Arumi

Baruwa ya Paulo yoandikira

ARUMI

Tanga mbere

Baruwa hino inaeleza wazi mpango wa Mlungu wa kuokola atu. Yaandikirwa afuasi a Jesu hiko mudzi wa Rumi, ambao kala ni Ayahudi na asio kala Ayahudi. Kpwa hivyo Mtume Paulo kala analonda kuaeleza kukala atu osi ahenda dambi na kuangamizwa, akale Ayahudi ama asikale Ayahudi. Paulo anaenderera kuaonyesa kukala Mlungu wakubali atu kukala na haki mbereze kpwa njira ya kumkuluphira Jesu tu. Chisha analavya mfwano wa Burahimu yephokerwa dza mutu wa haki kpwa kumkuluphira Mlungu, hata kabila ya Shariya kulaviwa. Piya Paulo anaaeleza asomadzi vira afuasi a Jesu alondwavyo kusagala na atu osi, akale ni atawala, afuasi anjina, ama atu ayi.

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Paulo anaeleza wazi habari nono kuhusu Jesu 1:1–17

Chila mutu wahenda dambi 1:18—3:20

Mlungu anavyoakubali atu 3:21—5:21

Gara hunagophaha kpwa chifo cha Jesu 6:1—8:39

Mpango wa Mlungu kpwa Ayahudi na atu a makabila ganjina 9:1—11:36

Jinsi ya mfuasi kumuhumikira Mlungu 12:1—15:13

Mipango ya Paulo na salamuze 15:14—16:27

¹Baruwa hino ila kpwangu mimi Paulo, mtumishi wa Jesu Muokoli. Nátsambulwa nikale mtume, na nchitengbwa nitangaze habari nono kula kpwa Mlungu. ²Hizo habari nono, Mlungu wazilaga hangu kare kuhumira manabiige arioandika Maandiko matakatifu. Habari hizo ³zinamhusu mwanawe, ambaye chibinadamu ni chivyazi cha Mfalume Daudi, ⁴na ambaye Mlungu kpwa uwezowe mkpwulu, wahumira Rohowe achimfufula. Chihivyo achihumanyisa kukala Bwana wehu Jesu Masihi ndiye Mwana wa Mlungu. ⁵Mlungu wanijaliya nikale mtume kpwa sababu ya Jesu arivyonihendera. Kazi ya mtume ni kuiha atu a makabila gosi amkuluphire Jesu na kumuogopha ili atogolwe. ⁶Mwimwi piya mu kundi mwenga ra aho arioihwa kukala afuasi a Jesu Masihi.

⁷Phahi enehu hiko mudzi wa Rumi, Mlungu anakumendzani sana, naye wakutsambulani ili mkale atakatifue.

Baba Mlungu na Bwana Jesu Masihi naakujaliyeni na mkale salama.

Paulo anapanga kunyendekera mudzi wa Rumi

⁸Mwandzo, Jesu Masihi ananihendesa kumshukuru Mlungu kpwa sababu yenu mosi, mana kuluphiro renu rinamanyikana dunia ndzima. ⁹Nami namhumikira Mlungu moyo kutsuka kpwa kuatangazira atu anjina habari nono kuhusu Mwanawe. Mlungu anamanya vyo ambavyo nakuvoyerani chila wakati. ¹⁰Namvoya achimendza, vivi aniphe nafwasi ya kpwedzakulolani. ¹¹Mana naaza sana kukuonani, ili nikuganyireni vipawa vya chiroho, ndivyo kuhendani mkale na nguvu za chiroho. ¹²Mana ya kuamba hivyo ni mwimwi na mimi huphezane imani zehu za chiroho.

¹³1:13 Mahendo 19:21Enehu, nalonda mmanye kukala nápanga kano nyinji kpwedzakulolani, ela sidzangbwephaha nafwasi hadi sambi. Nalonda nedze nihende kazi namwi ili niphahe atu a kumkuluphira Jesu, dza viratu vyohendeka kpwa atu anjina asio kala Ayahudi. ¹⁴Mlungu wanipha jukumu ra kutangaza ujumbewe kpwa atu osi, akale ni astarabu ama asiokala astarabu, akale asoma ama taasomere. ¹⁵Ndiyo mana nina hamu sana kpwedzakutangazirani habari nono kuhusu Jesu mwimwi atu a Rumi.

¹⁶1:16 Mariko 8:38Hizo habari nono ni uwezo wa Mlungu wa kuokola atu osi akuluphirao, mwandzo ni Ayahudi na phiri ni atu asio kala Ayahudi. Phahi mino siona haya hata chidide kuzitangaza, ¹⁷1:17 Habakuki 2:4mana zinaonyesa wazi vira Mlungu ahendavyo atu akale na haki. Atu anaphaha haki kpwa kukuluphira bahi, kama Maandiko gaambavyo, “Mutu ahendwaye kukala na haki ni Mlungu andaishi kpwa kukuluphira.”

Mlungu nkutiya atu adabu kpwa sababu ya dambi zao

¹⁸Mlungu mwenye waonyesa wazi kukala indabidi aatiye adabu kali atu osi ambao taamuogopha na ambao kpwa sababu ya ndzimo zao mbii anapinga ukpweli wa Mlungu. ¹⁹Wala siyo kukala taamanya rorosi kuhusu Mlungu, mana gara ambago gangemanywa ga wazi, kpwa vira ye Mlungu mwenye wagaonyesa atu. ²⁰Mana hangu mwandzo wa dunia, Mlungu waumba chila chitu kpwa njira ambayo hata dzagbwe atu taamuona, anaweza kuelewa vira arivyo. Hasa vitu arivyoumba vinaonyesa kukala Mlungu ana uwezo hata kare na kare, na ndiye Mlungu macheye, wala takuna wanjina. Ndiyo mana atu taaweza kudai kukala taammanya Mlungu. ²¹1:21 Aefeso 4:17–18Mana hata dzagbwe ammanya Mlungu arivyo, ela taamtogola wala kumshukuru kama anavyostahili. Badala ya hivyo, maazo gao gakala mai na achili zao ni uzuzu muhuphu. ²²Enye adzikarya kala ni alachu, ela akala azuzu. ²³1:23 Kumbukumbu 4:16–18Mana aricha kumuabudu Mlungu na achiabudu vizuka vyoigana na binadamu, nyama, nyama a mapha na viumbe vya kuambala photsi ambavyo taviweza kuishi hata kare na kare.

²⁴Phahi Mlungu waaricha ahende vyo alondavyo, kulunga tamaa zao mbii na kuhenda mambo ga waibu na miri yao. ²⁵Aricha kuamini ukpweli kuhusu Mlungu na achilunga mafundzo ga handzo. Ahumikira na kuabudu viumbe badala ya Muumba, ambaye ni atogolwe hata kare na kare! Amina.

²⁶Phahi, Mlungu waaricha ahende mambo gao mai alondavyo. Hata achetu aho achiricha kulala na alume ao, ela achilólana enye kpwa enye. ²⁷Vivyo hivyo alume nao aricha kulala na achetu ao, na achilólana enye kpwa enye. Alume ahenderana mambo ga waibu, kpwa hivyo adzitsamburira enye vira ndivyotiywa adabu kpwa mahendo gao mai.

²⁸Tsona, atu hinyo arema ilimu ya kpweli kuhusu Mlungu, ndipho naye Mlungu achiaricha alunge maazo gao mai. Nao achihenda mambo ambago tagafwaha kuhendwa. ²⁹Aodzala chila aina ya uyi, uchoyo, udiya na chidzitso. Atu dza aho nkumendza kuheha, kugomba handzo, kuochera atu ngulu, na kusengenya. Ni aolagadzi, ³⁰na fyakatsi, atu asiommendza Mlungu, asiojali ayawao, tsona atu a ngulu na kudzikarya. Chila wakati nkuzembula njira nyiphya ya kuhenda dambi. Taaogopha avyazi ao, ³¹tsona ni apumbavu na azuzu, atu asiotimiza ahadi zao, wala asio na mbazi bii. ³²Atu hinyo anamanya wazi kukala mutu achihenda mambo mai dza higa Mlungu andamuamula chifo. Ela taajali! Nkpwenderera kuhenda mai makusudi na piya nkuatogola anjina ahendao mambo mai dza gago.

Mlungu andaamula atu osi bila ya ubaguzi

¹2:1 Mathayo 7:1; Luka 6:37Phahi myangu, nakuambira kpweli, kuna haki ya kuamula myao, hata ichikala ni ani. Kpwa mana uchiamula myao umanye kala, unadziamula mwenye. Mana gago gakpwe mai ahendago ndigouhendago hata uwe. ²Sambi hunamanya kukala uamuli wa Mlungu kpwa atu ahendao mambo mai, ni ya haki. ³Phahi mwenehu, uchiamula myao alafu nawe uchihenda gago mai, usione Mlungu andakuricha. ⁴Mlungu ni mnono mana anakuonera mbazi nyinji, kakutiya adabu mara mwenga ela anakuvumirira ili utubu dambizo. Haya sambi mbona unamphurya? ⁵Ela kpwa sababu u chisoto na kukubali kukala una dambi, unadziikira adabu kali wakati uamuli wa haki ya Mlungu ndiphokala wazi.

⁶2:6 Zaburi 62:12; Misemo 24:12Wakati hinyo Mlungu andamripha chila mmwenga kulengana na mahendoge. ⁷Mlungu andaapha uzima hinyo anaodinisa kuhenda manono, kpwa sababu anaendza nguma na ishima kula kpwa Mlungu, na piya uzima wa kare na kare. ⁸Ela atu achoyo na ndiorema ukpweli, na kuhenda mai, Mlungu andaatsukirirwa na aatiye adabu kali. ⁹Chila mutu ndiyehenda mambo mai andaphaha tabu na mateso, kuandzira Ayahudi na hata atu asio kala Ayahudi. ¹⁰Ela osi ahendao manono, Mlungu andaapha nguma, ishima na amani, kuandzira Ayahudi na hata atu asio kala Ayahudi. ¹¹2:11 Kumbukumbu 10:17Mana Mlungu kaonera mutu yeyesi.

¹²Atu osi ahendao dambi andaangamizwa, hata dzagbwe taamanya Shariya za Musa.2:12 Shariya za Musa: Manage ni Torati. Na atu amanyao hizo Shariya achihenda dambi, andaamulwa kulengana na zizo Shariya. ¹³Andaamulwa mana Mlungu kamupha haki mutu kpwa sababu ya kusikira Shariya bahi, ela anamupha mutu haki kpwa kuhenda gara Shariya ziambago. ¹⁴Atu ambao sio Ayahudi achihenda vira afikiriavyo na vichigbwa sawa na Shariya ziambavyo, hata dzagbwe Shariya zohewa Musa taazimanya, indaonyesa kala anamanya haki mwao mioyoni. ¹⁵Mahendo gao ganaonyesa kala anamanya kare vira Shariya zilondavyo. Nago maazo gao kano zanjina ganaashitaki na kano zanjina ganaahehera. ¹⁶Na kulengana na hizo habari nono nitangazazo, wakati wa uamuli, Mlungu andamuika Masihi Jesu aamule mambo ga atu garigo siri.

Ayahudi na Shariya za Musa

¹⁷Phahi, uchidziiha u Myahudi hakika unaadamira kuphaha haki kpwa kulunga Shariya, na unahenda ngulu ati u mutu wa Mlungu. ¹⁸Kpwa sababu ya kufundzwa kuhusu Shariya, unamanya Mlungu alondavyo na kutsambula ra sawa. ¹⁹Una hakika kukala unafwaha kulongoza atu asio kala Ayahudi, kama mutu kulongoza vipofu ama kama taa kungʼazira atu jizani. ²⁰Tsona u mwalimu wa anache na atu asiomanya, mana Shariyazo zinakueleza kuhusu marifwa gosi na ilimu ya kpweli. ²¹We mwenye unafundza anjina, ela kuhenda gara ugombago! Unafundza ayao, uchiamba “Usiiye,” ela mbavi we mwenye u muivi. ²²Uwe unaambira atu, “Msizinge,” ela mbona we mwenye unazinga? Tsona unawezadze kuzira anaoabudu vizuka ichikala we mwenye unadzitajirisha kpwa kuiya vitu kula nyumba za kuabudira vizuka. ²³Unadzikarya ati unamanya Shariya za Mlungu, ela mbona unahenda atu amkufuru Mlungu kpwa kuvundza Shariyaze? ²⁴2:24 Isaya 52:5Mana gaga ganagbwa sawa na Maandiko gaambago, “Atu asio kala Ayahudi anakufuru dzina ra Mlungu kpwa sababu ya mambo mai muhendago mwimwi Ayahudi.”

