Injili irivyoandikpwa ni
MATHAYO
Tanga mbere
Injili hino ni chitabu choandikpwa ni mwanafundzi mmwenga wa Jesu yeihwa Mathayo. Mutu hiyu kala ni mtoza kodi ambaye dzina ranjina kala achiihwa Lawi. Unaweza kuphaha habarize kula sura ya 9:9–13 (soma piya Mariko 2:13–17 na Luka 5:27–32).
Chitabu hichi chinaonyesa kukala Jesu ndiye Yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu, na ndiye Masihi yetabiriwa ni manabii (soma sura ya 16:16). Mathayo anaonyesa hivi kpwa kuambira atu gara arigohenda Jesu ariphokala hipha duniani, na vira mambo ga Chilagane cha Kare (yani, Torati) garivyotimiya. Katika maandikoge anahadza seemu nyinji za Chilagane cha Kare.
Piya anahuonyesa kukala Jesu ni mwalimu mkpwulu ariye na uwezo wa kutafasiri Shariya za Mlungu na kufundza kuhusu ufalume ulao kpwa Mlungu. Mafundzo ga Jesu ganaphahikana seemu tsano (5:1—7:27; 10:1–42; 13:1–52; 18:1–35; 24:1—25:46).
Maelezo muhimu kpwa chifupi
Ubari na kuvyalwa kpwa Jesu Masihi 1:1—2:23
Kazi ya Johana Mʼbatizadzi 3:1–12
Jesu anabatizwa ni Johana na kujezwa ni Shetani 3:13—4:11
Kazi ya Jesu hiko Galilaya 4:12—18:35
Jesu anaphiya Jerusalemu na anafundzie 19:1—20:34
Sabaa ya mwisho ya Jesu kabila ya chifoche 21:1—27:66
Jesu anafufuka na kutsembukira anafundzie 28:1–20
1Akarengbwa a Jesu
1Hino ni adisi ya Jesu Masihi. Iye kala ni chivyazi cha Daudi, na chivyazi cha Burahimu.
2Burahimu wavyala Isaka, Isaka achivyala Jakobo, naye Jakobo achivyala Juda na nduguze.
3Juda achivyala Peresi na Zera, ambao nine yao kala ni Tamari. Peresi kala ni isengbwa wa Hezironi, naye Hezironi achivyala Rami.
4Rami achivyala Aminadabu, Aminadabu achivyala Nashoni, naye Nashoni achivyala Salimoni.
5Salimoni na mchewe Rahabu avyala Boazi, naye Boazi na mchewe Ruthi avyala Obedi, naye Obedi achivyala Jese.
61:6 2 Afalume 24:14–15; 2 Nyakati 36:10; Jeremia 27:20Jese wakala isengbwa wa Mfalume Daudi. Daudi naye wavyala Selemani na mchetu ambaye kala ni mkpwaza Uriya.
7Selemani wavyala Rehoboamu, Rehoboamu achivyala Abija, naye Abija achivyala Asafu.
8Asafu wavyala Jehoshafati, Jehoshafati achivyala Joramu, naye Joramu achivyala Uziya.
9Uziya wakala isengbwa wa Jothamu, Jothamu achivyala Ahazi, naye Ahazi achivyala Hezekiya.
10Hezekiya wakala isengbwa wa Manase, Manase achivyala Amoni, naye Amoni achivyala Josiya.
11Josiya wavyala Jekonia na nduguze. Hinyu ndio wakati Ayahudi ariphohalwa achiphirikpwa tsi ya Babeli.
12Bada ya Ayahudi kuhalwa kuphirikpwa Babeli, Jekonia wavyala Shealtieli, naye Shealtieli kala ni isengbwa wa Zerubabeli.
13Zerubabeli wavyala Abihudi, Abihudi achivyala Eliakimu, naye Eliakimu achivyala Azori.
14Azori wavyala Sadoki, Sadoki wakala isengbwa wa Akimu, naye Akimu achivyala Eliudi.
15Eliudi wavyala Eliazari, Eliazari achivyala Mathani, naye Mathani achikala isengbwa wa Jakobo.
16Jakobo wakala isengbwa wa Yusufu, mlumengbwa wa Maryamu. Naye Maryamu wakala ninengbwa wa Jesu, aihwaye Masihi.1:16 Masihi manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu.
17Kpwa hivyo vivyazi vyosi kula Burahimu hadi Daudi ni vivyazi kumi na vine. Kula Daudi hadi Ayahudi kuhalwa kuphiya Babeli ni vivyazi kumi na vine. Bada ya Ayahudi kuhalwa kuphirikpwa Babeli hadi wakati wa kuvyalwa Masihi1:17 Masihi manage ni yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. ni vivyazi kumi na vine.
Kuvyalwa kpwa Jesu
181:18 Luka 1:27Kuvyalwa kpwa Jesu Masihi kpwakala hivi. Maryamu nine wa Jesu ariphokala wende wa Yusufu, kabila taadzangbwekala phamwenga, waphaha mimba kpwa uwezo wa Roho Mtakatifu. 19Yusufu ariphomanya kukala wendewe ana mimba, wapanga kumricha chisiri-siri kpwa mana kala ni mutu wa haki, naye kayalonda kumuifya. 20Bada ya kuririkana dzambo hiro, malaika wa Mlungu wamwedzera ndosoni, achimuamba, “Yusufu, chivyazi cha Daudi, usiogophe kumhala Maryamu akale mcheo, mana ana mimba kpwa uwezo wa Roho Mtakatifu. 211:21 Luka 1:31Iye andadzivugula mwana wa chilume, naye undamuiha Jesu,1:21 Jesu manage ni Mlungu anaokola. kpwa kukala iye ndiye ndiyeokola atue kula dambini.” 22Phahi gosi higa gahendeka ili neno rogombwa ni Mlungu kutsupira nabii ritimiye, roamba: 231:23 Isaya 7:14“Lola, mwanamwali andagbwira mimba, adzivugule mwana mlume, naye andamuiha Imanueli, yani Mlungu a phamwenga naswi.”
24Yusufu aripholamuka kula usingizini, wahenda vira malaika wa Mlungu arivyolagiza. Wamlóla Maryamu, 251:25 Luka 2:21ela kayalala naye hadi ariphodzivugula. Wadzivugula mwana wa chilume, ndipho Yusufu achimhasa dzina ra Jesu.
2Ajeni kula mlairo wa dzuwa
1Phahi, Jesu wavyalwa hiko Bethilehemu, mudzi urio jimbo ra Judea. Siku na hizo, Herode ndiye kala ni mfalume. Bada ya Jesu kuvyalwa, kpwakpwedza atu hiko Jerusalemu, mudzi mkpwulu. Atu hinyo kala ni ajuzi a nyenyezi kula mlairo wa dzuwa. 2Achiuza, “A kuphi mwana achiyevyalwa, mfalume wa Ayahudi? Swino hwaona nyenyeziye iriphotsembuka na vino hukedza kumuabudu.”
3Herode ariphosikira higo, iye phamwenga na atu anji a Jerusalemu ainjirwa ni wasiwasi sana. 4Phahi waaiha akulu a alavyadzi-sadaka na alimu a Shariya, achiauza, “Masihi2:4 Masihi manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. andavyalwa kuphi?” 5Nao achimuamba, “Andavyalwa Bethilehemu, mudzi wa Judea kama Mlungu arivyoamba kutsupira kpwa Maandiko ga nabii:
62:6 Mika 5:2‘Mudzi wa Bethilehemu urio tsi ya Juda, si mudzi mdide kahi ya atawala a Juda,
mana kula kuko kundatuluka mfalume,
ndiyekala mrisa wa atu angu, Aiziraeli.’ ”
7Phahi Herode waaiha njama hara ajuzi a nyenyezi achilonda kumanya hasa ni wakati gani iriphotsembuka hira nyenyezi. 8Naye achiahuma hiko Bethilehemu achiamba, “Phiyani mkamuendze na mchimuona nireherani habari ili nami nkamuabudu.”
9Bada ya kuphundza yuya mfalume, agbwira njira achiphiya vyao. Hira nyenyezi ambayo kala akaiona, yatsembuka tsona mbere zao. Ichialongoza hadi ichiima dzulu ya phatu phokala yuya mwana. 10Ariphoiona, atu hinyo ahererwa sana. 11Na bada ya kuinjira mura nyumbani amuona mwana na nine Maryamu, nao achimsujudiya na achimuabudu. Badaye avugula mikoba yao achilavya zawadi za ye mwana za zahabu, uvumba na manemane. 12Nao achikahazwa ndosoni asiuye kpwa Herode, kpwa hivyo achiuya kpwao na njira yanjina.
Avyazi a Jesu anachimbirira Misiri
13Hara atu ariphouka, malaika wa Mlungu wamtsembukira Yusufu ndosoni achimuamba, “Unuka uchimbire phamwenga na hiye mwana na nine mphiye Misiri. Na msagale kuko hadi ndiphokuambirani muuye, mana Herode anamuendza hiye mwana ili amuolage.” 14Yusufu wavumbuluka achifunganya, achimuhala yuya mwana na nine, achiuka usiku kpwa usiku kuphiya Misiri. 152:15 Hosea 11:1Nao asagala hiko Misiri hadi Mfalume Herode ariphofwa. Higa gosi gahendeka ili ritimiye rira neno ra Mlungu rogombwa kutsupira nabii, roamba, “Námuiha mwanangu kula Misiri.”
16Phahi Herode ariphoona akachengbwa ni hara ajuzi a nyenyezi, watsukirwa sana. Achihuma asikarie hiko Bethilehemu na vidzidzi vya phephi, ili akaolage ana osi a chilume kula mtsanga hadi wa miaka miiri. Mana hangu aambirwe ni hara ajuzi a nyenyezi kala ikatsupa kama miaka miiri kula iriphoonewa. 17Chisha maneno arigogomba Mlungu kutsupira nabii Jeremia gatimiya:
182:18 Jeremia 31:15“Sauti yasikirika hiko Rama, ya chiriro na sonono,
Raheli anaririra anae na anarema kunyamazwa mana kandaaona tsona.”
Avyazi a Jesu anauya kula Misiri
19Bada ya chifo cha Herode, Yusufu watsembukirwa ni malaika wa Mlungu ndosoni, wakati achere hiko Misiri. 20Achiambwa, “Hala mcheo na mwanao wuuke hipha wuuye Iziraeli, mana hara kala analonda kumuolaga mwana afwa.” 21Phahi Yusufu wafunganya achihala mwana na nine achiuya Iziraeli.
22Ela Yusufu ariphosikira kukala Arikelao, mwana wa Herode, ndiye mtawala wa Judea waogopha kuphiya hiko. Naye bada ya kukahazwa ndosoni waphiya jimbo ra Galilaya,2:22 Tsi ya Iziraeli kpwakala na majimbo mahahu, yani Judea, Galilaya na Samariya.232:23 Mariko 1:24; Luka 2:39; Johana 1:45ambako wakpwendasagala mudzi wa Nazareti. Gahendeka hivyo ili gara gogombwa ni manabii kuhusu Masihi gatimiye. Mana manabii aamba andaihwa Mnazareti.
3Johana Mʼbatizadzi anaandza kuhubiri
(Mariko 1:1–8; Luka 3:1–18; Johana 1:19–28)
1Bada ya miaka minji, hiko weru wa jimbo ra Judea kpwatsembuka mutu yeandza kazi ya kuhubiri. Mutu hiye kala anaihwa Johana Mʼbatizadzi. 23:2 Mathayo 4:17; Mariko 1:15Kala achiamba, “Tubuni! Mana Mfalume yela kpwa Mlungu a phephi kpwedzatawala atue.” 33:3 Isaya 40:3Johana ndiye ambaye habarize zagombwa ni nabii Isaya ariphoamba,
“Kuna mutu anakota kululu ko weruni kuaambira atu:
‘Tayarishani njira ya Bwana na muigolose.’ ”
43:4 2 Afalume 1:8Johana wavwala vwazi rotengezwa na nyoya za ngamia, na kala achidzifunga mkanda wa chingo chibiruni. Chakuryache chakala ndzije na asali. 5Phahi atu anji amlunga kula Jerusalemu na jimbo rosi ra Judea na tsi iriyo kanda-kanda ya muho Joridani. 6Ariphotubu dambi zao, waabatiza muho Joridani.
73:7 Mathayo 12:34; 23:33Ela ariphoona Mafarisayo na Masadukayo anji aredza abatizwe, waambira, “Ee, nyoka mwi! Mnalonda kuchimbira adabu ya Mlungu yedzayo bila ya kutubu kpweli! Iyo siyo sababu nono ya kukala mnalonda mʼbatizwe! 8Ichikala mnalonda nikubatizeni, kpwandza galuzani mahendo genu muonyese kukala ni kpweli mkatubu dambi. 93:9 Johana 8:33Na msidzichenge mukaamba, ‘Swino huna haki kpwa kukala hu ana a Burahimu.’ Nakuambirani kpweli kala Mlungu anaweza kugaluza hata mawe higa gakakala ana a Burahimu. 103:10 Mathayo 7:19Hata vivi sambi uamuli wa Mlungu u tayari, dza mbadzo iriyo tayari kubwaga muhi. Chila muhi usiovyala matunda manono undakatwa utsuphiwe mohoni.” 11Ndipho Johana ariphogomba na atu osi, achiamba, “Mimi nakubatizani na madzi, kuonyesa mkaricha dambi zenu. Ela aredza mutu ambaye ana uwezo zaidi yangu, ambaye mimi sifwaha hata kuvula virahuvye. Naye andakubatizani na Roho Mtakatifu na moho. 12Iye ana lungore mkpwononi, naye andapheha nganu na aitiye chitsagani. Ela maphephe andagatsupha mohoni, moho usiofwa.”
Jesu anabatizwa
13Chisha Jesu wakpwedza kula jimbo ra Galilaya achiphiya muho Joridani kokala Johana, ili akabatizwe. 14Ela Johana wakahala, achiamba, “Mbona we uredza kpwangu? Mimi ndimi nifwahaye kpwedza kpwako unibatize.” 15Ela Jesu achimuamba, “Richa vikale hivyo. Mana hivyo ndivyo hulondwavyo kuhenda ili huhende vira Mlungu alondavyo.” Phahi Johana wakubali.
16Jesu ariphomala kubatizwa, watuluka mura madzini. Ariphotuluka tu, mlunguni kpwafwenuka naye achiona Roho Mtakatifu anatserera dza mfwano wa njiya na achedzagbwa dzuluye. 173:17 Mwandzo 22:2; Zaburi 2:7; Isaya 42:1; Mathayo 12:18; 17:5; Mariko 1:11; Luka 9:35Chisha kpwatuluka sauti kula mlunguni ichiamba, “Hiyu ni mwanangu nimmendzaye, naye ananihamira sana.”
4Jesu anajezwa ni Shetani
14:1 Aeburania 2:18; 4:15Alafu Jesu walongozwa ni Roho Mtakatifu kuphiya hiko weruni ambako wakpwendajezwa ni Shetani. 2Bada ya kufunga siku mirongo mine usiku na mutsi, Jesu wasikira ndzala. 3Phahi Shetani wamtsolokera achimuamba, “Ichikala kpweli u Mwana wa Mlungu, gaambire gano mawe gagaluke mikahe.” 44:4 Kumbukumbu 8:3Ela achijibu achiamba, “Yaandikpwa kukala, ‘Mwanadamu kandaishi kpwa chakurya bahi, ela kpwa chila neno rilaro kanwani mwa Mlungu.’ ”
5Chisha Shetani wamuhala achimphirika hadi Jerusalemu, mudzi mtakatifu, achendamuimisa chirere cha Nyumba ya Kuvoya Mlungu. 64:6 Zaburi 91:11,12Achimuamba, “Ichikala u Mwana wa Mlungu kpweli, tina ugbwe, mana yaandikpwa, ‘Mlungu andalagiza malaikae akurinde sawa-sawa,’ na ‘Malaikae andakuunula, ili usedze ukakpwala dziwe.’ ” 74:7 Kumbukumbu 6:16Jesu achimuamba, “Piya yaandikpwa kukala, ‘Usimjeze Bwana Mlunguo.’ ”
8Chisha Shetani wamuhala Jesu hadi dzulu ya mwango mure, achimuonyesa unono wa falume zosi za dunia. 9Naye achimuamba, “Uchinisujudiya nindakupha hivi vyosi.” 104:10 Kumbukumbu 6:13Phahi Jesu wamuamba, “Niukira hipha, Shetani we! Mana yaandikpwa, ‘Mvoye Mwenyezi Mlungu, Mlunguo na umuhumikire iye macheye.’ ” 11Mara mwenga Shetani wamricha, na malaika achedzamterya Jesu.
Jesu anaandza kuhubiri
(Mariko 1:14–15; Luka 4:14–15)
124:12 Mathayo 14:3; Mariko 6:17; Luka 3:19–20Phahi Jesu ariphosikira habari hizo kukala Johana akatiywa jela, wauya Galilaya. 134:13 Johana 2:12Wauka Nazareti achiphiya Kaperinaumu, mudzi wa kanda-kanda ya Ziya ra Galilaya, piya mudzi hinyo kala u seemu ya Zabuloni na seemu ya Nafutali. 14Higa gahendeka ili ritimiye rira neno ra Mlungu rogombwa ni nabii Isaya, roamba:
154:15 Isaya 9:1–2“Tsi ya Zabuloni na tsi ya Nafutali,
njira ya kanda-kanda ya ziya Galilaya,
tsi ya kuvuka muho Joridani,
na tsi ya Galilaya kusagalako atu msiokala Ayahudi.
16Dzagbwe atu enu anaishi jizani,
andaona mwanga mkpwulu.
Tsona dzagbwe anaishi tsi ya chilungulungu cha jiza ra chifo,
mwanga ukaangʼarira.”
174:17 Mathayo 3:2Jesu ariphokala hiko Kaperinaumu waandza kuhubiri achiamba, “Tubuni! Mana Mfalume yela kpwa Mlungu a phephi kpwedzatawala atue!”
Jesu anatsambula anafundzie a kpwandza
18Jesu ariphokala ananyendeka kanda-kanda ya Ziya ra Galilaya, waona ndugu airi a chilume, Simoni ambaye piya anaihwa Petero na nduguye Anderea. Atu hinya kala anatsupha chimia ziyani mana kala ni avuvi. 19Phahi waambira, “Nilungani, nami nindakuhendani avuvi a atu.” 20Phapho hipho aricha vimia vyao achimlunga.
21Jesu ariphosengera mbere, waona ndugu anjina airi, Jakobo na nduguye Johana anangbwa a Zebedayo. Aho na ise yao kala a dauni anashona vimia vyao. Phahi Jesu waaiha. 22Phapho hipho amricha ise yao phamwenga na ro dau, achimlunga Jesu.
Jesu anafundza atu na kuphoza akongo
234:23 Mathayo 9:35; Mariko 1:39Jesu wanyendeka Galilaya yosi kuno anafundza masinagogini mwao na kutangaza habari nono kuhusu utawala wa Mlungu, na kuphoza atu anji ariokala na makongo na unyonje wa chila aina. 24Ngumaye yavuma na ichigota hadi seemu yosi ya jimbo ra Siria. Atu amrehera akongo a chila aina, a kulumwa sana, a kutawalwa ni pepho, a chifwafwa na a kuphola vilungo, naye achiaphoza. 25Kundi kulu ra atu ramlunga-lunga. Anjina kula mumo Galilaya na kula Midzi Kumi,4:25 Midzi kumi manaye ni Dekapoli Chieburania. anjina kula Jerusalemu na Judea yosi na anjina kula seemu ya kuvuka muho Joridani.
5Jesu anafundza atu gambani
1Jesu ariphoona atu anazidi kpwedza, wapanda gambani achendasagala. Nao anafundzie achimlunga. 2Chisha achiandza kuafundza, achiamba:
3“Baha adzimanyao kukala ni agayi a chiroho, mana ufalume wa mlunguni ni wao.
45:4 Isaya 61:2Baha asononekao, mana Mlungu andaapha pore.
55:5 Zaburi 37:11Baha a pole, mana Mlungu andaapha tsi ikale yao.
65:6 Isaya 55:1–2Baha ahirikao na ndzala na chiru ya kuhenda vira Mlungu alondavyo, mana mundamvuniswa.
7Baha aonerao ayawao mbazi, mana Mlungu andaaonera mbazi.
85:8 Zaburi 24:3–4Baha ario na moyo swafi, mana andamuona Mlungu.
9Baha apatanishao atu, mana andaihwa ana a Mlungu.
105:10 1 Petero 3:14Baha aphahao mashaka kpwa kuhenda vira Mlungu alondavyo, mana Mlungu andaakubali akale atue.
115:11 1 Petero 4:14“Baha mwimwi mlaphizwao, mgbwayiswao na mzigbwao na chila aina ya uyi kpwa sababu yangu. 125:12 2 Nyakati 36:16; Mahendo 7:52Mana gago muhenderwago ndigo atu arigoahendera manabii ariokala kabila ya mwimwi. Phahi hererwani na mpige njerejere mana Mlungu wakuikirani zawadi kulu ko mlunguni.”
Munyu na mwanga
135:13 Mariko 9:50; Luka 14:34–35Jesu waenderera kugomba, “Mwimwi mu munyu wa atu a dunia. Ela uchibanangika taufwaha na tauweza kuhendwa ukafwaha tsona, ela utsuphiwe uvyogbwe-vyogbwe ni atu.
145:14 Johana 8:12; 9:5“Mwimwi mu mwanga umwirikao atu a dunia yosi. Mudzi uriodzengbwa gambani taufwitsika. 155:15 Mariko 4:21; Luka 8:16; 11:33Vivyo hivyo takuna aasaye taa na kuifwinika bakuli, ela nkuyiika dzulu ili chila mmwenga ariye nyumbani aone mwanga. 165:16 1 Petero 2:12Phahi namwi mwanga wenu naungʼarire atu, ili aone mahendo genu manono na kumtogola Sowe yenu ariye mlunguni.
Jesu anafundza kuhusu Shariya za Musa
17“Msifikiriye kukala nákpwedzagaluza Shariya za Musa na mafundzo ga manabii, hata! Sedzere kugagaluza, ela nakpwedza ili nigatimize. 185:18 Luka 16:17Nakuambirani kpweli: Kabila mlunguni na duniani kusika, takuna hata arufu mwenga au seemu ndide ya Shariya ndiyouswa bii hadi yosi ikamilike. 19Kpwa hivyo avundzaye mwenga kahi ya hizi shariya ndide na akafundza ayae kuzivundza andakala mdide kahi za atu a Mlungu. Ela azigbwiraye na kufundza ayae, Mlungu andamtala kukala muhimu kahi za atu a Mlungu. 20Phahi nakuambirani, musiphohenda vira Mlungu alondavyo zaidi ya Mafarisayo na alimu a Shariya, tamundajaliwa kukala atu a Mlungu bii.
Mafundzo kuhusu tsukizi
215:21 Kutsama 20:13; Kumbukumbu 5:17“Mwasikira kukala akare enu aambwa, ‘Usiolage!’ Na ‘Yeyesi ndiyeolaga myawe andaamulwa.’ 22Ela mino nakuambirani kukala mutu achireyera myawe, ni lazima aamulwe. Aberaye mfuasi myawe anafwaha kuphirikpwa mbere za baraza ra atumia. Na mutu ndiyelaphiza myawe andakala mashakani mana anaweza kuphirikpwa mohoni. 23Phahi uchikala unalavya sadaka kpwa Mlungu, na utambukire kala wamkosera myao, 24iriche mwandzo uphiye mkarye suluhu ndipho wedze ulavye sadakayo. 25Mshitakio achikala anakuphirika kotini phahana naye mapema wakati mchere mo njirani munaphiya kotini. Mana usiphohenda hivyo andakuphirika kpwa muamuli, naye muamuli achikuamula andakulavya kpwa asikari ukafungbwe jela. 26Nami nakuambira wazi, kundatuluka hadi uriphe faini yosi tsetsetse.
Onyo kuhusu kuzinga
275:27 Kutsama 20:14; Kumbukumbu 5:18“Mwasikira kukala yaambwa, ‘Usizinge!’ 28Ela mino ndimi nakuambirani kukala mutu achiona mchetu na achimuaza, phahi hiye ni kukala a kazini na yuya mchetu mwakpwe moyoni. 295:29 Mathayo 18:9; Mariko 9:47Ichikala dzitsoro ra kulume ndiro rikuhendaro ukahenda dambi risokole uritsuphe! Mana ni baha ukale na tsongo kuriko mwirio wosi kutsuphiwa mohoni. 305:30 Mathayo 18:8; Mariko 9:43Na ichikala mkpwonoo wa kulume ndio ukuhendao ukahenda dambi, ukate uutsuphe! Mana ni baha ukose mkpwono mmwenga kuriko mwirio wosi utsuphiwe mohoni.
Onyo kuhusu talaka
(Mathayo 19:9; Mariko 10:11–12; Luka 16:18)
315:31 Kumbukumbu 24:1–4; Mathayo 19:7; Mariko 10:4“Piya yaambwa, ‘Mutu ndiyemricha mchewe, naamuphe cheti cha talaka kuonyesa kukala akamricha.’ 325:32 Mathayo 19:9; Mariko 10:11–12; Luka 16:18; 1 Akorintho 7:10–11Ela mino nakuambirani kukala, mutu ndiyericha mchewe kpwa sababu yoyosi yanjina isiphokala kuzinga, anamuhenda iye mchetu ahende dambi ya kuzinga achihalwa tsona. Na yeyesi ndiyelóla mchetu iye piya andakala anazinga.
