Injili irivyoandikpwa ni

LUKA

Tanga mbere

Muandishi wa chitabu hichi ni dakitari Luka yekala msaidizi wa mtume Paulo (soma Baruwa yoandikirwa Akolosai 4:14; Baruwa ya Phiri yoandikirwa Timothi 4:11 na Baruwa yoandikirwa Filemoni 24). Piya ndiye yeandika chitabu cha Mahendo ga Mitume.

Injili irivyoandikpwa ni Luka inaonyesa kukala Mlungu anamendza chila mutu, na kukala Jesu wakpwedza duniani ili aokole chila mutu. Sura ya 19:10 Jesu mwenye anaamba, “Mimi, Mutu Yela Mlunguni, nákpwedza ili niendze na kutivya atu arioangamika.” Hasa Luka anasemurira vira Jesu arivyoterya hara ambao kala anaharirwa kukala ni enye dambi, kama atoza kodi (3:12–13; 5:27–32 na 18:9–14), na hara ambao kala anaharirwa kukala taana mana, kama ajeni (7:1–10; 9:51–55 na 17:11–19) na achetu (1:5–7, 1:26–56; 2:36–38; 7:11–17; 8:1–3; 13:10–13; 23:27–29 na 24:1–10).

Ndarira zinazohumirwa kuonyesa mendzwa ya Mlungu kpwa atu ni kama vira: Msamariya mnono (10:25–37), ngʼondzi roangamika (15:1–7) na mwana yetubu bada ya kumkosera ise (15:11–32). Mambo Luka anagosisitiza kula mwandzo hadi mwisho wa chitabu hichi ni mavoyo, kazi ya Roho Mtakatifu, kazi ya achetu kumuhumikira Jesu, habari nono kpwa achiya na msamaha wa dambi.

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Sababu ya Luka kuandika chitabu hichi 1:1–4

Utabiri na kuvyalwa kpwa Johana Mʼbatizadzi na Jesu 1:5—2:52

Matayarisho ga kazi ya Jesu 3:1—4:13

Kazi ya Jesu hiko Galilaya 4:14—9:50

Jesu anaphiya Jerusalemu na anafundzie 9:51—19:27

Sabaa ya mwisho ya Jesu kabila ya chifoche 19:28—23:56

Jesu anafufuka na kutsembukira anafundzie 24:1–49

Jesu anahalwa kuphiya mlunguni 24:50–53

1

1Muishimiwa Theofilo:

Atu anji aandika kare habari za mambo gohendeka ku kpwehu. 2Ahumira maelezo ga hara arioona mambo higa na matso gao kula mwandzo na ambao atangaza habari hizo. 3Muishimiwa Theofilo, bada ya kugachunguza gosi sawa-sawa kula mwandzo, nami náona inafwaha nikuandikire kpwa mpango, 4ili nawe udzionere mwenye ukpweli wa mambo hurigofundzwa.

Kuvyalwa kpwa Johana Mʼbatizadzi kunasemwa

51:5 1 Nyakati 24:10Wakati Herode kala ni mfalume wa tsi ya Judea, kpwakala kuna mlavyadzi-sadaka mmwenga yeihwa Zakariya. Mutu hiye wahenda kazi na chikundi cha Abija. Mchewe kala ni Elizabethi, naye piya kala ni wa chivyazi cha Aruni. 6Osi airi kala ni atu a kumuogopha Mlungu, alunga shariya za Mlungu na malagizoge gosi bila lawama tse. 7Ela kala taana mwana, mana Elizabethi kala ni tasa, tsona osi airi kala ni atumia sana.

8Siku mwenga, kala ni zuma ra chikundi cha Zakariya kulavya sadaka. 9Mila yao kala ni kupiga kura kutsambula mmwenga kuinjira Nyumba ya Kuvoya Mlungu kufukiza ubani, na siku iyo kura yamgbwerera Zakariya. 10Wakati Zakariya kala anafukiza ubani himo ndani, kundi rosi ra atu kala rinavoya hiko kondze.

11Phahi Malaika wa Mlungu wamtsembukira mo ndani, achiima mkpwono wa kulume wa phatu pha kufukizira uvumba. 12Zakariya ariphomuona yuya malaika wakala na wasiwasi na achiogopha. 13Ela malaika achimuamba, “Usiogophe Zakariya! Mlungu wasikira mavoyogo na mcheo Elizabethi andavyala mwana mlume. Nawe undamuiha Johana. 14Ni raha ya viphi yo ndiyokala nayo, na atu anji andahererwadze ndiphovyalwa ye mwana! 151:15 Isabu 6:3Mlungu andamuona mutu muhimu. Ni lazima asinwe uchi wala asihumire ulevi wa aina yoyosi, na andatawalwa ni Roho Mtakatifu hangu ndanini mwa nine. 16Na andaaelekeza Aiziraeli anji kumuogopha Mlungu wao tsona. 171:17 Malaki 4:5–6Andamtanguliya Mlungu na nguvu na uwezo dza viratu nabii Elija. Andaapatanisha ano baba na ana ao; andaagaluza atu asiomuogopha Mlungu kukala na maazo ga kumuogopha Mlungu na andamtayarishira Mlungu atue.” 18Zakariya achimuuza yuya malaika, “Nindamanyadze kala mambo higa gandahendeka kpweli? Mimi ni mtumia sana na mkpwazangu naye piya ni mtumia.” 191:19 Danieli 8:16; 9:21Malaika achimuamba, “Mimi ni Gaburaeli, niimaye mbere za Mlungu kumuhumikira, na nkahumwa nedze nikuambire higa mambo manono. 20Sikiza, undakala bwibwi kpwa sababu kukaamini maneno gangu, ambago gandakala wakatiwe uchifika. Kundagomba hadi higo chigokuambira gahendeke.”

21Wakati hinyo, hara atu kura kondze kala anamgodzera Zakariya kuno akatezeka kpwadze anakaa mo ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. 22Ariphotuluka kondze, achikala kaweza kubisha nao. Ndipho hara atu achimanya kala Zakariya akaphaha ruwiya mo ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Kayaweza kugomba ela kala anabisha nao na mikono.

23Zakariya ariphomala zumare, waphiya kaya. 24Badaye mchewe Elizabethi wagbwira mimba. Wadzifwitsa nyumbani miezi mitsano. 25Waamba, “Sambi Mlungu akaniterya, akaniusira waibu nriokala nao mbere za atu.”

Malaika anatangaza kuvyalwa kpwa Jesu

26Mwezi wa sita wa mimba ya Elizabethi, yuya malaika Gaburaeli wahumwa ni Mlungu aphiye mudzi wa Nazareti ko jimbo ra Galilaya, 271:27 Mathayo 1:18kpwa msichana mmwenga mwanamwali aihwaye Maryamu. Hiye Maryamu kala ni mchumba wa mutu yeihwa Yusufu ambaye kala ni chivyazi cha Mfalume Daudi. 28Malaika ariphofika kpwa Maryamu achimuamba, “Togola we umendzwaye sana! Mlungu wakujaliya.”

29Maryamu wayugika sana na maneno higa, na achidziuza mana ya mwadzo hinyo. 30Malaika achimuamba, “Usiogophe Maryamu, mana Mlungu wakujaliya. 311:31 Mathayo 1:21Sikiza, undagbwira mimba na undavyala mwana mlume na undamuiha Jesu. 321:32 2 Samueli 7:12–13,16; Isaya 9:7Naye andakala mkpwulu na andaihwa mwana wa Mwenyezi Mlungu. Bwana Mlunguo andamuhenda mfalume dza mkarewe Daudi. 33Naye andakala mfalume wa atu a chivyazi cha Jakobo hata kare na kare, na utawalawe taundakala na mwisho.”

34Maryamu achimuuza yuya malaika, “Gandakaladze gano, na bado mino nchere mwanamwali?” 35Achiambwa, “Undakpwedzerwa ni Roho Mtakatifu na nguvu za Mwenyezi Mlungu zindakufwinika. Kpwa hivyo ndiyevyalwa andaihwa Mtakatifu, Mwana wa Mlungu. 36Piya umanye kala mʼbario Elizabethi ana mimba ya mwana mlume, hata dzagbwe atu kala achiamba ni tasa; phamwenga na utumiawe, huno ni mweziwe wa sita. 371:37 Mwandzo 18:14Mana kpwa Mlungu takuna rorosi risirowezekana.” 38Maryamu achiamba, “Mimi ni muja wa Mlungu, naikale kama uchivyoamba.” Alafu yuya malaika achiuka.

Maryamu ayamlamusa Elizabethi

39Phahi, bada ya muda, Maryamu waphiya mara mwenga kpwa Elizabethi, mudzi mmwenga urio myango ya Juda. 40Wamenya nyumbani mwa Zakariya na achendalamusa Elizabethi. 41Elizabethi ariphosikira mwadzo wa Maryamu, yuya mwana mura ndanini wasumba. Chisha Elizabethi walongozwa ni Roho Mtakatifu, 42achikota kululu achiamba, “Wajaliwa kuriko achetu osi na hiye ndiyemvyala piya wajaliwa! 43Ni ajabu ya viphi yo, nine wa Bwana wangu kpwedza kpwangu kunijambosa! 44Lola! Nchiphosikira mwadzoo tu, mwanangu himu ndanini akasumba-sumba kpwa raha. 45Wajaliwa uwe yeamini kala gandahendeka gara ambago Mlungu wakuambira!”

Shairi ra Maryamu

46Naye Maryamu achiamba:

“Roho yangu inamtogola Mlungu,

47na inahererwa kpwa sababu ya Mlungu Muokoli wangu.

481:48 1 Samueli 1:11Kpwa mana Mlungu wanionera mbazi mimi mtumishiwe mnyonje.

Hangu sambi vivyazi vyosi vindaniiha yejaliwa.

49Kpwa sababu Mlungu wa Uwezo Wosi wanihendera mambo makulu,

naye dzinare ni takatifu.

50Andaaonera mbazi atu amuogophao, vivyazi na vivyazi.

51Wahenda mambo makulu na uwezowe;

waatsamula atu a mioyo ya kudzikarya.

521:52 Ayubu 5:11; 12:19Waausira ufalume wao afalume akulu-akulu,

na achiahenda muhimu anyonje.

53Waamvunisa andzala na mambo manono-manono,

ela achiausa matajiri mikono mihuphu.

54Waaterya Aiziraeli atumishie,

na achiaonera mbazi,

551:55 Mwandzo 17:71:55 1 Samueli 2:1–10Burahimu na uvyaziwe hata kare na kare,

kama vyoalaga akare ehu.”

56Maryamu wasagala kama miezi mihahu na Elizabethi, ndipho achiuya kaya.

Johana Mʼbatizadzi anavyalwa

57Wakati wa kuvyala uriphofika, Elizabethi wavyala mwana mlume. 58Ndugu na majirani ga Elizabethi ariphosikira kala Mlungu akamjaliya mwana, ahererwa piya.

591:59 Alawi 12:3Mwana ariphokala akamala sabaa mwenga, akpwedza atu achimdeka, na atu kala analonda amuihe dzina ra Zakariya, dzina ra ise. 60Ela nine achiamba, “Hata! Kandaihwa hivyo, ela ni aihwe Johana.” 61Hara atu achimuamba, “Ni mʼbario ani aihwaye Johana?” 62Phahi, abisha na mikono na ise wa yuya mwana ili amanye analonda kumuiha ani. 63Hipho, Zakariya wavoya chibao cha kuandikira, achiandika hivi: “Dzinare ni Johana.” Na atu osi achiona ajabu! 64Phapho hipho Zakariya achivugulwa kauli, achimtogola Mlungu. 65Majirani osi aangalala na achiogopha. Mambo higo gaenea seemu za gambani za tsi yosi ya Judea. 66Osi ariosikira mambo higo aririkana mwao mioyoni na achiamba, “Mwana yuno andakala mutu wa viphi?” Mana kala ni wazi kala uwezo wa Mlungu kala u phamwenga naye.

Shairi ra Zakariya

67Alafu Zakariya ise wa Johana, walongozwa ni Roho Mtakatifu na achiaambira atu maneno ga Mlungu:

68“Naatogolwe Bwana Mlungu wa Iziraeli,

mana wakpwedza kuterya na kukombola atue.

69Wahurehera muokoli wa uwezo mkpwulu,

kula kpwa chivyazi cha mtumishiwe Daudi,

70kama arivyolaga hipho kare, ariphohumira manabiige matakatifu,

71kukala andahuokola kula kpwa maadui gehu

na atu osi ariohuzira.

72Mlungu waamba andaonera mbazi akare ehu,

na andatimiza ahadiye takatifu.

73Ahadiye yomlaga mkare wehu Burahimu:

74Kukala andahutivya kula kpwa maadui gehu

na andahujaliya ili humhumikire bila wuoga,

75piya hudzitenge kumuhumikira Mlungu,

na hulunge haki siku zosi za maisha gehu.

761:76 Malaki 3:1Nawe mwanangu, undaihwa nabii wa Mwenyezi Mlungu,

mana undatanguliya Mlungu kumtayarishira njiraze,

77kuatangazira atue kukala andaaokola,

kpwa kuswamehewa dambi zao.

78Mlungu wehu ni mpole na wa mbazi;

andahurehera mwanga wa dzuwa wa wokofu kula mlunguni.

791:79 Isaya 9:2Undaangʼarira atu ario jizani,

ambaro ni dalili ya chifo,

na undahuelekeza maisha ga salama.”

80Phahi, yuya mwana wakula, na achiphera chiroho. Naye wasagala vidze-vidze hadi siku ariyotsembukira Aiziraeli chingʼangʼa.

2

Kuvyalwa kpwa Jesu

(Mathayo 1:18–25)

1Siku hizo Kaisari Agusto, Mtawala wa Chirumi, walagiza atu osi akalao tsi zitawalwazo ni Arumi atalwe. 2Hino yakala isabu ya atu ya kpwandza wakati Kirenio kala ndiye mkpwulu wa tsi ya Siria. 3Phahi, chila mmwenga waphiya mudzi wa kpwao kpwendadziandikisha kutalwa. 4Yusufu piya wauka kula mudzi wa Nazareti tsi ya Galilaya kuphiya Bethilehemu tsi ya Judea, kovyalwa Mfalume Daudi. Waphiya hiko kpwa sababu kala ni chivyazi cha Daudi. 5Wakpwendadziandikisha phamwenga na mchumbawe Maryamu ambaye kala ana mimba. 6Ariphokala hiko Bethilehemu, wakatiwe wa kudzivugula uchifika, 7naye Maryamu wadzivugula mwanawe wa kpwandza, mwana mlume. Phahi wamuhala ye mwana achimfunga-funga nguwo na achimlaza chidau cha kutiira mifugo chakurya. Vivi vyahendeka kpwa sababu zo nyumba za ajeni kala zikaodzala atu.

Arisa anaambirwa habari ni malaika

8Uphande uho kala kuna arisa ambao kala anarinda mbuzi na mangʼondzi gao usiku ko weruni. 9Malaika wa Mlungu waatsembukira na mwanga wa Mlungu uchiangʼarira pande zosi, nao achitishirwa sana. 10Ela malaika achiaambira, “Msiogophe! Nkakureherani habari nono za raha sana kpwa atu osi. 11Mana rero, hiko mudzi wa Daudi, Muokoli wenu akavyalwa, naye ndiye Bwana Muokoli. 12Na hivi hino ndiyo ndokala dalili ya kukumanyisani: Mundakuta mwana mtsanga akafungbwa-fungbwa nguwo, na akalazwa ndani ya chidau cha kutiira mifugo chakurya.”

13Gafula kundi kulu ra malaika a mlunguni akala phamwenga na yuya malaika wanjina na achimtogola Mlungu, achiamba:

14“Naatogolwe Mlungu dzulu mlunguni,

na atu ambao anamuhamira Mlungu naakale salama duniani!”

15Hara malaika ariphouka kuuya mlunguni, hara arisa abisha achiambirana, “Huphiyeni Bethilehemu hukarioneni rira chirohendeka na chiroambirwa ni Mlungu.” 16Phahi, auka upesi na achendamuona Maryamu na Yusufu na yuya mwana mtsanga akalazwa ndani ya chidau cha kutiira mifugo chakurya. 17Ariphomuona yuya mwana, asemurira gara ambago aambirwa ni malaika kuhusu ye mwana. 18Osi ariosikira habari hizo za arisa aangalala. 19Ela Maryamu wagaika rohoni mambo gosi higa, na achikala anagaririkana sana. 20Hara arisa auya kpwao, kuno anamtogola Mlungu na kumshukuru kpwa gara gogasikira na kugaona, ambago gakala viratu vyoambirwa ni malaika.

Jesu anaphirikpwa kpwenye Nyumba ya Kuvoya Mlungu

212:21 Alawi 12:3; Luka 1:31Bada ya sabaa mwenga, kala ni wakati wa kutiya tsatsani yuya mwana na kumupha dzina; amuiha Jesu, dzina ambaro ralaviwa ni malaika hata kabila nine kadzangbwegbwira mimba.

22Maryamu ariphomala mirongo mine kala ni wakati wa iye na Yusufu kutakaswa, kama vyolagiza Shariya za Musa. Phahi amphirika mwana wao Jerusalemu kumuonyesa Mlungu, 232:23 Kutsama 13:2–12kama Shariya ya Mlungu vyoandikpwa: “Chila mwana mlume yevyalwa kpwandza ni atengbwe kpwa kazi ya Mlungu.” 242:24 Alawi 12:6–8Piya alavya sadaka kulengana na Shariya ya Mlungu, ambayo inaamba, “Sadaka ya njiya airi au ana njiya manga airi.”

25Wakati hinyo hiko Jerusalemu, kala kuna mutu mmwenga aihwaye Simioni, mutu wa haki ariyekala anamuogopha Mlungu. Naye kala anagodza wokofu wa Aiziraeli, na Roho Mtakatifu kala a phamwenga naye. 26Roho Mtakatifu kala akamhakikishira kukala kandafwa hadi amuone yuya Masihi.2:26 Masihi manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu.27Simioni walongozwa ni Roho Mtakatifu na achiinjira Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Avyazi a Jesu ariphomreha mwana wao himo ndani ili amuhendere vira Shariya ilondavyo, 28Simioni wamphokera achikala naye mikononi na achimtogola Mlungu achiamba:

29“Sambi, Mlungu Mtawala wangu, ukanitimizira ahadiyo,

niricha mtumishio nifwe pore.

30Mana nkamuona Muokoli kula kpwako

31ambaye wamtayarisha kpwa atu osi.

322:32 Isaya 42:6; 49:6; 52:10Ni mwanga ndiongʼarira atu ambao sio Aiziraeli

kuaonyesa mendzwayo,

na ni mwanga wa kureha nguma kpwa atuo Aiziraeli.”

33Avyazi a Jesu aangalazwa ni maneno ga Simioni kuhusu mwana wao. 34Alafu Simioni waajaliya, na achimuamba nine wa Jesu, “Mwana hiyu andakala sababu ya Aiziraeli anji kuangamika na anji kuokoka, na andakala dalili ndiyopingbwa ni atu. 35Hivyo maazo ga atu anji gandakala chingʼangʼa. Piya utsungu undakulumiza roho dza upanga udungavyo mwiri.”

36Mumo Nyumba ya Kuvoya Mlungu kala muna nabii wa chichetu mzehe sana, dzinare kala ndiye Ana, mwana wa Fanueli, kabila ra Asheri. Bada ya kulólwa waishi na mlume miaka sabaa, 37alafu wakala gungu hadi wakati huno, ambapho kala ana miaka mirongo minane na mine. Wakati wosi nabii Ana kala katuluka Nyumba ya Kuvoya Mlungu, kpwa kumuabudu usiku na mutsi, kufunga na kuvoya. 38Wakati uratu ura, Ana wadzituluza mbere zao, achimshukuru Mlungu na achigomba na atu osi okala anagodza wakati Mlungu ndiphoikombola Jerusalemu. Phahi wagomba nao kuhusu yuya mwana.

Yusufu na Maryamu anauya Nazareti

392:39 Mathayo 2:23Yusufu na Maryamu ariphomala mambo gosi ambago kala ni agahende kulengana na Shariya za Mlungu, auya kaya, mudzi wa Nazareti, jimbo ra Galilaya. 40Yuya mwana wakula, achikala na nguvu na achili, na Mlungu achimjaliya.

Jesu ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu

412:41 Kutsama 12:1–27; Kumbukumbu 16:1–8Chila mwaka avyazi a Jesu kala achiphiya Jerusalemu wakati wa Sikukuu ya Pasaka. 42Jesu ariphokala na miaka kumi na miiri, waphiya sikukuuni na avyazie, kama vyokala desturi. 43Sikukuu iriphosira, avyazie aandza charo cha kuuya, ela Jesu wasala Jerusalemu bila ya avyazie kumanya. 44Aona mwana wao a mo kundini, nao achisafiri mwendo wa kutwa ndzima, ndipho achiandza kuuza-uza kpwa ndugu na asena. 45Ariphokala taamuona, auya Jerusalemu kpwendamuendza. 46Siku ya hahu amkuta ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, asegere na alimu, anaaphundza na kuauza maswali. 47Chila mmwenga yemsikira watezeka kpwa achiliye na majibuge. 48Avyazie ariphomuona, aangalala. Alafu nine achimuamba, “Mwanangu, mbona ukahuhenda hivi? Mimi na sowe hukaangaika sana kukuendza.” 49Naye achiamba, “Kala munaniendzerani? Tamyamanya kukala ni nikale nyumbani mwa Baba?” 50Ela aho taayamuelewa vira arivyoaambira.

51Hipho, Jesu wauya kaya Nazareti na avyazie, na achikala anaaogopha. Ela nine wagaika rohoni mambo gosi higa. 522:52 1 Samueli 2:26; Misemo 3:4Phahi, Jesu waenderera kukula chimo na achili, achizidi kumuhamira Mlungu na atu.

3

Johana Mʼbatizadzi anahubiri

(Mathayo 3:1–12; Mariko 1:1–8; Johana 1:19–28)

1Mwaka wa kumi na tsano wa utawala wa Kaisari Tiberiyo, mfalume mkpwulu wa tsi zosi zotawalwa ni Arumi, Pontio Pilato kala anatawala jimbo ra Judea. Herode kala anatawala jimbo ra Galilaya, na nduguye Filipu kala anatawala majimbo ga Iturea na Tirakoniti, naye Lusania kala anatawala Abilene. 2Anasi na Kayafa kala ni akulu a alavyadzi-sadaka. Wakati hinyo Johana mwana wa Zakariya kala a weruni na Mlungu achimlagiza aandze kazi ya kuhubiri. 3Phahi, Johana waphiya seemu zosi zophakana na muho Joridani kuno anahubiri, kuamba, “Tubuni dambi mʼbatizwe ili Mlungu akuswameheni.” 43:4 Isaya 40:3–5Kala anahubiri kama vyoandikpwa ni nabii Isaya kuamba:

“Kuna mutu anakota kululu hiko weruni kuaambira atu:

‘Mtsengerani Mwenyezi Mlungu njira na muigolose.

5Chila dete narisirirwe,

chila mwango na chidzango navihendwe herera,

phariphobeta naphagoloswe,

na njira mbii nazitengezwe zikale nono.

6Anadamu osi andaona wokofu wa Mlungu.’ ”

73:7 Mathayo 12:34; 23:33Hipho, atu anji akpwedza ili abatizwe ni Johana, naye achiaamba, “Ehe, nyoka mwi! Mnalonda kuchimbira adabu ya Mlungu yedzayo bila ya kutubu kpweli! Iyo siyo sababu nono ya kukala mnalonda mʼbatizwe! 83:8 Johana 8:33Haya onyesani na mahendo genu kala kpweli mkatubu. Na msidzichenge mukaamba, ‘Swino huna haki kpwa kukala hu ana a Burahimu.’ Nakuambirani kpweli kala Mlungu anaweza kugaluza hata mawe higa gakakala ana a Burahimu. 93:9 Mathayo 7:19Hata vivi sambi uamuli wa Mlungu u tayari, dza mbadzo iriyo tayari kubwaga muhi. Chila muhi usiovyala matunda manono undakatwa utsuphiwe mohoni.”

10Alafu hara atu amuuza Johana, “Sambi swino huendedze?” 11Naye achiaambira, “Ariye na nguwo mbiri, naamuphe mwenga myawe asiye na nguwo, na ariye na chakurya naamganyire myawe ambaye kana.” 123:12 Luka 7:29Atoza kodi piya nao akpwedza ili abatizwe, achimuuza, “Mwalimu, dze naswi huhendedze?” 13Naye achiaambira, “Msitoze kodi zaidi ya chipimo choikpwa.” 14Na asikari nao achimuuza, “Dze, swino huhendedze?” Achiaambira, “Msihale pesa za atu kpwa nguvu wala msizige mutu. Toshekani na mishahara yenu.”

15Atu okala hipho kala ana dzuphi, na osi achidziuza rohoni kuhusu Johana, achiamba, “Mendzerepho hiyu ndiye Yetsambulwa ni Mlungu Kuokola Atu.”3:15 Yani Masihi.16Ndipho Johana ariphogomba na atu osi, achiamba, “Mimi nakubatizani na madzi; ela aredza mutu ambaye ana uwezo zaidi yangu, ambaye mimi sifwaha hata kuvula virahuvye. Naye andakubatizani na Roho Mtakatifu na moho. 17Iye ana lungore mkpwononi, na a tayari kupheha nganu na aitiye chitsagani. Ela maphephe andagatsupha mohoni, moho usiofwa.” 18Hipho, Johana watangaza habari nono kula kpwa Mlungu; waaonya na achiakalata ahende mambo manono, naye wahumira mifwano minji tafwauti-tafwauti.

193:19 Mathayo 14:3–4; Mariko 6:17–18Johana piya wamkanya mtawala Herode, mana kala akalóla Herodiya mkpwaza nduguye, na mambo ganjina mai manji ambago kala akahenda. 20Chisha Herode wazidisha ubayawe kpwa kumtiya jela Johana.

Jesu anabatizwa

(Mathayo 3:13–17; Mariko 1:9–11)

21Atu osi ariphokala anabatizwa, Jesu naye wabatizwa. Na phokala anavoya Mlungu, mlunguni kpwafwenuka, 223:22 Mwandzo 22:2; Zaburi 2:7; Isaya 42:1; Mathayo 3:17; Mariko 1:11; Luka 9:35na Roho Mtakatifu achitserera dza mfwano wa njiya na achigbwerera Jesu mwirini. Chisha kpwatuluka sauti kula mlunguni ichiamba, “Uwe ndiwe mwanangu nikumendzaye, nawe unanihamira sana.”

Akare a Jesu

(Mathayo 1:1–17)

23Jesu ariphoandza kaziye kala ana kama miaka mirongo mihahu. Atu kala achiona ni mwana wa Yusufu, mdzukulu wa Heli. 24(Madzina gosi chigohadzwa ni ga ana alume.)

Heli kala ni mwana wa Mathati, naye Mathati kala ni mwana wa Lawi, naye Lawi kala ni mwana wa Meliki.