²⁵Ayahudi osi a chilume nkutiywa tsatsani,2:25 Kutiywa tsatsani kala ni dalili ya chimwiri kuonyesa chilagane cha Mlungu na atue. (Soma chitabu cha Mwandzo 17.) nayo tsatsa ina mana tu ichikala mutu andalunga Shariya. Ela mutu achivundza Shariya, tsatsaye taina mana yoyosi, na ni sawa na mutu ambaye kayatiywa tsatsani. ²⁶Phahi mutu ambaye kayatiywa tsatsani achilunga vyo Shariya zilondavyo, Mlungu andamkubali dza mutu yetiywa tsatsani. ²⁷Tsona mutu ambaye kayatiywa tsatsani, achilunga vyo Shariya ziambavyo, mahendoge manono gandakutuluzani makosa mwi Ayahudi. Mana mwatiywa tsatsani, na zo Shariya munazo, ela tamzilunga. ²⁸Phahi siye chila mutu ariyevyalwa Myahudi ni Myahudi mwenye-mwenye, wala mutu kakala Myahudi wa kpweli kpwa kutiywa tsatsani. ²⁹2:29 Kumbukumbu 30:6Hata! Myahudi wa kpweli ni iye amuogophaye Mlungu mwakpwe moyoni. Nayo tsatsa ya kpweli ni tsatsa ya moyo, yohendwa ni Roho Mtakatifu, wala si kpwa kulunga Shariya. Mutu dza hiye anaphaha nguma kula kpwa Mlungu wala si kpwa anadamu.

¹Sambi kuna fwaida yani kukala Myahudi? Hebu kutiywa tsatsani kuna mana yani? ²Hakika kukala Myahudi kuna mana sana. Mwandzo kabisa, Mlungu waapha Ayahudi malagizoge. ³Ela kpwa kpweli Ayahudi anjina kala taakuluphirika. Dze, nyo atu asioika chilagane anahenda Mlungu naye asiike chilagane? ⁴3:4 Zaburi 51:4Sivyo hata chidide! Chila mutu akakala wa handzo na kukala Mlungu ni mkpweli. Kama Maandiko gaambago kukala,

“Uchiniambira makosa gangu,

manenogo ni ga kpweli,

na uamulio ni wa haki.”

⁵Ela anjina anaweza kuamba ati dambi zehu zinaonyesa kukala Mlungu anahenda haki. Mana ichikala makosa gehu ganamuhenda Mlungu aonekane wa haki, phahi swiswi hunamuhenderato, hebu sivyo? Kpwa hivyo, Mlungu achihutiya adabu, inaonyesa kukala kana haki. (Nagomba dza anadamu agombavyo.) ⁶Sivyo hata chidide! Mana ichikala ni hivyo, Mlungu andaamuladze atu a dunia na haki? ⁷Tsona kuenjereza, atu nkuamba ati, “Sisi huchihenda mai, anjina andaona chingʼangʼa kala Mlungu anahenda ga haki, nao andazidi kumtogola. Sambi kpwadze huamulwe dza achina-dambi?” ⁸Hivyo ni sawa kuamba, “Nahuhendeni mai ili manono gahendeke.” Atu anjina anahuifya anaamba swiswi naswi hunafundza vivyo. Phahi aho andatiywa achili kulengana na makosa gao.

Takuna mutu ariye na haki

⁹Sambi huambedze? Dze swino Ayahudi hukale hu anono zaidi kuriko atu asio kala Ayahudi? Hata chidide! Mana nákuambirani kare kala Ayahudi na asio kala Ayahudi osi a sawa, mana osi anatawalwa ni dambi. ¹⁰3:10 Zaburi 14:1–3; 53:1–3Gago ga sawa na Maandiko ga Mlungu gaambago:

“Takuna mutu wa haki,

takuna hata mmwenga.

¹¹Takuna mutu yeyesi amanyaye njira za Mlungu,

wala takuna amuendzaye.

¹²Atu osi amricha Mlungu

wala taana mana tsona phakpwe matsoni.

Takuna hata mmwenga ahendaye manono, hata taphana hata mmwenga.”

¹³3:13 Zaburi 5:9; 140:3“Miro zao ni dza mbira za wazi,

anahumira ndimi zao kugomba handzo.”

“Mwao miromoni nkutuluka maneno makali

dza sumu ya tsakapala.”

¹⁴3:14 Zaburi 10:7“Miromo yao i tele lana na maneno ga utsungu.”

¹⁵3:15 Isaya 59:7–8“Magulu gao ga tayari kpwendaolaga.

¹⁶Chila phatu aphiyapho,

kazi yao ni kuolaga na kugayisa atu.

¹⁷Nao taamanya njira ya kuendza mapatano.”

¹⁸3:18 Zaburi 36:1“Taamuogopha Mlungu bii.”

¹⁹Kufikira hipho hunaona kukala hizo Shariya, zichigomba utu wowosi, zinaambira atu osi azilungao. Nazo zaikpwa ili Mlungu ndiphoamula dunia, anadamu asikale na sababu ya kudzihehera, na ionekane wazi kukala atu osi ana makosa mbere za Mlungu. ²⁰3:20 Zaburi 143:2; Agalatia 2:16Kpwa mana takuna mutu yeyesi ambaye anahendwa kukala na haki mbere za Mlungu kpwa kulunga vira Shariya ziambavyo. Kazi ya Shariya ni kuonyesa mutu kala akahenda dambi tu.

Mutu anaphaha haki kpwa kumkuluphira Jesu

²¹Ela sambi Mlungu wahuonyesa njira ya kuphaha haki, bila ya kulunga Shariya. Nazo Shariya za Musa na Maandiko ga manabii ganagomba chingʼangʼa kuhusu mambo higa. ²²3:22 Agalatia 2:16Kumkuluphira Jesu Muokoli ndiko kumuhendako Mlungu akakubali atu kukala na haki. Nkuhenda hivyo kpwa atu osi amukuluphirao, wala kaonera mutu yeyesi. ²³Mana atu osi ahenda dambi, na anakosa haki ya Mlungu, ²⁴ela kpwa sababu ya mbazize, Mlungu wakubali atu kukala na haki mbereze bila ya kuripha chochosi. Wahenda hivyo kpwa kumhuma Jesu Muokoli yekpwedzausa dambi zehu na achihukombola. ²⁵Mlungu wamlavya Jesu akale sadaka, ili atu achiamini kukala wafwa kpwa sababu yao aswamehewe dambi zao. Mlungu wahenda hivyo kuonyesa kala ni wa haki, mana wavumirira na kayaatuluza atu makosa kpwa sababu ya dambi zao za kare. ²⁶Piya wahenda hivyo kuonyesa wakati huno kukala iye ni wa haki, na ndiye ahendaye osi amukuluphirao Jesu akale a haki.

²⁷Kpwa hivyo, mambo higa ganahuzuwiya kabisa kuhenda ngulu, kpwa sababu tahuphokerwa kukala huna haki kpwa kulunga vira Shariya za Musa ziambavyo ela kpwa kukuluphira bahi. ²⁸Mana Mlungu nkumuhenda mutu akale na haki kpwa kukuluphira, wala sio kpwa kulunga Shariya. ²⁹Hebu Mlungu ni Mlungu wa Ayahudi bahi? Dze, akale siye Mlungu wa atu asio kala Ayahudi? Hakika iye ni Mlungu wa atu asio kala Ayahudi piya, ³⁰3:30 Kumbukumbu 6:4; Agalatia 3:20kpwa vira Mlungu ni mmwenga, na kuna njira mwenga ya kuahenda atu akale na haki mbereze. Hangu Ayahudi atiywao tsatsani, hata atu asio kala Ayahudi asiotiywa tsatsani, osi andakubaliwa ni Mlungu kukala na haki kpwa kuluphiro bahi. ³¹Phahi, huchisisitiza kukuluphira, huambe hizi Shariya tazina mana? Hata chidide! Ko kukuluphira ni kutimiza malagizo gosi ga Shariya.

Burahimu waphaha haki kpwa kukuluphira tu

¹Dze, huambedze kuhusu mkare wehu Burahimu? Mlungu wamuonadze kukala na haki? ²Ichikala Burahimu waphaha haki kpwa sababu ya mahendoge, phahi angekala na chitu cha kuhendera ngulu, ela si mbere za Mlungu. ³4:3 Mwandzo 15:6; Agalatia 3:6Mana Maandiko ga Mlungu ganaamba, “Burahimu wamkuluphira Mlungu na kpwa sababu iyo, Mlungu achimkubali kukala ni mutu wa haki.”

⁴Amba mutu achihenda kazi, mshaharawe siyo zawadi, ela kpwa kpweli ni hakiye. ⁵Ela mbazi za Mlungu sizo dza mshahara. Mana mutu asiyeadamira mahendoge kuphaha haki ela anamkuluphira Mlungu aswameheye atu ayi, andaphokerwa kukala na haki kpwa kumkuluphira. ⁶Hata Mfalume Daudi naye waamba vivyo kuhusu raha ya mutu ariyehendwa kukala na haki, bila ya kulola mahendoge:

⁷4:7 Zaburi 32:1–2“Baha aho ambao Mlungu waaswamehe makosa gao

ambao dambi zao zauswa.

⁸Baha mutu ambaye Mlungu kamuisabira

kukala ana dambi.”

⁹4:9 Mwandzo 15:6Zino baraka zohadzwa ni Daudi, zinahusu ariotiywa tsatsani bahi, yani Ayahudi, hebu hata atu asio kala Ayahudi piya? Nakutambukizani Maandiko gaambago kukala Burahimu wahendwa kukala ana haki kpwa kukuluphira. ¹⁰Phahi nakumanyisani kukala, Burahimu ariphohendwa kukala wa haki kala kadzangbwetiywa tsatsani. Ela bada ya higa ndipho achitiywa tsatsani. ¹¹4:11 Mwandzo 17:10Tsatsa kala ni dalili ya kuonyesa kukala Mlungu wamkubali Burahimu kukala ana haki, hata kabila kadzangbwetiywa tsatsani. Mana Mlungu wamuhenda kukala ana haki kpwa sababu ya kumkuluphira tu, wala si kpwa sababu ya kutiywa tsatsani. Kpwa hivyo Burahimu ndiye mkare wa chiroho wa atu osi amukuluphirao Mlungu na kukubaliwa kukala ana haki bila ya kutiywa tsatsani. ¹²Atu ariotiywa tsatsani nao, Burahimu ni mkare wao wa chiroho vivyo, achimkuluphira Mlungu. Mana kakala ise yao kpwa sababu atiywa tsatsani, ela ni ise yao kpwa sababu amkuluphira Mlungu dza viratu ye mwenye, hata kabila kadzangbwetiywa tsatsani.

¹³4:13 Mwandzo 17:4–6; 22:17–18; Agalatia 3:29Mlungu wamlaga Burahimu na vivyazivye kuapha dunia ndzima ikale yao. Mlungu kaikire chilagane hichi na Burahimu kpwa sababu kala analunga Shariya, ela ni kpwa sababu Burahimu kala anamkuluphira, ndipho naye Mlungu achimkubali kala ana haki. ¹⁴4:14 Agalatia 3:18Mana ichikala atu alungao Shariya ndio ndiophokera cho chilagane, phahi kumkuluphira Mlungu kungekala ni kazi ya bure. Piya chilagane cha Mlungu chingekala ni cha handzo, ¹⁵mana mutu avundzaye Shariya nkutiywa adabu. Ela ichikala takuna Shariya, phahi takuna mutu wa kutiywa adabu kpwa sababu ya kura kuvundza Shariya.

