Chitabu cha kpwandza cha Musa chiihwacho

MWANDZO

Tanga mbere

Chitabu hichi chiihwa “Mwandzo” mana chinasemurira kuhusu kuumbwa kpwa dunia, kuumbwa kpwa anadamu, chandzo cha dambi na mateso, na chandzo cha luga tafwauti-tafwauti.

Piya chinasemurira mahusiano ga Mlungu na mwanadamu garivyokala pho mwandzo, garivyovundzika, na vira Mlungu arivyoandza mpango wa kumuuyiza mwanadamu kpwakpwe. Mlungu wamtsambula Burahimu, naye achikala msenawe, badaye kutsupira iye na chivyaziche, anadamu osi anaweza kukala na uhusiano mnono na Mlungu tsona dza vira mwandzo.

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Kuumbwa kpwa dunia na mwanadamu 1:1—2:25

Mwandzo wa dambi na tabu 3:1–24

Kula Adamu hadi Nuhu 4:1—5:32

Nuhu na mafuriko 6:1—10:32

Mnara wa Babeli 11:1–9

Kula Shemu hadi Burahimu 11:10–32

Burahimu, Isaka, Jakobo 12:1—35:29

Vivyazi vya Esau 36:1–43

Yusufu na nduguze 37:1—45:28

Aiziraeli ariphokala Misiri 46:1—50:26

1

Kuumbwa kpwa dunia

1Hipho mwandzo, Mlungu waumba dzulu mlunguni na dunia. 2Dunia kala taina umbo rorosi wala chitu chochosi. Seemu mbaha ya madzi kala ni jiza huphu. Na Roho wa Mlungu kala ahurire dzulu ya madzi.

31:3 2 Akorintho 4:6Halafu Mlungu achiamba, “Nakukale na mwanga,” na kuchikala na mwanga. 4Mlungu achiona kukala nyo mwanga ni mnono. Achiganya mwanga na jiza, 5mwanga achiwiiha “mutsi,” na jiza achiriiha “usiku.” Kuchikala dziloni, na kuchikala ligundzu siku ya kpwandza.

61:6 2 Petero 3:5Chisha Mlungu achiamba, “Nakukale na utu ndioganya madzi ga duniani na ga dzulu.” 7Sambi Mlungu achitengeza dari yoganya madzi gokala dzulu ya dari iyo na madzi garigo photsi. Na vichikala vivyo. 8Achikuiha kura kpwahali dza dari “mlunguni.” Kuchikala ligundzu na kuchikala dziloni, na iyo ichikala ni siku ya phiri.

9Chisha Mlungu achiamba, “Madzi garigo tsini ya mlunguni nagakusanyike phamwenga, na tsi kavu ionekane.” Na vichikala vivyo. 10Mlungu achiyiiha yo tsi kavu “tsi,” na go madzi garigokala gakakusanyika phamwenga achigaiha “bahari.” Mlungu achiona vivyo ni vinono. 11Chisha Mlungu achiamba, “Tsi naimere chila aina ya mimea, mimea ivyalayo mbeyu na mihi ivyalayo matunda garigo na mbeyu.” Nayo ichikala vivyo, 12tsi ichimera chila aina ya mimea na mihi ya matunda. Mlungu achiona vivyo ni vinono. 13Phahi kpwakala dziloni na kuchikala ligundzu siku ya hahu.

14Mlungu achiamba, “Nakukale na mianga ko mlunguni iganye mutsi na usiku ionyese ishara ya minga, siku na miaka, 15na ingʼarire dunia kula ko mlunguni.” Na vichikala vivyo. 16Mlungu achitengeza mianga miiri mikulu. Dzuwa riale mutsi na mwezi uale usiku, na chisha achitengeza nyenyezi. 17Mlungu achiyiika mianga iyo dzulu mlunguni imwirike dunia, 18dzuwa riale mutsi na mwezi uale usiku na piya kuganya wakati wa mwanga na wakati wa jiza. Mlungu achiviona vivyo ni vinono. 19Huno uchikala mwandzo na mwisho wa siku ya ne.

