Aeburania

Baruwa yoandikirwa

AEBURANIA

Tanga mbere

Baruwa hino muhimu yaandikirwa Afuasi a Jesu ambao kala ni Ayahudi. Dzambo kulu ambaro rinabishirwa himu baruwani ni ukulu wa Jesu, yehuvugurira njira ya kukala phephi na Mlungu. Baruwa yenye inahakikisha kala Jesu ni mkpwulu kuriko malaika (sura ya 1), achikala mwanadamu ili ausire atu dambi zao (sura ya 2), na ni mkpwulu kuriko nabii yeyesi (sura ya 3). Higa ganawezekana mana Jesu ndiye Mwana wa Mlungu (1:2–4), manage ni, kayaumbwa (mana kutsupira iye Mlungu waumba chila chitu) naye anaonyesa sura kamili ya vira Mlungu arivyo.

Kpwenye sura ya 4 hadi 10, baruwa hino inahueleza kala Jesu ni mkpwulu kuriko alavyadzi-sadaka a Chilagane cha Kare (yani, Torati). Anaelewa unyonje wehu, mana wajezwa kpwa chila njira dza vivyo sisi, ela bila ya kuhenda dambi (4:15). Jesu yu moyo hata kare na kare, ni mtakatifu, bila lawama, na bila ya najisi, tsona ni mkamilifu (7:23–28). Phahi wareha chilagane chiphya, naye wadzilavya dza sadaka isiyo na ila. Kpwa hivyo huna hakika kukala, kpwa sababu ya kazi ya Jesu, hunaweza kumsengerera Mlungu bila ya wuoga (10:19–25).

Sura ya 11:1—13:25 zinahusemurira vira atu a Mlungu alondwavyo kusagala. Sura ya 11 inahuambira kala maisha ga atu atakatifu a Chilagane cha Kare gategemea kuluphiro ela sio mahendo ga haki. Atu hinyo avumirira mateso hata achifwa kpwa sababu ya kumkuluphira Mlungu. Sura ya 12 na 13 zinasemurira kukala afuasi a Jesu nao piya ni lazima avumirire na kumendzana, mana higa ganaonyesa ni ana a kpweli a Mlungu.

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Ukulu wa Jesu 1:1–3

Jesu ni mkpwulu kuriko malaika 1:4—2:18

Jesu ni mkpwulu kuriko manabii anjina 3:1—4:13

Jesu ndiye mlavyadzi-sadaka wehu mkpwulu 4:14—7:28

Jesu wareha chilagane chiphya 8:1–23

Jesu wadzilavya dza sadaka kpwa ajili yehu 9:1—10:18

Ni lazima huvumirire 10:19–39

Akare ehu arivyomkuluphira Mlungu 11:1–40

Kulunga mfwano wa Jesu 12:1–29

Malagizo ga mwisho 13:1–19

Mavoyo na salamu 13:20–25

Mlungu anavyobisha kutsupira Mwanawe

¹Hipho kare, Mlungu wabisha na akare ehu kutsupira manabii. Wahenda hivi kano nyinji na kpwa njira tafwauti-tafwauti. ²Ela siku hizi za phephi na mwisho, Mlungu wagomba naswi kutsupira Mwanawe. Wamtsambula hiye Mwana arisi vitu vyosi, na kutsupira iye Mlungu waumba dzulu na photsi na vyosi virivyo mumo. ³Hiye Mwana anangʼala kpwa utukufu wa Mlungu na anaonyesa sura kamili ya vira Mlungu arivyo. Anahenda vitu vyosi vya duniani na vya mlunguni vienderere kukala vyo virivyo kpwa nenore renye uwezo. Ariphodzilavya dza sadaka ya kuusira atu dambi, wakpwendasagala mkpwono wa kulume wa Mwenyezi Mlungu, phatu pha ishima kulu ko mlunguni.

Jesu ni mkpwulu kuriko malaika

⁴Mlungu wamuhenda Mwanawe akale mkpwulu kuriko malaika dza vira arivyomupha dzina ririro kulu kutsupa rira ra malaika. ⁵1:5 Zaburi 2:7; 2 Samueli 7:14; 1 Nyakati 17:13Mana takuna malaika ariyeambwa ni Mlungu maneno higa arigoambira Jesu, “Uwe u Mwanangu, rero nikakala sowe.” Na Mlungu kagombere kuhusu malaika yeyesi akaamba, “Mimi ndakala ise, naye andakala mwanangu.” ⁶1:6 Kumbukumbu 32:43Tsona Mlungu ariphokala anamreha Mwanawe mvyere duniani, waamba, “Malaika osi a Mlungu ni amuabudu hiye Mwana.” ⁷1:7 Zaburi 104:4Na iye ariphogomba kuhusu malaika, waamba, “Uwe ukuhenda malaikao akakala dza phuto, 1:7 Chiyunani neno ririrohumirwa hipha rina mana ya roho au phuto. na ukuahenda atumishio akakala dza moho wa kuaka.” ⁸1:8 Zaburi 45:6,7Ela kpwa Mwanawe, iye anaamba,

“Chihicho cha chifalume, uwe Mlungu chindasala hata kare na kare,

na utawalao undakala wa haki.

⁹Uwe unamendza gara garigo manono,

na kuzira gosi garigo mai.

Kpwa hivyo Mlungu, Mlunguo,

akakusaka mafuha ga kukuhamira

kpwa kukuhenda mkpwulu

kuriko ayao osi.”

¹⁰1:10 Zaburi 102:25–27Chisha achiamba,

“Pho kare, uwe Mwenyezi Mlungu waika misingi ya dunia,

na ko mlunguni ni kazi ya mikonoyo,

¹¹vindaangamika, ela uwe undadumu,

vyosi vindatsakala kama nguwo, ela uwe kundagaluka.

¹²Uwe undavikundza dza kandzu,

vindaparara,

ela uwe kundagaluka na miakayo taina mwisho.”

¹³1:13 Zaburi 110:1Mlungu kadzangbwemuambira malaika yeyesi, “Sagala uphande wangu wa kulume, hadi nihende maaduigo akale chihicho cha kuikira magulu.” ¹⁴Kpwa hivyo malaika ni utu wani? Ni roho ambazo zinamhumikira Mlungu, naye nkuzihuma zichahumikira hara ambao andativywa.

Msipuze wokofu wa Mlungu

¹Kpwa hivyo gara huchigosikira, nahuzidini kugalunga, husedze hukagaricha na kulunga mambo ganjina. ²Hinyo ujumbe uriorehwa ni malaika kpwa akare ehu wakala ni uogophewe, na osi ariouricha na kurema kuulunga atiywa adabu kulengana na makosa gao. ³Dze swino hundawezadze kuepuka kutiywa adabu husiphojali wokofu urio mkpwulu namuna hino? Bwana Jesu mwenye ndiye ariyeandza kutangaza wokofu hinyo, na hara ariomsikira achihuhakikishira kala ni kpweli. ⁴Mlungu piya walavya ushaidi wa wokofu hinyo kpwa kuhenda dalili, maajabu na vilinje, na kulavya vipawa vya Roho Mtakatifu kama arivyomendza.

Jesu wakala mwanadamu

⁵Hunabisha kuhusu dunia nyiphya ndiyokpwedza. Hunamanya kala dunia iyo taindatawalwa ni malaika, ⁶2:6 Zaburi 8:4–6ela Maandiko ganalavya ushaidi hinyu:

“Mutu ni chitu chani,

hata ukale uwe Mlungu umririkane,

au mwanadamu ni ani 2:6 Chiyunani ni mwana wa Adamu. phahi,

hata umjali?

⁷Waahenda anadamu akale tsini kuriko malaika

kpwa muda mchache.2:7 Ama: akale tsini chidide ya malaika.

Nawe waapha utukufu na ishima,

⁸na uchiahenda atawale vitu vyosi.”

Phahi, wahenda atawale vitu vyosi, manage ni kukala takuna chochosi chosala kutawalwa ni anadamu. Hata hivyo kpwa wakati huno tahuaona anadamu achitawala vitu hivyo. ⁹Ela badalaye hunamuona Jesu, ambaye kpwa muda mchache waikpwa tsini kuriko malaika, wahewa utukufu na ishima kulu kpwa sababu ya kugaya na kufwa. Wakata shauri kuhenda hivyo ili kpwa kutsupira mbazi za Mlungu afwe kpwa ajili ya atu osi.

¹⁰Mana Mlungu waumba vitu vyosi, navyo vyakalapho kpwa ajiliye. Naye anareha ana anji kushiriki utukufuwe. Kpwa hivyo kala inabidi amukamilishe Jesu kpwa njira ya kugaya, iye ambaye ni chandzo cha wokofu wao. ¹¹Iye Jesu atakasaye atu dambi zao akale atakatifu, na hinyo anaohendwa akale atakatifu, osi ise yao ni mmwenga. Ndiyo sababu Jesu kaona waibu kuaiha nduguze, ¹²2:12 Zaburi 22:22naye achiamba,

“Uwe Mlungu, nindatangaza dzinaro kpwa enehu.

Nindakutogola kahi-kahi ya mkpwutano wao.”

¹³2:13 Isaya 8:17–18Tsona anaamba, “Ndamkuluphira Mlungu.” Na piya anaamba, “Himi hipha phamwenga na ana nriohewa ni Mlungu.”