¹⁶4:16 Agalatia 3:7Ndiyo mana cho chilagane cha Mlungu chinategemea kumkuluphira. Na vyakala hivyo ili hicho chilagane chikale kama zawadi kpwa vivyazi vyosi vya Burahimu. Wala sio kpwa hara alungao Shariya bahi, ela hata kpwa hinyo amukuluphirao Mlungu dza viratu Burahimu. Swiswi hosi, mkare wehu wa chiroho ni Burahimu, ¹⁷4:17 Mwandzo 17:5na vivyo vinagbwa sawa na Maandiko gaambago, “Nkakuhenda mkarengbwa wa mataifa manji.” Phahi, mbere za hiye Mlungu ariyemkuluphira, afufulaye atu a kufwa na kuhenda mambo ambago tagako gakakalako, Burahimu ndiye mkare wehu.

¹⁸4:18 Mwandzo 15:5Burahimu naye ariphoambwa, “Uvyazio undakala munji dza viratu nyenyezi,” dzambo hiro kala tariwezekana. Ela waenderera kumkuluphira Mlungu, na kpwa hivyo wakala mkarengbwa wa mataifa manji, kama arivyolagbwa. ¹⁹4:19 Mwandzo 17:17Wakati uho Burahimu wakala na miaka kama gana mwenga, na wamanya kala mwiriwe kala avi ukafwa na mchewe Sara kala ni tasa. Ela hata hivyo kuluphirore tariyaphunguka. ²⁰Tsona Burahimu kayakala na wasiwasi wowosi kuhusu chilagane cha Mlungu. Ela wazidi kumkuluphira na kumtogola, ²¹mana wakala na uhakika kukala Mlungu anaweza kutimiza mambo arigolaga kugahenda.

²²4:22 Mwandzo 15:6Ndiyo mana Maandiko gakaamba kukala Burahimu wahendwa kukala ana haki kpwa kukuluphira. ²³Ela higa maneno gaambago, “Mlungu wamuhenda kukala ana haki,” tagayaandikirwa iye macheye, ²⁴ela gaandikpwa kpwa sababu yehu piya. Ganahuhakikishira kukala huchimkuluphira Mlungu, ariyemfufula Bwana wehu Jesu, swiswi naswi hundahendwa kukala na haki. ²⁵4:25 Isaya 53:4–5Mlungu wamlavya aolagbwe kpwa sababu ya makosa gehu, na achimfufula ili huphahe haki.

Kumkuluphira Mlungu kuna raha

¹Phahi, kpwa vira Mlungu wahuphokera dza atu a haki kpwa kumkuluphira, sambi hunasagalato na Mlungu kpwa gara arigohenda Bwana wehu Jesu Masihi. ²Kpwa sababu ya kumkuluphira Jesu, Mlungu wahujaliya na manono gosi, na vivi anaenderera kuhujaliya. Phahi hunaonato sana mana hunaamini hundakala phamwenga na Mlungu phatuphe pha nguma. ³Na hata huchiphaha mateso, chisha hunaonato. Mana hunamanya mateso ganahuhenda huzidi kuvumirira. ⁴Uvumirizi nkureha tabiya nono, nayo tabiya nono ikareha matumaini. ⁵Na matumaini tagaweza kuhutiya waibu. Mana hunamanya vira Mlungu ahumendzavyo sana, kpwa sababu wahupha Roho Mtakatifu ahuodzaze mendzwaye.

⁶Huriphokala huchere na dambi, tsona kala tahudziweza hata chidide, Jesu wahufwerera wakati uriokala ukapangbwa ni Mlungu. ⁷Ni vigumu mutu kukubali kuolagbwa kpwa sababu ya mutu wanjina, hangbwe kpwa mana ana haki. Chahi inawezekana mutu kuolagbwa kpwa sababu ya mutu mnono sana. ⁸Ela Mlungu waonyesa kala anahumendza sana, kpwa kumlavya Jesu afwe kpwa sababu yehu, hata wakati kala huchere na dambi.

⁹Kpwa vira hwahendwa kukala na haki kpwa sababu ya chifo cha Jesu, hakika rindakala neno dide kpwakpwe kuhutivya na uamuli mkali wa Mlungu. ¹⁰Manage, kala hu maadui ga Mlungu, ela wahupatanisha kpwa chifo cha mwanawe. Vivi Mlungu wahupatanisha, phahi hakika rindakala neno dide kpwakpwe kuhutivya kpwa sababu ya uhai wa mwanawe! ¹¹Wala siyo hivyo bahi, ela piya Mlungu akahuhenda huhererwe sana kpwa sababu Bwana wehu Jesu Masihi akahupatanisha naye.

Adamu wareha chifo ela Jesu achireha uzima

¹²5:12 Mwandzo 3:6Enehu, naamba: Dambi yainjira duniani kpwa sababu ya dambi ya mutu mmwenga, nayo ichireha chifo. Na ndiyo mana atu osi anafwa, kpwa sababu osi ahenda dambi. ^13-14Hangu Adamu amkosere Mlungu hadi Musa ariphohewa Shariya, duniani kala muna dambi kare. Atu osi a wakati hinyo afwa, hata dzagbwe Mlungu kayaamula kukala ana makosa mana kala takuna Shariya. Hara atu afwa hata dzagbwe taayakosa kulunga lagizo ra Mlungu dza viratu Adamu.

Adamu kala ni mfwano wa iye ambaye wakpwedza badaye. ¹⁵Ela hira dambi iriyoinjira duniani kpwa sababu ya Adamu siyo dza zawadi ya bure ya Mlungu iriyorehwa ni Jesu Masihi. Mana mutu mmwenga, yani Adamu, warehera atu anji chifo kpwa dambiye, ela wanjina, yani Jesu, achirehera atu anji zawadi ya kuswamehewa dambi zao na kuphokera uzima. Kpwa kpweli, mbazi za Mlungu tazina chipimo! ¹⁶Viratu Mlungu aswamehevyo atu kpwa mbazize vi tafwauti na matokeo ga dambi ya Adamu. Bada ya yo dambi mwenga, Mlungu waamula atu, ela bada ya makosa manji, Mlungu waaswamehe kpwa mbazize na achiakubali kukala atu a haki. ¹⁷Dambi ya mutu mmwenga yahenda chifo chitawale atu osi. Ela hakika hara aphokerao mbazi zisizo na chipimo kula kpwa Mlungu na kuphaha haki andaishi hata kare na kare kpwa sababu ya gohendwa ni mutu wanjina, yani Jesu Masihi.

¹⁸Kpwa hivyo phahi, viratu atu osi vyoamulwa kpwa sababu ya kosa ra mutu mmwenga, vivyo hivyo atu osi anaphaha haki na kuhewa uzima kpwa kazi ya haki ya mutu mmwenga. ¹⁹Viratu mutu mmwenga vyokosa kumuogopha Mlungu, na achihenda atu anji akale na dambi, vivyo hivyo mutu mmwenga wanjina wamuogopha Mlungu, na achihenda atu anji akale a haki.

²⁰Shariya za Musa ziriphorehwa, zahenda dambi izidi. Ela dambi iriphozidi, nazo mbazi za Mlungu zichizidi zaidi. ²¹Kpwa hivyo phahi, dambi ina uwezo wa kutawala atu na kuarehera chifo. Ela vivyo hivyo mbazi na mendzwa ya Mlungu ina uwezo wa kutawala atu kpwa kuapha haki. Chihivyo osi amukuluphirao Jesu, ambaye ni Bwana na Muokoli wehu, andaphaha uzima wa kare na kare.

Nguvu za dambi zashindwa ni Jesu

¹Dze, atu azidi kuhenda dambi ili Mlungu aenderere kuaonera mbazi kpwa kuaswamehe? ²Hata chidide! Swino ni kama avi hwafwa husihende dambi tsona, kpwa hivyo tahuweza kpwenderera kuhenda dambi bii. ^3-46:3–4 Akolosai 2:12Manyani kukala, huriphobatizwa hwaungana na Masihi Jesu, yani avi hwafwa na kuzikpwa phamwenga naye. Bada ya Jesu kuzikpwa, wafufulwa kpwa uwezo mkpwulu wa Mlungu. Kpwa hivyo swiswi naswi huchifufulwa phamwenga naye ili huishi maisha maphya.

⁵Kpwa vira hwaungana naye huriphofwa phamwenga naye, phahi hakika hundaungana naye ndiphofufulwa, dza viratu Jesu arivyofufulwa. ⁶Kpwa mana utu wehu wa kare waolagbwa phamwenga na Jesu msalabani, ili asili zehu za chibinadamu za kumendza kuhenda dambi zibanangbwe, na husienderere kukala atumwa a dambi tsona. ⁷Mana mutu achifwa, katawalwa tsona ni dambi. ⁸Swiswi naswi hwafwa phamwenga na Jesu, kpwa hivyo hunaamini kala hundaishi phamwenga naye. ⁹Kpwa sababu Jesu wafufuka, hunamanya kukala kandafwa tsona, mana chifo tachimuweza. ¹⁰Jesu ariphofwa, wafwa limwenga bahi, na achikala akashinda dambi; vivi sambi, anaishi kumuhamira Mlungu. ¹¹Namwi piya dzioneni kukala mkashinda dambi wala taziweza kukutawalani tsona; hipha sambi munaishi kumuhamira Mlungu kpwa sababu ya Masihi Jesu.

¹²Kpwa hivyo musiriche dambi ikatawala miri yenu ifwayo, ili ikuhendeni mlunge tamaa mbii za miri yenu. ¹³Msihale vilungo vya miri yenu mkavihumira kuhenda dambi. Ela dzilavyeni kpwa Mlungu ili muhumire vilungo vyenu kuhenda haki, mana mwafufulwa ni Mlungu mchiinjizwa uzimani. ¹⁴Kpwa kukala tamlondwa kulunga Shariya tsona, dambi taindakuwezani, mana Mlungu wakuswameheni dambi zenu.

Afuasi a Jesu ni atumwa a kulunga haki

¹⁵Dze, huzidini kuhenda dambi kpwa vira Mlungu wahuswamehe na tahuishi kulunga Shariya tsona? Hata! Nahusihende hivyo. ¹⁶Hakika mnamanya wazi kukala mchidzilavya kpwa mutu na kuhenda alondavyo, phahi mundamphundza yuya mutu wala tamundaphundza anjina, avi mu atumwae.6:16 Injili ya Johana 8:34 Jesu waamba, “Mutu yeyesi ahendaye dambi ni mtumwa wa dambi.” Nimutsambule chimwenga. Mkale atumwa a dambi, ambayo mwishowe ni chifo, au mkale atumwa akuhenda alondavyo Mlungu, ambao mwishowe ni kukala na haki. ¹⁷Ela namshukuru Mlungu mana kala mu atumwa a dambi, ela sambi mwakubali mafundzo gosi mrigophokera hata ndipho munagalunga moyo kutsuka. ¹⁸Mlungu naatogolwe mana wakukombolani msihende dambi tsona, na mukakala atumwa a Mlungu ili mlunge haki. ¹⁹(Nahumira mfwano huno wa atumwa na matajiri gao ili ikale rahisi mwimwi kuelewa.) Phokala tamdzangbwemanya Jesu, mwadzilavya miri yenu kpwa ajili ya mambo machafu na kuzidi kuhenda uyi. Sambi, kpwa vira munammanya, dzilavyeni miri yenu tsetsetse kuhenda haki ili muishi bila lawama.

