Aamuli

Chitabu cha

AAMULI

Tanga mbere

Chitabu cha Aamuli ni masemuriro ga wakati Aiziraeli kala akaricha kulunga shariya hata chila mutu anahenda aonavyo ni sawa. Wakati uhu kala ni kahi ya Aiziraeli kuvamia tsi ya Kanani na wakati wa kpwandzishwa kpwa utawala wa chifalume hiko Iziraeli. Adisi zenye zinahusu masujaa ambao kala achiihwa Aamuli. Aamuli hinyo taahendere kazi ya kuamula bahi kama neno renye rinavyoeleweka ela akala vilongozi a viha phamwenga na kutawala. Kati ya vilongozi aho phana mmwenga ariye mashuhuri zaidi, naye ni Samsoni, ambaye mahendoge ga kpwenye sura ya kumi na tahu hadi sura ya kumi na sita.

Fundzo kulu ra chitabu hichi ni kukala, kpwenderera kpwa Aiziraeli kala kunategemea kukala aaminifu kpwa Mlungu, ambapho kusakala aaminifu kala kuchiarehera mashaka. Ela kpwakala na zaidi ya higa, mana hata wakati taifa hiro kala tariphiya sawa na Mlungu, Mlungu kala nkuaricha aphahwe ni mashaka, ela kpwa mbazize nyinji, iye Mlungu kala a tayari kutivya atue wakati ariphomgalukira na kumririra tsona.

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Garigohendeka hadi wakati wa chifo cha Joshuwa 1:1—2:10

Aamuli a Iziraeli 2:11—16:31

Mambo ganjina gohendeka 17:1—21:25

Atu a Juda na Simioni anahala seemu ya tsi yohewa

¹Bada ya chifo cha Joshuwa, Aiziraeli amuuza Mwenyezi Mlungu achiamba, “Ni kabila riphi ndirokala ra kpwandza kpwendapigana na Akanani?” ²Mwenyezi Mlungu achiajibu achiamba, “Mbari ya Juda ndiyo ndiyophiya mwandzo kpwendapigana, nami tsi iyo nkaitiya mwao mikononi.” ³Phahi atu a mbari ya Juda achiambira ndugu zao a mbari ya Simioni, “Huphiyeni phamwenga wakati huyapigana na Akanani ili huhale tsi huriyohewa. Naswi hundaphiya phamwenga namwi wakati muyahala tsi yohewa.” Kpwa hivyo atu a Simioni achiphiya nao. ⁴Phahi atu a Juda achendashambuliya, naye Mwenyezi Mlungu achiatiya Akanani na Aperizi mwao mikononi, hipho atu a Juda achiolaga atu elufu kumi vihani hiko mudzi wa Bezeki. ⁵Mumo mudzini, atu a Juda akpwendamuona mfalume Adoni-Bezeki achipigana naye na achiashinda Akanani na Aperizi. ⁶Adoni-Bezeki wachimbira, ela aho achimzola hadi achimgbwira na achimkata madzalagumbe ga mikononi na maguluni. ⁷Adoni-Bezeki achiamba, “Afalume mirongo sabaa ambao kala akaakata madzalagumbe ga mikononi na maguluni kala achitsola pukupuku zitsopokazo photsi. Vivi Mlungu akaniripha kama vyohenda.” Achimphirika Jerusalemu na achendafwa kuko.

⁸Chisha atu a Juda achipigana na kushinda Jerusalemu. Achiolaga atu osi kpwa upanga na nyo mudzi achiutiya moho. ⁹Badaye atu a mbari ya Juda aphiya achendapigana na Akanani ariosagala tsi za myangoni, Negebu na tsi ya Shefela.1:9 Negebu ni tsi ya jangbwa iriyo uphande wa mwakani. Shefela manaye ni tsi za kugbwa.¹⁰Piya ashambuliya Akanani ariosagala mudzi wa Heburoni ambao hipho mwandzo kala uchiihwa Kiriathi-ariba, achishinda makabila ga Sheshai, Ahimani na Talimai.

¹¹Ariphola hiko, atu a Juda aphiya achendashambuliya atu a mudzi wa Debiri, ambao pho mwandzo kala uchiihwa Kiriathi-Seferi. ¹²Chisha Kalebu achiamba, “Mutu yeyesi ndiye shambuliya mudzi wa Kiriathi-Seferi na achiushinda ndamlóza mwanangu wa chichetu Akisa.” ¹³Phahi Othinieli mwana wa mdide wa Kalebu, yeihwa Kenazi, waushinda nyo mudzi, naye Kalebu achimloza mwanawe Akisa. ¹⁴Phahi ye Akisa ariphofika kpwa Othinieli, wamvoya ruhusa mlumewe akamvoye munda ise.1:14 Tafusiri zanjina zinaamba Othinieli, wamuamba mchewe akavoye munda ise. Phahi Akisa waphiya na ariphokala anatserera kula kpwa pundawe, Kalebu wamuuza mwanawe, “Unalonda nikuhendereni?” ¹⁵Akisa achimjibu achimuamba, “Nakuvoya uniphe zawadi kpwa sababu wanipha munda hiko Negebu, piya nipha vidzuho vya madzi.” Phahi Kalebu achimupha vidzuho vya madzi vya uphande wa dzulu na vya uphande wa tsini.

¹⁶Mbari ya Juda iriphouka Jeriko, yani mudzi wa mitende, Akeni ariokala chivyazi cha mtsedza wa Musa aphiya phamwenga nao ko jangbwani seemu ya Juda iriyo Negebu phephi na Aradi, ahenda makalo hiko achisagala phamwenga na atu kuko. ¹⁷Juda na ndugu zao a mbari ya Simioni aphiya achendashinda Akanani arioishi Sefathi. Mudzi hinyo awaangamiza1:17 Neno ra Chieburania ririrohumika hipha rinamaanisha kuika vyo vitu na nyo atu mbere za Mwenyezi Mlungu kpwa kuvibananga-bananga au kuvilavya dza sadaka. tsetsetse nao achiupha dzina ranjina ra Horima.1:17 Horima manaye ni kubanangbwa-banangbwa tsetsetse.¹⁸Atu a mbari ya Juda piya apiga na achishinda na kuhala midzi ya Gaza na vidzidzivye, Ashikeloni na vidzidzivye na Ekironi na vidzidzivye. ¹⁹Mwenyezi Mlungu wakala phamwenga na atu a mbari ya Juda nao achihala seemu za myangoni, ela taayaweza kuzola atu arioishi seemu za kugbwa mana aho kala ana magari ga vyuma ga kuvwehwa ni farasi. ²⁰1:20 Joshuwa 15:13–14Mudzi wa Heburoni wahewa Kalebu kulengana na malagizo ga Musa, naye achiazola anangbwa ahahu a Anaki.

Makabila ganjina ganashindwa kuzola Akanani

²¹1:21 Joshuwa 15:63; 2 Samueli 5:6; 1 Nyakati 11:4Ela atu a Benjamini taayazola Ajebusi arioishi Jerusalemu, kpwa hivyo Ajebusi achiishi phamwenga na Abenjamini mo Jerusalemu hadi rero.

²²Atu a mbari ya Yusufu ashambuliya mudzi wa Betheli, naye Mwenyezi Mlungu achikala phamwenga nao. ²³Phahi yakala hivi: Kpwandza yo mbari ya Yusufu yahuma atu akapeleleze nyo mudzi wa Betheli. Pho mwandzo, mudzi uho kala uchiihwa Luzu. ²⁴Nyo apelelezi amuona mutu anatuluka kula mo mudzini achimuamba, “Hunakuvoya huonyese mryango wa kuinjirira himu mudzini, naswi hundakuhendera manono.” ²⁵Phahi waaonyesa, nao achiinjira na achiolaga chila mutu mo mudzini, isiphokala mutu hiyu na atue. ²⁶Badaye mutu iye watsama achendasagala tsi ya Ahiti, ambako wadzenga mudzi na achiupha dzina, achiwiiha Luzu, dzina ambaro richereko hadi rero.

²⁷1:27 Joshuwa 17:11–13Atu a mbari ya Manase taayazola atu a mudzi wa Bethi-Sheani na vidzidzivye, Taanaki na vidzidzivye, Dori na vidzidzivye, Ibuleamu na vidzidzivye na Megido phamwenga na vidzidzivye. Akanani aenderera kusagala kuko. ²⁸Hata Aiziraeli ariphokala na nguvu za kupigana nao, taayazola Akanani ela aalazimisha kuhenda kazi za shokowa.

²⁹1:29 Joshuwa 16:10Atu a mbari ya Efuraimu taayazola Akanani kula mudzi wa Gezeri ela asagala phamwenga nao.

³⁰Atu a Zabuloni taayazola Akanani ariosagala mudzi wa Kitironi, wala hara kala achiishi mudzi wa Nahaloli, ela nyo aenderera kusagala nao kuno anahenda kazi za shokowa.

³¹Atu a mbari ya Asheri taayazola atu a midzi ya Ako, Sidoni, Ahilabu, Akizibu, Heliba, Afeka na Rehobu. ³²Atu a mbari ya Asheri asagala phamwenga na Akanani, enyezi a tsi iyo mana taayazola.

³³Atu a mbari ya Nafutali piya taayazola atu ariosagala mudzi wa Bethi-Shemeshi wala hara ariosagala mudzi wa Bethi-Anathi, ela asagala phamwenga na nyo atu a Kanani, ariosagala kpwenye yo tsi. Hata hivyo, alazimisha nyo atu a Bethi-Shemeshi na a Bethi-Anathi aahendere kazi.

³⁴Aamori aazola atu a mbari ya Dani achisala ko myangoni, wala taayaruhusiwa kusagala seemu za kugbwa. ³⁵Aamori aenderera kusagala mwango wa Heresi, na kpwenye midzi ya Aijaloni na Shaalibimu. Ela atu a mbari ya Yusufu ariphophaha nguvu aalazimisha Aamori ahende kazi za shokowa. ³⁶Mphaka wa Aamori waandzira unaphoambuka kuphiya Akirabimu hadi Sela na kpwenderera uphande wa dzulu.

Mwenyezi Mlungu anademurira atue

¹Malaika wa Mwenyezi Mlungu wauka Giligali achiphiya Bokimu, achiambira Aiziraeli, “Nákutuluzani kula tsi ya Misiri na nchikurehani tsi ambayo naapira akare enu kukala ndaapha. Naamba, ‘Sindavundza chilagane choika namwi. ²2:2 Kutsama 34:12–13; Kumbukumbu 7:2–5Namwi musiike chilagane na enyezi a tsi hino ela mundavundza mwatu mwao mwa kulavira sadaka.’ Ela mwino tamlungire malagizo gangu. Kpwa utu wani tamlunga malagizo gangu? ³Kpwa hivyo naamba: Sindaazola tsona enyezi a tsi hino nao andakutatizani na milungu yao indakala mihego kpwenu.” ⁴Malaika wa Mwenyezi Mlungu ariphomala kugomba maneno higa kpwa Aiziraeli osi, nyo atu arira kpwa sauti ya dzulu. ⁵Phatu hipho aphaiha Bokimu,2:5 Bokimu manage ni atu arirao. nao Aiziraeli achimlavira sadaka Mwenyezi Mlungu.

Chifo cha Joshuwa

⁶Bada ya Joshuwa kulagana na Aiziraeli, chila mbari yaphiya kpwenye seemu yokala akaganyirwa ili akaimiliki. ⁷Aiziraeli amuhumikira Mwenyezi Mlungu muda wosi wa uhai wa Joshuwa na bada ya chifoche, muda wosi arioishi hara atumia arioona mahendo gosi makulu ambago Mwenyezi Mlungu waahendera Aiziraeli. ⁸Joshuwa mwana wa Nuni, mtumishi wa Mwenyezi Mlungu wafwa phokala ana umuri wa miaka gana mwenga na kumi. ⁹2:9 Joshuwa 19:49–50Nao achimzika phatu phokala akahewa ikale yakpwe hiko Timunathi-Heresi, katika seemu ya tsi ya myango ya Efuraimu vurini mwa mwango wa Gaashi. ¹⁰Atu osi a chivyazi cha wakati wa Joshuwa asira kufwa, na kuchikala na chivyazi chanjina ambacho tachimanyire Mwenyezi Mlungu wala mahendo arigohendera atu a Iziraeli.

Aiziraeli anaricha kuabudu Mwenyezi Mlungu

¹¹Phahi Aiziraeli ahenda mai mbere za Mwenyezi Mlungu na kuabudu vizuka vya Baali. ¹²Aiziraeli aricha kumuabudu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa akare aho ambaye waalavya kula Misiri, achiabudu milungu yanjina, milungu iriyoabudiwa ni atu ariosagala phamwenga nao, higa gachimtsukiza sana Mwenyezi Mlungu. ¹³Aricha Mwenyezi Mlungu achihumikira vizuka vya Baali na vya Ashitorethi. ¹⁴Kpwa hivyo Mwenyezi Mlungu achiatsukirirwa Aiziraeli, naye achiricha anyangʼanyi akaiye mali zao. Waarichira maadui gao gokala gakaazunguluka gaazidi nguvu nao taayaweza kuaturya. ¹⁵Aiziraeli ariphotuluka kpwendapigana, uwezo wa Mwenyezi Mlungu kala u chinyume chao naye achiahenda ashindwe, kama arivyokala akaapira. Nao achisononeka sana.

¹⁶Kpwa hivyo Mwenyezi Mlungu waapha aamuli ambao aativya Aiziraeli kula mikononi mwa atu arioaiyira mali zao. ¹⁷Ela Aiziraeli taayaaphundza hinyo aamuli aho mana akala dza malaya kpwa kukosa uaminifu, aho alunga milungu yanjina na kuiabudu. Aricha upesi nyayo zolungbwa ni akare aho ariotii shariya za Mwenyezi Mlungu, ela nyo taahendere hivyo. ¹⁸Phahi Mwenyezi Mlungu kala achiapha muamuli anakala phamwenga naye na kuativya Aiziraeli kula mikononi mwa maadui gao wakati wosi wa maisha ga ye muamuli. Mwenyezi Mlungu waaonera mbazi ariphosikira chiriro chao kpwa sababu ya kugaya na kuonerwa arikohenderwa Aiziraeli. ¹⁹Ela muamuli kala achifwa tu, Aiziraeli anauyira mambo gao ga kare na kuishi maisha mai kuriko akare ao. Ahumikira na kusujudiya milungu yanjina wala taayaricha mahendo gao ga uasi. ²⁰Kpwa hivyo Mwenyezi Mlungu achikala na tsukizi na atu a Iziraeli naye achiamba, “Kpwa sababu taifa hiri rikavundza chilagane nrichoika na akare ao, achirema kulunga na kuniphundza, ²¹vivi sindagazola tsona mataifa ganjina ambago Joshuwa wagasaza wakati ariphofwa. ²²Nindagahumira mataifa higo kujeza Aiziraeli ichikala andagbwira njira za Mwenyezi Mlungu dza akare ao.” ²³Phahi Mwenyezi Mlungu wagaricha mataifa higo wala kayagazola mara mwenga, wala kayamupha Joshuwa uwezo wa kushinda mataifa higo.

Mataifa ganjina gosazwa tsi ya Kanani

¹Phahi Mwenyezi Mlungu wasaza makabila higa ili agahumire kuajeza Aiziraeli ambao taonere viha himo tsi ya Kanani ²(wahenda hivyo ili aaphe atu a vivyazi hivyo vya Iziraeli ujuzi wa kupigana mana taayapigana viha): ³Hinyo ariosazwa ni akulu atsano a Afilisti, Akanani osi, Asidoni na Ahivi ariokala achisagala myango ya Lebanoni, kula mwango wa Baali-Herimoni hadi phatu pha kumenyera Hamathi. ⁴Mwenyezi Mlungu wakusudiya kuahumira aho ili kuajeza Aiziraeli, aone ichikala andalunga shariya arizoapha akare aho kutsupira Musa. ⁵Phahi Aiziraeli aishi phamwenga na Akanani, Ahiti, Aamori, Aperizi, Ahivi na Ajebusi. ⁶Aiziraeli alóla ana achetu a mataifa higo na kulavya ana aho a chichetu alólwe ni barobaro a mataifa higo na kuabudu milungu ya atu aho.

Othinieli anakala muamuli wa Iziraeli

⁷Aiziraeli ahenda mai mbere za Mwenyezi Mlungu: mana ayala Mwenyezi Mlungu, Mlungu wao, achiabudu vizuka vya Baali na vya Ashera. ⁸Kpwa hivyo Mwenyezi Mlungu achiatsukirirwa sana Aiziraeli, achiahenda ashindwe ni Kushani-Rishathaimu mfalume wa Mesopotamia, nao achimuhumikira kpwa muda wa miaka minane. ⁹Ela Aiziraeli ariphomririra Mwenyezi Mlungu, iye waaphirikira muokoli achiativya. Muokoli iye ni Othinieli mwanangbwa wa mdide wa Kalebu, yeihwa Kenazi. ¹⁰Phahi roho wa Mwenyezi Mlungu wamwedzera Othinieli, naye achikala muamuli wa Aiziraeli. Othinieli waphiya achipigana na Kushani-Rishathaimu mfalume wa Mesopotamia naye Mwenyezi Mlungu achimtiya mwakpwe mikononi achimshinda. ¹¹Kpwa hivyo tsi yakala na amani kpwa muda wa miaka mirongo mine. Chisha Othinieli mwana wa Kenazi achifwa.