Onyo kuhusu kuapa
335:33 Alawi 19:12; Isabu 30:2; Kumbukumbu 23:21“Mwasikira kukala akare enu aambwa, ‘Usivundze naziri, ela ni lazima ulavye nazirizo mbere za Mwenyezi Mlungu.’ 345:34 Jakobo 5:12; Isaya 66:1; Mathayo 23:22Ela mino nakuambirani kukala, msiape tse. Msiape kuhadza mlunguni mana ni chihi cha Mlungu, 355:35 Isaya 66:1; Zaburi 48:2wala kuhadza dunia mana ni phatuphe pha kuikira magulu. Tsona msiape kuhadza Jerusalemu mana ni mudzi wa Mlungu ariye ni Mfalume mkpwulu. 36Piya usiape kuhadza chitswacho mana kuweza kugaluza nyere mwenga kukala nyereru wala ikale nyiru. 37Kpwa hivyo uchiamba, ‘Ni kpweli,’ naikale kpweli. Na uchiamba, ‘Sivyo,’ vikale sivyo. Mana chochosi ndichozidi maneno higa mairi chila kpwa Shetani.
Onyo kuhusu kudziriphiza
385:38 Kutsama 21:24; Alawi 24:20; Kumbukumbu 19:21“Mwasikira kukala yaambwa, ‘Mutu achikudunga dzitso nawe mdunge. Achikungʼola dzino nawe mngʼole.’ 39Ela mino nakuambirani, mutu achikuhendera uyi usidziriphize. Mutu achikupiga ndzeya hino, mgaluzire yanjina nayo apige. 40Na mutu achikushitaki kotini kpwa analonda kuhala shatiro, muphe hata yo kandzuyo. 41Mutu achikulazimisha umtsukurire mzigowe kilomita mwenga, phahi mtsukurire kilomita mbiri. 42Akuvoyaye chitu muphe, na hiye alondaye kukuaphasa usimriche akauka mikono mihuphu.
Mendzani aviha enu
43“Mwasikira kukala yaambwa, ‘Mmendze myao na umzire mvihao.’ 44Ela mino nakuambirani kukala, amendzeni maadui genu na muavoyere atu ambao anakugayisani, 45ili mkale dza Sowe yenu ariye mlunguni. Mana nkuhenda dzuware riangʼarire atu anono na ayi, na mvula ikanya kpwa atu a haki na asio haki. 46Kpwani ichikala munamendza hara anaokumendzani bahi mundaphaha zawadi yani? Mana hata aandishi a kodi nkumendza asena ao! 47Na ichikala mlamusa asena enu bahi, ro jeni rindakala riphi? Mana hata atu asiommanya Mlungu nkuhenda dza vivyo. 485:48 Alawi 19:2; Kumbukumbu 18:13Kpwa hivyo kalani akamilifu, dza Sowe yenu ariye mlunguni arivyo mkamilifu.
6Mafundzo kuhusu kulavya zaka
16:1 Mathayo 23:5“Dzimanyirireni sedze mkahenda mahendo genu ga haki mbere za atu, ili muonekane munahenda manono. Muchihenda hivyo, Sowe yenu ariye mlunguni kandakutuzani.
2“Kpwa mfwano, wakati unalavya zaka, usimanyise atu anjina uhendaro, dza anafiki anavyohenda ndani ya sinagogi na barabarani, ili atogolwe ni atu. Nami nakuambirani kpweli kukala atu aho aphaha kare zawadi zao. 3Ela ichikala unalavya zaka, lavya chisiri-siri hata msenao asimanye. 4Naye Sowe, aonaye garigo sirini, andakutuza.”
Jesu anafundza atu kuvoya Mlungu
56:5 Luka 18:10–14“Wakati munavoya msikale dza anafiki. Mana anamendza kuvoya wima ndani ya sinagogi na maganikoni, ili atu aaone. Nakuambirani kpweli kukala atu hinyo aphaha kare zawadi zao. 6Ela wakati unavoya, injira mwako chumbani ufunge mryango, chisha uvoye Sowe usiyemuona. Naye Sowe, aonaye garigo sirini, andakutuza. 7Tsona munaphovoya msidziayuse na maneno manji dza atu asiomanya Mlungu ahendavyo. Mana nkufikiri kukala mavoyo gao gandasikizwa kpwa sababu ya maneno gao manji. 8Msikale dza atu hinyo, mana Sowe yenu anamanya mlondavyo kabila tamdzangbwemvoya. 9Phahi mwimwi voyani hivi:
Baba, uriye mlunguni, dzinaro nariogophewe.
10Utawalao nauonekane wazi,
na ulondaro rihendeke himu duniani dza irivyo hiko mlunguni.
11Huphe ihi rero chakurya chehu cha kuhutosha.
12Na huswamehe makosa gehu,
dza viratu hunavyoswamehe ahukoserao.
13Usihuriche hukatiywa dambini ni Shetani,
ela hutivye na ye mui.6:13 Vitabu vyanjina vya kare vina seemu iambayo: Mana ufalume, nguvu, na utukufu ni vyako, hata kare na kare. Amina.
146:14 Mariko 11:25–26“Mana mchiswamehe ayawenu, Sowe yenu ariye mlunguni piya andakuswameheni. 15Ela msiphoswamehe, naye Sowe yenu kandaswamehe makosa genu.
Mafundzo kuhusu kufunga
16“Wakati mkafunga, msikundze nyuso dza anafiki. Mana atu hinyo nkudziika na sonono ili amanywe kukala akafunga. Nami nakuambirani kpweli kukala atu hinyo aphaha kare zawadi zao. 17Ela uwe uchifunga, singa uso na udzipake mafuha chitswani, 18ili kufungako kusimanywe ni atu, ela kumanywe ni Mlungu bahi ambaye kaonekana. Hipho Sowe aonaye garigo sirini, andakutuza.”
Utajiri wa mlunguni
196:19 Jakobo 5:2–3“Msidziikire akiba zenu hipha duniani, ambapho adudu na ngʼandu ni kuubananga ama aivi ni kuvundza nyumba akaiya. 20Ela dziikireni akiba hiko mlunguni, ambako takuna adudu wala ngʼandu ibanangayo, wala aivi taaweza kufika akaiya. 21Mana hipho uikapho akibayo ndipho ambapho rohoyo inalonda ikale.”
Mwanga wa mwiri
22Jesu waenderera kufundza achiamba, “Matso ndigo taa ya mwiri. Phahi matso gachikala mazima, mwiri wosi undakala na mwanga. 23Ichikala mwanga ambao ni ukale mwako mwirini taumo, phahi jizare rindakala ra kutisha!”
Msikale na wasiwasi
24“Takuna mutu awezaye kuhumikira matajiri airi. Mana achihenda vivyo, andamendza mmwenga na amzire yuya wanjina. Mmwenga andamuhendera kazi vinono na amʼbere yuya wa phiri. Tamuweza kuhumikira Mlungu na kuno munahumikira mali.
25“Phahi nakuambirani, msihende wasiwasi kuhusu maisha genu, kala mundaryani, mundanwani, wala kuhusu miri yenu mundavwalani. Hakika maisha ni muhimu kuriko chakurya, na mwiri ni muhimu kuriko nguwo. 26Lolani nyama a mapha. Taaphanda, taavuna, wala taaika vitsagani. Ela Sowe yenu ariye Mlunguni nkuarisa. Dze, mwi si mu a samani kulu kuriko aho? 27Ni ani awezaye kudzienjerezera maisha kpwa kuhenda wasiwasi, hata dzagbwe ni dzisaa dzimwenga tu? 28Na kuhusu nguwo, kpwa utu wani muna wasiwasi? Lolani maruwa ga tsakani gameravyo. Tagahenda kazi wala tagashona nguwo, 296:29 1 Afalume 10:4–7; 2 Nyakati 9:3–6ela nakuambirani, hata Mfalume Selemani mwenye na utajiriwe wosi, kayapambwa vinono dza ruwa mwengarapho. 30Ee, mwi atu mukuluphirao chidide mwi! Ichikala Mlungu anaweza kupamba nyasi ambazo rero munaziona na muhondo zinatiywa moho, dze si zaidi andakuvwikani mwi?
31“Kpwa hivyo, msitangetange kuamba, mundaryani, mundanwani, wala mundavwalani, 32Mana gosi higo ni kuendzwa ni atu asiommanya Mlungu, ela Sowe yenu ariye mlunguni anamanya mnalonda vitu hivyo. 33Phahi, endzani ufalume wa Mlungu kpwandza na muhende hakiye na go ganjina gosi andakuenjerezani. 34Phahi msidzitiye wasiwasi kuhusu muhondo, mana muhondo indadzimanya yenye. Tabu za siku mwenga zinatosha kpwa siku hiyo.
7Kuamula anjina
1“Msiamule ayawenu, sedze mkaamulwa ni Mlungu. 27:2 Mariko 4:24Mana vyo ndivyoamula ayawenu, namwi mundaamulwa vivyo. Na chipimo mpimiracho ayawenu, ndicho ndichopimirwa mwimwi. 3Kpwa utu wani unalola chifusi dzitsoni mwa myao, ela kuona boriti ndzima iriyo mwako dzitsoni? 4Unawezadze kumuamba myao, ‘Hebu nikuuse chifusi mwako dzitsoni,’ na kuno una boriti ndzima mwako dzitsoni? 5Munafiki we! Andza kutuluza borti iriyo mwako dzitsoni, ndipho undaona vinono hata utuluze chifusi chiricho dzitsoni mwa myao.
6“Musitsuphire madiya vitu vya Mlungu gasedze gakakungʼatani. Piya musitsuphire nguluwe lulu zenu asedze akazivyoga-vyoga.
Voyani, endzani, pigani hodi
7“Voyani namwi mundahewa, endzani namwi mundaphaha, pigani hodi namwi mundavugurirwa. 8Mana avoyaye nkuhewa, aendzaye nkuphaha, na apigaye hodi nkuvugurirwa. 9Ni yuphi kahi yenu ambaye mwanawe achimvoya bofulo, andamupha dziwe? 10Hebu achimvoya ngʼonda andamupha nyoka? 11Ichikala mwi atu ayi tu, mnamanya kuapha ana enu vitu vinono, dze si zaidi Sowe yenu ariye mlunguni, iye nkuapha vitu vinono osi amvoyao. 127:12 Luka 6:31Vyo mlondavyo atu akuhendereni, namwi ahendereni dza vivyo. Mana higo ndigo mafundzo ga Shariya na Maandiko ga manabii.”
Anafundzi a kpweli na a handzo
(Luka 13:24; 6:43–44; 13:25–27; 6:47–49)
13“Mchilonda kuona uzima, humirani ryango mphutsu. Mana mryango uphiyao mohoni ni mpana na njiraye i wazi, nao atu anji ndio aihumirayo. 14Ela mryango wa kuinjirira uzimani ni mphutsu na njiraye si rahisi, nao aionao na kuigbwira ni achache.
15“Dzimanyirireni na manabii a handzo edzao kpwenu kpwa upore dza mangʼondzi ela mwao mioyoni ni mabawa masiru. 16Mundaamanya kpwa mahendo gao. Mdzangbweona muhi wa miya ukavyala zabibu, hebu mngololi ukavyala tende? Ngʼo! 17Phahi, muhi mnono nkuvyala matunda manono, ela muhi mui nkuvyala matunda mai. 18Muhi mnono tauweza kuvyala matunda mai, na muhi mui tauweza kuvyala matunda manono. 197:19 Mathayo 3:10; Luka 3:9Chila muhi usiovyalato nkukatwa, ukapigbwa maiyi na kutiywa moho. 207:20 Mathayo 12:33Phahi, manabii a handzo mundaamanya kpwa mahendo gao.”
21Jesu waenderera kugomba achiamba, “Si chila mmwenga aniihaye ‘Bwana, Bwana,’ andakala mmwenga kpwenye ufalume wangu, ela ni yuya atimizaye alondago Baba ariye mlunguni. 22Siku iyo ya hukumu anji andaniamba, ‘Bwana, swino hwatabiri kpwa dzinaro, piya huchituluza pepho na kuhenda vilinje vinji kpwa dzinaro!’ 237:23 Zaburi 6:8Nami nindaambira chingʼangʼa, ‘Sikumanyani tse. Niukirani hipha mwi atu ayi!’ ”
24“Kpwa hivyo, chila mutu asikiraye higa maneno gangu na kugalunga andakala dza mutu wa ikima yedzenga nyumbaye dzulu ya mwamba. 25Phahi mvula iriphonya, myuho yafurika, na phuto richiipiga hira nyumba. Ela taiyagbwa mana kala ikadzengbwa dzulu ya mwamba. 26Ela asikiraye maneno gangu na asigalunge andakala dza mutu mzuzu yedzenga nyumbaye difwirini. 27Phahi mvula iriphonya, myuho yafurika, na phuto richiipiga hira nyumba. Nayo ichigbwa na msindo mkpwulu sana.”
287:28 Mariko 1:22; Luka 4:32Jesu ariphomala kufundza mambo higa, atu osi aangalazwa ni mafundzoge, 29mana wafundza dza mutu ariye na uwezo, wala si dza alimu a Shariya afundzavyo.
8Jesu anaphoza mutu wa mahana
(Mariko 1:40–45; Luka 5:12–16)
1Jesu ariphomala kufundza, watserera kula gambani, kuno kundi kulu ra atu kala rinamlunga-lunga. 2Phahi phakala na mutu mmwenga ambaye kala ana mahana.8:2 Mutu wa mahana kala ni najisi, kpwa hivyo kala karuhusiwa kuinjira nyumba ya kuvoya Mlungu, kuguta ama kugutwa ni myawe. Na achiphozwa kala ni akadzionyese kpwa mlavyadzi-sadaka, ndipho aweze kutsanganyikana na atu. Mutu hiye wakpwedzachita mavwindi mbere za Jesu achimuamba, “Bwana, uchimendza, unaweza kunitakasa.” 3Naye Jesu wagolosa mkpwonowe achimguta yuya mutu wa mahana, achimuamba, “Ehe! Nalonda, takasika.” Achiphola phapho kpwa phapho. 48:4 Alawi 14:1–32Chisha Jesu achimuamba, “Sikiza, usimuambire mutu yeyesi! Ela phiya ukadzionyese kpwa mlavyadzi-sadaka, na ulavye sadaka ya kutakaswa dza vyolagiza Musa, ili ukale ushaidi kpwa atu kala ukaphola kpweli.”
Jesu anaphoza mtumishi wa mkpwulu wa jeshi
5Badaye, Jesu waphiya mudzi wa Kaperinaumu. Ariphokala anainjira mudzi hinyo, mkpwulu wa jeshi ra Chirumi wamlunga achimvoya amterye. 6Achiamba, “Bwana, mtumishi wangu arere hiko kaya kadziweza, analumwa sana mana ana ukongo wa kuphola vilungo.” 7Jesu achimuamba, “Haya nkasikira ndakpwedza nimphoze.” 8Ela yuya mkpwulu wa jeshi wamuamba, “Bwana, sifwaha kukukaribisha mwangu nyumbani. Nakuvoya ugombe neno tu, na mtumishi wangu andaphola. 9Mana hata mimi ni tsini ya akulu angu, nami nina asikari ambao a tsini yangu. Nchimuamba mmwenga, ‘Phiya phatu fulani!’ Anaphiya; na wanjina nchimuamba, ‘Ndzo!’ Aredza. Piya nchimuamba mtumishi wangu, ‘Henda utu fulani!’ Naye anahenda.”
10Jesu ariphomsikira, waangalala na achiaambira hara atu kala anamlunga-lunga achiamba, “Nakuambirani kpweli kukala sidzangbweona mutu ariye na imani dza ihi mumu tsi ya Iziraeli. 118:11 Luka 13:29Nakuambirani kukala atu anji kula mlairo wa dzuwa na mtswerero wa dzuwa andakpwedza karamuni phamwenga na Burahimu, Isaka na Jakobo kpwenye ufalume wa Mlungu. 128:12 Mathayo 22:13; 25:30; Luka 13:28Ela nyo Aiziraeli ariotsambulwa ni Mlungu andatsuphiwa kondze jizani ambako andarira na kusaga meno.” 13Naye Jesu achimuamba yuya mkpwulu wa jeshi, “Phiya vyako, na indakala uchivyoamini.” Naye mtumishiwe achiphola wakati uho.
Jesu anaphoza atu anji
(Mariko 1:29–34; Luka 4:38–41)
14Jesu ariphofika nyumbani kpwa Petero, wakpwendakuta mtsedza mchetu wa Petero arere chitandani ana homa. 15Wamguta mkpwono yuya mchetu, na homa richiphola, achiunuka achiandza kumuhumikira. 16Iriphofika dziloni wareherwa atu anji okala ana pepho. Naye achiatuluza pepho kpwa uwezo wa nenore. Piya waphoza atu osi ambao kala ni akongo. 178:17 Isaya 53:4Phahi gosi higa gahendeka ili ritimiye rira neno rogombwa ni nabii Isaya, roamba, “Wahuusira unyonje wehu na makongo gehu.”
Atu ariolonda kumlunga Jesu
18Phahi Jesu ariphoona kukala borori ra atu rikamzunguluka, waambira anafundzie avuke ngʼambo ya ziya. 19Phapho hipho mwalimu mmwenga wa Shariya waphiya kpwa Jesu achendamuamba, “Mwalimu, mino nindakulunga kokosi ndikophiya.” 20Jesu achimuamba, “Makala gakala winani, na nyama a mapha ana nyumba zao, ela mimi, Mutu Yela Mlunguni, sina phatu pha kuika mbavu.” 21Mwanafundzi wanjina achiamba, “Bwana, niricha kpwandza nkazike baba ndipho nedze nikulunge.” 22Ela Jesu achimuamba, “Nilunga na ariche atu ambao taamkuluphira Mlungu adzishuulishe na mambo dza higo.”
Jesu anahuriza phuto
(Mariko 4:35–41; Luka 8:22–25)
23Jesu ariphoinjira dauni, anafundzie amlunga. 24Ariphokala anaphiya, kpwazuka phuto kali sana hiko ziyani, hata maimbi gachiandza kufwinika dau. Ela wakati gaga ganahendeka, Jesu kala arere. 25Anafundzie akpwendamlamusa, kuno anaamba, “Bwana, hutivye, hunahoha!” 26Naye achiaambira, “Mwi atu msioamini, mbona mu aoga?” Phahi waunuka na achidemurira rira phuto na go maimbi, gachihurira hu. 27Hara atu achiangalala, achiuzana, “Ni mutu wa viphi yuno ambaye anasikizwa hata ni phuto na maimbi?”
Jesu anaphoza atu airi ario na pepho
28Ariphofika ngʼambo ya ziya, uphande wa tsi ya Agerasi,8:28 Maandiko ganjina nkuiha tsi hino Gadara au Gerigesa. Jesu wakutana na atu airi ariotuluka kula vikurani. Atu hinyo kala ana pepho na kala anatisha hata taphana ariyekubali kutsupira njira hiyo. 29Nao achikota kululu achiamba, “Hukakukosani we Mwana wa Mlungu? Dze, ukedzahugayisa kabila ya wakati kufika?” 30Phephi na phapho kala phana chaa cha nguluwe anji chinarisa. 31Phahi hara pepho amvoya ruhusa Jesu achimuamba, “Ichikala undahulavya mirini mwa hinya atu, huinjize mura nguluweni.” 32Jesu achiaambira, “Haya phiyani.” Hara pepho atuluka achendainjira hara nguluwe. Chaa chosi chatserera mairo mteremukoni, chichiinjira ziyani, na nguluwe osi achihoha. 33Hara arisa ariphoona hivyo azola kuphiya mudzini, achendasema gosi garigokala gakahendeka na gara goaphaha hara atu okala ana pepho. 34Phahi atu a mudzi wosi akpwedzamlola Jesu, na ariphomuona amvoya auke tsi yao.
9Jesu anaswamehe dambi
1Phahi Jesu wapanda dau achivuka ziya achiuya kpwao Kaperinaumu. 2Hipho atu amreha mutu wa kuphola vilungo akamlaza chitandani. Naye Jesu ariphoona hara atu vira amkuluphiravyo, wamuamba yuya mkpwongo, “Usiogophe mwanangu! Mana dambizo zikaswamehewa.” 3Jesu ariphogomba vivyo, lola anjina kahi ya nyo alimu a Shariya achiandza kunungʼunika chimoyo-moyo kuamba, “Mutu hiyu anagomba kufuru.” 4Ela Jesu wamanya maazo gao, achiauza, “Ni kpwa utu wani munaaza mai mwenu mioyoni? 5Ni riphi ra rahisi, ni kumuamba mutu, ‘Dambizo zikaswamehewa,’ hebu ni kuamba, ‘Unuka unyendeke?’ 6Ela nalonda nikuonyeseni kukala mimi, Mutu Yela Mlunguni, nina uwezo himu duniani wa kuswamehe dambi.” Chisha achimuamba yuya mkpwongo, “Unuka, hala chitandacho uphiye kpwako kaya.” 7Hiye mkpwongo waunuka, achiphiya kaya. 8Hara atu ariphoona gara, aangalala na achitishirwa. Achimtogola Mlungu yemupha mwanadamu uwezo dza hinyo.
Jesu anatsambula Mathayo
(Mariko 2:13–17; Luka 5:27–32)
9Jesu ariphokala anaphiya vyakpwe, wamuona mtoza kodi aihwaye Mathayo,9:9 Dzina ranjina ra Mathayo ni Lawi, (soma Mariko 2:14 na Luka 5:27). asegere phakpwe ofisini, achimuamba, “Nilunga.” Mathayo waunuka achimlunga.
109:10 Luka 15:1,2Badaye, Jesu na anafundzie aphiya nyumbani kpwa Mathayo, kpwendarya. Na ariphokala asegere anarya phamwenga na atoza kodi na atu anjina anji ariokala achiharirwa kala ni achina-dambi akpwedzarya phamwenga nao. 11Mafarisayo ariphoona higo, achiauza anafundzie, “Mbona mwalimu wenu anarya phamwenga na atoza kodi na achina-dambi?” 12Ela Jesu ariphosikira, waamba, “Azima taana haja ya mganga, ela akongo ndio ario na haja ya mganga. 139:13 a Mathayo 12:7; b Hosea 6:6Haya dzibazeni mafundzo higa ga Mlungu gaambago, ‘Nilondacho ni atu akale na mbazi wala si kunipha sadaka bahi.’ Mana siyakpwedzaiha atu adzionao ana haki, ela nákpwedzaiha achina-dambi.”
Jesu anauzwa kuhusu kufunga
(Mariko 2:18–22; Luka 5:33–39)
14Alafu anafundzi a Johana akpwedza kpwa Jesu achedza muuza, achimuamba, “Swiswi na Mafarisayo hukufunga, kpwa utu wani anafundzio taafunga?” 15Jesu achiamba, “Dze, ajeni a harusini nkukala na sonono wakati bwana arusi a phamwenga nao? Hata! Ela wakati uredza ambapho bwana arusi andauswa asikale phamwenga nao. Hinyo ndio wakati ndiphofunga. 16Tsona, takuna ariyeshona chiraka chiphya nguwo ya kare, mana hicho chiraka chichiandza kuuyirana, iyo nguwo ya kare indazidi kuahuka. 17Wala uchi muphya tauweza kutiywa viriba vya kare; mana hivyo viriba vindaahuka, uchi umwagike na vyo viriba vindakala tavina mana. Ela uchi muphya utiywa viriba viphya ili uchi na viriba visibanangike.”9:17 Chiriba ni kama chiburu cha chingo.
Jesu anaphoza mchetu wa mruwo na kufufula mwana wa Jairo
(Mariko 5:21–43; Luka 8:40–56)
18Jesu ariphokala acheregomba nao, phatsoloka chilongozi mmwenga wa Chiyahudi, achedzamchitira mavwindi mbereze, achimuamba, “Mwanangu mchetu akadosa roho chisambi-sambi, ela uchedzamʼbandikira mkpwonoo, andafufuka.” 19Phahi Jesu waunuka achiphiya naye, nao anafundzie achimlunga.
20Ariphokala charoni, mchetu mmwenga, ariyekala mkpwongo wa mruwo9:20 Mchetu wa mruwo chishariya kala ni najisi. kpwa miaka kumi na miiri, wamlunga Jesu ko nyuma achiguta mutse wa nguwoye. 21Mana kala akagomba mwakpwe moyoni, “Nchiguta nguwoye tu, nindaphola.” 22Phahi ariphoguta nyo mutse wa nguwo, Jesu wagaluka, na ariphomuona yuya mchetu wamuamba, “Dzitiye moyo, mayo, kpwa sababu ya kunikuluphira, ukaphola.” Mchetu hiye achiphola phapho kpwa phapho.
23Alafu Jesu wafika kaya ya yuya chilongozi wa Chiyahudi achiinjira nyumbani. Ariphoona apigadzi ngoma za hanga na atu anji anarira kpwa sonono, 24achiaamba, “Ukani hipha! Mana hiyu msichana kafwere, arere tu.” Ela hara atu achimtseka. 25Phahi atu osi ariphotuluzwa kondze, Jesu wainjira ndani, achendamgbwira mkpwono yuya msichana, naye achiunuka. 26Nazo habari hizi zagota lalo zima.
