Joeli

Chitabu cha

JOELI

Tanga mbere

Chitabu hichi cha unabii chaandikpwa ni Joeli ambaye kala ni mmwenga wa manabii adide hiko Iziraeli. Ela adisi ya maishage taimanyikana vinono, wala wakati ariphoandika chitabu hichi taumanyikana mana kahadza mfalume yeyesi ariyekala anatawala. Inafikiriywa kukala wachiandika bada ya Ayahudi kuuya kula Babeli kahi ya mwaka wa magana manane mirongo mihahu na tsano hadi mwaka wa magana sabaa mirongo tisiya na sita kabila ya Jesu kuvyalwa. Joeli waishi Juda phephi na Jerusalemu.

Chitabu hichi chinagomba kuhusu siku ya uamuli wa Mwenyezi Mlungu ambayo kala indakpwedza. Dalili za siku iyo ni kuvamiwa ni ndzije na kukosa mvula. Joeli watabiri kukala atu achikubali makosa gao na achitubu, Mwenyezi Mlungu andaaswamehe na kuajaliya. Piya wagomba kuhusu ahadi ya atu kumwagirwa Roho wa Mlungu (2:28). Ahadi iyo yatimiya siku ya Pentekosti, muda mchache bada ya Jesu kuhalwa kuphiya Mlunguni (Mahendo ga mitume 2:16–21).

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Tsi inavamiywa ni Ndzije 1:1—2:17

Mwenyezi Mlungu anaaonera mbazi atue 2:18–32

Mlungu andaajaliya atue 3:1–21

Tsi inavamiywa ni Ndzije

¹Hiri ndiro neno arirogomba Mwenyezi Mlungu kumuambira Joeli mwana wa Pethueli.

²Mwi atumia phundzani,

mwimwi msagalao tsi hino hegani masikiro.

Dze, hangu mvyalwe mdzangbweona dzambo dza hiri?

Au mwasikira kukala rakala wakati wa akare enu?

³Aambireni ana enu mambo higa,

nao ana enu aambire ana ao,

na hinyo ana aho nao aambire chivyazi ndicholunga.

⁴Mimea iriyosazwa ni ipho ra ndzije

yariwa ni ndzije akulu,

iriyosazwa ni ndzije akulu ichiriwa ni ndzije adide,

iriyosazwa ni ndzije adide ichimarigizwa ni fumbiri.

⁵Lamukani mwi alevi mrire,

kotani kululu mwi mmendzao kunwa uchi muphya wa zabibu

mana tamundaunwa tsona.

⁶1:6 Maono 9:8Mana ipho ra ndzije rikavamia tsi yangu.

Ni anji hata taaolangika,

meno gao ganarya dza ga simba.

⁷Akarya mizabibu yangu

na kubananga mitini yangu.

Akaiguguna hadi magopha

na pandaze akaziricha wekee.

⁸Vwalani nguwo za magunia mrire

dza mwanamwali achiyefwererwa ni mchumbawe wa usichanani.

⁹Tamuna sadaka za mtsere wala za vinwadzi

kahi za nyumba ya kuvoya Mlungu.

Alavyadzi-sadaka yani ahumwa a Mwenyezi Mlungu anarira.

¹⁰Minda ikabanangbwa-banangbwa

tsi ikarichwa bila ya chitu.

Takuna mtsere,

uchi wa mizabibu ukauma

na mizaituni ikanyala.

¹¹Mwi akurima, kuluhukpwani!

Mwi mroromao mizabibu kotani kululu mrire

sononekani, kpwa ajili ya nganu na shayiri,

mana mavuno ko mindani gakabanangbwa-banangbwa.

¹²Mizabibu ikauma

mitini nayo ikanyala.

Mikomamanga, mitende na mitofaa

yani mihi yosi ya mundani yasira kuuma.

Nao atu taana raha tsona.

¹³Mwi alavyadzi-sadaka, vwalani magunia,

kotani kululu mwimwi muhendao kazi phatu pha kulavira sadaka.

Ndzoni mchese kuno mkavwala magunia

mwi ahumwa a Mlungu wangu!

Mana takuna arehaye tsona sadaka za mtsere wala za chinwadzi

nyumbani mwa Mlungu wenu.

¹⁴Tengani muda wa kufunga na kuvoya,

tangazani mkpwutano mtakatifu.

Kusanyani atumia osi

na atu anjina osi anaoishi himu tsi ya Juda

edze amririre Mwenyezi Mlungu,

kpwenye nyumba ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

¹⁵1:15 Isaya 13:6Siku ya Mwenyezi Mlungu indakala ya kutisha nayo i phephi,

nayo indakpwedza na ubanangi

kula kpwa Mwenye Nguvu Zosi.