²⁰Mriphokala atumwa a dambi, tamyashurutishwa kumuhamira Mlungu. ²¹Dze, majira higo mriphohenda higo mambo ambago sambi munaona haya nago, mwaphaha fwaida yani? Ukpweli ni kukala, tagana fwaida yoyosi, hata matokeo ga mambo higo ni chifo cha kare na kare! ²²Ela sambi, kpwa kukala mwakombolwa kula dambini na muchikala atumwa a Mlungu, fwaida yenu ni kuishi bila lawama. Nago matokeoge ni uzima wa kare na kare. ²³Kpwa kukala mutu yeyesi ahendaye dambi, mariphoge ni chifo cha kare na kare. Ela Mlungu anahupha uzima wa kare na kare, na uzima hinyo si maripho, ela ni zawadi kpwa sababu ya Bwana wehu Masihi Jesu.

Alongozwao ni Jesu taalongozwa ni Shariya za Musa

¹Enehu, naamba hivi, mana nagomba na atu ambao anamanya Shariya. Kpwa hivyo mnamanya kukala mutu ni lazima alunge Shariya achikala achere mzima. ²Sambi nindahumira mfwano huno. Shariya ya ndowa inaamba kala mchetu kaweza kuricha mlumewe wakati achere mzima. Ela mlume achifwa, yuya mchetu a huru; yani, katawalwa tsona ni shariya ya ndowa. ³Achihalwa ni mlume wanjina na kuno mlumewe ni mzima, phahi andaihwa mzindzi. Ela mlumewe achifwa, iyo shariya taimfunga tsona, na anaweza kulólwa ni mlume wanjina.

⁴Vivyo hivyo enehu, dza viratu mutu achifwa katawalwa tsona ni shariya, mwimwi namwi tamtawalwa tsona ni Shariya za Musa. Mana ni avi mwafwa phamwenga na Jesu msalabani, na vivi mu akpwe. Naye wafufulwa ili swiswi humhumikire Mlungu na kumuhamira. ⁵Mana asili yehu ya chibinadamu phokala ikatawala maazo gehu, Shariya zahenda tamaa mbii za miri yehu zikale na nguvu zaidi. Dzambo hiri rahenda hulonde kuhenda makosa chila wakati ambago mwishowe ni chifo. ⁶Hwakala mateka a Shariya, na hwajaribu kumuhumikira Mlungu kpwa kulunga mambo ga kare goandikpwa mo Shariyani. Ela sambi hu huru, mana tahumhumikira Mlungu kpwa kulunga Shariya ela kpwa kulunga njira nyiphya ya kulongozwa ni Rohowe.

Shariya za Mlungu zinahumanyisa dambi irivyo

⁷7:7 Kutsama 20:17; Kumbukumbu 5:21Vino huambedze? Huambe kala Shariya ni mbii? Si kpweli hata chidide! Hakika kala si Shariya, mimi singemanya dambi ni utu wani. Kala Shariya taziyaamba, “Usimizire mahe chitu cha myao,” mino singemanya kala kuaza cha myangu ni dambi. ⁸Ela nriphomanya shariya hiyo, dambi yanihala mateka na kukala na chila aina ya tamaa mbii. Mana bila Shariya, dambi taina nguvu ya kuhenda atu ahende makosa. ⁹Hipho dzuzi na dzana nriphokala simanya Shariya za Mlungu, kala nchionato na masagazi gangu. Ela nriphomanya Shariya zilondavyo, dambi ichizidi nguvu, mana náelewa kukala ni kama avi nkafwa, yani nkatengbwa na Mlungu. ¹⁰Nchiona kala Shariya hizo, ambazo kala ni ziniphe uzima, kpwangu mino kala zinanirehera chifo. ¹¹7:11 Mwandzo 3:13Mana dambi yahumira Shariya iyo-iyo kunichenga na kunitenga na Mlungu.

¹²Phahi ni wazi kala Shariya na malagizoge gala kpwa Mlungu mwenye, kpwa hivyo ni manono na ga haki. ¹³Kpwa kpweli mambo manono tagaweza kunitenga na Mlungu, ngʼo! Ela Shariya yakpwedza ili dambi imanyikane wazi kala ni dambi. Nayo dambi yareha chifo kpwa higo malagizo manono. Kala ni mpango wa Mlungu, Shariya kuhuonyesa kala dambi ni mbii kpweli.

Anadamu nkuaza manono ela taaweza kugahenda

¹⁴Hunamanya kala Shariya zalaviwa ni Roho Mtakatifu; ela asili yangu ni ya chibinadamu, nami náguzwa nikale mtumwa wa dambi. ¹⁵7:15 Agalatia 5:17Kpwa kpweli mi mwenye sidzimanya. Mana chila nchilonda kuhenda gara nilondago, siweza; ela nahenda gara nisigogalonda. ¹⁶Ichikala nahenda nisigogamendza, inaonyesa kala nakubali kala Shariya ni nono. ¹⁷Phahi, siye mimi nihendaye dambi, ela ni iyo asili ya dambi nriyo nayo.

¹⁸Namanya mwangu tamuna nono, yani asili yangu ya chibinadamu. Naweza kuaza manono, ela siweza kugahenda. ¹⁹Mana sihenda manono nilondago, ela gara mai nisigolonda ndigo nihendago. ²⁰Sambi nchihenda gara ambago sigamendze, kpwa kpweli siye mimi nihendaye dambi, ela ni iyo asili ya dambi nriyo nayo.

²¹Phahi mino námanya chitu, chila nchilonda kuhenda manono, nadziona ninahenda mai. ²²Shariya za Mlungu zinanihamira sana mwangu moyoni. ²³Ela naona kala vilungo vya mwiri wangu vinalongozwa ni shariya yanjina, yani shariya ya dambi. Iyo shariya inapingana na maazo gangu, na kunihenda mtumwa hata nashindwa kuhenda gara Mlungu alondago.

^24-25Ni shaka rani rino? Mimi mwenye nalunga Shariya za Mlungu na achili zangu, ela asili yangu ya chibinadamu inalunga shariya ya dambi. Ni ani ndiyenitivya na hino nguvu ya dambi, ili Mlungu asitengane nami? Namshukuru Mlungu kpwa sababu ya Bwana wehu Jesu Masihi!

Masagazi galongozwago ni Roho Mtakatifu

¹Sambi phahi kpwa vira Mlungu wakuunganishani na Jesu Muokoli, kakulavyani makosa tse. ²Mana, kpwa sababu ya Masihi Jesu, mwaikpwa huru8:2 Vitabu vyanjina vya kare vinaamba, mimi náikpwa huru. msitawalwe ni dambi irehayo chifo. Mwaphokera Roho Mtakatifu alavyaye uzima wa kare na kare, na ndiye anayekuikani huru. ³Kpwa sababu ya asili yehu ya chibinadamu, Shariya za Musa kala tazina nguvu ya kuhuika huru ili husitawalwe ni dambi. Ela Mlungu walavya Mwanawe mwenye na mwiri dza miri yehu, ela bila dambi. Kpwa kuhumira mwiri huno Mlungu wahukumu dambi ili ahuike huru. Chihivyo achikala akamala uwezo wa dambi ⁴ili hutimize mambo gosi manono galondwago ni Shariya. Mana hunalongozwa ni Roho Mtakatifu, wala tahulongozwa tsona ni asili ya chibinadamu. ⁵Kpwa mana alungao asili ya chibinadamu, achili zao nkuaza kuhenda mai. Ela alongozwao ni Roho Mtakatifu, achili zao nkuaza kuhenda mambo gahamirago ye Roho. ⁶Anayeaza kulunga asili ya chibinadamu, anadziendzera chifo; ela alongozwaye ni Roho, ana uzima na ana amani. ⁷Kpwa mana atu aazao kuhenda mai anamrema Mlungu, wala taaweza kulunga Shariya za Mlungu hata chidide. ⁸Phahi alungao asili ya chibinadamu taaweza kumuhamira Mlungu.

⁹Ela mwimwi tamlongozwa ni asili ya chibinadamu, ela munalongozwa ni Roho, mana kpwa kpweli Roho wa Mlungu anasagala mwenu mioyoni. (Manyani kukala mutu yeyesi ambaye kana Roho wa Jesu mwakpwe moyoni, siye mfuasiwe wa kpweli.) ¹⁰Ela Jesu achikala mwenu mioyoni, hata dzagbwe miri indafwa kpwa sababu ya dambi, ela roho zindaishi mana Mlungu wakuhendani mkale na haki. ¹¹8:11 1 Akorintho 3:16Ichikala Roho Mtakatifu, ariyemfufula Jesu, anaishi mwenu mioyoni, miri yenu, ambayo nkufwa, Mlungu andaipha uzima kpwa uwezo wa Rohowe.

¹²Phahi enehu, swiswi tahulondwa husagale kulengana na asili ya chibinadamu, yani kpwenderera kuhenda dambi, ela jukumu rehu ni kusagala kulengana na Roho Mtakatifu alondavyo. ¹³Mana muchikala na masagazi galungago asili ya chibinadamu, mundafwa, ela muchiricha kuhenda mahendo mai kpwa uwezo wa Roho Mtakatifu, kpwa kpweli mundasagala na Mlungu hata kare na kare.

¹⁴Osi alongozwao ni Roho Mtakatifu ni ana a Mlungu. ¹⁵8:15 Agalatia 4:5–78:15 Mariko 14:36; Agalatia 4:6Mana Mlungu kayakuphani Roho wa kukuhendani atumwa ario aoga. Ela wakuphani Roho wa kukuhendani mkale ana a Mlungu. Na Roho hiye ndiye ariyehuwezesha kumuiha Mlungu “Baba.” ¹⁶Phahi ye Roho anahuhakikishira ndani ya roho zehu kala swiswi hu ana a Mlungu. ¹⁷Sambi kpwa vira swiswi hu ana a Mlungu, piya hu arisi a Mlungu, na manono gosi ambago Mlungu wamupha Jesu, naswi andahupha. Bora hukubali kuvumirira mateso dza iye, na hipho hundaphaha nguma phamwenga naye.

Mlungu andaapha nguma anae

¹⁸Mateso ga wakati huno sigaona chitu nchigalinganisha na nguma ambayo Mlungu andahupha badaye. ¹⁹Mana viumbe vyosi vinagodza kpwa hamu kumanyiswa ana a Mlungu. ²⁰8:20 Mwandzo 3:17–19Viumbe vyosi vyahendwa vikale tavina mana8:20 Manage ganjina ni vikale na lana. tse, wala siyo kumendza kpwao, ela ni vira arivyomendza Mlungu mwenye. Hata hivyo vinarorera ichikala ²¹vindativywa ili visiole, ela viphahe uhuru wa ajabu ndioupha anae.

²²Hunamanya kala hata kufikira sambi, viumbe vyosi vinaula kpwa utsungu dza utsungu wa kudzivugula. ²³8:23 2 Akorintho 5:2–4Chisha phahi, si viumbe macheye viulavyo, ela hata sisi, huriohewa Roho Mtakatifu kutatiswa manono ndigophaha, naswi hunaula mwehu mioyoni. Mana hunagodza Mlungu ahuphe haki yosi ya kukala anae, yani kuhupha miri miphya yohulaga. ²⁴Hangu Mlungu ariphohuokola, hunagodzera kpwa hamu iyo nguma yedzayo. Ela ichikala unatumaini kuphaha chitu ambacho unachiona, siyo kutumaini. Hebu ni ani ambaye anaweza kutumaini kuphaha chitu aricho nacho? ²⁵Ela huchitumaini kuphaha chitu husichochiona, phahi hukugodza kpwa hamu bila kukata tamaa.

²⁶Phamwenga na higo, Roho Mtakatifu nkuhuterya katika unyonje wehu, mana tahumanya kuvoya wala hata cho chakumvoya Mlungu. Ela Roho Mtakatifu mwenye nkuhuvoyera kpwa Mlungu na chiriro cha utsungu ambacho tahuweza kuchisemurira. ²⁷Mlungu amanyaye hadi ndani ya mioyo ya atu, anamanya maazo ga Rohowe. Mana ye Roho nkuvoyera atu a Mlungu viratu Mlungu mwenye amendzavyo.