Jesu anaphoza vipofu airi
27Jesu waphiya vyakpwe na himo njirani walungbwa-lungbwa ni vipofu airi ariokala anakota kululu, “Mwana wa Daudi,9:27 Manage ni chivyazi cha Mfalume Daudi, yani mutu yetsambulwa ni Mlungu kutawala atue. huonere mbazi!” 28Jesu ariphoinjira nyumbani, hara vipofu airi amlunga ko ndani, naye Jesu achiauza, “Dze, munakuluphira kukala nina uwezo wa kukuphozani?” Nao achiamba, “Ehe, Bwana.” 29Ndipho Jesu achiaguta matso, kuno anaamba, “Navikale kulengana na kuluphiro renu.” 30Matso gao gavuguka achiona. Jesu waakahaza kpwa usiru, “Msimuambire mutu yeyesi dzambo hiri!” 31Ela nyo auka na achendagoteza habari za Jesu tsi ndzima.
Jesu anaphoza bwibwi
32Hara atu airi ariphokala anauka, atu anjina amreha mutu yekala ni bwibwi, mana kala ana pepho. 33Phahi Jesu wamtuluza yuya pepho, naye yuya bwibwi achiandza kugomba. Atu anji aangalala, achiamba, “Dzambo dza hiri tahudzangbweriona kahi ya tsi ya Iziraeli.” 349:34 Mathayo 10:25; 12:24; Mariko 3:22; Luka 11:15Ela Mafarisayo achiamba, “Anatuluza pepho kpwa uwezo wa mkpwulu wa pepho.”
Jesu anaonera atu mbazi
359:35 Mathayo 4:23; Mariko 1:39; Luka 4:44Jesu wanyendeka midzi na vidzidzi vyosi vya seemu hiyo. Wakala achifundza ndani ya masinagogi na kutangaza habari nono kuhusu utawala wa Mlungu, kuno anaphoza chila aina ya makongo na unyonje. 369:36 Isabu 27:17; 1 Afalume 22:17; 2 Nyakati 18:16; Ezekieli 34:5; Mariko 6:34Phahi ariphoona go makundi ga atu, waaonera mbazi kpwa sababu kala ana wasiwasi na kala taamanya ahendedze, dza mangʼondzi gasigo na mrisa. 379:37 Luka 10:2Chisha achiaambira anafundzie, “Mavuno ni manji ela avunadzi ni achache. 38Phahi, mvoyeni Mlungu, Bwana mchina-munda, ahume ahendadzi-kazi zaidi edze avune.”
10Madzina ga anafundzi kumi na airi a Jesu
(Mariko 3:13–19; Luka 6:12–16)
1Jesu waiha anafundzie kumi na airi achiapha uwezo wa kutuluza pepho, na kuphoza chila aina ya makongo na unyonje. 2Higa ndigo madzina ga hara mitume kumi na airi. Kpwandza ni Simoni, ambaye dzina ranjina ni Petero, na nduguye Anderea, Jakobo mwanangbwa wa Zebedayo, na nduguye Johana, 3Filipu na Batholomayo, Tomasi na Mathayo yekala mtoza kodi, Jakobo mwana wa Alifayo, na Thadayo, 4Simoni ambaye piya kala achiihwa “Mpiganiadzi Uhuru”, na Juda Isikarioti ambaye mwisho wamsalata Jesu.
Jesu anahuma anafundzie kumi na airi
5Jesu waahuma hara anafundzie kumi na airi, achialagiza achiamba, “Musiphiye majimbo ga atu asiokala Ayahudi, wala msiinjire midzi ya Asamariya, 6ela phiyani kpwa atu a Iziraeli, arioangamika dza mangʼondzi. 7Mphiyapho tangazirani atu hivi, ‘Mfalume yela kpwa Mlungu a phephi kpwedzatawala atue.’ 8Kaphozeni akongo a mahana na akongo anjina, kafufuleni ariofwa, na kutuluza pepho. Mwahewa bure kpwa hivyo kalavyeni bure. 9Wakati munaphiya msihale pesa yoyosi, 1010:10 1 Akorintho 9:14; 1 Timothi 5:18mkoba, nguwo yanjina, virahu vya kugaluza wala bakora. Mana muhendadzi-kazi ni lazima ahewe chakuryache.
11“Chila muinjirapho mudzi ama chidzidzi, endzani ndiyekukaribishani msagale naye hadi mundiphouka. 12Muinjirapho nyumbani mwa enyezi enu, alamuseni. 13Na ichikala achina-nyumba iyo anafwaha, phahi amani yenu naikale phamwenga nao. Ela ichikala taafwaha, phahi amani yenu indakuuyirani. 1410:14 Mahendo 13:51Mchikosa mutu wa kukukaribishani hebu wa kukuphundzani, tulukani nyumba au mudzi hinyo. Wakati munatuluka, kukutani vumbi ra mwenu maguluni kuaonyesa kala akahenda makosa kpwa kusakuphundzani. 1510:15 Mathayo 11:24; Mwandzo 19:24–2810:15 Luka 10:4–12Nakuambirani kpweli kukala, siku ya uamuli atu a mudzi hinyo andatiywa adabu kali kuriko hira ndiyophaha atu a midzi ya Sodoma na Gomora.”
Mateso ndigokpwedza
(Mariko 13:9–13; Luka 21:12–17)
1610:16 Luka 10:3“Phundzani! Nakuhumani mphiye, namwi mundakala dza mangʼondzi gaphiyago kahi ya mabawa. Kpwa hivyo kalani erevu dza nyoka na a pole dza njiya. 1710:17 Mariko 13:9–11; Luka 12:11–12; 21:12–15Dzimanyirireni na atu dza hinyo, mana andakuphirikani mkashitakiwe mbere ya vilongozi a chidini, na andakuchapani viboko ndani ya masinagogi gao. 18Namwi mundagbwirwa mphirikpwe mbere za atawala na afalume kpwa sababu yangu, ili mphahe kunishuhudiya kpwa atu hinyo na atu asio kala Ayahudi. 19Na munaphogbwirwa na kuphirikpwa mbere zao, msitangetange ra kpwendagomba wala ndivyogomba. Gosi ga kugomba mundahewa wakati uchifika. 20Kpwa sababu si mwimwi mundiogomba, ela Roho wa Sowe yenu ariye mwenu mioyoni.
2110:21 Mariko 13:12; Luka 21:16“Mutu andafyakatsira nduguye aolagbwe, baba andamfyakatsira mwanawe, nao ana andaagalukira avyazi aho aafyakatsire ili aolagbwe. 2210:22 Mathayo 24:9–13; Luka 21:17; Mariko 13:13Atu osi andakuzirani kpwa sababu yangu. Ela ndiyevumirira hadi mwisho andaokolwa. 23Mchiteswa ni atu a mudzi mmwenga, ukani mphiye mudzi wanjina. Mana nakuambirani kpweli tamundamala midzi yosi ya Iziraeli kabila ya mimi, Mutu Yela Mlunguni, kuuya.
2410:24 Luka 6:40; Johana 13:16; 15:20“Mwanafundzi kamshinda mwalimuwe, wala mtumishi kushinda tajiriwe. 2510:25 Mathayo 9:34; 12:24; Mariko 3:22; Luka 11:15Phahi mwanafundzi naatosheke kukala dza mwalimuwe, na mtumishi dza tajiriwe. Ichikala mkpwulu wa nyumba anaihwa Belizebuli,10:25 Belizebuli ni dzina ranjina ra Shetani. dze hara atue, taandaihwa na madzina mai zaidi?
Ogophani Mlungu macheye
(Luka 12:2–7,8–9,51–53; 14:26–27)
2610:26 Mariko 4:22; Luka 8:17“Kpwa hivyo msiogophe atu, mana takuna chochosi chofwitsika ambacho tachindamanyikana wazi, wala takuna dzambo ra siri ambaro tarindamanyikana. 27Mambo ninagokuambirani jizani gagombeni mutsi, na muambirwago pokopoko gatangazeni mbere za atu. 28Msiogophe atu aolagao mwiri bahi, ela taaweza kuolaga roho. Baha kumuogopha Mlungu awezaye kubananga mwiri phamwenga na roho mohoni. 29Mnamanya kala mberya airi anaguzwa rahisi. Ela takuna hata mberya mmwenga awezaye kufwa bila ya ruhusa ya Sowe yenu. 30-31Hata nyere zenu za vitswani zosi Mlungu anazimanya isabuye. Phahi, msiogophe, mana mwimwi muna samani zaidi kuriko mberya anji!
32“Yeyesi ndiyedzimanyisa wazi mbere za atu kala ni mfuasi wangu, nami piya nindamkubali mbere za Baba ariye mlunguni. 3310:33 2 Timothi 2:12Ela ndiyenitsamalala mbere za atu, nami piya nindamtsamalala mbere za Baba ariye mlunguni.
34“Msione kukala nákpwedzahenda atu aelewane himu duniani. Sedzerereha maelewano, ela nákpwedzareha kondo. 3510:35 Mika 7:6Mana nákpwedzatanya mutu na ise, mwana mchetu na nine, na mkpwaza-mwana na nine-vyala. 36Maadui ga mutu ni atu a nyumbaye mwenye. 37Mutu amendzaye ise ama nine zaidi kuriko mimi kafwaha kukala mwanafundzi wangu. Amendzaye mwanawe zaidi kuriko mimi kafwaha kukala mwanafundzi wangu. 3810:38 Mathayo 16:24; Mariko 8:34; Luka 9:23Tsona asiyekala tayari kugaya na kunilunga, kafwaha kukala mfuasi wangu. 3910:39 Mathayo 16:25; Mariko 8:35; Luka 9:24; 17:33; Johana 12:25Mutu amendzaye maishage himu duniani andaangamiza maishage ga kare na kare, ela aangamizaye maishage ga himu duniani kpwa sababu yangu, andagaokola.
Tuzo
4010:40 Luka 9:48; 10:16; Johana 13:20; Mariko 9:37“Ndiye kuphokerani ananiphokera mimi, na aniphokeraye, anamphokera hiye ariyenihuma. 41Aphokeraye nabii kpwa kukala anamanya mjeni ni nabii, andaphokera tuzo ra nabii. Aphokeraye mutu wa haki kpwa kukala anammanya ni mutu wa haki, andaphokera tuzo ra mutu wa haki. 42Mutu ndiyemupha angaa chikombe cha madzi ga kunwa mmwengawapho wa afuasi hinya ambao si muhimu, ela kpwa sababu ni mfuasi wangu, nakuambirani kpweli andatuzwa.”
111Jesu ariphomala kulagiza anafundzie kumi na airi, wauka achendafundza na kutangazira atu a midzi yanjina ya Galilaya ujumbewe.
Johana Mʼbatizadzi anahuma anafundzie
2Phahi, wakati hinyo Johana kala a jela. Ariphosikira mambo gahendwago ni Masihi, wahuma anafundzie 3akamuuze, “Dze, we ndiwe iye huriye kala hunamgodzera, hebu hugodze mutu wanjina?” 4Na Jesu achiajibu achiamba, “Phiyani mkamsemurire Johana mchigogasikira na kugaona: 511:5 Isaya 35:5–6; 61:1Vipofu anaona, viswere ananyendeka, akongo a mahana anaphozwa, masito anasikira, atu a kufwa anafufulwa, na achiya anasemurirwa habari nono kula kpwa Mlungu. 6Tsona muambireni kukala mutu yeyesi asiye na wasiwasi nami waajaliwa.”
7Anafundzi a Johana ariphokala anauka, Jesu wagomba na rira borori ra atu kuhusu Johana, achiamba, “Mriphophiya weruni kpwendamphundza Johana, kala munaona myaonani? Dze, mwakpwendalola nyasi zizugbwavyo ni phuto? 8Ichikala sio hivyo, sambi kala mchalolani? Hebu kala mchalola mutu wa kuvwala nguwo nono? Hata! Atu avwalao nguwo nono akala madzumba ga chifalume. 9Haya niambirani, kala mchalolani? Kala mchalola nabii? Ehe! Ni kpweli kabisa, tsona nakuambirani iye ni zaidi ya nabii. 1011:10 Malaki 3:1Iye ndiye ambaye Maandiko gaandikpwa kumuhusu, gaambago,
‘Nindatanguliza muhumwa wangu mberezo,
ambaye andakutengezera njirayo.’
11“Nakuambirani kpweli kukala, takudzangbwetsembuka mutu kahi ya anadamu osi ariye muhimu kuriko Johana Mʼbatizadzi. Ela mutu yeyesi ariye mfuasi wangu, hata yuya wa tsini kabisa kpwenye utawala wa mlunguni ni mkpwulu kuriko Johana.
1211:12 Luka 16:16“Hangu Johana Mʼbatizadzi aandze kusemurira neno ra Mlungu na kubatiza atu hadi sambi, ujumbe kuhusu utawala wa Mlungu unapingbwa sana na hinyo apindzani anahenda chadi cha kuuangamiza. 13Mana kabila ya Johana kpwedza, manabii osi na Shariya za Musa zatabiri kuhusu wakati hinyu. 1411:14 Malaki 4:5; Mathayo 17:10–13; Mariko 9:11–13Na ichikala mundakubali, phahi Johana ndiye Elija yetabiriwa ni manabii kukala andauya. 15Ariye na masikiro, naasikire!”
16Jesu waenderera kuamba, “Ela ni ndaafwananisha na chitu chani atu a siku hizi? Aho ni dza anache asegereo cheteni analaumu kundi ranjina:
17‘Hwakupigirani ngoma za arusi,
ela tamfwihire.
Huchikupigirani ngoma ya chifudu,
ela tamkarira.’
18“Johana ariphokpwedza, wafunga na kanwere uchi, na atu kala achimuamba, ‘Pepho ana koma.’ 19Nriphokpwedza mimi, Mutu Yela Mlunguni, narya na kunwa, nao atu ananiamba, ‘Mloleni, hiye mroho na mlevi, msena wa atoza kodi na achina-dambi anjina!’ Ela ikima ya Mlungu nkuhakikishwa kala ni kpweli kpwa mahendo ga atue.”
Midzi isiyokuluphira
20Phahi Jesu waandza kulaumu atu a midzi ambayo wahenda vilinje vinji, kpwa sababu taayatubu dambi zao. 2111:21 Isaya 23:1–18; Ezekieli 26:1—28:26; Joeli 3:4–8; Amosi 1:9–10; Zakariya 9:2–4Achiamba, “Shaka hiro, mwi atu a midzi ya Korazini na Bethisaida!11:21 Jesu anafwananisha atu a midzi ya Chiyahudi na atu a midzi ya atu asiokala Ayahudi (Tiro, Sidoni na Sodoma), ambao kala anamanyikana kpwa uyi wao. Mana kala vilinje vyohendwa kpwenu, vyahenderwa atu a midzi ya Tiro na Sidoni, atue angekala atubu chitambo, akavwala magunia na kudzisaka ivu kuonyesa akatubu. 22Ela nakuambirani kukala siku ya hukumu mwimwi mundaphaha uamuli mkali kuriko ya atu a Tiro na Sidoni. 2311:23 Isaya 14:13–15; Mwandzo 19:24–28Na mwi atu a Kaperinaumu, dze mundadzikarya hadi mfike mlunguni? Hata! Mundatserezwa hadi kuzimu, mana kalapho vilinje vyohenderwa mwimwi vyahendwa mudzi wa Sodoma, phahi mudzi hinyo ungekala uchereko. 2411:24 Mathayo 10:15; Luka 10:12Ela nakuambirani kukala siku ya uamuli, mwimwi mundaphaha uamuli mkali kuriko ya atu a Sodoma.”
Ndzoni kpwangu mwedze muoye
25Wakati hinyo Jesu waamba, “Baba Mlungu, Bwana wa dzulu mlunguni na duniani, nakushukuru kpwa sababu waafwitsa atu a ilimu na marifwa mambo higa na uchiangʼazira atu akuluphirao dza anache. 26Ehe, ni sawa Baba, mana hivyo ndivyo vyokuhamira. 2711:27 Johana 1:18; 3:35; 10:15Baba wanipha uwezo wa mambo gosi. Takuna mutu ammanyaye Mwana isiphokala Baba, wala takuna ammanyaye Baba Mlungu isiphokala Mwana na mutu yeyesi ambaye Mwana nkumtsambula kumfwenurira.
28“Ndzoni kpwangu mwimwi mosi mgayao na kuremererwa ni mizigo miziho, nami nindakuoyezani. 2911:29 Jeremia 6:16Gbwirani mzigo wangu na mdzifundze kula kpwangu; mana mimi ni mpole na wa mbazi, namwi roho zenu zindaoya. 30Mana mafundzo gangu ga rahisi,11:30 Chiyunani chinaamba gogolo rangu. na mzigo wangu tauremera.”
12Kuhusu Siku ya Kuoya
(Mariko 2:23–28; 3:1–6; Luka 6:1–11)
112:1 Kumbukumbu 23:25Wakati uho, Jesu na anafundzie atsapira minda ya nganu Siku ya Kuoya. Phahi hara anafundzie kala ana ndzala na achikala anakata masuche ga nganu, achigaphulula na kurya. 2Ela Mafarisayo ariphoona gara gahendekago amuamba Jesu, “Lola! Anafundzio anahenda dzambo ambaro si shariya kpwehu swiswi Ayahudi kuhendwa Siku ya Kuoya.”12:2 Shariya za Musa kala zinaruhusu atu kuphulula nganu wakati anatsupa na minda ya atu anjina (soma Kumbukumbu 23:25.) Mafarisayo atsukirwa kpwa sababu anafundzi a Jesu kala anahenda kazi ya “kuvuna”, ambayo ni mwengayapho ya malagizo mirongo mine na tisiya ambago kala taaruhusiwa kugahenda siku ya kuoya (soma Kutsama 20:8–11; 34:21 na Kumbukumbu 5:12–15.)
312:3 1 Samueli 21:1–6Jesu achiauza, “Kale tamdzangbwesoma arivyohenda Mfalume Daudi na ayae ariphosikira ndzala? 412:4 Alawi 24:9Wainjira hema ra kumuabudu Mlungu achendarya mabofulo gotengbwa kpwa kazi ya Mlungu. Chishariya, iye na ayae kala taaruhusiwa kugarya isiphokala alavyadzi-sadaka bahi. 512:5 Isabu 28:9–10Hebu tamdzangbwesoma kukala alavyadzi-sadaka nkuhenda kazi ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu Siku ya Kuoya? Wakati anahenda hivyo nkukala anavundza shariya, ela taayaisabiwa kukala na makosa. 6Phahi nakuambirani kukala hipha phana mkpwulu kuriko Nyumba ya Kuvoya Mlungu. 712:7 Mathayo 9:13; Hosea 6:6Kala mnamanya mana ga Maandiko higa, ‘Nilondacho ni atu akale na mbazi wala si kunipha sadaka bahi,’ msingeamula asio na makosa. 8Mana, Mutu Yela Mlunguni, ndiye mwenye uwezo wa mambo gosi ga Siku ya Kuoya.”12:8 Chiyunani chinaamba, ni Bwana wa siku ya Kuoya.
9Chisha Jesu wauka hipho na achendainjira sinagogi ra nyo Mafarisayo. 10Mo ndani kala muna mutu wa kufuwa mkpwono. Na kpwa kukala hara Mafarisayo kala anaendza chizigbwa cha kumshitakira Jesu, amuuza, “Dze, ni shariya kuphoza mutu Siku ya Kuoya?” 1112:11 Luka 14:5Ela Jesu achiauza, “Ni ani kahi yenu ambaye ngʼondzire richigbwa dibwani Siku ya Kuoya karituluza? 12Sambi ni yuphi ariye na mana zaidi, mutu hebu ngʼondzi? Phahi ni shariya kumuhendera mutu mambo manono Siku ya Kuoya.” 13Chisha wamuamba yuya mutu, “Golosa mkpwonoo.” Naye achiugolosa uchikala mzima dza hura wanjina. 14Hipho Mafarisayo atuluka kondze na achendapanga njama ya ndivyomuolaga Jesu. 15Ela ye wamanya mipango yao na achiuka hipho.
Atu anji amlunga-lunga naye achiphoza atu osi ariokala akongo; 16chisha achiaonya asimuambire mutu yeyesi kukala iye ni ani. 17Phahi wahenda hivi ili ritimiye rira neno ra Mlungu rogombwa ni nabii Isaya:
1812:18 Isaya 42:1–4“Lola ye mtumishi wangu yemtsambula,
nammendza sana na moyo wangu unahamirwa kpweli-kpweli.
Naye nindamupha Roho wangu,
na andatangaza uamuli wa haki kpwa mataifa gosi.
19Kandalumbana na mutu wala kukota kululu,
tsona kandatangaza na hoyo barabarani.
20Mwandzi uchiochetuka, kandauvundza. Na taa itakayo kufwa, kandaizimya,
naye andaenderera vivyo hadi ndiphohenda haki itawale;
21na kutsupira dzinare, atu asio kala Ayahudi andamkuluphira iye.”
Jesu ana nguvu kumshinda Shetani
(Mariko 3:20–30; Luka 11:14–23; 6:43–45)
22Phahi, Jesu wareherwa mutu yekala na pepho zomuhenda chipofu na bwibwi. Achimphoza hata achiandza kugomba na kuona. 23Atu osi okala hipho aangalala, achiamba, “Dze, akale yuno ndiye Mwana wa Daudi?” 2412:24 Mathayo 9:34; 10:25Ela Mafarisayo ariphosikira swali hiro, aamba, “Mutu hiyu anatuluza pepho kpwa uwezo wa Belizebuli, mkpwulu wa pepho.”
25Jesu wamanya maazo gao, ndipho achiaambira, “Tsi yoyosi ambayo vilongozie anapingana, tsi iyo taindadumu, tsona mudzi wowosi ama nyumba iganyanayo makundi kupingana, nkutsamuka. 26Ichikala Shetani anatuluza Shetani myawe, hino inaonyesa kukala ufalumewe ukadziganya. Phahi kpwa kpweli ufalume hinyo taundaweza kudumu. 27Sambi mino ichikala ninatuluza pepho kpwa uwezo wa Belizebuli, mkpwulu wa pepho osi, dze afuasi enu nkutuluza pepho kpwa uwezo wa ani? Phahi afuasi enu ndio ndiokuamulani. 28Ela kpwa kukala ninatuluza pepho kpwa uwezo wa Roho wa Mlungu, phahi manyani kukala ufalume wa Mlungu ukedza kpwenu. 29Mana, takuna mutu awezaye kuinjira nyumba ya mutu wa mkpwotse ili amfute malize, isiphokala kpwandza, amfunge mikowa yuya mutu wa mkpwotse ndipho amfute malize.
3012:30 Mariko 9:40“Yuya ambaye ka uphande wangu, manyani ananipinga; na iye ambaye tahukusanya phamwenga, manyani anatsamula. 31Kpwa hivyo nakuambirani, atu andaswamehewa chila dambi na kufuru, ela yeyesi ndiyekufuru Roho Mtakatifu kandaswamehewa bii! 3212:32 Luka 12:10Piya, yeyesi ndiyegomba maneno kunipinga mimi, Mutu Yela Mlunguni, andaswamehewa; ela ndiyegomba maneno kumpinga Roho Mtakatifu kandaswamehewa, hipha sambi na wakati wedzao.”
3312:33 Mathayo 7:20; Luka 6:44Jesu achienderera kugomba, achiamba “Mchiroroma muhi vinono mundaphaha matunda manono, ela msiphouroroma vinono, mundaphaha matunda mai. Mana muhi nkumanyikana kpwa matundage. 3412:34 Mathayo 3:7; 15:18; 23:33; Luka 3:7; 6:45Mwi ana a nyoka! Mnawezadze kugomba manono ichikala mwi enye mu ayi? Mana mutu nkugomba gachigoodzala mwakpwe moyoni. 35Mutu mnono nkutuluza manono kula kpwa akibaye nono na mutu mui nkutuluza mai kula kpwa akibaye mbii. 36Phahi nakuambirani kukala siku ya kuamula atu andalazimika kueleza kuhusu chila neno risirofwaha arirogomba. 37Mana manenogo manono gandakuhenda uamulwe kukala wa haki, na manenogo mai gandakuhenda uamulwe kala una makosa.”
Jesu anarema kuhenda chilinje
(Mariko 8:11–12; Luka 11:29–30)
3812:38 Mathayo 16:1; Mariko 8:11; Luka 11:16Chisha alimu anjina a Shariya na Mafarisayo anjina amuamba Jesu, “Mwalimu hunalonda huone ishara ya chilinje kula kpwako kuonyesa uwezoo.” 3912:39 Mathayo 16:4; Mariko 8:12Ela achiaambira, “Mwimwi chivyazi cha atu ayi msiokala aaminifu! Mnalonda ishara! Hata! Tamundaonyeswa isiphokala iratu yohenderwa nabii Jona. 4012:40 Jona 1:17Mana viratu Jona arivyokala siku tahu, usiku na mutsi, ndanini mwa dzingʼonda kulu, ndivyo piya mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndakala kuzimu siku tahu, usiku na mutsi. 4112:41 Jona 3:5Siku ya uamuli, atu a Ninawi andaima phamwenga na atu a chivyazi hichi, nao andachishitaki kpwa makosa gao. Mana atu a Ninawi atubu dambi zao kpwa sababu ya mahubiri ga Jona, ela sambi, mimi nriye hipha ni mkpwulu kuriko Jona. 4212:42 1 Afalume 10:1–10; 2 Nyakati 9:1–12Vivyo hivyo siku hiyo, malikia wa kula tsi ya Mwakani andaima phamwenga na atu a chivyazi hichi, naye andachishitaki kpwa makosa gao. Mana wala pembe ya dunia kpwedzaphundza maneno ga marifwa ga Selemani, ela sambi, mimi nriye hipha ni mkpwulu kuriko Selemani.”