¹⁶Chakurya chikauswa

kuno hunalola.

Takuna raha tsona

nyumbani mwa Mlungu wehu.

¹⁷Mbeyu zaola mitsangani,

nyumba za kuikira vitu zikakala magandzo.

Vitsaga ni vihuphu

mana takuna mavuno ga kuika.

¹⁸Nyama anarira na ndzala.

Ngʼombe zinahangaika hiku na hiku

kpwa kukosa nyasi,

hata vyaa vya mangʼondzi navyo vinagaya.

¹⁹Hunakuririra uwe Mwenyezi Mlungu,

mana tsandzala yaocha marisa gosi ga weruni

phamwenga na mihi yosi ya mindani.

²⁰Hata nyama a tsakani anakuririra uwe,

mana vidzuho vya madzi vikauma

na nyasi za weruni zikaphya na moho.

Jeshi ra ndzije

¹Pigani gunda ko Sayuni;

kotani kululu dzulu ya mwango wangu mtakatifu.

Osi asagalao tsi ya Juda naakakame

mana siku ya Mwenyezi Mlungu iredza

nayo i phephi.

²Siku iyo ni siku ya jiza na vurungu-vurungu,

indakala siku ya maingu na chilungulungu cha jiza.

Gafula jeshi kulu ra ndzije rindabwiningiza myango.

Jeshi kulu chisha ra nguvu,

ambaro taridzangbweoneka hangu kare

wala takundakala na jeshi dza hiro tsona hata kare na kare.

³Dza moho uochavyo, ndivyo ndzije aryavyo phophosi atsapirapho

na nyuma zao nkuricha tsandzala.

Achimenya phatu, dzagbwe ni phanono dza munda wa Edeni,

ela achituluka phatu hipho nkukala avi ni jangbwa

mana taphana mmea hata mmwenga ndiosala.

⁴2:4 Maono 9:7–9Uchialola akaigana na farasi,

ana mwendo dza farasi a viha.

⁵Anaphotina-tina dzulu za virere vya myango,

mriro wao ni dza wa magari ga kuvwehwa ni farasi,

au tsandzala iochayo mibuwa,

au jeshi kulu riinjiraro vihani.

⁶Atu nkugbwirwa ni wuoga aaonapho

nao nkukakama.

⁷Anashambuliya dza masujaa

na kukpwera kuta dza majeshi,

osi anaphiya kpwenye misitari

bila kubeta.

⁸Chila mmwenga anaphiya mwenga kpwa mwenga

bila kupigana kumbo na myawe.

Aho anadudula na pho phenye silaha

na takuna silaha inayoweza kuazuwiya.

⁹Nkuinjira kpwenye midzi

kpwa kukpwera dzulu za kuta,

nkuinjira madzumbani

kutsupira madirishani dza aivi.

¹⁰2:10 Maono 8:12Dunia nkusumba

na mlunguni kukakakama mbere zao,

dzuwa na mwezi nkufunga jiza

na nyenyezi zikakosa kungʼala.

¹¹2:11 Maono 6:17Mwenyezi Mlungu analongoza jeshire na mngurumo.

Majeshige galungago malagizoge gana nguvu na tagaolangika.

Iyo siku ya Mwenyezi Mlungu ni kulu tsona ya kutisha.

Ni ani awezaye kuivumirira?

Joeli anaambira atu amuuyire Mwenyezi Mlungu

¹²Ela hata vivi, Mwenyezi Mlungu anaamba,

“Uyani kpwangu na mioyo yenu yosi,

fungani, mrire na kusononeka.”

¹³Mnaphosononeka msikpwanyule mavwazi genu,

ela kpwanyulani mioyo yenu.

Muuyireni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu,

kpwa kukala iye ana huruma na mbazi,

kana tsukizi za phephi bali ana mendzwa nyinji isiyosika,

na higo mai achigopanga kukuhenderani a tayari kugaricha.

¹⁴Ni ani amanyaye? Iye anaweza kugaluza nia na akakuonerani mbazi

na akakujaliyani na mavuno hata mkaweza

kumlavira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu,

sadaka za mtsere na za uchi wa zabibu.

¹⁵Pigani gunda ko Sayuni,

tengani wakati wa kufunga na kuvoya

na muihe mkpwutano mtakatifu.

¹⁶Kusanyani atu avyere na adide,

hendani mkpwutano mtakatifu

kusanyani atumia, anache na hata ana a mongoni.