Meliki kala ni mwana wa Janai, naye Janai kala ni mwana wa Yusufu, naye 25Yusufu kala ni mwana wa Matathia.

Matathia kala ni mwana wa Amosi, naye Amosi kala ni mwana wa Nahumu, naye Nahumu kala ni mwana wa Hesili.

Hesili kala ni mwana wa Nagai, naye 26Nagai kala ni mwana wa Maathi, naye Maathi kala ni mwana wa Matathia.

Matathia kala ni mwana wa Semeni, naye Semeni kala ni mwana wa Joseki, naye Joseki kala ni mwana wa Joda.

27Joda kala ni mwana wa Joanani, naye Joanani kala ni mwana wa Resa, naye Resa kala ni mwana wa Zerubabeli.

Zerubabeli kala ni mwana wa Shealtieli, naye Shealtieli kala ni mwana wa Neri, naye 28Neri kala ni mwana wa Meliki.

Meliki kala ni mwana wa Adi, naye Adi kala ni mwana wa Kosamu, naye Kosamu kala ni mwana wa Elimadamu.

Elimadamu kala ni mwana wa Eri, naye 29Eri kala ni mwana wa Joshuwa, naye Joshuwa kala ni mwana wa Eliezeri.

Eliezeri kala ni mwana wa Jorimu, naye Jorimu kala ni mwana wa Mathati, naye Mathati kala ni mwana wa Lawi.

30Lawi kala ni mwana wa Simioni, naye Simioni kala ni mwana wa Juda, naye Juda kala ni mwana wa Yusufu.

Yusufu kala ni mwana wa Jonamu, naye Jonamu kala ni mwana wa Eliakimu, naye 31Eliakimu kala ni mwana wa Melea.

Melea kala ni mwana wa Mena, naye Mena kala ni mwana wa Matatha, naye Matatha kala ni mwana wa Nathani.

Nathani kala ni mwana wa Daudi, naye 32Daudi kala ni mwana wa Jese, naye Jese kala ni mwana wa Obedi.

Obedi kala ni mwana wa Boazi, naye Boazi kala ni mwana wa Salimoni, naye Salimoni kala ni mwana wa Nashoni.

33Nashoni kala ni mwana wa Aminadabu, naye Aminadabu kala ni mwana wa Adimini, naye Adimini kala ni mwana wa Arini.

Arini kala ni mwana wa Hezironi, naye Hezironi kala ni mwana wa Peresi, naye Peresi kala ni mwana wa Juda.

34Juda kala ni mwana wa Jakobo, naye Jakobo kala ni mwana wa Isaka, naye Isaka kala ni mwana wa Burahimu.

Burahimu kala ni mwana wa Tera, naye Tera kala ni mwana wa Nahori, naye 35Nahori kala ni mwana wa Serugi.

Serugi kala ni mwana wa Reu, naye Reu kala ni mwana wa Pelegi, naye Pelegi kala ni mwana wa Eberi.

Eberi kala ni mwana wa Sala, naye 36Sala kala ni mwana wa Kainani, naye Kainani kala ni mwana wa Arifakisadi.

Arifakisadi kala ni mwana wa Shemu, naye Shemu kala ni mwana wa Nuhu, naye Nuhu kala ni mwana wa Lameki.

37Lameki kala ni mwana wa Methusela, naye Methusela kala ni mwana wa Enoko, naye Enoko kala ni mwana wa Jaredi.

Jaredi kala ni mwana wa Mahalaleli, naye Mahalaleli kala ni mwana wa Kainani, naye 38Kainani kala ni mwana wa Enoshi.

Enoshi kala ni mwana wa Sethi, naye Sethi kala ni mwana wa Adamu, naye Adamu kala ni mwana wa Mlungu.

4

Jesu anajezwa ni Shetani

(Mathayo 4:1–17; Mariko 1:12–15)

1Jesu wauya na uwezo mkpwulu wa Roho Mtakatifu kula muho Joridani, na achilongozwa ni Roho hadi weruni, 2hiko Jesu wakala siku mirongo mine kuno anajezwa ni Shetani. Siku zosi hizo kayarya chitu, badaye wasikira ndzala. 3Shetani achimuamba, “Ichikala kpweli u Mwana wa Mlungu, riambire hiri dziwe rigaluke mkpwahe.” 44:4 Kumbukumbu 8:3Jesu achimjibu achiamba, “Yaandikpwa kukala, ‘Mwanadamu kandaishi kpwa chakurya bahi.’ ”

5Chisha Shetani achiphiya naye hadi phatu phokala dzulu, mara mwenga achimuonyesa falume zosi za dunia. 6-7Alafu achimuamba, “Uchiniabudu, nindakupha uwezo wa kutawala falume zosi hizi na manono gosi garigo himo, kpwa mana náhewa na naweza kumupha yeyesi nilondaye. Kpwa iyo uchinivoya, vivi vyosi vindakala vyako.” 84:8 Kumbukumbu 6:13Jesu achimuamba, “Yaandikpwa, ‘Mvoye Mwenyezi Mlungu, Mlunguo na umuhumikire iye macheye.’ ”

9Chisha Shetani achimuhala hadi mudzi wa Jerusalemu achendamuimisa chirere cha Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Achimuamba, “Ichikala u Mwana wa Mlungu, tina ugbwe, 104:10 Zaburi 91:11–12mana yaandikpwa, ‘Mlungu andalagiza malaikawe akurinde sawa-sawa, 11naye andakuunula, ili usedze ukakpwala dziwe.’ ” 124:12 Kumbukumbu 6:16Ela Jesu achimjibu achiamba, “Neno ra Mlungu rinaamba, ‘Usimjeze Bwana Mlunguo.’ ” 13Phahi, Shetani wamala kumjeza Jesu, achiuka achimricha hadi muda wanjina.

14Jesu wauya Galilaya kuno analongozwa ni uwezo wa Roho Mtakatifu. Habarize zichienea seemu zosi za jirani. 15Phahi wafundza mo masinagogini mwao, na chila mmwenga achimtogola.

Atu a Nazareti anamkahala Jesu

(Mathayo 13:53–58; Mariko 6:1–6)

16Jesu waphiya Nazareti, ambako ndiko korerwa, na Siku ya Kuoya wainjira sinagogini kama vyokala kawaidaye. Achiima ili asome maandiko. 17Wahewa Chitabu cha nabii Isaya, achichivugula na achisoma phatu phoandikpwa kuhusu Masihi phoamba hivi:

184:18 Isaya 61:1–2“Roho Mtakatifu a phamwenga nami,

mana wanitsambula niarehere achiya habari nono.

Akanihuma niatangazire afungbwa kuvugulwa kpwao

na niatangazire vipofu kala andaona,

kuaika huru aonerwao, 19na kutangaza

mwaka ambao Mwenyezi Mlungu andaonyesa mbazize.”

20Ariphomala kuasomera, wafunga chitabu, achimuuyizira mtumishi na achisagala. Chila mmwenga mo sinagogini wamtongʼorera matso. 21Alafu Jesu achiamba, “Rero maneno higa gakatimiya, kula wakati mchiphosikira nagasoma.”

22Atu osi amtogola, na achiangalazwa ni manenoge mazuri achigogomba. Chisha achiuzana, “Yuno siye yuya mwana wa Yusufu?” 23Naye achiaambira, “Namanya mundaniamba msemo huno: ‘Ichikala u mganga dzilagule mwenye!’ Piya mundaniamba, ‘Mbona phano phenu laloni kuhenda mambo dza higo hurigosikira hiko Kaperinaumu?’ 244:24 Johana 4:44Ela nakuambirani kpweli kala nabii kamendzwa phao laloni. 254:25 1 Afalume 17:1Nakuhakikishirani kala, zamani za nabii Elija, Iziraeli kala kuna magungu anji, kuriphokosekana mvula miaka mihahu na nusu na kuchikala na ndzala kali tsi ndzima. 264:26 1 Afalume 17:8–16Ela nabii Elija kayahumwa kpwa yeyesi hiko, ela kpwa gungu yesagala Sareputa, tsi ya Sidoni. 274:27 2 Afalume 5:1–14Tsona wakati wa nabii Elisha, Iziraeli kala kuna akongo anji a mahana, ela takuna hata mmwenga yephozwa isiphokala Naamani kula tsi ya Siria.”

28Jesu phogomba hivyo, atu osi ariokala mo sinagogini areya sana. 29Phahi aunuka achimtuluza kondze ya mudzi, aphiya naye hadi mchechemo wa mwango phodzengbwa mudzi wao, ili amsukume ko tsini mavoromokoni. 30Ela achitsapa na pho kahi-kahi za atu achiphiya vyakpwe.

Jesu anaphoza mutu wa pepho

(Mariko 1:21–28)

31Alafu Jesu waphiya Kaperinaumu, mudzi wa Galilaya, na Siku ya Kuoya, wainjira sinagogini achiandza kufundza. 324:32 Mathayo 7:28–29Atu aangalazwa ni mafundzoge, kpwa kukala kala anafundza na uwezo.

33Mo sinagogini kala muna mutu yekala na pepho, na achikala anakota kululu, 34anaamba, “Unamini wee, Jesu wa Nazareti? Ukedzahumarigiza? Nakumanya! Uwe u Mutu wa Haki yela kpwa Mlungu.” 35Ela Jesu wamdemurira yuya pepho, achimuamba, “Nyamala na utuluke!” Alafu yuya pepho wamʼbwaga yuya mutu pho mbere za atu, chisha achituluka bila ya kumlumiza. 36Atu osi aangalala na achibisha enye kpwa enye, achiamba, “Ni mafundzo ga viphi gano? Kpwa mana anademurira pepho kpwa uwezo na nguvu nao anatuluka!” 37Habarize zaenea chila phatu seemu hiyo.

Jesu anaphoza atu anji

(Mathayo 8:14–17; Mariko 1:29–34)

38Jesu wauka sinagogini na achiphiya kaya kpwa Simoni. Mtsedza mchetu wa Simoni kala ana homa kali, atu achimuamba Jesu amphoze. 39Phahi, waima phephi naye na achiridemurira rira homa riuke, na richiuka achiphola. Yuya mchetu waunuka na phapho hipho achiandza kuahumikira.

40Dzuwa phokala rinatswa, osi ariokala na akongo a chila aina, amrehera Jesu, naye achiabandikira mikono osi achiaphoza. 41Piya pepho atuluka atu anji, kuno anapiga kululu, anaamba, “Uwe ndiwe Mwana wa Mlungu!” Ela Jesu kala achiademurira, na kala kaaricha akagomba, mana kala anamanya kukala iye ndiye Masihi.

Jesu anatangaza neno ra Mlungu

(Mariko 1:35–39)

42Ligundzure, Jesu wauka achiphiya phatu kanda achendakala macheye. Atu achikala anamuendza na ariphomuona ajeza kumzuwiya asiariche machiyao. 43Ela achiaambira, “Ni lazima piya nikatangaze midzi yanjina habari nono kuhusu ufalume wa Mlungu, mana iyo ndiyo sababu yohenda nihumwe.”

44Phahi, waenderera kutangaza ujumbe mo masinagogini ko Judea ndzima.

5

Jesu anatsambula anafundzie a kpwandza

(Mathayo 4:18–22; Mariko 1:16–20)

15:1 Mathayo 13:1–2; Mariko 3:9–10; 4:1Siku mwenga, Jesu kala aimire kanda-kanda ya ziya ra Genesareti na phachikala pha tele atu anji anasukumana hata Jesu mwenye achikala anafyehwa. Nao kala akedzaphundza mafundzo ga Jesu kula kpwa Mlungu. 2Waona madau mairi pho kanda-kanda ya ziya, enye kala akatuluka anatsukutsa nyavu zao. 3Dau mwenga rakala ni ra Simoni; Jesu wapanda dau hiro ra Simoni na achimuamba arisengeze madzi manji chidide. Wasagala himo dauni na achifundza nyo atu.

4Ariphomala kufundza, wamuamba Simoni, “Phirika dau chinani, mkabwage nyavu zenu mvuwe ngʼonda.” 55:5 Johana 21:3Simoni achimuamba, “Bwana, usiku kucha hukahenda chadi cha kuvuwa, wala tahukaphaha chitu. Kpwa kukala ukaamba, hundabwaga nyavu huvuwe.” 65:6 Johana 21:6Phahi ariphoandza kuvuwa, agbwira ngʼonda anji hata nyavu zao zichiandza kudoka. 7Ariphoona hivyo, aatsuphira mikono ayawao okala dau ranjina ili edze aaterye. Nao ariphokpwedza aodzaza ngʼonda madau gosi mairi, hata phadide gahohe. 8Simoni Petero ariphoona hivyo, wamgbwerera Jesu maguluni, na achimuamba, “Bwana, tafadhali uka hipha, mana mino ni mutu wa dambi, sifwaha kukala na uwe!” 9Simoni na ayae aangalazwa ni vira arivyogbwira ngʼonda anji, 10nao Jakobo na Johana, ana a Zebedayo, ambao kala ni avuvi ayae piya aangalala. Alafu Jesu wamuamba Simoni, “Usiogophe! Hangu sambi na kpwenderera undavuwa atu.” 11Phahi, ariphotuluza madau gao kondze, aricha chila chitu na achimlunga Jesu.

Jesu anaphoza mutu wa mahana

(Mathayo 8:1–4; Mariko 1:40–45)

12Siku mwenga Jesu ariphokala mudzi fulani, kpwakpwedza mutu ana mahana mwiri mzima. Ariphomuona Jesu, wadzibwaga photsi chimabumabu mbereze na achimuamba, “Bwana, uchimendza unaweza kunitakasa.”5:12 Mutu wa mahana, kala ni najisi, kpwa hivyo kala karuhusiwa kuinjira Nyumba ya Kuvoya Mlungu, kuguta ama kugutwa ni myawe. Na achiphozwa kala ni akadzionyese kpwa mlavyadzi-sadaka, ndipho aweze kutsanganyikana na atu.13Jesu wagolosa mkpwonowe achimguta yuya mutu wa mahana, achimuamba, “Ehe! Nalonda, takasika.” Phapho hipho mahana gachiyaya. 145:14 Alawi 14:1–32Chisha achimkahaza achimuamba, “Usimuambire mutu yeyesi! Ela phiya ukadzionyese kpwa mlavyadzi-sadaka na ulavye sadaka ya kutakaswa dza vyolagiza Musa, ili ukale ushaidi kpwa atu kala ukaphola kpweli.”

15Ela habari za Jesu zazidi kugota, hata atu anji achedzamphundza na kuphozwa makongo gao. 16Mara kpwa kano Jesu kala nkuphiya phatu kanda macheye achavoya Mlungu.

Jesu anaphoza mkpwongo wa kuphola vilungo

(Mathayo 9:1–8; Mariko 2:1–12)

17Siku mwenga, wakati Jesu kala anafundza, kpwakpwedza Mafarisayo na alimu a Shariya kula chila lalo ra Galilaya, na kula Judea na Jerusalemu. Jesu kala ana uwezo wa Mlungu wa kuphoza akongo, 18phahi phakpwedza atu akatsukula mutu wa kuphola vilungo mzega-mzega chitandani. Ajeza kumuinjiza ndani amphirikire Jesu, 19ela kpwa sababu ya hura umati wa atu uriokala hipho akosa phatu pha kuinjirira mo ndani. Phahi, apanda naye dzulu ya nyumba, achiusa vigae vichache na achimtsereza na chitandache hadi mbere za Jesu. 20Jesu ariphoona hara atu vira amkuluphiravyo, wamuamba yuya mkpwongo, “Msena wangu, dambizo zikaswamehewa.”

21Hara Mafarisayo na alimu a Shariya achiandza kudziuza chimoyo-moyo, achiamba, “Ni ani yuno ambaye anagomba kufuru? Takuna mutu awezaye kuswamehe dambi siphokala Mlungu macheye!” 22Jesu ariphomanya aazago, achiauza, “Kpwa utu wani munaaza hivyo mwenu mioyoni? 23Ni riphi ra rahisi, ni kumuamba mutu, ‘Dambizo zikaswamehewa,’ hebu ni kuamba, ‘Unuka uphiye vyako?’ 24Ela ili kukuhakikishirani kala mimi Mutu Yela Mlunguni nina uwezo wa kuswamehe dambi duniani, ninamuamba hiyu mkpwongo, ‘Unuka, hala chitandacho uphiye kpwako kaya.’ ”

25Mara mwenga yuya mkpwongo achiunuka, achiima pho mbere za atu, achihala tandikore achiphiya kaya kuno anamtogola Mlungu. 26Chila mmwenga waangalala sana na achimtogola Mlungu. Atishirwa sana na achiamba, “Rero hukaangirwa.”

Jesu anamtsambula Lawi

(Mathayo 9:9–13; Mariko 2:13–17)

27Badaye, Jesu watuluka kondze ya mudzi, achimuona muandishi mmwenga wa kodi aihwaye Lawi, asegere phakpwe ofisini. Achimuamba, “Nilunga.” 28Naye Lawi waunuka, achiricha chila chitu, achimlunga.

29Alafu Lawi wamuhendera Jesu karamu kulu phakpwe kaya, na kundi kulu ra atoza kodi na atu anjina ariokala achiharirwa kala ni achina-dambi akpwedzarya phamwenga nao. 305:30 Luka 15:1–2Phahi, Mafarisayo anjina na alimu aho a Shariya ariphoona gago, anungʼunika kuauza anafundzi a Jesu, “Mbona munarya na kunwa na atoza kodi na achina-dambi?” 31Jesu achiaambira, “Azima taana haja ya mganga, ela hara akongo ndio ario na haja ya mganga. 32Siyakpwedzaiha atu adzionao ana haki, ela nákpwedzaambira enye dambi atubu dambi zao.”

Jesu anauzwa kuhusu kufunga

(Mathayo 9:14–17; Mariko 2:18–22)

33Alafu atu anjina amuuza Jesu, “Anafundzi a Johana kano kpwa kano kala achifunga na kuvoya Mlungu, na hata anafundzi a Mafarisayo piya. Ela mbona anafundzio kazi yao ni kurya na kunwa bahi?” 34Jesu waambira, “Mchiaalika ajeni harusini, kpwa kpweli tamuweza kuahenda afunge na kuno bwana arusi a phamwenga nao. 35Ela kundakpwedza wakati ambapho ye bwana arusi andauswa asikale phamwenga nao. Hinyo ndio wakati ndiphofunga.”

Mafundzo ga kare na maphya tagagbwirana

36Chisha achiaambira mfwano hinyu: “Takuna mutu akataye chipande cha nguwo nyiphya akachitiya chiraka nguwo ya kare. Kpwa mana uchihenda hivyo undabananga hira nguwo nyiphya, na hicho chiraka tachindagbwa sawa na iyo nguwo ya kare. 37Wala takuna atiyaye uchi muphya viriba vya kare; mana achihenda hivyo vira viriba vindafutuka na viahuke, chisha uchi undamwagika na vyo viriba vindakala tavina mana. 38Ela uchi muphya ni lazima utiywe viriba viphya! 39Tsona phahi, takuna mutu anwaye uchi wa kare akaaza muphya, mana andaamba, ‘Hura wa kare ndio mnono.’ ”

6

Jesu anauzwa kuhusu Siku ya Kuoya

(Mathayo 12:1–8; Mariko 2:23–28)

16:1 Kumbukumbu 23:25Siku mwenga, kala ni Siku ya Kuoya, Jesu na anafundzie atsapira minda ya nganu. Anafundzie achikata masuche ga nganu, achigaphulula na kurya. 2Mafarisayo anjina achiauza, “Mbona munahenda dzambo ambaro si shariya kpwehu swiswi Ayahudi kuhendwa Siku ya Kuoya?”6:2 Shariya za Musa kala zinaruhusu atu kuphulula nganu wakati anatsupa na minda ya atu anjina (soma chitabu cha Kumbukumbu za Shariya 23:25.) Mafarisayo atsukirwa kpwa sababu anafundzi a Jesu kala anaona kukala anahenda kazi ya “kuvuna”, ambayo ni mwengayapho ya malagizo mirongo mine na tisiya ambago kala taaruhusiwa kugahenda siku ya kuoya (soma chitabu cha Kutsama 20:8–11 na 34:21, na chitabu cha Kumbukumbu za Shariya 5:12–15.)3Jesu achiaambira, “Kale tamdzangbwesoma arivyohenda Mfalume Daudi na ayae ariphosikira ndzala? 46:4 Alawi 24:96:4 1 Samueli 21:1–6Daudi wamenya hema ra kumuabudu Mlungu, achihala mabofulo gotengbwa kpwa kazi ya Mlungu na achiirya. Chishariya, alavyadzi-sadaka bahi ndiokala anaruhusiwa kugarya. Piya waapha ayae achirya.” 5Chimarigizo achiaambira, “Mutu Yela Mlunguni, ndiye mwenye uwezo wa mambo gosi ga Siku ya Kuoya.”6:5 Chiyunani chinaamba, ni Bwana hata wa siku ya kuoya.

Jesu anaphoza mutu Siku ya Kuoya

(Mathayo 12:9–14; Mariko 3:1–6)

6Siku yanjina ya Kuoya, Jesu wainjira sinagogini kufundza, na kala muna mutu ambaye mkpwonowe wa kulume wafuwa. 7Alimu a Shariya na Mafarisayo kala anaendza chizigbwa cha kumshitakira Jesu, hipho, amrorera ichikala andamphoza hiye mutu Siku ya Kuoya. 8Ela Jesu wamanya maazo gao, na achimuamba yuya mutu wa kufuwa mkpwono, “Ngʼoka wedze uime hipha.” Yuya mutu wangʼoka na achendaima hipho. 9Alafu Jesu achiaambira, “Nakuuzani, ni riphi ra shariya kuhenda Siku ya Kuoya? Ni mutu kuhenda manono hebu kuhenda mai? Ni kutivya mutu hebu kuolaga?” 10Waatongʼorera matso atu osi, chisha achimuamba yuya mkpwongo, “Golosa mkpwonoo.” Yuya mkpwongo achiugolosa, na uchikala mzima. 11Ela aho areya sana achibisha nyo enye kpwa enye achiamba, “Humuhendedze yuno Jesu?”

Jesu anatsambula anafundzie kumi na airi

(Mathayo 10:1–4; Mariko 3:13–19)

12Siku mwenga Jesu waphiya gambani kpwendavoya Mlungu. Wakala kuko usiku kucha kuvoya. 13Ligundzure kuriphocha, waiha afuasie, na kahi yao achitsambula kumi na airi ambao waaiha “mitume.” 14Nao kala ni: Simoni (ambaye piya kala achimuiha Petero) na nduguye Anderea, Jakobo, Johana, Filipu, Batholomayo, 15Mathayo, Tomasi, Jakobo mwana wa Alifayo, Simoni (ambaye piya kala achiihwa Mpiganiadzi Uhuru.) 16Juda mwana wa Jakobo na Juda Isikarioti, ambaye mwisho wamsalata Jesu.

Jesu anafundza atu na kuphoza akongo

(Mathayo 4:23–25)

17Jesu wala gambani na hara mitume, achedzaima hererani. Kala phana kundi kulu ra afuasie na kundi kulu ra atu anjina. Hinyo kala ala Jerusalemu na seemu zanjina zosi za Judea, na kula seemu za pwani ya midzi ya Tiro na Sidoni. 18Nao kala akedzaphundza mafundzo na kuphozwa makongo gao. Piya Jesu waphoza atu ariokala anayugbwa ni pepho. 19Atu osi kala achiaza kumguta, mana nguvu kala zichimtuluka zikaaphoza osi.

Raha na mashaka

(Mathayo 5:1–12)

20Jesu walola afuasie, na achiamba:

“Baha mwi agayi, mana nyo ufalume wa Mlungu ni wenu.

21Baha mwimwi mhirikao na ndzala sambi, mana mundamvuniswa!

Baha mwimwi mrirao sambi, mana mundatseka!

226:22 1 Petero 4:14Baha mwimwi, atu achikuzirani, achikuhendani nyunga na kukulaphizani,

na achikuocherani ngulu kpwa sababu ya mimi Mutu Yela Mlunguni.

236:23 2 Nyakati 36:16; Mahendo 7:52“Phahi, siku mambo higo gachikuphahani, hererwani na mtinetine na raha, mana Mlungu wakuikirani zawadi kulu hiko mlunguni. Mana ndivyo akare aho arivyoahendera manabii pho kare.

24Ela shaka rani hiro mwi matajiri,

mana mundakala mwarya raha yenu kare.

25Shaka rani hiro mwi mmvunao sambi, mana badaye mundahirika!

Shaka rani hiro mwi mtsekao sambi, mana badaye mundarira!

26Shaka rani hiro atu achikutogolani,

mana piya akare aho atogola manabii a handzo.”

Mendzani maadui enu

(Mathayo 5:38–48; 7:12a)

27Chisha Jesu achiamba, “Ela mino nakuambirani mwimwi mphundzao kukala, amendzeni maadui genu. Ahendereni manono anaokuzirani. 28Ajaliyeni anaokuvoyera mai, avoyereni Mlungu anaokuhenderani vibaya. 29Mutu achikupiga ndzeya hino, mgaluzire yanjina nayo apige. Mutu achikufuta kandzuyo, mrichire na shatiro piya. 30Akuvoyaye chitu muphe, na ndiyekufuta chitucho mrichire wala usimuise. 316:31 Mathayo 7:12Viratu ambavyo mnalonda atu akuhendereni, mwi namwi ahendereni dza vivyo. 32Kpwani ichikala munamendza anaokumendzani bahi, mundaphaha zawadi yani? Mana hata atu a dambi nao anamendza asena ao! 33Na ichikala munahenderato hara anaokuhenderani manono bahi, mundaphaha zawadi yani? Mana vivyo ndivyo atu a dambi ahendavyo. 34Na mundaphahani mchiaaphasa pesa atu ambao munaona anaweza kukuriphani? Mana hata atu a dambi nao nkuaaphasa ayawao na nkulonda ariphiwe pesa zosi. 35Ela amendzeni maadui genu na ahendereni manono. Aaphaseni wala msikale na tamaa ya kuriphiwa. Namwi mundatuzwa vinono na mundakala ana a Mlungu wa Uwezo wosi. Mana Mlungu nkuaonera mbazi atu asioshukuru na ayi. 36Phahi, kalani na mbazi dza Sowe yenu ariye mlunguni arivyo.”

Msilavye makosa ayawenu

(Mathayo 7:1–5)

37Tsona Jesu waamba, “Msiamule ayawenu, namwi tamundaamulwa ni Mlungu. Msilaumu ayawenu, namwi tamundalaumiwa. Swameheni ayawenu, namwi mundaswamehewa. 38Apheni ayawenu, naye Mlungu andakuphani. Mundahewa tele ya kusindirirwa na kusukpwa-sukpwa hata kufwasa. Mana chipimo mpimiracho ayawenu, ndicho ndichopimirwa mwimwi.”

396:39 Mathayo 15:14Alafu Jesu waapha mfwano, waamba, “Dze chipofu anaweza kumlongoza njira chipofu myawe? Hata! Kaweza, mana osi airi andagbwa dibwani. 406:40 Mathayo 10:24–25; Johana 13:16; 15:20Mwanafundzi kamshinda mwalimuwe, ela mwanafundzi achimala masomoge vinono, andakala dza mwalimuwe.