Mutu auyirwaye ni pepho
43Jesu waenderera kugomba achiamba, “Pepho achimtuluka mutu, nkuphiya weruni achaendza phatu pha kuoya. Ela asiphophaha, 44nkudziamba, ‘Nindauya kpwangu nyumbani kpwa kare nrikola.’ Phahi achedzakuta phara phatu ni phahuphu, phaphyerwa na chila chitu chaikpwato, 45chisha nkuphiya achahala pepho ayae sabaa ayi zaidi kuriko iye, na achamuinjira yuya mutu na akaishi himo. Hipho, hali ya yuya mutu nkukala mbii zaidi kuriko hira ya mwandzo. Na hivyo ndivyo ndivyokala atu a chivyazi hichi chii.”
Udugu wa kpweli
(Mariko 3:31–35; Luka 8:19–21)
46Na ariphokala acheregomba na hara atu, nine na nduguze a chilume a Jesu akpwedzaima kondze, mana kala analonda kubisha naye. 47Phahi mutu fulani ariyekala hipho wamuamba Jesu, “Bwana! Mayoo na enenu aimire kondze analonda kubisha nawe.” 48Ela wamuamba yuya mutu, “Mayo ni ani? Na enehu ni aphi?” 49Phahi waoloha anafundzie, na achiamba, “Lolani, hinya ndio mayo na enehu! 50Mana yeyesi ahendaye alondago Baba ariye mlunguni, ndiye mwenehu na mayo.”
13Ndarira ya mkurima
1Siku iyo-iyo, Jesu watuluka himo nyumbani na achiphiya kanda-kanda ya ziya ra Galilaya, ambako wakpwendasagala achifundza atu. 213:2 Luka 5:1–3Sambi kpwa vira umati mkpwulu kala ukamzunguluka, wapanda dauni achisagala. Nao atu osi achiima kanda-kanda ya ziya. 3Naye achiaambira mambo manji kpwa ndarira.
“Phundzani! Mkurima mmwenga waphiya kpwakpwe mundani kpwendakumbira mbeyu. 4Ariphokala anakumbira, mbeyu zanjina zagbwa njirani, zichitsotwa ni nyama a mapha. 5Mbeyu zanjina zagbwa dzulu ya mawe kokala na mtsanga mchache. Zichimera upesi, kpwa sababu mtsanga kala sio munji. 6Ela kuriphokala na dzuwa kali, hira mimea yanyala, ichifwa kpwa vira miziye kala i dzulu-dzulu. 7Mbeyu zanjina zagbwa zichimera phamwenga na mbeyu za miya. Phokala zinakula, miya nayo yakula, hipho, hira mimea ichilingbwa-lingbwa ni hira miya. 8Mbeyu zanjina zagbwa mtsanga wa nguvu, zichikulato na zichivyala masuche ga tembe mirongo mihahu, ganjina ga tembe mirongo sita na ganjina hata ga tembe gana.” 9Chimarigizo Jesu waamba, “Ariye na masikiro, naasikire!”
Sababu ya Jesu kuhumira ndarira
10Chisha anafundzi aphiya kpwa Jesu na achendamuuza, “Kpwa utu wani uchigomba na atu hinyo unahumira ndarira?” 11Jesu waajibu achiamba, “Mwimwi mwaajaliwa kumanya siri za ufalume ambao Mlungu wanipha, ela hano ayawenu taayaajaliwa. 1213:12 Mathayo 25:29; Mariko 4:25; Luka 8:18; 19:26Mana yeyesi ariye na chitu na kuchihumira andaenjerezwa akale na vinji. Ela ariye kana chitu, hata cho chidide aricho nacho andafutwa. 13Ndiyo mana nagomba nao na ndarira, kpwa sababu ana matso ela taaona, ana masikiro ela taasikira, wala taaelewa. 1413:14 Isaya 6:9–10Nao utabiri wa nabii Isaya unatimiya, uambao,
‘Kusikira mundasikira, ela tamundaelewa,
na kulola mundalola, ela tamundaona.
15Mana mioyo yao ikakala mifu,
aziba masikiro gao,
akafwinya matso gao,
asedze akaona na go matso gao,
akasikira na go masikiro gao,
akaelewa na yo mioyo yao,
asedze akanigalukira,
nami nikaaphoza.’
1613:16 Luka 10:23–24“Ela baha mwimwi, mana matso genu ganaona na masikiro genu ganasikira. 17Nakuambirani kpweli kukala manabii anji na atu a haki anji aaza kuona mgaonago mwimwi ela taagaonere, piya achiaza kusikira higa msikirago mwimwi ela taayagasikira.
Jesu anaeleza mana ya ndarira ya mkurima
(Mariko 4:13–20; Luka 8:11–15)
18“Phahi, phundzani mana ya ndarira ya mkurima. 19Mutu asikirapho neno kuhusu ufalume wa Mlungu na asiuelewe, ni kukala Shetani akedza akahala chira chophandwa mwakpwe moyoni. Hinyu ni mfwano wa mbeyu yogbwa njirani.13:19 Chiyunani chinaamba, ujumbe kuhusu ufalume.20Mbeyu iriyogbwa dzulu ya mtsanga wa tsangalawe, kokala na mtsanga mchache ni dza mutu asikiraye ujumbe na mara mwenga akauphokera na raha. 21Ela neno hiro tarimenya ndani, mana mutu hiyu kurigbwira kpwa muda tu. Tabu na mateso ganaphozuka kpwa sababu ya hiro neno, nkuricha kuamini mara mwenga. 22Zira mbeyu zirizogbwa kpwenye miya, ni mfwano wa mutu asikiraye neno, ela mambo ga dunia, na tamaa za mali nkpwedzalinga-linga rira neno hata rikakala tarivyala. 23Zira mbeyu zogbwa mtsanga wa nguvu, ni mfwano wa mutu asikiraye neno chisha akarielewa. Naye nkuvyala matunda, dza viratu mbeyu vyovyala masuche ga tembe gana, ganjina tembe mirongo sita na ganjina mirongo mihahu.”
Ndarira ya nganu na mbondo
24Jesu waambira atu ndarira yanjina, achiamba, “Ufalume ambao Mlungu wanipha unaelezwa ni ndarira hino. Mutu mmwenga waphanda mbeyu nono mwakpwe mundani. 25Usiku mmwenga, wakati chila mmwenga kala arere, kpwakpwedza adui wa yuya mutu achedzaphanda mbondo mo murimo na nganu na achiphiya vyakpwe. 26Phahi nganu iriphokula na kuandza kulavya masuche, mbondo nazo zaandza kuonekana. 27Atumwa a yuya mchina-munda aphiya kpwakpwe, achendamuamba, ‘Bwana, hwakuphandira mbeyu nono mura mundani, vino zira mbondo zalaphi?’ 28Yuya mchina-munda achiamba, ‘Hiye yehenda hivyo ni adui.’ Alafu hara atumwa achimuamba, ‘Dze, hukazingʼole?’ 29Naye achiaambira, ‘Hata, msihende hivyo, mana mngʼolapho mbondo munaweza kungʼola nganu piya. 30Ziricheni zikule phamwenga na nganu hadi wakati wa kuvuna. Alafu nindaambira ahendadzi-kazi akusanye mbondo azifunge mabutsa-mabutsa na azitiye moho, ndipho ahale hira nganu ayiike chitsagani mwangu.’ ”
Ndarira ya tembe ya mgandi
(Mariko 4:30–32; Luka 13:18–19)
31Jesu waambira atu ndarira yanjina, achiamba, “Ufalume ambao Mlungu wanipha ni dza tembe ya mgandi, ambayo mutu mmwenga waitsupha mwakpwe mundani. 32Hata dzagbwe tembe yenye ni ndide kuriko mbeyu zosi, ela ichimera inakala muhi mkpwulu sana, hata nyama a mapha akadzenga nyumba zao dzulu ya zira pandaze.”
33Jesu piya wahumira ndarira hino kuambira atu kukala, “Ufalume ambao Mlungu wanipha ni dza hamira chache ambayo mchetu waitiya ungani, na unga wosi pishi tahu uchiumuka.”
34Jesu wagomba na umati wa atu mambo higa gosi kpwa kuhumira ndarira. Nako takuna neno hata mwenga arirogomba bila kuhumira ndarira. 3513:35 Zaburi 78:2Higa gahendesa Maandiko gatimiye gaambago:
“Nindagomba namwi kpwa kuhumira ndarira.
Nindaeleza mambo garigofwitswa hangu dunia iriphoumbwa.”
Jesu anaaeleza anafundzie mana ya ndarira hino
36Jesu ariphorichana na rira kundi ra atu, wainjira nyumbani. Chisha anafundzie achendamuamba, “Tafadhali huambire mana ga mbondo himo mundani.”
37Phahi Jesu waambira, “Mkurima yephanda zira mbeyu nono ni mimi, Mutu Yela Mlunguni. 38Nao munda ni dunia, nazo zira mbeyu nono ni hara amukuluphirao Muokoli yela kpwa Mlungu; mbondo nazo ni hara alongozwao ni Shetani. 39Yuya adui ariyephanda mbondo ni Shetani. Mavuno ni wakati wa mwisho wa dunia, nao avunadzi ni malaika.
40“Viratu mbondo ikusanywavyo na kutiywa moho, ndivyo ndokala siku ya mwisho. 41Mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndiphouya kutawala dza mfalume nindahuma malaika angu, akusanye kula ufalume wangu osi ariohenda dambi na osi ariosababisha anjina kuhenda dambi. 42Nao andatsuphiwa ziya ra moho, ambako andarira na kusaga meno. 43Ela hinyo a haki andangʼala dza dzuwa kpwenye ufalume wa Ise yao. Ariye na masikiro, naasikire!
Ndarira za amana na dziwe ra samani kulu
44“Nindakuelezani vira ambavyo mutu anaweza kukubali ukpweli kunihusu na kukala mmwenga katika ufalume ambao Mlungu wanipha. Mutu mmwenga waona amana yokala ikafwitswa mundani, na achiona baha aifwitse zaidi. Na kpwa raha ariyokala nayo wakpwendaguza chila chitu arichokala nacho, achedzagula hura munda. 45Tsona, utawala wa Mlungu unafwananishwa na mutu mmwenga yekala anahenda bishara ya mawe ga samani. 46Siku mwenga wakpwendaona dziwe ra samani kulu sana. Phahi, wauya achendaguza chila chitu arichokala nacho, achedzarigula rira dziwe!
Ndarira ya chimia
47“Chisha, ufalume ambao Mlungu wanipha unaelezwa ni ndarira hino. Avuvi akpwendahega chimia madzini na achigbwira ngʼonda a aina zosi. 48Chira chimia chiriphoodzala ngʼonda, avuvi achivweha kondze na achiandza kutsambula ngʼonda anono, achiatiya tengani, na hara asiofwaha achiatsupha. 49Phahi, hivyo ndivyo ndokala siku ya mwisho. Malaika andakpwedza atenge atu ayi kanda na a haki, 50andatsupha atu ayi ndani ya ziya ra moho. Na mumo, andarira na kusaga meno. 51Dze, mambo gano gosi munagaelewa?” Nao achiamba, “Oho.”
52Chisha Jesu achienjereza kuamba, “Kpwa hivyo, yeyesi amanyaye Shariya za Musa, na ambaye akamkuluphira Muokoli yela kpwa Mlungu ni dza mchina-nyumba alavyaye vitu vya kare na viphya kula chumbani aikamo vituvye vya samani.”
Jesu anaremewa hiko Nazareti
53Jesu ariphomala kugomba ndarira hizi, wauka 54achiuya kpwao Nazareti, mudzi arikorerwa. Phahi ariphofika hiko, wainjira sinagogini na achiandza kufundza, na nyo atu ariphosikira mafundzoge, aangalala achiamba, “Waphahaphi marifwa higa na uwezo wa kuhenda vilinje? 55Dze, yuno si mwana wa yuya fundi wa mbao? Dze, nine si Maryamu, na nduguze alume si Jakobo, Yusufu, Simoni na Juda? 56Si nduguze achetu osi husagala nao? Sambi, mambo gosi gano yuno mwanache wagaphahaphi?” 5713:57 Johana 4:44Phahi taayafwahirwa, achimrema. Chisha Jesu achiaambira, “Nabii nkutogolwa chila phatu, isiphokala phao laloni na phao kaya.” 58Jesu wahenda vilinje vichache phatu hipho, kpwa sababu ya kusakuluphira kpwao.
14Chifo cha Johana Mʼbatizadzi
1Phahi siku zizo hizo, Herode mtawala wa jimbo ra Galilaya, wasikira sifwa za Jesu 2na achiaambira atumishie, “Hiye ni lazima akale ni Johana Mʼbatizadzi! Akafufuka ndiyo sababu anaweza kuhenda vilinje vinji.” 3-414:3–4 Luka 3:19–2014:3–4 Alawi 18:16; 20:21Hipho mwandzo Herode kala akalagiza Johana agbwirwe na afungbwe jela, kpwa sababu Johana kala achimuambira Herode kala chishariya ni makosa sana kumlóla Herodiya ambaye kala ni mkpwaza nduguye Filipu. 5Herode kala analonda kumuolaga Johana, ela achiogopha atu, mana kala anaamini kukala ni nabii.
6Ela wakati wa kusherekeya kumbukumbu ya kuvyalwa kpwa Herode, mwana mchetu wa Herodiya wafwiha vinono mbere za ajeni osi. Naye Herode piya achihamirwa 7hata achimuahidi yuya msichana kpwa kuapa kumupha chochosi ndichovoya. 8Yuya msichana bada ya kuambirwa ni nine, waamba, “Nalonda uniphe chitswa cha Johana Mʼbatizadzi ndani ya chano.” 9Mfalume ariphosikira hivyo wasononeka, ela kpwa vira kala akaapa mbere za ajeni, walagiza areherwe. 10Phahi achihuma mutu ko jela, akamkate chitswa Johana. 11Nacho chitswa chichireherwa yuya msichana ndani ya chano, naye achimphirikira nine. 12Anafundzi a Johana akpwedzahala mwiriwe na achendauzika, chisha achendamuambira Jesu.
Jesu anarisa atu zaidi ya elufu tsano
(Mariko 6:30–44; Luka 9:10–17; Johana 6:1–14)
13Jesu ariphosikira habari hizo, wapanda dauni achiphiya phatu phokala taphana atu ili akakale macheye. Ela makundi ga atu kula vidzidzi vinji ariphomanya kura ariko, anyendeka achimlunga kuko. 14Jesu ariphotuluka dauni waona rira kundi kulu ra atu. Naye waonera mbazi na achiphoza atu ariokala akongo.
15Dziloni iriphofika anafundzie akpwendamuamba, “Mwalimu, hipha ni kure na midzi na jiza rinahanda. Aambire hinya atu aphiye midzini ili akagule chakurya.” 16Ela Jesu achiamba, “Si lazima aphiye; ariseni mwimwi.” 17Nao achimjibu, “Huna mabofulo matsano na ngʼonda airi bahi!” 18Jesu achiamba, “Hebu nireherani.” 19Chisha waambira hara atu asagale nyasini. Alafu achihala gara mabofulo matsano na hara ngʼonda airi, achilola dzulu mlunguni achimshukuru Mlungu. Ariphomala kuvoya, wamega-mega gara mabofulo achiapha anafundzie aaganyire hara atu. 20Atu osi arya kumvuna. Chisha anafundzie achitsola-tsola masaza goodzaza kaphu kumi na mbiri. 21Na hara ariorya kala ni kama alume elufu tsano bila ya kuolanga achetu na anache.
Jesu ananyendeka dzulu ya madzi
(Mariko 6:45–52; Johana 6:15–21)
22Bada ya higa tu, Jesu waambira anafundzie apande dau amtanguliye kuvuka ngʼambo. Ela ye mwenye wasala ko nyuma kuaambira atu auye makpwao. 23Bada ya kulagana na hara atu, waphiya gambani macheye kpwendavoya Mlungu. Iriphofika dziloni, Jesu wakala kuko macheye hadi usiku. 24Wakati hinyo dau kala rikafika kure sana, naro kala rinasukpwa-sukpwa ni maimbi mana phuto kala rinapiga kula kokala anaphiya.
25Wakati wa dzogolo ra kpwandza kuika, waalunga anafundzie kuno ananyendeka dzulu-dzulu ya madzi. 26Nao ariphomuona, achikota kululu kpwa wuoga, achiamba, “Ni tsunusi!” 27Ela phapho hipho Jesu achiaambira, “Msitishirwe! Ni mimi!”
28Alafu Petero wamuiha achiamba, “Bwana, ichikala ni uwe kpweli, niamba ninyendeke dzulu ya madzi kpwedza kuko uriko.” 29Achiambwa, “Haya, ndzo!” Phahi Petero watuluka mura dauni na achinyendeka dzulu-dzulu ya madzi kuphiya kura kpwa Jesu. 30Ela ariphoona zira tsulu za maimbi, watishirwa na achiandza kuhoha. Phahi wakota kululu achiamba, “Bwana nitivya!” 31Jesu wagolosa mkpwono mara mwenga achimgbwira, chisha achimuamba, “Mutu usiyekuluphira, we! Kpwa utu wani ukakala na wasiwasi?” 32Ariphogomba vivyo, iye na Petero ainjira mo dauni, na rira phuto richihurira. 33Chisha atu osi mura dauni amuabudu na achiamba, “Kpwa kpweli uwe u Mwana wa Mlungu!”
34Bada ya kuvuka ziya, atuluka tsi kavu seemu za Genesareti. 35Atu a seemu iyo ariphomtambukira kala ni Jesu, agoteza habari seemu zosi za phephi, na achimrehera atu osi ariokala akongo. 36Jesu wavoywa aruhusu akongo agute hata dzagbwe ni mutse wa nguwoye ili aphozwe, nao osi arioriguta aphola.
15Mafundzo kuhusu mila
1Siku mwenga, Mafarisayo na alimu a Shariya anjina akpwedza kula Jerusalemu kumuuza Jesu, 2“Anafundzio nkuvundza mila hurizorichirwa ni akare ehu. Mana wakati anarya taatsukutsa mikono yao kama mila ziambavyo. Mbona nkuhenda hivyo?” 3Jesu achiaamba, “Mbona mwi munavundza shariya ya Mlungu kpwa kulunga mila zenu? 415:4 Kutsama 20:12; 21:17; Kumbukumbu 5:16; Alawi 20:9Mana Mlungu walavya shariya achilagiza, ‘Ishimu sowe na mayoo,’ na chisha achiamba, ‘Yeyesi alaphizaye ise au nine, ni lazima aolagbwe.’ 5Ela mwi munaamba kukala mutu achimuamba ise au nine, ‘Cho nricho nacho kpwa kukuteryani nkachilavya sadaka kpwa Mlungu,’ phahi kana lazima tsona ya kumterya ise. 6Phahi, kpwa sababu ya mila zenu, munabera malagizo ga Mlungu. 7Mbavi mu anafiki mwi! Nabii Isaya wagomba kpweli kukuhusuni ariphotabiri ujumbe hinyu kula kpwa Mlungu.
815:8 Isaya 29:13Mana waamba, ‘Atu hinya nkuniogopha na maneno bahi,
ela mioyo yao i kure nami.
9Kuniabudu kpwao takuna mana,
mana anafundza atu alunge mafundzo ga chibinadamu
dza malagizo gangu.’ ”
Mambo gamtiyago mutu najisi
10Jesu ariphomala kugomba na hara Mafarisayo, waaiha rira kundi ra atu achiaambira, “Hebu niphundzani na mmanye ninagokuambirani! 11Chimtiyacho mutu najisi sicho chira aryacho. Ela ni chira chilacho mwakpwe kanwani, hicho ndicho chimtiyacho mutu najisi.”
12Chisha anafundzie amlunga achendamuamba, “Dze, unamanya kukala hara Mafarisayo achiphosikira manenogo akatsukirwa?” 13Ela naye achiamba, “Baba ariye mlunguni andangʼola chila mmea ambao kauphandire. 1415:14 Luka 6:39Msidzishuulishe na hinyo vilongozi vipofu. Chipofu achilongoza chipofu myawe, osi airi andavoromoka dibwani.”
15Alafu Petero wamuamba Jesu, “Hueleze mana ga hira ndarira ya mutu atiywavyo najisi.” 16Jesu achiauza, “Hata mwimwi piya bado tamuelewa? 17Kpwani tammanya kukala chochosi chiinjiracho kanwani nkutsupira ndanini na badaye chikanyewa! 1815:18 Mathayo 12:34Ela maneno mai galago kula kanwani, asiliye ni moyoni, nago ndigo gamuhendesago mutu kukala najisi. 19Mana moyoni mwa mutu, ndimo asili ya maazo mai, gamuhendago akaolaga, akahenda uzembe, udiya, wivi, ushaidi wa handzo, na lisengenyo. 20Higa ndigo gamtiyago mutu najisi. Ela kurya chakurya bila kutsukutsa mikono kama mila ziambavyo takumtiya mutu najisi.”
Kuluphiro ra mayo ambaye kala si Myahudi
21Jesu ariphouka hiko Galilaya, waphiya seemu za midzi ya Tiro na Sidoni. 22Phahi, mchetu mmwenga wa Chikanani wa tsi iyo wakpwedza kpwa Jesu, achipiga kululu achiamba, “Bwana, Mwana wa Daudi,15:22 Mwana wa Daudi chiyahudi manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kutawala atue. nionera mbazi! Mwanangu mchetu ana pepho mui sana.” 23Ela Jesu kayamugombekeza neno rorosi. Anafundzie achedzamuamba, “Muambire aphiye vyakpwe, kpwa sababu anahulunga-lunga na kuhukotera kululu.” 24Phahi Jesu waamba, “Mino siyahumwa kpwa atu asiokala Aiziraeli ela náhumwa kpwa atu osi a Iziraeli arioangamika dza mangʼondzi.” 25Ela yuya mchetu wakpwedzachita mavwindi mbere za Jesu achimuamba, “Bwana, niterya!” 26Naye Jesu achimuamba, “Si vinono kuhala chakurya cha anache na kuchitsuphira madiya.” 27Ye mchetu achiamba, “Ni kpweli Bwana, ela amba madiya nkurya pukupuku zigbwazo kula mezani pha matajiri gao.” 28Hipho Jesu wamuamba, “Mayo, kuluphiroro ni kulu, navikale vyo ulondavyo.” Phapho hipho, mwanawe achiphola.
Jesu anarisa atu zaidi ya elufu ne
29Jesu wauka hipho achiphiya na kanda-kanda ya ziya ra Galilaya. Chisha achiphiya gambani, achendasagala kuko. 30Kundi kulu ra atu ramlunga richimphirikira virema, viswere, vipofu, mabwibwi na akongo anjina anji. Akongo osi aikpwa mbere za maguluge, naye achiaphoza. 31Atu aangalala ariphoona mabwibwi ganagomba, virema akauyato, viswere ananyendeka na vipofu anaona. Nao achimtogola Mlungu wa Iziraeli.
32Phahi Jesu waiha anafundzie, achiaambira, “Naaonera mbazi atu hinya mana nkakala nao siku tahu, na sambi taana chakurya. Simendze niause na ndzala asedze achahirika njirani.” 33Anafundzie achimuamba, “Phano weruni hundaphahaphi chakurya cha kutosha cha kurisa borori rosi hiri?” 34Jesu achiauza, “Kpwani muna mabofulo mangaphi?” Nao achiamba, “Huna mabofulo sabaa na ngʼonda achache.” 35Phahi Jesu waambira atu osi asagale. 36Chisha achihala gara mabofulo sabaa na hara ngʼonda na achimshukuru Mlungu. Achigamega-mega, alafu achiapha anafundzie, nao achiaganyira atu. 37Atu osi achirya kumvuna. Bada ya kurya anafundzie achitsola-tsola masaza goodzaza mabweko sabaa. 38Na jumula ya atu ariorya kala ni alume elufu ne bila ya kuolanga achetu na anache. 39Bada ya Jesu kulagana na hara atu, wapanda dauni achiphiya seemu za Magadani.
16Jesu anaambirwa ahende dalili
(Mariko 8:11–13; Luka 12:54–56)
116:1 Mathayo 12:38; Luka 11:16Siku mwenga, Mafarisayo na Masadukayo aphiya kpwa Jesu kpwendamhega achili, achimuamba aahendere ishara ya chilinje kuonyesa kala uwezowe ula mlunguni. 2Naye achiaamba, “Ichifika dziloni mkuamba, ‘Hali ya hewa indakala nono muhondo mana mlunguni ku kundu!’16:2 Vitabu vyanjina vya kare tavina msitari wa phiri na wa hahu.3Na ichifika ligundzu mkuamba, ‘Kundakala na phuto rero mana mlunguni ku kundu na maingu manji.’ Phahi mwimwi mkumanya hali ya hewa kpwa kulola mlunguni kurivyo, ela kuna mambo ambago ganahendeka hivi sambi wala tammanya manage. 416:4 Mathayo 12:39; Luka 11:29Mwimwi chivyazi cha atu ayi msiokala aaminifu! Mnalonda ishara! Hata! Tamundaonyeswa isiphokala iratu yohenderwa Jona.” Phahi Jesu waaricha hara atu achiphiya vyakpwe.