Bwana arusi na bibi arusi nao naatuluke chumbani mwao

edze mkpwutanoni.

¹⁷Alavyadzi-sadaka, atu amuhumikirao Mwenyezi Mlungu

naarire kahi-kahi ya baraza ya Nyumba ya kuvoya Mlungu na phatu pha kulavira sadaka

na aambe, “Ee Mwenyezi Mlungu aonere mbazi atuo.

Usiahende atuo akaberwa

na kutsekpwa ni mataifa ganjina.

Kpwa utu wani atu anjina aambe,

‘Akuphi ye Mlungu wao?’ ”

Mwenyezi Mlungu anaaonera mbazi atue

¹⁸Ndipho Mwenyezi Mlungu achiona wivu kpwa ajili ya tsiiye,

naye achiaonera mbazi atue.

¹⁹Mwenyezi Mlungu achijibu atue achiamba,

“Lolani ninakureherani mtsere, uchi muphya wa zabibu na mafuha

hadi mtosheke.

Wala sindakuhendani muberwe kahi ya mataifa ganjina.

²⁰Jeshi ra kula uphande wa vurini ndariusa rikale kure namwi

na kurizola hadi jangbwani, tsi isiyomera chitu.

Vikosi vya mbere vya ro jeshi ndaviinjiza bahari ya uphande wa mlairo wa dzuwa

na hivyo vya nyuma ndaviinjiza bahari ya uphande wa mtswerero wa dzuwa.

Nao andafwa kuko na kungu ya kuola kpwao mundaisikira.

Mwenyezi Mlungu anahenda mambo makulu.

²¹Uwe tsi, usiogophe bii,

hamirwa na upige njerejere,

mana Mwenyezi Mlungu akahenda mambo makulu.

²²Mwi nyama a tsakani, msiogophe,

mana hiko weruni kundakala tele nyasi mbitsi.

Mihi inavyala matunda

mizabibu na mitini inavyala kpwa unji tsona.

²³Hererwani mwi atu a Sayuni,

pigani njerejere na muhamirwe ni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

Iye akakuonyesani mbazize

kpwa kukureherani mvula ya vuri kpwa chipimo cha haki na ya mwaka

dza irivyokala hangu mwandzo.

²⁴Phatu pha kuwagira phandaodzala mtsere

na viburu vyenu vindaodzala uchi muphya wa zabibu na mafuha.

²⁵Nami nindakuuyizirani miaka yosi iriyoriwa ni ndzije angu anji

nrioahuma kpwedzarya mimea yenu:

yariwa ni maipho ga ndzije akulu na ndzije adide,

na ipho ra ndzije anjina na fumbiri.

²⁶Mundarya kumvuna

na mritogole dzina ra Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu

ariyekuhenderani mambo ga kuangalaza.

Atu angu taandatiywa waibu tsona ta kare na kare.

²⁷Namwi mundamanya kukala ni kahi ya Aiziraeli

na kukala mimi, ndimi Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu

na badala yangu takuna wanjina.

Atu angu taandatiywa waibu tsona hata kare na kare.

²⁸Phahi, bada ya higa kukala,

nindamwaga Roho wangu dzulu ya atu osi.

Ana enu alume kpwa achetu andatabiri.

Atumia enu andaloha ndoso

na ana enu alume andaona ruwiya.

²⁹Tsona siku hizo, nindamwaga Roho wangu

dzulu ya ahumwa angu alume kpwa achetu.

³⁰Nindahenda mambo ga kuangalaza ko dzulu mlunguni na ko duniani,

kundakala na milatso, moho na maingu ga mosi.

³¹2:31 Mathayo 24:29; Mariko 13:24–25; Luka 21:25; Maono 6:12–13Dzuwa rindagbwirwa rikale jiza

na mwezi nao undagbwirwa ukale kundu dza mlatso,

kabila siku kulu na ya kutisha ya Mwenyezi Mlungu kufika.

³²2:32 Mahendo 2:17–212:32 Arumi 10:13Indakala hiye ndiyemririra Mwenyezi Mlungu,

andaokolwa,

mana dzulu ya mwango Sayuni yani hiko Jerusalemu,

kundakala na atu ariotiya,

dza Mwenyezi Mlungu arivyoamba kukala,

hinyo arioihwa ni Mwenyezi Mlungu

andakala kahi ya hinyo ariotiya.

Mlungu ndivyoamula maadui a atue

¹Siku hizo na wakati uho

ndiphouyiza utajiri wa Juda na Jerusalemu,

²nindakusanya mataifa ganjina gosi

na nigatsereze kpwenye Dete ra Jehoshafati,

Nkaamula kuko kpwa ajili ya atu angu Aiziraeli.