41“Kpwa utu wani unalola chifusi dzitsoni mwa myao, ela kuona boriti ndzima iriyo mwako dzitsoni? 42Unawezadze kumuamba myao, ‘Hebu mwenehu, nikuuse chifusi mwako dzitsoni,’ kuno we mwenye kuona boriti ndzima mwako dzitsoni? Munafiki we! Andza kutuluza boriti iriyo mwako dzitsoni, ndipho undaona vinono hata utuluze chifusi chiricho dzitsoni mwa myao.”

Muhi nkumanyikana kpwa matundage

(Mathayo 7:16–20; 12:33–35)

43Jesu achienderera kugomba achiamba, “Muhi mnono tauvyala matunda mai, wala muhi mui tauvyala matunda manono. 446:44 Mathayo 12:33Mana chila muhi nkumanyikana kpwa gara matunda uvyalago. Kuweza kuphaha zabibu kula muhi wa miya, wala mngololi tauvyala tende. 456:45 Mathayo 12:34Mutu mnono nkutuluza manono kula kpwa akibaye nono iriyo mwakpwe moyoni. Naye mutu mui nkutuluza mai kula kpwa akibaye mbii. Kpwa mana mutu nkugomba gachigoodzala mwakpwe moyoni.”

Mfuasi wa kpweli

(Mathayo 7:24–27)

46Jesu waenderera kugomba achiamba, “Phahi, mbona munaniiha ‘Bwana, Bwana,’ ela tamuhenda go nigombago? 47Nami nindakuambirani mutu asikiraye maneno gangu na kugalunga arivyo: 48Hiye ni dza mutu yedzenga nyumba, achitsimba msingi wa ndani na achidzenga dzulu ya mwamba. Mafuriko gariphokpwedza, gapiga nyumba ela taiyagbwa, mana kala ikadzengbwa vinono. 49Ela yuya asikiraye maneno gangu na akagapuza, ni dza mutu yedzenga nyumba dzulu ya mtsanga bila ya kutsimba msingi. Mafuriko gariphokpwedza gapiga hira nyumba, na kano nyumba ichigbwa na kubomokakpwe kpwakala kukulu sana.”

7

Jesu anaphoza mtumishi wa mkpwulu wa jeshi

(Mathayo 8:5–13)

1Jesu ariphomala kuaambira atu mambo higo, wainjira mudzi wa Kaperinaumu. 2Kuko kpwakala na mkpwulu wa jeshi ra Chirumi, yekala na mtumishi ambaye kala anammendza sana. Hiye mtumishi wakala mkpwongo hata kayamanyikana kutiya. 3Mkpwulu wa jeshi ariphosikira habari za Jesu, wahuma vilongozi a Chiyahudi achiaambira, “Kamuambireni Jesu edze amphoze mtumishi wangu.” 4Nao ariphofika kpwa Jesu, amlonda sana amterye, amuamba, “Mutu hiye anafwaha kuterywa, 5mana anamendza atu ehu na wahudzengera sinagogi.”

6Phahi, Jesu waphiya nao. Ela ariphofika phephi na hipho, yuya mkpwulu wa jeshi ra Chirumi wahuma asenae akamuambe, “Bwana, usidziyuge kpwedza hadi kpwangu, mana sifwaha kukukaribisha mwangu nyumbani. 7Ndiyo mana sedzere kpwako mimi mwenye. Nakuvoya ugombe neno tu, na mtumishi wangu andaphola. 8Mana hata mimi ni tsini ya akulu angu, nami nina asikari ambao a tsini yangu. Nchimuamba mmwenga ‘Phiya phatu fulani!’ Anaphiya; na wanjina nchimuamba, ‘Ndzo!’ Aredza. Piya nchimuamba mtumishi wangu, ‘Henda utu fulani!’ Naye anahenda.”

9Jesu ariphosikira hivyo, waangalala sana; achiugalukira hura umati wa atu okala unamlunga-lunga, achiaambira, “Nakuambirani kukala sidzangbweona mutu ariye na imani kulu dza ihi mumu tsi ya Iziraeli.”

10Phahi, hara ahumwa auya kaya kpwa mkpwulu wa jeshi na ariphofika mura nyumbani akuta yuya mtumishi akaphola.

Jesu anafufula mwana wa gungu

11Siku ya phiri Jesu waphiya mudzi uihwao Naini phamwenga na anafundzie na umati mkpwulu wa atu. 12Ariphofika phephi na ryango ra mudzi, wakuta atu anatuluka kula mudzi hinyo, akatsukula lufu ra mutu ambaye kala ni mwana wa macheye kpwa nine, tsona nine kala ni gungu. Atu anji kula mudzi hinyo kala a phamwenga na yuya gungu. 13Jesu ariphomuona yuya nine wa mufwa, wamuonera mbazi, na achimuamba, “Usirire mayo.” 14Warisengerera rira jeneza achiriguta na hara okala anaritsukula achiima. Alafu achiamba, “We mvulana, nakuamba unuka!” 15Yuya mufwa wangʼoka achisagala na achiandza kubisha. Chisha Jesu achimlavya kpwa nine. 16Atu osi ariokala hipho atezeka na achiogopha sana, na achimtogola Mlungu, achiamba, “Kpwazuka nabii mkpwulu kpwehu siku hizi. Mlungu wakpwedzaterya atue!” 17Habari hizo zaenea tsi ndzima ya Judea na seemu zosi za jirani.

Jesu anagomba kuhusu Johana Mʼbatizadzi

(Mathayo 11:2–29)

18Johana Mʼbatizadzi ariphoambirwa ni anafundzie habari za mambo gosi higo, waiha anafundzie airi, 19achiahuma kpwa Jesu akamuuze, “Dze, we ndiwe iye huriye kala hunamgodzera, hebu hugodze mutu wanjina?”

20Phahi, hara ahumwa ariphofika kpwa Jesu, amuamba, “Johana Mʼbatizadzi akauhuma wedze hukuuze, ‘Dze, we ndiwe hiye Muokoli ugodzerwaye, hebu hugodze mutu wanjina?’ ”

21Wakati hinyo-hinyo Jesu kala anaphoza atu anji makongo na ayugbwao ni pepho, piya waphoza vipofu anji. 227:22 Isaya 35:5–6; 61:1Phahi, waajibu hara ahumwa achiamba, “Phiyani mkamsemurire Johana gara mchigogaona na kugasikira: Vipofu anaona, viswere ananyendeka, akongo a mahana anaphozwa, masito anasikira, atu a kufwa anafufulwa na achiya anasemurirwa habari nono kula kpwa Mlungu. 23Tsona muambireni kukala mutu yeyesi asiye na wasiwasi nami waajaliwa.”

24Ahumwa a Johana ariphokala anauka, Jesu wagomba na rira kundi ra atu kuhusu Johana, achiamba, “Mriphophiya weruni kpwendamphundza Johana, kala munaona muyaonani? Dze, mwakpwendalola nyasi zizugbwazo ni phuto? 25Ichikala sio hivyo, sambi kala mchalolani? Hebu kala mchalola mutu wa kuvwala nguwo nono? Hata! Atu avwalao nguwo maridadi na kuishi maisha mazuri akala madzumba ga chifalume. 26Haya niambirani, kala mchalolani? Kala mchalola nabii? Ehe! Ni kpweli kabisa, tsona nakuambirani iye ni zaidi ya nabii. 277:27 Malaki 3:1Iye ndiye ambaye Maandiko gaandikpwa kumuhusu, gaambago,

‘Nindatanguliza muhumwa wangu mberezo,

ambaye andakutengezera njirayo.’

28“Nakuambirani, kahi ya anadamu osi takuna mutu muhimu kuriko Johana, ela mutu yeyesi ariye mdide kpwenye ufalume wa Mlungu, iye ni mkpwulu kuriko Johana.”

297:29 Mathayo 21:32; Luka 3:12Na atu osi phamwenga na atoza kodi amphundza Johana, achimtogola Mlungu, nao achibatizwa ni Johana. 30Ela Mafarisayo na alimu a Shariya arema kubatizwa ni Johana, hipho achikala akarema mpango wa Mlungu.

31Jesu waenderera kugomba achiamba, “Sambi atu a siku hizi ndaafwananisha na chitu chani. 32Aho ni dza anache avumbao cheteni, kundi mwenga rinaambira ranjina:

‘Hukakupigirani ngoma ya arusi,

ela tamkafwiha!

Hukakupigirani ngoma ya chifudu,

ela tamkarira!’

33“Kpwa mana Johana Mʼbatizadzi kala achifunga na kanwere uchi, ela mwi mchiamba, ‘Ana Pepho.’ 34Nriphokpwedza mimi Mutu Yela Mlunguni, narya na kunwa uchi, vino munaamba, ‘Mloleni hiye mroho na mlevi, tsona ni msena wa atoza kodi na achina-dambi!’ 35Ela phahi, ikima ya Mlungu nkuhakikishwa kala ni kpweli ni atu osi aikubalio na kuilunga.”

Jesu anaphiya kaya kpwa Mfarisayo mmwenga

36Mfarisayo mmwenga wamualika Jesu akarye naye kpwakpwe kaya. Alafu Jesu waphiya achendasagala chakuryani. 377:37 Mathayo 26:7; Mariko 14:3; Johana 12:3Phahi, mudzi hinyo kala kuna mchetu mmwenga malaya. Hiye mchetu ariphosikira Jesu anarya nyumbani mwa Mfarisayo, wahala tupa ya marashi ga samani na achedza nago mura nyumbani. 38Waima phephi na Jesu, achiandza kurira na matsozige gachitwena maguluni pha Jesu. Chisha achigaphangusa na nyereze, achimdonera magulu alafu achigapaka higo marashi.

39Yuya Mfarisayo yemualika Jesu ariphoona vira, wagomba na rohore, achiamba, “Kala mutu hiyu ni nabii, angemanya ni ani na ni mchetu wa aina yani amgutaye, mana ni mchina-dambi!” 40Ndipho Jesu achimuamba yuya Mfarisayo, “Simoni, nina maneno nalonda nikuambire.” Simoni achiamba, “Haya mwalimu, niambira.”

41Phahi, Jesu waamba, “Kpwahenda mutu mmwenga achiaphasa pesa atu airi: Mmwenga wamuaphasa shilingi elufu mirongo mitsano na wanjina achimuaphasa shilingi elufu tsano. 42Osi airi ashindwa kuripha, hipho yuya mutu yeaphasa pesa achiaswamehe. Sambi, unafikiri ni yuphi ndiyeshukuru zaidi?” 43Simoni achimuamba, “Naona ni yuya yeswamehewa deni kulu.” Jesu achimuamba, “Ni sawa, ukagomba kpweli.”

44Alafu wagaluka achilola yuya mchetu na achimuamba Simoni, “Unamuona yuno mchetu? Nchiphoinjira himu mwako nyumbani, kukanipha madzi ga kusinga magulu, ela yuno mchetu akanisinga magulu na matsozige na akaniphangusa na nyereze. 45Kukanipha mwadzo wa kunidonera, ela hiyu mchetu akanidonera magulu hangu nchiphokpwedza. 46Tsona kukanipaka mafuha chitswani kama desturi, ela iye akanipaka marashi ga magulu. 47Phahi, nakuamba, mendzwa nyinji achigonihendera hiyu mayo ganaonyesa akaswamehewa dambize nyinji. Ela mutu aswamehewaye chidide andamendza chidide.”

48Ela Jesu achimuamba yuya mchetu, “Mayo, ukaswamehewa dambizo.” 49Ndipho hara atu anjina okala anarya naye achiuzana, “Ni ani yuno, ambaye anaswamehe hata dambi?” 50Ela Jesu achimuamba yuya mchetu, “Kuluphiroro rikakuokola, phiya salama.”

8

Achetu okala achimlunga-lunga Jesu

1Bada ya higo, Jesu wazunguluka midzi na vidzidzi achitangaza na kusemurira habari nono kuhusu ufalume wa Mlungu. Piya kala achiphiya na hara anafundzie kumi na airi. 28:2 Mathayo 27:55–56; Mariko 15:40–41; Luka 23:49Achetu anjina ambao kala akatuluzwa pepho na kuphozwa makongo kala achiphiya naye. Achetu hinyo kala ni Maryamu (mwenyezi wa Magidala), naye kala akatuluzwa pepho sabaa, 3Joana, mkpwaza Kuza (hiye Kuza kala ni muimirizi wa nyumba ya Mfalume Herode), Suzana na achetu anjina anji. Achetu hinyo kala achitsanga mali zao kumterya Jesu na anafundzie.

Ndarira ya mkurima

(Mathayo 13:1–9; Mariko 4:1–9)

4Siku mwenga, umati wa atu waphiya kpwa Jesu na anjina achikala bado acherephiya kula chila mudzi, phahi waatsuphira ndarira, achiamba, 5“Mkurima mmwenga waphiya kpwakpwe mundani kpwendakumbira mbeyuye. Ariphokala anamwaga-mwaga zira mbeyu, zanjina zagbwa njirani, zichivyogbwa-vyogbwa na zichitsotwa ni nyama a mapha. 6Zanjina zagbwa seemu za mawe, na ziriphoandza kumera zichinyala, mana kala taphana mtsanga wa haja wa kuika chinemi. 7Zanjina zagbwa zichimera phamwenga na mbeyu za miya. Phokala zinakula, miya nayo yakula, hipho, hira mimea ichilingbwa-lingbwa ni hira miya. 8Zanjina nazo zichigbwa mtsanga wa nguvu, zichikulato na kuvyala masuche ga tembe gana.”

Chimarigizo Jesu wagomba achiamba, “Ariye na masikiro, naasikire!”

Jesu anaeleza mana ya ndarira ya mkurima

(Mathayo 13:10–23; Mariko 4:10–20)

9Anafundzie amuuza, “Ndarira iyo manaye nini?” 108:10 Isaya 6:9Jesu achiamba, “Mwimwi mwaajaliwa kumanya siri za ufalume wa Mlungu, ela kpwa atu anjina nagomba nao na ndarira tu, ili ‘alole na matso gao ela asione, na asikize na masikiro gao ela asielewe.’

11“Mana ya ndarira hino ni hivi: Zira mbeyu ni neno ra Mlungu. 12Mbeyu zogbwa njirani na zichiriwa ni nyama a mapha, ni dza atu asikirao neno, alafu Shetani akariusa mwao mioyoni, ili asedze akaamini na kuokoka. 13Mbeyu zogbwa seemu za mawe zichimera upesi ela kpwa vira mizi kala i dzulu-dzulu zafwa. Hizi ni dza atu asikirao neno akariphokera na raha, ela tarimenya mwao ndani. Nkuriamini kpwa muda tu, ela Shetani achiajeza nkuriricha. 14Mbeyu zogbwa miyani zichilingbwa-lingbwa hata zichikosa kuvyala. Hizi ni dza atu asikirao neno, ela anavyoenderera kuishi, badaye nkulingbwa-lingbwa ni mambo ga dunia, tamaa za mali na raha za maisha, hipho, imani zao taziphera. 15Ela mbeyu zogbwa mtsanga wa nguvu, ni dza aratu atu asikirao neno ra Mlungu, akarigbwira moyo kutsuka, nao kpwa kuvumirira nkpwenderera kuhenda mambo manono.”

Jesu anafundza na mfwano wa taa

(Mariko 4:21–25)

168:16 Mathayo 5:15; Luka 11:33Alafu Jesu waamba, “Takuna mutu aasaye taa akaifwinika daba ama akayiika mvunguririni. Ela mutu achiasa taa, nkuyiika dzulu, ili chila ainjiraye aone nyo mwanga. 178:17 Mathayo 10:26; Luka 12:2Mambo gosi gofwitsika gandaonekana wazi na maneno gosi ga siri gandamanyikana wazi. 188:18 Mathayo 25:29; Luka 19:26Phahi phundzanito neno ra Mlungu, kpwa mana ariye na chitu na kuchihumira andaenjerezwa. Ela asiyehumira chitu chidide aricho nacho, hata chicho chindahalwa.”

Udugu wa kpweli

(Mathayo 12:46–50; Mariko 3:31–35)

19Siku mwenga, nine na ndugu za chilume a Jesu akpwedzamlola, ela taayaweza kumfikira kpwa sababu ya umati wa atu uriokala hipho. 20Mutu mmwenga wamuamba Jesu, “Mayoo na enenu aimire kondze analonda kukuona.” 21Ela Jesu achiaambira atu, “Mayo na enehu ni hara aphundzao neno ra Mlungu na kuhenda vira riambavyo.”

Jesu anahuriza phuto

(Mathayo 8:23–27; Mariko 4:35–41)

22Siku mwenga, Jesu na anafundzie ainjira dauni, achiaambira, “Nahuvukeni ngʼambo ya ziya.” Phahi achiandza charo chao. 23Ariphokala anavuka, Jesu wagbwirwa ni usingizi achilala mo dauni. Alafu kpwapiga phuto kali ziyani, na dau richikala rinainjira madzi, phadide ahohe. 24Hara anafundzie akpwendamlamusa, achimuamba, “Bwana, Bwana, hunahoha!” Jesu walamuka na achiridemurira rira phuto na maimbi, rira phuto rahurira, na kuchikala kuhurire. 25Alafu achiaambira anafundzie, “Kuluphiro renu ri kuphi?” Ela aho aangalala na achiona wuoga, na achiuzana, “Yuno ni mutu wa viphi ambaye anaweza kudemurira hata phuto na maimbi, ganamphundza?”

Jesu anaphoza mutu wa pepho

(Mathayo 8:28–34; Mariko 5:1–20)

26Badaye Jesu na anafundzie aenderera na charo chao na achifika tsi ya Agerasi,8:26 Maandiko ganjina nkuiha tsi hino Gadara au Gerigesa. ambayo ni kuvuka ngʼambo ya ziya kula Galilaya. 27Jesu ariphotuluka dauni, wakutana na mutu kula mudzi uho yepagaliwa ni pepho. Siku nyinji mutu hiye kala kavwala nguwo wala kala kaishi kaya, ela kala achisagala vikurani. 28Ariphomuona Jesu, wapiga kululu na achidzibwaga maguluni, achigomba na hoyo, achiamba, “Jesu, Mwana wa Mlungu Ariye Dzulu Zaidi, unamini? Nakuvoya usinitese!” 29Mana Jesu kala akaademurira hara pepho atuluke mura mwa yuya mutu. (Mara nyinji pepho kala achidedemuka hiye mutu; kala nkufungbwa silisili za mikono na magulu na akarindwa, ela kala achizidusula na akaphirikpwa weruni ni pepho.) 30Jesu achimuuza, “Uihwadze?” Naye achiamba, “Ndimi Jeshi.” Wagomba hivyo mana kala ana pepho anji. 31Hara pepho amʼbembeleza sana Jesu asiatsuphe kuzimu.

32Sambi kala kuna chaa cha nguluwe anji chinarisa kanda-kanda ya gamba. Pepho amvoya ruhusa Jesu akainjire hara nguluwe, naye achikubali. 33Hipho, hara pepho atuluka yuya mutu na achendainjira rira kundi ra nguluwe, nacho chira chaa chosi chatserera mairo mteremukoni, chichiinjira ziyani, na nguluwe osi achihoha.

34Arisa ariphoona gara gachigohendeka, azola achendasema habari hizo ko midzini na mindani. 35Atu akpwedzalola mambo gachigohendeka. Ariphofika phara ariphokala Jesu, amuona yuya mutu kala akatuluzwa pepho asegere maguluni pha Jesu, akavwala nguwo na ana achilize, nao achitishirwa. 36Hara ambao kala akaona vyo vyokala vikahendeka asemurira ayawao, achiambira atu vira vyokala kpwa ye mutu yekala na pepho achivyophozwa. 37Alafu enyezi osi a tsi ya Gerasi amvoya Jesu auke, mana kala anatishirwa sana. Phahi, wapanda dauni na achiuka.

38Kabila Jesu kadzangbweuka, yuya mutu yekala akatuluzwa pepho wamvoya ruhusa Jesu aphiye naye. Ela wamkahaza, achimuamba, 39“Phiya kaya na ukaambire atu mambo gosi Mlungu achigokuhendera.” Phahi, yuya mutu wauka na achendatangazira atu mudzi mzima mambo gosi achigohenderwa ni Jesu.

Jesu anaphoza mchetu wa mruwo na kufufula mwana wa Jairo

(Mathayo 9:18–26; Mariko 5:21–43)

40Jesu ariphouya ngʼambo ya phiri, kundi ra atu ambaro kala rinamgodzera, ramkaribisha. 41Alafu kpwakpwedza mutu mmwenga aihwaye Jairo. Mutu yuyu kala ni chilongozi wa sinagogi. Phahi ariphofika wadzigbwaga maguluni pha Jesu, na achimvoya aphiye naye kpwakpwe kaya. 42Mana kala ana mwanawe wa chichetu, wa kama miaka kumi na miiri, na kala ndiye mwana macheye, naye kala ni mkpwongo hata wa kutsungurira mbira.

Phahi, Jesu phokala anaphiya kpwa Jairo, kala anafyehwa sana chila uphande. 43Mo kundini, kala muna mchetu mmwenga, ariyekala mkpwongo wa mruwo kpwa miaka kumi na miiri.8:43 Mchetu wa mruwo chishariya kala ni najisi. Naye wamala aganga8:43 Naye wamala aganga. Vitabu vyanjina vya kare tavina maneno higa. na malize zosi wala takuna yemphoza. 44Phahi, hiye mchetu waphiya ko nyuma ya Jesu, achiguta mutse wa nguwoye, mara mwenga hura mruwo uchituma. 45Ndipho Jesu wauza, “Ni ani chiyeniguta?” Phahi, chila mmwenga ariphorema kala akamguta, Petero wamuamba, “Bwana, umati wosi huno uchiokuzunguluka na vyo atu afyehanavyo, unauza chiyekuguta!” 46Ela Jesu achiamba, “Mmwenga akaniguta, mana nkasikira nguvu zangu za kuphoza zikanituluka.”

47Phahi, yuya mchetu ariphoona akamanyikana, wadzituluza kuno anakakama, achimgbwerera maguluni, na achimuambira sababu ya kumguta pho mbere za atu osi, na vira achivyophola phapho kpwa phapho. 48Phahi Jesu wamuamba yuya mchetu, “Mayo, kpwa sababu ya kunikuluphira ukaphola. Phiya salama.”

49Phokala acherebisha na yuya mchetu, kpwakpwedza muhumwa kula kaya ya yuya chilongozi, achimuamba Jairo, “Pore, ela ye mwanao msichana akafwa, kpwa hivyo takuna haja ya kumyuga mwalimu tsona.” 50Ela Jesu ariphosikira higo, wamuamba Jairo, “Gasikuondose higo, kuluphira tu.”

51Jesu ariphofika phara kaya, kayamruhusu mutu yeyesi kuinjira naye mura nyumbani, siphokala Petero, Johana na Jakobo, na avyazi a ye mufwa. 52Wakati na hinyo, atu osi himo nyumbani kala anapiga kululu na kurira kpwa sonono. Ela Jesu achiaambira, “Nyamalani, msirire! Mana hiyu mwanache kafwere, ela arere tu!”

53Atu amtseka, mana kala anamanya yuya mwanache akafwa. 54Ela Jesu wamgbwira mkpwono yuya msichana, na achiamba, “Mwanangu, unuka!” 55Yuya mwanache wauya moyo, na mara mwenga achiima. Alafu Jesu achilagiza ahewe chakurya. 56Avyazie aangalala sana. Ela Jesu waambira asimuambire mutu yeyesi higo chigohendeka.

9

Jesu anahuma anafundzie kumi na airi

(Mathayo 10:5–15; Mariko 6:7–13)

1Badaye Jesu wakusanya anafundzie kumi na airi, achiapha nguvu na uwezo wa kutuluza pepho osi na kuphoza makongo. 2Chisha waahuma akahubiri kuhusu ufalume wa Mlungu na kuphoza akongo. 3Waambira, “Msitsukule chitu chochosi: bakora, wala mkoba, wala chakurya, wala pesa; wala mutu naasitsukule nguwo yanjina. 4Nyumba ndiyokaribishwa, kalani nyumba iyo hadi mundiphouka kuphiya kpwanjina. 59:5 Mahendo 13:519:5 Luka 10:4–11Atu achirema kukukaribishani, ukani mudzi hinyo, na ichikala munauka kukutani vumbi ra mwenu maguluni kuaonyesa kala akahenda makosa kpwa kusakuphundzani.”

6Phahi, hara anafundzi auka, achiphiya chidzidzi hadi chidzidzi kutangaza habari nono na kuphoza akongo chila phatu.

Wasiwasi wa Herode

(Mathayo 14:1–12; Mariko 6:14–29)

79:7 Mathayo 16:14; Mariko 8:28; Luka 9:19Herode, mtawala wa jimbo ra Galilaya, ariphosikira habari za higo mambo gahendwago ni Jesu, wahenda wasiwasi sana, mana anjina kala anaamba, “Johana Mʼbatizadzi akafufuka!” 8Na anjina kala anaamba, “Elija wazembuka,” na anjina nao kala anaamba, “Nabii mmwenga wa kare wafufuka.” 9Phahi, Herode waamba, “Johana námkata chitswa; sambi ye nisikiraye habarize, akale ni ani?” Hipho, wahenda chadi akutane naye.

Jesu anarisa atu zaidi ya elufu tsano

(Mathayo 14:13–21; Mariko 6:30–44; Johana 6:1–14)

10Anafundzi a Jesu auya, achimsemurira chila chitu arichohenda. Alafu Jesu na hara anafundzie auka machiyao achiphiya mudzi wa Bethisaida. 11Hura umati wa atu uriphomanya achikophiya, wamlunga kuko. Jesu waakaribisha na achiafundza kuhusu ufalume wa Mlungu, na achiphoza akongo.

12Dzuwa riphokala rinatswa, hara anafundzie kumi na airi akpwendamuamba, “Mwalimu, aambire hano atu aphiye mitaa na midzi ya phephi ili akaendze chakurya na malazi, mana hiku huriko ni weruni.” 13Ela Jesu achiaambira, “Ariseni mwimwi.” Nao achimuamba, “Huna mabofulo matsano na ngʼonda airi tu. Tavitosha kurisa atu hinya osi, labuda hukaagurire.” 14(Kala phana alume kama elufu tsano.) Phahi, waambira anafundzie, “Aambireni asagale madiba-madiba, kama atu mirongo mitsano-mitsano.” 15Anafundzie ahenda hivyo, chila mmwenga achisagala. 16Alafu Jesu wahala gara mabofulo matsano na ngʼonda airi, achilola dzulu mlunguni na achimshukuru Mlungu, alafu achigamega-mega, na achiapha anafundzie aandazire atu. 17Atu osi arya kumvuna. Chisha anafundzie achitsola-tsola masaza na achiodzaza kaphu kumi na mbiri.