Onyo kuhusu mafundzo ga Mafarisayo na Masadukayo
5Phahi ariphomala gago Jesu na anafundzie apanda dauni achivuka ngʼambo ya phiri ya ro ziya ra Galilaya. Nao anafundzi kala akayala kutsukula mabofulo. 616:6 Luka 12:1Jesu achiaambira, “Dzimanyirireni na unafiki wa Mafarisayo na wa Masadukayo, ambao ni dza hamira.” 7Ela nyo abisha enye kpwa enye achiamba, “Anagomba higo kpwa sababu tahutsukurire mabofulo.” 8Ela Jesu waamanya agombago, achiaambira, “Mwi atu murio na imani chache, mbona munabisha kuhusu kusakala na mabofulo? 916:9 Mathayo 14:17–21Dze, tamdzangbweelewa? Si munatambukira gara mabofulo matsano hurigoapha atu elufu tsano. Badaye, mwatsola-tsola kaphu ngaphi za masaza? 1016:10 Mathayo 15:34–38Na gara mabofulo sabaa goapha atu elufu ne, mwatsola-tsola mabweko mangaphi ga masaza? 11Pho sambi mbona tamuelewa kukala sigomba kuhusu mabofulo? Phahi nakuambirani mdzimanyirire na hamira ya Mafarisayo na ya Masadukayo!” 12Ndipho nao achimanya kukala akaambira adzimanyirire si hamira itiywayo mabofuloni, ela ni kuhusu mafundzo ga Mafarisayo na Masadukayo.
Petero anakubali kukala Jesu ndiye Yetsambulwa ni Mlungu
(Mariko 8:27–30; Luka 9:18–21)
13Jesu ariphofika phephi na mudzi wa Kaisaria Filipi, wauza anafundzie, “Atu nkuamba mino, Mutu yela Mlunguni, ni ani?” 1416:14 Mathayo 14:1–2; Mariko 6:14–15; Luka 9:7–8Nao achimuamba, “Anjina nkuamba u Johana Mʼbatizadzi, anjina nkuamba u nabii Elija, anjina nkuamba u nabii Jeremia, au mmwenga wa manabii.” 15Jesu achiauza, “Dze, mwino, munaamba mino ni ani?” 1616:16 Johana 6:68–69Simoni Petero achimuamba, “Uwe ndiwe Masihi,16:16 Masihi manage ni yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. Mwana wa Mlungu ariye moyo.” 17Naye Jesu achimuamba, “Waajaliwa Simoni mwana wa Jona, mana higo ugombago si mwanadamu achiyekumanyisa, ela ni Baba ariye mlunguni. 18Nami nakuamba, nindakuiha Petero.16:18 Petero ni dzina ra chiyunani ambaro manage ni dziwe. Atu ndionikuluphira, nindaahenda akale atu angu, nawe undakala ndiwe dziwe ra msingi. Na hata nguvu za kuzimu tazindaweza kurivundza kanisa rangu. 1916:19 Mathayo 18:18; Johana 20:23Nindakupha uwezo wa kutawala atu a ufalume ambao Mlungu wanipha. Chochosi ndichokahaza himu duniani chindakala chikakahazwa hiko mlunguni, na chochosi ndichokubali himu duniani chindakala chikakubaliwa hata hiko dzulu mlunguni.” 20Chisha waakahaza sana anafundzie asimuambire mutu yeyesi kukala iye ndiye Masihi.
Jesu anabisha kuhusu kugaya na chifoche
(Mariko 8:31—9:1; Luka 9:22–27)
21Kula wakati hinyo Jesu waandza kubisha na anafundzie chingʼangʼa, achiamba, “Ni lazima niphiye Jerusalemu ili nikateswe ni vilongozi a Chiyahudi, na akulu a alavyadzi-sadaka, na alimu a Shariya na niolagbwe ela siku ya hahu nindafufulwa.” 22Phahi Petero wamuhala Jesu kanda achimdemurira achimuamba, “Bwana dzambo hiri tarindakuphaha.” 23Ela Jesu achimgalukira Petero, achimuamba, “Hebu niukira, Shetani wee! Unanizuwiya nisihende nilondwago nihende, mana maazogo ni ga chibinadamu bahi, sigo ga chimlungu.”
2416:24 Mathayo 10:38; Luka 14:27Chisha Jesu achiaambira anafundzie, “Yeyesi amendzaye kukala mwanafundzi wangu ni lazima ariche njiraze mwenye, akale tayari kugaya kpwa kutsukula msalabawe, na anilunge. 2516:25 Mathayo 10:39; Luka 17:33; Johana 12:25Mana yeyesi ndiyelonda kuokola maishage himu duniani andaangamiza maishage ga kare na kare, ela aangamizaye maishage ga himu duniani kpwa sababu yangu, andagaokola. 26Mana indafwahani mutu achiphaha utajiri wosi wa dunia ndzima, ela rohoye yiangamike? Ama mutu anaweza kulavya chitu chani chikale badili ya uzima? 2716:27 Mathayo 25:31; Zaburi 62:12; Arumi 2:6Mana mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndakpwedza phamwenga na malaika angu. Ndakpwedza na utukufu ulao kpwa Baba. Na hipho ndipho ndiphomripha chila mmwenga kulengana na mahendoge. 28Nakuambirani kpweli kukala, phapha phana anjina ambao taandafwa hadi amuone Mutu Yela Mlunguni, aredza kpwenye ufalumewe.”
17Jesu anagaluka sura
1Bada ya siku sita Jesu wauka na Petero, Jakobo na Johana ndugungbwa wa Jakobo, achiambuka nao mwango mure achendakala machiyao. 2Ariphokala hiko, Jesu wagaluka mbere za anafundzie. Usowe wangʼala dza dzuwa, nazo nguwoze zichikala nyereru za kungʼala-ngʼala. 3Gafula Musa na Elija achiatsembukira na achibisha naye. 4Chisha Petero achimuamba Jesu, “Bwana, ni vinono swiswi kukala hipha. Uchimendza nindadzenga vibanda vihahu. Chimwenga chako, cha phiri cha Musa, na cha hahu cha Elija.” 517:5 Mwandzo 22:2; Zaburi 2:7; Isaya 42:1; Mathayo 3:17; 12:18; Mariko 1:11; Luka 3:22; Kumbukumbu 18:1517:5 2 Petero 1:17–18Wakati acheregomba, kpwatserera ingu dzereru richiafwinika na kuchituluka sauti kula mo inguni ichiamba, “Hiyu ni mwanangu, nammendza naye ananihamira sana. Muogopheni!” 6Hara anafundzi ariphosikira hivyo, atishirwa sana hata achigbwa chimabumabu. 7Ela Jesu wakpwedza phara kala aripho achiaguta na achiamba, “Unukani, msiogophe!” 8Na ariphounula uso, taonere mutu wanjina yeyesi ela Jesu macheye.
9Wakati kala anatserera kula mwangoni, Jesu waakahaza hara anafundzi achiamba, “Mambo higa mchigogaona, msigaambire mutu hadi mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndiphofufulwa.” 1017:10 Malaki 4:5Chisha anafundzie achimuuza, “Mbona alimu a Shariya anaamba ati ni lazima Elija edze kpwandza?” 11Jesu achiaambira, “Ni kpweli Elija ni lazima edze atayarishe chila chitu. 1217:12 Mathayo 11:14Ela nakuambirani kukala Elija wakpwedza kare, nao taayamtambukira, ela atu achimgbwayisa vira arivyolonda. Na kpwa njira iyo andanigayisa mimi, Mutu Yela Mlunguni.” 13Ndipho anafundzi achimanya kukala Jesu kala anagomba kuhusu Johana Mʼbatizadzi.
Jesu anaphoza mvulana wa pepho
(Mariko 9:14–29; Luka 9:37–43a)
14Jesu na anafundzie ariphofika ko kurikokala ro kundi ra atu, mutu mmwenga waphiya achendamchitira mavwindi mbereze. 15Achiamba, “Bwana, muonere mbazi mwanangu wa chilume mana ana chifwafwa, tsona anagaya sana. Mara nyinji nkugbwa mohoni au madzini. 16Nami nkamrehera anafundzio ela taakaweza kumphoza.” 17Jesu ariphosikira waamba, “Aa! Mwi atu msiolunga manono na kusamkuluphira Mlungu! Ndakala namwi hadi rini? Nindakuvumirirani hadi rini? Hebu mreheni hipha ye mwanache.” 18Chisha Jesu wamdemurira yuya pepho achituluka, naye mwanache achiphola phapho kpwa phapho.
19Badaye hara anafundzi amlunga Jesu wakati kala a macheye, achendamuuza, “Kpwa utu wani swino tahuwezere kumtuluza yuya pepho?” 2017:20 Mathayo 21:21; Mariko 11:23; 1 Akorintho 13:2Achiaambira, “Ni kpwa sababu tamyaamini. Nakuambirani kpweli kalapho muna imani, hata dzagbwe ni ndide dza tembe ya mgandi, mngeweza kuuambira hinyu mwango, ‘Ngʼoka hipha uphiye kura,’ nao ukangʼoka ukaphiya. Takuna sichowezekana kpwenu. [ 21Ela aina hino ya pepho katuluka isiphokala kpwa kufunga na kuvoya bahi.”]17:21 Vitabu vyanjina vya kare tavina msitari wa 21.
Jesu anagomba tsona kuhusu chifoche
(Mariko 9:30–32; Luka 9:43–45)
22Anafundzie ariphokala akakusanyika phamwenga hiko Galilaya, Jesu waambira, “Wakati ukafika mimi, Mutu Yela Mlunguni, niyalaviwa kpwa anadamu 23ambao andaniolaga. Ela siku ya hahu bada ya kuolagbwa nindafufulwa.” Anafundzi ariphosikira higo asononeka sana.
Kodi ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu
2417:24 Kutsama 30:13; 38:26Jesu na anafundzie ariphofika Kaperinaumu, atoza kodi a Nyumba ya Kuvoya Mlungu amlunga Petero achendamuuza, “Avi yuno mwalimu wenu, nkuripha kodi ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu?” 25Petero achiamba, “Ee, nkuripha.” Phahi Petero ariphoinjira mura nyumbani, kabila kadzangbwegomba neno, Jesu wamuuza, “Simoni, we uonadze? Afalume a dunia nkukusanya maripho au kodi kula kpwa ano ani? Kula kpwa arisi aho hebu kula kpwa anjina?” 26Petero achiamba, “Kula kpwa anjina.” Phahi Jesu wamuamba, “Kpwa hivyo arisi taahusika. 27Hata hivyo nahusiakosere, phiya ziyani ukalowe. Na ngʼonda wa kpwandza ndiyemgbwira, mnahule kanwa, undaona feza. Ihale ukaariphe, kodiyo na yangu.”
18Ni ani mkpwulu kuriko osi?
(Mariko 9:33–37; Luka 9:46–48)
118:1 Luka 22:24Wakati hinyo anafundzi amlunga Jesu, achendamuuza, “Kahi ya osi ariokubali kukala atu a Mlungu, ni ani mkpwulu zaidi?” 2Phahi Jesu wamuiha mwanache mdide, achimuimisa mbere zao, 318:3 Mariko 10:15; Luka 18:17na achiamba, “Nakuambirani kpweli, mwimwi msiphogaluka na kunikuluphira dza anache adide, tamundakala atu angu katika ufalume wa mlunguni. 4Yeyesi ndiyegbwa maguluni dza hiyu mwanache, hiye ndiye mkpwulu kahi za atu angu. 5Na yeyesi ndiyemkaribisha mwanache dza hiyu kpwa sababu yangu, ananikaribisha mimi. 6Ela shakare yeyesi ndiyehenda mmwenga wa hinya adide anikuluphirao kuhenda dambi; mutu hiye baha afungbwe lala kulu singoni na akatsuphiwe chivwa cha bahari.”
Mambo gatiyago mutu dambini
7“Shaka rani ro ra atu ahendesao ayawao akahenda dambi! Majaribu dza higo ni lazima gakale, ela shakare hiye ndiyegareha. 818:8 Mathayo 5:30Na mkpwonoo ama chigulucho chichikuhenda uhende dambi, chikate uchitsuphe. Ni baha kuinjira uzima wa kare na kare na mkpwono mmwenga au chigulu chimwenga, kuriko kukala na mikonoyo na magulugo mairi na kutsuphiwa mohoni, moho uakao ta kare na kare. 918:9 Mathayo 5:29Na dzitsoro richikuhenda uhende dambi, risokole uritsuphe. Ni baha kuinjira uzima wa kare na kare na tsongo, kuriko kukala na matsogo mairi na kutsuphiwa mohoni, moho uakao ta kare na kare.”
Ndarira ya ngʼondzi roangamika
1018:10 Luka 19:10“Dzimanyirireni! Msibere hinya adide, hata mmwenga. Nakuambirani kukala siku zosi malaika aho a mbere za Baba hiko dzulu mlunguni.18:10 Vitabu vyanjina vya kare vina msitari wa 11: Mana mimi, mutu yela mlunguni, nákpwedzativya arioangamika.12Dze munaonadze? Mutu achikala na mangʼondzi gana, alafu mwenga riangamike, andahendadze? Si andaricha gara mirongo tisiya na tisiya hiko marisani, na akaendze rira chiroangamika? 13Nakuambirani kpweli hiro ngʼondzi achiriphaha, andahererwa zaidi kpwa hiro kuriko gara mirongo tisiya na tisiya ambago tagaangamikire. 14Vivyo hivyo Sowe yenu ariye mlunguni kamendze hata mmwenga wa hano adide aangamike.”
Vira afuasi alondwavyo akanyane
1518:15 Luka 17:3“Mfuasi myao achikukosera, mlunge ukamkanye mwi airi machiyenu. Achikusikira mundakala mkaphahana, tsona undakala ukamuuyiza njira ya sawa. 1618:16 Kumbukumbu 19:15Asiphokusikira, hala mutu mmwenga au airi ukale phamwenga nao, ili ‘chila kosa rihakikishwe ni mashaidi airi au ahahu.’ 17Achirema kuaphundza, naambirwe afuasi ayae. Achikubali ni vinono, achirema kuaphundza, phahi mtsukurireni dza mutu ambaye si mmwenga wa atu a Mlungu. 1818:18 Mathayo 16:19; Johana 20:23Nakuambirani kpweli kukala, chochosi ndichokahaza himu duniani, chindakala chikakahazwa hiko mlunguni, na chochosi ndichokubali himu duniani, chindakala chikakubaliwa hata hiko dzulu mlunguni. 19Tsona nakuambirani kukala airi ama zaidi hipha duniani achiphahana na kuvoya kuhusu dzambo rorosi, phahi Baba ariye mlunguni andakuhenderani. 20Kpwa mana atu airi ama zaidi achikala phamwenga kpwa sababu ni afuasi angu, nami ndakala phamwenga nao.”
Jesu anafundza kuhusu kuswameheana
2118:21 Luka 17:3–4Chisha Petero wamlunga Jesu achendamuamba, “Bwana, mfuasi myangu anikosere kano ngaphi ndipho nisimswamehe? Dze hata kano sabaa?” 2218:22 Mwandzo 4:24Jesu achiamba, “Siamba umswamehe kano sabaa bahi, ela mirongo sabaa kano sabaa.
23“Ndarira hino inaeleza afuasi angu alondwavyo kuswameheana. Mfalume mmwenga wakata shauri kumanya isabu ya pesaze arizoapha atumishie. 24Ariphoandza kuhenda isabu, wareherwa mutu yekala na deni ra maelufu ga pesa. 25Kpwa vira kala kaweza kuripha rira deni, tajiriwe walagiza aguzwe ye mwenye, mchewe, anae na vitu vyosi arivyokala navyo ili ariphe rira deni. 26Phahi yuya mtumishi wamgbwerera maguluni tajiriwe na achimuamba, ‘Bwana, nivumirira nami nindakuripha deniro rosi.’ 27Ndipho yuya tajiri achimuonera mbazi yuya mtumishiwe achimswamehe rira deni, chisha achimricha achiphiya vyakpwe.
28“Ela yuyatu mtumishi ariyeswamehewa deni, ariphouka, wakutana na mtumishi myawe ambaye kala anamdai pesa chache. Phahi wamgbwira umiro na achimuamba, ‘Niripha deni rangu!’ 29Hiye mtumishi myawe wagbwa chimabumabu, achimuamba, ‘Nivumirira nami nindakuripha!’ 30Ela ye warema, achendamtiya jela myawe hadi ndiphoripha rira denire.
31“Phahi hinyo atumishi anjina ariphoona mambo higo, asononeka sana, na achendasema na tajiri wao. 32Yuya tajiri wamuiha yuya mtumishi na achimuamba, ‘Uwe u mtumishi mui sana! Wanivoya nikuswamehe, nami nchikuswamehe deniro rosi. 33Dze, che si sawa kumuonera mbazi mtumishi myao dza nrivyokuonera mbazi?’ 34Phahi yuya mfalume watsukirwa sana, achimlavya kpwa asikari a jela akatiwe adabu hadi ndiphoripha denire rosi.” 35Chimarigizo Jesu waamba, “Naye Baba ariye mlunguni andakuhenderani vivyo chila mmwenga ambaye kandamswamehe mfuasi myawe moyo kutsuka.”
19Jesu anafundza kuhusu kulólana na kurichana
1Jesu ariphomala kugomba higo, wauka seemu ya Galilaya, achiphiya seemu ya Judea, ngʼambo ya Muho wa Joridani. 2Atu madiba-madiba amlunga kuko, naye achiaphozera akongo ao.
3Mafarisayo anjina akpwendamuuza ili kumhega achili, achiamba, “Dze, shariya inamruhusu mutu kumricha mchewe kpwa kosa rorosi?” 419:4 Mwandzo 1:27; 5:2Jesu achiaambira, “Dze, tamdzangbwesoma Maandikoni kukala iye ariyeumba atu hipho mwandzo waumba mlume na mchetu, 519:5 Mwandzo 2:24na achiamba, ‘Kpwa sababu hiyo, mlume andaricha ise na nine, agbwirane na mchewe, nao osi airi andakala mwiri mmwenga.’ 6Phahi atu hinyo si airi tsona ela ni mwiri mmwenga. Kpwa hivyo ariounganishwa ni Mlungu, mwanadamu asiatenganishe.”
719:7 Kumbukumbu 24:1–4; Mathayo 5:31Ela hara Mafarisayo achimuuza, “Sambi kpwa utu wani Musa walagiza kukala mlume amuphe mchewe cheti cha talaka na amriche?” 8Jesu achiamba, “Musa wakuruhusuni kuricha achetu enu kpwa sababu ya mioyo yenu mifu. Ela taiyakala hivyo kula mwandzo. 919:9 Mathayo 5:32; 1 Akorintho 7:10–11Ela nakuambirani, mlume yeyesi ndiyericha mchewe, isiphokala kpwa sababu ya kuzinga, phahi achilóla mchetu wanjina anazinga.”
10Anafundzie achimuamba, “Ichikala mambo ga mutu na mchewe ga hivyo, phahi baha kusalóla kamare!” 11Ela Jesu achiaambira, “Munafikiri chila mutu anaweza kusala bila ya kulóla? Hata chidide, ni hara ambao Mlungu waakubaliya kusalóla ndio anaweza. 12Mana kuna anjina ambao taalóla kpwa sababu avyalwa taaokola, anjina ahenda tulwa ni anadamu ayawao, na kuna anjina nkurema kulóla ili amuhumikire Mlungu bahi. Awezaye kugbwira fundzo hiri naarigbwire.”
Jesu anajaliya anache adide
(Mariko 10:13–16; Luka 18:15–17)
13Chisha atu amrehera Jesu anache adide ili aaikire mikono na kuavoyera. Anafundzie achiademurira hara atu, 14ela Jesu achiaamba, “Aricheni hinyo anache adide edze kpwangu, wala msiazuwiye, mana atu ambao nindahewa ni Mlungu kuatawala ni dza hinya anache.” 15Naye achiabandikira mikono kpwa kuajaliya, chisha achiuka.
Barobaro tajiri
(Mariko 10:17–31; Luka 18:18–30)
16Barobaro mmwenga wakpwedza kpwa Jesu achimuuza, “Mwalimu, nihende chitu chani chinono ili Mlungu aniphe uzima wa kare na kare?” 17Jesu achimuamba, “Mbona unaniuza mino kuhusu chitu chinono? Kuna Mmwenga bahi ariye mnono. Ela uchilonda kuinjira uzimani, gbwira malagizo ga Shariya.” 1819:18 Kutsama 20:13–16; Kumbukumbu 5:17–20Yuya barobaro achiuza, “Ni malagizo gaphi?” Jesu achiamba, “Usiolage, usizini, usiiye, usizige myao na dzambo ra handzo, 1919:19 Kutsama 20:12; Kumbukumbu 5:16; Alawi 19:18muishimu sowe na mayoo na mmendze myao dza vyo udzimendzavyo mwenye.” 20Yuya barobaro achimuamba, “Higo gosi nágalunga. Dze, nihendeni zaidi?” 21Jesu achimuamba, “Uchilonda kukala bila lawama, phiya ukaguze malizo na pesaze ukaziganyire achiya, nawe undakala na akiba hiko mlunguni. Chisha ndzo unilunge.” 22Yuya barobaro ariphosikira higo, waphiya vyakpwe na kureya, mana kala ana mali nyinji.
23Phahi Jesu waambira anafundzie, “Nakuambirani kpweli kukala ni vigumu sana tajiri kukala mmwenga katika ufalume ambao Mlungu wanipha. 24Tsona nakuambirani kukala ni rahisi zaidi ngamia kutsapira na tundu ya sindano kuriko tajiri kukala mmwenga katika ufalume wa Mlungu.” 25Hara anafundzi ariphosikira hivyo aangalala sana, achimuuza Jesu, “Pho sambi ni ano ani ambao anaweza kuokolwa?” 26Ela Jesu waalolato na achiamba, “Dzambo hiri tariwezekana kpwa anadamu, ela kpwa Mlungu chila chitu chinawezekana.”
27Chisha Petero achiamba, “Dze swino? Kpwani hwaricha vitu vyehu vyosi huchikulunga hukale anafundzio! Vino hundaphahani?” 2819:28 Mathayo 25:31; Luka 22:30Jesu achiamba, “Nakuambirani kpweli, wakati mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndiphosagarira chihi cha endzi cha utukufu, mwimwi murionilunga mundasagarira vihi kumi na viiri vya chifalume kuhukumu mbari kumi na mbiri za Iziraeli. 29Na yeyesi arichaye mudziwe ama ndugu alume na achetu, ise ama nine, anae ama minda, kpwa ajili ya dzina rangu, andaphaha kano gana zaidi, na Mlungu andamupha uzima wa kare na kare. 3019:30 Mathayo 20:16; Luka 13:30Ela anji ambao ni a kpwandza andakala a mwisho, na anji a mwisho andakala a kpwandza.”
20Ndarira ya ahendadzi-kazi
1“Phahi ufalume ambao Mlungu wanipha unaelezwa ni ndarira hino. Mchina-munda mmwenga warauka chiti achendaendza atu a vibaruwa. 2Ariphophahana na hara vibaruwa kuaripha maripho ga kutwa, waaphirika akarime mundawe wa mizabibu. 3Yuya mchina-munda wauka tsona achiphiya cheteni kama saa tahu za ligundzu, achendaona atu anjina aimire bila ya kazi yoyosi. 4Achiaambira, ‘Mwimwi piya phiyani mkahende kazi munda wa mizabibu, nami nindakuriphani haki yenu.’ 5Phahi hinyo atu aphiya. Yuya mchina-munda waphiya tsona cheteni kpwendalola vibaruwa anjina wakati wa saa sita na saa tisiya. 6Wauya tsona muda wa saa kumi na mwenga achiona atu anjina aimire hipho cheteni. Na achiauza, ‘Mbona muimire hipha mutsi wosi bila ya kazi?’ 7Nao achimuamba, ‘Kpwa sababu tahuphahire mutu wa kuhupha chibaruwa.’ Yuya mchina-munda achiaambira, ‘Haya, phiyani mkahende kazi munda wangu wa mizabibu.’
820:8 Alawi 19:13; Kumbukumbu 24:15“Dziloni, yuya mchina-munda wa mizabibu wamuiha mwiiki wa pesa na achimuamba, ‘Iha vibaruwa osi uariphe haki yao, kuandzira hara a mwisho na umarigize na hara a mwandzo.’ 9Phahi akpwedza hara kala akahewa kazi saa kumi na mwenga, nao achiriphiwa maripho ga kutwa chila mmwenga. 10Hara arioandza kazi mwandzo ariphokpwedzariphiwa haki yao, aona andahewa zaidi, ela nao piya ariphiwa maripho ga kutwa chila mmwenga. 11Ariphophokera pesa zao, aandza kumnungʼunikira yuya mchina-munda. 12Amuamba, ‘Hinya vibaruwa uchioareha mwisho, akahenda kazi saa mwenga bahi. Mbona ukaaripha sawa na swiswi huchiohenda kazi ngumu ya kutwa ndzima na dzuwa kali?’ 13Ela achimuamba yuya mmwenga, ‘Msena wangu, sikakuonera hata chidide! Kpwani tahukaphahana maripho ga kutwa? 14Hala hakiyo uuke. Nkamendza kumupha hiyu wa mwisho sawa na uwe. 15Dze, nikale sina haki ya kuhenda nilondavyo na pesa zangu? Dze, uzuri wangu unauonera chidzitso?’ ”
1620:16 Mathayo 19:30; Mariko 10:31; Luka 13:30Chimarigizo Jesu waamba, “Phahi a mwisho andakala a kpwandza na a kpwandza andakala a mwisho.”
