagala kpwa muda tsi ya Moabu kuchimbira iyo ndzala. 2Mutu hiyu kala anaihwa Elimeleki na mchewe kala anaihwa Naomi. Ana ao, mmwenga kala anaihwa Maloni na wa phiri kala anaihwa Kilioni. Phahi Elimeleki na atu a nyumbaye kala ala mryango wa Efuratha hiko Bethilehemu ya Juda. Atu hinya aphiya Moabu achendasagala hiko.

3Phahi ariphokala a hiko Moabu, Elimeleki, mlume wa Naomi wafwa na Naomi achirichwa macheye na anae airi. 4Sambi uriphofika wakati wa hinyo avulana kulóla achetu, alóla achetu a Chimoabu. Mkpwaza Maloni kala anaihwa Ruthi na mkpwaza Kilioni yekala anaihwa Oripa. Nao akala hiko Moabu kpwa muda wa kama miaka kumi hivi. 5Badaye Maloni na Kilioni nao achifwa na Naomi achirichwa gungu bila mlume wala ana.

Ruthu anarema kuuya kpwao

6-7Sambi Naomi ariphokala a hiko Moabu, wasikira kukala Mwenyezi Mlungu waapha atue chakurya hiko Juda, kpwa hivyo iye na akaza anae achifunga charo kuphiya Juda. 8Ela himo njirani, Naomi waambira hara akaza anae, “Uyani kpwenu mrikovyalwa anangu. Mwenyezi Mlungu naakuhendereni manono dza murivyonihendera mimi na hinyo alume enu ariphokala achere moyo. 9Mwenyezi Mlungu naakupheni alume anjina mlólwe na mphahe midzi mndiyosagala.” Chisha Naomi achiadonera na achialaga. Ela nyo achiandza kurira sana.

10Na achimuamba, “Hata, tahundakuricha bii, hundaphiya nawe ko kpwa atu enu.” 11Naomi achiamba, “Ni baha mkaphiya vyenu, mana pho ninaweza kukuvyarirani tsona alume a kukulólani mino anangu? 12Uyani kpwenu mana mimi ni mvyere sana siweza kulólwa tsona. Hata kala ningeweza kulólwa usiku uhu na kuvyala ana alume, mngeweza kuagodza hadi akale avyere? 13Dze, mngeweza kudzizuwiya msilólwe ni atu anjina? Kpwa kpweli taviwezekana kpwa sababu Mwenyezi Mlungu akanitsupha, kpwa hivyo anangu nina utsungu kuriko mwimwi.”

14Ariphosikira hivyo achirira tsona. Ariphonyamala, Oripa achimdonera nine-vyala, achimlaga na achiuya kpwao arikovyalwa, ela Ruthi ye kayamricha nine-vyala bii.

15Phahi Naomi achimuambira Ruthi, “Wawayo akauya kpwao na kpwa milungu ya kpwao. Phiya nawe.” 16Ela Ruthi achimjibu achiamba, “Usinisisitize nikuriche wala kunikahaze kukulunga-lunga. Nahuphiye hosi hiko uphiyako; hiko undikophiya nami nndaphiya; phophosi undipholala nami ni ndalala phapho. Atuo andakala atu angu na Mlunguo andakala Mlungu wangu. 17Hipho undiphofwa nami nindafwa phapho na nindazikpwa phapho. Mwenyezi Mlungu na anihale ichikala kundakala na chitu chochosi cha kunihenda nitengane nawe isiphokala chifo macheye.” 18Naomi ariphoona Ruthi akadinda, kayamlunga nago tsona.