20Chisha Mlungu achiamba, “Namukale na chila aina ya viumbe mo madzini na nyama a mapha auruke ko mlunguni.” 21Ndipho Mlungu achiumba madzinyama makulu ga baharini na chila aina ya chiumbe chikalacho madzini na chila aina ya nyama wa mapha. Naye Mlungu achiona kukala vivyo ni vinono. 22Achivijaliya, achiviambira, “Vyalanani muenjerezeke ili mkale anji mo baharini.” Piya Mlungu achiaambira nyama a mapha, “Namwi vyalanani muenjerezeke duniani.” 23Kuchikala dziloni na ligundzu, na iyo ichikala siku ya tsano.

24Chisha Mlungu achiamba, “Tsi naikale na viumbe virivyo moyo vya chila aina: Mifugo, viumbe vya kuhambala na nyama a tsakani.” Na vichikala vivyo. 25Mlungu achiumba nyama a tsakani a chila aina, nyama a kufuga a chila aina na viumbe vihambalavyo photsi vya chila aina. Mlungu achiona kukala vivi ni vinono.

261:26 1 Akorintho 11:7Chisha Mlungu achiamba, “Nahuumbe mutu kpwa mfwano wehu, ndiyeigana naswi atawale ngʼonda, nyama a mapha, nyama a kufuga dunia yosi na atawale viumbe vyosi vihambalavyo photsi.”

271:27 Mwandzo 5:21:27 Mathayo 19:4; Mariko 10:6Phahi Mlungu waumba mwanadamu kpwa mfwanowe mwenye,

kpwa mfwanowe, Mlungu waumba mlume na mchetu.

28Mlungu achiajaliya na achiaambira, “Vyalani muenjerezeke, muyiodzaze yo tsi na muihende ikuogopheni. Mkatawale ngʼonda a baharini, nyama a mapha na chila chiumbe chiricho phapha tsi.” 29Chisha Mlungu achiamba, “Nakuphani chila aina ya mimea ilavyayo mbeyu phapha duniani na mihi ivyalayo matunda garigo na mbeyu gakale chakurya chenu. 30Viumbe vyosi virivyo duniani, nyama a mapha, na viumbe vyosi vihambalavyo, naapha nyasi na makodza maitsi ikale chakurya chao.” Navyo vichikala vivyo.

31Mlungu achilola vitu vyosi vyokala akaviumba achiona ni vinono sana. Kuchikala dziloni na kuchikala ligundzu siku ya sita.

2

1-22:1–2 Kutsama 20:112:1–2 Aeburania 4:4–10Phahi Mlungu wamarigiza kuumba mlunguni na dunia na vyosi virivyo mumo. Kpwa hivyo, yo siku ya sabaa, waoya, bada ya kukala akamala kuhenda kazize zosi arizohenda. 3Mlungu waijaliya yo siku ya sabaa na achiihenda kukala ni takatifu, mana waoya bada ya kumala kaziye ya kuumba na kuhenda vyosi arivyokala akavihenda.

Mlungu anaumba anadamu a kpwandza

4Hivyo ndivyo vyokala wakati Mlungu phoumba dzulu mlunguni na dunia. Mwenyezi Mlungu ariphoumba mlunguni na dunia, 5tsi kala taidzangbwemera chitu chochosi kpwa sababu Mwenyezi Mlungu kala kadzangbwereha mvula na kala takuna mutu wa kuirima. 6Ela guro kala nkutsembuka kula tsi na richitiya chinemi yo tsi.

72:7 1 Akorintho 15:45Mwenyezi Mlungu achiumba mwanadamu kula vumbini, achimvuvurira pumuzi za uzima pulani na yuya mutu achikala chiumbe chiricho moyo.