Jesu anagomba tsona kuhusu chifoche
(Mariko 10:32–34; Luka 18:31–34)
17Jesu ariphokala anaphiya Jerusalemu, himo njirani, wahala hara anafundzi kumi na airi achiphiya nao njama, achiaambira, 18“Phundzani, vivi hunaphiya Jerusalemu, ambako mimi, Mutu Yela Mlunguni, nindalaviwa kpwa akulu a alavyadzi-sadaka na alimu a Shariya, nao andaniamula nikaolagbwe. 19Chisha andanilavya kpwa atu ambao sio Ayahudi. Nao andanizemerera, andanichapa viboko na anikote msalabani. Ela siku ya hahu nindafufuka.”
Voyo ra nine wa Jakobo na Johana
20Bada ya muda, mkpwaza Zebedayo waphiya kpwa Jesu phamwenga na anae, achendachita mavwindi Jesu achimuamba, “Bwana, navoya chitu chimwenga.” 21Jesu achimuuza, “Nikuhendereni?” Hiye mchetu achiamba, “Niahidi kukala ndiphoandza kutawala, hinya anangu airi, mmwenga asagale uphandeo wa kulume na wanjina uphandeo wa kumotso.” 22Ela achiaambira, “Tammanya mvoyaro. Dze, munaweza kuvumirira mateso ambago gandaniphaha?”20:22 Chiyunani chinaamba, Jesu achiaambira, “Dze, munaweza kunwerera chikombe ndichochinwerera?” Nao achijibu, “Hunaweza.” Nao achimuamba, “Hunaweza.” 23Jesu achiaambira, “Mundagaya dza vivyo ndivyogaya, ela kusagala uphande wangu wa kulume au wa kumotso siyo kazi yangu kupanga. Dzambo hiro andahewa hara ambao aikirwa ni Baba ariye mlunguni.”
24Hara anafundzi kumi ariphosikira hivyo, aareyera hara ndugu airi. 2520:25 Luka 22:25,26Ela Jesu waiha anafundzie osi phamwenga na achiaambira, “Mnamanya kukala atawala a himu duniani nkutawala atu aho chinguvu-nguvu, na hinyo vilongozi nkuatawala atu aho na uwezo wao. 2620:26 Mathayo 23:11; Mariko 9:35; Luka 22:26Ela kpwenu mwimwi taindakala hivyo. Amendzaye kukala mkpwulu ni lazima akale mtumishi wa ayae, 27na amendzaye kukala wa kpwandza kahi yenu, ni lazima akale mtumwa wa ayae. 28Vivyo hivyo mimi, Mutu Yela Mlunguni, kedzere kuhumikirwa, ela wakpwedza kuhumikira na alavye uzimawe ukale mzamana wa kukombola atu anji.”
Jesu anaphoza vipofu airi
(Mariko 10:46–52; Luka 18:35–43)
29Jesu na anafundzie ariphokala anauka mudzi wa Jeriko, kundi kulu ra atu ramlunga-lunga. 30Phakala na vipofu airi asegere kanda-kanda ya barabara. Na ariphosikira kukala Jesu anatsapa na phapho, aandza kukota kululu kuno anaamba, “Bwana, Mwana wa Daudi,20:30 Manage ni chivyazi cha Mfalume Daudi, yani mutu yetsambulwa ni Mlungu kutawala. huonere mbazi!” 31Rira kundi ra atu richiademurira richiaambira anyamale, ela azidi kukota kululu, “Bwana, Mwana wa Daudi, huonere mbazi!” 32Phahi Jesu waima, achiaiha na kuauza, “Mnalonda nikuhendereni?” 33Nao achiamba, “Bwana, hunalonda huuvugule matso huone.” 34Phahi Jesu waaonera mbazi, achiaguta matso, na phapho hipho achiona, nao achimlunga-lunga.
21Jesu anainjira Jerusalemu
(Mariko 11:1–11; Luka 19:28–38; Johana 12:12–19)
1Jesu na anafundzie ariphofika phephi na Jerusalemu afika Bethifage, ko Mwango wa Mizaituni. Chisha Jesu achihuma anafundzie airi 2achiaambira, “Phiyani hadi mudzi wa hipho mbere na phapho hipho mundaona punda akafungbwa na mwanawe. Avuguleni munirehere. 3Na mutu achikuuzani chochosi, muambeni, ‘Bwana ana haja nao,’ naye andakurichirani mara mwenga.” 4Dzambo hiri rahendeka ili ritimiye rira neno ra Mlungu rogombwa ni nabii, roamba,
521:5 Zakariya 9:9“Aambireni atu a Jerusalemu:
‘Lolani, mfalume wenu aredza!
Ni mpole, naye akapanda mwana punda.’ ”
6Hara anafundzi aphiya achendahenda viratu achivyolagizwa ni Jesu. 7Achimrehera yuya punda na mwanawe, achihandika nguwo zao dzulu ya yuya mwana punda naye Jesu achipanda achisagala.
8Borori kulu sana ra atu rahandika nguwo zao barabarani, anjina akata makandza ga mitende achigahandika barabarani.21:8 Ayahudi ahenda hivyo kuonyesa ishima yao kpwa mutu muhimu, ama kuonyesa ushindi wakati mfalume anauya kula vihani.921:9 Zaburi 118:25–26Makundi gosi ga atu, kundi rokala mbere na rira ririrokala nyuma, gakota kululu gachiamba:
“Naatogolwe Mwana wa Daudi!”
“Naajaliwe iye edzaye kpwa dzina ra Mwenyezi Mlungu!”
“Mlungu ariye dzulu mlunguni naatogolwe!”
10Jesu ariphokala anainjira Jerusalemu, mudzi wosi wadedemuka. Atu achikala anauzana, “Yuno ni ani?” 11Rira borori richiamba, “Hiyu ni Jesu, nabii kula Nazareti mudzi wa Galilaya.”
Jesu anazoresa achuuzi ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu
(Mariko 11:15–19; Luka 19:45–48; Johana 2:13–22)
12Badaye Jesu wainjira Nyumba ya Kuvoya Mlungu, achizoresa atu ariokala anahenda bishara mo ndani. Achipendula-pendula meza za hara okala anabadilisha pesa na vihi vya hara okala anaguza njiya. 1321:13 Isaya 56:7; Jeremia 7:11Achiaambira, “Maneno ga Mlungu gaandikpwa, ‘Nyumba yangu indaihwa nyumba ya mavoyo.’ Ela mwino munaihenda kukala mwamdzifwitso wa aivi!”
14Vipofu na viswere anji amlunga hiko ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, naye achiaphoza. 15Nao akulu a alavyadzi-sadaka na alimu a Shariya aona vilinje virivyohendwa ni Jesu. Piya achisikira kululu za anache himo ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu ambao kala anaamba, “Naatogolwe Mwana wa Daudi!” Kpwa hivyo achitsukirwa, 1621:16 Zaburi 8:2nao achimuuza Jesu, “Dze, ukale kusikira gano gagombwago ni hano anache?” Ela Jesu achiamba, “Ehe, nagasikira! Dze, tamdzangbwesoma maandiko kuhusu mambo higo? ‘Wahumira anache adide na atsanga ili udziphahire nguma kamili.’ ”
17Phahi Jesu waaricha hara atu achituluka kondze ya mudzi na achiphiya Bethania ambako wakpwendalala.
Jesu analani muhi wa mtini
18Ligundzu chiti Jesu ariphokala anauya Jerusalemu, wasikira ndzala. 19Waona muhi uihwao mtini kanda-kanda ya njira, achiaphuka kpwendalola tini, ela kayakuta chochosi ela makodza mahuphu. Alafu waulani hura muhi achiamba, “Kundavyala tsona bii!” Na phapho hipho hinyo muhi wanyala uchiuma. 20Anafundzie ariphoona higo, aangalala achiamba, “Ni kpwa utu wani huno mtini ukauma gafula?” 2121:21 Mathayo 17:20; 1 Akorintho 13:2Naye Jesu achiajibu achiamba, “Nakuambirani kpweli, mchimkuluphira Mlungu bila wasiwasi, munaweza kuhenda hivyo. Tsona munaweza hata kuuambira mwango hinyu, ‘Ngʼoka ukadzitiye baharini,’ na kpweli gakahendeka. 22Namwi mchikuluphira, mundaphokera chochosi mundichomvoya Mlungu.”
Jesu anauzwa kuhusu uwezowe
(Mariko 11:27–33; Luka 20:1–8)
23Jesu wauya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, nao akulu a alavyadzi-sadaka na vilongozi anjina a Chiyahudi amlunga wakati kala anafundza, achimuuza, “We, gano unagogahenda, unahenda kpwa uwezo wa ani? Ni ani yekupha uwezo huno?” 24Achiaambira, “Mimi piya nindakuuzani swali, na mchinijibu, nami nindakuambirani nahenda mambo higa kpwa uwezo wa ani. 25Uwezo wa Johana wa kubatiza walaphi? Dze, wala kpwa Mlungu hebu wala kpwa atu?”
Phahi, aphiya njama, achendabisha enye kpwa enye, “Huchiamba, ‘Wala mlunguni,’ andahuamba, ‘Sambi mbona tamyamkuluphira?’ 26Na huchiamba, ‘Wala kpwa atu,’ hundaphaha tabu mana atu osi anakubali kukala Johana kala ni nabii.” 27Phahi amuamba Jesu, “Tahumanya.” Naye achiaambira, “Wala nami sindakuambirani nahenda mambo higa kpwa uwezo wa ani.”
Ndarira ya ana airi
28Jesu waenderera kugomba, “Hebu munaonadze? Kpwakala na mutu yekala na ana airi a chilume. Walunga mwanawe mvyere achendamuamba, ‘Mwanangu, rero phiya ukahende kazi ko munda wa mizabibu.’ 29Yuya mwana achimuamba ise, ‘Sindaphiya!’ Ela badaye achigaluza nia, achendahenda kazi. 30Halafu baba achimuamba mwanawe mdide vivyo, naye achimuamba, ‘Haya Baba nkasikira!’ Ela kayakpwendahenda hira kazi. 31Dze, ni ani kahi ya hara ana airi yehenda vira alondavyo ise?” Nao achimuamba, “Yuya mwanawe mvyere.” Phahi, Jesu achiaambira, “Nakuambirani kpweli kukala, atoza kodi na malaya anatubu na kukala atu a Mlungu badala ya mwimwi. 3221:32 Luka 3:12; 7:29–30Mana Johana wakpwedza kpwenu ili akuonyeseni kusagala vira Mlungu alondavyo, wala tamuyamuamini. Ela atoza kodi na malaya (atu ambao anaharirwa ni achina-dambi) amuamini, na hata bada ya kuona gosi higo, mwi tamyatubu na kumuamini.”
Ndarira ya akurima ayi
(Mariko 12:1–12; Luka 20:9–19)
3321:33 Isaya 5:1–2Jesu achiamba, “Phundzani ndarira yanjina. Kpwakala na mutu mmwenga yephanda mizabibu mwakpwe mundani. Achiizungulusira lichigo, achitsimba phatu pha kuminyira zabibu, na piya achidzenga uringo. Chisha hura munda achiukodishira akurima, naye mwenye achiphiya tsi yanjina. 34Wakati wa kuvuna zabibu uriphofika, yuya mchina-munda wahuma atumishie aphiye kpwa hara akurima ariokodisha mundawe, ili akahewe fungure ra mavuno. 35Ela hara akurima aagbwira hara atumwa; mmwenga achimpiga, wanjina achimuolaga, na wanjina achimpiga mawe. 36Alafu mchina-munda wahuma atumishi anjina anji kuriko hara a kpwandza, na hara akurima achiahenda dza viratu hara a kpwandza. 37Mwisho waahumira mwanawe mwenye, achifikiri achiamba, ‘Hakika hiyu andamuishimu, mana ni mwanangu.’ 38Ela hara akurima ariphomuona hiye mwanawe aambirana, ‘Hiyu ni mwanawe ndiyemrisi. Nahumuolageni ili huale urisiwe!’ 39Phahi amgbwira, achimtuluza kondze ya hura munda wa mizabibu, na achendamuolaga. 40Dze! Ye mchina-munda achedza, andaahendadze hara akurima ariokodisha hura munda?”
41Hara atu achimuamba, “Andaaolaga hara atu ayi, na hinyo munda aukodishe akurima anjina ambao andamupha fungure wakati wa kuvuna.” 4221:42 Zaburi 118:22–23Hipho Jesu waambira, “Hakika mnamanya Maandiko higa ga Mlungu gaambago:
‘Dziwe roremewa ni adzengi,
ndipho rikakala dziwe kulu ra msingi.
Mwenyezi Mlungu ndiye yehenda dzambo hiri,
naro huchirilola rinahuangalaza!’
43“Kpwa hivyo nakuambirani kukala ufalume wa Mlungu undauswa kula kpwenu na uhewe atu anjina ambao andauvyarira matundage.”21:43 Vitabu vyanjina vya kare vina msitari wa 44: Ndiyegbwa dzulu ya dziwe hiro andavundzika-vundzika, na ndiyegbwererwa ni hiro dziwe andasagbwa-sagbwa.
45Mafarisayo na akulu a alavyadzi-sadaka, ariphosikira hizo ndariraze, amanya kukala anagomba kuhusu aho, 46phahi alonda kumgbwira Jesu kpwa nguvu ili amutiye jela. Ela achiogopha atu mana aho kala anaamini kukala iye ni nabii.
22Ndarira ya karamu ya arusi
1Jesu waenderera kugomba nao kuhumira ndarira, achiamba, 2“Njira ya Mlungu kutsambula atue inaelezwa ni ndarira hino. Mfalume mmwenga wamuhendera mwanawe karamu ya arusi. 3Achihuma atumishie akaihe atu arioalikpwa edze arusini. Ela hinyo arioalikpwa arema kpwedza. 4Hipho wahuma atumishi anjina, achiaambira, ‘Aambireni hara arioalikpwa: Sambi karamu i tayari, nátsindza ndzau na ndama za kunona; chila chitu chi tayari. Ndzoni arusini!’ 5Ela hara arioalikpwa agapuza, chila mmwenga walunga shuulize. Mmwenga waphiya kpwakpwe mundani na wanjina achiphiya kpwakpwe dukani. 6Anjina achiagbwira hara atumishi achiagayisa, na chisha achiaolaga.
7“Mfalume ariphosikira hivyo, watsukirwa sana. Achihuma asikarie akaolage hara atu ayi na kuocha mudzi wao. 8Chisha achiaambira atumishie, ‘Chakurya cha arusi chi tayari, ela arioalikpwa kala taafwaha. 9Sambi phiyani hiko mudzini na yeyesi ndiyemuona barabarani muambireni edze arusini.’ 10Hara atumishi aphiya chila njira, achiareha atu osi, anono na ayi. Nyumba ya arusi ichiodzala ajeni.
11“Ela mfalume ariphoinjira kulola hara ajeni, waona mutu mmwenga ambaye kala kavwarire nguwo ya arusi. 12Phahi achimuuza, ‘Msena wangu, ukainjiradze muno bila nguwo ya arusi?’ Ela yuya mutu kayagomba chitu. 1322:13 Mathayo 8:12; 25:30; Luka 13:28Chisha mfalume waambira atumishie, ‘Mfungeni mikono na magulu mukamtsuphe kondze jizani, ambako andarira na kusaga meno.’ ”
14Chimarigizo Jesu waamba, “Mana atu anji nkualikpwa, ela atsambulwao ni achache.”
Jesu anajibu swali kuhusu kuripha kodi
(Mariko 12:13–17; Luka 20:20–26)
15Chisha Mafarisayo aphiya njama, achendapanga njira ya kumgbwira Jesu kpwa sababu ya manenoge. 16Phahi ahuma afuasi aho na hara a chikundi cha Herode, nao achendamuamba, “Mwalimu, hunamanya kukala uwe u mutu muaminifu, na unafundza kpweli kuhusu Mlungu alagizago, nawe kulunga maoni ga atu mana cheo si chochosi kpwako. 17Hebu huambire unaonadze. Dze, shariya zehu zinahuruhusu kuripha kodi kpwa Kaisari, mtawala wa Chirumi? Huriphe hebu husiriphe?”22:17 Mpango wao wa kumgbwira kala ni hinyu: ichikala angejibu ndiyo, angevundza shariya za Chiyahudi ambazo zinakahaza kuripha kodi kpwa atu asiokala Ayahudi. Angerema kukala atu asiriphe kodi, atu a chikundi cha Herode angephaha nafwasi ya kumshitaki kpwa mkpwulu wa Chirumi, mana chikundi hicho kala chinaunga mkpwono utawala wa Chirumi.
18Ela Jesu wamanya maazo gao mai, achiaambira, “Mwi anafiki, mbona munanipima achili? 19Nionyesani hira pesa ya kuriphira kodi.” Nao achimrehera hira pesa. 20Ariphoihewa achiauza, “Sura na dzina ni ra ani?” 21Nao achimuamba, “Ni vya Kaisari.” Ndipho achiaambira, “Phahi, vya Kaisari mupheni Kaisari, na vya Mlungu, mupheni Mlungu.” 22Ariphosikira hivyo, aangalala. Phahi achimricha, na achiphiya vyao.
Jesu anauzwa kuhusu atu kufufulwa
(Mariko 12:18–27; Luka 20:27–40)
2322:23 Mahendo 23:8Siku iyo-iyo Jesu watsolokerwa ni Masadukayo anjina. Nao Masadukayo ni kundi ra Ayahudi asioamini kukala atu achifwa andafufuka. 2422:24 Kumbukumbu 25:5Agomba achimuamba, “Mwalimu, Musa waamba mutu achilóla alafu achifwa bila ya kuphaha ana, nduguye ni lazima ahale ufwa hiye gungu, na amvyarire ana yuya mufwa. 25Phahi kpwakala na ndugu sabaa ambao hwaishi nao. Wa mwandzo walóla mchetu, achifwa bila ya kuvyala naye ana. Hiye gungu achihalwa ufwa ni ndugungbwa wa yuya mufwa. 26Phahi hiye wa phiri wafwa kabila ya kuphaha mwana. Wa hahu naye dza vivyo, hadi achisira osi sabaa. 27Mwisho, yuya mchetu naye piya wafwa. 28Dze, siku ndiphofufulwa atu, yuya mchetu andakala mkpwaza ani? Mana ndugu osi amlóla.”
29Ela Jesu waambira, “Mwimwi Masadukayo munakosera, mana tammanya Maandiko wala uwezo wa Mlungu. 30Mana siku ya kufufulwa, atu andakala dza malaika hiko mlunguni ambao taalóla wala taalólwa. 31Na kuhusu atu kufufulwa, dze, tamdzangbwesoma gara ambago muambirwa ni Mlungu? Iye waamba, 3222:32 Kutsama 3:6‘Mimi ni Mlungu wa Burahimu, wa Isaka na wa Jakobo.’22:32 Ndani ya chitabu cha Kutsama 3:6, Mlungu wamuambira Musa maneno higa miaka minji ambapho Burahimu, Isaka na Jakobo kala akafwa kare. Kpwa hivyo, iye si Mlungu wa atu ariofwa, ela ni Mlungu wa ario moyo.” 33Na atu osi ariphosikira higo, aangalazwa ni mafundzoge.
Shariya muhimu
(Mariko 12:28–34; Luka 10:25–28)
34Mafarisayo ariphosikira kukala Jesu waahendesa Masadukayo anyamale, akutana. 35Mmwenga wao, yekala ni mwanashariya, wamuuza Jesu swali kumhega achili. 36Waamba, “Mwalimu, ndani ya Shariya za Musa ni shariya iphi iriyo kulu sana?” 3722:37 Kumbukumbu 6:5Naye Jesu achiamba, “ ‘Mmendze Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, na mioyo yenu yosi, na roho zenu zosi, na mkpwotse wenu wosi.’ 38Iyo ndiyo shariya ya kpwandza na ya muhimu sana. 3922:39 Alawi 19:18Na ya phiri yoigana na iyo ya kpwandza, ni hino yiambayo, ‘Mmendze myao dza vyo udzimendzavyo mwenye.’ 4022:40 Luka 10:25–28Shariya zosi za Musa na mafundzo ga manabii zinategemea shariya hizi mbiri.”
Swali dzulu ya Yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu
(Mariko 12:35–37; Luka 20:41–44)
41Mafarisayo ariphokala achere phamwenga, Jesu waauza, 42“Kpwani mwino munamanyani kuhusu Masihi?22:42 Yani Masihi. Ni chivyazi cha ani?” Nao achimuamba, “Ni chivyazi cha Mfalume Daudi.” 43Jesu achiaambira, “Sambi inawezekanadze Daudi wagomba kpwa uwezo wa Roho Mtakatifu achimuiha ‘Bwana?’ Mana wagomba achiamba:
4422:44 Zaburi 110:1‘Mwenyezi Mlungu wamuamba Bwana wangu,
Sagala uphande wangu wa kulume,
hadi nihende maaduigo akale chihicho cha kuikira magulu.’
45“Ichikala Daudi anamuiha hiye mutu, ‘Bwana wangu,’ vinakaladze akale ni chivyaziche?” 46Taphana ariyeweza kumjibu neno. Na hangu siku iyo atu osi aogopha kumuuza maswali zaidi.
23Jesu anademurira alimu a Shariya na Mafarisayo
(Mariko 12:38–40; Luka 11:39–52; 20:45–47)
1Chisha Jesu wagomba na hura umati wa atu phamwenga na anafundzie, achiamba, 2“Munaona, alimu a Shariya na Mafarisayo ndio ariohala nafwasi ya Musa. Kazi yao ni kukufundzani na kukuelezani shariya ziambavyo. 3Phahi gbwirani na muhende chochosi ndichokuambirani. Ela msilunge gara ahendago, mana taahenda gara agombago. 4Atu hinya nkufunga mizigo miziho ya Shariya ambazo ni vigumu kuzilunga, na akaahika ayawao. Ela nyo enye taamendze kugolosa hata chala kuterya atu kuitsukula.
523:5 Mathayo 6:1; Kumbukumbu 6:8; Isabu 15:38“Ela nkuhenda mahendo gao gosi ili aonewe ni atu. Nkuvwala vibandiko vipana virivyo na maandishi ga Shariya chilanguni na mikononi, na nkuhenda pindo za kandzu zao nyire. 6Atu hinya nkumendza kusagala vihi vya mbere-mbere karamuni na masinagogini. 7Piya nkumendza kulamuswa na ishima mbere za atu, na kuihwa, ‘Alimu’ ni atu osi. 8Msiruhusu atu anjina akpwiheni ‘Alimu’, mana mosi mu ndugu na mwalimu wenu ni Mmwenga bahi. 9Wala msiihe mutu yeyesi hipha duniani ‘Baba’, mana Sowe yenu ni Mmwenga bahi, naye a mlunguni. 10Wala msiaruhusu atu akuiheni ‘Bwana,’ mana muna bwana mmwenga bahi, naye ndiye Yetsambulwa Kuokola Atu.23:10 Yani Masihi.1123:11 Mathayo 20:26–27; Mariko 9:35; 10:43–44; Luka 22:26Ariye mkpwulu kuriko mosi mwenu kundini ni lazima akale mtumishi wa anjina. 1223:12 Luka 14:11; 18:14Adzikpwezaye andatserezwa, na adzitserezaye andakpwezwa.
13“Shaka hiro mwi alimu a Shariya na Mafarisayo, anafiki mwi! Mnafungira ayawenu miryango ya mlunguni, mana mwimwi enye tamuinjira, wala tamuaruhusu ayawenu alondao kuinjira, ainjire.
14“Shaka hiro mwi alimu a Shariya na Mafarisayo, anafiki mwi! Mkufuta vitu vya magungu na kudzihenda kukala mu atu anono kpwa kuvoya mavoyo mare. Kpwa hivyo mundaphaha adabu kali sana.23:14 Vitabu vyanjina vya kare tavina msitari wa 14.
15“Shaka rani ro, mwi alimu a Shariya na Mafarisayo, anafiki mwi! Mkuhenda vyaro vya baharini na tsi za kure ili mphahe mutu mmwenga alunge dini yenu. Ela mchimphaha, mukumuhenda akale mui zaidi na kuinjirakpwe mohoni kukale kano mbiri ya mwimwi enye.