Naomi na Ruthi anauya Bethilehemu

19Phahi achiphiya hadi achifika Bethilehemu. Ariphofika hiko, chidzidzi chosi atu akala gomogomo. Achetu anji a Bethilehemu ariphomuona Naomi achimaka sana na achiuzana, “Ni Naomi kpweli yuno?” 20Achiamba, “Msiniihe Naomi,1:20 Chieburania Naomi manage ni mtswano au chinachohamira. niihani Mara,1:20 Chieburania Mara ni utsungu. mana Mwenye Nguvu Zosi akahenda maisha gangu gakale utsungu. 21Nauka tele, ela vino Mwenyezi Mlungu akaniuyiza chihuphu. Phahi kpwa utu wani mniihe Naomi (yani mwenye raha) na kuno Mwenyezi Mlungu akanigayisa, Iye Mwenye Nguvu Zosi akanibwagira mashaka?”

22Hivi ndivyo Naomi arivyouya kula Moabu na yuya mkpwaza-mwanawe wa Chimoabu yeihwa Ruthi. Afika Bethilehemu mwandzo wa mavuno ga shayiri.

2

Ruthi anakutana na Boazi

1Sambi Naomi kala ana mʼbariwe, mdugu wa mlumewe yeihwa Boazi. Boazi kala ni tajiri na tsona kala anaishimiwa sana. Naye kala ni wa mryango mmwenga na hiye mfwadzi Elimeleki. 22:2 Alawi 19:9–10; Kumbukumbu 24:19Phahi Ruthi Mmoabu achimvoya ruhusa Naomi achiamba, “Nalonda niphiye kura mundani nkatsembwese masuche ndigorichwa ni mutu yeyesi ndiyenionera mbazi.” Naomi achijibu achiamba, “Haya phiya mwanangu.”

3Ndipho Ruthi achiuka achendatsembwesa masuche ga hinyo atsengi. Mbavi kala akainjira mundani mwa Boazi ambaye ni mryango mmwenga na Elimeleki.

4Wakati anatsembwesa, Boazi naye hiyu chaa, anatsoloka kula Bethilehemu. Ariphofika achialamusa hinyo ahendie a kazi achiamba, “Mwenyezi Mlungu naakale phamwenga namwi,” Nao achiamba, “Mwenyezi Mlungu naakujaliye.” 5Boazi achimuuza muimiriziwe achiamba, “Yuya mchetu ni wa kuphi?” 6Yuya muimirizi achijibu achiamba, “Yuya ni mchetu wa Chimoabu. Wakpwedza na Naomi kula Moabu. 7Akaniuza napho naweza kumupha ruhusa ya kutsembwesa masuche chigorichwa ni atsengi. Nami nikamruhusu. Lola, akahenda kazi iyo bila kuoya hangu ligundzu hata vivi phahi ndipho anaoya chidide hipho chibandani.”

8Phahi Boazi achimuambira Ruthi, “Niphundza mwanangu, usiphiye uchatsembwesa kpwahali kpwanjina isiphokala kpwenye munda uhu. Gbwirana na aha ahendi angu a kazi achetu. 9Alole hipho avunapho nyo ahendadzi-kazi alume na ulunge-lunge nyuma nyo ahendadzi-kazi achetu. Nkaalagiza ahendi angu a kazi alume asikuhende mai. Na uchikala una chiru phiya ukanwe madzi kula kpwenye miyo ya madzi ichiyoodzazwa ni nyo mabarobaro.” 10Ruthi achichita mavwindi achizama hadi chilanguche chichiguta photsi na achimuuza Boazi achiamba, “Kpwa utu wani unanionera mbazi vino na kunijali nami hata simi Myahudi?” 11Boazi achijibu achiamba, “Násikira utogolwavyo kuhusu mambo gosi manono urigomuhendera mayoo-vyala hangu mlumeo afwe. Násikira vira urivyoricha sowe na mayoo, urivyoricha kpwenu kpwa kuvyalwa na vira urivyokpwedzasagala kahi ya atu ambao kudzangbwesagala nao. 12Phahi Mwenyezi Mlungu naakuriphe manono kpwa higo urigohenda. Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa Iziraeli ambaye ukedza kpwakpwe kpwa urindzi, naakuphe zawadi kulu kpwa higo urigohenda.” 13Ruthi achijibu achiamba, “Navoya nienderere kukuhamira uwe tajiri wangu. Ukanionera mbazi na kunitiya moyo mimi mtumishio, dzagbwe sio mmwenga wa hara atumishio achetu.”