²⁸Hunamanya katika chila hali Mlungu nkuhenda kazi na atu ammendzao, arioihwa kulengana na mpangowe, ili chila chitu chikale chinono. ²⁹Mana Mlungu waamanya hangu mwandzo hinyo atu ndioatsambula kukala atue. Na achikata shauri andaahenda tabiya zao zikale dza za Mwanawe Jesu, ili Jesu akale mvyere wa ana osi a Mlungu. ³⁰Phahi hinyo arioatsambula akale atue ndio arioaiha. Na aho ndio arioahenda akale a haki, tsona ndio arioalaga kuapha nguma.

Takuna ndiyehutenga na mendzwa ya Mlungu

³¹Vino, huambedze kuhusu mambo higa? Ichikala Mlungu a uphande wehu, kpwa kpweli takuna mutu awezaye kuhushinda. ³²Mlungu kayamfwitsa mwanawe mwenye, ela wamlavya afwe kpwa ajili yehu hosi. Phahi, ichikala wahupha mwanawe mwenye, vivyo hivyo andahujaliya mambo manji manono. ³³Kpwa kpweli takuna mutu yeyesi ndiyeshitaki atu ariotsambulwa ni Mlungu. Ye mwenye Mlungu ndiye aahendaye akale na haki. ³⁴Tsona takuna mutu yeyesi ndiyeamula. Mana Masihi Jesu, ariyefwa na kufufulwa, anasagala mkpwono wa kulume wa Mlungu, phatu pha ishima kulu sana, na kuko anahuvoyera swiswi vivyo.

³⁵Takuna chochosi ndichoweza kuhutenga na mendzwa ya Jesu! Hata ichikala huna mashaka makulu na mateso au hunagaya, Jesu anahumendza. Hata kala hunahirika na ndzala na tahuna nguwo, anaenderera kuhumendza. Ichikala huna hatari kulu au hata huchiolagbwa, Jesu anahumendza vivyo. ³⁶8:36 Zaburi 44:22Higo nchigogomba ganagbwa sawa na Maandiko gaambavyo:

“Kpwa ajiliyo hunaolagbwa chila siku kpwa kukuhumikira.

Hunahendwa dza mangʼondzi ganagophirikpwa gakatsindzwe.”

³⁷Ela hata mambo gosi higa gachihuphaha, swino bado huna ushindi mkpwulu, kpwa sababu Jesu ariyehumendza wahuterya. ³⁸Mana namanya kpwa kpweli kukala takuna chitu ndichoweza kuhutenga na mendzwa ya Mlungu. Kukala moyo au kufwa, takundahutenga na mendzwa ya Mlungu. Takuna malaika, wala mamlaka na falume zosi za Shetani wala viumbe vyosi vitawalavyo na virivyo na uwezo ndivyoweza kuhutenganisha na mendzwaye. Mambo gahendekago hivi sambi au ndigokpwedza badaye tagaweza kuhutenga na mendzwa ya Mlungu. ³⁹Si dzulu mlunguni, wala kuzimu, au chiumbe chochosi ndichohutenga na mendzwa ya Mlungu. Na higa ganakala kpwa sababu ya go arigohenda Bwana wehu Masihi Jesu.

Paulo anaasononekera Aiziraeli

¹Nagomba ukpweli muhuphu kpwa sababu ya Jesu. Maazo gangu ganalongozwa ni Roho Mtakatifu, nago gananihakikishira kala nagomba kpweli, wala sichenga. ²Kpwa kpweli nina sonono kulu na utsungu usiosira ³kpwa sababu ya atu angu, a kabila rangu. Mana ningeaza hata dzagbwe ni kulaniwa nilaniwe na kutengbwa na Jesu ili enehu atiye. ⁴9:4 Kutsama 4:22Hinyo ni Aiziraeli, ambao Mlungu waahenda akale anae, achiaonyesa ngumaye na achiika vilagane nao. Tsona achiapha Shariyaze, ahadize, na malagizo ga vira anavyolondwa kumuabudu. ⁵Aho Aiziraeli, akare aho ni Burahimu, Isaka na Jakobo, yeihwa Iziraeli.9:5 Burahimu kala ni ise wa Isaka, naye Isaka kala ni ise wa Jakobo. Hata Muokoli9:5 Muokoli: Yani Masihi, mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. chibinadamu ni Muiziraeli. Mlungu atawalaye chila chitu, naatogolwe hata kare na kare! Amina.

⁶Ela siamba Mlungu washindwa kutimiza ahadiye kpwa Aiziraeli. Hata! Mana si osi ario chivyazi cha Iziraeli ni Aiziraeli enye enye. ⁷9:7 Mwandzo 21:12Wala sio chivyazi chosi cha Burahimu ni ana a kpweli a Burahimu. Hata! Isiphokala, Mlungu wamuamba Burahimu, “Uvyazio nriokulaga undatalwa kula kpwa Isaka.” ⁸Higa manage ni, ana a Burahimu a kpweli ni hara ariovyalwa kulengana na chilagane cha Mlungu. Ela ariovyalwa kulengana na arivyolonda Burahimu chimwiri taahesabiwa kukala ni ana a Mlungu. ⁹9:9 Mwandzo 18:10Mana ahadi yenye inaamba hivi, “Nindauya wakati nchiopanga, na Sara andakala ana mwana mlume.”

¹⁰Tsona sio hivyo bahi, ela hiye mwana mlume ni mkare wehu Isaka. Ariphokula walóla Rebeka achivyala naye patsa. ^11-129:11–12 Mwandzo 25:23Ela kabila ya hara patsa kuvyalwa, wala taadzangbwehenda nono au iyi, Mlungu wamuamba Rebeka kukala, “Mvyere andamuhumikira mdide.” Hivi vinaonyesa kala Mlungu nkutsambula mutu kulengana na arivyopanga iye, wala sio kulengana na mahendo ga yuya mutu. ¹³9:13 Malaki 1:2–3Higa ganagbwa sawa na Maandiko ga Mlungu gaambago kukala, “Námmendza Jakobo, ela Esau námzira.”

Mlungu ahenda alondavyo

¹⁴Sambi huambedze? Huambe Mlungu kayahenda haki? Hata! ¹⁵9:15 Kutsama 33:19Mana wamuambira Musa, “Nkumjaliya na kuonyesa mbazi mutu yeyesi nimlondaye.” ¹⁶Phahi Mlungu nkumuonera mbazi ye ammendzaye, wala siyo chadi na kumendza kpwa mutu. ¹⁷9:17 Kutsama 9:16Mana Mlungu wamuamba Farao hivi, “Nákuricha moyo makusudi nikuhumire uwe kuonyesa atu uwezo wangu, ili dzina rangu ritangazwe dunia ndzima.” ¹⁸Kpwa hivyo ni wazi kala Mlungu nkumuonera mbazi mutu yeyesi ammendzaye, na kumuhenda chisoto yeyesi alondaye.

¹⁹Mendzerepho mutu andaniamba, “Ichikala ni hivyo, mbona Mlungu anahuamula? Ni ani awezaye kupinga vira Mlungu alondavyo?” ²⁰9:20 Isaya 29:16; 45:9Ela we, u ani hata umuuze Mlungu? Dze, chitu choumbwa chinaweza kushindana na yechiumba na kuuza, “Kpwa utu wani waniumba hivi?” ²¹Hakika unamanya, muumba wa nyungu ana uwezo wa kuumba nyungu mbiri na ulongo uho mmwenga: nyungu mwenga ikale ya kazi malumu, na yanjina ikale ya kazi za kawaida.

²²Sambi, kpwa sababu Mlungu walonda kuonyesa atu utsunguwe na kuamanyisa uwezowe, waavumirira sana hara ambao kala akapangirwa kutiywa adabu, ambao kala anafwaha kuangamizwa. ^23-24Wahenda hivyo mana walonda kuhuonyesa vira ahendavyo kaziye chiajabu. Wahutsambula hosi, Ayahudi na hata asio kala Ayahudi, ili ahuonere mbazi, mana wahutayarisha kare kuphaha nguma phamwenga naye. ²⁵9:25 Hosea 2:23Ndani ya Chitabu cha nabii Hosea, Mlungu anaamba hivi:

“Hinyo ambao kala sio atu angu, nindaaiha ‘Atu angu.’

Atu ambao kala siamendze, nindaaiha, ‘Atu angu niamendzao.’ ”

²⁶9:26 Hosea 1:10Na,

“Aho ambao kala achiambwa, ‘Mwimwi simwi atu angu,’

andaihwa, ‘Ana a Mlungu ariye moyo.’ ”

²⁷9:27 Isaya 10:22–23Naye nabii Isaya anaamba hivi kuhusu Aiziraeli:

“Hata dzagbwe Aiziraeli ni anji dza mtsanga wa pwani,

ela ndiotivywa ni nyo ndiosala.

²⁸Mana Mwenyezi Mlungu andaatiya adabu kamili himu duniani,

tsona upesi, viratu arivyoamba.”

²⁹9:29 Isaya 1:9Ni dza viratu arivyotabiri nabii Isaya hipho kare, phoamba:

“Kala Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa majeshi kayahusazira chivyazi cha Aiziraeli,

phahi hungekala hwasira dza atu a Sodoma na hungeigana na atu a Gomora.”

Chisa cha Aiziraeli kukosa haki

³⁰Dze, gano gosi manage nini? Manage ni, atu ambao sio Ayahudi taayadzishuulisha kuphaha haki, ela Mlungu waahenda akale na haki kpwa kumkuluphira bahi. ³¹Piya manage ni, Aiziraeli ambao ahenda chadi kulunga Shariya ili aphahe haki, taayaiphaha. ³²Kpwa utu wani taayaiphaha? Kpwa sababu aadamira mahendo gao badala ya kumkuluphira Mlungu. Phahi achikpwala rira dziwe kulu na achigbwa. ³³9:33 Isaya 28:16Dziwe riro ndiro rihadzwaro ni Maandiko gaambago:

“Lolani, hiko mudzi wa Sayuni ninaika dziwe,

ambaro atu andarikpwala

na mwamba ambao undahenda atu agbwe.

Ela mutu yeyesi ndiyekuluphira hiye mutu ambaye ni hiro dziwe,

kandaphaha waibu hata chidide!”

¹Enehu, hamu yangu kulu mwangu moyoni na mavoyo gangu kpwa Mlungu, naaza Ayahudi ayangu aokolwe. ²Nakuambirani, atu aho ana chadi cha kulunga Mlungu, ela taamanya vira Mlungu alondavyo. ³Tsona arema kulunga njira ya Mlungu irehayo haki, mana taaimanyire, ela aendza kuphaha haki kpwa kulunga mipango yao. ⁴Mana Jesu watimiza kazi za Shariya, ili yeyesi ndiyemkuluphira ahendwe kukala ana haki bila ya kulunga Shariya.

Atu osi anaweza kuokolwa

⁵10:5 Alawi 18:5Dzulu ya njira ya kuphaha haki kpwa kulunga Shariya, Musa waandika kukala, “Mutu ndiyegbwira malagizo gosi ga Shariya andaishi kpwa sababu ya kulunga zizo Shariya.” ⁶10:6 Kumbukumbu 30:12–14Ela kuphaha haki kpwa njira ya kukuluphira, Maandiko ganaamba, “Msigombe mwenu mioyoni mukaamba, ‘Ni ani ndiyepanda kuphiya mlunguni?’ ” (Yani kumreha Jesu duniani.) ⁷“Ama mukaamba, ‘Ni yuphi ndiyetserera hadi kuzimu?’ ” (Yani kumfufula Jesu). ⁸Ela Maandiko ga Mlungu ganaambadze? “Neno ri phephi nawe, ri mwako kanwani na moyoni.” Naro neno ndiro ujumbe hutangazao, yani atu anaweza kuphaha haki kpwa kumkuluphira Jesu. ⁹Kpwa hivyo uchigomba na kanwayo mwenye kukala, “Jesu ni Bwana,” na uchiamini mwako moyoni kukala Mlungu wamfufula, phahi undaokolwa. ¹⁰Mana mutu nkuamini na moyowe naye akahendwa kukala wa haki, na akagomba na mromowe mwenye, akaokoka.