16“Shaka rani ro, mwi vilongozi vipofu! Mnadzichenga kukala mutu achiapa kuhadza Nyumba ya Kuvoya Mlungu hata asiphotimiza chilaganeche nkukala kana neno. Ela achiapa kuhadza zahabu iriyo ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, ni asivundze chilagane arichochiika. 17Vipofu apumbavu mwi! Ni chiphi cha mana zaidi: zahabu hebu Nyumba ya Kuvoya Mlungu ihendayo iyo zahabu kukala takatifu? 18Piya mkugomba mukaamba, mutu yeyesi ndiyeapa kuhadza phatu pha kulavira sadaka si chitu; ela achiapa kuhadza sadaka ichiyoikpwa dzuluye, ni asivundze cho chilaganeche arichochiika. 19Mwi vipofu! Ni chiphi cha mana zaidi: hira sadaka, au phatu pha kulavira sadaka ambapho nkuhenda hira sadaka kukala takatifu? 20Phahi yeyesi aapaye kuhadza phatu pha kulavira sadaka nkuapa kpwa hipho phatu pha kulavira sadaka, na chochosi chirichoikpwa dzuluze. 21Na aapaye kuhadza Nyumba ya Kuvoya Mlungu nkuapa kpwa iyo nyumba na Mlungu asagalaye himo ndani. 2223:22 Isaya 66:1; Mathayo 5:34Na aapaye kuhadza mlunguni nkuapa kuhadza chihi cha endzi cha Mlungu na iye achisagariraye.
2323:23 Alawi 27:30“Shaka hiro mwi alimu a Shariya na Mafarisayo, anafiki mwi! Mkulavya fungu ra kumi ya chikatsu, iliki, na bizari nyembamba ambavyo ni vilungo bahi, na kuno munaricha haki, mbazi, na kuluphiro ambago ni mambo muhimu ga Shariya. Higo ndigo mlondwago kuhenda, bila ya kubera higo ganjina. 24Vilongozi vipofu mwi! Mkutuluza indzi chikombeni, ela mkamiza ngamia mzima!
25“Shaka hiro mwi alimu a Shariya na Mafarisayo, anafiki mwi! Mbona munatsukutsa vikombe na sahani kondze macheye, na ndani munakuricha kunaodzala unyangʼanyi na uchoyo. 26We Mfarisayo chipofu! Amba tsukutsa chikombe ndani kpwandza nako kondze piya kundakala swafi.
2723:27 Mahendo 23:3“Shaka hiro mwi alimu a Shariya na Mafarisayo, anafiki mwi! Mana mu dza mbira zopakpwa chokaa kondze na zinaonekana nono, ela ndani zikaodzala misoza na lovu. 28Phahi namwi munaonekana atu a haki, ela ndani mukaodzala unafiki na uyi.
29“Shaka hiro mwi alimu a Shariya na Mafarisayo, anafiki mwi! Mnadzenga mbira za manabii a kare na kupamba vikuta vya atu a haki, 30kuno munaamba, ‘Kala swiswi hwaishi wakati wa akare ehu, husingegbwirana nao kuolaga manabii!’ 31Kpwa hivyo munadzishuhudiya kukala mu chivyazi cha atu arioolaga manabii. 32Haya, marigizani mwi enye hira kazi yoandzwa ni atumia enu!
3323:33 Mathayo 3:7; 12:34; Luka 3:7“Nyoka a sumu mwi! Mundahepadze uamuli wa kutiywa mohoni? 34Nindakureherani manabii, atu okala na marifwa, na alimu; ela anjina mundaaolaga na anjina kuakota misumari msalabani. Piya anjina mundaachapa viboko mwenu masinagogini na kuagayisa chila mudzi. 3523:35 Mwandzo 4:8; 2 Nyakati 24:20–21Kpwa hivyo mundatiywa adabu kpwa sababu ya atu osi arioolagbwa ariokala taana lawama, hangu chifo cha Abeli ambaye kayakala na lawama hadi Zakariya mwana wa Barakiya, ambaye mwamuolaga mbere za Nyumba ya Kuvoya Mlungu, kahi-kahi ya iyo nyumba na phatu pha kulavira sadaka. 36Nakuambirani kpweli, chivyazi chichi tachindakosa kutiywa adabu hizo zosi.”
Jesu anaririra Jerusalemu
37Jesu waenderera kugomba, achiamba, “Ee maye, mwi atu a Jerusalemu! Mkuolaga manabii na kuapiga mawe ariohumwa kpwenu. Mara nyinji náaza kukuikani phamwenga dza kolo ra kuku rifwinikavyo anae mwakpwe maphani, ela mwi mwakahala! 3823:38 Jeremia 22:5Haya phundzani, mkarichirwa mudzi wenu23:38 Mana yanjina ni nyumba yenu ya kuvoya Mlungu au tsi yenu. enye na vivi ni muhuphu. 3923:39 Zaburi 118:26Nakuambirani kukala, tamundaniona tsona hadi wakati ndiphokpwedzaamba, ‘Waajaliwa iye edzaye kpwa dzina ra Mwenyezi Mlungu.’ ”
24Mateso ndigokpwedza
(Mariko 13:1–20; Luka 21:5–24)
1Jesu watuluka Nyumba ya Kuvoya Mlungu, na ariphokala anaphiya vyakpwe, anafundzie amlunga achimuonyesa madzengo ga Nyumba ya Kuvoya Mlungu. 2Ela Jesu waamba, “Hebu lolani, munaona madzengo gosi higa! Nakuambirani kpweli, taphana hata dziwe mwenga ndirosala dzulu ya ranjina, chila chitu chindabomolwa.”
3Jesu wakpwendasagala Mwango wa Mizaituni, na anafundzie amlunga achikala naye machiyao. Nao achimuuza, “Huambire mambo higo gandakala rini? Ni dalili yani ambayo indaonyesa kpwedzako na mwisho wa dunia ukafika?”
4Naye Jesu achiaambira, “Dzimanyirireni sedze mkachengbwa. 5Mana kundakpwedza anji ahumire dzina rangu, nao andachenga atu anji, aambe, ‘Mimi ndiye iye Masihi!’24:5 Yani Masihi. (Misitari ya 23 na 24.)6Mundasikira habari za viha na ndziyendziye za viha, ela msitishirwe, mana higa ni lazima gakale, ela mwisho wa dunia undakala taudzangbwe. 7Tsi mwenga indapigana na tsi yanjina, mfalume mmwenga andapigana na mfalume wanjina. Kundakala na ndzala na dunia indasumba kpwatu kunji. 8Mambo higa ni dza viratu mwandzo wa utsungu wa mayo alondaye kudzivugula.
924:9 Mathayo 10:22“Chisha andakuphirikani kpwa atu ambao andakugayisani na kukuolagani. Atu anjina osi asiomkuluphira Mlungu dunia ndzima andakuzirani kpwa sababu yangu. 10Na anji andaricha kunikuluphira; andasalatana na andazirana. 11Kundazuka manabii anji a handzo na andachenga atu anji. 12Na kpwa sababu ya kuenjerezeka uyi, mendzwa ya atu anji indaphunguka. 1324:13 Mathayo 10:22Ela ndiyevumirira hadi mwisho ndiye ndiyeokolwa. 14Iyo habari nono kuhusu ufalume ambao Mlungu wanipha indatangazwa dunia ndzima, ili ikale ushuhuda kpwa atu osi. Na ndipho mwisho wa dunia undafika.
1524:15 Danieli 9:27; 11:31; 12:11“Kundakpwedza wakati muone ‘Chitu cha kutsukiza na cha kubananga,’ 24:15 Chitu cha kutsukiza na cha kubananga chinahadzwa chitabu cha Danieli 9:27, 11:31 na 12:11. Labuda Danieli kala anatabiri kuhusu chizuka choikpwa ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu miaka zaidi ya gana mwenga kabila ya Jesu kuvyalwa. Ela Jesu kala anabisha kuhusu mambo ambago anamanya gandakpwedza, chahi Nyumba ya Kuvoya Mlungu kubomolwa miaka kama mirongo mine bada ya Jesu kufwa, ama mpindzani ndiphokpwedza siku za mwisho (soma 2 Athesalonike 2:3–10; 1 Johana 2:18–22). chirichogombwa ni nabii Danieli chiimire pho phatu phatakatifu.” (Msomadzi naamanye manage.) 16“Wakati hinyo, ario Judea naachimbirire myangoni. 1724:17 Luka 17:31Ndiyekala kondze ya nyumba naasiuye mwakpwe nyumbani kuhala chitu. 18Na ariye mundani naasiuye kaya kpwedzahala nguwoye. 19Shaka rani ro achetu a mimba na amwisao siku hizo! 20Voyani Mlungu ili siku ya kuchimbira kpwenu kusikale minga ya mnyevu wala Siku ya Kuoya! 2124:21 Danieli 12:1; Maono 7:14Mana wakati hinyo kundakala na tabu kulu ambazo tazidzangbwekala kula mwandzo wa dunia hadi rero, wala tazindahendeka tsona. 22Ela Mlungu wapanga kare kuphunguza siku za mateso kpwa ajili ya atu arioatsambula. Kala Mlungu kahendere hivyo, takungesala mutu.”
Wakati wa Mutu Yela Mlunguni kuuya
(Mariko 13:24–37; Luka 21:25–36)
23Jesu waenderera kuamba, “Siku hizo mutu achikuambirani, ‘Lolani, ye Masihi hiyu hipha!’ au ‘Hiye hiko!’ musimusikize. 24Mana kundazuka manabii a handzo na atu ambao andadziamba ni ye Masihi. Andahenda vilinje na maajabu ili aachenge atu na hata ichiwezekana piya aangamize atu ariotsambulwa ni Mlungu kukala afuasi angu. 25Phundzani, nakuambirani chimbere mambo higa kabila tagadzangbwehendeka. 2624:26 Luka 17:23–24Phahi atu achikuambirani, ‘Lolani, akaonewa hiko weruni,’ musiphiye; na achikuambirani, ‘Lolani, akadzifwitsa chumbani,’ wala msiaamini bii. 27Mana mimi, Mutu Yela Mlunguni, kuuya kpwangu kundakala dza viratu limeme ringʼalavyo kula mlairo wa dzuwa hadi mtswerero wa dzuwa. 2824:28 Luka 17:37Sababu phophosi pharipho na lufu, ndipho nderi nkukutana.
2924:29 Isaya 13:10; 34:4; Joeli 2:10–31; 3:15; Maono 6:12–13; Ezekieli 32:7“Phahi bada ya siku za mateso kusira tu, dzuwa rindakala jiza, na mwezi taundangʼala. Nyenyezi zindagbwa kula dzulu, na nguvu za dzulu mlunguni zindasumbiswa. 3024:30 Danieli 7:13; Zakariya 12:10–14; Maono 1:7Chisha dalili ya Mutu Yela Mlunguni indaonewa mlunguni, na hipho makabila gosi ga dunia ndzima gandarira kuno gananiona mimi, Mutu Yela Mlunguni, niredza na maingu kula mlunguni na nguvu na utukufu munji. 31Nami nindahuma malaika angu na gunda ra sauti kulu sana, nao andakusanya ariotsambulwa kula chila pembe ya dunia.
32“Dzifundzeni kula kpwa mfwano hinyu wa mtini: Panda za mtini zinaphotula, mkumanya wakati wa kuvuna u phephi. 33Mwimwi namwi mchiona mambo higa gosi ganahendeka, manyani kukala mimi, Mutu Yela Mlunguni, ni phephi na kuuya. 34Nami nakuambirani kpweli, chivyazi hichi tachindasira kabila ya mambo higa gosi kuhendeka. 35Dzulu mlunguni na dunia kundasika, ela maneno gangu tagana mwisho.”
36Jesu waenderera kuaambira, “Ela takuna mutu amanyaye siku wala saa indakala rini ndiphohendeka mambo gaga, hata nyo malaika a mlunguni, wala Mwana taimanya bii. Baba macheye ndiye aimanyaye. 3724:37 Mwandzo 6:5–8Vivyo vyokala wakati wa Nuhu, ndivyo ndivyokala wakati mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndiphouya. 38Mana wakati hinyo kabila ya mafuriko makulu, atu kala achirya na kunwa, kala achilóla na kulólwa, hadi siku Nuhu ariphoinjira ndani ya hira safina. 3924:39 Mwandzo 7:6–24Nao taamanyire kala kundahendekani hadi mafuriko gariphokala, gachiaolaga osi bu. Vivi ndivyo ndivyokala wakati mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndiphouya.
40“Wakati hinyo alume airi andakala mundani, mmwenga andahalwa na wanjina arichwe. 41Achetu airi andakala anasaga, mmwenga andahalwa na wanjina arichwe. 42Phahi, dzimanyirireni mana tammanya siku ndiyouya Bwana wenu. 4324:43 Luka 12:39–40Ela mmanye: Kalapho mchina-nyumba anamanya saa ngaphi za usiku edzerayo muivi, angechesa kurinda na asingekubali nyumbaye ivundzwe. 44Kpwa hivyo mwimwi piya ni lazima mkale tayari, kpwa sababu tammanya saa ndizokpwedzera mimi, Mutu Yela Mlunguni.”
Mtumishi muaminifu na asiyekala muaminifu
45Jesu achienderera kuamba, “Kalani dza mtumishi muaminifu na wa marifwa, ambaye tajiriwe nkumupha kazi ya kuimirira nyumbaye na kuapha atumishi ayae chakurya wakati unaofwaha. 46Ni baha hiye mtumishi ambaye siku tajiriwe achedza, andakutwa anahenda hivyo. 47Phahi nakuambirani kpweli, tajiriwe andamuhenda muimirizi wa malize zosi. 48Ela mtumishi mui achiamba, ‘Tajiri wangu andakaa kuuya,’ 49naye aandze kuapiga atumishi ayae, na kurya na kunwa phamwenga na alevi. 50Phahi yuya tajiriwe ndiphouya siku asiyomtarajiya na saa asiyoimanya, 51andamtiya adabu kali sana, na andamuika kundi mwenga na anafiki, ambako atu andarira na kusaga meno.”
25Ndarira ya vyandama kumi
125:1 Luka 12:35Jesu waamba, “Wakati mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndiphouya kutawala ufalume ambao Mlungu wanipha, undaelezwa na ndarira hino. Siku mwenga, vyandama kumi ahala taa zao, achendamchinjira bwana arusi. 2Kahi-kahi yao, atsano akala azuzu na atsano achikala alachu. 3Mana hara vyandama azuzu ahala taa zao, ela taayatsukula mafuha, 4ela hara alachu atsukula taa zao na tupa za mafuha. 5Kpwa vira bwana arusi wachelewa kpwedza, hara vyandama asenukira na achilala.
6“Ela usiku wa manane kpwakala na hoyo rosikirwa kuamba, ‘Hiye bwana arusi aredza; phiyani mkamchinjire.’ 7Phahi hara vyandama kumi alamuka achitayarisha taa zao. 8Nao hara azuzu achiaambira hara alachu, ‘Hupheni mafuha genu sababu taa zehu zinafwa.’ 9Ela hara alachu achiaambira, ‘Hata! Tagandatosha swiswi na mwimwi; ni baha mphiye dukani mkagule genu.’
10“Phahi hara vyandama azuzu ariphouka kpwendagula mafuha, bwana arusi wakpwedza. Hara ambao kala a tayari ainjira phamwenga naye dzumba ra arusi, chisha mryango uchifungbwa. 1125:11 Luka 13:25Badaye hara vyandama anjina piya auya achedzaamba, ‘Bwana, bwana, huvugurire!’ 12Ela naye achiaamba, ‘Nakuambirani kpweli kukala sikumanyani.’ ”
13Chimarigizo Jesu waamba, “Kpwa hivyo chesani, mana tammanya mambo gaga gandahendeka siku iphi na saa ngaphi.”
Ndarira ya atumishi ahahu
1425:14 Luka 19:11–27Jesu achienderera kugomba, achiamba, “Kuuya kpwangu kundakala dza hivi. Mutu mmwenga wapanga kuphiya charo. Phahi waiha atumishie achiapha madaraka ga kuimirira malize, 15naye achimupha chila mmwenga kulengana na uwezowe. Mmwenga wamupha mifuko mitsano ya zahabu,25:15 Chiyunani talanta mwenga ni sawa na kilo 34 za zahabu, au mshahara wa miaka kumi na mitsano wa muhendadzi-kazi. wanjina achimupha mifuko miiri ya zahabu, wanjina achimupha mfuko mmwenga wa zahabu. Chisha achiphiya charoche. 16Mara mwenga yuya yephokera mifuko mitsano waandza bishara nayo, naye achiphaha mifuko mitsano zaidi. 17Vivyo hivyo yuya wa mifuko miiri waphaha fwaida ya mifuko miiri zaidi. 18Ela yuya ariyehewa mfuko mmwenga wakpwendatsimba dibwa, achiufwitsa.
19“Bada ya muda mure, yuya bwana wauya, achedzahenda isabu phamwenga na atumishie. 20Phahi yuya kala akaphaha mifuko mitsano ya zahabu wakpwedza kuno akatsukula mifuko mitsano zaidi, achiamba, ‘Bwana, wanipha mifuko mitsano ya zahabu, ela nkakurehera mifuko mitsano zaidi, ndiyo fwaida nriyophaha.’ 21Yuya bwana achimuamba, ‘Wahendato! U mtumishi mnono tsona muaminifu. Kpwa sababu wakala muaminifu wa mambo madide, nindakupha garigo makulu. Ndzo husherekee phamwenga.’
22“Naye yuya yehewa mifuko miiri piya wakpwedza, achiamba, ‘Bwana, wanipha mifuko miiri ya zahabu vino hala mifuko miiri zaidi ndiyo fwaida nriyophaha.’ 23Yuya mutu achimuamba, ‘Wahendato! U mtumishi mnono tsona muaminifu. Kpwa sababu wakala muaminifu wa mambo madide, nindakupha garigo makulu. Ndzo husherekee phamwenga.’
24“Chisha yuya kala akahewa mfuko mmwenga wa zahabu wakpwedza, achiamba, ‘Bwana, námanya kukala uwe u mutu mufu, ukuvuna ambapho kuphandire, na ukukusanya phatu ambapho mutu wanjina wakumbira. 25Kpwa hivyo náogopha, nchifwitsa mfukoo dibwani. Phahi, hala mfukoo wa zahabu.’
26“Ela yuya bwana achimuamba, ‘We mtumishi mui na mvivu! Unamanya kukala nkuvuna phatu ambapho siphandire, na nkukusanya phatu ambapho siyakumbira. 27Phahi uwe kala waika pesa zangu bengi, nami nriphouya ningeiphaha na fwaida. 28Kpwa hivyo halani hinyo mfuko ario nao mumuphe hiye ariye na mifuko kumi. 2925:29 Mathayo 13:12; Mariko 4:25; Luka 8:18Mana ariye na chitu na kuchihumira andaenjerezwa akale na vinji. Ela asiyehumira chitu chidide aricho nacho, hata chicho chindahalwa. 3025:30 Mathayo 8:12; 22:13; Luka 13:28Na kuhusu mtumishi hiyu asiye na fwaida, mhaleni mukamtsuphe kondze jizani ambako andarira na kusaga meno.’ ”
Mutu Yela Mlunguni andaamula atu anjina osi
3125:31 Mathayo 16:27; 19:28Jesu waenderera kugomba achiamba, “Wakati mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndiphouya na utukufu phamwenga na malaika osi, hipho ndipho ndiphosagarira chihi changu cha endzi cha utukufu. 32Atu a mataifa ganjina gosi andakusanyika mbere zangu nami nindaatanya dza viratu mrisa atanyavyo mangʼondzi na mbuzi. 33Nindaika atu a haki uphande wangu wa kulume, na hara atu ayi uphande wa kumotso.
34“Chisha nindaambira hara atu ario uphande wa mkpwono wa kulume, ‘Ndzoni mosi muriojaliwa ni Baba, phokerani majaliwa25:34 Chiyunani chinaamba; Chisha mfalume andaambira, “Phokerani ufalume...Piya msitari wa 40. mrigotengezerwa hangu kuumbwa kpwa dunia. 35Mana nákala na ndzala namwi mchinipha chakurya, nákala na chiru namwi mchinipha madzi ga kunwa, nákala mjeni namwi mchinikaribisha. 36Tsona nákala sina nguwo namwi mchinivwika, nákala mkpwongo namwi mchedza mchinilola, nákala jela namwi mchedzanilamusa.’
37“Hipho hara atu a haki andaniamba, ‘Bwana, ni rini huriphokuona una ndzala huchikupha chakurya, ama ni rini huriphokuona una chiru naswi huchikupha madzi ga kunwa? 38Ni rini huriphokuona u mjeni huchikukaribisha, hebu ni rini huriphokuona kuna nguwo naswi huchikuvwika? 39Ni rini huriphokuona mkpwongo ama busu naswi huchedza kulola?’ 40Nami nindaambira, ‘Nakuambirani kpweli, chila chitu mrichomuhendera mmwenga wa hinya enehu adide, mwanihendera mimi.’
41“Chisha nindaambira hara ario uphande wa kumotso, ‘Ukani mbere zangu mwimwi muriolaniwa! Phiyani moho wa kare na kare uriotengezerwa Shetani na malaikae. 42Mana nákala na ndzala namwi tamyanipha chakurya, nákala na chiru namwi tamniphere madzi, 43nákala mjeni namwi tamyanikaribisha. Tsona nákala sina nguwo namwi tamyanivwika, nákala mkpwongo namwi tamyanirarisa na nákala jela namwi taphana yekpwedzanilola.’
44“Hipho nao andaniamba, ‘Bwana, ni rini huriphokuona una ndzala au chiru, u mjeni au bila nguwo, phokala mkpwongo au busu, naswi huchikuricha bila ya kukuterya?’ 45Nami nindaambira, ‘Nakuambirani kpweli, chila chitu mrichorema kuhendera mmwenga wa hinya adide, mwarema kunihendera mimi.’ 4625:46 Danieli 12:2Alafu atu ayi andainjira mateso ga kare na kare, ela hara a haki andainjira uzima wa kare na kare.”
26Mpango wa kumuolaga Jesu
(Mariko 14:1–2; Luka 22:1–2; Johana 11:45–53)
1Jesu ariphomala kufundza mambo higa gosi, waambira anafundzie, 226:2 Kutsama 12:1–27“Mnamanya kukala bada ya siku mbiri hundakala na Sikukuu ya Pasaka, na mimi, Mutu Yela Mlunguni, nindalaviwa ili nikakotwe misumari msalabani.”
3Phahi akulu a alavyadzi-sadaka na vilongozi a Chiyahudi akutana dzumbani mwa Kayafa, yekala mlavyadzi-sadaka mkpwulu. 4Akpwendahenda njama ya kumgbwira Jesu chiwerevu ili amuolage. 5Ela akubaliana kukala dzambo hiro risihendeke wakati wa sikukuu, sedze atu akahenda fujo.
Jesu anapakpwa marashi hiko Bethania
(Mariko 14:3–9; Johana 12:1–8)
6Jesu ariphokala hiko chidzidzi cha Bethania, wainjira nyumbani mwa Simoni, yekala na mahana. 726:7 Luka 7:37–38Wakati Jesu kala asegere anarya chakurya, phakpwedza mchetu yekala akatsukula tupa ya marashi ga samani kulu, achimmwagira chitswani. 8Anafundzie ariphoona vira, atsukirwa sana na achiamba, “Hasara hino ni yani? 9Marashi higa che ganaweza kuguzwa pesa nyinji na hizo pesa zikahewa agayi!”
10Jesu ariphogamanya gokala anagagomba, achiaambira, “Kpwa utu wani munamyuga yuno mchetu? Akanihendera dzambo ra mana sana. 1126:11 Kumbukumbu 15:11Mana siku zosi, agayi mundakala nao, ela mino sindakala namwi siku zosi. 12Hiyu mchetu akaumwagira mwiri wangu marashi kuutayarisha kpwa mazishi gangu. 13Nakuambirani kpweli kukala kokosi dunia ndzima ndikotangazwa iyo habari nono, dzambo hiri achirohenda hiyu mchetu rindahadzwa kpwa kumtambukira.”
Juda anakubali kumsalata Jesu
(Mariko 14:10–11; Luka 22:3–6)
14Chisha, Juda Isikarioti, ambaye piya kala ni mwanafundzi wa Jesu, waphiya kpwa akulu a alavyadzi-sadaka, 1526:15 Zakariya 11:12achendaauza, “Nchikuphani Jesu, mundaniphani?” Nao achimuisabira vipande mirongo mihahu vya feza achimupha. 16Na kula wakati hinyo Juda waandza kuendza nafwasi ya kumsalatira Jesu.
Jesu anadzitayarisha kurya Sikukuu ya Pasaka
(Mariko 14:12–21; Luka 22:7–13; Johana 13:21–30)
17Siku ya kpwandza ya Sikukuu ya mikahe isiyotiywa hamira,26:17 Chitabu cha Kutsama 12:15–20. anafundzi amlunga Jesu achimuuza, “Unalonda hukakutayarishire chakurya cha Pasaka kuphi?” 18Naye achiaambira, “Phiyani hiko mudzini mundamuona mutu fulani, mumuambe, ‘Mwalimu anaamba, wakati wangu u phephi, phahi nindarya Pasaka phamwenga na anafundzi angu mwako nyumbani.’ ” 19Phahi hara anafundzi ahenda vyo arivyolagizwa, na achendatayarisha chakurya cha Pasaka mumo.
20Kuriphofika dziloni, Jesu wasagala arye chakurya phamwenga na anafundzie kumi na airi. 21Na ariphokala anarya, Jesu wagomba achiamba, “Nakuambirani kpweli, mmwenga wenu andanisalata.” 22Anafundzie ariphosikira hivyo, asononeka sana, na achiandza kumuuza Jesu mmwenga-mmwenga achiamba, “Dze! Bwana, ikale ni mimi?” 2326:23 Zaburi 41:9Jesu achimjibu achiamba, “Atsotsaye mkpwahe bakuli mwenga nami ndiye ndiyenisalata. 24Mimi, Mutu Yela Mlunguni, nindafwa kama Maandiko gaambavyo, ela shakare ye ndiyenisalata! Baha kala mutu iye kavyarirwe.” 25Juda, yemsalata, achimuuza achiamba, “Dze! Ikale ni mimi Mwalimu?” Jesu achimjibu, “Ehe, ni uwe.”