¹⁴Kpwa vira hano ana ariohewa ni a miri ya kawaida, yani nyama na mlatso, Jesu naye wakpwedza na mwiri dza miri yao. Wahenda hivyo ili kpwa chifoche amuangamize Shetani ariye na uwezo wa kuhenda atu afwe, ¹⁵na waika huru atu osi ariokala atumwa kpwa kuogopha chifo mwao maishani. ¹⁶2:16 Isaya 41:8–9Hino inaonyesa wazi kukala Jesu kedzereterya malaika, ela atu a chivyazi cha Burahimu. ¹⁷Kpwa hivyo yabidi akale dza nduguze kpwa chila njira ili akale mlavyadzi-sadaka mkpwulu ariye na mbazi na uaminifu katika kumuhumikira Mlungu. Na kpwa njira hiyo, waweza kulavya sadaka kuusira atu dambi zao. ¹⁸Phahi anaweza kuaterya anaojezwa ni Shetani kpwa sababu ye mwenye wajezwa na achigaya.

Jesu ni mkpwulu kuriko Musa

¹Kpwa hivyo enehu atakatifu, mwimwi munaoshiriki mwiiho wa Mlungu phamwenga naswi, ririkanani Jesu ambaye ni mtume na mlavyadzi-sadaka wehu mkpwulu hunayemkubali. ²3:2 Isabu 12:7Hiye wakala muaminifu kuhenda higo gosi kpwa Mlungu ariyemtsambula, dza Musa piya yekala muaminifu kpwa kulongoza atu osi a Nyumba ya Mlungu. ³Ela Jesu anafwaha nguma zaidi ya Musa dza viratu fundi wa nyumba nkukala na sifwa zaidi kuriko yo nyumba yenye. ⁴Mana chila nyumba ina fundiwe, ela Mlungu ndiye aumbaye vitu vyosi.

⁵Musa wahenda kazi ya mtumishi muaminifu kahi za atu a Mlungu. Kaziye yenye kala ni kuonyesa gara Mlungu ndigogomba badaye. ⁶Ela Jesu naye wahenda kazi ya mwana muaminifu ya kulongoza atu a Nyumba ya Mlungu. Naswi hu atu a nyumbaye ichikala hundaenderera kudzitiya moyo na kudina chilume kugbwiririra kuluphiro huriro naro.

Musiriche kukuluphira

⁷3:7 Zaburi 95:7–11Phahi kama Roho Mtakatifu anavyoamba:

“Rero, unaphosikira maneno ga Mlungu,

⁸msikale na mioyo mifu dza akare enu arivyokala,

ariphompinga Mlungu,

dza wakati hura ariphomujeza ko weruni.

⁹Mana hiko anijeza na kunipima,

hata dzagbwe aona nrivyoahenda kpwa miaka mirongo mine.

¹⁰Kpwa hivyo náreyezwa ni chivyazi hicho,

nchiamba, ‘Atu hano ni atu a maazo mai siku zosi,

nao taamendze kulunga njira zangu.’

¹¹Kpwa hivyo náreya na nchiapa,

nchiamba, ‘Hakika atu hano sindaaruhusu

ainjire phatu phangu pha kuoya.’ ”

¹²Enehu, dzimanyirireni sedze hata mmwenga wenu akakala na moyo wenye maazo mai na kusakuluphira, na kpwa kuhenda hivyo, andadzitenga na Mlungu ariye moyo. ¹³Ela chila mmwenga na amutiye myawe moyo chila siku hunayoyiiha “rero”3:13 Neno Rero rinahumirwa kpwa mana ya wakati wosi ambao atu achere na nafwasi ya kumkuluphira Mlungu. ili mutu asedze akachengbwa akauya dambini, na akakala na moyo mufu kpwa Mlungu. ¹⁴Mana hunashiriki gosi phamwenga na Jesu, ichikala hunadinisa kugbwiririra kuluphiro hurirokala naro kula mwandzo hadi mwisho. ¹⁵3:15 Zaburi 95:7–8Kama Maandiko ganavyoamba:

“Rero, munaphosikira maneno ga Mlungu,

msikale na mioyo mifu dza akare enu arivyokala,

ariphompinga Mlungu.”

¹⁶3:16 Isabu 14:1–35Ni ano ani nyo ariosikira na achirema maneno ga Mlungu? Ni hara ariolongozwa ni Musa kula Misiri. ¹⁷Na dze nyo ariomreyeza Mlungu miaka mirongo mine nao? Avi ni aho ariohenda dambi hata achifwa weruni. ¹⁸Ni ano ani ambao Mlungu waapa kukala kandaaruhusu kuinjira phatuphe pha kuoya? Ni hara ariorema kumuogopha. ¹⁹Kpwa hivyo hunamanya atu hinyo akosa kuinjira phatu hipho kpwa sababu ya kusakuluphira kpwao.

Kuoya kpwa Atu a Mlungu

¹Phahi ahadi ya Mlungu icherepho ya atu kuinjira phatuphe pha kuoya. Kpwa hivyo nahudzimanyirireni husedze hata mmwenga wehu akaonekana, akakosa kuinjira phatu hipho. ²Swino hwasikira habari nono kuhusu phatuphe pha kuoya dza arivyosikira akare ehu. Ela habari iyo taiyaaterya kpwa sababu taayakuluphira gara arigogomba Mlungu. ³4:3 Zaburi 95:11Sisi humukuluphirao Mlungu ndio ndioinjira phatuphe pha kuoya. Ela kpwa hinyo asiomkuluphira Mlungu, waamba,

“Wakati mino kala nikareyezwa, náapa nchiamba,

‘Hakika atu hano sindaaruhusu ainjire phatu phangu pha kuoya.’ ”

Mlungu waamba hivi hata dzagbwe kaziye na hata hipho phatu kala pha tayari hangu ariphomala kuumba dzulu na photsi. ⁴4:4 Mwandzo 2:2Mana Maandiko ganaamba, “Phofika siku ya sabaa Mlungu achikala akamala kazize zosi arizohenda, na achioya.” ⁵4:5 Zaburi 95:11Na tsona seemu yanjina ya Maandiko, Mlungu wagomba, achiamba,

“Sindaaruhusu ainjire phatu phangu pha kuoya.”

⁶Hara akare ehu ariokala a mwandzo kuambirwa hizo habari nono, taayainjira phatuphe pha kuoya kpwa sababu arema kuphundza neno ra Mlungu. Ela ahadi bado icherepho ya anjina kuinjira phatuphe pha kuoya. ⁷4:7 Zaburi 95:7,8Kpwa hivyo Mlungu wapanga siku, achiyiiha “rero.” Mana miaka minji bada ya hara ariokosa nafwasi, Mlungu wagomba tsona kuhusu habari za kuoya. Wagomba kutsupira Mfalume Daudi dza vira huchivyogomba kare,

“Rero, munaphosikira maneno ga Mlungu,

msihende mioyo yenu ikale mifu.”

⁸4:8 Kumbukumbu 31:7; Joshuwa 22:4Kalapho Joshuwa angeweza kuafisa hara atu hipho phatu pha kuoya, Mlungu kangegomba badaye kuhusu siku yanjina ya kuoya.4:8 Joshuwa wakala nabii bada ya Musa, naye walongoza ana a Iziraeli kpwendainjira tsi ariyoahidiwa ni Mlungu. Wasagala miaka minji kabila ya Mfalume Daudi kuvyalwa.⁹Kpwa hivyo bado kuchere na siku ya kuoya kpwa atu a Mlungu. ¹⁰4:10 Mwandzo 2:2Mutu yeyesi ainjiraye phatu pha kuoya pha Mlungu, andaoya kuhenda kazize dza Mlungu arivyooya siku ya sabaa. ¹¹Kpwa hivyo nahuhendeni chadi huinjire phatu hipho pha kuoya, ili sedze hata mmwenga wehu akashindwa nkuphainjira kpwa kusaogopha dza akare ehu arivyohenda.

¹²Mana ujumbe wa Mlungu u moyo na una nguvu sana. Tsona ni dza upanga urio na maso pande zosi mbiri, unaodunga kahi za mioyo na maroho gehu na kuganya vilungo vya mwiri na mafuha ga mifuphani. Piya ujumbe wa Mlungu unaweza kumanya maazo na nia za mioyo yehu. ¹³Takuna chiumbe chochosi chirichofwitsika hata ikale Mlungu kachiona. Chila chitu chi laza mbereze. Naswi hundalavya isabu ya mahendo gehu mbereze.

Jesu ndiye mlavyadzi-sadaka mkpwulu

¹⁴Enehu, manyani kukala huna mlavyadzi-sadaka mkpwulu sana ariyephiya pho pharipho Mlungu mwenye. Hiye ndiye Jesu ambaye ni Mwana wa Mlungu. Kpwa hivyo nahugbwire na kudinisa gara hukuluphirago na kugashuhudiya. ¹⁵Mana mlavyadzi-sadaka wehu mkpwulu anaelewa unyonje wehu. Naye piya wajezwa kpwa chila njira ni Shetani dza vivyo sisi, ela kayahenda dambi. ¹⁶Phahi nahusengerereni pho pharipho na chihi cha endzi cha Mlungu bila wuoga, mana Mlungu ni mnono. Ndipho andahuterya wakati wa shida kpwa kuhujaliya na kuhuonera mbazi.