¹¹10:11 Isaya 28:16Kuhusu ye Muokoli, Maandiko ganaamba, “Mutu yeyesi ndiyemkuluphira kandaphaha waibu hata chidide.” ¹²Mana takuna tafwauti ya Myahudi na mutu asiyekala Myahudi. Bwana iye mmwenga, ni Bwana wa atu osi, naye anaajaliya atu osi amvoyao. ¹³10:13 Joeli 2:32Higa ganagbwa sawa na Maandiko gaambago, “Mutu yeyesi ndiyemririra Mwenyezi Mlungu andaokolwa.”

¹⁴Ela ukpweli ni kukala, atu taaweza kumririra Mlungu ichikala taadzangbwemkuluphira. Nao taandaweza kumkuluphira ichikala taadzangbwesikira habarize. Chisha taaweza kusikira bila ya kutangazirwa. ¹⁵10:15 Isaya 52:7Nao atu taandaphiya kpwendatangaza habari hizo bila ya kuhumwa. Phahi Maandiko ganaamba, “Kpwedza kpwa atu arehao habari nono kunahama sana!” ¹⁶10:16 Isaya 53:1Ela sio Aiziraeli osi ariokubali hizo habari nono kuhusu Jesu. Mana nabii Isaya waamba, “Mwenyezi Mlungu, ni ani ariyeamini ujumbe wehu?” ¹⁷Phahi atu andaamini achisikira habari za Jesu Muokoli, nao andasikira tu ichikala zindatangazwa.

¹⁸10:18 Zaburi 19:4Ela swali ni hiri: Dze, Aiziraeli taadzangbwesikira? Kpwa kpweli asikira, mana Maandiko ganaamba, “Sauti yao yasikirika dunia ndzima, na maneno gao gakafika hadi mwisho wa dunia.”

¹⁹10:19 Kumbukumbu 32:21Swali ranjina ni hiri: Dze, Aiziraeli taayaelewa? Mwandzo Musa waamba, “Nindakuhendani muaonere wivu atu ambao sio Ayahudi, nindakutsukizani kpwa kuhumira taifa risiro na ufahamu.” ²⁰10:20 Isaya 65:1Tsona nabii Isaya anagomba chilume maneno ga Mlungu gaambago, “Atu ambao taayaniendza, ndio arioniona. Nádzimanyisa kpwa atu ambao kala taaniuzira.” ²¹10:21 Isaya 65:2Ela kuhusu Aiziraeli, Mlungu anaamba, “Kutwa ndzima náagolosera mkpwono wangu atu ambao taayaniogopha, tsona taayanitii.”

Mlungu kayakahala Aiziraeli osi

¹11:1 Afilipi 3:5Sambi nauza, dze, Mlungu wakahala atue? Hata chidide! Mimi mwenye ni Muiziraeli, chivyazi cha Burahimu, na mʼbari wa Benjamini. ²Mlungu kayaakahala atue ambao waamanya hangu mwandzo. Kpwani tammanya Maandiko gaambavyo kuhusu Elija, arivyomririra Mlungu kuhusu Aiziraeli ayae? ³11:3 1 Afalume 19:10–14Waamba, “Mlungu, atu hinya aolaga manabiigo, na kubananga mwatu mwa kulavira sadaka. Na vivi sambi nkasala machiyangu, tsona analonda kuniolaga hata mimi!” ⁴11:4 1 Afalume 19:18Ela naye Mlungu wamuambadze? Wamuamba, “Nkadziikira alume elufu sabaa ko Iziraeli ambao taadzangbwemuabudu Baali, mlungu ambaye ni chizuka.” ⁵Hata vivi sambi si Aiziraeli osi ariomricha Mlungu; hu phapho achache huriosala, ambao Mlungu wahutsambula kpwa mbazize. ⁶Phahi kpwa vira hwatsambulwa kpwa mbazi za Mlungu, tahuyaokolwa ni mahendo hurigohenda. Mana kalapho ni kpwa mahendo gehu, phahi mbazi tazingekala mbazi tsona.

⁷Kpwa hivyo ni hivi phahi: Aiziraeli anji aendza kuphaha haki na achiikosa, ela ariotsambulwa ni Mlungu aiphaha. Nao anjina osi achihendwa visoto, ⁸11:8 Kumbukumbu 29:4; Isaya 29:10dza viratu Maandiko ga Mlungu gaambavyo:

“Mlungu waahenda akale dza atu achioremererwa ni usingizi,

waafunga matso ili asione,

na achiaziba masikiro asiweze kusikira,

nao a vivyo hata rero.”

⁹11:9 Zaburi 69:22–23Naye Mfalume Daudi waamba,

“Anaphohenda karamu zao,

Mlungu naazihumire dza chambo

na muhego wa kuagbwira enye, na aatiye adabu.

¹⁰Matso gao nagatiwe jiza ili asione,

na myongo-myongo yao naimyoke siku zosi.”

Ayahudi aremewa ili asio kala Ayahudi ajaliwe

¹¹Sambi nauza tsona, Ayahudi akpwala ili agbwe kabisa? Sivyo, hata chidide! Ela kpwa sababu ya makosa gao, wokofu wakpwedza kpwa atu ambao sio Ayahudi, ili Ayahudi ahende wivu. ¹²Ela ichikala atu asio kala Ayahudi ajaliwa kpwa sababu Aiziraeli akosa kpwa kumrema Muokoli, phahi andaphaha fwaida zaidi hipho ndiphokamilika isabu ya Ayahudi alondwao kumkuluphira Muokoli.

¹³Sambi nagomba na mwimwi atu ambao simwi Ayahudi, mana Mlungu wanihuma nikale mtume wenu. Nami nina ngulu kpwa sababu ya kazi ambayo Mlungu anakuhenderani kpwa kunihumira, ¹⁴mana nalonda Ayahudi ayangu akuonereni wivu kpwa gara Mlungu anagokuhenderani, ili anjina ao aokolwe. ¹⁵Ayahudi ariphomrema Jesu, Mlungu naye waarema na achigbwirana na atu asio kala Ayahudi. Hipho Mlungu ndiphoakubali Ayahudi tsona, indakala avi atu a kufwa akafufulwa! ¹⁶Kulengana na dini ya Chiyahudi, mutu achilavya donje ra unga wa nganu kpwa kazi ya Mlungu, phahi unga wosi ni mtakatifu. Piya ichikala mizi ya mzaituni ni mitakatifu, phahi hata pandaze nazo ni takatifu.

¹⁷Uwe u dza panda ya mzaituni wa tsakani yogbwizanywa na hinyo mzaituni mtakatifu. Phahi unaphaha fwaida ya mizi minono ya hinyo mzaituni mtakatifu. Ela ichikala panda zanjina zakatwa, ¹⁸usibere hizo panda zokatwa. Usihende ngulu, mana umanye mizi taikuadamira uwe, ela uwe ndiwe uadamiraye mizi. ¹⁹Mendzerepho undaamba, “Panda hizo zakatwa ili nami nigbwizanywe.” ²⁰Higo ni kpweli. Hizo panda zakatwa kpwa sababu ya kukosa kukuluphira, ela uwe wadina kpwa sababu ya kukuluphirako. Kpwa hivyo dzimanyirire wala usidzikarye. ²¹Mana ichikala Mlungu kayaaonera mbazi Ayahudi kama zira panda za asili, hata uwe kandakuonera mbazi.

²²Lolani vira Mlungu aoneravyo atu mbazi na atiyavyo atu adabu kali! Anaatiya adabu aremao kumuogopha, ela andakuonera mbazi uchienderera kukuluphira mbazize. Ela hata uwe piya uchiricha kumkuluphira, undakatwa. ²³Hata aho Ayahudi achiuyira kumkuluphira Mlungu, andagbwizanywa tsona, mana Mlungu ana uwezo wa kuagbwizanya tsona. ²⁴Mwimwi msio kala Ayahudi ni dza panda za mzaituni wa tsakani zokatwa na zichigbwizanywa na mzaituni wa mundani, ambaro ni dzambo risiro ra kawaida. Nao Ayahudi ni dza panda za mzaituni wa mundani, na Mlungu andakala tayari zaidi kuzigbwizanya na muhi wenye.

Mlungu ana mbazi na atu osi

²⁵Enehu, nalonda mmanye mpango hinyo wa siri wa Mlungu ili sedze mkadzitogola. Aiziraeli akala visoto kpwa muda hadi isabu ya atu ambao sio Aiziraeli ndiphokamilika kuphokerwa ni Mlungu. ²⁶11:26 Isaya 59:20–21Na taifa rosi ra Iziraeli rindaokolwa. Na gaga ganagbwa sawa na Mlungu arivyogomba, kukala:

“Muokoli andala Sayuni, na andahenda

chivyazi cha Jakobo ariche kumrema Mlungu.

²⁷11:27 Isaya 27:9Na chichi ndicho chilagane changu nao,

wakati ndiphoausira dambi zao.”

²⁸Kpwa sababu ya kukahala habari nono kuhusu Jesu,11:28 Chiyunani chinaamba injili. Ayahudi akala maadui ga Mlungu kpwa fwaida yenu mwimwi atu ambao simwi Ayahudi. Ela kpwa kukala atsambulwa ni Mlungu, Mlungu achereamendza kpwa sababu ya chilagane arichohenda na akare ao. ²⁹Mana Mlungu achitsambula mutu na kumjaliya, kaweza kugaluza. ³⁰Mwimwi mwakosa kumuogopha Mlungu hipho kare, ela vivi mkaphokera mbazi za Mlungu kpwa sababu Aiziraeli nao akosa kumuogopha. ³¹Na hata vivi anakosa kumuogopha ili aho nao aphahe mbazi za Mlungu dza viratu mwimwi. ³²Yani, atu osi arema kumuogopha Mlungu, naye waaricha aenderere kusamuogopha ili edze aaonere mbazi.

Mlungu naatogolwe

³³11:33 Isaya 55:8Hebu lola vira utajiri, marifwa na ilimu ya Mlungu irivyo kulu! Ni ani awezaye kuelewa uamuli na njira za Mlungu?

³⁴11:34 Isaya 40:13Mana Maandiko ganaamba, “Takuna amanyaye maazo ga Mwenyezi Mlungu,

wala ni ani awezaye kumshauri.”

³⁵11:35 Ayubu 41:11“Ni ani yemuaphasa Mlungu chitu,

ambacho iye Mlungu ni achiriphe?”

³⁶11:36 1 Akorintho 8:6Mana Mlungu ndiye yeumba vitu vyosi kpwa uwezowe.

Iye ndiye ahendaye vikaleko, na vi kuko kpwa sababuye.

Mlungu naatogolwe ta kare na kare! Amina.

Dzilavyeni maisha genu kpwa kumuhumikira Mlungu

¹Phahi enehu, kpwa vira Mlungu anahuonera mbazi sana, nakuvoyani moyo kutsuka mulavye miri yenu kama sadaka takatifu iriyo moyo, ili masagazi genu gakale gandamhamira Mlungu. Mana iyo ndiyo njira ya kpweli ya kumuabudu Mlungu chiroho. ²Msiige tsona mambo gahendwago ni atu a dunia hino, ela Mlungu akugaluzeni mwenu mioyoni mkale na maazo maphya. Hipho ndipho ndiphomanya hakika Mlungu amendzavyo; dzambo nono na ra sawa rimhamiraro.

³Phahi, kpwa mana Mlungu wanijaliya nikale mtumewe, nakuambirani hivi mwimwi mosi: Msidzione bora kutsapa chiasi. Ela maazo genu nagakale na chiasi kulengana na chipimo cha kuluphiro Mlungu arirojaliya chila mmwenga. ⁴12:4 1 Akorintho 12:12Kama mmanyavyo, mwiri ni mmwenga, ela una vilungo vinji, na chila chilungo china kaziye. ⁵Vivyo hivyo, swiswi naswi hata dzagbwe hu anji, hu mwiri mmwenga kpwa kuungana na Jesu. Chila mmwenga waunganishwa na myawe kama chilungo tafwauti ela mwiri mmwenga.