Chakurya cha Bwana
(Mariko 14:22–25; Luka 22:14–20; 1 Akorintho 11:23–25)
26Jesu ariphokala anarya na anafundzie, wahala mkpwahe na achimshukuru Mlungu. Chisha achiumega-mega na achiapha anafundzie, achiamba, “Halani murye; hinyu ni mwiri wangu.” 27-2826:27–28 Kutsama 24:8; Jeremia 31:31–34Tsona wahala chikombe cha uchi wa zabibu, achimshukuru Mlungu, na achiapha, achiamba, “Hinyu ni mlatso wangu ambao unaika chilagane26:27–28 Vitabu vyanjina vinaenjereza chiphya. cha Mlungu na atue, nao unamwagbwa kpwa fwaida ya atu anji ili aswamehewe dambi. Nwani mosi. 29Nakuambirani, sindanwa tsona uchi wa zabibu hadi siku iyo ndiphounwa luphya phamwenga namwi kahi ya ufalume wa Baba.”
Jesu anatabiri kukala Petero andamtsamalala
(Mariko 14:26–31; Luka 22:31–34; Johana 13:36–38)
30Bada ya kuimba wira wa kumtogola Mlungu,26:30 Desturi ya Ayahudi ni kuimba Zaburi 115–118 bada ya kurya Pasaka. auka achiphiya Mwango wa Mizaituni. 3126:31 Zakariya 13:7Chisha Jesu waambira anafundzie, “Usiku uhu wa rero mwimwi mosi mundakala na wasiwasi nami na kuniricha, mana Mlungu anaamba kpwenye Maandikoge, ‘Nindampiga mrisa, nago mangʼondzi gandatsamukana.’ 3226:32 Mathayo 28:16Ela bada ya kufufulwa, nindakutanguliyani kuphiya Galilaya.” 33Ela Petero achimuamba, “Hata osi achikala na wasiwasi nawe na kukuricha, mino sindakuricha bii!” 34Naye Jesu achimuamba, “Nakuambira kpweli kukala usiku uhu wa rero, kabila ya dzogolo kuika, undanitsamalala kano tahu.” 35Petero achimuamba, “Hata ichikala ni kufwa, nahufwe hosi, ela sindakutsamalala bii!” Chisha hara anafundzi osi achigomba dza vivyo.
Jesu anavoya Mlungu hiko Gethisemane
(Mariko 14:32–42; Luka 22:39–46)
36Chisha Jesu wauka phamwenga na anafundzie hadi phatu phaihwapho Gethisemane, achiaambira, “Sagalani hipha nami naphiya phara mbere nkavoye.” 37Achimuhala Petero na anangbwa airi a Zebedayo. Hipho waandza kusononeka na kuvundzika moyo, 38achiaambira, “Yo sonono nriyo nayo, naona indanirya! Phahi kalani hipha hucheseni phamwenga.”
39Na ariphosengera mbere chidide, wagbwa chimabumabu, chisha achivoya, “Baba, nakuvoya ichiwezekana, uniusire mateso chigonilenga; ela sio nimendzavyo mimi, ela ulondavyo uwe.” 40Alafu achiauyira hara anafundzie na achiakuta arere. Achimlamusa Petero achimuamba, “Kpwani tamuweza kukala matso phamwenga nami hata dzagbwe ni dzisaa dzimwenga? 41Chesani kuvoya ili Shetani asedze akakutiyani dambini, mana roho inamendza kuhendato, ela mwiri tauweza.”
42Jesu wauka tsona kano ya phiri kpwendavoya, achiamba, “Baba, ichikala mateso tagaweza kuuswa kpwa ganiphahe, phahi ulondago nagakale.” 43Ariphouya tsona achiakuta arere, mana kala akashindwa ni usingizi.
44Phahi waaricha na achendavoya kano ya hahu achigomba maneno garatu gara. 45Chisha achiauyira hara anafundzie, na achialamusa kuno anaamba, “Mbona mchere rere na kuoya? Phundzani! Saa ikafika, na mimi, Mutu Yela Mlunguni, ni phephi na kulaviwa kpwa atu a dambi. 46Unukani, huphiyeni vyehu. Lolani, mutu ndiyenisalata aredza.”
Jesu anagbwirwa
(Mariko 14:43–50; Luka 22:47–53; Johana 18:3–12)
47Jesu ariphokala acheregomba, Juda, mmwenga wa hara anafundzie kumi na airi, wakpwedza na kundi kulu ra atu okala akatsukula panga na marungu. Atu hinyo kala akahumwa ni akulu a alavyadzi-sadaka na vilongozi a Chiyahudi. 48Hiye yelonda kumsalata Jesu kala akaapha dalili achiamba, “Ye ndiyemdonera kumlamusa ndiye iye, mgbwireni.” 49Phahi Juda mara mwenga wamsengerera Jesu, achimuamba, “Uonadze, Mwalimu?” Chisha achimdonera. 50Jesu achimuamba, “Msena wangu, henda uchirorilunga.” Hipho hara atu achedza achimgbwira Jesu. 51Mmwenga wa hara ariokala na Jesu, watsomola upanga achimkata sikiro mtumwa wa mlavyadzi-sadaka mkpwulu. 52Chisha Jesu achimuamba, “Hai! Hai! Uyiza upangao chowani, mana yeyesi ahumiraye upanga, andaolagbwa na panga. 53Mkale tammanya kukala naweza kumvoya Baba na sambi akanirehera zaidi ya asikari elufu kumi na mbiri a malaika? 54Ela nchihenda hivyo gara Maandiko ambago ganaamba higa ni gahendeke, gandahendekadze.”
5526:55 Luka 19:47; 21:37Wakati hinyo-hinyo Jesu wauza rira kundi ra atu ambao kala akedzamgbwira, “Mbona mkedza na panga na marungu avi mkedzagbwira jambazi? Kala nchisagala na kufundza ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu chila siku, mbona tamuyanigbwira? 56Ela gosi higa gahendeka ili ritimiye rira neno ra Mlungu rogombwa ni manabii.”26:56 Chitabu cha Isaya 53:12. Hipho anafundzie osi amricha achichimbira.
Jesu anaphirikpwa mbere za ngambi
(Mariko 14:53–65; Luka 22:54–55,63–71; Johana 18:13–14,19–24)
57Phahi hara ariomgbwira Jesu amphirika kaya kpwa Kayafa, yekala mlavyadzi-sadaka mkpwulu, ambako kala kukakutana alimu a Shariya na vilongozi a Chiyahudi. 58Naye Petero wamlunga kpwa kure hadi muhala wa nyumba ya mlavyadzi-sadaka mkpwulu. Ariphoinjira ndani, wasagala phamwenga na arindzi ili aone mambo gandakaladze.
59Phahi akulu a alavyadzi-sadaka na ngambi yosi yaendza ushaidi wa handzo, wa kutosha wa kumshitakira Jesu ili aphahe kumuolaga, 60ela taayaphaha ushaidi dzagbwe mashaidi manji ga handzo galavya ushaidi wao. Mwisho, akpwedza mashaidi airi, 6126:61 Johana 2:19nao achiamba, “Mutu hiyu waamba kukala anaweza kubomola Nyumba ya Kuvoya Mlungu na akaidzenga tsona kpwa siku tahu.” 62Phahi mlavyadzi-sadaka mkpwulu waima, na achimuuza Jesu, “Ikale kuna ra kudzihehera kuhusu mashitaka ga hinya atu?” 63Ela Jesu wanyamala zi. Mlavyadzi-sadaka Mkpwulu achimuamba, “Nakulagiza kpwa Mlungu ariye moyo ugombe kpweli, huambire ichikala uwe ndiwe Masihi,26:63 Masihi, manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu (msitari wa 68 piya). yani Mwana wa Mlungu!” 6426:64 Danieli 7:13Jesu achimuamba, “Kama uchivyogomba. Tsona nakuhakikishirani mosi kukala hangu sambi mundaniona mimi, Mutu Yela Mlunguni, nisegere mkpwono wa kulume26:64 Chitabu cha Zaburi 110:1. wa Mwenyezi Mlungu, phatu pha ishima kulu sana, na chisha mundaniona nchedza dzulu ya maingu.”
6526:65 Alawi 24:16Hipho, mlavyadzi-sadaka mkpwulu wakpwanyula nguwoze, na achiamba, “Akakufuru! Kuna haja yani ya mashaidi zaidi? Avi mkasikira enye achivyogomba! 66Hebu munaonadze?” Nao achimuamba, “Hiye ni wa kuolagbwa!” 6726:67 Isaya 50:6Alafu amtehera mahe ga uso kuno anampiga, na anjina achimuwanga makofi, 68na kumuuza, “We Masihi, ichikala u nabii kpweli, huambire achiyekupiga ni ani?”
Petero anamtsamalala Jesu
(Mariko 14:66–72; Luka 22:56–62; Johana 18:15–18,25–27)
69Petero kala asegere kondze muhalani. Phahi mtumishi wa chichetu wamlunga Petero achendamuamba, “Hata uwe wakala phamwenga na Jesu wa Galilaya.” 70Ela warema mbere za atu osi, achiamba, “Simanya unaambadze.” 71Alafu Petero ariphokala anatuluka bomani, waonewa ni mtumishi wa chichetu wanjina hipho mryangoni, naye achiaambira atu ariokala hipho, “Mutu hiyu akakala phamwenga na Jesu wa Nazareti.” 72Phahi wamtsamalala tsona na achihendaapa, achiamba, “Mutu hiye simmanya bii.”
73Bada ya muda, atu ariokala aimire hipho amlunga Petero achendamuamba, “Hakika uwe piya u myawao, mana magombigo ganaonyesa.” 74Phahi waandza kudzilani na kuapa achiamba, “Mutu hiye simmanya tsetsetse!” Mara mwenga dzogolo richiika. 75Naye Petero achitambukira maneno goambirwa ni Jesu, kukala, “Kabila dzogolo kuika, undanitsamalala kano tahu.” Phahi watuluka kondze, achendarira kpwa sonono.
27Jesu anaphirikpwa mbere za Pilato
(Mariko 15:1; Luka 23:1–2; Johana 18:28–32)
1Chiti kuriphocha, akulu osi a alavyadzi-sadaka na vilongozi a Chiyahudi akata shauri ya kumuolaga Jesu. 2Amfunga mikowa, achimphirika kpwa Pilato, liwali wa jimbo ra Chirumi.
Juda anadzifunga lugbwe
327:3 Mahendo 1:18–19Juda, ambaye kala akamsalata Jesu, ariphoona akahukumiwa kuolagbwa, wajuta na achiuyiza vira vipande mirongo mihahu vya feza kpwa akulu a alavyadzi-sadaka na vilongozi a Chiyahudi. 4Achiamba, “Nákosa kpwa kulavya mlatso wa mutu asiye na makosa.” Ela nyo achiamba, “Ganahuhusuni go? Iyo ni shauriyo.” 5Juda wazitsupha zira pesa ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, achituluka achendadzisongola.
6Akulu a alavyadzi-sadaka ahala zira pesa, achiamba, “Si shariya kuika pesa hizi mfuko wa Nyumba ya Kuvoya Mlungu, kpwa vira zariphiwa kpwa kumwaga mlatso.” 7Phahi apanga azihumire kugula munda wa mfinyangi ili phakale phatu pha kuzikira ajeni. 8Ndiyo mana munda hinyo uihwa Munda wa Mlatso hadi rero. 927:9 Zakariya 11:12–13Chisha maneno arigogomba Mlungu kutsupira nabii Jeremia gahendeka goamba, “Ahala vipande mirongo mihahu vya feza, samani ya yuya ambaye atu a Iziraeli akampigira bei, 10achizihumira kugula munda wa mfinyangi, dza Mlungu arivyonilagiza.”
Pilato anamuuza Jesu
(Mariko 15:2–5; Luka 23:3–5; Johana 18:33–38)
11Jesu waimiswa mbere za liwali, naye achimuuza, “We ndiwe Mfalume wa Ayahudi?” Jesu achimuamba, “Kama uchivyogomba.” 12Ela akulu a alavyadzi-sadaka na vilongozi ariphokala anamshitaki, kagombere neno. 13Chisha Pilato achimuuza, “Ukale kusikira go mashitaka manji anagokushitakira?” 14Ela ye kayajibu neno;27:14 Soma chitabu cha Isaya 53:7. phahi hiye liwali achiangalala sana.
Jesu anaamulwa kuolagbwa
(Mariko 15:6–15; Luka 23:13–25; Johana 18:39—19:16)
15Kawaida chila Sikukuu ya Pasaka liwali kala nkuavugurira mfungbwa mmwenga ariyemtsambula enye. 16Wakati hinyo kpwakala na mfungbwa mmwenga yemanyikana sana, na dzinare ni Baraba. 17Phahi kundi ra atu ririphokala rikakutana, Pilato waambira, “Nikuvugurireni yuphi? Mnalonda Baraba hebu Jesu aihwaye Muokoli?”27:17 Muokoli: Yani Masihi mutu yetsambulwa ni Mlungu kutawala atue (msitari wa 22 piya).18Wagomba hivyo mana kala akamanya kukala akamreha Jesu kpwakpwe kpwa sababu ya chidzitso.
19Pilato ariphokala asegere chihi cha uamuli, mchewe wahuma ujumbe achiamba, “Usidziinjize katika mambo ga mutu hiye wa haki, mana nkagaya sana ndosoni kpwa sababuye.”
20Ela wakati hinyo akulu a alavyadzi-sadaka na vilongozi a Chiyahudi achiabembeleza atu avoye kuvugurirwa Baraba, ela Jesu anyongbwe. 21Mkpwulu wa jimbo wauza tsona, “Kahi ya hinya airi, ni ani mlondaye nikuvugurireni?” Nao achimuamba, “Baraba!” 22Pilato achiauza, “Sambi, yuno Jesu aihwaye Muokoli, nimuhendedze?” Nao osi achiamba, “Naakotwe msalabani!” 23Ela Pilato achiauza, “Kpwa utu wani? Kpwani wahenda uyi wani?” Ela nyo achizidi kukota kululu, achiamba, “Naakotwe msalabani!”
2427:24 Kumbukumbu 21:6–9Phahi, Pilato ariphoona hata akahendadze kandasikirwa na kpwa vira fujo kala rikaandza, wahala madzi achitsukutsa mikono mbere za rira kundi ra atu, achiamba, “Mino sina lawama dzulu ya mlatso wa mutu hiyu asiye na kosa; shauri yenu enye.” 25Atu osi achiamba, “Mlatsowe nauwiswe swiswi na ana ehu!” 26Hipho Pilato waavugurira Baraba, ela achilagiza Jesu achapwe viboko sana, chisha achimlavya akakotwe msalabani.
Asikari anamnyetera Jesu
(Mariko 15:16–20; Johana 19:2–3)
27Chisha asikari a liwali amuinjiza Jesu ndani ya dzumba ra liwali wa jimbo ra Chirumi, nao achiiha chikosi chosi cha asikari chichimzunguluka. 28Achimvula nguwo, achimvwika kandzu ya kundu, rangi ya chifalume. 29Tsona achisuka chiremba cha miya, achimvwika chitswani, na achimuikira mlawa mkpwonowe wa kulume. Achichita mavwindi mbereze, achimnyetera achimuamba, “Mfalume wa Ayahudi! Kala na maisha mare!” 30Amtehera mahe, chisha achimfuta hura mlawa achimkirita nao chitswani. 31Bada ya kumnyetera, amvula hira kandzu, achimvwika nguwoze. Chisha achimphirika kpwendakotwa msalabani.
Jesu anakotwa misumari msalabani
(Mariko 15:21–32; Luka 23:26–43; Johana 19:17–27)
32Hara asikari ariphokala anamphirika Jesu akakotwe msalabani, himo njirani akutana na mutu mmwenga yeihwa Simoni. Mutu iye kala ni mwenyezi wa mudzi wa Kirene. Phahi amlazimisha iye mutu atsukule msalaba wa Jesu 33hadi phatu phaihwapho Gologotha, manage ni “Zekeya ra Chitswa.” 3427:34 Zaburi 69:21Hipho atu ajaribu kumupha mtsanganyiko wa uchi wa zabibu na dawa ya kuusa mavune, ela Jesu ariphoutata achirema kuunwa.
3527:35 Zaburi 22:18Na bada ya kumkota misumari msalabani, achipiga kura kuganya nguwoze ili amanye ni ani ndiyeziphaha. 36Alafu asagala phapho kumrinda. 37Dzulu ya chitswache phaikpwa chibao cha shitakare ambacho kala chikaandikpwa Hiyu ni Jesu, Mfalume wa Ayahudi.38Phamwenga naye, akora airi akotwa misalabani, mmwenga uphandewe wa kulume na wanjina uphande wa kumotso.
3927:39 Zaburi 22:7; 109:25Atu okala anatsupa phatu hipho amlaphiza na kusukasuka vitswa 4027:40 Mathayo 26:61; Johana 2:19na kuamba, “We wadzikarya vya kukala unaweza kubomola Nyumba ya Kuvoya Mlungu na kuidzenga tsona kpwa siku tahu. Sambi amba dzitivye. Ichikala u Mwana wa Mlungu, amba tserera kula msalabani!”
41Vivyo hivyo akulu a alavyadzi-sadaka, phamwenga na alimu a Shariya na vilongozi anjina nao amnyetera achiamba, 42“Waokola anjina, ela kaweza kudziokola mwenye! Hangbwe ni Mfalume wa Iziraeli! Phahi, naatserere kula msalabani naswi humuamini. 4327:43 Zaburi 22:8Anamkuluphira Mlungu; haya, Mlungu naamutivye ichikala anammendza. Mana waamba ati, ‘Mlungu wamtsambula akale Mwanawe.’ ” 44Hata hara aivi ariokotwa phamwenga naye, piya nao amlaphiza.
Chifo cha Jesu
(Mariko 15:33–41; Luka 23:44–49; Johana 19:28–30)
45Kpwakala na jiza tsi ndzima kula saa sita za mutsi hadi saa tisiya. 4627:46 Zaburi 22:1Iriphofika kama saa tisiya, Jesu warira kululu, achiamba, “Eloi, Eloi, lama sabakithani?” Manage ni, “Mlungu wangu, Mlungu wangu, mbona ukaniricha?” 47Atu anjina ariokala akaima phephi ariphosikira hivyo aamba, “Mutu hiyu anamuiha Elija.” 4827:48 Zaburi 69:21Mmwenga wao wazola achendahala demu achirivwika ndani ya uchi wa ngbwadu, achirigbwadzika mgongoni. Chisha achimupha Jesu afyondze. 49Ela anjina achiamba, “Mriche, hulole ichikala Elija andakpwedza amtivye.”
50Jesu wakota kululu tsona na achidosa roho.
5127:51 Kutsama 26:31–33Wakati hinyo-hinyo paziya ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu yaahuka pande mbiri, kula dzulu hadi photsi. Tsi ndzima ichisumba, myamba ichiahuka, 52mbira zichifwenuka, na atakatifu anji ariofwa achifufulwa. 53Na bada ya Jesu kufufuka, atu hinyo atuluka mbirani achiphiya mudzi mtakatifu wa Jerusalemu, na achiatsembukira atu anji. 54Phahi, asikari okala anarinda Jesu na mkpwulu wa hara asikari, ariphoona tsi irivyosumba na gara mambo gachivyohendeka, atishirwa sana achiamba, “Hakika mutu hiyu ni Mwana wa Mlungu!”
5527:55 Luka 8:2–3Piya kala phana achetu anji ambao kala achimlunga-lunga Jesu na kumuhumikira hangu ariphokala Galilaya. Achetu hinyo kala aimire kure chidide analola, 56ambao anjina kala ni Maryamu kula Magidala, Maryamu ninengbwa wa Jakobo na Yusufu, phamwenga na mkpwaza Zebedayo.
Jesu anazikpwa
(Mariko 15:42–47; Luka 23:50–56; Johana 19:38–42)
57Iriphofika dziloni, watsoloka tajiri mmwenga yeihwa Yusufu. Tajiri hiye kpwao kala ni mudzi wa Arimathaya, naye piya kala ni mwanafundzi wa Jesu. 58Waphiya kpwa Pilato achendavoya ruhusa ahewe mwiri wa Jesu, naye Pilato achilagiza ahewe. 59Yusufu achihala hura mwiri achiulinga shanda ya katani swafi, 6027:60 Isaya 53:9achiuzika ndani ya mbiraye nyiphya ambayo kala akaitsonga mwambani. Chisha achibwiningiza mryango wa mbira na dziwe kulu, na badaye achiphiya vyakpwe. 61Maryamu kula Magidala na yuya Maryamu wanjina kala asegere kulola kura mbirani.
Mbira ya Jesu inarindwa
62Siku ya phiriye, ambayo kala ni Siku ya Kuoya, akulu a alavyadzi-sadaka na Mafarisayo amlunga Pilato, 6327:63 Mathayo 16:21; 17:23; 20:19; Mariko 8:31; 9:31; 10:33–34; Luka 9:22; 18:31–33achendamuamba, “Muishimiwa, hunatambukira kukala yuya wa handzo kabila ya kufwa waamba, ‘Bada ya siku tahu nindafufuka.’ 64Kpwa hivyo lagiza asikari akarinde hira mbira hadi siku ya hahu, ili anafundzie asedze akamuiya, akaambira atu, ‘Akafufuka.’ Hiri handzo ra mwisho rindakala iyi zaidi kuriko rira ra kpwandza.” 65Pilato achiaambira, “Halani asikari; mkahakikishe iyo mbiraye inarindwato.” 66Phahi, aphiya achendatiya alama dzulu ya rira dziwe na achiricha asikari arinde.
28Jesu anafufuka
(Mariko 16:1–10; Luka 24:1–12; Johana 20:1–10)
1Bada ya Siku ya Kuoya kusira, wakati kala kuchere chimirimiri cha siku ya kpwandza ya wiki, Maryamu kula Magidala na yuya Maryamu wanjina aphiya kpwendalola hira mbira. 2Gafula tsi yasumba sana, mana malaika wa Mlungu watserera kula mlunguni, achedzapingilisa rira dziwe ra kubwiningizira mbira na achirisagarira. 3Ye malaika waonekana dza limeme na mavwazige kala ni mereru dza bafuta. 4Arindzi a hira mbira akakama kpwa wuoga na achigbwa achikala avi akafwa. 5Ela yuya malaika waambira hara achetu, “Msiogophe! Ninamanya kukala munamuendza Jesu ariyekotwa misumari msalabani. 6Kapho hipha, mana akafufuka dza viratu arivyogomba. Ndzoni mlole phatu phokala akalazwa. 7Namwi phiyani upesi mkaambire anafundzie kukala akafufuka, na hivi sambi akakutanguliyani kuphiya Galilaya ambako mundamuona. Msiyale nchivyokuambirani.” 8Phahi auka upesi phara mbirani na wuoga kuno akahererwa sana, achizola kpwendaambira anafundzie.
9Mara mwenga Jesu achikutana nao, na waalamusa achiamba, “Mkalamukadze, ano mayo?” Hara achetu amlunga, achimgbwira maguluge achimuabudu. 10Chisha Jesu achiaamba, “Msiogophe! Phiyani mkaambire enehu aphiye Galilaya, na andaniona kuko.”
Arindzi anaphirika habari
11Hara achetu ariphokala anaphiya vyao, arindzi anjina a mbira aphiya mudzini kpwendalavya habari kpwa akulu a alavyadzi-sadaka kuhusu mambo gosi gohendeka mbirani. 12Phahi, hinyo akulu a alavyadzi-sadaka akutana na vilongozi anjina a Chiyahudi. Bada ya kubisha nao, achiahonga pesa nyinji hara asikari, 13achiaambira, “Mwimwi mundaamba, ‘Anafundzie akedza usiku na akamuiya wakati swino che hurere.’ 14Na liwali achigasikira higa, swino hundagomba naye hata akubali kukala tamuna makosa.” 15Phahi hara asikari ahala zira pesa, na achihenda viratu arivyolagizwa. Habari hizi zaenea hiko kpwa Ayahudi hadi rero.
Jesu anatsembukira anafundzie
(Mariko 16:14–18; Luka 24:36–49; Johana 20:19–23; Mahendo 1:6–8)
1628:16 Mathayo 26:32; Mariko 14:28Hara anafundzi kumi na mmwenga aphiya Galilaya hiko gambani ambako kala akalagizirwa ni Jesu. 17Ariphomuona, amuabudu, dzagbwe kala ana wasiwasi taamini kukala ni iye.
18Chisha Jesu waasengerera phara kala aripho, achiaambira, “Náhewa uwezo wosi dzulu mlunguni na duniani. 1928:19 Mahendo 1:8Kpwa hivyo phiyani mkahende makabila gosi gakale anafundzi angu. Muabatize kpwa dzina ra Baba, ra Mwana, na ra Roho Mtakatifu, 20mkaafundze alunge chila chitu nrichokulagizani. Hakika nami ndakala phamwenga namwi siku zosi, hadi mwisho wa dunia.”
03-Mar-2006@15:25, Backup Description=27-Feb-2006@08:56, Steve -