Petero anaamba kukala Jesu ndiye Yetsambulwa ni Mlungu

(Mathayo 16:13–19; Mariko 8:27–29)

18Siku mwenga, Jesu kala anavoya Mlungu macheye. Anafundzie amlunga pho phephi, naye achiauza, “Atu nkuamba mino ni ani?” 199:19 Mathayo 14:1–2; Mariko 6:14–15; Luka 9:7–8Nao achimuamba, “Anjina nkuamba uwe u Johana Mʼbatizadzi; anjina nkuamba u Elija; anjina nao nkuamba u nabii fulani wa kare ye fufuka.” 209:20 Johana 6:68–69Chisha achiauza, “Dze, mwino, munaamba mino ni ani?” Petero achimuamba, “Uwe ndiwe Masihi.”9:20 Masihi manage ni yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu.21Jesu waakahaza sana, asimuambire mutu yeyesi.

Jesu anagomba kuhusu kugaya na chifoche

(Mathayo 16:21–28; Mariko 8:31—9:1)

22Alafu Jesu achiamba, “Ni lazima Mutu Yela Mlunguni ateswe na akahalwe ni vilongozi a Chiyahudi, na akulu a alavyadzi-sadaka, na alimu a Shariya na aolagbwe ela siku ya hahu andafufulwa.”

239:23 Mathayo 10:38; Luka 14:27Alafu Jesu wagomba na atu osi, achiaambira, “Yeyesi amendzaye kukala mfuasi wangu ni lazima ariche njiraze, akale tayari kugaya chila siku kpwa kutsukula msalabawe, na anilunge. 249:24 Mathayo 10:39; Luka 17:33; Johana 12:25Mana yeyesi ndiyelonda kuokola maishage himu duniani andaangamiza maishage ga kare na kare, ela aangamizaye maishage ga himu duniani kpwa sababu yangu, andagaokola. 25Indafwahani mutu achiphaha utajiri wosi wa dunia ndzima ela rohoye yiangamike? 26Mmanye kukala mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndakpwedza na utukufu, phamwenga na wa malaika, na utukufu wa Baba. Mutu yeyesi ndiyenionera waibu, na kuonera haya maneno gangu, nami nindamuonera haya wakati ndiphokpwedza. 27Tsona nakuambirani kpweli, phapha phana anjina ambao taandafwa hadi auone ufalume wa Mlungu.”

Jesu anagaluka sura

(Mathayo 17:1–8; Mariko 9:2–8)

28Iriphotsapa kama wiki bada ya kugomba maneno higa, Jesu wamuhala Petero, Johana na Jakobo kpwendavoya Mlungu dzulu ya mwango. 29Ariphokala anavoya Mlungu, suraye yagaluka, na nguwoze zichikala nyereru za kungʼala-ngʼala. 30-31Gafula katika utukufu, phatsembuka atu airi ariokala anangʼala-ngʼala, atu hinyo kala ni Musa na Elija, nao kala anabisha na Jesu kuhusu vira ambavyo kala andatimiza kpwa chifoche, ambacho kala chindakala ko Jerusalemu. 32Wakati hinyo Petero na ayae kala anasenukira, ela ariphongʼaza matso, aona Jesu anangʼala ajabu, naye kala aimire na hara airi. 33Badaye, Musa na Elija aandza kuuka. Ariphokala anauka, Petero wamuamba Jesu, “Bwana, ni vinono swiswi kukala hipha. Nahudzengeni vibanda vihahu. Chimwenga chako, cha phiri cha Musa, na cha hahu cha Elija.” (Ela Petero kala kamanya agombago.)

34Petero phokala acheregomba, kpwakpwedza ingu na chira chivurivuriche chichiabwiningiza. Hara anafundzi atishirwa ariphokala ndani ya rira ingu. 359:35 Isaya 42:1; Mathayo 3:17; 12:18; Mariko 1:11; Luka 3:229:35 2 Petero 1:17–18Alafu kpwatuluka sauti kula mo inguni, ichiamba, “Hiyu ni mwanangu, yemtsambula. Muogopheni!” 36Bada ya iyo sauti kutsupa, anafundzie amuona Jesu akasala macheye, na taayamuambira mutu yeyesi mambo higo arigogaona.

Jesu anaphoza mvulana wa pepho

(Mathayo 17:14–18; Mariko 9:14–27)

37Siku ya phiriye, Jesu na hara anafundzie ahahu ariphokala akatserera kula mwangoni, umati wa atu wakpwedzakutana na Jesu. 38Mutu mmwenga mo kundini wapiga hoyo achiamba, “Mwalimu, nakuvoya umterye mwanangu, ambaye ni yuyu mmwenga tu. 39Pepho nkumgbwira akapiga hoyo gafula. Nkumuhenda akafurukuta na kutuluka fulo ra mromo. Nkpwenderera kumgbwayisa sana na nkumrichira kpwa tabu. 40Nkavoya anafundzio amtuluze hiyu pepho, ela akashindwa.” 41Jesu achiamba, “Aa! Mwi atu msiolunga manono na kusamkuluphira Mlungu! Ndakala namwi hadi rini? Nindakuvumirirani hadi rini?” Chisha achimuamba ise wa yuya mwanache, “Mrehe hipha ye mwanao.”

42Wakati yuya mvulana kala anarehwa, yuya pepho achimʼbwaga photsi na achifurukuta. Ela Jesu achimdemurira amtuluke, na achimphoza yuya mwanache, chisha achimlavya kpwa ise. 43Atu osi aangalazwa ni uwezo mkpwulu wa Mlungu.

Jesu anagomba tsona kuhusu chifoche

(Mathayo 17:22–23; Mariko 9:30–32)

Wakati atu osi kala achere angalazwa ni mambo gahendwago ni Jesu, Jesu waambira anafundzie, 44“Niphundzani sawa-sawa higa ndigokuambirani. Wakati ukafika mimi, Mutu Yela Mlunguni, niyalaviwa kpwa anadamu.” 45Ela taaelewere mana ya maneno higo. Manage kala gakafwitswa ili asielewe, nao achiogopha kumuuza kuhusu mambo higo.

Ni ani mkpwulu kuriko osi?

(Mathayo 18:1–5; Mariko 9:33–37)

469:46 Luka 22:24Anafundzi a Jesu aandza kulumbana kuhusu ni ani ndiyekala mkpwulu kahi yao. 47Ela wamanya anafundzie aazago, hipho, wahala mwanache mdide na achimuimisa phephi naye. 489:48 Mathayo 10:40; Luka 10:16; Johana 13:20Alafu achiaambira, “Mutu yeyesi ndiyemkaribisha hiyu mwanache kpwa sababu yangu, ananikaribisha mimi. Na hiye ndiyenikaribisha mimi, anamkaribisha hiye ariyenihuma. Kpwa mana yuya ndiyekubali kuhumikira ayae, ndiye mkpwulu kuriko mosi.”

Asiyekupingani ni myawenu

(Mariko 9:38–40)

49Alafu Johana achimuamba, “Bwana, hwamuona mutu anahumira dzinaro kutuluza pepho, naswi huchimkahaza, kpwa kukala siye mmwenga wehu.” 50Jesu achiamba, “Msimzuwiye, mana mutu ambaye kakupingani, manyani a uphande wenu.”

Asamariya anamkahala Jesu

51Phokala Jesu sikuze za kuhalwa kuphiya mlunguni zi phephi, wakata shauri kuphiya Jerusalemu. 52Phahi, walavya ahumwa amtanguliye, ambao akpwendainjira lalo mmwenga ra Asamariya ili amtayarishire phatu. 53Ela enyezi a lalo hiro arema kumkaribisha Jesu, mana kala anatsapa kuphiya Jerusalemu.9:53 Asamariya kala akazirana na Ayahudi na kala taataki Ayahudi atsape na tsi yao kuphiya Jerusalemu kpwendahiji.549:54 2 Afalume 1:9–16Phahi, anafundzie airi, Johana na Jakobo ariphoona vira, amuamba, “Bwana, unalonda huihe moho kula mlunguni wedze uaangamize?” 55Ela Jesu wagaluka na achiademurira. 56Alafu Jesu na anafundzie aphiya lalo ranjina.

Garama ya kukala mfuasi wa Jesu

(Mathayo 8:19–22)

57Phahi, ariphokala anaphiya vyao, akutana na mutu mmwenga mo njirani, achimuamba Jesu, “Mwalimu, mino nindakulunga kokosi ndikophiya.” 58Jesu achimuamba, “Makala gaishi winani na nyama a mapha ana nyumba zao, ela mimi Mutu Yela Mlunguni sina phatu pha kuika mbavu.” 59Wakati wanjina Jesu wakutana na mutu wanjina achimuamba, “Nilunga.” Ela yuya mutu achiamba, “Bwana, niricha kpwandza nkazike baba ndipho nedze nikulunge.” 60Ela Jesu achimuamba, “Ariche atu ambao taamkuluphira Mlungu adzishuulishe na mambo dza higo, ela uwe ni muhimu zaidi ukatangazire atu ufalume wa Mlungu.” 619:61 1 Afalume 19:20Alafu mutu wanjina wamuamba, “Bwana, nindakulunga, ela niricha mwandzo nkalage enehu.” 62Ela Jesu achimuamba, “Mutu yeyesi achiandza kumuhumikira Mlungu alafu achiaza kuuyira mamboge ga kare, kafwaha kpwenye ufalume wa Mlungu.”

10

Jesu anahuma afuasie mirongo sabaa na airi

1Bada ya higo, Jesu watsambula afuasi anjina mirongo sabaa na airi, achialavya airi-airi amtanguliye kuphiya chila mudzi na kpwahali ambako kala akapanga kuphiya. 210:2 Mathayo 9:37–38Achiaambira, “Mavuno ni manji ela avunadzi ni achache. Phahi, mvoyeni Mlungu, Bwana mchina-munda, ahume ahendadzi-kazi zaidi edze avune. 310:3 Mathayo 10:16Phundzani! Nakuhumani mphiye, namwi mundakala dza ana ngʼondzi aphiyao kahi ya mabawa. 4Msihale pochi, wala mkoba, wala virahu, wala msihumire muda ure kulamusana na atu njirani.

5“Nyumba yoyosi ndiyoinjira, kpwandza ambani, ‘Mlungu naakupheni amani.’ 6Ichikala muna mutu wa kumendza amani, phahi, andaphaha amani. Ela ichikala tamuna mutu wa amani, phahi amani indamuuyira enye. 710:7 1 Akorintho 9:14; 1 Timothi 5:18Kalani nyumba iyo, murye na munwe ndichohewa, kpwa mana muhendadzi-kazi anafwaha kuhewa mariphoge. Msitsame-tsame kuphiya nyumba hadi nyumba.

8“Mchiinjira mudzi wowosi na mchikaribishwa, ryani hicho ndichoandazirwa. 9Phozani akongo a mudzi hinyo na muambire atu, ‘Ufalume wa Mlungu ukakufikirani.’ 1010:10 Mahendo 13:51Ela mchiinjira mudzi wowosi na enyezi achirema kukukaribishani, phiyani barabara za mudzi hinyo na muambe, 1110:11 Mathayo 10:7–14; Mariko 6:8–11; Luka 9:3–5‘Kpwa kukala mkarema kuhukaribisha mkasikira maneno ga Mlungu, tahutaki kugbwirana namwi hata chidide. Hata vumbi ra mudzi wenu chirogbwira mwehu maguluni, hunarikutakuta, kuonyesa tahu phamwenga. Ela mmanye kukala hwalonda kukuambirani kukala ufalume wa Mlungu ukafika.’ 1210:12 Mwandzo 19:24–28; Mathayo 10:15; 11:24Nakuambirani kukala, siku ya mwisho, vindakala baha vyo ndivyokala Sodoma, kuriko vyo ndivyokala mudzi hinyo.”

Midzi isiyokuluphira

(Mathayo 11:20–24)

1310:13 Isaya 23:1–18; Ezekieli 26:1—28:26; Joeli 3:4–8; Amosi 1:9–10; Zakariya 9:2–4Jesu waamba, “Shaka hiro, mwi atu a midzi ya Korazini na Bethisaida!10:13 Jesu anafwananisha atu a midzi ya Chiyahudi na atu a midzi ya atu asiokala Ayahudi (Tiro na Sidoni) ambao kala anamanyikana kpwa uyi wao. Mana kala vilinje vyohendwa kpwenu, vyahenderwa atu a midzi ya Tiro na Sidoni, atue angekala atubu chitambo, akasagala photsi kuno akavwala magunia na kudzisaka ivu kuonyesa akatubu. 14Ela siku ya mwisho, mwimwi mundaphaha hukumu kali kuriko ya atu a Tiro na Sidoni. 1510:15 Isaya 14:13–15Namwi atu a Kaperinaumu, dze mundadzikarya hadi mfike mlunguni? Hata! Mundatserezwa hadi kuzimu.”

1610:16 Mathayo 10:40; Mariko 9:37; Luka 9:48; Johana 13:20Jesu waambira afuasie, “Mutu ndiyekuphundzani ananiphundza mimi, na ndiyekukahalani ananikahala mimi; na ndiyenikahala mimi anamkahala hiye ariyenihuma.”

Afuasi mirongo sabaa na airi anauya

17Badaye, hara afuasi mirongo sabaa na airi auya kpwa Jesu na raha, achimuamba, “Bwana, hata pepho atuluka huriphozidemurira kpwa dzinaro!” 18Jesu achiaambira, “Námuona Shetani anagbwa kula mlunguni dza limeme. 1910:19 Zaburi 91:13Phundzani! Nákuphani uwezo wa kuvyoga nyoka na visuse, na uwezo wa kuturya nguvu za adui Shetani. Takuna chochosi ndichokulumizani. 20Ela, msihererwe kpwa kukala mwatuluza pepho, ela hererwani kpwa kukala mkakubaliwa ni Mlungu kukala atue hata kare na kare.”

Raha ya Jesu

(Mathayo 11:25–27; 13:16–17)

21Wakati hinyo-hinyo, Roho Mtakatifu wamuhenda Jesu akale na raha sana, naye achiamba, “Baba Mlungu, Bwana wa dzulu mlunguni na duniani, nakushukuru kpwa sababu waafwitsa atu a ilimu na marifwa mambo higa na uchiangʼazira atu akuluphirao dza anache. Ehe, ni sawa Baba, mana hivyo ndivyo vyokuhamira. 2210:22 Johana 3:35; 10:15Baba wanipha uwezo wa mambo gosi. Takuna mutu ammanyaye Mwana isiphokala Baba, wala takuna ammanyaye Baba Mlungu isiphokala Mwana na mutu yeyesi ambaye Mwana nkumtsambula kumfwenurira.”

23Alafu wagalukira anafundzie ariphokala machiyao, achiaambira, “Baha mwimwi muonao mambo higa mgaonago! 24Kpwa hivyo nakuambirani kukala manabii anji na afalume anji aaza kuona mgaonago mwimwi ela taagaonere, piya achiaza kusikira higa msikirago mwimwi ela taayagasikira.”

Ndarira ya Msamariya mnono

2510:25 Mathayo 22:35–40; Mariko 12:28–34Sikuye, mwalimu mmwenga wa shariya wakpwedza kpwa Jesu kumhega achili, achimuamba, “Mwalimu, nihendedze hata niphahe uzima wa kare na kare?” 26Jesu achimuamba, “Shariya za Mlungu zinaambadze?” 2710:27 Kumbukumbu 6:5; Alawi 19:18Yuya mwalimu achiamba, “Zinaamba, Mmendze Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, na mioyo yenu yosi, na roho zenu zosi, na mkpwotse wenu wosi, na umendze myao dza vyo udzimendzavyo mwenye.” 2810:28 Alawi 18:5Jesu achimuamba, “Ukagomba sawa-sawa. Nawe henda vivyo na undaphaha uzima wa kare na kare.” 29Ela yuya mwalimu walonda kuonyesa kala swalire achiroriuza mwandzo ni ra mana, hipho wamuuza Jesu, “Ye myangu ambaye ni nimmendze ni yuphi?”

30Phahi, Jesu wamtsuphira ndarira, achimuamba, “Myahudi mmwenga kala ala Jerusalemu anaphiya Jeriko. Mo njirani achivwamukirwa ni akora. Achimvula nguwo, achimpiga, na achimfuta malize zosi, chisha achimʼbwaga pho njirani kadzimanya. 31Kpwa bahati, mlavyadzi-sadaka mmwenga wa dini ya Chiyahudi wagbwira njira hiyo. Ariphomuona yuya mutu achiyevwamukirwa ni akora, watsega-tsega na kanda, achimricha phapho. 32Alafu Mlawi naye ariphomuona yuya mutu achiyevwamukirwa ni akora, watsega-tsega na kanda. 3310:33 2 Nyakati 28:15Ela Msamariya mmwenga yekala ana vyarovye, watsapa na phapho. Na ariphomuona yuya mutu achiyevwamukirwa ni akora, wamuonera mbazi. 34Achimsengerera, achendamfuta-futa virondavye na uchi kama dawa na mafuha chisha achimfunga bendeji. Yuya Msamariya kala ana pundawe, wamuhala yuya mutu achimpandiza dzulu ya punda, achimtsukula hadi hotelini, ambako wakpwendamtundza. 35Siku ya phiriye, yuya Msamariya walavya pesa achimupha mwenye hoteli, achimuamba, ‘Mrorome hiyu mkpwongo wangu, na chochosi ndichozidi ndakpwedza nikuriphe, siku nchiuya.’ ”

36Chimarigizo Jesu wamuamba yuya mwalimu wa Shariya, “Sambi unaonadze, hara atu ahahu, ni yuphi ambaye waonyesa kukala ni myawe wa kpweli wa yuya mutu yevwamukirwa ni akora?” 37Yuya mwalimu wa Shariya achiamba, “Ni yuya yemuonera mbazi.” Jesu achimuamba, “Phahi, nawe kahende dza vyo arivyohenda Msamariya.”

Jesu anatsapa na kayapha ano Maritha na Maryamu

3810:38 Johana 11:1Jesu na anafundzie ariphokala anaenderera na charo chao ya kuphiya Jerusalemu, afika lalo fulani, ambako wakaribishwa kaya ni mchetu yeihwa Maritha. 39Maritha kala ana mdidewe ambaye kala aihwa Maryamu. Maryamu wasagala photsi, phephi na Jesu na achikala anamphundza afundzago. 40Ela Maritha kala anagaya macheye na kazi ya kutayarishira ajeni. Phahi, wamlunga Jesu achendamuamba, “Bwana, kuona vibaya ichikala mwenehu akanirichira kazi zosi machiyangu? Muambire edze aniterye!” 41Ela Jesu wamuamba Maritha, “Unagaya na kuhangaishwa ni mambo manji, 42ela umanye kuna chitu chimwenga muhimu. Maryamu akatsambula chitu chinono, kuniphundza, na takuna ndiyemfuta.”

11

Jesu anafundza anafundzie kuvoya Mlungu

(Mathayo 6:9–13; 7:7–11)

1Siku mwenga, Jesu kala a phatu anavoya Mlungu. Ariphomala, mwanafundziwe mmwenga wamuamba, “Bwana, hufundze kuvoya Mlungu, dza Johana vyofundza anafundzie.” 2Phahi, Jesu waambira, “Ichikala munavoya Mlungu, ambani:

‘Baba Mlungu, dzinaro nariogophewe.

Utawalao nauonekane wazi duniani.

3Chila siku huphe chakurya chehu cha kuhutosha.

4Na huswamehe dambi zehu,

dza viratu hunavyoswamehe osi ahukoserao.

Usihuriche hukatiywa dambini ni Shetani.’ ”

5Chisha Jesu achiaambira, “Mendzerepho mutu una msenao, siku mwenga uphiye kpwakpwe usiku wa manane, ukamuambe, ‘Msena wangu, nikopesha mabofulo mahahu, 6mana nkatsolokerwa ni mjeni, nami sina chitu cha kumupha.’ 7Alafu hiye msenao himo nyumbani akuambe, ‘Usiniyuge, mino nkafunga kare mryango; mimi na anangu hurere. Sindangʼoka nkedzakupha chitu chochosi.’ 8Ela nakuhakikishirani, dzagbwe kandakupha mabofulo kpwa ni msenao, ela andangʼoka na edze akuphe chochosi utakacho kpwa sababu ya likaniro.

9“Phahi, nakuambirani, Voyani namwi mundahewa, endzani namwi mundaphaha, pigani hodi namwi mundavugurirwa. 10Mana chila avoyaye nkuhewa, aendzaye nkuphaha, na apigaye hodi nkuvugurirwa. 11Ni yuphi kahi yenu ambaye mwanawe achimvoya ngʼonda andamupha nyoka? 12Ama mwanawe achimvoya yayi andamupha chisuse? 13Ichikala mwi atu ayi tu, mnamanya kuapha ana enu vitu vinono, dze si zaidi ye Sowe yenu ariye mlunguni? Iye nkuapha Roho Mtakatifu atu osi amvoyao.”

Jesu ana nguvu kumshinda Shetani

(Mathayo 12:22–30; Mariko 3:20–27)

14Badaye, Jesu kala anatuluza pepho bwibwi. Yuya pepho ariphotuluka, yuya bwibwi waandza kugomba na atu osi achiangalala. 1511:15 Mathayo 9:34; 10:25Ela atu anjina kala anaamba, “Anatuluza pepho kpwa uwezo wa Belizebuli,11:15 Belizebuli ni dzina ra Chiyunani renye mana ya shetani. mkpwulu wa pepho.” 1611:16 Mathayo 12:38; 16:1; Mariko 8:11Anjina achimhega achili kpwa kumuamba ahende ishara ya chilinje kuonyesa kala uwezowe ula mlunguni. 17Jesu wamanya maazo gao ndipho achiaambira, “Tsi yoyosi ambayo vilongozie anapingana, tsi iyo taindadumu, na nyumba iganyanayo makundi kupingana, nkutsamuka. 18Sambi, ichikala Shetani akadziganya, nyo ufalumewe undadumu? Nkaamba hivyo kpwa sababu, mwimwi munaamba kala natuluza pepho na uwezo wa Belizebuli. 19Pho mino ichikala natuluza pepho na uwezo wa Belizebuli, dze, afuasi enu nkutuluza pepho na uwezo wa ani? Afuasi enu ndio ndiokuamulani. 20Ela kpwa kukala ninatuluza pepho kpwa uwezo wa Mlungu, phahi manyani kukala ufalume wa Mlungu ukedza kpwenu.

21“Mutu wa mkpwotse ariye na silaha, arindapho nyumbaye, malize zindakala salama. 22Ela achedza mutu wa mkpwotse zaidi kumvwamukira na kumshinda nguvu, andamfuta silahaze achizozikuluphira na kuapha ayae mali achizozihala zewe.

2311:23 Mariko 9:40“Yeyesi ambaye ka uphande wangu, manyani ananipinga; na iye ambaye tahukusanya phamwenga, manyani anatsamula.”

Mutu auyirwaye ni pepho

(Mathayo 12:43–45)

24“Pepho achimtuluka mutu, nkuphiya weruni achaendza phatu pha kuoya, ela asiphophaha, nkudziamba, ‘Nindauya kpwangu nyumbani kpwa kare nrikola.’ 25Phahi achedzakuta phara phatu ni phahuphu, phaphyerwa na chila chitu chaikpwato, 26nkuphiya achahala pepho ayae sabaa ayi zaidi kuriko iye, na achamuinjira yuya mutu na akaishi himo. Hipho, hali ya yuya mutu nkukala mbii zaidi kuriko hira ya mwandzo.”

27Jesu phokala anagomba higo, mchetu mmwenga mo kundini wapiga kululu, achiamba, “Baha hiye mchetu yekuvyala na achikuamwisa!” 28Ela Jesu achimuamba, “Ni kpweli, ela ario na raha zaidi ni hinyo asikirao ujumbe wa Mlungu na akaukubali!”

Chivyazi chii chinalonda dalili za vilinje

(Mathayo 12:38–42)

2911:29 Mathayo 16:4; Mariko 8:12Atu ariphokala anazidi kpwedza, Jesu waamba, “Atu a chivyazi hichi ni ayi. Analonda ishara ya chilinje, ela taandaonyeswa chochosi isiphokala chiratu chohenderwa Jona. 3011:30 Jona 3:4Viratu Jona arivyokala ishara kpwa atu a Ninawi, vivyo hivyo nami Mutu Yela Mlunguni ndakala ishara kpwa atu a chivyazi hichi. 3111:31 1 Afalume 10:1–10; 2 Nyakati 9:1–12Vivyo hivyo siku hiyo, malikia wa kula tsi ya Mwakani andaima phamwenga na atu a chivyazi hichi, naye andachishitaki kpwa makosa gao. Mana wala pembe ya dunia kpwedzaphundza maneno ga marifwa ga Selemani, ela sambi, mimi nriye hipha ni mkpwulu kuriko Selemani. 3211:32 Jona 3:5Siku ya hukumu atu a Ninawi andaima phamwenga na atu a chivyazi hichi, nao andachishitaki kpwa makosa gao. Mana atu a Ninawi atubu dambi zao kpwa sababu ya mahubiri ga Jona, ela sambi, mimi nriye hipha ni mkpwulu kuriko Jona.”

Mafundzo ga Jesu ganangʼaza atu matso

(Mathayo 5:15; 6:22–23)

3311:33 Mathayo 5:15; Mariko 4:21; Luka 8:16Chisha Jesu achiaambira atu, “Takuna mutu aasaye taa na kuitiya mvunguririni, ela nkuyiika dzulu ili ainjirao aone nyo mwanga. 34Matsogo ndigo taa ya mwiri, nago gachikala ni mazima, mwiri wosi undakala na mwanga. Ela gachikala ni makongo, phahi mwiri wosi undaodzala jiza. 35Phahi, hakikishani munagbwira mafundzo gangu, ili maisha genu gasikale na jiza. 36Chumbacho chosi chichikala na mwanga, maishago gandakala na mwanga munji, dza taa iakavyo chumbani.”

Jesu anaonya Mafarisayo na alimu a Shariya

(Mathayo 23:1–36; Mariko 12:38–40)

37Jesu ariphomala kugomba higo, Mfarisayo mmwenga wamualika kpwakpwe kaya akarye naye. Jesu wakubali, achiinjira nyumbani, achisagala achirya naye. 38Mfarisayo hiye watezeka ariphomuona Jesu anarya bila ya kulunga mila ya dini yao, yani bila ya kutsukutsa mikono kabila ya kurya. 39Jesu wamuamba, “Mwimwi Mafarisayo muna chadi cha kudzionyesa mu atu anono. Hivyo ni sawa na kutsukutsa chikombe na sahani kondze macheye. Ela mwenu marohoni mukaodzala unyangʼanyi na uyi. 40Mu azuzu! Kpwani tammanya kala yetengeza kondze ndiye ariyetengeza ndani piya? 41Ela phahi, lavyani zaka vyo murivyo navyo mo vikombeni muaphe agayi, alafu tamundakala na chochosi chiricho najisi.