⁶12:6 1 Akorintho 12:4–11Phahi chila mmwenga Mlungu wamjaliya chipawache tafwauti kpwa mbazize. Ariye na chipawa cha kutabiri naachihumire kulengana na kuluphirore. ⁷Wa kuhumikira ayae, naahumikire moyo kutsuka. Na afundzaye, naafundze vinono. ⁸Ariye na chipawa cha kutiya ayae moyo, naahende hivyo. Wa kutsangira atu, naatsange moyo kutsuka. Chilongozi naye, naatawale kpwa chadi. Na ariye na moyo wa kuterya ayae, naahende hivyo na raha.

Mendzanani

⁹Amendzeni ayawenu chikpweli-kpweli. Richani kuhenda mai kabisa, ela mdine kuhenda manono di yosi. ¹⁰Mendzanani chikpweli kama ndugu mwenga. Chila mmwenga naamuishimu myawe zaidi kuriko ye mwenye. ¹¹Msikale avivu kuhenda kazi ya Mlungu, ela lungani vira Roho Mtakatifu alondavyo mumhumikire Bwana Jesu kpwa chadi. ¹²Hererwani mana kuluphiro renu ri kpwa Mlungu. Mchiphaha mashaka vumirirani, wala msiremwe kuvoya Mlungu. ¹³Ariye na vitu, naaterye afuasi ayae ario na haja, na kuphokera vinono ajeni mwenu madzumbani.

¹⁴12:14 Mathayo 5:44; Luka 6:28Atu achikugayisani, avoyereni manono, wala msialani. ¹⁵Atu achihererwa, namwi hererwani phamwenga nao; achisononeka, namwi sononekani nao. ¹⁶12:16 Misemo 3:7Ishini vinono na ayawenu. Msihende shobo, ela dziikeni sawa na atu a kawaida, wala msidzione kala muna marifwa zaidi.

¹⁷Atu achikukoserani kpwa kukuhenderani uyi, msiariphize uyi; ela chila wakati azani kuhenda gara gaonewago manono ni chila mutu. ¹⁸Hendani rorosi muwezaro msagaleto na atu osi. ¹⁹12:19 Kumbukumbu 32:35Asena angu, msiriphize chisasi, ela mrichireni Mlungu atiye adabu atu anaokukoserani. Mana Mlungu mwenye anaamba mo mwakpwe Maandikoni, “Kuriphiza chisasi nirichirani, mimi ndariphiza.” ²⁰12:20 Misemo 25:21–22Kpwa hivyo chila mmwenga naahende dza Maandiko gaambavyo:

“Ichikala mvihao ana ndzala, muphe chakurya arye,

na achikala ana chiru, muphe madzi anwe.

Mana uchihenda vivyo, undakala avi ukamhika makala ga moho.”12:20 Chiyunani chinaamba, undammwagira makala ga moho chitswani. (Soma chitabu cha Misemo 25:21–22).

²¹Usikubali kushindwa ni mai uhenderwago ni atu, ela henda manono, nawe undashinda higo mai.

Ogophani atawala enu

¹Chila mutu ni lazima aogophe sirikali itawalayo. Mana uwezo wa kutawala ula kpwa Mlungu, nao atawala nkutsambulwa ni Mlungu. ²Kpwa hivyo mutu yeyesi apingaye uwezo wa sirikali, anampinga Mlungu ariyetsambula iyo sirikali. Naye apingaye sirikali anadziendzera kuamulwa. ³Mana mtawala katishira mutu ahendaye manono, ela ahendaye mai. Phahi ichikala unalonda usitishirwe ni mtawala, henda manono, naye andakutogola. ⁴Mana mtawala ni mtumishi wa Mlungu, naye anahenda kazi kpwa fwaidayo. Ela uchihenda mai, phahi dziondoke! Mana hakika hiye mtawala ana uwezo wa kukutiya adabu, naye nkukala anahenda kazi ya Mlungu kama vyohewa. ⁵Kpwa hivyo, atu ni lazima aogophe atawala, siyo kpwa sababu ya kuogopha kutiywa adabu tu, ela piya kpwa sababu mnamanya sawa ni muhende hivyo.

⁶13:6 Mathayo 22:21; Mariko 12:17; Luka 20:25Hata hino ni sababu ya kulavya kodi. Mana ahendadzi-kazi a sirikali ni atumishi a Mlungu, na ni lazima ahende kazi ambazo Mlungu waapha azihende. ⁷Phahi mupheni chila mutu hakiye. Ichikala unatakpwa uriphe kodi, ni uriphe; ichikala kuna mutu fulani ni aishimiwe, phahi muishimuni.

Mendzwa inatimiza Shariya za Mlungu

⁸Msikale na deni na mutu yeyesi, ela deni renu narikale kumendzana bahi. Mana ammendzaye myawe anatimiza Shariya. ⁹13:9 Kutsama 20:13–17; Kumbukumbu 5:17–19,21; Alawi 19:18Kuna malagizo manji, kpwa mfwano, usizinge, usiolage, usiiye, usimizire mahe chitu cha myao na malagizo ganjina. Ela gosi higa ga ndani ya hiro lagizo mwenga riambaro, “Mmendze myao dza vyo udzimendzavyo mwenye.” ¹⁰Mutu amendzaye myawe, kamuhendera mai, kpwa hivyo mendzwa inatimiza Shariya zosi.

¹¹Zaidi ya hivyo ni mmanye wakati wa kulamuka ukafika. Kpwa sababu wakati wa kutivywa u phephi zaidi kuriko hipho mwandzo huriphoanza kumkuluphira Jesu. ¹²Vivi usiku unasira, na ku phephi na kucha. Sambi nahuricheni mahendo mai ga jiza na huvwaleni silaha za mwanga ili hudzirinde na Shetani. ¹³Hukaleni na tabiya nono dza viratu wakati wa namutsi, wala husikaleni atu akuhenda sharee za kunwa uchi na kufwiha chimalaya, wala kuzinga, wala kuheha au wivu. ¹⁴Ela phahi katika mambo gosi longozwani ni Bwana Jesu Masihi, wala msikubali kutimiza tamaa zenu mbii.

Usimuamule mfuasi myao

¹14:1 Akolosai 2:16Myawenu ambaye kadzangbwephera chiroho, achedza kpwenu mkubalini, ela msilumbane naye kuhusu maonige. ²Mutu wanjina anaona kukala anaweza kurya chochosi, ela wanjina ambaye kadzangbwephera chiroho, mbogaze ni mtsunga bahi. ³Hiye aryaye chochosi naasimʼbere yuya aryaye mtsunga, na hiye asiyerya chila chitu, naye naasimuamule hiye aryaye chila chitu. Mana Mlungu wamkubali vyo arivyo. ⁴Kuna haki hata chidide ya kuamula mtumishi wa mutu wanjina. Tajiriwe ndiye ndemanya ichikala mtumishiwe a sawa au akakosera. Na kpweli andahenda sawa, mana Mlungu ana uwezo wa kumuhenda ahende sawa.

⁵Mutu wanjina anaona siku fulani ni muhimu kuriko siku zanjina, naye wanjina anaona siku zosi ni sawa. Chila mmwenga naalunge vira aonavyo sawa mwakpwe achilini. ⁶Kpwa mana mutu yeyesi ambaye anaona siku fulani kala ni muhimu, anahenda hivyo kumuhamira Bwana Jesu. Chila aryaye nyama, anarya kpwa sababu imuhamirayo Bwana Jesu, mana karya hadi amshukuru Mlungu. Naye asiyerya nyama, anahenda hivyo kpwa sababu imuhamirayo Bwana Jesu, naye nkushukuru Mlungu vivyo. ⁷Mana takuna mutu ambaye anaishi chitswache, wala takuna mutu afwaye kpwa sababuye mwenye. ⁸Huchiishi, hunaishi kama Mlungu alondavyo, na huchifwa, navyo hunafwa kama Mlungu alondavyo. Phahi huchiishi ama huchifwa, swiswi hu a Mlungu. ⁹Mana Jesu wafwa na achifufuka ili akale Bwana wa atu ariofwa na ario moyo.

¹⁰14:10 2 Akorintho 5:10Sambi kpwa utu wani anjina anaamula afuasi ayawao? Na kpwa utu wani anjina nao anaabera afuasi ayawao? Mmanye kukala, siku mwenga swiswi hosi hundaima mbere za Mlungu huamulwe. ¹¹14:11 Isaya 45:23Kahi za Maandiko Mwenyezi Mlungu anaamba,

“Kpwa kpweli chila mutu andachita mavwindi mbere zangu,

na akiri na lilimire kukala mimi ndimi Mlungu.”

¹²Kpwa hivyo, chila mmwenga andalavya isabu ya mahendoge mwenye mbere za Mlungu.

Usimutiye myao makosani

¹³Kpwa hivyo, ni lazima huriche kuamula ayawehu, wala husihende chochosi ndichohenda ayawehu adzikpwale au ainjire dambini. ¹⁴Kpwa sababu ya Bwana Jesu namanya kpwa kpweli takuna chakurya chochosi ambacho ni haramu. Ela mutu achiona chakurya fulani ni haramu, phahi chakurya hicho kpwakpwe chindakala haramu. ¹⁵Phahi uchimkosera myao kpwa sababu ya chakurya uryacho, kpwa kpweli undakala ukaricha kummendza. Usikubali hata chidide chakurya chikale sababu ya kubananga kuluphiro ra mutu wanjina ambaye Jesu wamfwerera! ¹⁶Phahi usihende chitucho chinono chionekane chii. ¹⁷Mana ufalume wa Mlungu siyo kurya chitu fulani au kunwa chitu fulani, ela ni kuhenda haki, kukala na amani, na kuphokera raha. Na higa gosi garehwa ni Roho Mtakatifu. ¹⁸Naye amuhumikiraye Jesu hivyo, anamuhamira Mlungu, tsona andakubaliwa ni atu.

¹⁹Phahi chila wakati nahudinisireni kuhenda mambo garehago amani na ambago ganaterya kuphezana chiroho. ²⁰Usibanange kazi ya Mlungu kpwa sababu ya chakurya. Vyakurya vyosi vya kuriwa ni halali, ela ni makosa sana mutu kumuhenda myawe ainjire dambini kpwa sababu ya chira aryacho. ²¹Baha usirye nyama, ama kunwa uchi, ama kuhenda chochosi ambacho chindamuhenda myao ahende dambi. ²²Mutu akuluphiravyo kuhusu maneno higa, phahi nagakale gakpwe na Mlunguwe bahi. Waajaliwa mutu ambaye kadzisikira kuhenda makosa ahendapho dzambo aonaro ni ra haki. ²³Ela ndiyekala na wasiwasi kuhusu chakurya na achirya, andaamulwa mana kakaamini kala rira ahendaro ni sawa mbere za Mlungu. Mana mutu yeyesi achihenda dzambo ambaro kanaro hakika, phahi naamanye kala anahenda dambi.

¹Phahi swiswi huriophera chiroho, ni lazima huvumirire hara ambao taadzangbwephera chiroho,15:1 Manage ganjina ni, ni lazima huaterye hara ambao taadzangbwephera chiroho kuhusu gara ambago taagaelewa vinono. wala husidzipendelee. ²Chila mmwenga ni ahende mambo ga kumuhamira myawe, kpwa kumuhendera manono hata aphere chiroho. ³15:3 Zaburi 69:9Mana hata Jesu mwenye kayadzipendeleya, ela arivyohenda vinagbwa sawa na Maandiko gaambago, “Mai ambago atu agagomba kuhusu uwe Mlungu, ganiphaha mimi, uriyenitsambula.” ⁴Na gosi garigoandikpwa hipho kare, gaandikpwa ili kuhufundza swiswi. Huchivumirira, gago ganahutiya moyo ili hukale na kuluphiro.