Ehudi anakala muamuli wa Iziraeli

¹²Phahi Aiziraeli auyira kuhenda uyi tsona mbere za Mwenyezi Mlungu. Mwenyezi Mlungu achimtiya mkpwotse mfalume Egiloni wa Moabu aashambuliye Aiziraeli, mana ahenda uyi mbere za Mwenyezi Mlungu. ¹³Mfalume Egiloni waungana na Aamoni na Aamaleki kupigana na Aiziraeli na achiashinda, achihala mudzi wa mitende, yani Jeriko. ¹⁴Nao Aiziraeli achimuhumikira Egiloni, mfalume wa Moabu kpwa muda wa miaka kumi na minane.

¹⁵Ela Aiziraeli ariphomririra Mwenyezi Mlungu, iye waapha muokoli yani Ehudi, mwana wa Gera kula mbari ya Benjamini yekala achihumira mkpwono wa kumotso. Aiziraeli achimuhuma aphirike kodi kpwa mfalume Egiloni wa Moabu. ¹⁶Ehudi achidzitengezera phanga ra maso ga kosi-kosi ra ure wa nusu mita. Achirifunga phakpwe nyongani, nyonga ya kulume na achirifwinika na vwazire. ¹⁷Achimphirikira mfalume Egiloni wa Moabu hira kodi. Mfalume Egiloni kala ni mutu mziho sana. ¹⁸Ehudi ariphomala kulavya yo kodi, wauka na atsukulie a kodi. ¹⁹Ela ariphofika kpwenye vizuka vya mawe, phephi na Giligali, wauya kpwa Egiloni achimuamba, “Ee mfalume nina ujumbeo wa siri.” Mfalume achiamuru atumishie anyamale, nao achituluka. ²⁰Phahi Ehudi wamsengerera phokala asegere, chumbache cha mnyevu achimuamba, “Nina ujumbeo kula kpwa Mlungu.” Mfalume achiunuka kula phakpwe chihini achiima. ²¹Ehudi achitsomola phangare na mkpwonowe wa kumotso kula kpwa nyongaye ya kulume, achimdunga naro ndanini, ²²hata mphini wa phanga uchimenya ndani phamwenga na phangare, phanga rosi richizibwa ni marunya. Ehudi kayaritsomola ro phanga naro richikala rikafurika uphande wa mongoni. ²³Chisha Ehudi watuluka barazani3:23 Mana ga neno ra Chieburania ririro hipha tagaeleweka vinono. achifunga miryango ya chumba cha dzulu na funguwo.

²⁴Bada ya Ehudi kuuka, atumishi a mfalume akpwedza achikuta miryango ya chumba cha dzulu ikafungbwa, nao achifikiri mfalume achadzisaidiya chumba cha ndani. ²⁵Achigodzera hadi achiinjirwa ni wasiwasi. Ariphoona anakaa kuvugula, achihala funguwo achivugula mryango. Achimuona mfalume wao akagbwa photsi, akafwa.

²⁶Hara atumishi ariphokala anagodzera, Ehudi wachimbira kutsupira phara phokala na vizuka vya mawe, achiphiya Seira. ²⁷Ariphofika hiko, wapiga tarumbeta hiko tsi ya mwango wa Efuraimu, nao Aiziraeli achitserera phamwenga naye kula hiko myangoni kuno anaalongoza. ²⁸Achiaambira, “Nilungani; mana Mwenyezi Mlungu akaatiya maadui genu, Amoabu, mwenu mikononi.” Kpwa hivyo achitserera naye hadi vivuko vya muho Joridani ambako taayaruhusu Mmoabu hata mmwenga kuvuka. ²⁹Wakati uho Aiziraeli aolaga Amoabu elufu kumi ariokala masujaa na enye mkpwotse, wala takuna hata mmwenga yeweza kuchimbira. ³⁰Siku iyo Moabu yashindwa ni Iziraeli, nayo tsi ichikala na amani kpwa muda wa miaka mirongo minane.

Shamugari anakala muamuli wa Iziraeli

³¹Bada ya Ehudi phakpwedza Shamugari mwana wa Anathi. Iye naye waolaga Afilisti magana sita kpwa kuhumira fwimbo ya lutsa ya kutsungira ngʼombe. Iye piya waativya Aiziraeli.

Debora na Baraka anativya Aiziraeli

¹Bada ya chifo cha Ehudi, Aiziraeli auyira kuhenda mai mbere za Mwenyezi Mlungu. ²Phahi Mwenyezi Mlungu watiya Aiziraeli mikononi mwa Jabini, mfalume wa Kanani, yetawala mudzi wa Hazori, naye mkpwuluwe wa jeshi kala ni Sisera, mwenyezi wa Haroshethi-Hagoimu.4:2 Hagoimu manage ni makabila gasigokala ga Iziraeli. Aiziraeli kala achiwiiha Haroshethi-Hagoimu, mana atu ariosagala mudzi uho kala sio Aiziraeli.³Mfalume Jabini wakala na magari ga vyuma ga kuvwehwa ni farasi magana tisiya. Iye mfalume waaonera sana Aiziraeli kpwa miaka mirongo miiri, nao achimririra Mwenyezi Mlungu aaterye.

⁴Wakati hinyo Debora, nabii wa chichetu, yekala mkpwaza Lapidothi wakala muamuli wa Aiziraeli. ⁵Iye kala achisagala tsini ya mtende, urioihwa mtende wa Debora uriokala kahi-kahi ya midzi ya Rama na Betheli kpwenye myango ya Efuraimu, nao Aiziraeli kala achiphiya kpwamurirwa malau gao. ⁶Siku mwenga Debora wamuiha Baraka mwana wa Abinoamu kula mudzi wa Kedeshi, seemu ya Nafutali, naye ariphofika achimuamba, “Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa Aiziraeli, anakulagiza hivi, ‘Katsambule atu elufu kumi kula mbari ya Nafutali na ya Zabuloni na waalongoze hadi mwango wa Tabori. ⁷Nami nindamuhenda Sisera, mkpwulu wa jeshi ra mfalume Jabini, edze na jeshire na magarige ga kuvwehwa ni farasi apigane nawe hiko muho wa Kishoni, nami ndamtiya mwako mikononi.’ ” ⁸Baraka achimuamba, “Ichikala undaphiya phamwenga nami, ndaphiya, ela ichikala kundaphiya phamwenga nami, phahi sindaphiya.” ⁹Debora achiamba, “Ni sawa, ndaphiya phamwenga nawe, ela phahi nguma taindakala yako, mana Mwenyezi Mlungu andamtiya Sisera mikononi mwa mchetu.” Kpwa hivyo Debora achiphiya phamwenga na Baraka hiko Kedeshi. ¹⁰Baraka wakusanya atu elufu kumi kula kpwa mbari ya Zabuloni na ya Nafutali achimlunga kuphiya Kedeshi. Debora naye achiphiya phamwenga nao.

¹¹Wakati hinyo, Heberi, Mkeni kala akadzitenga na Akeni ayae ambao ni chivyazi cha Hobabu, mlamu wa Musa. Heberi kala akachita hemare kure, hiko Saananimu, phephi na Kedeshi kokala na muhi mkpwulu wa mwaloni.

¹²Sisera ariphoambirwa kukala Baraka mwana wa Abinoamu kala akaambuka kuphiya mwango wa Tabori, ¹³wakusanya jeshire rosi na magarige ga kuvwehwa ni farasi ga vyuma magana tisiya, achiuka kula Haroshethi-Hagoimu hadi muho Kishoni.

¹⁴Hipho Debora wamuamba Baraka, “Unuka! Mwenyezi Mlungu akakutanguliya, siku ya rero Mwenyezi Mlungu akamtiya Sisera mwako mikononi.” Phahi Baraka walongoza jeshire ra atu elufu kumi achiteremuka kula mwango wa Tabori. ¹⁵Baraka ariphoandza kushambuliya, Mwenyezi Mlungu achimupha chiwewe Sisera na jeshire mbere ya Baraka. Sisera watserera kula mwakpwe garini achichimbira na magulu. ¹⁶Ela Baraka achizorera ro jeshi na magari ga kuvwehwa ni farasi hadi Haroshethi-Hagoimu, naye achiaolaga anajeshi osi a Sisera kpwa upanga, napho taphayasala hata mutu mmwenga.

¹⁷Ela Sisera wazola hadi hemani kpwa Jaeli, mkpwaza Heberi, Mkeni. Wahenda hivyo kpwa sababu kala phana usena baina ya Jabini mfalume wa Hazori na atu a mryango wa Heberi.

¹⁸Jaeli watuluka achimchinjira Sisera, achimuamba “Karibu bwana wangu, karibu kpwangu wala usiogophe.” Phahi Sisera wainjira himo hemani na Jaeli achifwinika nguwo. ¹⁹Phahi wamuamba yuya mchetu, “Nipha madzi ninwe mana nina chiru.” Phahi yuya mchetu wavugula chiriba cha maziya, achimupha achinwa, chisha achimfwinika nguwo tsona. ²⁰Sisera achimuamba yuya mchetu, “Ima hipho mryangoni, na mutu yeyesi achedzakuuza, ‘Phano phana mutu yeyesi?’ Muambe, ‘Taphana!’ ” ²¹Ela Jaeli, mkpwaza Heberi, wahala chigingi cha hema na nyundo, achinyapa pore-pore achendamdunga nacho chilanguni hadi chichigutana na mtsanga, mana Sisera kala akalala usingizi wa fungo kpwa kuremwa. Hipho Sisera achifwa phapho. ²²Baraka ariphokala anamuendza Sisera, Jaeli watuluka kondze kpwendakutana naye achimuamba, “Ndzo nikuonyese ye mutu umuendzaye.” Baraka wainjira hema ra Jaeli na achimkuta Sisera a photsi, akafwa, na chigingi cha hema chi phakpwe chilanguni.

²³Siku iyo Mlungu waapha ushindi Aiziraeli dzulu ya Jabini, mfalume wa Kanani. ²⁴Aiziraeli aenderera kukala na nguvu hadi mwisho achimuangamiza Jabini, mfalume wa Kanani.

Wira wa Debora

¹Phahi siku iyo, Debora na Baraka mwana wa Abinoamu aimba wira huno.

²“Vilongozi alongoza Aiziraeli,

nao atu achidzilavya kpwa kumendza enye.

Mlikeni Mwenyezi Mlungu!

³Phundzani mwi afalume!

Hegani masikiro, mwi atawala!

Nindamuimbira Mwenyezi Mlungu,

Mlungu wa Iziraeli.

⁴“Uwe Mwenyezi Mlungu uriphotserera

kula eneo ra Seiri,

yani uriphotserera kula Edomu,

tsi yasumba,

na mlunguni kuchituluka madzi,

yani maingu ko mlunguni gatuluza mvula.

⁵5:5 Kutsama 19:18Myango yasumba mberezo

uwe Mwenyezi Mlungu,

hata Mwango Sinai wasumba mberezo

uwe Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa

Iziraeli.

⁶Wakati wa muamuli Shamugari, mwana

wa Anathi,

wakati wa Jaeli, atu aricha kuhumira barabara kulu,

avyaro atsupira njira za vidze-vidze.

⁷Vidzidzi vyakala wekee bila atu,

taviyakalako hiko Iziraeli,

hadi nriphohala ulongozi mimi Debora,

mimi nriye mayo wa Iziraeli.

⁸Adzitsamburira milungu miphya,

tsi ichikala na viha.

Ela takuyaphahikana mwenye fumo wala ngao

kahi-kahi ya atu elufu mirongo mine a Iziraeli.

⁹Moyo wangu unahamirwa ni vilongozi a viha a Iziraeli,

ariodzilavya kpwa kumendza kpwao kula kpwa nyo atu.

Mtogoleni Mwenyezi Mlungu!

¹⁰Tangazani, mwi mpandao punda

ereru,

mwi msagarirao micheka ya samani,

mwimwi mnyendekao njirani,

tangazani dzambo hiro.

¹¹Phundzani sauti za aimbadzi5:11 Neno ra Chieburania ririrohumirwa phapha rinaweza kumanisha atu ahumirao maha. pho phatu phahekpwapho madzi.

Tangazani ushindi wa Mwenyezi Mlungu,

ushindi wa achiyae ario Iziraeli.

Ndipho atu a Mwenyezi Mlungu

ariphotserera maryangoni.

¹²Lamuka, lamuka Debora!

Lamuka! Lamuka uimbe wira!

Unuka, Baraka mwana wa Abinoamu,

hala matekao wuuke nao.

¹³Masujaa ariosala atserera,

atu a Mwenyezi Mlungu

aphiya achendapigana na enye mkpwotse.

¹⁴Anjina ao, akpwedza kula Efuraimu, tsi ambayo pho kare kala ni ya Amaleki,5:14 Chieburania chinaamba Amaleki ela tafusiri za kare zinaamba deteni.

achilunga ndugu zao atu a Benjamini;

vilongozi a viha atserera kula Makiri,

maofisaa akulu kula Zabuloni.

¹⁵Akulu a Isakari aphiya phamwenga na Debora,

atu a Isakari akala aaminifu kpwa Baraka;

achimlunga mairo hadi deteni.

Ela atu a mbari ya Rubini

akala na kusita-sita kunji.

¹⁶Kpwa utu wani mwasala kpwenye vyaa vya mangʼondzi?

Ili kuphundza chigophi cha kuihira mangʼondzi?

Kahi ya atu a mbari ya Rubini

mwakalamo kusita-sita kunji.

¹⁷Atu a mryango wa Giliadi asala ngʼambo ya muho Joridani.

Mbari ya Dani, kpwa utu wani mwasala melini?

Mbari ya Asheri yahurira hiko pwani,

yakala mwakpwe bandarini.

¹⁸Atu a Zabuloni ni atu

ariohatarisha maisha gao na chifo.

Hata atu a Nafutali azindza maisha gao

kpwenye seemu zirizogbwa dzulu za myango.

¹⁹Afalume akpwedza achipigana,

afalume a Kanani apigana naswi,

hiko Taanaki phephi na visima vya Megido,

ela taayaphaha zewe ra feza.

²⁰Nyenyezi za mlunguni zashiriki viha,

zalunga njira zao, zichipigana na Sisera.

²¹Kishoni muho wa kare,

mafurikoge gatsukula majeshi ga Sisera.

Roho yangu sengera mbere kpwa nguvu.

²²Phahi farasi atsupa achikala anavyoga kpwa nguvu,

aphiya kpwa msindo mkpwulu wa

makpwatsa gao katika kuzola kpwao kpwa kutinatina.

²³Malaika wa Mwenyezi Mlungu anaamba hivi:

‘Atu a Merosi naalaniwe sana,

atu asagalao mudzi hinyo,

mana taedzere kumterya Mwenyezi Mlungu,

taayamterya kupigana na hara enye nguvu.’

²⁴Jaeli, mkpwaza Heberi, Mkeni,

naajaliwe kuriko achetu osi.

Oho, naajaliwe kuriko achetu osi asagalao mahemani.

²⁵Sisera wavoya madzi, naye achimupha maziya,

wamrehera maziya ga mtindi ndani ya bakuli rostahili aishimiwa.

²⁶Mkpwonowe mmwenga wagbwira chigingi cha hema,

na mkpwonowe wa kulume achigbwira nyundo ya fundi,

achimkota Sisera chilanguni

hadi chigingi chichiguta mtsanga.

²⁷Sisera wazama, achigbwa maguluni pha Jaeli,

achilala zii.

Phapho ariphozama ndipho ariphogbwa achifwa!

²⁸Nine wa Sisera watsungurira,

watsungurira na dirishani,

achilalama.

‘Kpwa utu wani garire ra kuvwehwa ni farasi rikachelewa?

Mbona mvumo wa magarige ukachelewa kusikirika?’

²⁹Jibu achiriphaha kula kpwa achetu a ikima,

achidzihuriza tsona na tsona kpwa jibu hiro.

³⁰‘Bila shaka anaganya zewe;

Chila asikari aphahe msichana mmwenga au airi,

mavwazi ga kutiywa rangi-rangi kpwa ajili ya Sisera.

Mavwazi ga kutiywa rangi na marembo ga singoni,

kpwa ajili yangu!’

³¹Ee Mwenyezi Mlungu, maaduigo gosi

nagaangamike dza vivyo vya Sisera!

Ela asenao naangʼale dza dzuwa,

wakati rinaphotuluka na mwanga mkpwulu!”

Nayo tsi ichikala na amani kpwa muda wa miaka mirongo mine.

Aiziraeli anagayiswa ni Amidiani

¹Chisha Aiziraeli auyira tsona kuhenda uyi mbere za Mwenyezi Mlungu naye achialavya mikononi mwa Amidiani kpwa muda wa miaka sabaa. ²Ulongozi wa Amidiani wakala wa ukatili munji hadi Aiziraeli achidzitengezera mwatu mwa kudzifwitsa ko myangoni, pangani na kokosi arikoweza kudzifwitsa. ³Mana kano nyinji Aiziraeli ariphophanda mwao mindani, Amidiani, Aamaleki na atu kula mlairo wa dzuwa kala achiambuka kpwendaashambuliya. ⁴Aho kala achichita kambi zao chinyume chao, na kubananga mavuno ga tsi hadi mphaka wa Gaza. Nao Amidiani kala taarichira Aiziraeli chakurya chochosi wala mangʼondzi, ngʼombe au punda. ⁵Aho kala achedza na mifugo yao na mahema gao kpwa unji dza ndzije, aho na ngamia aho kala ni anji sana kpwa hivyo achikala vira edzavyo anabananga yo tsi ya Iziraeli. ⁶Chihivyo Aiziraeli ahendwa anyonje na achiya ni Amidiani hata achimririra Mwenyezi Mlungu aaterye.