4211:42 Alawi 27:30“Ela shaka hiro mwi Mafarisayo! Kpwa mana munalunga Shariya ya kumupha Mlungu fungu ra kumi ra mavuno makulu na hata mavuno madide, ela tamjali haki wala tammendze Mlungu. Higa ndigo mlondwago kuhenda, bila ya kubera higo ganjina.

43“Shaka hiro mwi Mafarisayo! Kpwa mana munamendza kusagala vihi vya mbere-mbere masinagogini na kulamuswa na ishima mbere za atu. 44Shaka hiro, mana mu dza mbira zisizo na alama, ambazo atu nkunyendeka dzuluze bila ya kumanya uyi na lovu ririro himo.”

45Alafu mwalimu mmwenga wa Shariya wamuamba Jesu, “Mwalimu, uchiamba hivyo, unahuinjirira hata swiswi alimu a Shariya piya.” 46Achiambwa, “Shaka hiro hata mwimwi alimu a Shariya. Mnamendza kutsukuza ayawenu mizigo miziho, yani Shariya ngumu, ela mwi enye tamuterya atu kuzilunga hata chidide.

47“Shaka hiro! Mana munadzengera mbira manabii ambao aolagbwa ni akare enu. 48Hivyo munadzishuhudiya kukala munakubaliana na mambo gohendwa ni akare enu, mana aho aolaga manabii, namwi munaadzengera vikuta. 49Kpwa sababu ya higo, Mlungu wa marifwa waamba, ‘Nindakureherani manabii na mitume, ela mundaolaga anjina na anjina mundaagayisa.’ 50Phahi, atu a chivyazi hichi andatiywa adabu kpwa sababu ya vifo vya manabii osi oolagbwa hangu kuumbwa kpwa dunia, 5111:51 Mwandzo 4:8; 2 Nyakati 24:20–21tsona hangu chifo cha Abeli hadi chifo cha Zakariya.11:51 Zakariya: Siye yuya ise wa Johana, ela ni mutu wanjina yeishi miaka minji yotsupa. Soma chitabu cha phiri cha Mambo ga Nyakati 24:20–21. Hiye Zakariya waolagbwa mbere za Nyumba ya Kuvoya Mlungu, kahi-kahi ya iyo nyumba na phatu pha kulavira sadaka. Kpweli nakuambirani, atu a chivyazi hichi andatiywa adabu kpwa sababu ya hinyo manabii.

52“Shaka hiro mwi alimu a Shariya! Kpwa mana munaafwitsa ayawenu mafundzo ga kpweli ga Mlungu. Mwi enye mwagarema na munazuwiya atu ambao analonda kugamanya!”

53Jesu ariphouka phara, Mafarisayo na alimu a Shariya atsukirwa sana na achikala anampinga na kumhega achili na maswali manji, 54ili kulola ichikala andagomba maneno ambago sigo, kpwa amgbwire.

12

Jesu anaonya kuhusu unafiki

(Mathayo 10:26–27)

112:1 Mathayo 16:6; Mariko 8:15Wakati hinyo-hinyo, atu aodzazana maelufu na maelufu hata ichikala anasukumana. Phahi, Jesu wagomba na anafundzie kpwandza, achiaambira, “Dzimanyirireni na unafiki wa Mafarisayo, ambao ni dza hamira, ambayo ni ko kudzikarya kpwao. 212:2 Mariko 4:22; Luka 8:17Takuna chochosi chofwitsika ambacho tachindamanyikana wazi, wala takuna dzambo ra siri ambaro tarindamanyikana. 3Phahi, gosi mgombago jizani gandasikirwa mutsi, na gosi mgombago pokopoko chumbani, gandatangazwa mbere za atu.

Muogopheni Mlungu macheye

(Mathayo 10:28–31)

4“Asena angu, nakuambirani, msiogophe atu aolagao miri bahi, na badaye taana ranjina rorosi ariwezaro. 5Ela nindakuambirani wa kumuogopha: Muogopheni iye ambaye bada kuolaga mwiri, ana uwezo wa kuuhala na akautsupha mohoni. Ehe, nakuambirani kpweli, muogopheni iye! 6Mnamanya kala mberya atsano anaguzwa rahisi, ela taphana hata mmwenga ambaye Mlungu anaweza kumyala. 7Hata nyere zenu za vitswani zosi Mlungu anazimanya isabuye. Phahi, msiogophe, mana mwimwi muna samani zaidi kuriko mberya anji!

Kumkubali ama kumkahala Jesu

(Mathayo 10:32–33; 12:32; 10:19–20)

8“Tsona nakuambirani, yeyesi ndiyedzimanyisa wazi mbere za atu kala ni mfuasi wangu, nami Mutu Yela Mlunguni nindamkubali mbere za malaika a Mlungu. 9Ela ndiyenitsamalala mbere za atu, andatsamalalwa mbere za malaika a Mlungu. 1012:10 Mathayo 12:32; Mariko 3:29Atu osi ndiogomba maneno kunipinga mimi Mutu Yela Mlunguni andaswamehewa, ela yeyesi ndiyekufuru Roho Mtakatifu, kandaswamehewa bii!

1112:11 Mathayo 10:19–20; Mariko 13:11; Luka 21:14–15“Mchiphirikpwa masinagogini ama kpwa atawala kushitakiwa, msitangetange ndivyokpwendadzikanira ama ndivyogomba, 12kpwa mana phapho hipho Roho Mtakatifu andakufundzani maneno ambago ni mugombe.”

Ndarira ya tajiri mzuzu

13Alafu mutu mmwenga pho kundini wamuamba Jesu, “Mwalimu, muambire mwenehu aniganyire urisi wa baba nami.” 14Jesu achimuamba, “Msena wangu, ni ani yenitsambula nikale muamuli wenu ama mutu wa kukuganyirani urisi?” 15Chisha achiamba, “Dzimanyirireni! Dziepusheni na chila aina ya tamaa. Mana maisha ga mutu tagakala kamili kpwa unji wa mali arizo nazo.”

16Chisha achiatsuphira ndarira, achiamba, “Kpwahenda tajiri mmwenga ambaye mundawe wavyala sana. 17Yuya tajiri waaza rohoni, ‘Nihendedze mino? Mana sina phatu pha kuika mavuno gangu. 18Ndahenda hivi: Nindabomola vitsaga vyangu vyosi na nidzenge vyanjina vikulu zaidi, alafu mavuno gangu gosi nigatiye himo na vitu vyangu vyanjina. 19Nchimala kuhenda vivyo niambire roho yangu, una vitu vinji vya akiba vya kuhumira miaka na miaka. Sambi oya, urye, unwe na ustarehe.’ 20Ela Mlungu achimuamba, ‘U mpumbavu uwe! Rero usiku undafwa. Sambi, vyo vitu vyodziikira akiba, vindakala vya ani?’ ” 21Jesu achimarigiza kuamba, “Hivyo ndivyo ndivyokala mutu adziikiraye mali ya akiba, ela maishage tagamhamira Mlungu.”

Mkuluphireni Mlungu

(Mathayo 6:25–34)

22Alafu Jesu waambira anafundzie achiamba, “Phahi, nakuambirani, msihende wasiwasi kuhusu maisha genu, kala mundaryani, wala kuhusu miri yenu mundavwalani. 23Kpwa mana maisha ni muhimu kuriko chakurya, na mwiri ni muhimu kuriko nguwo. 24Hebu lolani makunguru. Tagaphanda wala tagavuna, tsona tagana vitsaga wala tagaika akiba, ela Mlungu anagarisa. Dze, mwino si mu a samani kulu kuriko nyama a mapha? 25Ni ani awezaye kudzienjerezera maisha kpwa kuhenda wasiwasi, hata dzagbwe ni dzisaa dzimwenga tu? 26Sambi, ichikala neno dide dza hiri tamriweza, kpwa utu wani munadzitiya wasiwasi wa higo mambo ganjina?

2712:27 1 Afalume 10:4–7; 2 Nyakati 9:3–6“Lolani maruwa gameravyo. Tagahenda kazi wala tagashona nguwo, ela nakuambirani, hata Mfalume Selemani mwenye na utajiriwe wosi, kayapambwa vinono dza ruwa mwengarapho. 28Ee, mwi atu mukuluphirao chidide mwi! Ichikala Mlungu anaweza kupamba nyasi, ambazo rero munaziona na muhondo zinatiywa moho, dze si zaidi andakuvwikani mwi? 29Phahi, msitangetange kala mundaryani, wala mundanwani, msihende wasiwasi kuhusu mambo gago. 30Mana gosi higo ni kuendzwa ni atu osi asiommanya Mlungu, ela Sowe yenu ariye mlunguni anamanya mnalonda vitu hivyo. 31Phahi, dzilavyeni kpwa Mlungu Mfalume wenu, na go ganjina andakuenjerezani.

Utajiri wa mlunguni

(Mathayo 6:19–21)

32“Mwi afuasi angu mu chikundi chidide, ela msiogophe, mana Sowe Yenu Mlungu anaonato kukutawalani na kukurindani. 33Guzani mali zenu na zo pesa muaphe achiya. Namwi kpwa kuhenda vivyo, mundakala munadziikira akiba ko mlunguni, ambako taisira. Mana kuko, muivi kaweza kuisengerera, na adudu taaweza kubananga vitu. 34Mana hipho uikapho akibayo ndipho ambapho rohoyo inalonda ikale.”

Dzimanyirireni na mkale tayari wakati wowosi

3512:35 Mathayo 25:1–13Alafu Jesu waamba, “Kalani tayari kuhumika, na muase taa zenu tayari tayari. 3612:36 Mariko 13:34–36Mkale avi mu atumishi amgodzao tajiri wao edze kula harusini, ili achitsoloka na kupiga hodi, amvugurire mryango mara mwenga. 37Baha hinyo atumishi ndiokpwedzakutwa matso ni tajiri wao. Nakuambirani kpweli, iye mwenye andavwala nguwo za kazi, aakaribishe na aandaze chakurya. 38Baha hinyo atumishi ndiokpwedzakutwa tayari ni tajiri wao, hata achedza usiku wa manane au pepho za kucha. 3912:39 Mathayo 24:43–44Ela mmanye: Kalapho mchina-nyumba anamanya saa edzerayo muivi, kpwa kpweli kangekubali nyumbaye ivundzwe. 40Namwi piya ni lazima mkale tayari, kpwa sababu tammanya saa ndizokpwedzera mimi, Mutu Yela Mlunguni.”

Mtumishi muaminifu na asiye muaminifu

(Mathayo 24:45–51)

41Alafu Petero wamuuza Jesu, “Bwana, huno mfwano uchiohuambira, unauhusu swiswi bahi hebu ni unahusu atu osi?”

42Jesu achimuamba, “Kalani dza mtumishi muaminifu na wa marifwa, ambaye tajiriwe nkumupha kazi ya kuimirira nyumbaye na kuapha atumishi ayae chakurya wakati unaofwaha. 43Ni baha hiye mtumishi ambaye siku tajiriwe achedza, andakutwa anahenda hivyo. 44Nami nakuambirani kpweli, tajiriwe andamuhenda muimirizi wa malize zosi. 45Ela yuya mtumishi achiamba, ‘Tajiri wangu kedza sambi,’ naye aandze kupiga atumishi ayae, alume kpwa achetu, na kurya, kunwa na kulewa. 46Phahi yuya tajiriwe ndiphouya siku asiyomtarajiya na saa asiyoimanya, andamtiya adabu vibaya sana, na andamuika kundi ra atu asiomkuluphira Mlungu.

47“Mtumishi ambaye anamanya tajiriwe alondavyo, ela kadzitayarisha wala kahenda alondavyo tajiriwe, andapigbwa vibaya sana. 48Ela mtumishi ambaye kamanya tajiriwe alondavyo, achihenda mambo ambago ni atiywe adabu, phahi, andapigbwa chidide. Chila ariyehewa chinji, andaiswa chinji, chiasi ndichohewa mutu ndicho ndichoiswa.”

Atu taandakubaliana kuhusu Jesu

(Mathayo 10:34–36)

49Jesu waenderera kuaambira atu, “Nákpwedzaasa moho duniani wa kutakasa atu ndionikuluphira na kuangamiza atu asionikuluphira. Nami naaza ukale unaaka kare! 5012:50 Mariko 10:38Nákpwedzagaya na kuolagbwa, na nina tabu kulu hadi mambo higa ndiphokamilika! 51Munaona nákpwedzahenda atu aelewane himu duniani? Aa, nakuambirani kpwedza kpwangu kundahenda atu aganyane. 52Hangu sambi, atu a nyumba mwenga andakala na maoni tafwauti-tafwauti kunihusu; anjina andanipinga na anjina andanikubali. 5312:53 Mika 7:6Kpwa mfwano, baba andakala na maoni tafwauti na mwanawe wa chilume, naye mwana wa chilume andakala na maoni tafwauti na ise. Mayo andakala na maoni tafwauti na mwanawe wa chichetu, naye mwana wa chichetu andakala na maoni tafwauti na nine. Mayovyala andakala na maoni tafwauti na mkpwaza-mwanawe, naye mkpwaza-mwana andakala na maoni tafwauti na nine-vyala.”

Kumanya minga

(Mathayo 16:2–3)

54Jesu waambira atu, “Mchiona ingu rikakunga mtswerero wa dzuwa, mara mwenga mkuamba, ‘Kundanya mvula,’ na kpweli mvula nkunya. 55Na mchiona phuto rinapiga kula mwakani, mkuamba, ‘Kundahenda dzoho,’ na kpweli nkuhenda dzoho. 56Anafiki mwi! Kumbavi munaweza kumanya hali ya hewa kpwa kulola dunia na mlunguni kurivyo. Mbona tamuweza kumanya mambo ganagohendeka wakati hurio nao?”

Phahana na mdenio mapema

(Mathayo 5:25–26)

57Alafu Jesu waamba, “Kpwa utu wani tamtsambula ra sawa? 58Mutu achikala anakuphirika kotini, henda chadi murye suluhu mo njirani, asedze akakuguruta hata kpwa muamuli, naye muamuli akakulavya kpwa asikari, nao asikari akakutiya jela. 59Nami nakuambirani wazi, kundatuluka hadi uriphe faini yosi tsetsetse.”

13

Tubuni dambi zenu ama mundafwa

1Wakati hinyo-hinyo atu fulani amuambira Jesu habari za kuhusu atu a Galilaya arioolagbwa ni Pilato, mtawala wa Chirumi, enye kala akareha nyama kualavya sadaka kpwa Mlungu. 2Jesu achiamba, “Dze, munafikiri vyo arivyogaya, nyo atu a Galilaya arioolagbwa, kala ana dambi zaidi kuriko anjina osi hiko Galilaya? 3Si hivyo hata chidide! Nakuambirani kpweli, msiphotubu dambi zenu, mwimwi mosi mundafwa piya. 4Hebu munaona hara atu kumi na anane ariogbwererwa ni gorofa ya Siloamu achifwa, kala ana dambi zaidi kuriko atu anjina osi akalao Jerusalemu? 5Si hivyo hata chidide! Nakuambirani kpweli, msiphotubu dambi zenu, mwimwi mosi mundafwa piya.”

Mfwano wa muhi usiovyala matunda

6Chisha Jesu waatsuphira atu ndarira hino: “Mutu mmwenga kala akaphanda muhi uihwao mtini mwakpwe mundani. Sikuye, wakpwendaendza matunda, ela kayaphaha rorosi. 7Phahi, yuya mchina-munda wamuamba mkurimawe, ‘Lola, na miaka mihahu sambi kpwedza nchilola huno muhi ichikala wavyala, ili nami nifwaidi matundage, ela sidzangbwephaha rorosi. Ukate, mana naona unabananga munda bure!’ 8Yuya mkurima achimuamba, ‘Bwana, uriche uhu mwaka mmwenga, niurimire na niutiire mboleya. 9Uchivyala mwaka wedzao, ni vinono, ela usiphovyala, phahi ndipho undaukata.’ ”

Jesu anaphoza mchetu chiswere Siku ya Kuoya

10Siku mwenga ya Kuoya, Jesu kala anafundza ndani ya sinagogi fulani. 11Mo sinagogini kala muna mchetu ambaye pepho kala akamuhenda mkpwongo miaka kumi na minane. Kala akamuhenda chinundu hata kaweza kugoloka kabisa. 12Jesu ariphomuona yuya mchetu, wamuiha phara mbere, na achimuamba, “Mayo, ukarichirwa, ukongoo ukaphozwa.” 13Achimʼbandikira mkpwono, na phapho hipho yuya mchetu achigoloka, na achimtogola Mlungu.

1413:14 Kutsama 20:9–10; Kumbukumbu 5:13–14Ela mkpwulu wa sinagogi wareya kpwa sababu Jesu akaphoza mutu Siku ya Kuoya. Achiaambira atu, “Kuna siku sita za kuhenda kazi. Phahi, ndzoni siku hizo mwedze mphozwe makongo genu, ela sedze Siku ya Kuoya.” 15Phahi, Jesu wamuamba, “Mu anafiki mwimwi! Ni ani asiyevugula ngʼombeye ama pundawe achanwesa kpwa sababu ni Siku ya Kuoya? 16Sambi yuno mchetu, chivyazi cha mkare wehu Burahimu, Shetani wamfunga miaka kumi na minane. Dze, kafwaha kuvugulwa Siku ya Kuoya?” 17Ariphoamba hivyo, apindzanie osi agbwirwa ni haya, ela atu anjina kala anahamirwa ni higo maajabu ahendago.

Ndarira ya hamira na ya tembe ya mgandi

(Mathayo 13:31–33; Mariko 4:30–32)

18Alafu Jesu waamba, “Ufalume wa Mlungu u viphi? Sambi nindakuambirani urivyo. 19Ufalume ambao Mlungu wanipha ni dza tembe ya mgandi, ambayo mutu waitsupha mwakpwe mundani, ichimera na ichikala muhi hata nyama a mapha achidzenga nyumba zao dzulu ya pandaze.”

20Achiaambira tsona, “Nindakuambirani ufalume wa Mlungu urivyo. 21Hinyo ni dza hamira chache ambayo mchetu waitiya ungani, na unga wosi pishi tahu uchiumuka.”

Kuokoka ni kama kuinjira na mryango mwembamba

(Mathayo 7:13–14,21–23)

22Jesu ariphokala anaphiya Jerusalemu, watsapa na midzini na laloni kuno anafundza. 23Mutu mmwenga achimuuza, “Bwana, dze, Mlungu andaokola atu achache tu?” 24Naye Jesu achimuamba, “Hendani chadi muinjire na mryango mwembamba, kpwa kukala, nakuambirani kukala atu anji andalonda kuinjira, ela taandaweza. 25Siku mchina-nyumba achedzafunga mryango, mundakala kondze mpige hodi na muambe, ‘Bwana, huvugurire mryango!’ Ela andakuambirani ‘Sikumanyani tse wala simanya mlako!’ 26Ndipho namwi mundamuamba, ‘Hwarya na huchinwa phamwenga na uwe, tsona wafundza kpwehu malaloni.’ 2713:27 Zaburi 6:8Ela naye andaamba, ‘Sikumanyani tse. Niukirani hipha mwi atu ayi!’ 2813:28 Mathayo 22:13; 25:3013:28 Mathayo 8:11–12Ndipho mundarira na kusaga meno mana mundaona akare ehu Burahimu, Isaka na Jakobo na manabii osi a kahi za nyo ufalume wa Mlungu, ela mwi enye mukatsuphiwa kondze. 29Atu kula mlairo wa dzuwa, na mtswerero wa dzuwa, kula vurini na kula mwakani, andakpwedza karamuni kpwenye ufalume wa Mlungu. 3013:30 Mathayo 19:30; 20:16; Mariko 10:31Hakika, kuna atu ambao ni a mwisho ambao andakala a mwandzo, na ambao ni a mwandzo vi sambi andakala a mwisho.”

Jesu anaririra Jerusalemu

(Mathayo 23:37–39)

31Siku iyo-iyo Mafarisayo anjina akpwedzamuamba Jesu, “Uka hipha, uphiye phatu phanjina, mana Mfalume Herode analonda akuolage.” 32Jesu achiaambira, “Kamuambireni hiye mwerevu, ‘Natuluza pepho na kuphoza akongo rero na muhondo, na wairya nindamala kazi yangu.’ 33Ela, ni lazima nienderere na charo changu kuphiya Jerusalemu rero, muhondo na wairya, mana si sawa nabii kuolagbwa phatu phanjina siphokala Jerusalemu!

34“Ee, mwi atu a Jerusalemu! Mkuolaga manabii na kuapiga mawe ariohumwa kpwenu. Mara ngaphi náaza kukuikani phamwenga dza kolo ra kuku rifwinikavyo anae mwakpwe maphani, ela mwi mwakahala! 3513:35 Zaburi 118:26Haya phundzani, mkarichirwa mudzi wenu13:35 Mana yanjina ni nyumba yenu ya kuvoya Mlungu au tsi yenu (soma chitabu cha Zaburi 118:26). enye, Mlungu kandakurindani tsona. Nami nakuhakikishirani, tamundaniona tsona hadi wakati ndiphokpwedzaamba, ‘Wajaliwa iye edzaye kpwa dzina ra Mwenyezi Mlungu.’ ”

14

Jesu anaphoza mkpwongo Siku ya Kuoya

1Siku mwenga ya Kuoya, Jesu kala anarya nyumbani kpwa mkpwulu mmwenga Mfarisayo, na atu amlolato chila ahendaro. 2Pho mbereze kala phana mkpwongo wa kufutuka mwiri. 3Phahi Jesu wauza Mafarisayo na alimu a Shariya, “Dze, chishariya ni sawa kuphoza mkpwongo Siku ya Kuoya hebu si sawa?” 4Ela aho achinyamala. Phahi, Jesu wamguta yuya mkpwongo, achimphoza na achimricha aphiye vyakpwe. 514:5 Mathayo 12:11Alafu achiamba, “Ni ani ambaye mwanawe ama ngʼombeye ichigbwa chisimani Siku ya Kuoya kandaituluza mara mwenga?” 6Ela taayakala na ra kugomba.

Msidzihende a mbere-mbere

7Phahi phara karamuni ajeni anjina adzitsamburira nafwasi za ishima ko mbere-mbere. Jesu ariphoona vira ahendavyo, achiakanya achiaambira, 814:8 Misemo 25:6–7“Mutu achikualika harusini, usisagale nafwasi ya mbere, sedze kala kuna mutu aishimiwaye zaidi ya uwe yealikpwa, 9na mwenyezi wenu yekualikani akakuamba, ‘Tafadhali mphise hiyu bwana iyo nafwasiyo.’ Hipho undaona waibu mbere za atu kuphiya nafwasi ya nyuma. 10Ela uchialikpwa, sagala nafwasi ya nyuma, ili yuya mwenyezio achedzakuona, akuambe, ‘Msena wangu, ndzo usagale hiku mbere zaidi.’ Hino indakuikira ishimayo mbere za ajeni anjina osi. 1114:11 Mathayo 23:12; Luka 18:14Mana mutu yeyesi ndiyedzihenda muhimu, andatserezwa, na ndiyedzitsereza, andahendwa muhimu.”

Ajeni anaalikpwa karamu

12Alafu Jesu wagomba na yuya chiyemualika karamu, achimuamba, “Uchihenda karamu, usialike asenao, enenu, mbarizo wala majiranigo matajiri. Mana uchihenda hivyo, nao anaweza kukualika, nao akakala akariphiza. 13Ela uchihenda karamu, alika agayi, viswere, atu a virema na vipofu, 14nawe undajaliwa, hata dzagbwe taana cha kukuripha. Mlungu andakuripha wakati atu a haki achifufuka.”

Ndarira ya karamu ya arusi

(Mathayo 22:1–10)

15Phahi, mutu mmwenga ambaye kala anarya na Jesu phosikira hivyo, wamuamba, “Baha aho ndiorya karamu kpwenye ufalume wa Mlungu.” 16Jesu achimuamba, “Mutu mmwenga wahenda karamu kulu, achialika atu anji. 17Karamu iriphokala tayari, wamhuma mtumishiwe akaambire hara arioalikpwa, ‘Ndzoni, mana sambi chila chitu chi tayari.’ 18Ela chila mmwenga walavya sababuye ya kusaphiya karamuni. Wa mwandzo waamba, ‘Nágula munda, na ni lazima nkaulole. Tafadhali niswamehe.’ 19Wanjina naye achiamba, ‘Nágula ngʼombe kumi za kurima, na vivi naphiya nkazijeze. Tafadhali niswamehe.’ 20Na wanjina naye achiamba, ‘Mino nálóla dzuzi-dzuzi, kpwa hivyo sindaweza kpwedza.’

21“Phahi, yuya mtumishi wauya kaya kpwa tajiriwe achendasema. Tajiriwe watsukirwa, ndipho achimuamba hiye mtumishiwe, ‘Upesi phiya ukazunguluke mudzi mzima, barabarani na malaloni ukaarehe agayi, viswere, atu a virema na vipofu.’

22“Badaye yuya mtumishi wakpwedzamuamba tajiriwe, ‘Bwana, higo uchigonilagiza nikagahenda, ela bado kuchere na nafwasi.’ 23Yuya tajiri achimuamba, ‘Sambi phiya chila barabara na chila njira, ukaashurutishe atu edze, ili nyumba yangu iodzale. 24Mana kpwa kugomba kpweli, hinyo arioalikpwa taphana yeyesi ndiyetata karamu yangu.’ ”

Garama ya kukala mfuasi wa Jesu

(Mathayo 10:37–38)

25Wakati mmwenga, umati wa atu kala unamlunga-lunga Jesu, achiagalukira na achiamba, 2614:26 Mathayo 10:37“Mutu yeyesi achitaka kukala mfuasi wangu, ni lazima animendze kuriko ise na nine, nduguze, mchewe na anae, na hata maishage mwenye. 2714:27 Mathayo 10:38; 16:24; Mariko 8:34; Luka 9:23Mana asiyekala tayari kugaya na kunilunga, kaweza kukala mfuasi wangu.

28“Ela kabila ya kukala mfuasi wangu, ni lazima mwandzo umanye ichikala undaweza kuvumirira hadi mwisho. Kpwa mfwano, uchilonda kudzenga nyumba,14:28 Nyumba: Neno hiri Chiyunani rina mana ya nyumba nyire za gorofa. kpwandza ni lazima uhende isabu ya pesa urizo nazo ichikala zindatosha. 29Mana uchidzenga msingi macheye alafu uchishindwa ni kuimarigiza, atu andakutseka, 30andaamba, ‘Lolani, mutu hiyu waandza kudzenga nyumba, vino inamshinda kumarigiza!’

31“Ama, mfalume yeyesi achitaka kuphiya vihani, kupigana na mfalume wanjina, kpwandza ni lazima apime ichikala asikarie elufu kumi andaweza kupiga asikari elufu mirongo miiri. 32Na achiona kaweza kupigana nao, analavya muhumwa wakati hara asikari anjina achere kure ili atake mapatano. 33Phahi, mutu yeyesi achitaka kukala mfuasi wangu, ni lazima akale tayari kuricha chila chitu aricho nacho.”