14Wakati wa kurya uriphofika, Boazi wamuamba Ruthi, “Ndzo hipha. Hala mkpwahe utsotse mtsuzi wa digbwa urye.” Phahi achendasagala na ahendadzi-kazi na Boazi achimphirikira shayiri ichiyokalangbwa achirya hata achisaza. 15Ariphounuka kpwa akatsembwese mabuwa, Boazi achialagiza ahendie a kazi alume achiamba, “Mricheni atsembwese hata hiko kpwenye masuche na msimkahaze. 16Tsona tuluzani masuche ganjina kahi za higo mahiha na mumrichire atsole, msimdemurire.”

17Phahi Ruthi watsembwesa himo mundani hadi dziloni na ariphokuta-kuta higo masuche ga shayiri gachituluka chipweto cha mtsere. 18Ruthi wadzihika mzigowe achiuya mudzini. Ariphofika kaya, nine-vyala achiuona hinyo mzigo wa shayiri. Ruthi achihala chakurya arichokala akasaza mutsi achimupha nine-vyala.

19Naomi achimuuza achiamba, “Uchahenda kazi kuphi? Ukahenda kazi mundani mwa ani? Mwenyezi Mlungu naamjaliye mutu hiye achiyekuhendera hivyo!” Phahi Ruthi achimuambira Naomi, “Nkahenda kazi mundani mwa mutu aihwaye Boazi.”

202:20 Alawi 25:25Naomi achimuamba mkpwaza-mwanawe, “Mwenyezi Mlungu naamjaliye mana karichire kuhendera manono ario moyo na ariofwa.” Na achienjereza kuamba, “Mutu hiye ni mʼbari wehu tsona ni mʼbari wa phephi anayeweza kuhukombola.” 21Alafu Ruthi Mmoabu achienjereza kuamba, “Tsona akaniambira nienderere kutsembwesa phephi na ahendie a kazi hadi amale kuvuna chila chitu.” 22Naomi achimjibu achiamba, “Indakala vinono mwanangu ichikala undahenda kazi na ahendi a kazi achetu ario mundani mwa Boazi kpwa kukala uchiphiya mundani kpwa mutu wanjina undahendwa vibaya.”

23Kpwa hivyo Ruthi achigbwirana na ahendadzi-kazi a chichetu a Boazi, na achitsembwesa hadi shayiri na nganu yosi ichisira hiko mundani; na achienderera kusagala na nine-vyala.

3

Ruthi anashauriwa alólwe

1Badaye Naomi wamuamba Ruthi, “Mwanangu, nalonda nkuendzere mlume akulole ili ukale na phako. 2Si unatambukira kukala yuno Boazi ambaye asichanae mwahenda kazi mosi ni mʼbari wehu? Sambi dziloni andakala anapheha shayiri, hipho phatuphe pha kuwagira. 3Kpwa hivyo oga na udzipake mafuha ga kunukato na uvwale nguwo nono, halafu uphiye hipho awagirapho iyo shayiri. Ela uchifika phapho dzifwitse hadi amale kurya na kunwa. 4Ndiphounuka kpwendalala, phalole hipho ndiphodziambalaza. Achikala arere, phiya ukafwenule iyo nguwoye hipho phakpwe maguluni udziambalaze phapho. Naye ndipholamuka andakuambira ra kuhenda.” 5Ruthi achijibu achiamba, “Nindahenda kama uchivyonilagiza.”