⁷Aiziraeli ariphomririra Mwenyezi Mlungu kpwa gara arigokala anahenderwa ni Amidiani, ⁸Mwenyezi Mlungu waaphirikira nabii, naye achiambira, “Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa Iziraeli anaamba hivi: Nákutuluzani kula Misiri, murikokala atumwa ⁹na nchikutivyani kula mikononi mwa Amisiri na kula mikononi mwa osi ariokala anakuonerani, nami nchiazola mbere zenu na tsi zao nchikuphani. ¹⁰Tsona nchikuambirani kukala, ‘Mimi, ndimi Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu; msiabudu milungu ya Aamori ambao tsi yao munaisagala,’ ela tamyaphundza sauti yangu.”

Gidioni anakala muamuli

¹¹Malaika wa Mwenyezi Mlungu wakpwedza chidzidzi cha Ofura, achisagala tsini ya muhi uihwao mwaloni uriokala wa mutu yeihwa Joashi wa mbari ya Abiezeri. Gidioni, mwana wa Joashi kala anawaga nganu ndani ya phatu pha kuminyira zabibu ili Amidiani asione. ¹²Malaika wa Mwenyezi Mlungu ariphomtsembukira Gidioni achimuamba, “Mwenyezi Mlungu a phamwenga nawe, uwe sujaa.” ¹³Gidioni achimjibu achimuamba, “Ela Bwana, ichikala Mwenyezi Mlungu a phamwenga naswi, ni kpwa utu wani gano gahufika? Ga kuphi mahendo ga ajabu ambago akare ehu kala achihuambira kukala, ‘Mwenyezi Mlungu ndiye yehutuluza kula Misiri!’ Ela vino Mwenyezi Mlungu wahuricha na achihutiya mikononi mwa Amidiani.” ¹⁴Ndipho Mwenyezi Mlungu achimgalukira achimuamba, “Vivi nakuhuma, phiya na uwezoo urio nao, ukativye Iziraeli kula mikononi mwa Amidiani.” ¹⁵Gidioni wajibu achiamba, “Bwana, nindawezadze kutivya Iziraeli? Mana mryango wangu ni nyonje kahi ya mbari ya Manase na mimi si chochosi kahi ya nyumba yehu.” ¹⁶Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Ndakala phamwenga nawe, nawe undaangamiza Amidiani avi unapigana na mutu mmwenga.” ¹⁷Gidioni achijibu achiamba, “Ichikala ukanitsunuka nipha ishara ili nimanye kukala kpweli nagomba nawe. ¹⁸Nakuvoya usiuke, nigodzera hadi nedze nikulavire sadaka yangu.” Naye Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Ndakugodzera hadi uuye.”

¹⁹Phahi Gidioni waphiya achendatsindza mwana mbuzi achimjita. Achihala unga kaphu mwenga achitengeza mikahe isiyotiywa hamira. Zira nyama wazitiya kaphuni na mtsuzi achiutiya nyunguni, achimphirikira yuya malaika tsini ya mwaloni, achimupha. ²⁰Yuya malaika wa Mlungu achimuamba Gidioni, “Hala zo nyama na yo mikahe isiyotiywa hamira uyiike dzulu ya dziwe hiri, chisha uimwagire nyo mtsuzi.” Naye Gidioni achihenda hivyo. ²¹Hipho malaika wa Mwenyezi Mlungu waguta nyama na mikahe na tsa ya fwimbo iriyokala mwakpwe mkpwononi. Phatuluka moho pho dziweni uchiocha zo nyama na mikahe, naye malaika achiangamika. ²²Ndipho Gidioni achimanya kukala ni malaika wa Mwenyezi Mlungu, naye achiamba, “Maye shaka! Mwenyezi Mlungu! Mimi nkaonana na malaika wa Mwenyezi Mlungu uso kpwa uso!” ²³Ela Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Kala na amani wala usiogophe, mana kundafwa.” ²⁴Chisha Gidioni wadzenga phatu pha kulavira sadaka, achiphaiha, Mwenyezi Mlungu ni amani.6:24 Mwenyezi Mlungu ni amani ni Jehova Shalomu kpwa Chieburania. Hipho phatu pha kulavira sadaka hiko Ofura, mudzi wa Abiezeri, phachere phapho hadi rero.

Gidioni anabomola phatu pha kulavira Baali sadaka

²⁵Usiku uho Mwenyezi Mlungu wamuamba, “Hala yo ndzau ya phiri ya sowe, yani yo ya miaka sabaa, ukabomole phatu pha kulavira sadaka Baali, phodzengbwa ni sowe, na ukate nguzo ya Ashera yiimireyo phephi na phapho. ²⁶Chisha udzenge vinono phatu pha kulavira sadaka Mwenyezi Mlungu, Mlunguo phapha phatu pha dzulu dza inavyolondwa. Halafu unilavire sadaka ya kuochwa tsetsetse ya yo ndzau, na kunize nazikale za yo nguzo ya Ashera ndiyoikata.” ²⁷Phahi Gidioni wahala atumishie kumi, achihenda gara arigokala akalagizwa ni Mwenyezi Mlungu. Gidioni waogopha atu a kpwao na atu a nyo mudzi, kpwa hivyo shuuli ihi kaihendere mutsi ela waihenda usiku.

²⁸Chiti kuriphocha atu adziondoka ariphoona phatu pha kulavira sadaka Baali phakabomolwa na chiguzo cha Ashera chikakatwa-katwa, na ngʼombe ya phiri ikaochwa dzulu ya phatu pha kulavira sadaka phokala phakadzengbwa. ²⁹Atu auzana, “Ni ani achiyehenda gano?” Bada ya kuendza na kuuzana, aambirwa kukala Gidioni mwana wa Joashi ndiye yekala akahenda gago. ³⁰Atu a mudzi ariphomanya amuamba Joashi, “Mtuluze mwanao humuolage, mana akabomola phatu pha kulavira sadaka Baali na chiguzo cha Ashera akachikata-kata.” ³¹Ela Joashi waambira osi hara kala akamlunga, “Kpwa utu wani munamhehera, na kumkanda ngao Baali? Yeyesi amheheraye andaolagbwa kufikira muhondo ligundzu. Ichikala Baali ni mlungu, naadzihehere mwenye, mana phatuphe pha kulavira sadaka phakabomolwa.” ³²Kpwa hivyo siku iyo Gidioni wahaswa dzina achiihwa “Jerubaali,” yani, “Baali naahehe naye, mana akabomola phatuphe pha kumlavira sadaka.”

³³Sambi atu osi a Midiani, Amaleki na atu asagalao mlairo wa dzuwa aungana nao achivuka muho Joridani achichita kambi yao Dete ra Jeziriili. ³⁴Ela roho wa Mwenyezi Mlungu achimwedzera Gidioni. Naye Gidioni achipiga gunda na atu a mbari ya Abiezeri achimlunga. ³⁵Achihuma ahumwa seemu zosi za mbari zosi za Manase ili amlunge. Piya achihuma anjina akaihe atu a Asheri, Zabuloni na Nafutali, nao achiphiya kpwendakutana naye. ³⁶Gidioni achimuamba Mlungu, “Ichikala undaativya Aiziraeli kutsupira mkpwono wangu, kama urivyolaga, ³⁷naika chingo ya ngʼondzi phatu pha kuwagira mtsere; ichikala indakala na manena, na kanda-kanda kosi kukale kukavu, nindamanya kukala undativya Aiziraeli kutsupira mkpwono wangu kama urivyogomba.” ³⁸Naye Mwenyezi Mlungu achihenda kama arivyogomba. Gidioni aripholamuka siku ya phiri, wahala hira chingo achiiminya gara manena goodzaza chibakuli tele cha madzi. ³⁹Chisha Gidioni achimuamba Mlungu, “Usinireyere, niruhusu nivoye kano ihi bahi. Navoya nione ishara yanjina; ihende yo chingo ya ngʼondzi ikale kavu, na ko kanda-kanda kukale kukalwama manena.” ⁴⁰Usiku uho Mlungu wahenda hivyo. Hira chingo yakala kavu, ela tsi yosi kuzunguluka yo chingo ichikala ikalwama na manena.

Gidioni anaturya Amidiani

¹Phahi Jerubaali, yani Gidioni na jeshi rosi rokala phamwenga naye arauka chiti achendachita kambi chisima cha Harodi, nayo kambi ya Amidiani yakala deteni uphande wa vurini wa yo yao. Dete hiro kala ri phephi na mwango wa More.

²Mwenyezi Mlungu achimuamba Gidioni, “Jeshi urironaro ni kulu sana chiasi cha kukala siweza kukuhendani mturye Amidiani mana nchikuhendani muaturye hivyo murivyo, Aiziraeli andadzikarya aambe ni kazi ya mikono yao. ³7:3 Kumbukumbu 20:8Kpwa hivyo nyo anajeshi aambire hivi, ‘Mutu yeyesi ambaye anakakama kpwa wuoga naauke hipha mwango wa Giliadi auye kaya.’ ”7:3 Tafusiri zanjina zinamarigiza na auke hipha mwango Giliadi, ambapho labuda ni dzina ranjina ra mwango Giliboa. Hipho anajeshi elufu mirongo miiri na mbiri auya kaya naye Gidioni achisala na anajeshi elufu kumi.

⁴Chisha Mwenyezi Mlungu achimuamba Gidioni, “Atu aha bado achere anji, aphirike madzini, nami ndakutsamburira phapho. Nchiamba, ‘Hiyu naaphiye phamwenga nawe,’ andaphiya phamwenga nawe na nchiamba, ‘Hiyu usiphiye naye,’ iye ni asiphiye.” ⁵Kpwa hivyo Gidioni achiaphirika hara atu muhoni. Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Osi ndiozama na kunwa madzi dza diya, aike kanda na nyo ndionwa kpwa kuchita mavwindi.” ⁶Jumula ya hara arionwa madzi kpwa kugaheka na mafumba na kugalamba dza diya kala ni atu magana mahahu. Anjina osi achita mavwindi achinwa madzi. ⁷Phahi Mwenyezi Mlungu achimuamba Gidioni, “Nindativya Aiziraeli kuhumira hinyo atu magana mahahu ariolamba madzi na kuatiya Amidiani mwako mikononi. Hinyo anjina ariche auye makaya.” ⁸Phahi Gidioni wahala vira vyakurya na magunda ga hara anajeshi a Iziraeli, enye achiambira auye kaya, ela achisala na hara anajeshi magana mahahu. Kambi ya Amidiani yakala deteni tsini ya phokala Gidioni na jeshire.

⁹Usiku uho Mwenyezi Mlungu achimuamba Gidioni, “Phiya ukashambuliye yo kambi, mana vivi nkaitiya mwako mikononi. ¹⁰Ela ichikala umuoga kpwendavamia ko kambini phiya phamwenga na mwanatsinio Pura, ¹¹ukasikize go gagombwago ni Amidiani, nawe undaphaha ujasiri wa kuashambuliya.” Phahi Gidioni na Pura aphiya phephi na hara asikari kala anarinda usiku. ¹²Nyo Amidiani, Amaleki na atu kula mlairo wa dzuwa kala akamwagikana ko deteni dza ndzije. Ngamia aho kala taaolangika, akala anji dza mtsanga wa pwani. ¹³Gidioni ariphofika, wasikira mutu mmwenga yekala anasemurira ndoso myawe, iye waamba, “Nkaloha na mo ndosoni nkaona mkpwahe wa shayiri ukapingilika hadi kambi ya Amidiani, ukapiga hema na kuripendula chitswatsi, naro hema rikagbwa.” ¹⁴Ye myawe yekala naye achimuamba, “Uhu si utu wanjina isiphokala upanga wa Gidioni mwana wa Joashi, Muiziraeli. Inaonyesa Mwenyezi Mlungu akatiya Amidiani na jeshi rao rosi mikononi mwa Gidioni.”

¹⁵Gidioni ariphosikira kuhusu hira ndoso, waabudu chisha achiuya kambi ya Aiziraeli, achendaambira, “Unukani, mana Mwenyezi Mlungu akaritiya jeshi ra Amidiani mwenu mikononi.” ¹⁶Waaganya hara atu magana mahahu makundi mahahu, achiapha magunda na nyungu zokala na vimwindi ndani, ¹⁷achiambira, “Nilolani na kuhenda sawa na vyo ndivyohenda ndiphofika phephi na yo kambi. ¹⁸Mimi na atu osi nrionao ndiphopiga magunda, mwimwi namwi mundapiga genu chila uphande wa yo kambi, na mkote kululu muambe, ‘Kpwa ajili ya Mwenyezi Mlungu na kpwa ajili ya Gidioni!’ ”

¹⁹Phahi Gidioni na hara anajeshi gana mwenga ariokala nao aphiya phephi na yo kambi ya Amidiani usiku wa manane, wakati arindzi a usiku kala akagaluzwa. Gidioni na hara anajeshi ariokala naye achipiga magunda gao na achivundza nyungu zokala mwao mikononi. ²⁰Gara makundi mahahu ga anajeshi a Gidioni gapiga magunda gao na achivundza nyungu. Chisha mikono yao ya kumotso kala ikagbwirira vimwindi vyokala vinaaka. Chila mmwenga achikota kululu achiamba, “Upanga kpwa ajili ya Mwenyezi Mlungu na kpwa ajili ya Gidioni!” ²¹Jeshi ra Gidioni aima chila mutu phatuphe kuzunguluka yo kambi, naro jeshi ra Amidiani atiya hoyo na achichimbira. ²²Hipho anajeshi a Gidioni ariphopiga magunda gao magana mahahu, Mwenyezi Mlungu achiahenda anajeshi a maadui ahale panga zao na achiandza kupigana enye kpwa enye. Ariosala achimbira kuelekeya Serera achiphiya hadi Bethi-Shita, mudzi urio mphaka wa Abeli-Mehola phephi na Tabathi. ²³Aiziraeli kula Nafutali, Asheri na atu osi a Manase aihwa ni Gidioni, nao achialunga Amidiani. ²⁴Gidioni wahuma ahumwa akatangaze kosi tsi za myango ya Efuraimu kukala, “Tsererani mkpwapambane na Amidiani na muazuwiye asivuke vidzuho na muho Joridani hadi kufikira Bethi-Bara.”

Phahi atu osi kula Efuraimu achedza achizuwiya asivuke nyo muho Joridani na vyo vidzuho hadi kufikira Bethi-Bara. ²⁵Achiweza kuhala mateka vilongozi airi a Midiani, yani Orebu na Zeebu. Ye Orebu amuolaga phenye mwamba wa Orebu, naye Zeebu achimuolaga phatu pha kuminyira uchi phoihwa Zeebu wakati anazoresa Amidiani. Nao achimrehera Gidioni vitswa vya Orebu na Zeebu ngʼambo ya muho Joridani.

Zeba na Salimuna anaolagbwa

¹Phahi atu a mbari ya Efuraimu amuuza Gidioni, “Kpwa utu wani kuwihire wakati munaphiya mkapigane na Amidiani?” Achimlaumu kuno akatsukirwa sana. ²Ela Gidioni achiajibu achiamba, “Gago nchigohenda si chitu kulengana na go mrigogahenda mwimwi. Mana hata masaza ga zabibu za Efuraimu ni manono kuriko mavuno ga atu angu Abiezeri. ³8:3 Zaburi 83:11Mlungu wakuphani vilongozi a Midiani, Orebu na Zeebu. Dze, nahendani kulengana na mrigohenda mwimwi?” Ariphoambira gaga, tsukizi zao zichidigirika.

⁴Gidioni na hara anajeshie magana mahahu avuka muho Joridani. Dzagbwe kala akaremwa ela aenderera kulunga maadui gao. ⁵Gidioni achiambira atu a Sukothi, “Nakuvoyani apheni atu angu chakurya mana akaremwa na ana ndzala, nami bado nindaenderera kulunga Zeba na Salimuna afalume a Midiani.” ⁶Vilongozi a Sukothi achimuamba, “Ye Zeba na Salimuna ukaagbwira kare hata unalonda huriphe jeshiro chakurya? Kaandze kuagbwira kpwandza.” ⁷Gidioni waajibu achiambira, “Kpwa vira tamundahuterya, Mwenyezi Mlungu ndiphoatiya mwangu mkpwononi, Zeba na Salimuna, nindakpwedza nkuvwarureni na miya ya jangbwani na vikpwata.” ⁸Kula hipho Gidioni waambuka hadi Penueli, ambako piya wavoya msada, ela aho piya amjibu dza arivyojibiwa ni atu a Sukothi. ⁹Phahi Gidioni waambira atu a Penueli, “Nchiuya salama na ushindi nindabomola mnara uhu.”

¹⁰Wakati hinyo Zeba na Salimuna kala akafika mudzi wa Karikori phamwenga na chikosi chao cha atu elufu kumi na tsano, ambao kala akasala kula kpwa jeshi rosi kula mlairo wa dzuwa, mana anajeshi elufu gana na mirongo miiri ariokala anahumira Upanga kala akaolagbwa. ¹¹Phahi Gidioni waambuka kuhumira njira ihumirwayo ni achuuzi iriyo mlairo wa dzuwa wa Noba na Jogibeha, achishambuliya hiro jeshi, ambaro enye kala anaona a salama. ¹²Zeba na Salimuna, afalume a Midiani achichimbira, Gidioni achialunga achiagbwira na jeshi rao rosi richigbwirwa ni wuoga.

¹³Bada ya higo, Gidioni mwana wa Joashi wauya kula vihani achitsupira mavoromoko ga Heresi. ¹⁴Hiko wamgbwira barobaro kula kpwa atu a Sukothi, ambaye Gidioni wamuuza maswali. Naye barobaro achimuandikira Gidioni madzina ga vilongozi na atumia mirongo sabaa na sabaa a mudzi wa Sukothi. ¹⁵Gidioni achiauyira atu a Sukothi achiambira, “Avi mnamanya vyonilaphiza mriphoamba, ‘Ye Zeba na Salimuna ukaagbwira kare hata unalonda huriphe jeshiro chakurya, kaagbwire kpwandza.’ Haya hinya, Zeba na Salimuna.” ¹⁶Gidioni wahala hara vilongozi achiatiya adabu na miya ya jangbwani na vikpwata. ¹⁷Piya Gidioni wabwaga mnara wa Penueli na achiaolaga atu a mudzi hinyo.