¹Chila mlavyadzi-sadaka mkpwulu nkutsambulwa kula kpwa anadamu kuhumikira Mlungu kpwa niaba yao. Naye nkulavya zawadi na sadaka zao za kuausira dambi. ²Anaweza kuaonera mbazi ayae asiomanya na anaoangamika kpwa kuhenda makosa, kpwa vira hata ye mwenye ni mnyonje. ³5:3 Alawi 9:7Ndiyo mana ni lazima alavye sadaka kudziusira dambize mwenye, dza viratu alavyavyo sadaka kuusira dambi ayae. ⁴5:4 Kutsama 28:1Tsona, takuna mutu ambaye anaweza kudzipha cheo cha kukala mlavyadzi-sadaka mkpwulu, ela atsambulwe ni Mlungu dza viratu vyotsambulwa Aruni.5:4 Aruni kala ni mlavyadzi-sadaka mkpwulu wa kpwandza. (Soma chitabu cha Kutsama 28:1.)

⁵5:5 Zaburi 2:7Vivyo hivyo Jesu kayadziunula kpwa kudzipha mwenye nguma ya kukala mlavyadzi-sadaka mkpwulu, ela watsambulwa ni Mlungu. Mana ye Mlungu wamuamba, “Uwe u Mwanangu, rero nikakala sowe.”

⁶5:6 Zaburi 110:4Piya himo Maandikoni, waamba,

“Uwe u mlavyadzi-sadaka hata kare na kare,

ulavyadzio-sadaka undakala sawa na wa Melikisedeki.”

⁷5:7 Mathayo 26:36–46; Mariko 14:32–42; Luka 22:39–46Ariphokala hipha duniani, Jesu wavoya sana Mlungu kpwa raka ra dzulu na kurira, mana kala anamanya kukala Mlungu ana uwezo wa kumtivya na chifo. Wamuogopha Mlungu kpwa chila njira, naye achiphokera mavoyoge. ⁸Hata dzagbwe kala akatsambulwa ni Mlungu akale Mwanawe, wadzifundza kuhenda vira Mlungu alondavyo kula kpwa go mateso arigophaha. ^9-10Ariphokala akahendwa5:9–10 Chiyunani chinaamba, Ariphohendwa mkamilifu. mkamilifu kpwa njira hino, Mlungu wamuhenda akale mlavyadzi-sadaka mkpwulu sawa na ulavyadzi-sadaka wa Melikisedeki.

Musiriche kumkuluphira Jesu

¹¹Huna manji ga kubisha kuhusu dzambo hiri ra Jesu kukala ni mlavyadzi-sadaka mkpwulu, ela hunashindwa hukuambireni viphi, kpwa sababu tamgbwira upesi. ¹²5:12 1 Akorintho 3:2Ela kala si hivyo, hivi sambi mngekala mu alimu, ela mwino kula phapho hata vivi bado mcherelonda kufundzwa go mafundzo ga mwandzo-mwandzo kuhusu neno ra Mlungu. Mwimwi mu dza ana atsanga ambao achere londa maziya badala ya chakurya chigumu. ¹³Mana yeyesi ambaye ni wa maziya bahi ni dza mwana mtsanga ambaye kamanya rorosi kuhusu mafundzo ga haki. ¹⁴Ela atu avyere nkurya chakurya chigumu, na kpwa njira hino nkudzifundza sana kutafwautisha manono na mai.

¹Kpwa hivyo nahusilaleni na go mafundzo hurigodzifundza mwandzo-mwandzo kuhusu Jesu, ela nahuenderereni kudzifundza kukala afuasi akukomala chiroho. Naswi nahusiuyire nyo msingi wa mafundzo ga kutubu mahendo garehago chifo na kumkuluphira Mlungu. ²Piya nahusiuyire kufundza kuhusu kubatizwa, kubandikirwa mikono, kufufulwa kpwa ariofwa na hukumu isiyo na mwisho. ³Na Mlungu achimendza, higo hundagahenda.

⁴Mana atu anjina angʼazwa matso achimanya unono wa mambo ga Mlungu, na achishiriki chipawa cha Roho Mtakatifu. ⁵Tsona atata unono wa ujumbe wa Mlungu na achimanya nguvu za utawala wa Mlungu kpwenye ulimwengu wedzao, ⁶ela aricha kumkuluphira Mlungu. Hivyo ni kama avi nyo enye anamuolaga Mwana wa Mlungu kpwa kumkota misumari msalabani kano ya phiri, na kumtiya waibu. Kpwa hivyo atu hinyo taaweza kuhendwa atubu tsona.

⁷Mana mtsanga unwao madzi ga mvula na kukuza mimea ambayo nkufwaha mkurima, Mlungu nkuujaliya. ⁸6:8 Mwandzo 3:17–18Ela mtsanga ukuzao miya na kpwekpwe, nkukala tauna mana, nao nkukala na hatari ya kulaniwa na mwisho undatiywa moho.

⁹Enehu ninaokumendzani, hata dzagbwe nkakuandikirani na maneno makali, mino nina hakika kukala munaona manono zaidi kpwa sababu mwaokolwa. ¹⁰Mana Mlungu ni wa haki na kandaricha kutambukira kazi yenu nono na vira mmendzwavyo kpwa kuterya afuasi ayawenu hangu mwandzo hadi sambi. ¹¹Nina hamu kulu sana ya kpwamba chila mmwenga wenu aenderere kuhenda chadi hadi mwisho, ili higo mrigo na tumaini nago mgaphokere chikamilifu. ¹²Msikale avivu, ela igizani hara ambao kpwa kukuluphira na kuvumirira nkuphokera gara ambago gaahidiwa ni Mlungu.

Chilagane cha Mlungu ni cha kpweli

¹³Hipho kare, Mlungu ariphomlaga Burahimu, waapa kpwa kudzihadza ye mwenye, kpwa sababu kala takuna ariye mkpwulu kumshinda. ¹⁴6:14 Mwandzo 22:16–17Hipho Mlungu waamba, “Hakika nindakujaliya na nindahenda vivyazivyo vikale vinji.” ¹⁵Phahi Burahimu wagodza kpwa kuvumirira na mwishowe Mlungu achimuhendera gara arigokala akamlaga.

¹⁶Atu achiapa, nkuhadza yuya ariye mkpwulu zaidi, na hiko kuapa kunaonyesa gara gachigogombwa ni ga kpweli, na nkuusa malumbano. ¹⁷Naye Mlungu waapa ili ahuhakikishire swiswi hundiophokera majaliwa arigolagbwa mkare wehu Burahimu kukala lengore tariweza kugaluka. ¹⁸Mlungu achiahidi na kuapa, kagaluza. Mana kagomba handzo. Iye wahenda higa mambo mairi ili, swiswi ambao hunamlunga, hutiywe moyo kpwa kugbwiririra kukuluphira gara Mlungu arigohulagiza.

¹⁹6:19 Alawi 16:2Hiro kuluphiro rehu ni kama nanga inayohenda mioyo yehu ikale imara. Naro rinahulongoza kutsupira ndani ya paziya kufika mbere za Mlungu. ²⁰6:20 Zaburi 110:4Jesu wahutanguliya kare kpwa sababu yehu. Naye wamuhenda akale mlavyadzi-sadaka mkpwulu sawa na ulavyadzi-sadaka wa Melikisedeki.

Melikisedeki ni mkpwulu kuriko alavyadzi-sadaka anjina

¹7:1 Mwandzo 14:17–20Hiye Melikisedeki kala ni mfalume wa mudzi uihwao Salemu, piya kala ni mlavyadzi-sadaka wa Mlungu Ariye Dzulu Kuriko Vyosi. Wakpwendamchinjira Burahimu ariphokala anauya kula vihani arikokala akashinda afalume ane, na achimjaliya. ²Naye Burahimu wahala seemu mwenga ya kumi ya vitu vyosi arivyophaha vihani achimupha Melikisedeki. Mana ya dzina hiri ni “Mfalume wa Haki.” Tsona anaihwa Mfalume wa Salemu, manage ni “Mfalume wa Amani.” ³Melikisedeki kamanyikana ise wala nine, piya takuna amanyaye akaree. Kamanyikana kuvyalwakpwe wala kufwakpwe. Iye ni dza Mwana wa Mlungu mana ni mlavyadzi-sadaka hata kare na kare.

⁴Hebu lolani Melikisedeki arivyokala mkpwulu. Mana hata Burahimu, mkare wehu, wamupha seemu mwenga ya kumi ya zewe ariyophaha vihani. ⁵7:5 Isabu 18:21Shariya za Musa zinaamba, alavyadzi-sadaka, ambao osi ni chivyazi cha Lawi,7:5 Lawi kala ni mwana wa Jakobo, mdzukulu wa Burahimu, na ni chandzo cha kabila mwengarapho ra Iziraeli. Kabila hiri kaziye kala ni kulavya sadaka ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. ahale fungu ra kumi kula kpwa Aiziraeli ayae. Ahenda hivyo hata dzagbwe kala ni ndugu zao, yani atu a chivyazi cha Burahimu. ⁶Ela hiye Melikisedeki kala siye chivyazi cha Lawi, hata hivyo wahala fungu ra kumi kula kpwa Burahimu. Tsona wamjaliya Burahimu ambaye kala ana ahadi na Mlungu. ⁷Naswi hunamanya kala mutu ariye na uwezo wa kuajaliya ni mkpwulu kuriko hiye aajaliwaye. ⁸Kpwa uphande wa alavyadzi-sadaka ario chivyazi cha Lawi na aphokerao fungu ra kumi, ni atu ambao mwishowe nkufwa. Ela kpwa uphande wa Melikisedeki ariyephokera fungu ra kumi kula kpwa Burahimu, iye ni mutu ambaye achere moyo hata vivi rero. ⁹Piya hunaweza kuamba, hata Lawi mwenye, ambaye chivyaziche chinaphokera fungu ra kumi, iye naye walavya fungu ra kumi kpwa Melikisedeki kutsupira mkarewe Burahimu. ¹⁰Mana Lawi wakala kadzangbwevyalwa, na kpwa hivyo wakala achere mwirini mwa Burahimu wakati Melikisedeki ariphomchinjira.