6Phahi Ruthi achiphiya phara Boazi awagirapho shayiri na achendahenda viratu arivyokala akalagizwa ni nine-vyala. 7Boazi ariphomala kurya na kunwa, wadzisikira ana raha mwakpwe moyoni. Phahi achendalala mwisho wa ndulu ya nyo mtsere. Ruthi wanyapa-nyapa na achiphiya achenda fwenula iyo nguwo uphande wa maguluni achidzilaza. 8Phofika usiku wa manane Boazi wavumbuluka achidzigaluza na ke! Mchetu arere phakpwe maguluni. 9Achiuza achiamba, “U ani we?” Achijibu achiamba, “Ni mimi Ruthi mtumishio, nakuvoya unibwiningize na nguwoyo3:9 unibwiningize na nguwoyo kpwa Chieburania, manage ni nilóla wala sio kukala Ruthi kala anamchenga-chenga Boazi alale naye. mana uwe u mʼbari wehu wa phephi uwezaye kunikombola.”

10Achiamba, “Mayo Ruthi, Mwenyezi Mlungu naakujaliye. Hino ishima uchiyoonyesa sambi kpwa abari a mlumeo ikatsupa hira ya mwandzo ya higo urigomuhendera mayoo-vyala. Mana uwe kukashuulika kuendza barobaro tajiri au mchiya akulóle. 11Usihende wasiwasi mwanangu. Chila mmwenga kpwenye mudzi wehu anamanya kukala u mwana mchetu asiye kasoro. Phahi mwanangu usiogophe, nindahenda gosi uchigoniambira. 123:12 Ruthi 2:20Ni kpweli kukala ni mʼbario na ninafwaha kukuroroma, ela phana mutu ambaye ni mʼbario sana hata kuriko mimi. 13Kala hipha hadi kuche, kuchicha nindalola ichikala andahala hiro jukumu ra kukuroroma. Achihenda hivyo ni sawa, ichikala kandahenda hivyo, naapa kpwa Mwenyezi Mlungu ariye moyo kukala nindakuroroma. Ela vivi dziambalaze hipha hadi kuche.”

14Phahi achidziambalaza hipho maguluni pha Boazi hadi kuchicha, ela achilamuka kuchere chimirimiri kpwa kukala Boazi kayalonda mutu yeyesi amanye kukala mchetu wakpwedza hipho. 15Boazi achimuamba, “Bumula iyo nguwoyo uchiyodzifunga.” Na Ruthi achihenda hivyo naye Boazi achimtiira shayiri na achimhika. Ndipho Ruthi achiuya kaya. 16Ariphofika kpwa nine-vyala wauzwa, “Gakaphiyadze mwanangu?” Ruthi achimuambira gosi ambago Boazi kala akamuhendera. 17Achienjereza kuamba, “Akaniamba kukala nisiuye mikono mihuphu kpwa hivyo akanipha huno mzigo wa shayiri.” 18Naomi achimuamba, “Godza mayo hadi umanye vira mambo ndivyokala mana hiye mtumia kandaoya hadi neno hiri arifise mwisho vi rero.”

4

Boazi anamlóla Ruthi

1Chisha Boazi achendasagala hiko ryango ra mudzi phatu pha kuhendera mikutano. Ndipho hiye mʼbari wa Elimeleki ariyeambwa ni Boazi achitsapa na phapho, Boazi achimuiha achimuamba, “Ndzo hiku mwenehu husagale.” Phahi waphiya achendasagala. 2Ndipho Boazi achikusanya atumia kumi a hinyo mudzi na achiaambira asagale hipho nao. Ariphosagala, 3Boazi achimuambira hiye mʼbariwe, “Vivi ambavyo Naomi wakpwedza kula Moabu, analonda kuguza munda wa mʼbari wehu Elimeleki, 4naona ni vinono ugamanye. Sambi ichikala unaulonda, ugule mbere za hano atumia ehu a lalo asegereo hipha. Ela ichikala kuumendze gomba, mana uwe ndiwe ufwahaye kuugula mwandzo, halafu ndipho mimi.” Hiye mtumia achiamba, “Nindaugula.” 5Boazi achiamba, “Sambi uchiugula hinyo munda kula kpwa Naomi, phahi Ruthi wa kula Moabu ariyefwererwa ni mlume andakala mcheo, ili hinyo munda ukale kahi za nyumba ya hiye mfwadzi.” 6Hiye mutu achiamba, “Ichikala ni hivyo sindaugula hinyo munda kpwa kukala inaonyesa urisi wangu ndauganya kahi za ana anji. Yo haki ya kuugula ihale uwe.”