¹⁸Chisha Gidioni achiauza Zeba na Salimuna, “Atu murioaolaga hiko Tabori kala ni atu a viphi?” Nao achijibu achiamba, “Akala atu dza uwe, mana osi kala akaigana na ana a mfalume.” ¹⁹Gidioni achiajibu achiamba, “Aho kala ni enehu a chilume ndani mwenga. Kama Mwenyezi Mlungu aishivyo kala tamuaolagire, mwimwi nisingekuolagani.” ²⁰Naye Gidioni achimuamba Jetheri mwanawe wa kpwandza, “Unuka uaolage!” Ela yuya barobaro kayatsomola upangawe, mana kala ni muoga, sababu kala achere mwanache. ²¹Phahi Zeba na Salimuna amuamba Gidioni, “Unuka uwe wedze uhuolage, mana kulengana na mutu arivyo ndivyo urivyo mkpwotsewe.” Phahi Gidioni waunuka achiaolaga, na achihala mapambo gokala singoni mwa ngamia ao.

²²Chisha Aiziraeli achimuamba Gidioni, “Hutawale uwe phamwenga na anao na adzukuluo, mana ukahutivya kula mikononi mwa Amidiani.” ²³Gidioni achiambira, “Sindakutawalani, wala mwanangu kandahenda hivyo, ela Mwenyezi Mlungu andakutawalani.” ²⁴Hipho Gidioni waambira, “Ela navoya chitu chimwenga. Nakuvoyani chila mmwenga aniphe vipuli vya zahabu murivyohala zewe.” (Mana nyo maadui kala ni atu a Isimaili nao kala ana jadi ya kuvwala vipuli vya zahabu.) ²⁵Nyo achijibu achiamba, “Hundakupha moyo kutsuka.” Achiandika nguwo, nao chila mmwenga achiika vipuli arivyokala akavihala zewe. ²⁶Uziho wa vyo vipuli vya zahabu wakala kilo kumi na tisiya na nusu,8:26 Shekeli elufu mwenga na magana sabaa. mbali na mapambo ganjina, mavwazi ga zambarau govwalwa ni nyo afalume a Midiani na mikufu yokala singoni mwa ngamia ao. ²⁷Gidioni achivihumira kutengeza chisibao ambacho wachiika Ofura, uriokala mudziwe. Badaye Aiziraeli achikala anachiabudu, nacho chichikala ni muhego kpwa Gidioni na nyumbaye. ²⁸Hivyo ndivyo Amidiani arivyoshindwa nao taayakala tsona na nguvu ya kupigana. Na Iziraeli nayo tsi ya Iziraeli ichikala na amani miaka mirongo mine wakati Gidioni kala achere moyo.

Chifo cha Gidioni

²⁹Gidioni, yani Jerubaali, mwana wa Joashi wauya kpwakpwe kaya achendasagala. ³⁰Iye wakala na ana a chilume mirongo sabaa, nyo ario wavyala mwenye, mana kala ana achetu anji. ³¹Mwanachetuwe yekala mudzi wa Shekemu piya wamvyarira mwana wa chilume, na achimuiha Abimeleki. ³²Chisha Gidioni wafwa wakati kala akatsakala sana, naye achizikpwa mbira8:32 Chieburania atu kala achitsonga mbira mwambani. Mutu kala achifwa ayaikpwa mumo, mwiri uchibubudzika mifupha inatsolwatsolwa na kuikpwa phamwenga. Mutu wanjina achifwa anazikpwa phapho. yozikpwa ise Joashi hiko Ofura, seemu ya mbari ya Abiezeri.

³³Bada ya chifo cha Gidioni, Aiziraeli auyira vizuka vya Baali na kuiabudu na kumuhenda Baali-Berithi mlungu wao. ³⁴Aiziraeli taayamtambukira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wao, yeativya mikononi mwa maadui gao gosi ga chila uphande, ³⁵wala taayahendera manono atungbwa a Jerubaali (yani Gidioni), kpwa manono ambago waahendera Aiziraeli.

Abimeleki anahendwa mfalume wa Shekemu

¹Abimeleki, mwana wa Jerubaali waphiya Shekemu kpwa fuko rao, achiambira, ²“Auzeni atu osi a Shekemu, ‘Ni riphi nono kpwenu, ya kpwamba ana osi mirongo sabaa a chilume a Jerubaali akutawaleni au mwana mmwenga? Tambukirani kukala mimi ni mlatso wenu.’ ” ³Phahi atu a fukore agomba maneno higa kpwa niabaye mbere za atu osi a Shekemu, nao achiamua kumlunga Abimeleki, mana aamba, “Hiyu ni ndugu yehu.” ⁴Achimupha vipande mirongo sabaa vya feza vyolaviwa kula nyumba ya Baali-Berithi, ambavyo Abimeleki wavihumira kukodi atu akorofi na a kuphupha ili amlunge. ⁵Achiphiya nao Ofura kpwa ise na hiko achendaolaga nduguze osi mirongo sabaa dzulu ya dziwe mwenga. Ela Jothamu mwana mdide wa Jerubaali kayaolagbwa mana wachimbira achendadzifwitsa. ⁶Chisha atu a Shekemu na atu a Bethi-Milo akusanyika phamwenga achiphiya kpwenye muhi mkpwulu wa mwaloni phephi na nguzo hiko Shekemu, achimuhenda Abimeleki kukala mfalume wao.

⁷Jothamu ariphosikira zo habari, waphiya achendaima dzulu ya mwango Gerizimu, achigomba kpwa raka ra dzulu achiamba, “Niphundzani mwi atu a Shekemu, ichikala mnalonda Mlungu akuphundzeni. ⁸Siku mwenga mihi yauka phamwenga kpwendadzitawazira mfalume. Phahi ichiuamba mzaituni, ‘Hutawale.’

⁹“Mzaituni uchijibu uchiamba, ‘Dze! Niriche kazi yangu ya kulavya mafuha ambago kutsupira higo milungu na anadamu anaishimiwa, nkadziyuge kukala mtawala wa mihi?’ ¹⁰Ndipho mihi ichiuamba mtini, ‘Kala mtawala wehu.’ ¹¹Ela mtini uchirema uchiamba, ‘Dze! Niriche kazi yangu ya kuvyala matunda manono ga mtswano, nikadziyuge kutawala mihi?’ ¹²Alafu mihi ichiuamba mzabibu, ‘Kala mtawala wehu.’ ¹³Ela mzabibu uchirema uchiamba, ‘Dze! Niriche kulavya uchi unaohenda milungu na anadamu kusikira raha, niphiye nkatawale mihi?’ ¹⁴Mwishirowe mihi yosi ichiuamba muhi wa miya, ‘Kala mtawala wehu.’ ¹⁵Nao muhi wa miya uchijibu hira mihi uchiamba, ‘Ichikala kpweli mnalonda nikale mtawala wenu, ndzoni msagale tsini ya chivurivuri changu. Ela ichikala tamlonda kuhenda hivyo, phahi moho nautuluke kula mwangu miyani ukaoche mierezi ya Lebanoni.’ ”

¹⁶Jothamu waenderera kugomba achiamba, “Vino kale mkahenda kpwa nia nono na uaminifu kpwa kumuhenda Abimeleki mfalume, na ikale mkamuhendera Jerubaali na atue kama inavyostahili kpwa mahendo arigohenda? ¹⁷Mana baba wazindza maishage kpwa kukupigirani viha, naye achikukombolani kula mikononi mwa Amidiani. ¹⁸Ela rero mkaphiya chinyume cha baba na atue, kpwa kuolaga anae mirongo sabaa dzulu ya dziwe mwenga. Namwi mkamtsambula Abimeleki, mwana wa yekala muhendadzi-kazi wa baba, akale mfalume wenu kpwa kukala ni mʼbari wenu. ¹⁹Phahi ichikala mwahenda hivyo na nia nono na kumuishimu Jerubaali na atue, phahi hamirwani ni Abimeleki, naye Abimeleki ahamirwe ni mwimwi. ²⁰Ela ichikala si hivyo, moho nautuluke kula kpwa Abimeleki uoche atu a Shekemu na Bethi-Milo; na moho nautuluke kula kpwa atu a Shekemu na Bethi-Milo, umuoche Abimeleki.” ²¹Chisha Jothamu wachimbira hadi Beeri ambako wakpwendasagala, kpwa kuogopha nduguye, Abimeleki.

Abimeleki anaenderera kutawala

²²Abimeleki ariphokala akatawala Iziraeli miaka mihahu, ²³Mlungu wahuma roho mbii ambaye wareha kusaelewana kahi ya Abimeleki na atu a Shekemu, nao atu a Shekemu achikala chinyume cha Abimeleki. ²⁴Mlungu wahenda hivi ili kumriphiza Abimeleki kpwa kuolaga ana mirongo sabaa a Jerubaali na kuariphiza atu a Shekemu kpwa kumterya Abimeleki kuolaga nduguze. ²⁵Atu a Shekemu aika atu a kumuoteya Abimeleki hiko dzulu za myango na achikala anaiyira atsupao na seemu hizo. Nago higa gaambirwa Abimeleki.

²⁶Siku mwenga Gaali, mwana wa Ebedi, phamwenga na nduguze aphiya achendasagala Shekemu. Phahi atu a mudzi hinyo achimkuluphira. ²⁷Bada ya kukala akaphiya mindani kuhunda zabibu na kuziminya, ahenda sharee. Sharee iyo aihenda ndani ya nyumba ya mlungu wa nyo mudzi. Atu phokala akarya na kunwa uchi, aandza kumlani Abimeleki. ²⁸Gaali mwana wa Ebedi achiamba, “Abimeleki ni ani kpwehu na swino atu a Shekemu hu ano ani kpwakpwe hata humuhumikire? Ye si ni mwana wa Jerubaali? Na Zebuli si ni mwanatsiniwe? Nahumuhumikire Hamori, ise wa Shekemu. Kpwa utu wani humuhumikire Abimeleki? ²⁹Kalapho ndimi mtawala wa Shekemu, ningemuusa Abimeleki. Ningemuamba, ‘Enjereza jeshiro wedze hupigane.’ ”

³⁰Zebuli, mkpwulu wa nyo mudzi ariphosikira maneno gogombwa ni Gaali mwana wa Ebedi, gamtsukiza sana. ³¹Iye wahuma ahumwa chisiri kpwa Abimeleki achendamuamba, “Gaali mwana wa Ebedi na nduguze akpwedzaishi Shekemu na vivi anakutiira ndzili ili atu a mudzi akale chinyume nawe. ³²Hivi ndivyo nafikiriya uhende. Longoza jeshiro usiku mwedze mdzifwitse ko mindani ili muotee. ³³Ligundzu chiti uvamie nyo mudzi. Wakati Gaali na atue achedza kupigana nawe undaweza kuahenda vira ulondavyo.”

³⁴Phahi Abimeleki phamwenga na atu osi ariokala nao aandza charo usiku kpwedza Shekemu. Waaganya atue makundi mane na achiotea phephi na nyo mudzi. ³⁵Gaali ariphotuluka na kuima ryango ra mudzi, Abimeleki na jeshi arirokala naro atuluka mwao mafwitsoni.

³⁶Gaali ariphoona nyo atu wamuamba Zebuli, “Kuna atu anatserera kula dzulu ya myango!” Naye Zebuli achimuamba, “Ni vivuri-vuri vya ko myangoni ndivyo unaona ni atu.” ³⁷Chisha Gaali wagomba tsona achiamba, “Lola, atu aredza kula kahi-kahi ya tsi, na anjina aredza kula uphande wa pharipho na muhi wa mwaloni wa apigi a mburuga.” ³⁸Ndipho Zebuli achimuamba Gaali, “Kudzikaryako kuphaphi vino, uwe yeamba, ‘Abimeleki ni ani hata humuhumikire?’ Higa ni go majeshi urigogabera. Tuluka vivi sambi ukapigane nago.” ³⁹Kpwa hivyo Gaali walongoza atu a Shekemu kpwendapigana na Abimeleki. ⁴⁰Abimeleki wamzoresa Gaali naye achichimbira na atu anji ariolumizwa agbwa mo njirani mosi hadi pho ryangoni. ⁴¹Abimeleki wasagala hiko Aruma, naye Zebuli achizola Gaali na nduguze ili asisagale Shekemu.

⁴²Siku ya phiri atu atuluka achiphiya kondze ya mudzi achiphiya mindani, gaga gachimfikira Abimeleki. ⁴³Phahi wahala jeshire achiriganya makundi mahahu, nao aoteya ko mindani. Ariphoona atu anatuluka nyo mudzi, waapiga na achiaolaga. ⁴⁴Abimeleki na kundi rosi arirokala naro raphiya upesi richendaima pho ryangoni, kuno gara makundi mairi gachishambuliya hara ariokala a hiko mindani na gachiaolaga. ⁴⁵Siku ndzima Abimeleki wapigana na atu a nyo mudzi hadi mudzi achiuhala, na atue osi ariokala himo achiaolaga, mudzi achiubomola na achiumwagira-mwagira munyu.

⁴⁶Ariphosikira higo, enyezi arioishi ndani ya mnara wa Shekemu, ainjira seemu ya ngome ya nyumba ya mlungu wao yeihwa Eli-Berithi. ⁴⁷Abimeleki waambirwa kukala enyezi a mnara wa Shekemu akakusanyika phamwenga. ⁴⁸Phahi Abimeleki na atu ariokala nao aphiya mwango Salimoni. Abimeleki achihala mbadzo, achikata panda ya muhi achiyiika fuzini. Chisha achiambira jeshire, “Mchivyoona nahenda namwi upesi hendani dza vivyo.” ⁴⁹Kpwa hivyo chila mmwenga wa hara anajeshi wakata panda ya muhi na achimlunga Abimeleki. Ahumbirira zira panda za mihi iyo ngome chisha achiitiya moho. Ariokala mumo kala ni atu elufu mwenga, nao atu osi achifwa achetu kpwa alume.

⁵⁰Ariphomala kubomola Shekemu, Abimeleki waphiya Thebesi ambako wazangira nyo mudzi na achiuteka. ⁵¹Ela kahi-kahi ya nyo mudzi kala phana mnara wa kuaminika. Phahi atu osi a mudzi uho, achetu kpwa alume na vilongozi aho ainjira na kudzifungira ndani, chisha achipanda dzulu ya nyo mnara. ⁵²Abimeleki waphiya ko munarani ili kuushambuliya, ela ariphokala anasengerera ro ryango ra kuinjirira kpwa autiye moho, ⁵³9:53 2 Samueli 11:21mchetu mmwenga watsupha sago ya lala nayo ichivundza zekeya ra chitswa cha Abimeleki. ⁵⁴Mara mwenga achiiha yuya mwanajeshi kala achimtsukurira silahaze achimuamba, “Tsomola upangao uniolage. Simendze atu aambe naolagbwa ni mchetu.” Phahi yuya mwanajeshi wamdunga upanga na Abimeleki achifwa. ⁵⁵Aiziraeli ariphoona Abimeleki akafwa, auka achiuya chila mmwenga kpwakpwe kaya. ⁵⁶Hivyo ndivyo Mlungu arivyomriphiza Abimeleki kpwa uyi ariomuhendera ise kpwa kuolaga nduguze mirongo sabaa. ⁵⁷Mlungu piya waariphiza uyi wosi wa atu a Shekemu kpwa kumterya Abimeleki, na yo lana ya Jothamu mwana wa Jerubaali ichikala ikaagbwira.

Tola anakala muamuli

¹Bada ya chifo cha Abimeleki, Tola mwana wa Puwa, mdzukulu wa Dodo, kula mbari ya Isakari wakala muokoli wa Iziraeli. Tola wasagala mudzi wa Shamiri urio tsi ya myango ya Efuraimu. ²Iye wakala muamuli wa Iziraeli kpwa muda wa miaka mirongo miiri na mihahu. Badaye achifwa na kuzikpwa kuko Shamiri.

Jairi anakala muamuli

³Bada ya Tola kufwa, muamuli yelungira ni Jairi kula Giliadi. Iye waamula Iziraeli kpwa miaka mirongo miiri na miiri. ⁴Wakala na ana mirongo mihahu ariophirika punda mirongo mihahu, chila mwana pundawe na chila mmwenga kala anaimirira mudzi. Midzi iyo inaihwa Havothi-Jairi10:4 Manage kpwa Chieburania ni vidzidzi vya Jairi. hadi rero. Midzi iyo mirongo mihahu i kpwenye tsi ya Giliadi. ⁵Jairi wafwa na achizikpwa mudzi uihwao Kamoni.

Aiziraeli analaviwa mikononi mwa Afilisti na Aamoni

⁶Aiziraeli auyira kuhenda mai mbere za Mwenyezi Mlungu. Aricha kumuhumikira iye, ela achimuhumikira vizuka vya Baali, vya Ashitorethi na milungu ya Shamu, ya Sidoni, ya Moabu, ya Amoni na milungu ya Afilisti. ⁷Mwenyezi Mlungu waatsukirirwa sana Aiziraeli, naye achialavya mikononi mwa Afilisti na Aamoni. ⁸Mwaka uho bada ya chifo cha Jairi, Iziraeli ateswa na kuonerwa ni go mataifa mairi. Aho, kpwa miaka kumi na minane, aaonera Aiziraeli osi ariosagala ngʼambo ya muho Joridani hiko Giliadi. Tsi iyo yokala mlairo wa dzuwa wa muho Joridani, seemu yokala ya Aamori. ⁹Aamoni piya avuka muho Joridani achendapigana na atu a Juda, Benjamini na atu a Efuraimu. Kpwa hivyo Aiziraeli achigaya sana.