Munyu wa kubanangika

(Mathayo 5:13; Mariko 9:50)

34Tsona Jesu achiamba, “Munyu ni mzuri, ela uchibanangika taufwaha na tauweza kuhendwa ukafwaha tsona. 35Taufwaha kuhendwa rorosi kabisa, kpwa hivyo ni wa kutsuphiwa. Phahi, atu ambao taandavumirira kukala afuasi angu ni dza munyu uriobanangika.14:35 Chiyunani chinaamba munyu ambao taufwaha kpwa mtsanga na hata kuhendwa mboleya. Ariye na masikiro, naasikire.”

15

Ndarira ya ngʼondzi roangamika

(Mathayo 18:12–14)

115:1 Luka 5:29–30Siku mwenga, atoza kodi anji na atu anjina ariokala achiharirwa kala ni achina-dambi akpwedza kpwa Jesu ili amusikize. 2Phahi, Mafarisayo na alimu a Shariya aandza kunungʼunika achiamba, “Mloleni hiyu! Anakaribisha achina-dambi na kurya nao!”

3Ndipho Jesu ariphoatsuphira ndarira hino: 4“Mendzerepho mutu ana mangʼondzi gana, mwenga richiangamika, andahendadze? Andaricha gara mirongo tisiya na tisiya ko marisani na akaendze rira richiroangamika hadi arione. 5Achiriphaha andaribandika mafuzini kuphiya naro kaya na kuhererwa. 6Na achifika kaya, andaiha asenae na majirani aambire, ‘Ayangu, nauherwereni mana ngʼondzi rangu che rikaangamika na vino nkariphaha.’ 7Phahi, nakuambirani kpweli, vivyo hivyo kundakala na kuhererwa zaidi mlunguni mchina-dambi mmwenga achitubu dambize, kuriko atu mirongo tisiya na tisiya ambao anadziona ana haki na wala taana haja ya kutubu.”

Ndarira ya pesa yoangamika

8Alafu Jesu waatsuphira ndarira yanjina, achiamba, “Mendzerepho mchetu ana shilingize kumi,15:8 Shilingi: Neno ra Chiyunani dragma, pesa ya Chiyunani. Dragma mwenga kala ni sawa na mshahara wa siku mwenga wa chibaruwa. mwenga ichiangamika, andahendadze? Andaasa taa, aphyere nyumbani mosi kuno anaendza pore-pore hadi aione. 9Na achiiona, andaiha asenae na majirani aambire, ‘Ayangu nauherwereni, mana shilingi yangu che nkayaangamiza, na vino nkaiphaha.’ 10Phahi, nakuambirani, malaika a Mlungu nkuhamirwa kpwa sababu ya mchina-dambi mmwenga achiyetubu dambize.”

Ndarira ya mwana yeangamika

11Alafu Jesu waatsuphira ndarira yanjina, achiamba, “Kpwahenda mutu na anae airi. 12Yuya mdide wamuamba ise, ‘Baba, niganyira urisi wangu sambi kabila kudzangbwefwa.’ Phahi, ise yao waaganyira osi airi, chila mmwenga fungure.

13“Bada ya siku chache, yuya mdide waguza fungure na achiuka, kuphiya tsi ya kure, ambako wakpwendahumira pesaze ovyo ovyo. 14Ariphokala akamala chila chitu, kpwahenda ndzala kali tsi hiyo, naye achiandza kugaya. 15Phahi, wakpwendauza kazi kpwa mwenyezi mmwenga wa tsi hiyo, ambaye wamphirika kpwakpwe mundani akarise nguluwe. 16Waaza kurya chakurya chokala anarisa nguluwe, ela takuna mutu yeyesi yemupha chitu.

17“Badaye achili zamuedzera, achiamba, ‘Kaya, baba ana ahendadzi-kazi anji ambao anarya na kusaza, mino kuno nahirika! 18Nindaphiya kpwa baba nkamuambe, “Baba, námkosera Mlungu na nchikukosera uwe piya. 19Sifwaha kuihwa mwanao tsona; nihenda kama muhendadzi-kazi.” ’

20“Phahi, waandza charo cha kuuya kaya kpwa ise. Ela ariphokala achere chikure-kure, ise wamuona na achimuonera mbazi. Achimzorera achendamkumbatira na achimdonera. 21Phahi yuya mwana wamuamba ise, ‘Baba, námkosera Mlungu na nchikukosera uwe piya. Sifwaha kuihwa mwanao tsona.’ 22Ela ise achiaambira ahendadzi-kazie, ‘Upesi kahaleni kandzu nono mumvwike, piya muhale pete na virahu mumvwike. 23Chisha mrehe mwana ngʼombe wa kunona mumtsindze, ili huhendeni karamu na kusherekeya. 24Kpwa mana kala naona mwanangu wafwa, kumbavi ni mzima, kala akaangamika na vino akaphahikana.’ Ndipho achiandza kusherekeya.

25“Wakati hinyo, mwana mvyere wa yuya mzehe kala a mundani. Ariphofika phephi na kaya kula mundani, wasikira ngoma na njerejere. 26Hipho, wamuiha muhendadzi-kazi mmwenga achimuuza, ‘Phano kaya rero phanani?’ 27Muhendadzi-kazi achimuamba, ‘Mwenenu akedza, na sowe akamtsindzira mwana ngʼombe wa kunona, kpwa sababu mwanawe akauya kaya mzima na salama.’ 28Ela hiye mwanawe mvyere wareya na achirema kuinjira nyumbani. Phahi, ise waphiya achendamchenga-chenga. 29Ela naye achimuamba ise, ‘Lola baba, miaka yosi yokuhumikira kama mtumwa, tsona wakati wosi náhenda ulondavyo. Ela kudzangbwenipha hata mwana mbuzi nami nkarya na asena angu. 30Ela yuno mwanao yehumira maliyo ovyo ovyo na malaya, achiphokpwedza, ukamtsindzira mwana ngʼombe wa kunona!’ 31Naye ise achimuamba, ‘Mwanangu, uwe hu osi siku zosi, na vitu vyosi nrivyo navyo ni vyako. 32Ela ni lazima huhendeni karamu na kusherekeya kpwa sababu ya mwenenu, mana kala naona wafwa, kumbavi achere moyo, kala akaangamika na vino akaphahikana.’ ”

16

Ndarira ya muandishi muimirizi mlachu

1Jesu waatsuphira anafundzie ndarira, achiamba, “Kpwahenda tajiri mmwenga ambaye muandishiwe muimirizi kala analaumiwa kpwa kuhumira mali za tajiriwe komakoma. 2Phahi, hiye tajiri wamuiha muandishiwe achimuuza, ‘Ni maneno gani gano nisikirago? Nalonda ulavye isabu kamili ya mali na fwaida, mana kuweza kpwenderera kukala muandishi wangu.’

3“Yuya muandishi achidziuza, ‘Nihendedze mino? Tajiri wangu analonda kunifuta kazi. Nami siweza kurima, na kuvoya-voya naona haya! 4Sambi, namanya ndivyohenda ili siku nchifutwa kazi, atu anikaribishe kpwao madzumbani.’ 5Hipho, waiha adeni a tajiriwe osi, mmwenga-mmwenga. Achimuuza yuya wa kpwandza, ‘Unaiswani ni tajiri wangu?’ 6Yuya mdeni achiamba, ‘Naiswa madaba gana mwenga ga mafuha.’ Naye muandishi achimuamba, ‘Hala hino karatasiyo ya deni, sagala upesi na uandike madaba mirongo mitsano.’ 7Alafu achimuuza mdeni wanjina, ‘Nawe unaiswani ni tajiri wangu?’ Yuya mdeni achimuamba, ‘Naiswa magunia gana mwenga ga nganu.’ Yuya muandishi achimuamba, ‘Hala hino karatasiyo ya deni, na uandike magunia mirongo minane.’

8“Phahi, yuya tajiri wamtogola hiye muandishi mkora kpwa vira achivyohumira achili. Sambi, hivyo ndivyo atu asiomjali Mlungu arivyo, ni erevu zaidi kushuulikiya mambo gao kuriko atu amukuluphirao Mlungu ashuulikiyavyo mambo ga Mlungu. 9Nami nakuambirani, humirani pesa chiwerevu, yani dziphahireni asena kpwa kuhumira pesa, ili siku mchifwa, Mlungu akuphokereni mlunguni, kuriko na makalo ga kare na kare.

10“Yeyesi ambaye ni muaminifu wa mambo madide, piya andakala muaminifu wa mambo makulu; na mutu ambaye si muaminifu wa mambo madide, piya kandakala muaminifu wa mambo makulu. 11Sambi, ichikala tamyaaminika na mali ya duniani, ni ani ndiyekuaminini na mali ya kpweli yola Mlunguni? 12Na kama tamyaaminika na mali ya mutu wanjina, ni ani ndiyekuphani mali ikale yenu?

1316:13 Mathayo 6:24“Takuna mtumishi awezaye kuhumikira matajiri airi. Mana achihenda vivyo, andamendza mmwenga na amzire yuya wanjina. Mmwenga andamuhendera kazi vinono na amʼbere yuya wa phiri. Tamuweza kuhumikira Mlungu na kuno munahumikira mali.”

Jesu anademurira Mafarisayo

(Mathayo 11:12–13; 5:31–32; Mariko 10:11–12)

14Mafarisayo ariphosikira hivyo, amzemerera Jesu, kpwa sababu ni atu a kumendza pesa. 15Phahi waambira, “Mwimwi munadzionyesa kpwa atu kala mu atu anono, ela Mlungu anamanya wazi mambo mai garigo mwenu mioyoni. Kpwa mana mambo gamuhendago mutu aonekane mzuri kpwa atu anjina, kpwa Mlungu ni mabaya.

1616:16 Mathayo 11:12–13“Shariya za Musa na Maandiko ga manabii gahumika hadi wakati wa Johana Mʼbatizadzi. Hangu siku hizo habari nono kuhusu utawala wa Mlungu unahubiriwa atu, na anji anahenda chadi ili akubaliwe kukala atu a Mlungu. 1716:17 Mathayo 5:18Ni rahisi zaidi mlunguni na duniani kusira kuriko arufu mwenga au seemu ndide ya Shariya kuuswa.

1816:18 Mathayo 5:32; 1 Akorintho 7:10–11“Mutu arichaye mchewe akalóla mchetu wanjina, nkukala anazinga, na mutu alólaye mchetu yerichwa ni mlumewe, nkukala anazinga.”

Tajiri na Lazaro

19Alafu Jesu waamba, “Kpwakala na mutu mmwenga tajiri, ambaye kala achivwala nguwo nono za gali sana, na kuishi maisha manono chila siku. 20-21Na phakpwe ryangoni kala phachilazwa mgbwayi mmwenga yeihwa Lazaro kpwedzavoya. Mutu hiye kala nkuhenda ndzala hata akaaza kurya pukupuku za chakurya cha yuya tajiri. Tsona kala ana vironda mwiri mzima, na madiya kala nkpwedzamlamba-lamba vira virondavye.

22“Lazaro sikuze za kufwa ziriphofika, wafwa. Malaika achimuhala achendamuika phamwenga na Burahimu hiko mlunguni. Yuya tajiri naye, sikuze phofika, piya naye wafwa, achizikpwa. 23Yuya tajiri phokala mohoni hiko kuzimu, wagaya sana. Ariphotsupha matso, wamuona Burahimu kpwa kure na Lazaro pho kanda-kanda. 24Phahi, wamuiha Burahimu, ‘Baba Burahimu, nionera mbazi umhume Lazaro adyoge madzi na tsa ya chalache edze anireze lilimi, mana nagaya sana na huno moho!’ 25Ela Burahimu achimuamba, ‘Mwanangu, umanye wakati kala unasagala ko duniani waphaha mambogo manono manono, kuno Lazaro anagaya. Ela sambi iye anafurahishwa hipha, na uwe unagaya. 26Zaidi ya hivyo, kahi-kahi ya uwe na swiswi phana dibwa kulu ra ndani, ili kuzuwiya atu alondao kutsapa kula hiku kpwedza hiko, wala kusivuke mutu yeyesi kula hiko kpwedza kpwehu.’

27“Alafu yuya tajiri achiamba, ‘Phahi, nakuvoya baba Burahimu umhume Lazaro kpwehu kaya, 28aphiye akaaonye enehu atsano, ili nao asedze akainjira hipha mashakani.’ 29Ela Burahimu achimuamba, ‘Enenu ana Shariya za Musa na Maandiko ga manabii, naalunge higo.’ 30Yuya tajiri achiamba, ‘Hata baba Burahimu, iyo taitosha, ela kuchiphiya mutu kula kuzimu, enehu andatubu dambi zao.’ 31Ela achiambwa, ‘Ichikala enenu taandagbwira Shariya za Musa na maneno ga manabii, phahi, hata mutu achifufuka kula kuzimu taandamgbwira manenoge.’ ”

17

Mafundzo kuhusu kuswamehe na kuluphiro

(Mathayo 18:6–7,21–22; Mariko 9:42)

1Jesu waambira anafundzie, “Mambo gamtiyago mutu dambini ga kuko, ela shakare hiye mutu ndiyegareha! 2Mutu hiye baha afungbwe lala singoni na akatsuphiwe baharini, kuriko kumuhenda mmwenga wa hinya anyonje ainjire dambini. 317:3 Mathayo 18:15Phahi dzimanyirireni!

“Myao achikukosera, mkanye, na achitubu achikuvoya msamaha, mswamehe. 4Hata achikukosera kano sabaa siku mwenga, na achedza kano sabaa achikuamba, ‘Nkatubu mwenehu, niswamehe,’ phahi ni lazima umswamehe.”

Mafundzo kuhusu imani na kazi ya mtumishi

5Hara mitume achimuamba Jesu, “Hutiye imani zaidi.” 6Naye achiaambira, “Kala muna imani, hata dzagbwe ni ndide dza tembe ya mgandi, mngeweza kuuambira muhi huno, ‘Ngʼoka ukamere baharini,’ nao hinyo muhi ungehenda uchivyoulagiza.”

7Chisha achiamba, “Mendzerepho una mtumishio acharima ama acharisa mangʼondzi. Achedza kula mundani ama marisani, unaweza kumuamba, ‘Karibu wedze hurye?’ 8Hata chidide! Ela ungemuamba, ‘Nitengezera chakurya, uniandazire nirye na ninwe, nchimala ndipho nawe undarya.’ 9Wala kundamshukuru hiye mtumishio kpwa sababu akakuhendera vira uchivyomlagiza. 10Phahi, hata mwimwi piya, muchikala mkahenda chila chitu sawa-sawa kama mchivyolagizwa, ambani, ‘Sisi hu atumwa tu na hukahenda vyo hulondwavyo kuhenda.’ ”

Jesu anaphoza akongo kumi a mahana

11Wakati Jesu kala anaphiya Jerusalemu, watsapira mphaka wa Samariya na Galilaya. 12Wainjira lalo fulani, ambako wakutana na akongo kumi a mahana. Hara akongo aima chikure-kure, 13na achikota kululu achiamba, “Bwana Jesu, huonere mbazi!” 1417:14 Alawi 14:1–32Jesu ariphoaona, waambira, “Phiyani kpwa alavyadzi-sadaka akakuloleni ichikala mkaphola.” Na wakati kala anaphiya, gara mahana gaphola.

15Ndipho mmwenga wao ariphoona akaphola, wauya kpwa Jesu, kuno anamtogola Mlungu na kululu. 16Achedzadzibwaga maguluni pha Jesu na achimshukuru. Naye kabilaye kala ni Msamariya. 17Jesu achiuza, “Akongo osi kumi akaphozwa. Dze, hara tisiya a kuphi? 18Mbona chiyeuya kpwedzamtogola Mlungu ni yu mjeni bahi?” 19Alafu Jesu achimuamba, “Unuka uphiye vyako; kuluphiroro rikakuphoza.”

Utawala wa Mlungu ndivyokpwedza

(Mathayo 24:23–28,37–41)

20Siku mwenga, Mafarisayo anjina amuuza Jesu ufalume wa Mlungu ndiphokpwedza. Jibure waamba, “Ufalume wa Mlungu tawedza na ishara za kuonekana na matso. 21Wala atu taandaamba, ‘Huno hipha,’ ama ‘Hura kura,’ mana ufalume wa Mlungu u kahi-kahi yenu.”

22Chisha achiaambira anafundzie, “Kundakpwedza wakati ambapho mundaaza siku mwengayapho ya mimi Mutu Yela Mlunguni, ela tamundaiona. 23Atu anjina andakuambirani, ‘Yuya kura,’ ama ‘Hiyu hipha,’ ela msialunge gao, wala musiphiye mchalola. 24Kpwa mana mimi, Mutu Yela Mlunguni, kpwedza kpwangu kundaonekana chingʼangʼa chila phatu, dza viratu limeme rimekavyo mlungu mzima. 25Ela, kpwandza ni lazima niteswe sana na niremewe ni atu a chivyazi hichi.

2617:26 Mwandzo 6:5–8“Vivyo vyokala wakati wa Nuhu, ndivyo ndivyokala wakati mimi Mutu Yela Mlunguni ndiphouya. 2717:27 Mwandzo 7:6–24Wakati wa Nuhu atu kala achirya na kunwa, kala achilóla na kulólwa, hadi siku Nuhu ariphoinjira safina, alafu mafuriko gachedza, na gachiolaga atu osi. 2817:28 Mwandzo 18:20; 19:25Hata siku za Lutu yakala vivyo piya, atu arya na kunwa, kuhenda bishara, kurima na kudzenga. 29Ela siku Lutu ariphouka Sodoma, vidziwe vya chibiriti viakavyo moho kula mlunguni vyamwagika dza mvula na vichiaolaga osi.

30“Phahi, hivyo ndivyo ndivyokala siku mimi Mutu Yela Mlunguni ndiphouya himu duniani. 3117:31 Mathayo 24:17–18; Mariko 13:15–16Siku hiyo, mutu ndiyekala kondze ya nyumba naasiuye mwakpwe nyumbani kuhala malize. Naye ariye mundani naasiuye kpwedzahala chitu chochosi. 32Mnatambukira gomphaha mkpwaza Lutu!17:32 Lutu na mchewe aambwa ni malaika achimbire kuphiya mwangoni, ela mkpwaza Lutu walola nyuma na achigaluka nguzo ya munyu. Soma Chitabu cha Mwandzo 19:26.3317:33 Mathayo 10:39; 16:25; Mariko 8:35; Luka 9:24; Johana 12:25Mutu yeyesi ndiye dzishuulisha na maishage himu duniani bahi, andaangamiza maishage ga kare na kare, ela aangamizaye maishage ga himu duniani andarinda maishage ga kare na kare. 34Nakuambirani, usiku uho ndiokpwedzera mimi, atu airi andakala arere chitanda chimwenga, mmwenga andahalwa na wanjina arichwe. 35Achetu airi andakala anasaga, mmwenga andahalwa na wanjina andarichwa. 36Alume airi andakala mundani anahenda kazi phamwenga, mmwenga andahalwa na wanjina andarichwa.”17:36 Vitabu vyanjina vya kare tavina msitari huno wa 36.37Anafundzie achimuuza, “Bwana, mambo higa gandakala kuphi?” Naye achiaambira, “Pho pharipho na lufu, ndipho nderi nkukutana.”

18

Ndarira ya gungu yevoya bila kuremwa

1Alafu Jesu waatsuphira anafundzie ndarira kuafundza kala ni lazima atu avoye Mlungu chila wakati na asikate tamaa. 2Waamba, “Kpwahenda muamuli mmwenga mudzi fulani, ambaye kala kamuogopha Mlungu wala kujali mutu. 3Na piya kala kuna gungu mmwenga mudzi uho, ambaye kano kpwa kano kala achimlunga yuya muamuli achamuamba, ‘Nakuvoya unisaidiye niphahe haki yangu kula kpwa mviha wangu.’ 4Kpwa muda mure hiye muamuli warema. Ela badaye waamba, ‘Hata dzagbwe simuogopha Mlungu wala sijali mutu, 5ela kpwa kukala hiyu mchetu ananiyuga, nindamupha hakiye, ama andaniremweza achienderera kpwedza chila wakati.’ ” 6Alafu Jesu achiamba, “Ichikala ye muamuli mui tu waona baha amuhehere ye gungu mana kala kumvoya gago kpwa gago. 7Phahi, Mlungu andaahendera haki atu oatsambula akale atue, amririrao na kumvoya usiku na mutsi. Na wala kandakaa kuaterya. 8Nakuhakikishirani, andaahendera haki, tsona upesi. Ela dze, mino Mutu Yela Mlunguni, siku nchiuya duniani, nindakuta atu anikuluphirao?”

Ndarira ya Mfarisayo na mtoza kodi

9Jesu waatsuphira ndarira hara atu adzionao a mana na kubera ayawao, waamba: 10“Kpwahenda atu airi, achiphiya Nyumba ya Kuvoya Mlungu kpwendavoya. Mmwenga kala ni Mfarisayo na wanjina kala ni mtoza kodi. 11Yuya Mfarisayo waima na achivoya chimoyo-moyo, achiamba, ‘Nakushukuru Mlungu, kpwa kukala mino si dza atu anjina: aivi, atu ayi na azinifu, wala si dza hiyu mtoza kodi. 12Mino nafunga kano mbiri kpwa wiki na nalavya sadaka fungu ra kumi ra pato rangu.’ 13Ela yuya mtoza kodi waima kanda. Kayaweza hata kuunula usowe kulola mlunguni, ela wadzipiga-piga chifuwa kpwa utsungu na achiamba, ‘Mlungu nakuvoya unionere mbazi, mimi mchina-dambi.’ ”

1418:14 Mathayo 23:12; Luka 14:11Alafu Jesu achiaambira, “Nakuambirani kpweli, hiye mtoza kodi waswamehewa dambize na achikubaliwa ni Mlungu. Ela kpwa yuya Mfarisayo taiyakala hivyo. Kpwa mana chila adzikpwezaye andatserezwa, na adzitserezaye andakpwezwa.”

Jesu anajaliya anache adide

(Mathayo 19:13–15; Mariko 10:13–16)

15Atu anjina amrehera Jesu hata ana aho atsanga ili aagute na kuaajaliya. Ela anafundzie ariphoona hivyo, achiademurira hara atu. 16Ela Jesu waaiha na achiaambira, “Aricheni hinyo anache adide edze kpwangu wala msiazuwiye, mana ufalume wa Mlungu ni wa anache dza hinya. 17Nakuambirani kpweli, mutu asiyephokera ufalume wa Mlungu dza mwanache kandauinjira.”

Mtawala tajiri

(Mathayo 19:16–30; Mariko 10:17–31)

18Siku mwenga mtawala mmwenga wamuuza Jesu, waamba, “Mwalimu mnono, nihendedze mino ili Mlungu aniphe uzima wa kare na kare?” 19Jesu achimuamba, “Kpwa utu wani unaniiha mnono? Takuna ariye mnono isiphokala Mlungu macheye. 2018:20 Kutsama 20:12–16; Kumbukumbu 5:16–20Avi unamanya malagizo ga Mlungu: ‘Usizini, usiolage, usiiye, usizige myao na dzambo ra handzo, tsona muishimu sowe na mayoo.’ ” 21Yuya mutu achiamba, “Ehe, higa gosi nágalunga hangu wanache wangu.” 22Jesu ariphosikira hivyo, wamuamba, “Bado kuna chitu chimwenga ambacho unatakiwa uchihende. Kaguze malizo zosi na pesaze ukaaphe achiya, nawe undakala na akiba hiko mlunguni. Chisha ndzo unilunge.” 23Ela yuya mutu ariphosikira higo, wasononeka sana, mana kala ni tajiri.

24Jesu ariphoona yuya mutu anasononeka, waamba, “Ni vigumu sana atu ario na utajiri kuinjira ufalume wa Mlungu. 25Ni rahisi zaidi ngamia kutsupira tundu ya sindano kuriko tajiri kuinjira kpwenye ufalume wa Mlungu.” 26Atu ariphosikira hivyo, amuuza, “Pho sambi ni ano ani ambao anaweza kuokolwa?” 27Achiaambira, “Risirowezekana kpwa mwanadamu, kpwa Mlungu rinawezekana.” 28Ndipho Petero wamuamba, “Dze, swino? Hwaricha vitu vyehu vyosi ili hukale anafundzio!” 29Jesu achiaambira, “Hakika nakuambirani, yeyesi ndiyeona kazi ya ufalume wa Mlungu ni muhimu zaidi kuriko nyumbaye, mchewe ama nduguze, avyazie ama anae, 30andaphaha vinji zaidi wakati wa maishage, na wakati wedzao andaphaha uzima wa kare na kare.”

Jesu anagomba tsona kuhusu chifoche

(Mathayo 20:17–19; Mariko 10:32–34)

31Jesu wahala hara anafundzi kumi na airi achiphiya nao njama, achendaambira, “Phundzani, vivi hunaphiyani Jerusalemu, ambako gosi goandikpwa ni manabii kuhusu mimi, Mutu Yela Mlunguni, gayatimiya. 32Nindalaviwa kpwa atu ambao sio Ayahudi, andanizemerera, andanilaphiza na kunitehera mahe, 33andanichapa viboko na mwisho andaniolaga, ela siku ya hahu nindafufuka.” 34Ela anafundzie taayaelewa chochosi kuhusu mambo higo. Taayaelewa manage wala taayamanya Jesu anagomba kuhusuni.

Jesu anaphoza chipofu

(Mathayo 20:29–34; Mariko 10:46–52)

35Jesu na anafundzie ariphokala a phephi na Jeriko, kala phana chipofu asegere kanda-kanda ya barabara, anavoya-voya pesa. 36Hiye chipofu ariphosikira umati wa atu unatsapa, wauza, “Kunani?” 37Achiambwa, “Jesu wa Nazareti anatsapa.” 38Phahi, hiye chipofu wakota kululu, achiamba, “Jesu, Mwana wa Daudi,18:38 Manage ni chivyazi cha Mfalume Daudi, yani mutu yetsambulwa ni Mlungu kutawala atue. nionera mbazi!” 39Atu ambao kala a mbere ya msafara wa Jesu amdemurira anyamale, ela ye achizidi kukota kululu achiamba, “Jesu, Mwana wa Daudi, nionera mbazi!” 40Phahi Jesu waima, achilagiza hiye mutu arehwe. Ariphofika phephi, achimuuza, 41“Unalonda nikuhendereni?” Achiamba, “Bwana, nalonda nione.” 42Achiambwa, “Vi sambi ona! Kpwa sababu ya kunikuluphira ukaphola.” 43Phapho hipho yuya chipofu achikala anaona, achimlunga-lunga Jesu na kumtogola Mlungu. Atu osi ariphoona hivyo, nao piya amtogola Mlungu.

19

Jesu anakutana na Zakayo

1Jesu wainjira mudzi wa Jeriko ambapho kala anatsapa kuphiya Jerusalemu. 2Hiko Jeriko kala kuna mutu mmwenga yeihwa Zakayo, mkpwulu wa atoza kodi tsona kala ni tajiri. 3Zakayo kala analonda kumuona Jesu, ela kayaweza, mana kala phana umati wa atu, naye mwenye kala ni mfupi. 4Phahi, watanguliya mbere ya hura umati wa atu, achendapanda dzulu ya muhi ili amuone Jesu, mana kala andatsapa na njira iyo.