Jesu anaigana na Melikisedeki

¹¹Shariya za Musa zalaviwa kutsupira alavyadzi-sadaka, yani atu a chivyazi cha Lawi. Ela kazi za alavyadzi-sadaka taziyatosha chikamilifu kpwa malengoge gosi. Kpwa hivyo phakala na haja phakale na mlavyadzi-sadaka wanjina akale sawa na ulavyadzi-sadaka wa Melikisedeki ambao si sawa na wa Aruni.7:11 Aruni kala ni mlavyadzi-sadaka mkpwulu wa kpwandza. Soma Chitabu cha Kutsama 28:1.¹²Tsona ulavyadzi-sadaka uchigaluka, ni lazima Shariya nazo zigaluke. ¹³Sambi yuya anayebishwa hipha ni Jesu, naye ni mutu wa kabila ranjina, wala siye Mlawi. Na takuna mutu wa kabilaye ariyehumikira Mlungu kpwa kumlavira sadaka. ¹⁴Mana inamanyikana kukala Bwana wehu Jesu wala kabila ra Juda, na Musa ariphokala anagomba kuhusu alavyadzi-sadaka, kahadzire kabila hiro.

¹⁵Na higa nigombago sambi ga wazi zaidi, mana kpwatsembuka mlavyadzi-sadaka wanjina dza yuyatu Melikisedeki. ¹⁶Iye kayahendwa mlavyadzi-sadaka kpwa kutimiza lagizo ra kukala chivyazi cha kabila ra Lawi, ela wahendwa mlavyadzi-sadaka kpwa nguvu za uzimawe ambao tauweza kubanangbwa. ¹⁷7:17 Zaburi 110:4Mana Maandiko ga Mlungu ganaamba:

“Uwe u mlavyadzi-sadaka hata kare na kare,

ulavyadzio-sadaka undakala sawa na wa Melikisedeki.”

¹⁸Lagizo ra mwandzo rinaremewa kpwa mana tarina nguvu wala tarifwaha chitu. ¹⁹Hizo Shariya za Musa, kala taziweza kukamilisha chochosi. Ela sambi kuna kuluphiro nono zaidi, ambaro rinahureha phephi na Mlungu. ²⁰Zaidi ya higo, hata dzagbwe Mlungu kayaapira atu anjina akale alavyadzi-sadaka, ²¹7:21 Zaburi 110:4wamuapira Jesu, achiamba,

“Mimi, Bwana Mlungu náapa,

na wala sindagaluza nia yangu tse:

Uwe u mlavyadzi-sadaka hata kare na kare.”

²²Phahi kpwa sababu ya kulaphirwa, Jesu ndiye mzamana wa chilagane chiphya, ambacho ni chinono zaidi kuriko hicho cha kare.

²³Tafwauti yanjina ni kukala hipho kare alavyadzi-sadaka kala ni anji, mana kpwa sababu ya chifo taayaweza kpwenderera na kazi yao. ²⁴Ela Jesu andakala mlavyadzi-sadaka hata kare na kare kpwa sababu yu moyo hata kare na kare. ²⁵Kpwa hivyo ana uwezo wa kutivya hata kare na kare mutu yeyesi edzaye kpwa Mlungu kutsupira iye, naye anaavoyera wakati wosi.

²⁶Mana Jesu ndiye mlavyadzi-sadaka mkpwulu ambaye anafwaha kpwehu. Ni mtakatifu, bila lawama, na bila ya najisi. Watengbwa na achina-dambi, naye Mlungu wamuunula kuphiya mlunguni. ²⁷7:27 Alawi 9:7Jesu kalondwa kulavya sadaka chila siku dza akulu a alavyadzi-sadaka a kare vyokala achihenda. Aho kala achihenda hivyo kpwandza kpwa sababu ya kudziusira dambi zao, alafu kuusira dambi za ayawao. Ela iye walavya sadaka limwenga ariphodzilavya msalabani na ichitosha wakati wosi. ²⁸Mana Shariya nkutsambula akulu a alavyadzi-sadaka, atu ambao ni anyonje. Ela Mlungu, bada ya Shariya kpwedza, wamtsambula Mwana kpwa kumuapira. Naye Mwana wahendwa akale mkamilifu hata kare na kare.

Jesu ndiye mlavyadzi-sadaka wehu mkpwulu

¹8:1 Zaburi 110:1Kahi za mambo gosi higo, ra muhimu zaidi ni hiri: mlavyadzi-sadaka wehu mkpwulu asegere mkpwono wa kulume wa Mlungu, phatu pha ishima kulu sana hiko mlunguni. ²Kuko nkuhumikira Mlungu phatu phatakatifu, ndani ya rira hema ra kpweli rotengezwa ni Bwana Mlungu mwenye wala siyo mikono ya anadamu.

³Chila mlavyadzi-sadaka mkpwulu nkutsambulwa alavye zawadi na sadaka, na vivyo hivyo mlavyadzi-sadaka wehu mkpwulu piya ni lazima akale na chitu cha kulavya. ⁴Kalapho Jesu angekala anasagala mumu duniani, kangekala mlavyadzi-sadaka hata chidide, kpwa sababu kuna atu anjina ambao analavya sadaka kulengana na Shariya za Musa. ⁵8:5 Kutsama 25:40Hinyo alavyadzi-sadaka anamuhumikira Mlungu phatu phatakatifu ambapho ni mfwano na chivurivuri cha pho phatu phatakatifu hiko mlunguni. Ndiyo mana Musa ariphokala anadzitayarisha kutengeza hema ra kumuabudu Mlungu, Mlungu wamuonya achimuamba, “Hakikisha unatengeza vitu vivi vyosi kulengana na mpango urioonyeswa ko dzulu mwangoni.” ⁶Ela Jesu wahewa kazi ambayo ni bora zaidi kuriko hira ya alavyadzi-sadaka a kare. Kaziye ni bora zaidi kpwa sababu iye ni mpatanishi wa chilagane chiphya ambacho chadzengbwa dzulu ya ahadi nono zaidi kuriko chira cha kare.

⁷Kala cho chilagane cha mwandzo kala tachina lawama yoyosi, takungekala na haja ya chilagane cha phiri. ⁸8:8 Jeremia 31:31–34Ela Mlungu mwenye wakuta hara akare ehu ana makosa. Kpwa hivyo aambira:

“Lolani, wakati uredza, ambapho nindaika chilagane chiphya na atu a Iziraeli na a Juda.

⁹Hichi tachindakala dza chira nrichoika na akare ao, nriphoagbwira mikono nchiatuluza kula tsi ya Misiri.

Ndahenda chilagane chiphya nao, mana taayakala aaminifu kulunga chilagane changu cha kare.

Ndiyo mana siyaajali tsona.

¹⁰Hichi ndicho chilagane chiphya ndichoika na atu a Iziraeli siku hizo zichifika.

Ndatiya shariya zangu mwao achilini, na ndaziandika mwao mioyoni.

Nami ndakala Mlungu wao, nao andakala atu angu.

¹¹Takundakala na haja tsona ya mutu kumfundza jiraniwe

au nduguye kumuamba, ‘Mmanye Mwenyezi Mlungu,’

mana chila mmwenga andanimanya, kuandzira mdide hadi mvyere.

¹²Mana ndaaonera mbazi kpwa uyi wao,

wala sindatambukira tsona dambi zao.”

¹³Mlungu anaphoiha hichi chilagane “chiphya”, inaonyesa kukala watsakaza chira cha mwandzo. Utu ambao watsakala na taufwaha tsona, taukure na kuangamika.

Malagizo ga chilagane cha kare

¹Sambi chilagane cha kpwandza kala china phatu phapha duniani pha kumuabudira Mlungu, na malagizo ga kulongozera iyo ibada. ²9:2 Kutsama 25:23–40; 26:1–30Na hema ra kumuabudira Mlungu ratengezwa na kala rina vyumba viiri. Chumba cha kpwandza kala muna chiguzo cha kuikira taa na meza yokala ichiikirwa mikahe mbere za Mlungu. Chumba hichi kala chichiihwa Phatu Phatakatifu. ³9:3 Kutsama 26:31–33Alafu kala kuna paziya, yoganya chumba cha kpwandza na cha phiri. Chumba cha phiri kala chichiihwa Phatu Phatakatifu Zaidi. ⁴9:4 Kutsama 16:33; 25:10–16; 30:1–6; Isabu 17:8–10; Kumbukumbu 10:3–5Ndani ya cho chumba cha phiri kala muna phatu pha kufukizira uvumba pha zahabu, na Sanduku ra Chilagane rozibwa na zahabu pande zosi. Na ndani ya ro sanduku, mwakala muna nyungu ya zahabu yokala ina manna9:4 Manna kala ni chakurya choriwa ni Aiziraeli wakati ariphokala hiko weruni. Mlungu kala achiapha chakurya hichi chila siku kula mlunguni. na ndata ya Aruni kala ikatsephula makodza. Piya kala muna vira vipande viiri vya mawe virivyoandikpwa Shariya kumi za chilagane. ⁵9:5 Kutsama 25:18–22Dzulu ya ro sanduku, phakala na sanamu mbiri za makerubi, viumbe vya mlunguni vyokala vina mapha, navyo kala vinaonyesa kala Mlungu a phapho. Mapha gao kala gakakuduka kufwinika phatu phokala Mlungu achiswamehe dambi za atu. Ela, uhu si wakati wa kueleza chila chitu kpwa undani.