¹⁰Chisha Aiziraeli amririra Mwenyezi Mlungu aaterye achiamba, “Hukakukosera kpwa sababu hukakuricha uwe Mlungu wehu, hukahumikira vizuka vya Baali.” ¹¹Naye Mwenyezi Mlungu achiambira Aiziraeli, “Dze! Siyakutivyani kula kpwa Amisiri, Aamori, Aamoni, Afilisti, ¹²Asidoni, Aamaleki na Amaoni?10:12 Chiyunani chinaamba Amidiani. Ariphokugayisani mwaniririra, nami nchikutivyani kula mwao mikononi. ¹³Ela mwino mwaniricha na mchihumikira milungu yanjina, kpwa sababu iyo sindakutivyani tsona. ¹⁴Phiyani mkaririre yo milungu mriyoitsambula ikutivyeni na mashaka genu.” ¹⁵Atu a Iziraeli achimuamba Mwenyezi Mlungu, “Swiswi hwahenda dambi. Huhende uonavyo ni sawa, ela hutivye ihi rero.” ¹⁶Chisha Aiziraeli achiusa hira milungu yao ya chijeni, nao achimuabudu Mwenyezi Mlungu. Naye Mwenyezi Mlungu kayavumirira tsona kuona mateso ga Aiziraeli.

¹⁷Ndipho majeshi ga Aamoni gakusanyana kpwa viha nao achichita kambi hiko Giliadi, Aiziraeli nao akusanyana achichita kambi yao hiko Mizipa. ¹⁸Vilongozi a Giliadi achiuzana enye kpwa enye achiamba, “Ni ani ndiyeandza kupigana na Aamoni? Achikubaliana kukala iye ndiye longoza ayae, ndiye ndiyekala mtawala wa osi asagalao Giliadi.”

Jefutha anahendwa chilongozi ni atu a Giliadi

¹Hiko Giliadi kpwakala na mwanajeshi sujaa yeihwa Jefutha. Iye wavyalwa ni Giliadi na mchetu yekala malaya. ²Giliadi wakala na ana anjina a chilume ario wavyala na mchewe mwenye. Anae aha ariphokala avyere, amzola Jefutha achimuamba, “Uwe kundarisi mali za baba, mana mayoo kalórerwe ni baba.” ³Hipho Jefutha wachimbira nduguze achendasagala mudzi wa Tobu. Kuko atu ayi akpwendadziunga naye na achikala nkuphiya phamwenga kpwenye vyaro vya kpwendashambuliya.

⁴Bada ya muda, atu a Aamoni apigana na Aiziraeli. ⁵Aamoni ariphopigana na Aiziraeli, vilongozi a Giliadi aphiya Tobu kpwendagomba na Jefutha ili auye. ⁶Amuamba, “Huphiye ukalongoze jeshi rehu, ripigane na Aamoni.” ⁷Ela Jefutha waajibu vilongozi a Giliadi achiaambira, “Avi mwanirema na mchinizola kula kpwa nyumba ya baba? Vino mkaona muna tabu ndipho munanilunga!” ⁸Vilongozi a Giliadi achimuamba Jefutha, “Ni kpweli hunatabu ndiyo mana vivi hukedzakulunga, uphiye naswi ukapigane na Aamoni, na uwe undakala chilongozi wa atu osi asagalao Giliadi.” ⁹Jefutha achiauza hara vilongozi a Giliadi, “Dze! Nchiuya phamwenga namwi kpwendapigana na Aamoni na Mwenyezi Mlungu aniwezeshe kuaturya, muna hakika ndaenderera kukala chilongozi wenu?” ¹⁰Nao vilongozi a Giliadi achimuamba Jefutha, “Mwenyezi Mlungu andakala shaidi kahi yehu, hunaahidi kukala hundahenda vira urivyoamba.” ¹¹Phahi Jefutha waphiya phamwenga na vilongozi a Giliadi, nao achimuhenda chilongozi wao na chilongozi wa jeshi. Chisha Jefutha wagomba tsona gara maneno ga mapatano gao mbere za Mwenyezi Mlungu hiko Mizipa.

¹²Jefutha wahuma ahumwa kpwa mfalume wa Aamoni akamuuze, “Unamini we hata unalonda kupigana nami kpwa sababu ya tsi yangu?” ¹³Ye mfalume wa Aamoni waajibu hara ahumwa a Jefutha achiamba, “Kpwa sababu Iziraeli yahala tsi yangu wakati ariphotuluka Misiri, kula muho Arinoni urio mwakani hadi muho Jaboki urio vurini na seemu yosi hadi muho Joridani urio mtswerero wa dzuwa. Vivi niuyizira tsi iyo kpwa amani.” ¹⁴Jefutha wahuma tsona ahumwa kpwa mfalume wa Aamoni, ¹⁵nao achimuamba, “Jefutha anakuamba hivi: Aiziraeli taayahala tsi ya Moabu wala tsi ya Aamoni. ¹⁶Ela wakati Aiziraeli ariphotuluka Misiri, atsupira jangbwani hadi achifika Bahari ya Shamu na achifika Kadeshi. ¹⁷11:17 Isabu 20:14–21Hipho Kadeshi, ahuma ahumwa akavoye ruhusa kpwa mfalume wa Edomu achiamba, ‘Huruhusu hutsapire tsiiyo,’ ela mfalume wa Edomu achirema. Piya mfalume wa Moabu wahumirwa ujumbe uho ela piya naye achirema. Kpwa hivyo Aiziraeli achisala ko Kadeshi. ¹⁸11:18 Isabu 21:4Badaye Aiziraeli atsupira hiko jangbwani, achizunguluka tsi za Edomu na Moabu hadi ariphofika mlairo wa dzuwa wa tsi ya Moabu, achichita kambi hiko ngʼambo ya muho Arinoni. Ela taayainjira seemu ya Moabu, mana Muho Arinoni wakala ndio mphaka wa tsi ya Moabu. ¹⁹11:19 Isabu 21:21–24Chisha Aiziraeli ahuma atu kpwa Sihoni mfalume wa Aamori yetawala kula Heshiboni achimuamba, ‘Hunakuvoya huruhusu utsupire tsiiyo ili hufike tsi yehu.’ ²⁰Ela Sihoni kayaamini Aiziraeli kutsupira tsiiye, kpwa hivyo wakusanya majeshige gosi achichita kambi hiko Jahaza na achipigana na Aiziraeli. ²¹Phahi Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa Iziraeli watiya Sihoni phamwenga na jeshire rosi mikononi mwa Aiziraeli, nao Aiziraeli achiaturya na tsi yosi ya Aamori ichihalwa ni Aiziraeli. ²²Aiziraeli ahala tsi yosi ya Aamori kula muho Arinoni hadi muho Jaboki, na kula jangbwani hadi muho Joridani. ²³Chihivyo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa Iziraeli waafuta tsi iyo achiahenda atuluke mbere za atue Iziraeli. Dze, unaona unaweza kuafuta nyo? ²⁴Vino we uchihewa chitu ni mlunguo Kemoshi kundachihala we chikakala chako? Haya phahi hata swiswi tsi yoyosi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu wazola atu mbere zehu ndiyo ambayo hundaihala ikale yehu. ²⁵11:25 Isabu 22:1–6Uwe kubora kuriko Balaki mwana wa Sipori hata chidide. Iye kala ni mfalume wa Moabu na kayaheha wala kupigana na Iziraeli. ²⁶Vivi sambi ni muda wa miaka magana mahahu hangu Aiziraeli asagale tsi ya Heshiboni na vidzidzivye, Aroeri na vidzidzivye na midzi yosi iriyo kanda-kanda ya muho Arinoni, kpwa nini tamyaikombola wakati hinyo? ²⁷Sidzangbwekuhendera uyi, ela uwe unanihendera uyi kpwa kulonda kupigana nami? Mwenyezi Mlungu, ariye muamuli, rero naamule kahi ya Aiziraeli na Aamoni.” ²⁸Ela mfalume wa Aamoni warema ujumbe ariophirikirwa ni Jefutha.

Jefutha anaika naziri

²⁹Phahi roho wa Mwenyezi Mlungu wamwedzera Jefutha, naye achitsupa na Giliadi na Manase na achiphiya hadi Mizipa ya Giliadi na kula Mizipa achiphiya kpwendapigana na Aamoni. ³⁰Kuko Jefutha wamuikira Mwenyezi Mlungu naziri achiamba, “Ichikala kpwa kpweli undaatiya Aamoni mwangu mikononi ³¹chochosi ndichotuluka kula mwangu nyumbani kpwedzaniyoyera ndiphokala nkauya na ushindi kpwa kuaturya Aamoni, chindakala chako uwe Mwenyezi Mlungu, nami ndachilavya kukala sadaka ya kuochwa.” ³²Hipho Jefutha na jeshire avuka kpwendapigana na Aamoni, naye Mwenyezi Mlungu achiatiya mikononi mwa Jefutha. ³³Jefutha na jeshire achiapiga na achibananga midzi mirongo miiri kula Aroeri hadi phephi na Minithi na Abeli-Keramimu. Kpwa hivyo atu a Aamoni achishindwa ni Aiziraeli.

Jefutha anausa hatiye

³⁴Jefutha ariphokala anauya kpwakpwe kaya hiko Mizipa, mutu wa kpwandza kumlaki wakala mwanawe wa chichetu, yekala anapiga tamburini kuno anafwiha kpwa kuhamirwa. Ye msichana wakala ni mwana wa macheye. Jefutha kayakala na mwana wanjina wa chilume wala wa chichetu. ³⁵11:35 Isabu 30:2Phahi ariphomuona mwanawe wakpwanyula nguwoze kpwa sonono achiamba, “Aa! Mwanangu ukaniweza, ukanitiya sonono, mana naikira Mwenyezi Mlungu naziri, nami siweza kuivundza.” ³⁶Naye msichana achimuamba ise, “Baba, henda kama urivyomuahidi Mwenyezi Mlungu. Nihenda kama urivyogomba kpwa kukala Mwenyezi Mlungu akakuriphizira chisasi dzulu ya maaduigo, Aamoni.” ³⁷Chisha achimuamba ise, “Nakuvoya uniphe muda wa miezi miiri niphiye myangoni na asena angu nkarire mana ndafwa kabila ya kulólwa na kuphaha mwana.” ³⁸Jefutha achimuamba, “Phiya.” Naye wamupha ruhusa ya miezi miiri. Waphiya na asenae myangoni achendasononeka kpwa sababu kala andafwa bila ya kulólwa na kuphaha mwana. ³⁹Bada ya miezi miiri kusira wauya kpwao, naye ise wahenda kama arivyoapa wakati anaika hati, naye achifwa achere mwanamwali. Ihi ichikala desturi ya Aiziraeli, ⁴⁰kukala chila mwaka asichana a Chiiziraeli nkuphiya myangoni kpwa siku ne kpwa kumtambukira msichana wa Jefutha, Mgiliadi.

Mbari ya Efuraimu inapigana na jeshi ra Jefutha

¹Atu a Efuraimu akusanya jeshi achendavuka muho Joridani, achiphiya mudzi wa Zafoni kpwendakutana na Jefutha. Nao achendamuuza, “Kpwadze waphiya uchendapigana na Aamoni bila ya kuhuambira huphiye nawe? Kpwa sababu iyo swino hundakuocha phamwenga na nyumbayo!” ²Jefutha achiambira, “Mimi na atu angu wakala na malumbano makali na Aamoni. Ela huriphokuihani muhuterye tamwedzere kuhutivya kula mwao mikononi. ³Nriphoona tamundahuterya, nchizindza maisha gangu kpwa kuvuka na kupigana na Aamoni, naye Mwenyezi Mlungu achiatiya mwangu mikononi. Kpwa utu wani vino rero mkedzapigana nami?” ⁴Nao atu a Efuraimu achijibu achiamba, “Kpwandza mwimwi atu a Giliadi msagalao kahi-kahi ya tsi za Efuraimu na Manase, mu atoro kula mbari ya Efuraimu.” Phahi Jefutha wakusanya atu a Giliadi, achipigana na atu a Efuraimu na achiaturya. ⁵Chisha jeshi ra Giliadi raphiya richendafunga vivuko vya muho Joridani kuzuwiya atu a Efuraimu asivuke. Wakati mmwenga, atu a Efuraimu aripholonda kuvuka, atu a Giliadi kala achimuuza, “We u Muefuraimu?” Aho kala achiamba “La!” Ariphoamba la, ⁶atu a Giliadi kala achimuamba aambe, “Shibolethi,” iye kala achiamba “Sibolethi,” mana kala taaweza kuhadza vinono neno hiro. Phahi amgbwira achimuolaga ko vivuko vya Joridani. Jumula ya atu a Efuraimu arioolagbwa wakati uho ni elufu mirongo mine na mbiri.

⁷Jefutha wakala muamuli wa Iziraeli kpwa miaka sita. Chisha achifwa na achizikpwa kpwao mudzini ko Giliadi.

Ibuzani, Eloni na Abudoni anakala aamuli

⁸Bada ya kufwa Jefutha, Ibuzani kula Bethilehemu wakala muamuli wa Iziraeli. ⁹Iye wakala na ana a chilume mirongo mihahu na ana achetu mirongo mihahu. Phahi walavya anae achetu alólwe ni ahana kula miryango yanjina, chisha achiarehera anae a chilume asichana kula miryango yanjina ili kualoza. Ibuzani waamula Iziraeli kpwa miaka sabaa. ¹⁰Ibuzani ariphofwa, wazikpwa ko Bethilehemu.

¹¹Bada ya Ibuzani kufwa, Eloni kula mbari ya Zabuloni wakala muamuli wa Iziraeli kpwa miaka kumi, ¹²na Eloni ariphofwa, wazikpwa Aijaloni ko tsi ya Zabuloni.

¹³Badaye Abudoni, mwana wa Hileli kula Pirathoni wakala muamuli wa Iziraeli bada ya chifo cha Ibuzani. ¹⁴Yuyu wakala na ana mirongo mine a chilume na adzukulu a chilume mirongo mihahu, ambao kala achiphirika punda mirongo sabaa. Abudoni waamula Iziraeli kpwa miaka minane. ¹⁵Abudoni ariphofwa wazikpwa Pirathoni seemu ya tsi ya Efuraimu yokala tsi ya myango ya Amaleki.

Kuvyalwa kpwa Samsoni

¹Mara yanjina Aiziraeli auyira tsona kuhenda uyi mbere za Mwenyezi Mlungu, naye achiatiya mikononi mwa Afilisti kpwa miaka mirongo mine.

²Wakati uho kpwakala na mutu mmwenga ko Zora yeihwa Manoa kula mbari ya Dani. Naye mchewe kala ni tasa, kayavyala mwana. ³Phahi malaika wa Mwenyezi Mlungu wamtsembukira achimuamba yuya mchetu, “Dzagbwe u tasa, kuvyala, ela vivi undagbwira mimba nawe undavyala mwana wa chilume. ⁴Kpwa hivyo dzimanyirire, usinwe uchi wala kurya chochosi ambacho ni najisi, ⁵13:5 Isabu 6:1–5mana undaphaha mimba na undavyala mwana mlume. Usimnyole ye mwana, mana andakala akatengbwa kpwa ajili ya Mlungu hangu ndanini mwa nine, naye andaandza kuativya Aiziraeli kula mikononi mwa Afilisti.”

⁶Hipho yuya mchetu wakpwendaambira mlumewe, “Mutu wa Mlungu akanedzera, na nchivyomuona akaigana na malaika wa Mlungu wa kuogofya sana nami nkainjirwa ni chiwewe, hata simuuzire alako wala kakaniambira dzinare. ⁷Ela akaniamba, ‘Undagbwira mimba na undavyala mwana wa chilume. Kpwa hivyo usinwe uchi wala kurya chochosi chiricho najisi, mana ye mwana andakala akatengbwa kpwa ajili ya kazi ya Mlungu hangu ndanini mwa nine hadi siku ndiyofwa.’ ”

⁸Manoa wamvoya Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Ee! Mwenyezi Mlungu navoya umuhume tsona ye mutu wa Mlungu edze ahufundze kuhusu ye mwana wa chilume ndiyevyalwa.” ⁹Mlungu wasikira mavoyo ga Manoa, naye malaika wa Mlungu achimtsembukira ye mchetu wakati kala asegere mundani ela mlumewe, Manoa, kala kaphamwenga naye. ¹⁰Phahi ye mchetu wawania kpwendamuambira mlumewe achimuamba, “Ye mutu yenitsembukira siku hira, akanitsembukira tsona rero!” ¹¹Manoa waphiya phamwenga na mchewe, na ariphomuona yuya mutu wamuuza, “We ndiwe uriyegomba na mkpwazangu?” Naye achijibu achiamba, “Ni mimi.” ¹²Hipho Manoa achimuuza, “Siku maneno urigogomba gachitimiya ye mwana ni arerwedze na kaziye indakala iphi?” ¹³Yuya malaika wa Mwenyezi Mlungu achimuamba Manoa, “Iye mchetu naalunge gosi nrigomuambira. ¹⁴Iye ni asirye chochosi chitengezwacho kula kpwa zabibu, wala asinwe uchi wa zabibu au uchi wowosi hura ama kurya chochosi chiricho najisi. Iye naalunge chila chitu nrichomlagiza.”

¹⁵Manoa achimuamba Malaika wa Mwenyezi Mlungu, “Nakuvoya uhugodze chidide hukutayarishire mwana mbuzi urye.” ¹⁶Naye malaika wa Mwenyezi Mlungu achimuamba Manoa, “Hata nchikugodzerani, chisha sindarya chakurya chenu, ela ichikala mundatayarisha sadaka ya kuochwa, ilavyeni kpwa Mwenyezi Mlungu.” (Mana Manoa kayamanya kukala ni malaika wa Mwenyezi Mlungu.) ¹⁷Phahi Manoa wamuuza yuya malaika wa Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Dzinaro ndiwe ani? Ili higa uchigogomba gachihendeka huweze kukulika.” ¹⁸Malaika wa Mwenyezi Mlungu achimuamba Manoa, “Kpwa utu wani unauza dzina rangu? Uwe kundarielewa.”