Aho aatsamula atu angu kahi za mataifa

na achiganya tsi yangu.

³Aaganya atu angu kpwa kupiga kura.

Aguza avulana ili kuriphira malaya,

na achiguza asichana ili agule uchi wa zabibu anwe.

⁴3:4 Isaya 23:1–18; Ezekieli 26:1—28:26; Amosi 1:9–10; Zakariya 9:1–4; Mathayo 11:21–22; Luka 10:13–143:4 Isaya 14:29–31; Jeremia 47:1–7; Ezekieli 25:15–17; Amosi 1:6–8; Zefania 2:4–7; Zakariya 9:5–7“Mu ano ani kpwangu mwi atu a Tiro na Sidoni na seemu zosi za Filisti? Dze, mnalonda mniriphize? Ichikala mnalonda mniriphize, phahi hivyo mlondavyo kuvihenda nindakuuyizirani enye tsona haraka sana. ⁵Mwahala feza na zahabu zangu na hazina zangu za samani mchiziphirika kpwenye nyumba zenu za ibada. ⁶Mwaaguza atu a Jerusalemu na atu a Juda kpwa Ayunani, ili akale kure na tsi yao. ⁷Haya lolani, nindaauyiza tsona kula hiko mrikoaguza na nkuhendereni gosi mrigoahendera. ⁸Ndaaguza ana enu a chilume na a chichetu, niatiye mikononi mwa atu a Juda nao andaaguza kpwa atu a Sheba, taifa ambaro ri kure sana,” Mwenyezi Mlungu ndiye achiyegomba higa.

⁹Aambire mataifa adzitayarishe kpwa viha.

Tayarishani masujaa enu.

Anajeshi osi naasengere akashambuliye.

¹⁰3:10 Isaya 2:4; Mika 4:3Majembe genu gagaluzeni panga

na maphanga genu nago gagaluzeni mafumo.

Hinyo asio mkpwotse na aambe, “Mino nina mkpwotse.”

¹¹Ndzoni upesi mwino atu a mataifa ganjina gosi,

kusanyikani hipho deteni.

Uwe Mwenyezi Mlungu, rehe masujaago phapho.

¹²Mataifa ganjina nagahimizwe

gaphiye Dete ra Jehoshafati,

mana hiko ndiko ndikosagala

niahukumu atu osi a mataifa ganjina jirani.

¹³3:13 Maono 14:14–16; 14:19–20; 19:15Haya, akateni-kateni

dza mutu atsengaye nganu.

Avyogeni-vyogeni dza mutu aminyaye zabibu,

mana pho phatu pha kuminyira phaodzala hata phanafurika

mana uyi wao ni munji sana.

¹⁴Makundi-makundi ga atu

ganagodza hiko Dete ra uamuli,

mana siku ya Mwenyezi Mlungu

kpwedza hiko Dete ra uamuli i phephi.

¹⁵Dzuwa na mwezi vindatiywa jiza,

nyenyezi nazo zindaricha kungʼala.

¹⁶3:16 Amosi 1:2Mwenyezi Mlungu andanguruma kula Sayuni,

mngurumowe undasikika kula Jerusalemu.

Mlunguni na duniani kundasumba,

ela Mwenyezi Mlungu andakala chimbiriro kpwa atue

na ngome kpwa Aiziraeli.

Mlungu andaajaliya atue

¹⁷Ndipho mndiphomanya kukala mimi Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu

nasagala Sayuni, mwango wangu mtakatifu.

Jerusalemu undakala mudzi mtakatifu

na ajeni taandauvyoga tsona.

¹⁸Wakati hinyo kundakala na uchi munji wa zabibu hiko dzulu myangoni,

na ko vidzangoni kundakala na maziya manji,

chila chidzuho kpwenye tsi ya Juda chindajera madzi.

Himo nyumbani mwa Mwenyezi Mlungu mundaomboka pula za madzi

na madzige gandajera Dete ra Shitimu.

¹⁹Misiri indakala gandzo

na Edomu indakala jangbwa huphu,

kpwa sababu atu aho aahendera mai atu a Juda,

mana aolaga atu a asiokala na makosa kpwenye tsi yao.

²⁰Ela tsi ya Juda na ya Jerusalemu,

kundakala na atu vivyazi na vivyazi hata kare na kare.

²¹Mimi Mwenyezi Mlungu nisagalaye dzulu ya mwango wa Sayuni

sindakutiyani adabu tsona dza hivyo nirivyohenda.