⁶9:6 Isabu 18:2–6Phahi vitu vyosi viriphotengezwa na kuikpwa, chila chitu phatuphe, alavyadzi-sadaka kala nkuinjira chila siku cho chumba cha kpwandza na kuhenda kazi yao ya kuabudu Mlungu. ⁷9:7 Alawi 16:2–34Ela mlavyadzi-sadaka mkpwulu macheye waruhusiwa kuinjira chumba cha phiri, naye kala nkuinjira limwenga bahi kpwa mwaka. Tsona kala ni lazima ainjire na mlatso kpwa kumlavira Mlungu sadaka kpwa kudziusira dambize mwenye na za atu anjina osi arizohenda bila ya kumanya. ⁸Phahi kulengana na mipango hiyo, Roho Mtakatifu anahuonyesa wazi kala ro hema ra kare ra Mlungu richikala richere kuhumika, njira ya kuinjirira Phatu Phatakatifu Zaidi taidzangbwevugulwa. ⁹Huno mfwano unahusu siku zizi hurizo nazo, mana zawadi na sadaka zinazolaviwa ni anaoabudu taziweza kutakasa mioyo yao ili isiahukumu. ¹⁰Sababu malagizo higa ganahusu marya, vinwadzi, na kudzitakasa chimwiri bahi, na kazi za higo malagizo zindasira pho Mlungu ndiphogaluza mambo gosi gakale maphya.

Jesu ndiye sadaka isiyo na ila yoyosi

¹¹Phahi Jesu wakpwedza dza mlavyadzi-sadaka mkpwulu wa mambo gosi manono gokpwedza. Wainjira hema risiro na ila ririro mlunguni, ambaro tariyatengezwa ni binadamu wala si seemu ya dunia hino youmbwa. ¹²Iye wamenya hipho phatu phatakatifu limwenga bahi, nayo yatosha siku zosi. Na kayamenya kuno akatsukula mlatso wa mbuzi na wa ana ngʼombe, ela wahala mlatsowe mwenye. Naye wahuriphira wokofu wehu wa kare na kare kpwa sadakaye. ¹³9:13 Alawi 16:15–16; Isabu 19:9,17–19Kulengana na chilagane cha kare, milatso ya mbuzi na ya ndzau na ivu ra ndama kala richitimvirwa ario najisi kuhenda miri yao itakaswe. ¹⁴Ela mlatso wa Jesu una nguvu zaidi sana! Unatakasa mioyo yehu ili husienderere kuhenda gara garehago chifo, ela humhumikire Mlungu aishiye. Mana kpwa nguvu za ye Rohowe, Jesu wadzilavya kpwa Mlungu dza sadaka isiyo na ila yoyosi.

¹⁵Kpwa sababu hiyo, Jesu ndiye mpatanishi wa chilagane chiphya ili hara ariotsambulwa aphokere uzima wa kare na kare uriolagbwa ni Mlungu. Mana Jesu wafwa ili aakombole kula kpwa dambi zao arizohenda wakati wa chilagane cha kare.

¹⁶Mana mutu achiika wasiya wa ufwawe, ni lazima ye ahalwaye ufwa, akale wafwa kpweli. ¹⁷Nao wasiya una nguvu ichikala kpweli hiye ahalwaye ufwa, wafwa. Ela tauna nguvu ichikala ye ariyelagiza kuhalwa ufwa achere moyo. ¹⁸Ndiyo mana hata chilagane cha kare chaikpwa na milatso ya nyama yomwagika. ¹⁹9:19 Kutsama 24:6–8Musa ariphomala kusomera Aiziraeli shariya zosi za Mlungu, wahala milatso ya ana ngʼombe na mbuzi, phamwenga na madzi, pamba ya kundu, na phungo ra muhisopo. Chisha achitimvira-timvira chitabu cha Shariya za Mlungu phamwenga na atu osi, ²⁰achiamba, “Huno ni mlatso unaohakikisha chilagane cha Mlungu ambacho walagiza mchilunge.” ²¹9:21 Alawi 8:15Vivyo hivyo, Musa watimvira-timvira milatso hema ra mkpwutano na vitu vyosi vyokala vinahumirwa wakati wa kumuabudu Mlungu. ²²9:22 Alawi 17:11Mana kulengana na Shariya, milatso ndiyo ihumirwayo kutakasa karibu chila chitu, na bila ya milatso kumwagika, dambi taziweza kuswamehewa.

Jesu wadzilavya limwenga bahi kuusa dambi

²³Hema ra phapha duniani na vituvye vyokala vichihumirwa kulavira sadaka ni mfwano wa vira vya mlunguni, na vivyo vyakala vichitakaswa na milatso ya nyama. Ela vitu vyenye vya hiko mlunguni, ni lazima vitakaswe na sadaka nono zaidi kuriko iyo milatso ya nyama. ²⁴Mana Jesu kayainjira phatu phatakatifu photengezwa ni binadamu, ambapho ni mfwano tu wa pho phatu pharipho hiko mlunguni. Ela wainjira mlunguni kpwenye, ambako sambi a mbere za Mlungu kpwa ajili yehu. ²⁵Tsona Jesu kayainjira mlunguni kudzilavya sadaka mara kpwa mara. Kayakala dza mlavyadzi-sadaka mkpwulu ambaye nkuinjira Phatu Phatakatifu Zaidi mwaka bada ya mwaka, kpwa kulavya mlatso usiokala wakpwe. ²⁶Kala ni hivyo Jesu angekala wakola kano nyinji hangu kuumbwa kpwa dunia. Ela sivyo! Wakpwedza limwenga siku zizi za mwisho, ili ahuusire dambi zehu kpwa kudzilavya sadaka ye mwenye. ²⁷Na dza viratu ambavyo ni lazima anadamu osi afwe limwenga na badaye ahukumiwe, ²⁸9:28 Isaya 53:12vivyo hivyo, Jesu walaviwa sadaka limwenga ili ahale dambi za atu anji. Na andakpwedza kano ya phiri, si kpwa kuusa dambi, ela kuarehera wokofu hara amgodzerao kpwa hamu.

Jesu ndiye sadaka ya hata kare na kare

¹Shariya za Musa ni mfwano wa mambo manono ambago garedza, ela sigo higo mambo genye. Shariya hizo na sadaka ambazo ni lazima zilaviwe chila mwaka, taziweza kutivya atu anaolunga Mlungu hata chidide. ²Kala Shariya zingeweza kutivya atu, hizo sadaka zingekala zakoma kulaviwa. Mana anaoabudu angetakaswa limwenga bahi na vikatosha. Na mioyo yao isingesikira hukumu kpwa dambi zao. ³Ela hizo sadaka zaatambukiza dambi zao mwaka hadi mwaka, ⁴kpwa sababu milatso ya ndzau na ya mbuzi taiweza kuusa dambi hata chidide.

⁵10:5 Zaburi 40:6–8Kpwa hivyo, Masihi ariphokpwedza hipha duniani, wagomba na Mlungu achiamba:

“Kulonda nikulavire sadaka za nyama

na za aina zanjina zolondwa ni Shariya,

ela wanitayarishira mwiri.

⁶Kuhamirwa ni sadaka za kuochwa

na za kuusira atu dambi.

⁷“Chisha nchiamba,

‘Haya himi nkedza ili nihende mendzwayo, uwe Mlungu wangu,

dza viratu Maandiko gaambavyo kunihusu.’ ”

⁸Kpwandza ye Jesu waamba, “Uwe kulonda sadaka za nyama na za aina zanjina zolondwa ni Shariya, wala kuhamirwa ni sadaka zosi za nyama za kuusira atu dambi.” Hiye waamba hivyo, hata dzagbwe sadaka hizo kala zichilaviwa kulengana na Shariya za Musa. ⁹Chisha achiamba, “Haya himi nkedza ili nihende mendzwayo, uwe Mlungu wangu.” Kpwa hivyo Mlungu wausa sadaka hizo za kpwandza na badalaye achiika sadaka ya Jesu. ¹⁰Na kpwa mendzwa iyo ya Mlungu, swiswi hwatakaswa kutsupira yo sadaka ya mwiri wa Jesu Masihi arioulavya mara mwenga bahi na ichitosha.

¹¹10:11 Kutsama 29:38Kulengana na chilagane cha kare, chila mlavyadzi-sadaka, siku hadi siku, nkuhenda kaziye ya kulavya sadaka zizo kpwa zizo ambazo taziweza kuusa dambi hata chidide. ¹²10:12 Zaburi 110:1Ela Jesu wadzilavya sadaka limwenga kuusa dambi, na ichitosha wakati wosi. Ariphola hipho, wakpwendasagala mkpwono wa kulume wa Mlungu, phatu pha ishima kulu sana. ¹³Hangu wakati hinyo hata vivi, anagodza hadi maaduige gamgbwerere maguluni. ¹⁴Mana hara anaohendwa akale atakatifu, Jesu waakamilisha hata kare na kare na yo sadakaye mwenga.