¹⁹Phahi Manoa wahala mwana mbuzi achimtayarisha, na achihala sadaka ya unga achimlavira Mwenyezi Mlungu pho dzulu ya dziwe. Ela malaika wa Mwenyezi Mlungu wahenda dzambo ra kuangalaza kuno Manoa na mchewe analola. ²⁰Wakati myale ya moho phounuka kuelekeya dzulu kula pho phokala yo sadaka, ye malaika wa Mwenyezi Mlungu wapaa na yo myale ya moho ya pho phatu pha kulavira sadaka. Manoa na mchewe adzibwaga chimabumabu, ariphoona higo gakahendeka. ²¹Manoa achimanya kukala iye kala ni malaika wa Mwenyezi Mlungu. Naye kayauya tsona kpwa Manoa na mchewe. ²²Ariphoona hivyo Manoa wamuamba mchewe, “Kpwa kpweli hundafwa, mana hukamuona Mlungu.” ²³Ela mchewe achimuamba, “Kalapho Mwenyezi Mlungu che ahuolage, asingekubali sadaka yehu ya kuochwa na ya unga au kuhuonyesa mambo higa gosi au kuhuambira mambo dza higa wakati uhu.” ²⁴Badaye mkpwaza Manoa wavyala mwana mlume, naye achimuiha Samsoni. Kadiri ya ye mwana arivyokula, Mwenyezi Mlungu wamjaliya. ²⁵Phahi roho wa Mwenyezi Mlungu waandza kuhenda kazi ndani ya Samsoni, wakati Samsoni ariphokala anasagala kpwenye kambi ya mbari ya Dani, yokala kahi-kahi ya midzi ya Zora na Eshitaoli.

Arusi ya Samsoni inabanangika

¹Siku mwenga Samsoni watserera mudzi wa Timuna, ambako wakpwendaona msichana wa Chifilisti yemuhamira. ²Ariphouya kpwao, wakpwendaambira ise na nine, “Nikamuona msichana wa Chifilisti ambaye akanihamira hiko Timuna. Nilózani msichana iye akale mkpwazangu.” ³Ela ise na nine achimuamba, “Kpwani takuna msichana kula kpwa mbari yehu ama kula kpwa Aiziraeli ambaye unaweza kulóla, hata ukalóle msichana kula kpwa Afilisti, atu asiotiywa tsatsani?” Samsoni achimuambira ise, “Nilóza iye mana ndiye anaye nihamira Sana.” ⁴Ise na nine taayamanya kukala uhu wakala ni mpango wa Mwenyezi Mlungu, mana kala anaendza chausa cha kuapigira Afilisti, ambao kala anatawala Aiziraeli.

⁵Phahi Samsoni watserera hadi Timuna phamwenga na Ise na nine. Ariphofika minda ya mizabibu ya mudzi wa Timuna, gafula Samsoni washambuliwa ni simba mdide. ⁶Roho wa Mwenyezi Mlungu achimwedzera kpwa nguvu, achimtsanyula kano mbiri kpwa urahisi avi anatsanyula mwana mbuzi dzagbwe kala kana chochosi mwakpwe mikononi. Ela kayaambira ise na nine kuhusu dzambo hiri. ⁷Samsoni ariphofika Timuna, wagomba na yuya mchetu naye achihamira Samsoni sana. ⁸Bada ya muda mchache, Samsoni wauya kpwedzamlóla yuya mchetu, phahi waphiya phara kala akaolaga yuya simba. Iye waona maajabu mana nyuchi kala akadzenga ndani ya rira lufu ra simba, nao kala ana asali. ⁹Samsoni waheka hira asali na mikonoye achikala anairya kuno anaphiya. Ariphogbwirana na ise na nine waaganyira hira asali, ela kayaambira kukala akaiphaha kula kpwa rira lufu ra simba.

¹⁰Phahi ise wa Samsoni watserera kpwao kpwa ye msichana kpwendakamilisha mambo ga arusi, Samsoni achendaika sharee kuko kama vyokala kawaida ya bwana arusi. ¹¹Afilisti ariphoona Samsoni akedza amrehera barobaro mirongo mihahu akale phamwenga naye. ¹²Samsoni achiambira, “Godzani nikuambireni fumbo. Mchiringʼamua kpwa muda hinyu wa siku sabaa za kusherekeya arusi, ndakuphani mavwazi mirongo mihahu ga katani na mavwazi ganjina mirongo mihahu. ¹³Ela msiphoringʼamua hiro fumbo, mwimwi mundanipha mavwazi mirongo mihahu ga katani na mavwazi ganjina mirongo mihahu.” Phahi amuamba Samsoni, “Ni sawa, huambire ro fumbo.”

¹⁴Naye achiambira,

“Kula kpwa aryaye kpwatuluka cha kurika;

kula kpwa mwenye nguvu kpwatuluka utu wa luchi.”

Bada ya siku tahu nyo barobaro achikala bado kungʼamua ro fumbo.

¹⁵Siku ya ne hara barobaro amuamba mkpwaza Samsoni, “Mchenge-chenge mlumeo akuambire ro fumbo, ama hundakuocha na yo nyumba ya sowe. Mwahualika arusi phenu ili muuhende achiya?” ¹⁶Phahi mkpwaza Samsoni waphiya kpwa mlumewe kuno anamwagikpwa ni matsozi achiamba, “Kunimendze tse, ukanimena. Yakaladze uambire atu angu fumbo bila ya kuniambira jibure?” Naye achimuamba, “Ichikala sidzangbwerieleza baba na mayo, kpwa nini nikueleze?” ¹⁷Kpwa hivyo achikala anarira wakati a phamwenga naye kpwa muda wa zo siku sabaa za sharee. Ela siku ya sabaa ye mchetu wazidi kumsisitiza na kurira, mwishowe Samsoni wakubali, achimuambira. Naye achiasemurira rira fumbo atue ¹⁸Kabila ya dzuwa kutswa iyo siku ya sabaa, atu a nyo mudzi amuamba,

“Ni utu wani urio luchi kuriko asali?

Ni ani ariye na nguvu kuriko simba?”

Samsoni achiajibu achiamba, “Musingedzishuulisha na ndama yangu msingeweza kungʼamua fumbo rangu.”

¹⁹Ndipho roho wa Mwenyezi Mlungu wamwedzera Samsoni, achitserera hadi mudzi wa Ashikeloni, achendaolaga atu mirongo mihahu, chisha achihala mavwazi gao, achiapha hara ariokala akavugula fumbo. Halafu wauka achiphiya kaya kpwa avyazie na tsukizize. ²⁰Phahi yuya mchetu walózwa yuya yekala chandama wa Samsoni wakati wa arusi.

Samsoni anaturya Afilisti

¹Bada ya muda, wakati wa kuvuna mtsere, Samsoni wahala mwana mbuzi achiphiya kpwendalamusa mchewe. Achimuamba mtsedzawe kukala analonda akamuone mchewe kpwakpwe chumbani. Ela mtsedzawe kayamruhusu, ²achimuamba, “Kala nina uhakika nafikiri kukala kala ukammena tsetsetse, mino nchimlóza ye msenao. Ela phana mdidewe ambaye ni mnono zaidi kuriko iye, navoya uhala iye mdide?” ³Samsoni achimuambira, “Charo chichi sindakala na lawama kpwa gara mai ndigoahendera Afilisti.” ⁴Phahi Samsoni wauka kpwendagbwira makala magana mahahu na achitengeza na vimwindi. Achigafunga michira mairi-mairi, phophokala na fundo wafunga chimwindi. ⁵Chisha vira vimwindi wavitisha moho na achigarichira gara makala gainjire minda ya Afilisti. Phahi hura moho wa vira vimwindi waocha mabutsa-mabutsa ga mtsere kala gakafungbwa na mtsere ambayo kala taidzangbwevunwa. Piya waocha minda ya mizabibu na ya mizaituni. ⁶Phahi Afilisti auzana, “Ni ani chiyehenda gano?” Nao achijibu achiamba, “Ni Samsoni, mtsedzangbwa wa yuya mutu kula Timuna. Kpwa vira mtsedza wa Samsoni wahala mkpwaza Samsoni achimloza mmwenga wa hara vyandamavye.” Kpwa hivyo Afilisti aambuka Timuna achendamuocha yuya mchetu phamwenga na ise. ⁷Samsoni ariphomanya gara kala gakahendwa, waapa achiamba, “Kpwa sababu mwahenda hivyo, nami sindakurichani hadi nidziriphize.” ⁸Phahi wadziriphiza kpwa kuolaga anji, chisha achiuka achendadzifwitsa pango ra mwamba wa dziwe ra Etamu.

⁹Afilisti aphiya kpwendachita kambi hiko Juda, achishambuliya mudzi wa Lehi. ¹⁰Atu a Juda achiuza Afilisti, “Kpwa utu wani mkpwedzapigana naswi?” Nao achijibu achiamba, “Hukedza muhala Samsoni hukamuhende dza vyo arivyohuhenda.” ¹¹Phahi atu elufu tahu kula Juda aphiya kokala na ro pango ra mwamba hiko Etamu, achendamuamba Samsoni, “Dze! Ikale kumanya kukala Afilisti ndio atawala ehu? Na vivi ukahutiya mashakani kpwa go urigohenda.” Samsoni waajibu achiamba, “Nkaahenda dza arivyonihendera.” ¹²Achimuamba, “Swino hukedzakufunga, kpwa hukulavye mikononi mwa Afilisti.” Samsoni achiambira, “Ni sawa, ela niapirani kukala tamundaniolaga mwimwi.” ¹³Hara atu achimuamba, “Ni sawa, swino hundakufunga na hukulavye kpwa Afilisti, na tahundakuolaga.” Kpwa hivyo amfunga na mikowa miiri miphya, na achimtuluza kula mo pangoni. ¹⁴Samsoni ariphofika mudzi wa Lehi, Afilisti akpwedzakutana naye kuno anapiga zumo ra ushindi15:14 Tafusiri zanjina zinaamba kululu tazihadza ushindi. kpwa kumuona Samsoni. Ela roho wa Mwenyezi Mlungu wamwedzera Samsoni kpwa nguvu, nayo mikowa ariyokala akafungirwa ichidoka dza katani ichiyotiywa moho, nayo ichigbwa photsi. ¹⁵Samsoni achiphaha mfupha muitsi wa ndzeya ya punda, achiuhumira kuolagira Afilisti elufu mwenga. ¹⁶Naye Samsoni achiamba,

“Nikaahenda kukala tsumbi na matsumbi,

na mfupha wa ndzeya ya punda.

Nkaolaga atu elufu mwenga,

na mfupha wa ndzeya ya punda.”

¹⁷Bada ya kugomba higo waubwaga hura mfupha wa ndzeya, na hipho phatu phaihwa Ramathi-Lehi.15:17 Ramathi-Lehi: Yani, mwango wa mfupha wa ndzeya.

¹⁸Chisha Samsoni wagbwirwa nchiru, kpwa hivyo achimririra Mwenyezi Mlungu achiamba, “Uwe wahutivya phakulu, na vivi usiriche mtumishio akaolagbwa ni chiru na kuinjira mikononi mwa atu asiotiywa tsatsani.” ¹⁹Phahi Mlungu wahendesa madzi gatuluke phatu phokala na dibwa hiko Lehi. Samsoni achinwa na nguvuze zichimuuyira. Chisima hicho chichiihwa Eni-Hakore,15:19 Eni-Hakore manage ni pula za madzi za aihaye. nacho chiphapho hadi rero ²⁰Samsoni waamula Aiziraeli miaka mirongo miiri wakati tsi yao kala i tsini ya utawala wa Afilisti.

Samsoni na Delila

¹Siku mwenga Samsoni waphiya mudzi wa Afilisti wa Gaza, ambako wakpwendaona malaya na achilala naye. ²Atu a Gaza achiambirwa kukala Samsoni akedza a mo mudzini, kpwa hivyo achiuzunguluka nyo mudzi achimgodzera usiku wosi hipho ryangoni. Ahurira gbwii, achidziamba, “Nahugodzeni hadi ligundzu umuphahe humuolage.” ³Ela Samsoni walamuka usiku wa manane achiphiya ryango ra mudzi. Achigbwira miryango ya ro ryango achiringʼola na vizingitivye phamwenga na zo tumbuuze achidzibandika fuzini, achiritsukula hadi dzulu ya mwango unaololana na mudzi wa Heburoni.

⁴Bada ya higa, Samsoni wammendza mchetu yeihwa Delila yeishi Dete ra Soreki. ⁵Vilongozi a Afilisti amlunga Delila, achendamuamba, “Mchenge-chenge Samsoni akuambire ni chitu chani nkumuhenda akakala na nguvu nyinji na vira ambavyo hunaweza kumturya ili huphahe kumfunga na kumgbwayisa. Chila mmwenga wehu andakupha vipande elufu mwenga na gana vya feza.” ⁶Phahi Delila wamuamba Samsoni, “Niambira ni chitu chikuhendacho ukale na nguvu nyinji? Dze! Mutu achilonda kukufunga ili akuteseni ahendedze?” ⁷Samsoni achimjibu achiamba, “Ichikala ndafungbwa na nyugbwe sabaa ambazo tazidzangbweuma, ndakala mnyonje, na kukala dza mutu yeyesi wanjina.” ⁸Phahi vilongozi a Afilisti amrehera nyugbwe sabaa ambazo kala bado kuuma, naye achimfunga nazo. ⁹Delila kala akafwitsa atu chumba cha ndani amuviziye. Ariphomala kumfunga, wakota kululu achiamba, “Samsoni, Afilisti hinyo aredza akugbwire!” Ela zo nyugbwe zadoka dza uzi udokavyo uchitsupizwa mohoni. Kpwa hivyo siri ya mkpwotsewe taiyamanywa.

¹⁰Badaye Delila wamuamba Samsoni, “Ukanihenda mzuzu, mana ukanichenga. Hebu niambira vi sambi vira ambavyo unaweza kufungbwa.” ¹¹Achimuamba, “Nchifungbwa na mikowa miphya ambayo taidzangbwehumika, ndakala mnyonje na kukala dza mutu yeyesi.” ¹²Phahi Delila wahala mikowa miphya achimfunga nayo, chisha achimuamba, “Samsoni, Afilisti hinyo aredza!” (Nyo atu kala akatiywa chumba cha ndani anagodzera.) Ela Samsoni waidosa yo mikowa mwakpwe mikononi avi anadosa uzi.

¹³Hipho Delila wamuamba Samsoni, “Hata vivi ukaninyetera na unanichenga, amba niambira ambavyo naweza kukufunga!”

Naye achimjibu achimuamba, “Uchisuka vishungi vyangu sabaa vya nyere ndani ya mtandiyo na kuvigonga na chigingi photsi, nindakala sina mkpwotse dza mutu wanjina yeyesi.” ¹⁴Samsoni aripholala, Delila wahala vira vishungi sabaa achivisuka mtandiyoni, na achivigonga na chigingi ukutani. Chisha achimuamba, “Samsoni, Afilisti hinyo aredza!” Samsoni walamuka, achingʼola cho chigingi na hura mtandiyo achiwuusa.

¹⁵Delila achimuamba Samsoni, “Unawezadze kuniamba unanimendza, ichikala unanifwitsa sirizo? Hino ni kano ya hahu kunihenda mzuzu na kudzangbweniambira chinacho kuhenda ukale na mkpwotse munji.” ¹⁶Phahi Delila wamyuga na maneno ga kumuudhi Samsoni siku bada ya siku hadi Samsoni achisinywa sana. ¹⁷Mwishirowe Samsoni wamuambira Delila siriye achimuamba, “Sidzangbwenyolwa hangu nivyalwe. Natengbwa kpwa ajili ya Mlungu hangu ndanini mwa mayo. Nyere zangu zichinyolwa, nguvu zangu zindaniukira na ndakala mnyonje na kukala dza mutu yeyesi.”

¹⁸Delila ariphomanya kukala akaambirwa kpweli, wahuma mutu achendaiha vilongozi a Afilisti achiambira, “Ndzoni kano yanjina, mana Samsoni vivi akaniambira kpweli.” Hara vilongozi a Afilisti auya, kuno akatsukula zira feza mwao mikononi. ¹⁹Delila achimlaza Samsoni phakpwe magoni hadi achinyekererwa. Hipho Delila waiha mutu mmwenga edze amnyole vira vishungi sabaa. Kpwa njira ihi Delila wamuweza Samsoni naye achisirirwa ni nguvuze naye achiandza kumgbwayisa. ²⁰Chisha achimuiha, “Samsoni, Afilisti hinyo aredza!” Aripholamuka kula usingizini, waaza, “Ndatuluka kama irivyo kawaida nikadzihehere.” Ela achikala kamanya kukala Mwenyezi Mlungu akamricha. ²¹Kpwa hivyo Afilisti amgbwira achimsokola matso. Achimphirika Gaza ambako akpwendamfunga pingu za shaba, chisha achihendwa msagadzi wa mtsere mumo jela. ²²Ela nyereze zaandza kumera tsona bada ya kunyolwa.