5Jesu ariphofika phara, walola dzulu na achimuamba, “Zakayo tserera upesi, mana rero ni lazima nikale mjenio.” 6Zakayo watserera upesi na achimkaribisha na raha. 7Atu osi ariokala hipho aandza kunungʼunika, kuno anaamba, “Jesu anahenda ujeni kaya kpwa mchina-dambi!” 8Ela Zakayo waunuka achimuamba Jesu, “Sikiza Bwana, nusu ya mali yangu nindaipha achiya, na ichikala námchenga mutu yeyesi kpwa kumtoza kodi zaidi, nindamuuyizira kano ne zaidi.” 9Phahi Jesu achiamba, “Rero yuyu akaokolwa phamwenga na atue, mana hata iye piya ni chivyazi cha Burahimu. 1019:10 Mathayo 18:11Kpwa mana mimi, Mutu Yela Mlunguni, nákpwedzakuendza na kuokola atu arioangamika.”

Ndarira ya atumishi kumi

(Mathayo 25:14–30)

11Wakati atu kala anaphundza mambo higo, Jesu watsupha ndarira. Mana kala a phephi na kufika Jerusalemu, nao atu kala anaona ufalume wa Mlungu undaonekana wakati hinyo-hinyo. 12Phahi Jesu waambira, “Kpwahenda mutu mmwenga wa mbari ya chifalume, achiphiya tsi ya kure ili akahewe madaraka ga chifalume, alafu auye. 13Ela kabila kadzangbweuka, waiha atumishie kumi, na achiapha osi pesa chiasi sawa,19:13 Chiyunani, chila mmwenga wahewa mina mwenga, ambayo ni sawa na mshahara wa siku gana mwenga, kama nusu kilo ya feza. achiaambira, ‘Zihendereni bishara hadi ndiphouya.’ 14Nao anatsi a tsi iyo kala akamzira, phahi ariphouka hiye mutu, hiku nyuma hara anatsi alavya ahumwa akaambe, ‘Tahumtaki mutu hiyu akale mfalume wehu.’

15“Ela, yuya mutu wakpwendahendwa mfalume vivyo, na achiuya. Alafu walagiza hara atumishie arioapha pesa aihwe, ili amanye chila mmwenga arichophaha. 16Mtumishi wa kpwandza wakpwedza mbereze, achiamba, ‘Bwana, náphaha fwaida kano kumi ya zira pesa zonipha.’ 17Yuya mfalume achimuamba, ‘Wahendato! U mtumishi mnono! Kpwa sababu wakala muaminifu wa mambo madide, nindakuhenda mkpwulu wa midzi kumi.’ 18Wa phiri naye achedza, achiamba, ‘Bwana, pesazo zaphaha fwaida kano tsano zaidi.’ 19Yuya mfalume achimuamba, ‘Nindakuhenda mkpwulu wa midzi mitsano.’ 20Alafu achedza mtumishi wanjina, achiamba, ‘Bwana, pesazo hizi, názifwitsa vinono chitambaani. 21Nákuogopha, kpwa sababu uwe u mutu mufu, mana unahala ambacho si chako, na unavuna ambacho kuyaphanda.’ 22Yuya mfalume achimuamba, ‘Nindakuamula kpwa kauliyo mwenye, u mtumishi mui! Nawe unamanya mino ni mutu mgumu, nihalaye ambacho si changu na kuvuna ambacho siphandire, 23phahi, kpwa utu wani kuyaika pesa zangu bengi ili nikaziphaha na fwaida siku ndiphouya?’

24“Ndipho achiambira hara ariokala aimire pho phephi, ‘Mfuteni hizo pesa na mumuphe iye ariye na mifuko kumi.’ 25Ela hara atu achimuamba, ‘Bwana, iye anazo kare pesa dza zizo kano kumi!’ 2619:26 Mathayo 13:12; Mariko 4:25; Luka 8:18Naye achiaambira, ‘Nakuhakikishirani kukala, chila ariye na chitu na kuchihumira andaenjerezwa. Ela asiyehumira chitu chidide aricho nacho, hata chicho chindahalwa. 2719:27 Mathayo 25:14–30Sambi, hara maadui angu ambao kala taanitaki nikale mfalume wao, areheni phano na muaolage pha mbere zangu.’ ”

Jesu anainjira Jerusalemu

(Mathayo 21:1–11; Mariko 11:1–11; Johana 12:12–19)

28Jesu ariphomala kugomba higo, watsapa mbere ya afuasie kuphiya Jerusalemu. 29Ariphokala a phephi na kufika midzi ya Bethifage na Bethania, ko Mwango wa Mizaituni, watanguliza anafundzie airi, na achialagiza hivi: 30“Phiyani hinyo mudzi wa pho mbere, na mchiinjira tu, mundamkuta mwana punda akafungbwa, naye kadzangbwepandwa ni mutu. Mvuguleni munirehere. 31Mutu achikuuzani, ‘Mnayeni ye mwana punda, mbona munamvugula?’ Muambeni, ‘Bwana ana haja naye.’ ”

32Phahi, hara ahumwa aphiya na achendaona viratu achivyoambwa. 33Ariphokala anamvugula yuya mwana punda, enye aauza, “Mbona munamvugula ye mwana punda?” 34Achiaambira, “Bwana ana haja naye.” 35Chisha amreha yuya mwana punda kpwa Jesu, achihandika nguwo zao dzulu ya hiye punda, alafu achimterya Jesu kupanda pho dzulu. 36Jesu ariphokala anaphiya, atu ahandika nguwo zao barabarani.19:36 Ahenda hivyo kuonyesa ishima yao kpwa mutu muhimu.

37Ariphofika phephi na Jerusalemu, phatu ambapho barabara inatserera Mwango wa Mizaituni, umati wosi wa afuasie waandza kupiga njerejere kpwa raha na kumtogola Mlungu kpwa mambo gosi makulu-makulu gohenda Jesu. Achiamba,

3819:38 Zaburi 118:26“Wajaliwa hiye mfalume edzaye kpwa dzina ra Mwenyezi Mlungu!”

“Naatogolwe Mlungu ariye dzulu na mlunguni nakukale salama!”

39Ela Mafarisayo anjina ariokala mo kundini amuamba Jesu, “Mwalimu, anyamaze hano afuasio.” 40Ela achiaambira, “Nakuhakikishirani, hano atu achinyamala, higo mawe gandapiga hoyo.”

Jesu anaririra Jerusalemu

41Jesu ariphofika phephi na Jerusalemu na kuona hinyo mudzi, wauririra 42achiamba, “Naaza kala rero mnamanya mambo garehago amani! Ela tamyamanya. 43Kundakpwedza wakati ambapho jeshi ra maadui genu rindauzungulusira lichigo mudzi wenu, asikarie akuzungulukeni na akupigeni kula chila uphande. 44Andakuolagani na kubomola mudzi wenu kabisa. Taandaricha hata dziwe mwenga dzulu ya ranjina, kpwa kukala tamyamanya wakati wa Mlungu kpwedzakuokolani!”

Jesu anazoresa achuuzi kula Nyumba ya Kuvoya Mlungu

(Mathayo 21:12–17; Mariko 11:15–19; Johana 2:13–22)

45Alafu Jesu wainjira Nyumba ya Kuvoya Mlungu na achiandza kuzola nyo achuuzi. 4619:46 Isaya 56:7; Jeremia 7:11Waamba, “Maneno ga Mlungu gaandikpwa, ‘Nyumba yangu indakala nyumba ya mavoyo.’ Ela mwino munaihenda mwamdzifwitso wa aivi!”

4719:47 Luka 21:37Chila siku Jesu kala achifundza ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Akulu a alavyadzi-sadaka, alimu a Shariya, na vilongozi aendza njira ya kumuolaga, 48ela taayaweza, mana atu osi ammendza sana dza mwalimu wao na alonda kumphundza vinono na taatakire atsupwe ni neno hata mwenga.

20

Jesu anauzwa kuhusu uwezowe

(Mathayo 21:23–27; Mariko 11:27–33)

1Siku mwenga, Jesu kala anafundza atu na kutangaza habari nono za Mlungu ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Hipho, akulu a alavyadzi-sadaka, alimu a Shariya, na vilongozi anjina akpwedzabisha naye. 2Achimuamba, “Huambire, gano unagogahenda, unahenda kpwa uwezo wa ani? Ni ani yekupha uwezo huno?” 3Naye achiaambira, “Nami nindakuuzani swali, niambirani, 4dze, uwezo wa Johana wa kubatiza wala kpwa Mlungu hebu wala kpwa atu?”

5Hara vilongozi aphiya njama kpwendabisha, achiamba, “Huchiamba, ‘Wala mlunguni,’ andahuamba, ‘Sambi mbona tamyamkuluphira?’ 6Na huchiamba, ‘Wala kpwa atu,’ atu osi andahupiga mawe, mana kpwa kpweli anaamini kukala Johana kala ni nabii.” 7Phahi, amuamba Jesu, “Tahumanya uwezowe urikola.” 8Naye achiaambira, “Wala nami sindakuambirani nahenda mambo higa kpwa uwezo wa ani.”

Ndarira ya munda wa mizabibu na akurima

(Mathayo 21:33–46; Mariko 12:1–12)

920:9 Isaya 5:1Jesu waatsuphira atu ndarira achiamba, “Kpwakala na mutu mmwenga yephanda mizabibu mwakpwe mundani, na hura munda achiukodishira akurima. Alafu achiphiya tsi yanjina kpwa muda wa kukola. 10Wakati wa kuvuna zabibu uriphofika, mchina-munda wahuma mtumishiwe aphiye kpwa hara ariokodisha mundawe ili akahewe fungure ra mavuno. Ela hara ariokodisha hura munda ampiga na achimuuyiza mikono mihuphu. 11Alafu mchina-munda wahuma mtumishi wanjina, ela naye ampiga, achimuhenda mambo ga waibu na achimuusa mikono mihuphu. 12Yuya mchina-munda achihuma mutu wa hahu. Hiye naye ampiga na achimlumiza, chisha achimtsupha kondze ya munda.

13“Phahi yuya mchina-munda waamba, ‘Sambi mino nihendedze? Si chitu, nindamhuma mwanangu mwenye nimmendzaye, mwanangu nimmendzaye sana, naona andamuishimu.’ 14Ela hara akurima ariokodisha hura munda ariphomuona yuya mwanangbwa, aima njama, achiambirana, ‘Hiyu ni mwanawe ndiyemrisi, phahi nahumuolageni ili huno munda ukale wehu.’ 15Hipho amtuluza kondze ya hura munda na achimuolaga. Dze! Ye mchina-munda achedza, andaahendadze hara akurima ariokodisha hura munda? 16Andakpwedza aaolage, na hura munda aukodishe akurima anjina.”

“Hara atu phosikira hivyo, aamba, ‘Hunavoya dzambo dza hiri risihendeke kabisa!’ ” 1720:17 Zaburi 118:22Phahi Jesu waatongʼorera matso, chisha achiamba, “Sambi mana ga Maandiko gano nini?

‘Dziwe roremewa ni adzengi,

ndipho rikakala dziwe kulu ra msingi.’

18“Mutu yeyesi ndiyegbwa dzulu ya hiro dziwe andavundzika-vundzika, na ndiyegbwererwa ni hiro dziwe andasagbwa-sagbwa.”

Jesu anajibu swali kuhusu kuripha kodi

(Mathayo 22:15–22; Mariko 12:13–17)

19Phahi hara alimu a Shariya na akulu a alavyadzi-sadaka amanya kala akagomba ndarira iyo kuonyesa kala aho ndio akurima ayi ariokodisha hura munda. Kpwa hivyo alonda kumgbwira Jesu mara mwenga, ela achimricha kpwa kuogopha atu. 20Phahi amchunguza chila ahendaro na achihuma apelelezi ambao adzihenda avi ni aaminifu. Nia yao kala ni kumgbwira na manenoge agombago ili amshitaki kpwa liwali wa jimbo ra Chirumi. 21Phahi hara achunguzi amuamba Jesu, “Mwalimu, hunamanya kala manenogo na mafundzogo ni ga kpweli na ga haki, wala kuonera mutu, ela unafundza kpweli kuhusu Mlungu alagizago. 22Dze, ni shariya kuripha kodi kpwa Kaisari, mtawala wa Chirumi, hebu si shariya?”

23Ela Jesu wamanya werevu wao, hipho waamba, 24“Nionyesani pesa mwenga. Dze, pesa hino ina sura na dzina ra ani?” Nao achimuamba, “Ni vya Kaisari.” 25Ndipho achiaambira, “Phahi, vya Kaisari mupheni Kaisari, na vya Mlungu, mupheni Mlungu.” 26Hipho, taayaweza kumgbwira kpwa maneno achigogomba mbere za atu, ela aangalazwa ni majibuge na achikala taana ra kuamba.

Jesu anauzwa kuhusu atu kufufulwa

(Mathayo 22:23–33; Mariko 12:18–27)

2720:27 Mahendo 23:8Jesu watsolokerwa ni Masadukayo anjina. Nao Masadukayo ni kundi ra Ayahudi asioamini kukala atu achifwa andafufuka. Phahi achimuamba, 2820:28 Kumbukumbu 25:5“Mwalimu, Musa wahuandikira kpwenye Shariya kukala, mutu achifwa na achikala kavyarire, nduguye ni lazima ahale ufwa hiye gungu, na amvyarire ana yuya mufwa. 29Phahi, hipho kare, kpwahenda ndugu sabaa. Wa mwandzo walóla, achifwa bila ya kuvyala naye ana. 30Mdidewe achimuhala ufwa, naye achifwa, 31na wa hahu achimlóla, na achifwa. Phahi, yakala hivyo hadi ndugu osi sabaa achisira kufwa, bila ya kuvyala naye. 32Mwisho, hiye mchetu naye piya wafwa. 33Sambi, siku ndiphofufulwa atu, yuya mchetu andakala mkpwaza ani? Kpwa mana ndugu osi sabaa amlóla.”

34Jesu achiaamba, “Hipha sambi alume na achetu analólana, 35ela wakati wedzao, atu ambao Mlungu andaona anafwaha kufufulwa na kuishi tsona wakati hinyo, taandalólana. 36Kpwa kpweli taandafwa tsona, mana andakala dza malaika na ni ana a Mlungu, ahendafufulwa. 3720:37 Kutsama 3:6Na kuhusu atu kufufulwa, si Musa wakuhakikishirani chingʼangʼa ariphoandika kuhusu chitsaka chokala chinaaka moho. Mana Musa anamhadza Bwana dza Mlungu wa Burahimu, wa Isaka na wa Jakobo.20:37 Ndani ya chitabu cha Kutsama 3, Musa waandika gara arigoambirwa ni Mlungu. Mlungu wamuamba kukala iye ni Mlungu wa Burahimu, wa Isaka na wa Jakobo miaka minji bada ya atu hinya kufwa.38Kpwa hivyo iye si Mlungu wa atu ariofwa, ela ni Mlungu wa ario moyo, mana kpwakpwe anadamu osi a moyo.”

39Alimu a Shariya anjina achiamba, “Mwalimu, ukagombato!” 40Phahi, atu osi tayasubutu kumuuza maswali tsona.

Swali dzulu ya Yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu

(Mathayo 22:41–46; Mariko 12:35–37)

41Chisha Jesu waauza, “Kpwadze, atu nkuamba Masihi20:41 Masihi, manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. andakala chivyazi cha Mfalume Daudi? 4220:42 Zaburi 110:1Kpwa mana hata Daudi mwenye ariphoandika Chitabu cha Zaburi waamba:

‘Mwenyezi Mlungu wamuamba Bwana wangu:

Sagala uphande wangu wa kulume,

43hadi nihende maaduigo akale chihicho cha kuikira magulu.’

44“Ichikala Daudi anamuiha hiye mutu, ‘Bwana wangu,’ vinakaladze akale ni chivyaziche?”

Jesu anaonya atu kuhusu alimu a Shariya

(Mathayo 23:1–36; Mariko 12:38–40)

45Jesu wagomba na anafundzie mbere za atu osi, achiamba, 46“Dzimanyirireni na alimu a Shariya! Mana nkumendza kuvwala kandzu nyire na kutsupa-tsupa hiko cheteni ili alamuswe na ishima mbere za atu. Piya anamendza kusagala vihi vya mbere-mbere masinagogini na karamuni. 47Nkufuta magungu vitu vyao na kudzihenda kukala ni atu anono kpwa kuvoya mavoyo mare! Siku ya mwisho atu a aina iyo andaphaha adabu kali sana.”

21

Gungu analavya sadaka

(Mariko 12:41–44)

1Badaye Jesu watsupha matso na achiona matajiri anatiya pesa zao ndani ya sanduku ra kulavira sadaka. 2Piya wamuona mayo mmwenga gungu, tsona mchiya, anatiya senti mbiri. 3Jesu waamba, “Lolani hiyu mayo. Nakuambirani kpweli, hiyu gungu mchiya akatiya pesa nyinji kuriko anjina osi. 4Mana anjina osi akatiya kulengana na fwaida ya mali arizo nazo. Ela hiyu mayo, dzagbwe ni mchiya, akalavya pesa zosi achizokala nazo, hata vivi kana chitu cha kumterya kuishi.”

Mateso ndigokpwedza

(Mathayo 24:1–22; Mariko 13:1–20)

5Anafundzie anjina kala anabisha kuhusu vira Nyumba ya Kuvoya Mlungu vyodzengbwato na mawe manono, na vira vyopambwa vinono na zawadi zolaviwa sadaka kpwa Mlungu. Ela Jesu achiamba, 6“Kuredza wakati ambapho higa gosi mgaonago gandabomolwa, na taphana hata dziwe mwenga ndirosala dzulu ya ranjina.”

7Phahi anafundzi anjina a Jesu amuuza, “Mwalimu, mambo higo gandakala rini? Na ni dalili yani ndiyoonyesa kukala mambo higa gosi ga phephi gahendeke?” 8Jesu waambira, “Dzimanyirireni sedze mkachengbwa. Kpwa mana atu anji andadzihenda kala ni mimi na andaamba, ‘Mimi ndiye hiye Yetsambulwa ni Mlungu,’ na andaamba, ‘Huno ndio wakati wa mwisho!’ Ela nakuambirani, msialunge gao. 9Na mchisikira habari za viha na fujo, msiogophe, mana kpwandza, higo ni lazima gakale, ela sio kukala ni mwisho kare.”

10Chisha achiamba, “Tsi mwenga indapigana na tsi yanjina, na mfalume mmwenga andapigana na mfalume wanjina. 11Dunia indakala ichisumba sana, kundakala na ndzala na makongo ga kuolaga atu anji seemu nyinji. Kundakala na mambo ga ajabu-ajabu na ga kutisha ko dzulu mlunguni. 12Ela kabila ya kpwedza mambo higa, atu andakugbwirani akuteseni. Andakushitakini masinagogini na kukufungani jela, mundashitakiwa kpwa afalume na atawala kpwa sababu yangu. 13Na uho ndio ndiokala wakati mnono wa kulavya ushaidi kunihusu. 1421:14 Luka 12:11,12Ela nalonda mgbwireto mambo higa. Msitangetange ra kugomba kuhusu ndivyodzikanira, 15kpwa mana nindakuphani maneno ga marifwa, ambago maadui genu gosi tagandaweza kugarema wala kugapinga. 16Mundafyakatsirwa na kulaviwa hata ni avyazi enu, ndugu zenu, abari enu na asena enu kpwa atu akuteseni, na anjina mundaolagbwa. 17Atu osi andakuzirani kpwa sababu yangu. 18Ela mambo higa tagandaangamiza roho zenu, hata chidide! 19Mchivumirira, mundaokola roho zenu.”

Jesu anagomba kuhusu kuangamizwa kpwa Jerusalemu

(Mathayo 24:15–21; Mariko 13:14–19)

20Alafu Jesu waamba, “Mchiona Jerusalemu ikazungulukpwa ni majeshi, phahi manyani i phephi na kuangamizwa. 21Wakati na hinyo, ario seemu ya Judea naachimbirire myangoni, ario mudzini Jerusalemu naamutuluke, na ario mindani ni asiinjire nyo mudzi. 2221:22 Hosea 9:7Kpwa sababu siku hizo zindakala ni siku za kutiywa adabu ili gosi goandikpwa ndani ya Maandiko ga Mlungu gatimiye. 23Shaka rani ro achetu a mimba na amwisao siku hizo! Kundakala na tabu kulu sana tsi hiyo, na utsungu wa Mlungu undaapiga atu a tsi hiyo. 24Atu anjina andaolagbwa vihani na anjina andahalwa mateka kuphirikpwa tsi tafwauti-tafwauti duniani. Jerusalemu indatekpwa na itawalwe ni atu ambao sio Ayahudi hadi wakati wao ndiphosira.”

Wakati wa Mutu Yela Mlunguni kuuya

(Mathayo 24:29–44; Mariko 13:24–37)

2521:25 Isaya 13:10; Ezekieli 32:7; Joeli 2:31; Maono 6:12,13“Kundakala na vituko vya dzuwa, mwezi na nyenyezi. Himu duniani, atu anjina andakala na tabu sana na kuangalala kpwa sababu ya mngurumo wa maimbi makulu ga bahari. 26Atu andafwa purungire kpwa wuoga, na kuririkana higo gedzago himu duniani, mana nguvu za dzulu mlunguni zindasumbiswa. 2721:27 Danieli 7:13; Maono 1:7Ndipho atu ndiphoniona mimi, Mutu Yela Mlunguni, nchitsembuka inguni kpwedza na nguvu na utukufu munji. 28Mambo higa gachiandza kuonekana, hererwani na msifwe moyo, mana mu phephi na kukombolwa.”

29Chisha Jesu walavya mfwano, achiamba, “Lolani mtini na mihi yanjina. 30Mchiiona inatula, mkumanya wakati wa kuvuna u phephi. 31Mwimwi namwi mchiona mambo higa ganahendeka, manyani kukala ufalume wa Mlungu u phephi. 32Nami nakuambirani kpweli, chivyazi hichi tachindasira kufwa kabila ya mambo higa gosi kuhendeka. 33Dzulu mlunguni na dunia kundasika, ela maneno gangu tagana mwisho.

34“Dzimanyirireni sedze mkavwererwa ni kurya kunji, kulewa, na shuuli za maisha, ama siku ya mwisho indakpwedzakugbwirani gafula 35dza muhego. Kpwa mana siku iyo indakpwedza kpwa atu osi duniani. 36Kpwa hivyo Kalani matso wakati wosi, na mvoye ili mphahe nguvu za kugatsupira mambo gago ndigohendeka, tsona muweze kuima mbere za ye Mutu Yela Mlunguni.”

3721:37 Luka 19:47Phahi chila siku, namutsi Jesu kala achifundza atu ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu na dziloni kala achiphiya Mwango wa Mizaituni achalala. 38Ligundzu chiti atu osi kala achiphiya Nyumba ya Kuvoya Mlungu achamphundza Jesu.

22

Chugo cha kumuolaga Jesu

(Mathayo 26:1–5; Mariko 14:1–2; Johana 11:45–53)

122:1 Kutsama 12:1–27Sikukuu ya Mikahe Isiyotiywa Hamira, yani Pasaka, kala i phephi. 2Phahi, akulu a alavyadzi-sadaka na alimu a Shariya alonda kumuolaga Jesu, ela kala analonda njira ambayo atu taandahenda fujo, utu ambao kala anauogopha. 3Phahi, Shetani wamuinjira Juda Isikarioti, ambaye piya kala ni mwanafundzi wa Jesu. 4Juda waphiya kpwendabisha na akulu a alavyadzi-sadaka na akulu a asikari a kurinda Nyumba ya Kuvoya Mlungu vira ambavyo andamsalata Jesu. 5Nao ahererwa sana, achilaga kumupha pesa. 6Phahi, Juda wakubali na achikala anaendza penyenye ya kumsalatira Jesu kpwa hinyo akulu bila ya makundi ga atu kumanya.

Jesu anadzitayarisha kurya Sikukuu ya Pasaka

(Mathayo 26:17–25; Mariko 14:12–21; Johana 13:21–30)

7Alafu yafika Sikukuu ya mikahe isiyotiywa hamira, ambapho siku iyo mwana ngʼondzi wa Pasaka nkutsindzwa kpwa sadaka. 8Jesu walagiza Petero na Johana, achiaambira, “Phiyani mkahutayarishire chakurya cha Pasaka wedze huryeni.” 9Achimuuza, “Unalonda hukaitayarishe kuphi?” 10Achiaambira, “Wakati muchikala mkainjira mudzini, mundakutana na bwana mmwenga akadzihika nyungu ya madzi. Mlungeni-lungeni hadi nyumba ndiyoinjira. 11Chisha muambeni mchina-nyumba hiyo, ‘Mwalimu anakuuza: Chi kuphi chira chumba ambacho nindarya Pasaka na anafundzi angu?’ 12Andakuonyesani chumba chikulu dzulu gorofani ambacho chikatayarishwa. Tayarishani chakurya cha Pasaka mumo.” 13Phahi, nyo anafundzi auka na achendakuta viratu Jesu arivyoaambira. Achitayarisha chakurya cha Pasaka mumo.

Chakurya cha Bwana

(Mathayo 26:26–30; Mariko 14:22–26; 1 Akorintho 11:23–25)

14Wakati wa kurya uriphofika, Jesu wasagala phamwenga na hara mitume kurya chakurya. 15Chisha achiaambira, “Kala naaza sana kurya Pasaka hino na mwimwi kabila sidzangbweteswa. 16Mana kpwa kpweli nakuambirani, sindairya tsona hadi manage ndiphokamilika kpwenye ufalume wa Mlungu.”

17Wahala chikombe cha uchi wa zabibu, na bada ya kumshukuru Mlungu, waamba, “Halani hinyu uchi mtsumbuzane mosi. 18Nakuambirani, hangu sambi sindanwa tsona uchi wa zabibu hadi ufalume wa Mlungu ndiphokpwedza.” 19Chisha achihala mkpwahe, achimshukuru Mlungu alafu achiumega-mega na achiapha arye, achiamba, “Huno ni mwiri wangu, ambao unalaviwa kpwa fwaida yenu. Kalani muchihenda hivi ili mkale mchinitambukira.”

2022:20 Jeremia 31:31–34Ariphomala kurya chakurya, vivyo hivyo Jesu wahala chikombe cha uchi wa zabibu na achigomba tsona, achiamba, “Uchi wa chikombe hichi ni dalili ya chilagane chiphya cha Mlungu, ambacho chinaikpwa na mlatso wangu ndiomwagika kpwa fwaida yenu. 2122:21 Zaburi 41:9Ela phundzani, hiye mutu ndiyenisalata a phapha, hata narya naye. 22Mimi, Mutu Yela Mlunguni, nindaolagbwa kama vyopangbwa ni Mlungu, ela shakare ye ndiyenisalata!” 23Hipho hara mitume achikala anauzana, “Ni myawehu ani ye ambaye andahenda dzambo dza hiro?”