¹⁵Hata Roho Mtakatifu anahushuhudiya kala mambo higa ni ga kpweli. Kpwandza waamba:

¹⁶10:16 Jeremia 31:33“Bwana Mlungu anaamba:

Hichi ndicho chilagane chiphya

ndichoika na atu a Iziraeli siku hizo zichifika.

Ndatiya shariya zangu mwao mioyoni

na kuziandika mwao achilini.”

¹⁷10:17 Jeremia 31:34Chisha anaamba, “Sindatambukira tsona dambi zao, wala mahendo gao mai, sindagatambukira tsona.” ¹⁸Phahi wakati dambi zikaswamehewa, takuna haja ya kulavya sadaka tsona.

Kuvumirira kuna majaliwa manono

¹⁹Enehu nakuambirani, kpwa sababu ya mlatso wa Jesu, swiswi hunaweza kuinjira Phatu Phatakatifu Zaidi bila ya wuoga. ²⁰Mana Jesu wahuvugurira njira nyiphya ya uzima kutsapira yo paziya kpwa njira ya chifoche. ²¹Phahi, kpwa vira huna mlavyadzi-sadaka mkpwulu sana ambaye analongoza atu a Mlungu, ²²10:22 Alawi 8:30; Ezekieli 36:25nahumsengerereni Mlungu mioyo kutsuka kuno huna hakika kabisa dzulu ya kuluphiro rehu. Mana mioyo yehu yamwagirwa-mwagirwa mlatso wa Jesu iriche maazo mai, na miri yehu yaogeswa na madzi maswafi. ²³Phahi nahudiniseni ngingingi hiro kuluphiro hunarorigomba, mana iye yeika ahadi ni muaminifu. ²⁴Nahuririkaneni njira ya kutiyana moyo kpwa humendzane na huteryane zaidi. ²⁵Nahusiricheni kukutana phamwenga dza atu anjina ahendavyo. Ela swino nahutiyane moyo haswa vivi ambavyo siku ya Bwana Jesu kuuya inazidi kusengera phephi.

²⁶Huchikala hwaphokera ukpweli na hunaumanya, chisha huenderere kuhenda dambi kusudi, takuna sadaka yanjina iwezayo kuusa dambi. ²⁷10:27 Isaya 26:11Ela chirosala ni kugodza kpwa wuoga uamuli wa Mlungu na moho wa kutisha ambao undaangamiza atu osi ampingao Mlungu. ²⁸10:28 Kumbukumbu 17:6; 19:15Mutu yeyesi yerema kulunga Shariya za Musa, waolagbwa bila mbazi bora phaphahikane ushaidi wa atu airi ama ahahu. ²⁹10:29 Kutsama 24:8Ela ririkanani dzulu ya mutu ariyemʼbera Mwana wa Mlungu. Adabuye indakaladze? Tsona, indakaladze kpwa yuya anayeona milatsoye ya chilagane cha Mlungu iriyomtakasa hata iye si chitu? Na dze! Yuya ariyemlaphiza Roho Mtakatifu aaoneraye mbazi atue? Hakika adabu yao indakala kulu na kali zaidi. ³⁰10:30 Kumbukumbu 32:35–36Mana, hunamanya Mlungu ariyeamba, “Kuriphiza chisasi nirichirani, mimi ndariphiza.” Piya Maandiko ganaamba, “Mwenyezi Mlungu andaamula atue.” ³¹Kpwa kpweli inaogofya sana kutiywa mkpwononi ni Mlungu ariye moyo.

³²Hebu tambukirani siku hizo za mwandzo mriphongʼazwa matso. Mwagaya sana mambo manji, ela mwavumirira mateso gosi. ³³Wakati wanjina kala mchiteswa na kulaphizwa mbere za atu anji. Piya mwasononeka phamwenga na ayawenu ambao kala anahenderwa mambo mai dza higo. ³⁴Mwaonera mbazi ayawenu ambao kala akafungbwa jela. Tsona mriphofutwa mali zenu, mwakala na raha bila kusononeka. Mana kala mnamanya muna vitu vinono zaidi vinavyodumu hata kare na kare vyoahidiwa ni Mlungu.

³⁵Phahi dinani kumkuluphira Jesu bila kusita-sita, na kpwa njira iyo mundahewa tuzo kulu. ³⁶Mana ra muhimu sana ni mvumirire ili mtimize mendzwa ya Mlungu, namwi mundaphokera chira aricholaga. ³⁷10:37 Habakuki 2:3,4Mana Maandiko ganaamba:

“Hiye agodzwaye andakpwedza vi sambi sambi, kandakaa.

³⁸Na atu angu enye haki andaishi kpwa kukuluphira.

Ela achiuya nyuma, taandanihamira bii.”

³⁹Ela swiswi si dza atu auyao nyuma na kuangamizwa, ela hu phamwenga na hara amukuluphirao Mlungu, naswi hundativywa.

Akare ehu arivyomkuluphira Mlungu

¹Asena angu, kukuluphira ni kukala na uhakika kuhusu mambo ambago hunagagodzera gedze, na kukubali ukpweli wa mambo ambago tahugaona. ²Na kpwa kuluphiro rao, Mlungu watogola akare ehu. ³11:3 Mwandzo 1:1; Zaburi 33:6,9; Johana 1:3Kpwa kukuluphira, swiswi hunamanya kala Mlungu waumba dunia kpwa kugomba neno. Kpwa hivyo chira chinachoonekana chaumbwa kula kpwa chira ambacho tachionekana.

⁴11:4 Mwandzo 4:3–10Kpwa kukuluphira, Abeli wamlavira Mlungu sadaka nono kuriko ya nduguye Kaini. Na Mlungu waonyesa kukala Abeli ni mutu wa haki kpwa kuphokera sadakaye. Na hata dzagbwe wafwa ela kuluphirore ni mfwano kpwehu hata rero.

⁵11:5 Mwandzo 5:21–24Kpwa kukuluphira, Enoko kafwere, ela kayaonekana tsona mana Mlungu wamuhala. Mana Maandiko ganashuhudiya kukala kabila Enoko kadzangbwehalwa kala akamhamira Mlungu. ⁶Kpwa hivyo taiwezekana kumuhamira Mlungu bila ya kumkuluphira. Mutu yeyesi edzaye kpwa Mlungu ni lazima aamini kukala a kuko na andatuza atu amuendzao kpwa chadi.

⁷11:7 Mwandzo 6:13–22Kpwa kukuluphira, Nuhu wamphundza Mlungu ariphoonywa kuhusu mambo ambago gandahendeka badaye. Wamuogopha Mlungu achidzenga safina na kpwa kuhenda hivyo, atu a nyumbaye ativywa na atu a dunia achihukumiwa. Na kpwa sababu ya kuluphirore, naye Nuhu achikubaliwa ni Mlungu kukala ni mutu wa haki.

Burahimu arivyomkuluphira Mlungu

⁸11:8 Mwandzo 12:1–5Kpwa kukuluphira, Burahimu wamuogopha Mlungu ariphoihwa aphiye tsi ambayo Mlungu wamlaga kala andamupha ikale yakpwe. Burahimu achitsama hata dzagbwe kala kamanya aphiyako. ⁹11:9 Mwandzo 35:27Kpwa kukuluphira, wasagala chijeni ariphofika yo tsi yokala akalagbwa ni Mlungu. Wasagala mahemani dza Isaka na Jakobo arivyohenda badaye, atu ambao alagbwa chilagane chicho ambacho chalagbwa Burahimu. ¹⁰Wahenda hivyo kpwa kukala kala anagodzera mudzi mkpwulu urio na misingi ambayo inadumu hata kare na kare. Hinyo ni mudzi uriopangbwa na kudzengbwa ni Mlungu mwenye.

¹¹11:11 Mwandzo 18:11–14; 21:2Kpwa kukuluphira, Sara11:11 Sara kala ni mkpwaza Burahimu. waphaha uwezo wa kuphaha mwana kpwa sababu waamini kala Mlungu ni muaminifu na andatimiza ahadize. Waphaha uwezo hinyo hata dzagbwe kala akatsupira miaka ya kuphaha mwana, mana kala ni mgumba.11:11 Ama: Kpwa kukuluphira, Burahimu waphaha uwezo wa kuphaha mwana kpwa sababu waamini kala Mlungu ni muaminifu na andatimiza ahadize. Waphaha mwana hata dzagbwe kala akatsapira miakaye, naye Sara kala ni mgumba.¹²11:12 Mwandzo 15:5; 22:17; 32:12Phahi, kula kpwa Burahimu yekala ni mtumia hata asingeweza kuphaha mwana, ela kpwatuluka atu anji sana dza viratu nyenyezi na mtsanga wa pwani usivyotalika.