Chifo cha Samsoni

²³Phahi vilongozi a Afilisti akusanyika phamwenga achihenda sharee ya kumlavira sadaka na kumtogola mlungu wao Dagoni. Mana aamba, “Mlungu wehu akahupha ushindi kpwa kuturya adui wehu Samsoni.” ²⁴Afilisti ariphomuona Samsoni, amtogola mlungu wao achiamba, “Mlungu wehu akamtiya mwehu mikononi, iye yebananga tsi yehu na kuolaga atu ehu anji.” ²⁵Nao ariphokala akalewa na kuhererwa, aamba, “Mvuguleni Samsoni edze ahufwihire.” Phahi Samsoni wavugulwa kula jela achendaafwihira. Amuimisa kahi-kahi ya nguzo mbiri. ²⁶Samsoni achimuamba yuya anayemuelekeza, “Nihenda niweze kugbwira nguzo ziimisazo ihi nyumba, ili niweze kugandamira.” ²⁷Wakati hinyo yo nyumba ya mlungu wao kala ikaodzala atu, alume kpwa achetu, vilongozi osi a Afilisti piya kala a phapho, na ko dzulu ya dari nako kala kuna atu elufu tahu alume kpwa achetu analola Samsoni anavyofwihira atu.

²⁸Phahi Samsoni wavoya Mwenyezi Mlungu achiamba, “Mwenyezi Mlungu, nakuvoya unitambukire na unitiye nguvu tsona kano ihi mwenga tu! Ee! Mlungu ili nidziriphize kpwa Afilisti kpwa sababu ya kusokola matso gangu mairi.” ²⁹Naye Samsoni achigbwira zira nguzo mbiri zoimisira yo nyumba, mwenga mkpwono wa kulume na yanjina mkpwonowe wa kumotso. ³⁰Samsoni achiamba, “Richa nifwe phamwenga na aha Afilisti.” Naye achizama achizisukuma na nguvuze zosi, nayo yo nyumba ya kuvoyera mlungu ichiagbwerera vilongozi na Afilisti osi ariokala himo ndani. Kpwa hivyo Samsoni achiolaga atu anji zaidi wakati uhu kuriko hara arioolaga wakati kala achere moyo. ³¹Chisha nduguze na jamaaze achendahala mwiriwe, achiuzika kahi-kahi ya Zora na Eshitaoli phokala na mbira ya ise Manoa. Iye kala akakala muamuli wa Iziraeli kpwa miaka mirongo miiri.

Vizuka vya Mika

¹Kpwakala na mutu mmwenga yesagala tsi ya myango ya Efuraimu, dzinare kala aihwa Mika. ²Siku mwenga mutu iye wamuamba nine, “Vira vipande elufu na gana mwenga vya feza urivyoiyirwa hata uchilani nami nchisikira, ninavyo mimi. Mimi ndimi yevihala.” Naye nine achiamba, “Mwenyezi Mlungu naakujaliye mwanangu.” ³Mika ariphouyiza vira vipande elufu na gana mwenga vya feza, nine waamba, “Ili laana isedze ikakuphaha mwanangu, vipande vivi vya feza navitenga kpwa kazi ya Mwenyezi Mlungu kula mwangu mikononi. Nami navilavya ili utengeze chizuka cha kutsonga na cha kuyayushwa, kpwa hivyo nakuuyizira.” ⁴Mika ariphovilavya vira vipande vya feza kpwa nine, nine wavihala achituluza vipande magana mairi achimupha mfuli wa vyuma achivitengeza chizuka cha kutsonga na cha kuyayusha ambavyo vyaikpwa nyumbani mwa Mika. ⁵Mika kala ana phatuphe pha kuabudu. Achishona chisibao na achidzitengezera vizuka, chisha achimtenga mwanawe mmwenga akale mlavyadziwe wa sadaka. ⁶17:6 Aamuli 21:25Siku zizo ko Iziraeli takuyakala na mfalume, kpwa hivyo chila mmwenga wahenda arivyoona ni sawa.

⁷Ko mudzi wa Bethilehemu ya Juda, kala kuna barobaro mmwenga Mlawi, yesagala kuko dza mjeni. ⁸Mutu iye wauka mudzi wa Bethilehemu ya Juda, kpwendaendza phatu phanjina pha kusagala dza mjeni. Kahi ya charoche, wafika nyumbani kpwa Mika hiko tsi ya myango ya Efuraimu. ⁹Mika achimuuza, “Kpwenu nkuphi?” Naye achijibu achiamba, “Mimi ni Mlawi kula mudzi wa Bethilehemu hiko Juda, nami naendza phatu pha kusagala dza mjeni.” ¹⁰Chisha Mika achimuamba, “Nahuishi phamwenga, ukale baba na mlavyadzi-sadaka, nami ndakuripha vipande kumi vya feza chila mwaka, nguwo na chakuryacho.” ¹¹Yuya Mlawi wakubali naye achikala kama mmwenga wa anae. ¹²Phahi Mika wamtenga yuya Mlawi akale mlavyadziwe wa sadaka, na achiishi nyumbani mwa Mika. ¹³Phahi Mika waamba, “Vivi namanya kukala Mwenyezi Mlungu andanijaliya kpwa sababu mlavyadzi-sadaka wangu ni Mlawi.”

Mbari ya Dani inahala mudzi wa Laishi

¹Siku zizo Aiziraeli kala taana mfalume. Na siku zizo hizo mbari ya Dani kala inadziendzera seemu ili isagale, mana kufikira wakati uho mbari ihi kala bado taridzangbwehala urisi wao urioganywa kahi za mbari za Aiziraeli. ²Phahi hara atu a mbari ya Dani ahuma masujaa atsano kula Zora na Eshitaoli akapeleleze yo tsi na kuichunguza. Nao achiambira, “Phiyani mkachunguze yo tsi.” Nyo atu afika tsi ya myango ya Efuraimu na achiinjira nyumbani mwa Mika, ambako alala hiko usiku wosi. ³Ariphokala phephi na nyumba ya Mika atambuwa kulavukiza kpwa yuya barobaro wa Chilawi, nao achimlunga achimuuza, “Ni ani yekureha phano? Unahendani phano? Kpwa utu wani uphano?” ⁴Naye achiambira gosi arigokala akahenderwa ni Mika achiamba, “Mika waniandika kazi na vivi ni mlavyadziwe wa sadaka.” ⁵Phahi amuamba yuya mlavyadzi-sadaka, “Hunakuvoya uhuuzire kpwa Mwenyezi mlungu ichikala charo chehu chindaongoka.” ⁶Yuya mlavyadzi-sadaka achiambira, “Phiyani na amani, mana Mwenyezi Mlungu a phamwenga namwi kpwenye charo chenu.”

⁷Kpwa hivyo hara atu atsano auka achiphiya Laishi, ambako akpwendakuta atu ambao kala anaishi salama dza atu a Sidoni, mana kala kuna amani na kala taana dzuphi. Atu enye kala ni matajiri mana tsi yao kala ina rutuba. Nao kala anaishi kure na atu a Sidoni wala taayakala na uhusiano wowosi na atu anjina. ⁸Ariphouya Zora na Eshitaoli kpwa ndugu zao, ndugu zao aauza, “Mwakpwendaonani ko?” ⁹Nao achiamba, “Huphiyeni hukaavamie, mana tsi yao hukaiona ni nono sana. Msibanange wakati, huphiyeni hukamenye na kuhala yo tsi! ¹⁰Mchifika kuko mundakuta atu ambao taana dzuphi rorosi. Yo tsi ni kulu na Mlungu akaitiya mwenu mikononi. Ni tsi ambayo ina chila chitu.”

¹¹Atu magana sita kula mbari ya Dani ahala silaha zao za viha achiandza charo kula Zora na Eshitaoli, ¹²Achiphiya kpwendachita kambi hiko Kiriathi-Jearimu ya Juda. Kpwa sababu hiyo, phatu hipho phaihwa Mahane-Dani hadi rero, napho pha mtswerero wa dzuwa wa Kiriathi-Jearimu. ¹³Kula phapho atu hinyo aphiya hadi tsi ya myango ya Efuraimu na achifika kaya pha Mika.

¹⁴Hara atu atsano ariohumwa kupeleleza hira tsi ya Laishi aambira ayawao vivi, “Dze! Mnamanya kukala kahi ya zizi nyumba kuna chisibao, vizuka, chizuka cha kutsonga na chizuka cha feza ya kuyayushwa? Hebu fikiriyani ra kuhenda.” ¹⁵Kpwa hivyo agaluka, achiinjira nyumbani mwa yuya barobaro Mlawi yekala anasagala kaya pha Mika, nao achimlamusa. ¹⁶Rira jeshi ra atu a Dani magana sita na silaha zao raima ryangoni. ¹⁷Alafu hara apelelezi atsano ambao kala akaphiya kupeleleza, ainjira mura nyumbani achihala chira chizuka cha kutsongbwa, chisibao, vizuka na chizuka chotengezwa na feza ya kuyayushwa. Wakati anahenda hivyo, yuya mlavyadzi-sadaka achikala aimire na hara anajeshi magana sita ariokala na silaha hipho ryangoni. ¹⁸Hara atu ariphoinjira nyumbani mwa Mika na kuhala chizuka cha kutsongbwa, chisibao, vizuka na chizuka chotengezwa na feza ya kuyayushwa, yuya mlavyadzi-sadaka waauza, “Mnahendani?” ¹⁹Nao achimjibu achimuamba, “Uwe nyamala, funga mromoo na uhulunge ukale mshauri na mlavyadzi-sadaka wehu. Si ni vinono ukale mlavyadzi-sadaka wa mbari na mryango hiko Iziraeli kurikokala mlavyadzi-sadaka wa mutu mmwenga na nyumbaye bahi?” ²⁰Phahi yuya mlavyadzi-sadaka wahamirwa. Iye wahala chisibao, vira vizuka na chizuka cha kutsongbwa achiuka phamwenga na hara atu.

²¹Hipho agaluka na achiuka na ana ao, mifugo na mizigo yao ichikala mbere, enye achialunga nyuma. ²²Ariphokala akapiga hatuwa kula nyumbani kpwa Mika, atu arioishi phephi naye aihwa phamwenga chisha achialunga hara atu a mbari ya Dani hadi achiagbwira. ²³Akotera kululu atu a Dani, nao achigaluka achimuamba Mika, “Kuna tabu yani chiyokuhenda wedze na kundi rosi ra atu?” ²⁴Naye Mika wajibu achiamba, “Mwimwi mkahala mlavyadzi-sadaka wangu na milungu yangu yodzitengezera, haya vino mkanisazirani? Chisha hangbwe munaniuza, ‘Kuna tabu yani?’ ” ²⁵Atu a mbari ya Dani achimuamba, “Nyamala sedze atu asiokaa kureya kahi yehu, akakupiga, ukafwa phamwenga na atuo.” ²⁶Nyo atu a mbari ya Dani agaluka achiphiya vyao. Mika ariphoona atu a Dani si rikare kpwa viha, wagaluka achiuya kaya.

²⁷Atu a mbari ya Dani ahala vira vizuka vya Mika phamwenga na yuya mlavyadzi-sadaka, achiphiya hadi Laishi, ambako atue kala ana amani na taana dzuphi, achiaolaga kpwa upanga na mudzi wao achiwoocha. ²⁸Takuyakala na mutu yeyesi wakuativya mana kala a kure na Sidoni na taayakala na atu arioshirikiana nao. Higa gahendeka Dete ra Bethi-Rehobu. Alafu atu a mbari ya Dani audzenga luphya nyo mudzi achiishi mumo. ²⁹Nyo mudzi pho mwandzo kala uchiihwa Laishi, achiugaluza dzina achiwiiha Dani, dzina ra mkare wao yekala mwana wa Iziraeli.18:29 Dzina ranjina ra Iziraeli ni Jakobo.³⁰Phahi atu a Dani aika chira chizuka cha kutsonga chiabudiwe, nao achimtsambula Jonathani mwana wa Gerishomu, mdzukulu wa Musa,18:30 Vitabu vyanjina vina humira dzina Manase. na anae achikala alavyadzi-sadaka a mbari ya Dani hadi wakati tsi yao iriphohalwa mateka. ³¹Phahi atu a mbari ya Dani achiimisa na kuabudu cho chizuka chotengezwa ni Mika. Muda wosi ambao nyumba ya Mlungu kala i hiko Shilo.

Mlawi na mwanachetuwe

¹Siku zizo, wakati Iziraeli kala bado taidzangbwetawalwa ni afalume, kpwakala na Mlawi mmwenga yesagala dza mjeni seemu za ndani-ndani ya tsi ya myango ya Efuraimu. Mutu hiyu waphiya Bethilehemu hiko Juda achendadziharira mwanachetu. ²Ela yuya mwanachetuwe kayakala muaminifu. Ye mchetu wamricha mlume achiuka kuphiya kpwa ise ko Bethilehemu ya Juda. Naye achikala hiko miezi mine. ³Ye mlumewe achikata shauri kumlunga mchewe wa chinyumba akamchengechenge ili auye. Waphiya phamwenga na mtumishiwe na punda airi. Ariphofika yuya mchetu wamkaribisha, achimphirika nyumbani kpwa ise ambaye ariphomuona wahamirwa sana. ⁴Phahi yuya Mlawi, washauriwa ni mtsedzawe akale kuko kpwa muda wa siku tahu, nao achihenda hivyo, achirya, kunwa na kulala kuko. ⁵Ligundzu chiti siku ya ne, warauka kudzifunganya na charo cha kuuya, yuya ise wa mchewe wa chinyumba wamuamba mtsedzawe, “Msiuke hadi mphahe chakurya ili mphahe nguvu, ndipho muuke.” ⁶Phahi hara atu airi asagala achirya na kunwa phamwenga. Chisha ise wa yuya mchetu achiamba, “Nakuvoya usale usiku mmwenga ili udzifurahishe.” ⁷Yuya mutu ariphodzifunganya kuuka, mtsedzawe wamchenga-chenga hadi achisala usiku wanjina. ⁸Siku ya tsano, warauka ili auke, ise wa yuya mchetu achimuamba, “Navoya ugodze urye uphahe mkpwotse nawe undauka dzuwa richitegula.” Phahi hara atu airi asagala achirya na kunwa phamwenga. ⁹Yuya mutu, mwanachetuwe na mtumishiwe wakati anadzifunganya kuuka, mtsedzawe, ise wa yuya mchetu achimuamba, “Lola, vivi kukatswa. Salani usiku uhu na mudziburudishe. Muhondo ligundzu mundadzifunganya mphiye kpwenu.”

¹⁰Ela yuya mutu warema kubaki usiku uho, achiandza charo achiphiya hadi achifika phatu phololana na Jebusi yani Jerusalemu, iye phamwenga na pundae ariohandikpwa nguwo za kusagarira phamwenga na mwanachetuwe. ¹¹Ariphofika phephi na Jebusi, dzuwa kala ri phephi na kutswa, phahi yuya mtumishi achimuamba bwanawe, “Ni baha huinjire mudzi hinyu wa Ajebusi hulale hadi muhondo.” ¹²Yuya bwanawe achimuamba, “Tahuweza kuinjira mudzi wa chijeni ambamo atue si Aiziraeli. Hundaphiya hadi Gibeya.” ¹³Chisha achiamba, “Nahujezeni kufika Gibeya ama Rama hukalale hiko.” ¹⁴Phahi aenderera na charo chao na dzuwa richiatswerera phephi na Gibeya, mudzi wa mbari ya Benjamini. ¹⁵Ariphofika Gibeya aaphuka hipho alale usiku uho. Nao aoya seemu ya mudzi iriyo wazi ndani ya nyo mudzi mana taphayakala na mutu yeyesi yeakaribisha mwakpwe nyumbani ili akalale.

¹⁶Dziloni riro phakpwedza mtumia mmwenga wa kula tsi ya myango ya Efuraimu ambaye kala anasagala Gibeya dza mjeni. (Atu a mudzi uhu ni a mbari ya Benjamini), mutu hiyu kala ala kpwakpwe mundani. ¹⁷Ariphotsupha matso waona yuya mcharo asegere seemu ya wazi ya mudzi, achiauza, “Ulaphi na unaphiya kuphi?” ¹⁸Yuya Mlawi achimjibu achimuamba, “Hula Bethilehemu ya Juda, na hu njirani hunaphiya seemu ya ndani-ndani ya tsi ya myango ya Efuraimu ambako hunasagala. Kala nikaphiya Bethilehemu ya Juda na vivi naphiya nyumbani mwa Mwenyezi Mlungu, ela taphana chiyenikaribisha kpwakpwe kaya. ¹⁹Ela swino atumishio huna nyasi na chakurya cha punda ehu. Piya huna mikahe na uchi wa zabibu, vivyo vina hutosha mimi, na yuyu mhendio wa kazi wa chichetu na yuno barobaro ariye phamwenga na swiswi atumishio. Huna chila chitu.” ²⁰Yuya mtumia achiamba, “Nakukaribishani kpwangu kaya, nindakuhenderani gosi munagolonda, ela tu msilale hipha uwanjani.” ²¹Phahi waalongoza hadi kpwakpwe kaya achendaapha chakurya hara punda, chisha nyo ajeni achisinga magulu, achirya na achinwa.

²²19:22 Mwandzo 19:5–8Wakati anadziburudisha, phakpwedza alume akora pho mryangoni achiubanda-banda kuno anagomba, “Mtuluze ye mutu achiyeinjira mwako nyumbani ili humuhende mchetu.” ²³Ela yuya mtumia mwenye nyumba watuluka achigomba nao achiamba, “Haini enehu! Msihende dzambo hiro iyi, mana mutu yuyu ni mjeni wangu msimuhendere uzuzu dza uho. ²⁴Godzerani nikutuluzireni mwanangu mchetu ambaye achere mwanamwali, na ye mwanachetu wa ye mutu, nakuphani muagbwavukire na muahende vira mlondavyo, ela msimuhendere dzambo ra waibu mutu hiyu.” ²⁵Ela hara atu taayamphundza yuya mutu. Yuya Mlawi achituluza ye mwanachetuwe kondze. Atu a nyo mudzi achimuhendera mai usiku kucha hadi kuriphokala dani-dani ndipho achimricha. ²⁶Yuya mchetu waunuka achilonda kuinjira nyumbani kpwa bwanawe, ela ariphofika mryangoni wagbwa na achisala phapho hadi kuriphocha.