Mitume analumbana kuhusu ndiyekala mkpwulu zaidi

2422:24 Mathayo 18:1; Mariko 9:34; Luka 9:46Alafu phazuka malumbano kuhusu ni ani ndiye tsukurirwa kukala ni mkpwulu kuriko ayae osi. 25Ndipho Jesu achiaambira kukala, “Afalume a duniani nkutawala atu chinguvu-nguvu, nao atawala nkumendza kuihwa ‘atu anono ateryao anatsi.’ 2622:26 Mathayo 23:11; Mariko 9:3522:26 Mathayo 20:25–27; Mariko 10:42–44Ela mwimwi taindakala hivyo. Ela mkpwulu kahi yenu ni lazima akale mdide wa osi. Chisha chilongozi ni lazima akale dza mtumishi. 2722:27 Johana 13:12–15Kpwani mkpwulu ni ani: ni yuya asagalaye mezani, hebu ni yuya aandazaye? Asagalaye mezani ndiye mkpwulu. Ela mimi ni myawenu kama muandazi. 28Mwimwi ndimwi muriokala nami wakati wosi nriphojaribiwa. 29Phahi, nakuphani uwezo wa kutawala, dza viratu Baba Mlungu arivyonipha uwezo wa kutawala, 3022:30 Mathayo 19:28ili murye na munwe phangu chikaloni wakati wa utawala wangu, na mundasagarira vihi vya chifalume kuhukumu mbari kumi na mbiri za Iziraeli.”

Jesu anatabiri kukala Simoni Petero andamtsamalala

(Mathayo 26:31–35; Mariko 14:27–31; Johana 13:36–38)

31Alafu Jesu wagomba na Simoni Petero achimuamba, “Simoni, phundza! Shetani wavoya ruhusa Mlungu akujezeni, kuatenga aaminifu na asio aminifu, dza viratu mkurima aphehavyo nganu kutuluza makoya. 32Ela nkakuvoyera Mlungu Simoni, ili kuluphiroro risiphunguke. Na wakati ndiphoniuyira, atiye nguvu ayao.” 33Petero achimuamba, “Bwana, mimi ni tayari kutiywa jela na piya kufwa phamwenga nawe.” 34Jesu achiamba, “Petero, nakuambira, rero usiku kabila dzogolo taridzangbweika, undakala ukanitsamalala kano tahu na uambe kala kunimanya.”

Wakati wa hatari

3522:35 Mathayo 10:9,10; Mariko 6:8,9; Luka 9:3; 10:4Alafu Jesu waauza anafundzie, “Nriphokulavyani mphiye bila ya pochi, mkoba wala virahu vya akiba, mwakosa chitu chochosi?” Aho achimuamba, “Hata, tahuyakosa chitu.” 36Achiaambira, “Ela sambi, ariye na pochi au mkoba naahale. Na mutu asiye na upanga, naaguze nguwoye agule upanga. 3722:37 Isaya 53:12Gara maneno ga Mlungu goandikpwa, ‘Amtsukurira kama avi ni mkora,’ gananihusu mimi. Nakuhakikishirani maneno higa ni lazima gatimizwe. Ehe, mambo goandikpwa kunihusu ga phephi na kutimu.” 38Anafundzie achimuamba, “Bwana, lola, huna panga mbiri.” Achiaambira, “Zinatosha.”

Jesu anavoya Mlungu Mwango wa Mizaituni

(Mathayo 26:36–46; Mariko 14:32–42)

39Jesu wauka kuphiya Mwango wa Mizaituni kama kawaidaye, na anafundzie nao achimlunga. 40Ariphofika kuko, waambira anafundzie, “Voyani Mlungu ili Shetani asedze akakujezani.”

41Phahi Jesu waphiya kanda macheye, hatuwa ya mutu kutsupha dziwe, achichita mavwindi na achivoya Mlungu. 42Achiamba, “Baba, nakuvoya ichikala ni kumendzako niusira mateso chigonilenga, ela isikale vira nimendzavyo mimi, ela vihendeke ulondavyo uwe.” 43Alafu malaika wa Mlungu wamtsembukira na achimtiya nguvu. 44Ela wasikira utsungu sana rohoni na achivoya Mlungu kpwa chadi zaidi. Achituluka jasho, na richitwena photsi dza matone makulu ga mlatso. 45Ariphomala kuvoya, wangʼoka achiuyira anafundzie na achendaakuta arere, akaremwa na sonono. 46Achiaambira, “Mbona mrere? Lamukani mvoye ili Shetani asedze akakujezani.”

Jesu anagbwirwa

(Mathayo 26:47–56; Mariko 14:43–50; Johana 18:3–11)

47Phahi, Jesu ariphokala acheregomba na anafundzie, phakpwedza kundi ra atu chirolongozwa ni Juda, mmwenga wa nyo kumi na airi. Phahi wamsengerera Jesu ili amdonere. 48Ela achimuamba, “Juda, mimi, Mutu Yela Mlunguni, unanilavya na atu kpwa kunidonera?” 49Anafundzie ariphoona gara gedzago, amuamba, “Bwana, huakate na upanga?” 50Mwanafundzi mmwenga wa Jesu wamkata sikiro ra kulume mtumwa wa mlavyadzi-sadaka mkpwulu. 51Ela Jesu achiamba, “Bahi, richani!” Alafu achiguta sikiro ra yuya mutu achiyekatwa na achimphoza. 52Chisha achigomba na akulu a alavyadzi-sadaka, arindzi a Nyumba ya Kuvoya Mlungu, na vilongozi anjina okala akedzamgbwira, achiamba, “Mkanilunga na panga na marungu avi mkedzagbwira jambazi! 5322:53 Luka 19:47; 21:37Hwakalani hosi chila siku ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Mbona tamuyanigbwira? Ela hinyu ndio wakati wenu wa kuhenda mlondago, wakati jiza rinatawala.”

Petero anamtsamalala Jesu

(Mathayo 26:57–58,69–75; Mariko 14:53–54,66–72; Johana 18:12–18,25–27)

54Phahi amgbwira Jesu, achimphirika kaya kpwa mlavyadzi-sadaka mkpwulu. Petero achikala anaalunga-lunga kpwa kure. 55Atu hinyo ariphofika hipho muhalani akuta moho, achisagala kuwooha, alafu Petero achedzasagala phamwenga nao. 56Msichana mmwenga muhendadzi-kazi wamuona Petero asegere pho mohoni. Achimlolato, chisha achiamba, “Mutu hiyu piya kala a phamwenga na Jesu!” 57Ela Petero achirema, achiamba, “Mwenehu mchetu, hata! Simmanya hiye.” 58Badaye chidide mutu wanjina wamuona Petero na achimuamba, “Uwe piya u myawao.” Ela Petero achiamba, “Mwenehu, hata, simi.”

59Bada ya kama dzisaa dzimwenga, mutu wanjina wamngʼatira dzino Petero, achiamba, “Hakika mutu hiyu kala a phamwenga na Jesu, mana piya ni mwenyezi wa Galilaya!” 60Ela Petero achimuamba, “Msena wangu, sikuelewa unaambadze!”

Na phapho hipho, wakati Petero bado acheregomba, dzogolo raika. 61Alafu Jesu wagaluka achimlola. Ndipho Petero achitambukira maneno ga Bwana Jesu, ariphoambwa, “Rero usiku, kabila ya dzogolo taridzangbweika, undanitsamalala kano tahu.” 62Phahi watuluka kondze, achendarira na sonono.

Jesu anazemererwa na kupigbwa

(Mathayo 26:67–68; Mariko 14:65)

63Atu ambao kala anamrinda Jesu amzemerera na kumpiga. 64Amfunga chigungu, chisha mmwenga-mmwenga achimuamba, “Ichikala u nabii kpweli, huambire achiyekupiga ni ani?” 65Na achizidi kumlaphiza na matusi manji.

Jesu anaphirikpwa kpwa angambi

(Mathayo 26:59–66; Mariko 14:55–64; Johana 18:19–24)

66Ligundzu kuriphocha, vilongozi a Chiyahudi akusanyika phamwenga, yani akulu a alavyadzi-sadaka na alimu a Shariya. Phahi Jesu waphirikpwa hiko ngambini, nao achimuamba, 67“Huambire ichikala uwe ndiwe Masihi.”22:67 Masihi, manage ni yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. Jesu achiaambira, “Hata nchikuambirani ndimi, tamundaniamini, 68na nchikuuzani swali, piya tamundanijibu. 6922:69 Zaburi 110:1Ela hangu sambi mimi, Mutu Yela Mlunguni, ndasagala mkpwono wa kulume wa Mwenyezi Mlungu, phatu pha ishima kulu sana.” 70Hipho, osi amuuza, “Vino we u Mwana wa Mlungu?” Naye achiaambira, “Mwimwi mkagomba kukala mimi ndiye iye.” 71Chisha hinyo atu hipho ngambini achiamba, “Hunaendza ushaidi wani zaidi? Mana hukamsikirani swiswi enye achigogomba na kauliye!”

23

Jesu anaphirikpwa mbere za Pilato

(Mathayo 27:1–2,11–14; Mariko 15:1–5; Johana 18:28–38)

1Hipho, atu osi ariokala hipho ngambini aunuka na achimphirika Jesu kpwa Pilato, liwali wa jimbo ra Chirumi. 2Achiandza kumshitaki Jesu, achiamba, “Hunaona mutu hiyu anaangamiza atu ehu, anaambira atu asiriphe kodi kpwa sirikali ya Kaisari, na piya anadziiha Masihi, yani mfalume.” 3Phahi, Pilato wamuuza Jesu, “We ndiwe Mfalume wa Ayahudi?” Naye achimuamba, “Kama uchivyogomba.”

4Pilato waambira akulu a alavyadzi-sadaka na atu anjina osi okala hipho, “Mutu hiyu simuona kosa rorosi.” 5Ela hara atu azidi na kuamba, “Mafundzoge gakahenda Judea ndzima ihende fujo! Waandza hiko Galilaya na vino akafika hiku.”

Jesu anaphirikpwa kpwa Herode

6Pilato ariphosikira hivyo, wauza ichikala Jesu wala Galilaya. 7Phahi, Pilato ariphomanya kala Jesu ala Galilaya, ambako ni kpwa Mfalume Herode, walagiza aphirikpwe kpwa Herode, ambaye wakati hinyo piya kala a Jerusalemu.

8Herode phomuona Jesu, wahererwa sana, mana kala akasikira habarize na waaza kumuona siku nyinji. Kala anaaza kumuona Jesu anahenda vilinje. 9Hipho wamuuza maswali manji, ela Jesu kayamjibu. 10Nao akulu a alavyadzi-sadaka na alimu a Shariya kala aimire kuno akadina kulavya mashitaka gao kuhusu Jesu. 11Alafu Herode na asikarie amʼbera Jesu na achimnyetera. Achimvwika kandzu nono sana na achimuuyiza kpwa Pilato. 12Kula siku hiyo, Herode na Pilato akala asena, mana kabila ya hipho kala taaphahana.

Jesu anaamulwa kuolagbwa

(Mathayo 27:15–26; Mariko 15:6–15; Johana 18:39—19:16)

13Phahi, Pilato waiha akulu a alavyadzi-sadaka, vilongozi na atu anjina, 14achiaambira, “Mkamreha kpwangu kpwedzamshitaki kala anaangamiza atu na mafundzoge. Ela phundzani, nkamuuza maswali kuhusu higo mashitaka mbere zenu, na sikaona makosage, kama muambavyo. 15Na hata Herode kamuonere na makosa; ndiyo mana naye wamuuyiza kpwangu. Phahi, ni wazi kahendere rorosi ra kumuhenda anyongbwe. 16Kpwa hivyo, nindalagiza achapwe viboko, alafu arichirwe.”23:16 Vitabu vyanjina vya kare vina msitari wa 17: Chila wakati wa sikukuu ya Pasaka, Pilato kala inamʼbidi aavugurire busu mwenga.18Ela atu osi achipiga kululu chivyamwenga achiamba, “Naaolagbwe hiye! Huvugurire Baraba!” 19(Baraba kala akafungbwa jela kpwa sababu ya kuandza kuhenda fujo na kuolaga atu hiko mudzini.)

20Pilato kala analonda kumrichira Jesu, hipho wagomba na hura umati wa atu tsona. 21Ela aho achipiga kululu, kuamba, “Naakotwe, naakotwe msalabani!” 22Alafu Pilato wagomba nao kano ya hahu, “Kpwa utu wani? Kpwani wahenda uyi wani yuno hata aolagbwe? Mino siona uyi wowosi wa kumuhenda anyongbwe! Kpwa hivyo, nindalagiza achapwe viboko na arichirwe.” 23Ela atu azidi kupiga kululu na nguvu kulonda Jesu akotwe msalabani. Na mwisho kululu rao rashinda.

24Phahi, Pilato wakata shauri kuahendera hivyo enye vyolonda. 25Waavugurira hiye mutu yefungbwa kpwa kuhenda fujo na kuolaga, na achimlavya Jesu anyongbwe kama enye vyolonda.

Jesu anakotwa misumari msalabani

(Mathayo 27:32–44; Mariko 15:21–32; Johana 19:17–27)

26Phahi, asikari amuhala Jesu kumphirika akaolagbwe. Na mo njirani amgbwira mutu mmwenga yekala anaihwa Simoni, mwenyezi wa mudzi wa Kirene. Mutu iye kala anainjira Jerusalemu kula vidzidzini. Amuimisa na achimhika msalaba, autsukule nyuma za Jesu. 27Umati wa atu wamlunga-lunga Jesu, phamwenga na achetu ambao kala anamririra na kudzipiga-piga vifuwa kpwa utsungu. 28Ela Jesu waagalukira hara achetu na achiaambira, “Ano mayo a Jerusalemu, msiniririre, ela dziririreni enye na ana enu. 29Kpwa mana kundakpwedza wakati atu aambe, ‘Baha achetu ambao taavyarire!’ 3023:30 Hosea 10:8; Maono 6:16Wakati hinyo atu andaiambira myango, ‘Hugbwerereni!’ Piya andaviambira vidzango, ‘Hufwinikeni.’ 31Ichikala atu ananihenda hivi mimi, ambaye sina makosa, dze, andakuhendani viphi, mwino murio na makosa?”23:31 Chiyunani chinaamba: Sambi ichikala atu anauhendera muhi muitsi hivi, dze, wa kuuma indakaladze?

32Phahi, atu anjina airi ambao kala ni akora, aphirikpwa phamwenga na Jesu akanyongbwe. 33Ariphofika phatu phaihwapho “Zekeya ra Chitswa”, asikari amkota Jesu misumari msalabani na piya akota misalabani hara akora airi, mmwenga uphandewe wa kulume na wanjina uphande wa kumotso. 3423:34 Zaburi 22:18Jesu waamba, “Baba Mlungu, aswamehe, kpwa mana taamanya ahendaro.”

Phahi, hara asikari aganya nguwoze kpwa kuzipiga kura. 3523:35 Zaburi 22:7Atu aima hipho kumrorera, kuno vilongozi a Chiyahudi anamnyetera, anaamba, “Waokola ayae, phahi naadziokole mwenye ichikala kpweli ndiye Muokoli,23:35 Muokoli: Yani Masihi, mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu (msitari wa 39 piya). Yetsambulwa ni Mlungu!” 3623:36 Zaburi 69:21Asikari nao achendamchania, amupha uchi wa ngbwadu anwe, 37achimuamba, “Ichikala kpweli uwe ndiwe mfalume wa Ayahudi, phahi dzitivye!” 38Dzulu ya msalaba kala phakakotwa chibao chikaandikpwa: Hiyu ni Mfalume wa Ayahudi.

39Mmwenga wa hara akora okala akakotwa phara msalabani wamlaphiza Jesu, achimuamba, “Avi we ndiwe Masihi? Phahi, dziokole na uhuokole naswi piya!” 40Ela yuya mkora wanjina wamdemurira myawe achimuamba, “We kuogopha hata Mlungu? Hosi hwahukumiwani hukumu mwenga. 41Hukumu yehu ni ya haki mana hunatiywa adabu kpwa sababu ya makosa gehu. Ela hiyu kahendere kosa rorosi.” 42Chisha achiamba, “Jesu, nakuvoya unitambukire wakati ndiphoandza kutawala.” 43Jesu achimuamba, “Nakuahidi kala vivi rero hundakala hosi Peponi.”

Chifo cha Jesu

(Mathayo 27:45–56; Mariko 15:33–41; Johana 19:28–30)

4423:44 Kutsama 26:31–33Kala ni kama saa sita za mutsi, na kpwakala na jiza tsi ndzima hadi saa tisiya. 45Wakati uho paziya ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu yaahuka pande mbiri. 4623:46 Zaburi 31:5Jesu wakota kululu achiamba, “Baba, roho yangu nayiika mwako mikononi.” Ariphomala kugomba hivyo, achidosa.

47Mkpwulu wa hara asikari ariokala hipho phoona hivyo, wamtogola Mlungu na achiamba, “Hakika mutu hiyu kala ni mutu wa haki!” 48Atu osi ariokpwedza hipho kulola Jesu na hara akora airi aolagbwavyo, ariphoona hivyo, auya kaya kuno anadzipiga-piga vifuwa kpwa sababu ya sonono. 4923:49 Luka 8:2,3Ela asena osi a Jesu, na achetu ambao kala akamlunga-lunga kula Galilaya, aima kure chidide kulorera mambo higo.

Jesu anazikpwa

(Mathayo 27:57–61; Mariko 15:42–47; Johana 19:38–42)

50-51Phahi, kala kuna mutu mmwenga aihwaye Yusufu, mwenyezi wa mudzi wa Arimathaya, tsi ya Judea. Kala ni mutu mnono na wa haki na kala anagodzera kpwa hamu kuona ufalume wa Mlungu. Yusufu kala ni mngambi, ela kayakubaliana na ayae kuhusu uamuzi uho. 52Phahi, waphiya kpwa Pilato achendavoya ruhusa ahewe mwiri wa Jesu ili akauzike. 53Alafu wakpwendautsereza phara msalabani, achiuvwika shanda ya katani na achendauwiika mbirani, mbira ambayo kala ikatsongbwa mwambani na kala taidzangbwezikpwa mutu. 54Gago ganahendeka, kala ni siku ya Matayarisho, mana siku ya Kuoya kala i phephi na kuandza. 55Hara achetu ambao kala akamlunga-lunga Jesu kula Galilaya, aphiya na Yusufu na achiona mbira na vira mwiri wa Jesu urivyolazwa himo. 5623:56 Kutsama 20:10; Kumbukumbu 5:14Alafu aphiya vyao kaya na achendatayarisha marashi ga kupaka mwiri wa Jesu. Ela Siku ya Kuoya taayahenda kazi yoyosi, kama Shariya za Musa vyolonda.

24

Jesu anafufuka

(Mathayo 28:1–10; Mariko 16:1–8; Johana 20:1–10)

1Siku ya kpwandza ya wiki, ligundzu chiti, hara achetu ahala gara marashi ga kupaka lufu, ambago kala akagatayarisha, na achiphiya mbirani. 2Ariphofika hipho, akuta dziwe ra kubwiningizira mryango wa mbira rikapingiliswa kure na yo mbira. 3Ainjira mo mbirani, ela taayaona mwiri wa Bwana Jesu. 4Wakati acheretezeka na higo, phatsembuka atu airi gafula okala akavwala nguwo za kungʼala-ngʼala, achiima phephi. 5Hara achetu azamisa vitswa photsi kpwa wuoga, ela hara atu achiaambira, “Kpwa utu wani munaendza mutu mzima phatu pha atu a kufwa? 624:6 Mathayo 16:21; 17:22,23; 20:18,19; Mariko 8:31; 9:31; 10:33,34; Luka 9:22; 18:31–33Jesu kapho hipha, akafufuka! Mnatambukira go arigokuambirani ariphokala achere Galilaya, 7kukala iye, Mutu Yela Mlunguni, ni lazima alaviwe kpwa atu a dambi, anyongbwe na siku ya hahu afufuke.” 8Ndipho hara achetu achitambukira.

Mitume anakahala kuamini maneno ga achetu ola mbirani

9Hara achetu ariphouya kula mbirani, akpwendasemurira mambo higo hara anafundzi kumi na mmwenga na afuasi osi. 10Achetu hinyo kala ni Maryamu kula Magidala, Joana, Maryamu nine wa Jakobo, na achetu anjina ndio arioambira mitume higa. 11Ela mitume taayaamini hara achetu kpwa sababu aona maneno gao ni maphuphe. 12Ela Petero wangʼoka achizola mairo hadi ko mbirani. Wazama achitsungurira hiko ndani, achiona yo shanda i macheye. Hipho wauya kaya na kuangalala.

Jesu anatsembukira afuasie airi njira ya Emau

(Mariko 16:12–13)

13Siku iyo-iyo, afuasi airi a Jesu kala anaphiya lalo ra Emau, ambao ni mwendo wa kama masaa mairi kula Jerusalemu. 14Akala anabisha kuhusu mambo gohendeka. 15Ariphokala anabisha, Jesu mwenye wakpwedza kula nyuma zao na achinyendeka nao. 16Amuona na matso gao, ela aangamizwa fwahamu za kumanya kala ni Jesu. 17Jesu achiauza, “Mnabishani mu njirani?” Hara mabwana airi aima, na sura zao zichionyesa taana raha. 18Mmwenga, ambaye kala aihwa Kileopa, achimuamba, “Naona ni uwe macheyo hiko Jerusalemu usiyemanya mambo gohendeka vi dzuzi-dzuzi.” 19Achiauza, “Mambo gani?” Nao achimuamba, “Ni mambo garigomphaha Jesu wa Nazareti. Iye kala ni nabii, tsona Mlungu na atu osi aona manenoge na mahendoge gana uwezo mkpwulu. 20Ela akulu a alavyadzi-sadaka na vilongozi ehu amlavya ili aamulwe kuolagbwa, na achinyongbwa, wakotwa misumari dzulu ya msalaba. 21Kala huna tamaa kukala iye ndiye ndeikombola tsi ya Iziraeli. Zaidi ya higo, rero ni siku ya hahu hangu mambo higa gahendeke. 22Tsona, achetu anjina a kundi rehu akahuteza rero. Akaphiya mbirani ligundzu chiti, 23ela achiphofika hipho, taauonere mwiri wa Jesu. Achiphouya akahuambira kala akatsembukirwa ni malaika, akaambwa Jesu ni mzima. 24Alafu ayawehu anjina akaphiya ko mbirani na achakuta vivyo achivyoambirwa ni nyo achetu, ela Jesu mwenye taamuonere.”

25Ndipho Jesu achiaambira, “Mu azuzu mwimwi, mbona munaona ugumu kuamini maneno garigogombwa ni manabii? 26Mana Masihi24:26 Masihi, manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. kala ni lazima agaye hivyo kpwandza, ndipho aphahe nguma nyinji kula kpwa Mlungu.” 27Alafu waaeleza vinono mambo goandikpwa kumuhusu iye, kuandzira vitabu vya Musa hadi goandikpwa ni manabii anjina gosi.

28Hara mabwana ariphofika phephi na Emau ambako kala anaphiya, Jesu wahenda avi anatsapa. 29Ela aho amʼbembeleza, achimuamba, “Kala phapha na sisi, mana dzuwa rikatswa na jiza rinahanda.” Hipho, wakubali kukala nao. 30Wakati wa chakurya wasagala kurya nao, achihala bofulo na achishukuru Mlungu, achirimega-mega chisha achiapha. 31Ndipho nao achingʼalwa ni matso na achimtambukira. Ela Jesu achiyaya. 32Hara mabwana achiamba, “Kpwa kpweli roho zehu che zina raha kura njirani, achiphokala anahueleza Maandiko ga Mlungu!”

33Auka phapho hipho kuuya Jerusalemu. Ariphofika hiko, akuta hara anafundzi kumi na mwenga a Jesu na ayawao anjina akakutana phamwenga. 34Hara anafundzi kumi na mwenga achiamba, “Ni kpweli Bwana Jesu akafufuka! Akamtsembukira Simoni Petero.” 35Alafu nao hara afuasi airi achieleza gachigohendeka hiko njirani, na vira achivyomtambukira Jesu achiphomega-mega bofulo.

Jesu anatsembukira afuasie

(Mathayo 28:16–20; Mariko 16:14–18; Johana 20:19–23; Mahendo 1:6–8)

36Wakati kala acheresemurirana mambo higo, Jesu mwenye watsembuka gafula achiima kahi-kahi yao achiamba, “Amani naikale kpwenu.” 37Atishirwa, mana kala anaona akaona jine. 38Ela Jesu achiamba, “Kpwa utu wani munaogopha? Na ni kpwa utu wani muna shaka mwenu mioyoni? 39Hebu lolani mikono yangu na magulu, muone ichikala simi. Nigutani muone, mana jine tarina mwiri na mifupha dza hivyo nrivyo mimi.” 40Ariphomarigiza kugomba vivyo, achiaonyesa mikonoye na maguluge. 41Akala na raha sana ela taayaamini, piya achiangalala. Hipho Jesu achiaambira, “Muna chakurya phano?” 42Achimupha chipande cha ngʼonda wa kuwada, 43na achichirya pho mbere zao.

44Alafu achiaambira, “Nriphokala nchere namwi kala nchikuambirani kukala, mambo gosi ganihusugo garigoandikpwa Chitabu cha Shariya za Musa, goandikpwa ni manabii na garigo mo ndani ya Chitabu cha Zaburi, ni lazima gatimizwe.” 45Chisha waangʼaza matso ili aelewe Maandiko ga Mlungu, 46achiaambira, “Higa ndigo goandikpwa himo vitabuni kukala Masihi 24:46 Yani yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. ni lazima ateswe na siku ya hahu afufuke. 47Kpwa sababu yangu, kuandzira hipha Jerusalemu, atu a makabila gosi duniani andasikira kukala Mlungu anaswamehe dambi za osi anaokubali makosa gao na kumuuyira Mlungu. 48Mwimwi mu mashaidi a mambo higa. 4924:49 Mahendo 1:4Na phundzani, nindakureherani Roho Mtakatifu kama Baba arivyolaga. Ela kalani hipha Jerusalemu hadi ndiphohewa nguvu kula mlunguni.”

Jesu anahalwa kuphiya mlunguni

(Mariko 16:19–20; Mahendo 1:9–11)

5024:50 Mahendo 1:9–11Alafu Jesu walongoza njira afuasie kuuka Jerusalemu hadi phephi na Bethania. Ariphofika hipho waunula mikono24:50 Wakati wa kujaliya mutu, Ayahudi nkuunula mikono kama alama ya kujaliya. achiajaliya afuasie. 51Ariphokala anaajaliya, wauswa, achihalwa kuphiya dzulu mlunguni. 52Alafu afuasie amuabudu, chisha achiuya Jerusalemu na raha sana. 53Phahi, afuasie kala nkuhumira muda munji chila siku kumtogola Mlungu ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu.

03-Mar-2006@15:25, Backup Description=27-Feb-2006@08:56, Steve -