¹³11:13 Mwandzo 23:4; 1 Nyakati 29:15; Zaburi 39:12Atu hinya osi afwa kuno achere kukuluphira, wala kala taadzangbwephaha gara ambago kala akalagbwa. Ela agaona kpwa kure gachiahamira. Nao akubali wazi kukala hipha duniani kala ni ajeni na acharo, ¹⁴mana atu anaokubali hivyo anaonyesa wazi kala anaendza tsi yao enye. ¹⁵Kala angefikiri kuhusu tsi yao ya kare arikotuluka, angeweza kuuya kpwao. ¹⁶Ela ariokala anaaza tsi nono zaidi, yani hiko mlunguni. Ndiyo mana Mlungu kaona waibu aho achimuiha Mlungu wao, mana waatayarishira mudzi ko mlunguni.

¹⁷11:17 Mwandzo 22:1–14Kpwa kukuluphira, Burahimu wakala tayari kumlavya sadaka Isaka, phara kuluphirore ririphopimwa ni Mlungu. Iye ariyephokera ahadi za Mlungu wakala tayari kumlavya mwanawe wa macheye, ¹⁸11:18 Mwandzo 21:12hata dzagbwe Mlungu kala akamuamba, “Uvyazio nriokulaga undatalwa kula kpwa Isaka.” ¹⁹Burahimu wamanya kukala Mlungu anaweza kufufula lufu. Na kugomba kpweli ni kama avi waphokera Isaka ariyefwa na kufufuka.

²⁰11:20 Mwandzo 27:27–29,39–40Kpwa kukuluphira, Isaka waajaliya anae, Jakobo na Esau kuhusu mambo ndigoaphaha badaye.

²¹11:21 Mwandzo 48:1–20; Mwandzo 47:31Kpwa kukuluphira, Jakobo ariphokala a phephi na kufwa, waajaliya ana osi airi a Yusufu, na kumuabudu Mlungu kuno akadzizuwiya na fwimboye.

²²11:22 Mwandzo 50:24–25; Kutsama 13:19Kpwa kukuluphira, Yusufu ariphokala maishage ga phephi na mwisho, wagomba kuhusu ana a Iziraeli ndivyotuluka Misiri, tsona achilagiza kuhusu kuzika mifuphaye badaye.

Musa arivyomkuluphira Mlungu

²³11:23 Kutsama 1:22; 2:2Kpwa kukuluphira, avyazi a Musa amfwitsa miezi mihahu kula ariphovyalwa. Amuona kala ni mwana mzuri wala taayaogopha kurema lagizo rokala rikalaviwa ni Farao.11:23 Farao, yani mfalume wa Misiri, kala akalagiza ana alume osi a Chieburania aolagbwe. (Soma chitabu cha Kutsama 1:22—2:2.)

²⁴11:24 Kutsama 2:10–12Kpwa kukuluphira, Musa ariphokala mvyere, warema kuihwa mwana wa mwana mchetu wa Farao. ²⁵Iye watsambula kugaya phamwenga na atu a Mlungu kuriko kuona raha dambini kpwa muda. ²⁶Wakuta kuteswa kpwa ajili ya Jesu Masihi kuna fwaida zaidi kuriko raha na utajiri wa Misiri, kpwa sababu kala anagodzera tuzo ra siku zedzazo.

²⁷Kpwa kukuluphira, Musa wauka Misiri bila ya kuogopha mfalume ndivyotsukirwa. Wavumirira kama avi kala anamuona Mlungu, ambaye kaonekana. ²⁸11:28 Kutsama 12:21–30Kpwa kukuluphira, waika sharee ya Pasaka, na achilagiza Aiziraeli apake milatso mimo ya miryango yao, ili hiye malaika wa kubananga asiolage ana aho a kpwandza. ²⁹11:29 Kutsama 14:21–31Kpwa kukuluphira, Aiziraeli osi avuka Bahari ya Shamu na magulu viratu atu anyendekavyo tsi kavu. Ela Amisiri ariphojeza kuvuka, achihoha.

Atu anjina arivyomkuluphira Mlungu

³⁰11:30 Joshuwa 6:12–21Kpwa kukuluphira, Aiziraeli azunguluka kuta za Mudzi wa Jeriko siku sabaa, nazo kuta zichigbwa. ³¹11:31 Joshuwa 2:1–21; 6:22–25Kpwa kukuluphira, Rahabu yekala malaya, kayaolagbwa phamwenga na atu ambao taayamuogopha Mlungu. Mana waakaribisha vinono apelelezi a Chiiziraeli.

³²11:32 Aamuli 6:11—8:32; Aamuli 4:6—5:31; Aamuli 13:2—16:31; Aamuli 11:1—12:7; 1 Samueli 16:1; 1 Afalume 2:11; 1 Samueli 1:1—25:1Enehu, nigombeni zaidi? Takuna wakati wa kutosha, ela ningesemurira kuluphiro ra Gidioni, Baraka, Samsoni, Jefutha, Daudi, Samueli na manabii anjina. ³³11:33 Danieli 6:1–27Kpwa kukuluphira, atu hinya apigana na falume zanjina, achitawala na haki, na achiphokera vilagane vyokala akalagbwa ni Mlungu. Piya afunga milomo ya simba, ³⁴11:34 Danieli 3:1–30achizimya jimbijimbi ra moho, na achitiya kuolagbwa na upanga. Kala ni anyonje ela achitiywa nguvu hata achishinda viha na kuzoresa majeshi kula tsi zanjina. ³⁵11:35 1 Afalume 17:17–24; 2 Afalume 4:25–37Achetu anjina afufurirwa atu aho ambao kala akafwa. Na atu anjina aona baha ateswe hadi afwe kuriko kuikpwa huru na kumkosera Mlungu. Ahenda hivyo ili afufulwe akale na maisha manono zaidi. ³⁶11:36 1 Afalume 22:26–27; 2 Nyakati 18:25–26; Jeremia 20:2; 37:15; 38:6Anjina azemererwa na kuchapwa milawa. Anjina nao afungbwa silisili na kutiywa jela. ³⁷11:37 2 Nyakati 24:21Tsona anjina apigbwa mawe, anjina akatwa na misumeno, na anjina nao aolagbwa na upanga. Anjina kala ni achiya hata achivwala chingo za mangʼondzi na mbuzi, mana kala taana chitu tse. Nao achiteswa na kuhendwa mambo mai sana. ³⁸Achiangaika weruni na myangoni, achisagala pangani na madibwani. Atu hinya kala ni anono hata dunia kala taifwaha kuishi atu dza hinyo.

³⁹Atu hinyo osi hunaobishira habari zao, atogolwa kpwa sababu ya kukuluphira kpwao, ela taphana hata mmwenga ariyephaha higo arigolagbwa ni Mlungu. ⁴⁰Higa ni kpwa sababu Mlungu wahupangira mambo manono zaidi, ili hinyo asiweze kuhendwa akamilifu machiyao hadi hukamilishwe nao phamwenga.

Kulunga mfwano wa Jesu

¹Kpwa vira swiswi hukazungulukpwa ni kundi kulu ra mashaidi, nahuuseni chila chizingiti ambacho chinahuzuwiya, na hira dambi inayohugbwira dza mwiya wa chikpwata. Nahudiniseni kuzola mairo ambago ga mbere zehu kpwa kuvumirira, ²kuno hunamlola Jesu ambaye anahulongoza humkuluphire Mlungu. Na ndiye ahutiyaye moyo kumarigiza go mashindano ga mairo. Iye wavumirira chifo msalabani bila kujali waibu kpwa ajili ya furaha yokala inamgodzera, na kusagala mkpwono wa kulume wa chihi cha chifalume cha Mlungu, phatu pha ishima kulu.

³Hebu phundzani vyo Jesu arivyopingbwa ni achina-dambi, ela ye achivumirira gosi. Phahi msivundzike mioyo na mkakata tamaa. ⁴Mana hata ko kushindana kpwenu na tamaa za kuhenda dambi, tamdzangbwefika chiwango cha kuangamiza maisha genu. ⁵12:5 Ayubu 5:17; Misemo 3:11–12Dze, gara maneno ambago Mlungu wagomba kukala mu anae, ili kukutiyani moyo, mkagayala? Mana Mlungu wagomba achiamba:

“Mwanangu, Mwenyezi Mlungu achikutiya adabu ili kukulongoza vinono,

usigatsukurire madide.

Na achikukanya, usivundzike moyo.

⁶Mana Mwenyezi Mlungu nkumtiya adabu ili kumlongoza vinono chila mutu ammendzaye,

na nkumtiya adabu chila ariyemkubali kukala mwanawe.”

⁷Phahi vumirirani kutiywa adabu mana Mlungu anakuhenderani kama anae. Mana takuna mwana asiyetiywa adabu ni ise. ⁸Mlungu nkutiya anae adabu ili aalongoze vinono, na ichikala kandakutiyani adabu, manyani kala mu ana a vuweni, simwi anae enye. ⁹Tsona hwakala na baba zehu a himu duniani ariohutiya adabu na bado huchiaishimu. Phahi hunalondwa humuishimu zaidi ye Baba wa roho zehu, ili hukale na uzima. ¹⁰Mana hata baba zehu hipha duniani nkuhutiya adabu kpwa muda mchache kulengana na vira aonavyo vinafwaha. Ela Mlungu nkuhutiya adabu kpwa fwaida yehu enye, ili naswi hushiriki utakatifuwe. ¹¹Takuna adabu mtiywayo ikafurahisha wakati inahendeka, ela inasononesa. Ela hara atiywao adabu na akasikira, nkuafundza kukala na maisha ga haki.