⁵Mlungu ahuphaye kuvumirira na kuhutiya moyo akuhendeni mkale chitu chimwenga, kpwa kumuiga Masihi Jesu, ⁶ili mosi muungane kumtogola Mlungu, Ise wa Bwana wehu Jesu Masihi.

Mlungu anakubali atu asio kala Ayahudi

⁷Phahi kubalini ayawenu dza viratu Jesu arivyokukubalini, ili Mlungu atogolwe. ⁸Mana nakuambirani, Jesu wakala mtumishi wa Ayahudi kuonyesa kukala, Mlungu wahenda dza arivyolaga akare ao. ⁹15:9 2 Samueli 22:50; Zaburi 18:49Chisha wakpwedza ili atu anjina asio kala Ayahudi amtogole Mlungu kpwa mbazize. Phahi Maandiko ga Mlungu ganaamba:

“Kpwa hivyo, nindakuimbira mawira ga kukutogola

mbere za atu asio kala Ayahudi.”

¹⁰15:10 Kumbukumbu 32:43Maandiko ganagomba tsona, ganaamba,

“Mwimwi atu ambao simwi Ayahudi,

hererwani phamwenga na atu a Mlungu.”

¹¹15:11 Zaburi 117:1Chisha ganaamba,

“Mwi atu ambao simwi Ayahudi mtogoleni Mwenyezi Mlungu,

atu osi ni amtogole!”

¹²15:12 Isaya 11:10Naye nabii Isaya waamba,

“Mmwenga wa chivyazi cha Jese andakpwedza,

naye andatawala atu asio kala Ayahudi,

nao andamkuluphira iye.”

¹³Hivyo phahi, munavyoenderera kumkuluphira Mlungu, ambaye ndiye chandzo cha kuluphiro, navoya akujaliyeni mkale na amani na raha tele. Chisha mkale na kuluphiro kulu kpwa uwezo wa Roho Mtakatifu.

Sababu ya Paulo kuandika mambo higa

¹⁴Enehu, mimi mwenye natosheka kala wakati wosi mwimwi munahendera ayawenu manono. Mnamanya kare kuhusu njira za Mlungu na munaweza kufundzana. ¹⁵Ela nikakuandikirani mambo higa chilume ili nikutambukizeni mambo fulani. Nkahenda hivyo kpwa sababu Mlungu wanijaliya nikale mtumishiwe, ¹⁶nimhumikire Masihi Jesu kpwa atu ambao sio Ayahudi. Náhenda kazi kama mlavyadzi-sadaka kutangaza neno ra Mlungu,15:16 Chiyunani chinaamba injili ya Mlungu. ili atu asio kala Ayahudi akale dza sadaka ikubaliwayo ni Mlungu, na iriyotengbwa ni Roho Mtakatifu.

¹⁷Phahi, nina ngulu kpwa kumuhumikira Mlungu, mana kazi nimuhenderayo naihenda kpwa uwezo wa Masihi Jesu. ¹⁸Nami sindagomba kuhusu chochosi chanjina, isiphokala gara arigohenda Jesu kpwa kunihumira mimi kuahenda atu asio kala Ayahudi amuogophe Mlungu. Wahenda hivyo kuhumira maneno na mahendo gangu, ¹⁹nguvu za kuhenda vilinje, na uwezo wa Roho Mtakatifu. Phahi názunguluka chila phatu kutangaza habari nono kuhusu Jesu Muokoli kuandzira Jerusalemu hadi Iluriko. ²⁰Siku zosi nia yangu kala nitangaze habari nono kula kpwa Mlungu kpwahali ambako dzina ra Jesu taridzangbwemanyikana, ili nisedze nkadzenga dzulu ya msingi wa mutu wanjina. ²¹15:21 Isaya 52:15Viratu nrivyohenda vinagbwa sawa na nabii Isaya arivyotabiri kuhusu Muokoli, kukala,

“Atu ambao taayaambirwa habarize andaona,

na atu ambao kala taadzangbwemsikira andaelewa.”

Mpango wa Paulo wa kuphiya mudzi wa Rumi

²²15:22 Arumi 1:13Hino ndiyo sababu ambayo chila wakati yanizuwiya kpwedza kpwenu. ²³Ela, kpwa vira námala kazi yangu hiku nriko, na miaka minji náaza kpwedza hiko kpwenu, ²⁴nami nina mipango ya kpwedzakuonani wakati nchikala natsapa kuphiya tsi ya Uhisipania. Nalonda niphahe msada wenu wa kunifisa Uhisipania, bada ya kusagala phamwenga namwi kpwa muda.

²⁵15:25 1 Akorintho 16:1–4Ela vi sambi naphiya Jerusalemu nikahumikire atu a Mlungu. ²⁶Kpwa mana atu a Mlungu ario seemu za Makedonia na Akaya15:26 Makedonia ni seemu ya vurini mwa tsi ya Yunani na Akaya ni seemu ya mwakani mwa tsi ya Yunani. aonato kutsanga na kuterya ayawao ambao ni achiya hiko Jerusalemu. ²⁷15:27 1 Akorintho 9:11Afuasi aho ahenda hivyo na raha, na kpwa kpweli ana jukumu ra kuaterya. Kpwa vira atu asio kala Ayahudi ashiriki baraka za chiroho za Chiyahudi, nao inabidi kuaterya chi hali na mali. ²⁸Phahi nchimala kazi hino ya kuapha atu a Jerusalemu mitsango yotsangirwa, chisha ndakpwedza nikuloleni wakati ni charoni kuphiya Uhisipania. ²⁹Tsona namanya siku nchedza hiko kpwenu, nindareha baraka nyinji za Jesu.

³⁰Enehu, kpwa sababu ya Bwana wehu Jesu Masihi na mendzwa irehwayo ni Roho Mtakatifu, nakuvoyani muungane nami kunivoyera Mlungu kpwa chadi. ³¹Nivoyerani kukala, nisihendwe vii ni atu asiomkuluphira Jesu ko tsi ya Judea. Piya voyani kukala, atu a Mlungu hiko Jerusalemu akakubali msada ndioaphirikira. ³²Phahi Mlungu achimendza, nindaona raha sana kpwedzakulamusani, ili nami mnitiye moyo. ³³Navoya Mlungu ariye chandzo cha amani, akale namwi mosi! Amina.

Paulo analavya salamu

¹Nalonda nikumanyiseni Fibi ambaye ni mfuasi myawehu, tsona ni mchetu ambaye anarihumikira kundi ra afuasi hiko mudzi wa Kenikeria. ²Phahi kama mfuasi myawehu, mphokereni vinono, mana hivyo ndivyo atu a Mlungu alondwavyo ahende. Piya achilonda kuterywa, mteryeni mana waterya sana atu anji, na hata mimi piya.

³16:3 Mahendo 18:2Niphozerani ahendadzi-kazi ayangu, Prisila phamwenga na mlumewe Akpwila. Aho nao anahenda kazi ya kumuhumikira Jesu Muokoli, ⁴tsona ahatarisha maisha gao kpwa sababu yangu. Phahi mimi na afuasi osi ambao sio Ayahudi anafwaha kuashukuru sana.

⁵Chisha niphozerani afuasi a Jesu akutanao nyumbani mwa Akpwila na Prisila, phamwenga na msena wangu Epaneto, ambaye ndiye wa kpwandza kumkuluphira Jesu hiko jimbo ra Asia.

⁶Niphozerani Maryamu, ambaye wahenda kazi kpwa chadi kpwa fwaida yenu, na ⁷niphozerani abari angu Andironiko na Junia, ambao náfungbwa nao jela. Aho akala afuasi a Jesu kabila ya mimi, tsona anamanyikana sana kahi za mitume.16:7 Manage ganjina ni, anamanywa sana ni mitume anjina.

⁸Niphozerani Ampuliato, msena wangu kpwa sababu ya Bwana Jesu, ⁹phamwenga na msena wangu Sitakisi, na muhendadzi-kazi myangu Uribano, ahendaye kazi ya kumuhumikira Jesu.

¹⁰Niphozerani Apele, ambaye uaminifuwe kpwa Jesu unamanyikana. Na niphozerani atu osi a nyumbani mwa Aristobulo.

¹¹Niphozerani mʼbari wangu Herodioni, na atu osi a nyumbani mwa Narikiso, ambao adziunga na Bwana Jesu.

¹²Niphozerani Tirufena na Tirufosa; achetu hinyo anahenda kazi kpwa chadi kumuhumikira Bwana Jesu. Piya niphozerani msena wangu Pashia; naye ni mchetu ambaye wahenda manji kumuhumikira Bwana Jesu.

¹³16:13 Mariko 15:21Niphozerani Rufo na nine. Rufo ni mutu yedzilavya kumuhumikira Bwana Jesu moyo kutsuka. Nine naye namharira kukala mayo wa kunivyala.

¹⁴Tsona niphozerani Asunikirito, Fulegoni, Herime, Patiroba, Herima, na afuasi a Jesu osi ario phamwenga nao.

¹⁵Chimarigizo niphozerani Filologo, Julia, Nerea na mwanao mchetu, Olimpa, phamwenga na atu a Mlungu osi.

¹⁶Lamusanani na mendzwa ya kpweli.

Mkaphozwa ni makundi gosi ga afuasi a Jesu ario hiku.

Maonyo na salamu za mwisho

¹⁷Sambi enehu, dzimanyirireni sana na atu fyakatsi. Dzitengeni nao mana mafundzo gao ni chinyume na gara mrigofundzwa. ¹⁸Kpwa kpweli, atu dza hinyo taamhumikira Bwana wehu Jesu, ela anahenda kazi kpwa fwaida yao enye. Anahumira maneno manono kuchenga atu asioyuga kuchengbwa. ¹⁹Nina raha sana mana chila mutu anamanya kala mu afuasi a Jesu a kpweli. Ela nalonda mkale na achili ya kumanya manono, na msigatsanganye na mai. ²⁰Vivi sambi Mlungu ambaye ndiye chandzo cha amani andakushindirani Shetani na akupheni uwezo wa kumshinda. Nakuvoyerani Bwana Jesu Masihi akujaliyeni mosi.

²¹16:21 Mahendo 16:1Mkaphozwa ni Timothi ambaye ni muhendadzi-kazi myangu. Piya mkaphozwa ni abari angu Lukio, Jasoni na Sosipatiro. ²²Sambi mimi Teritio, muandishi wa baruwa hino, nakuphozani kpwa sababu ya Bwana Jesu. ²³16:23 Mahendo 19:29; 1 Akorintho 1:14; 2 Timothi 4:20Mkaphozwa ni mwenyezi wangu Gayo, ambaye piya ni mwenyezi wa afuasi osi a Jesu akutanao hipha. Piya mkaphozwa ni Erasito, ambaye ni muiki wa pesa wa mudzi hinyu,16:23 Mudzi hinyo labuda kala ni mudzi wa Korintho. na mwenehu wehu Kpwarito piya akakuphozani. ²⁴Nakuvoyerani Bwana Jesu Masihi akujaliyeni mosi. Amina.16:24 Vitabu vyanjina vya kare tavina msitari huno wa 24.

Paulo anatogola Mlungu

²⁵Phahi nahumtogoleni Mlungu! Iye anaweza kuhenda kuluphiro renu rikale rindaphera kpwa uwezo wa habari nono nrizokufundzani. Hipho kare na kare, Mlungu wafwitsa habari hizo kuhusu Jesu Masihi, ²⁶ela sambi wazimanyisa atu kpwa kuhumira Maandiko ga manabii. Mlungu wa kare na kare ndiye yelagiza ukpweli huno umanyiswe atu, ili atu a makabila gosi duniani amkuluphire na kumuogopha.

²⁷Mlungu macheye ariye na marifwa gosi, naatogolwe kpwa sababu ya Jesu Masihi, hata kare na kare! Amina.

03-Mar-2006@15:25, Backup Description=27-Feb-2006@08:56, Steve -