²⁷Ligundzu mlumewe walamuka achivugula miryango na achituluka kondze ili auke. Ariphotuluka, wamuona yuya mwanachetuwe akagbwa na mikonoye ipho chizingitini. ²⁸Yuya Mlawi achimuamba yuya mchetu, “Unuka huphiye vyehu kaya.” Ela yuya mchetu kayajibu, hipho yuya Mlawi wamuunula achimpandiza dzulu ya punda achiphiya naye kpwao. ²⁹19:29 1 Samueli 11:7Ariphofika kaya, yuya Mlawi wahala rumu achikata mwiri wa yuya mwanachetuwe mo vilungoni, vipande kumi na viiri. Chila chipande achichiphirika kpwa kabila mwenga ra Aiziraeli. ³⁰Chila mmwenga achiamba hendo dza riri taridzangbwehendwa wala kuonewa hangu Aiziraeli atuluke Misiri hadi rero. Hendo riri nahurililikane, hushauriane na hulole ra kuhenda.

Mbari zanjina za Iziraeli zinapigana na mbari ya Benjamini

¹Ndipho atu osi a Iziraeli atuluka kula mudzi wa Dani uphande wa vurini hadi Beeri-Sheba uphande wa mwakani phamwenga na atu kula tsi ya Giliadi iriyo mlairo wa dzuwa, osi akusanyika kpwa lengo mwenga hiko Mizipa, mbere za Mwenyezi Mlungu. ²Vilongozi osi a mbari za Iziraeli ahala nafwasi yao kpwenye kusanyiko ra atu a Mlungu, napho phachikala na anajeshi elufu magana mane akunyendeka na magulu na kuhumira panga. ³(Atu a mbari ya Benjamini asikira kukala Aiziraeli anakutana Mizipa.) Nao Aiziraeli amuuza yuya Mlawi, “Huambire hendo rino iyi, rahendekadze?” ⁴Yuya Mlawi, mlume wa yuya mchetu yeolagbwa wajibu achiamba, “Mimi na mwanachetu wangu hwakpwedza hadi Gibeya seemu ya mbari ya Benjamini ili huphahe phatu pha kulala. ⁵Usiku uho, alume a mudzi wa Gibeya azangira yo nyumba nrimokala. Alonda kuniolaga. Chisha amuhendera mwanachetu wangu hendo ra waibu hadi achimuolaga. ⁶Phahi nchihala hura mwiri nchiukata vipande na nchivihuma seemu zosi zorisiwa ni Aiziraeli, mana ahenda dzambo riri iyi na ra uzuzu kahi za Iziraeli. ⁷Madamu Aiziraeli mosi mu phamwenga, lolani ra kuhenda.”

⁸Aiziraeli osi aunuka chivyamwenga achijibu achiamba, “Taphana hata mmwenga wehu ndiyeuka kuuya kpwakpwe kaya! ⁹Hivi ndivyo ndivyohendera atu a Gibeya, hundapiga kura kutsambula ni aphi ndiophiya kupigana na atu a Gibeya. ¹⁰Hundahala kula kpwa chila mbari za Iziraeli, atu kumi kula kpwa atu gana mwenga, atu gana kula kpwa atu elufu, na atu elufu kula kpwa atu elufu kumi ili arehere chakurya anajeshi, ndiophiya Gibeya seemu ya Benjamini kuriphiza uzuzu ariouhenda kahi za Iziraeli.” ¹¹Phahi atu osi a Iziraeli aungana nao achikala na kauli mwenga ya kushambuliya nyo mudzi wa Gibeya.

¹²Atu a mbari za Iziraeli ahuma atu kosi seemu ya mbari ya Benjamini kuno anaamba, “Vyakaladze, dzambo dzii hivi rihendeke kahi-kahi yenu? ¹³Alavyeni nyo atu ayi kula Gibeya, ili huaolage na kuusa uyi uhu ohendwa katika Iziraeli.” Ela atu a Benjamini taayasikira arigoambirwa ni Aiziraeli ayawao. ¹⁴Badalaye akusanyika mudzi wa Gibeya kula kpwa midzi yao yanjina ili apigane na atu a Iziraeli. ¹⁵Siku iyo atu a Benjamini akusanya atu elufu mirongo miiri na sita anaohumira Upanga kula midzi yao yanjina, mbali na atu elufu sabaa ariotsambulwa kula mudzi wa Gibeya. ¹⁶Kahi ya ro jeshi rosi atsambulwa atu magana sabaa ambao kala anahumira mikono ya kumotso. Chila mmwenga kala anaweza kutsupha dziwe na tero na kulenga lidzere bila ya kurikosa ¹⁷Nao Aiziraeli, bila mbari ya Benjamini, akusanya anajeshi elufu magana mane ario na ujuzi wa viha na enye kuhumira Upanga.

¹⁸Aiziraeli kabila taadzangbwephiya vihani aphiya Betheli ambako akpwendauza Mlungu, “Ni mbari iphi ndiyotanguliya kpwendapigana na a Benjamini?” Naye Mwenyezi Mlungu achiajibu achiamba, “Mbari ya Juda narikale ra kpwandza.”

¹⁹Phahi Aiziraeli arauka ligundzu achichita kambi yao phephi na mudzi wa Gibeya. ²⁰Chisha Aiziraeli atuluka mo kambini achidzipanga kushambuliya Gibeya. ²¹Ela anajeshi a Benjamini atuluka Gibeya achiolaga Aiziraeli elufu mirongo miiri na mbiri siku iyo. ^22-23Ela Aiziraeli aphiya kura kala kuchivoywa, achendaririra Mwenyezi Mlungu hadi dzuwa richitswa nao achiamba, “Dze! Huphiye tsona hukapigane na Aiziraeli ayawehu, atu a mbari ya Benjamini?” Naye Mwenyezi Mlungu achiamba, “Phiyani mkpwapigane nao.” Aiziraeli ainjira moyo, achidzipanga kupigana na atu a Benjamini pho ariphodzipanga siku ya kpwandza.

²⁴Phahi siku ya phiri Aiziraeli auka tsona kpwendapigana na atu a Benjamini. ²⁵Atu a Benjamini nao achila Gibeya na achendaolaga atu anjina elufu kumi na nane a Iziraeli, anajeshi ariokala na ujuzi wa kuhumira upanga. ²⁶Hipho jeshi rosi ra Iziraeli rauka richiphiya Betheli ambako afunga siku ndzima kuno anamririra Mwenyezi Mlungu. Chisha achimlavira Mwenyezi Mlungu sadaka za kuochwa na sadaka za amani. ²⁷Aiziraeli amvoya Mwenyezi Mlungu aaphe ushauri (mana siku zizo, Sanduku ra chilagane ra Mwenyezi Mlungu kala ri ko Betheli, ²⁸naye Finehasi mwana wa Eliazari, mdzukulu wa Aruni kala ndiye mlavyadzi-sadaka.) Achiamba, “Dze! Huphiye tsona hukapigane na Aiziraeli ayawehu, atu a mbari ya Benjamini, ama hugariche?” Mwenyezi Mlungu achijibu achiamba, “Phiyani mana muhondo ndaatiya mwenu mikononi.”

²⁹Phahi Aiziraeli aika atu a kuoteya kuzunguluka nyo mudzi wa Gibeya. ³⁰Atu a Iziraeli aphiya achipigana na atu a mbari ya Benjamini kano ya hahu siku ya hahu. Adzipanga tayari kupigana na atu a Gibeya kama arivyohenda hipho mwandzo. ³¹Atu a mbari ya Benjamini ariphotuluka kushambuliya jeshi ra Iziraeli, avutwa kure kondze ya mudzi wao. Kama kawaida, atu a Benjamini aandza kuolaga anajeshi a Iziraeli kpwenye barabara kulu, mwenga iphiyayo Betheli na yanjina ya kuphihira Gibeya na anjina achiaolaga ko weruni, Aiziraeli arioolagbwa ni mirongo mihahu. ³²Hipho atu a mbari ya Benjamini achiamba, “Hukaashinda dza vyo vyokala pho mwandzo.” Ela Aiziraeli kala akapanga akaamba, “Nahudzihendeni hunaachimbira ili huavwehe hiko kpwenye barabara kulu kure na mudzi wao.” ³³Rira jeshi kulu ra Aiziraeli ririphofika Baali-Tamari ragirita, richigaluka chila mmwenga achiima kpwenye nafwasiye tayari kupigana, na hara kala anaotea adzituluza kuvamia kula uphande wa mtswerero wa dzuwa wa mudzi wa Gibeya. ³⁴Atu elufu kumi ariotsambulwa kula kpwa atu osi a Iziraeli, apigana na atu a Gibeya, viha vichikala vikali sana. Ela atu a Benjamini taayamanya kukala andaphahwa ni mafwa. ³⁵Mwenyezi Mlungu waterya atu a Iziraeli kuturya atu a Benjamini. Siku iyo Aiziraeli aolaga anajeshi a mbari ya Benjamini ahumirao Upanga, elufu mirongo miiri na tsano na gana mwenga. ³⁶Hipho atu a mbari ya Benjamini amanya kukala akaturywa.

Pho mwandzo viha vinaandza, Aiziraeli adzihenda anachimbira atu a Benjamini kpwa kukuluphira hara kala akaikpwa kuoteya mudzi wa Gibeya. ³⁷Phahi hara kala akaotea gafula achiotea nyo mudzi wa Gibeya, na achiolaga kpwa upanga atu osi ariokala mo mudzini. ³⁸Makubaliano kahi ya jeshi kulu ra Iziraeli na hara ariokala akaotea kukala, aho kala ni aoche nyo mudzi ili mosi munji uchionekana kula mo mudzini ikale ishara ya ro jeshi kulu kuandza kupigana. ³⁹Atu a Iziraeli adzihenda anachimbira viha na atu a Benjamini achiandza kuapiga na kuolaga atu a Iziraeli hadi achifika atu mirongo mihahu, nao atu a Benjamini achiamba, “Hukaaturya dza vyo vyokala pho mwandzo.” ⁴⁰Ela rira dzosi ririphotifuka kuphiya dzulu avi ni nguzo kula mo mudzini, atu a Benjamini alola nyuma na achiwuona mudzi wao wosi unafuka dzosi kuelekeya mainguni. ⁴¹Hipho rira kundi kulu ra anajeshi a Iziraeli richigaluka kushambuliya atu a Benjamini nao Abenjamini mioyo yao ichitaaruki mana amanya kukala andaangamizwa. ⁴²Kpwa hivyo achigaluka na achichimbira Aiziraeli kuelekeya jangbwani, ela taawezere kuchimbira viha mana hinyo ariola mo mudzini aapiga achiaolaga kahi-kahi yao na ro jeshi kulu. ⁴³Aiziraeli aazangira atu a mbari ya Benjamini na bila ya kuaoyeza aazoresa kuno anaaolaga kula Noha hadi achifika mlairo wa dzuwa wa mudzi wa Gibeya. ⁴⁴Siku iyo anajeshi sujaa elufu kumi na nane a Benjamini aolagbwa. ⁴⁵Atu anjina a mbari ya Benjamini achimbira kuphiya uphande wa jangbwani hadi mwamba wa Rimoni. Anjina elufu tsano aolagbwa barabara kulu wakati kala anachimbira. Nao atu a Iziraeli achialunga na more atu a mbari ya Benjamini hadi Gidomu ambako aolaga atu anjina elufu mbiri. ⁴⁶Jumula ya anajeshi sujaa ario humira Upanga a Benjamini arioolagbwa siku iyo ni elufu mirongo miiri na tsano. ⁴⁷Ela anajeshi magana sita a Benjamini aweza kuchimbira kuphiya uphande wa jangbwani hadi achifika mwamba wa Rimoni, achikala kuko kpwa muda wa miezi mine. ⁴⁸Phahi Aiziraeli auya nyuma achiinjira chila mudzi wa atu a mbari ya Benjamini achiaolaga kpwa upanga atu, nyama na chila arichochiona. Chisha midzi yao yosi ariyoiona achiitiya moho.

Mbari ya Benjamini inativywa isiangamike

¹Aiziraeli kala akaapa hiko Mizipa kukala, “Taphana Muiziraeli ndiye mloza mwanawe wa chichetu mutu wa mbari ya Benjamini.” ²Kpwa hivyo nyo Aiziraeli aphiya Betheli ambako akpwendasagala mbere za Mlungu mutsi wosi kuno anakota kululu kpwa sonono. ³Achiamba, “We! Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa Iziraeli, kpwa utu wani gano gakahendeka kukala vivi mbari mwenga taimo himu Iziraeli?”

⁴Siku ya phiri, Aiziraeli alamuka chiti achidzenga phatu pha kulavira sadaka, achilavya sadaka za kuochwa na sadaka za amani. ⁵Aiziraeli auzana, “Ni mbari iphi ambayo tayedzere phatu pha kumuabudu Mwenyezi Mlungu?” Mana pho mwandzo kabila ya viha kala akaapa kukala yeyesi ambaye kandaweza kufika mbere za Mwenyezi Mlungu hiko Mizipa ni aolagbwe. ⁶Atu a Iziraeli asononekera ndugu zao, atu a mbari ya Benjamini achiamba, “Rero Iziraeli ikaangamiza mbari mwenga kahi ya mbarize. ⁷Huhendedze ili huaphe achetu hara ayawehu ariosala? Mana swino hwaapa mbere za Mwenyezi Mlungu kukala tahundaapha ana ehu a chichetu atu a mbari ya Benjamini aalóle?”

⁸Chisha achiuzana, “Ni mbari iphi ya Iziraeli ambayo taiyakpwedza mbere za Mwenyezi Mlungu hiko Mizipa?” Nao achimanya kukala takuna mutu yeyesi kula Jabeshi-Giliadi ariyefika. ⁹Mana atu ariphoolangbwa, taphayakala hata mutu mmwenga yela Jabeshi-Giliadi yekala pho mkpwutanoni. ¹⁰Phahi hinyo mkpwutano wahuma anajeshi elufu kumi na mbiri na malagizo ga kukala aphiye Jabeshi-Giliadi akaolage kpwa upanga chila mutu hata achetu na anache. ¹¹Mwimwi kahendeni hivi, “Kaolageni alume osi na achetu ela msaze anamwali.” ¹²Kahi ya hara ariosagala Jabeshi-Giliadi, aphaha anamwali magana mane ambao kala taadzangbwemanyana chimwiri na mlume. Hinya ahalwa achitsukulwa hadi kambini Shilo, iriyo tsi ya Kanani.

¹³Tsona atu osi hipho mkpwutanoni ahuma ajumbe kpwa hara atu a mbari ya Benjamini ariokala akadzifwitsa hiko mwamba wa Rimoni na kuaambira kukala gakasira taandaapiga tsona. ¹⁴Phahi hara atu a mbari ya Benjamini auya kaya, nao achihewa hara achetu a Jabeshi-Giliadi ariokala akarichwa moyo, dzagbwe kala taatosha.

¹⁵Hara atu asononekera sana mbari ya Benjamini mana Mwenyezi Mlungu kala akaphunguza mbari mwenga ya Aiziraeli. ¹⁶Hipho vilongozi a hura mkpwutano achiamba, “Achetu osi a mbari ya Benjamini aolagbwa. Dze! Hundahendadze huaphe achetu, alume a mbari ya Benjamini ariosala? ¹⁷Hano atu a Benjamini piya ni lazima aphahe atu a kuarisi, ili mbari isiangamike tsetsetse kahi za Iziraeli. ¹⁸Ela tahuweza kualoza ana ehu a chichetu mana swiswi Aiziraeli hwaapa huchiamba ‘Yeyesi ndiyelóza mwanawe wa chichetu kpwa mutu wa Benjamini, Mlungu naamulani.’ ”

¹⁹Alafu achiamba, “Lola, kuna sikukuu ya Mwenyezi Mlungu iuswayo chila mwaka hiko Shilo, mudzi urio uphande wa vurini wa mudzi wa Betheli, mlairo wa dzuwa wa barabara kulu ilayo Betheli kuphiya Shekemu na uphande wa mwakani wa Lebona.” ²⁰Achiambira hara atu a Benjamini, “Phiyani mkadzifwitse ko minda ya mizabibu na mrorere. ²¹Mchiona asichana kula Shilo anatuluka edze afwihe wakati wa sharee, tulukani ko mizabibuni chila mmwenga ahale wakpwe na muuye nao tsi ya Benjamini. ²²Ise zao na ndugu zao za chilume achedzareha mashitaka, hundaambira, ‘Kalani na mbazi, muhurichire ana enu akale achetu ao, mana tahuyaweza kuphaha mchetu kpwa chila mmwenga wao wakati wa viha namwi tamkaalóza enye. Kpwa hivyo tamuna makosa ga kuvundza chirapho.’ ” ²³Hara atu a mbari ya Benjamini ahenda kama arivyolagizwa, chila mmwenga wadzihalira mchewe kulengana na isabu yao, kahi za hara asichana kala akatuluka kufwiha hiko Shilo. Alafu achiuya seemu ya urisi wao achidzenga tsona midzi yao na achiishi mumo. ²⁴Bada ya higo Aiziraeli auka chila mmwenga achiphiya kpwa mbariye na mryangowe, kpwa seemu zao zohewa zikale urisi wao. ²⁵21:25 Aamuli 17:6Wakati na hinyo atu a Iziraeli kala taana mfalume, kpwa hivyo chila mmwenga kala achihenda aonavyo sawa.