¹²12:12 Isaya 35:3Kpwa hivyo msigbwire rejereje, gbwirani mdinise. Richani kukakamwa ni magulu ili muime vinono. ¹³12:13 Misemo 4:26Gbwirani njira za kugoloka, ili hara ambao magulu gao gapholoza asikpwale akagbwa ela aphole.

Gbwirani malagizo

¹⁴Enehu, hendani chadi msagale vinono na chila mutu, na msagale masagazi ga utakatifu. Mana takuna ndiyeweza kumuona Mlungu bila ya kusagala masagazi dza higo. ¹⁵12:15 Kumbukumbu 29:18Hakikishani takuna hata mmwenga ndiyekosa mendzwa ya Mlungu. Dzimanyirireni ili kusikale na atu ambao andakala dza mizi ya utsungu kahi-kahi yenu. Mana atu dza hinyo andareha tabu na kuchafuwa maroho ga atu anji. ¹⁶12:16 Mwandzo 25:29–34Piya ni lazima mdzimanyirire kusikale na adiya ama atu aremao Mlungu dza Esau. Iye waguza uvyerewe kpwa chakurya cha wakati mmwenga bahi. ¹⁷12:17 Mwandzo 27:30–40Namwi mnamanya vyo vyokala, mana badaye naye walonda kuhaswa ni ise kama mwana mvyere, ela ise warema. Phahi Esau warira matsozi kumtaka ise amhase, ela gachishinda tsetsetse.

¹⁸12:18 Kutsama 19:16–22; 20:18–21; Kumbukumbu 4:11–12; 5:22–27Mwimwi tamwedzere Mwango Sinai uwezao kugutwa, phatu phokala na jimbijimbi ra moho, chilungulungu cha jiza na phuto kali. ¹⁹Piya tamwedzere phatu hipho pha sauti za kululu za gunda wala sauti ya Mlungu iriyokala kulu hata hinyo akare ehu ariphoisikira, achimvoya asigombe nao tsona. ²⁰12:20 Kutsama 19:12,13Mana Mlungu kala akalagiza achiamba, “Hata nyama achiguta nyo mwango, piya ni apigbwe mawe hata afwe.” Nao ariphosikira ro lagizo, taayaweza kurivumirira. ²¹12:21 Kumbukumbu 9:19Mambo higo kala ganatisha sana, hata Musa mwenye achiamba, “Nikatishirwa hata nakakama kpwa wuoga.”

²²Ela mwimwi mkafika Mwango wa Sayuni ambako ni Jerusalemu ya mlunguni. Hinyu ni mudzi wa Mlungu ariye moyo, nako kuna maelufu na maelufu ga malaika anasherekeya. ²³Mkedza kutana na kundi ra ana amendzwao sana12:23 Ana a kpwandza. ni Mlungu, ambao madzina gao gaandikpwa mlunguni. Mkafika kpwa Mlungu ambaye ndiye muamuli wa atu osi. Mkafika mlunguni kuriko na roho za atu a haki ariohendwa akale atakatifu. ²⁴12:24 Mwandzo 4:10Mkafika kpwa Jesu, mpatanishi wa chilagane chiphya apatanishaye atu na Mlungu. Mlatsowe wamwagika kuswamehe dambi badala ya kuriphiza dza mlatso wa Abeli.

²⁵12:25 Kutsama 20:22Hakikishani munamphundza ye agombaye, mana akare enu arema kumphundza Musa ariyeaonya hipha duniani, nao achitiywa adabu kali. Naswi hakika hundatiywa adabu kali sana huchirema kumuogopha ye ahugombekezaye kula mlunguni. ²⁶12:26 Hagai 2:6Wakati hinyo, Mlungu ariphogomba, sautiye yasumbisa dunia. Ela vivi walaga achiamba, “Ndasumbisa dunia tsona, ela safari ihi sindasumbisa dunia macheye, ndasumbisa hata ko mlunguni.” ²⁷Neno hiri “tsona” rinaonyesa kukala vitu vyosi vyoumbwa himu duniani vindasumbiswa na kuuswa, ili visale vira visivyoweza kusumbiswa. ²⁸Kpwa hivyo nahumshukuruni Mlungu kpwa kuhupha ufalume usiosumbisika. Na hivyo humuabudu kpwa njira imuhamirayo, kpwa unyenyekevu na ishima. ²⁹12:29 Kumbukumbu 4:24Mana Mlungu wehu ni dza moho uochao tsetsetse!

Jinsi imuhamirayo Mlungu

¹Phahi zidini kumendzana dza afuasi a Jesu alondwavyo. ²13:2 Mwandzo 18:1–8; 19:1–3Tsona musiriche kukaribisha ajenio osi mwenu madzumbani, mana anjina ariohenda hivyo akaribisha malaika bila kumanya. ³Atambukireni atu ario jela, avi mwimwi namwi mwafungbwa nao. Sononekani na atu ateswao avi munagaya phamwenga.

⁴Ndowa naihishimiwe ni chila mutu, na atu achilólana naasizinge. Mana Mlungu kandaricha kuatiya adabu kali azindzi na adiya. ⁵13:5 Kumbukumbu 31:6–8; Joshuwa 1:5Msikale na ndzimo ya kumendza pesa, ela toshekani na hivyo murivyo navyo. Mana Mlungu waamba, “Sindakuricha wala sindakutsupha.” ⁶13:6 Zaburi 118:6Ndiyo mana hunaweza kugomba bila wuoga hukaamba,

“Mwenyezi Mlungu ndiye msaidizi wangu,

sindaogopha chochosi.

Mwanadamu andanihendani?”

⁷Ririkanani kuhusu vilongozi enu ariokufundzani ujumbe wa Mlungu. Lolani matokeo ga masagazi gao, namwi mkuluphireni Mlungu dza vivyo aho. ⁸Manyani kukala Jesu Masihi kagaluka, a vivyo hangu kare, rero hata kare na kare. ⁹Enehu, msiyazwe njira nono kpwa kulunga mafundzo ga chijeni ga aina yoyosi. Mendzwa ya Mlungu inahupha nguvu za chiroho, ela mizizo ya vyakurya taihupha fwaida yoyosi.

¹⁰Huna sadaka ambayo hata alavyadzi-sadaka ambao nkumhumikira Mlungu ndani ya hema ra kumuabudu, taana ruhusa ya kuirya. ¹¹13:11 Alawi 16:27Kulengana na shariya za Chiyahudi, mlavyadzi-sadaka mkpwulu nkuhala milatso akaiphirika Phatu Phatakatifu Zaidi ikale sadaka ya kuusira atu dambi. Ela hira miri ya nyama enye nkuhalwa na kuochwa kondze ya kambi. ¹²Ndiyo mana Jesu naye wagaya na achiolagbwa kondze ya mudzi ili ausire atue dambi na nyo mlatsowe. ¹³Phahi naswi nahumlungeni kuko kondze ya mudzi, hukavumirire waibu dza iye arivyovumirira sana. ¹⁴Mana hipha duniani tahuna mudzi wehu wa kare na kare, ela hunarorera kpwendainjira mudzi wa hiko mlunguni siku zedzazo.

¹⁵Phahi nahumtogoleni Mlungu na kutangaza ngumaze wakati wosi. Mana iyo ndiyo njira ya kumlavira sadaka zehu kutsupira Jesu. ¹⁶Musiriche kuhenda manono na kuganyira ayawenu vitu murivyo navyo, mana sadaka dza iyo inamhamira Mlungu.

¹⁷Ogophani vilongozi enu na muhende mioyo kutsuka gara mlondwago kuhenda. Mana aho ana jukumu ra kuroroma roho zenu, nao andakpwendalavya isabu mbere za Mlungu. Aogopheni ili ahende kazi yao na kuhererwa. Ela mchikosa kuaogopha andahenda kazi yao kpwa sonono, na indakala taina fwaida kpwenu. ¹⁸Naswi huna hakika kukala mioyo yehu taiuhukumu, na hunalonda chila ndirorihenda rikale ra sawa na ra ishima. Phahi endererani kuhuvoyera. ¹⁹Zaidi ya higa, nakuvoyani mnivoyere ili Mlungu aniphe nafwasi ya kuuya ko kpwenu vi sambi sambi.

Mavoyo na salamu

^20-21Sambi Mlungu wa amani na ambaye wamfufula Bwana wehu Jesu, naakutayarisheni kpwa chila chiricho chinono ili muhende mendzwaye. Tsona naakupheni uwezo wa kuhenda gamhamirago kpwa kuungana na Jesu Masihi. Iye ndiye mrisa mkpwulu wa mangʼondzi, kpwa sababu wadzilavya sadaka achifwa ili ahakikishe hicho chilagane chisicho na mwisho na mlatsowe. Kpwa hivyo naatogolwe hata kare na kare. Amina.

²²Phahi enehu, nakuhimizani mgagbwire sana higa maneno ga kutiya moyo ambago nkakuandikirani kpwa ufupi. ²³Nakumanyisani kukala ndugu yehu Timothi watuluzwa jela. Phahi achedza mapema hiku nriko, ndakpwedza naye kuko ili hwedze hukulamuseni.

²⁴Niphozerani vilongozi enu osi na atu osi a Mlungu ario hiko. Afuasi kula Itali akakuphozani.

²⁵Mlungu naakujaliyeni mosi.

03-Mar-2006@15:25, Backup Description=27-Feb-2006@08:56, Steve -