74:7 Kumbukumbu 25:9Sambi hiko tsi ya Aiziraeli hipho kare kala mutu alondaye kukombola au kuguza chituche nkuvula chirahuche na kumupha ye mguli. Ihi kala ndiyo njira ya kuonyesa kukala akakubaliana. 8Kpwa hivyo hiye mutu ariphomuambira Boazi “Gula uwe” wavula chirahuche na achimupha. 9Ndipho Boazi achiaambira hinyo atumia na osi ariokala hipho achiamba, “Mwimwi mosi mmashaidi rero kukala nkagula kula kpwa Naomi chila chitu cha Elimeleki na anae airi, Kilioni na Maloni. 104:10 Kumbukumbu 25:5–6Tsona Ruthi ariyela Moabu ambaye kala ni mkpwaza mfwadzi Maloni akakala mkpwazangu. Hivi vindahenda mali ya mfwadzi ikale kahi za mudziwe, na mbariye indaenderera kukula kahi za atue na mudziwe ili dzinare risiangamike. Mwimwi mosi mu mashaidi rero na muhondo munaweza kugasemurira.” 114:11 Mwandzo 29:31Hinyo atumia na atu anjina osi ariokala hipho achiamba, “Oho, hu mashaidi. Mwenyezi Mlungu naamjaliye mwana mchetu hiyu unayemhala akale dza Raheli na Lea ariomvyarira Jakobo ana anji. Hunakuvoyera uwe Boazi ukale tajiri kpwenye mbari ya Efuratha, na mwenye nguma himu Bethilehemu. 124:12 Mwandzo 38:27–30Ana ndiophaha na mchetu hiyu kula kpwa Mwenyezi Mlungu, naauhende mudzio dza mudzi wa Peresi,4:12 Hiyu ndiye mkare wa mbari ya Efuratha mbari ariyola Boazi. ambaye Tamari wamvyarira Juda.”

Ruthi analólwa ni Boazi

13Phahi Boazi achimuhala Ruthi na achiphiya naye kpwakpwe achikala mchewe. Mwenyezi Mlungu achimjaliya achiphaha mimba na achidzivugula mwana mlume. 14Achetu achimuamba Naomi, “Mwenyezi Mlungu naatogolwe. Akakupha mdzukulu ndiyekuroroma. Hunavoya Mwenyezi Mlungu amuhende akale na nguma kahi za Iziraeli. 15Mkpwaza-mwanao anakumendza na akakuhendera manji kuriko ana alume sabaa. Sambi akakupha mdzukulu ndiyekupha mkpwotse muphya na ndiyekuroroma siku za ukareo.” 16Naomi achimuhala yuya mwana achimuika magoni na achimrera dza mwanawe mwenye.

17Ndipho achetu a hipho laloni achiamba, “Naomi akavyarirwa mwana mlume.” Dzinare achimuiha Obedi. Hiyu ndiye ariyekpwedzakala ise wa Jese, ambaye wakala ise wa mfalume Daudi.

Akare a Daudi

18Hino ndiyo mbari ya Peresi; Peresi wavyala Hezironi. 19Hezironi achivyala Ramu. Ramu achivyala Aminadabu. 20Aminadabu achivyala Nashoni. Nashoni achivyala Salimoni. 21Salimoni achivyala Boazi. Boazi achivyala Obedi. 22Obedi achivyala Jese, na Jese achivyala Daudi.