8Mwenyezi Mlungu achiphanda chunga phatu phoihwa Edeni, uphande wa mlairo wa dzuwa, na achimuika himo yuya mutu yemuumba. 92:9 Maono 2:7; 22:2–14Mwenyezi Mlungu wameza chila aina ya mihi mizuri ivyalayo matunda manono ga kuriwa himo mundani. Kahi-kahi ya munda kala phana mihi miiri, wa uzima na muhi wa kumanyisa manono na mai.

10Phapho Edeni phatuluka muho ambao watiya chinemi mundani, halafu hiko mbere muho hinyo waganyika myuho mine. 11Muho wa kpwandza unaihwa Pishoni, muho huno unazunguluka tsi ndzima ya Havila kuriko na zahabu. 12Zahabu ya tsi iyo ni zahabu nono. Piya kuna uvumba uihwao bedola na mawe ga samani gaihwago shohamu. 13Muho wa phiri unaihwa Gihoni; unazunguluka tsi yosi ya Kushi. 14Muho wa hahu unaihwa Tigirisi, nao unatsapa na uphande wa mlairo wa dzuwa wa tsi ya Ashuru. Na muho wa ne unaihwa Yufurati.

15Mwenyezi Mlungu kala akamuika hiye mutu ndani ya munda wa Edeni ili aurime na kuumanyirira. 16Phahi Mwenyezi Mlungu wamlagiza ye mutu achimuamba, “Matunda ga mihi ya aina zosi mundani unaweza kurya, 17ela matunda ga muhi wa kumanyisa manono na mai usigarye, kpwa mana siku ndiphogarya, kpwa kpweli undafwa.”

18Chisha Mwenyezi Mlungu achiamba, “Siyo vinono ye mutu kukala macheye, nindamutengezera myawe afwahaye kumterya.”

19Mwenyezi Mlungu kala akaumba nyama osi a tsakani na chila aina ya nyama a mapha na achimrehera hiyu mutu ili aaphe madzina. Na dzina rorosi ambaro waripha chila chiumbe chiricho moyo, ndiro rokala dzinare. 20Phahi Adamu waapha madzina nyama osi a kufuga, nyama a mapha na nyama osi a tsakani. Ela taphayaphahikana yeyesi wa kukala myawe afwahaye kumterya. 21Ndipho Mwenyezi Mlungu achimuhenda yuya mutu alale usingizi wa fungo. Na wakati kala arere, wamlavya mbavuye mwenga na achiphaziba na nyama. 22Iyo mbavu, Mwenyezi Mlungu waitengeza mchetu, achimreha kpwa yuya mlume. 23Adamu ariphomuona yuya mchetu waamba,

“Ee! Sambi hiyu ni mfupha kula mwangu mifuphani,

na ni mwiri kula mwangu mwirini.

Yuyu andaihwa mchetu.”2:23 Kpwa Chieburania piya kuna maneno: Kpwa sababu wala kpwa mlume. Kpwa Chieburania neno renye mana Mlume ni Ishi, na neno renye mana Mchetu ni Isha. Kpwa hivyo ganaoneka avi gaigana.

242:24 Mathayo 19:5; Mariko 10:7–8; 1 Akorintho 6:16; Aefeso 5:31Kpwa sababu iyo, mlume andaricha ise na nine, agbwirane na mchewe, nao osi airi andakala mwiri mmwenga.

25Hiyu mutu na mchewe kala a chitsaha, ela taaonere haya.

3

Atu a mwandzo anahenda dambi

13:1 Maono 12:9; 20:2Kahi ya nyama osi a tsakani arioumbwa ni Mwenyezi Mlungu, nyoka ndiye yekala mlachu kuriko nyama anjina osi. Nyoka yamuuza yuya mchetu, “Hangbwe, Mlungu wakuambirani msirye matunda ga muhi wowosi muno mundani?” 2Yuya mchetu achiijibu yo nyoka achiiamba, “Hunaweza kurya matunda ga muhi wowosi phapha mundani, 3ela Mlungu waamba, ‘Msirye matunda ga muhi urio kahi-kahi ya chunga wala msiugute, mana mchirya mundafwa.’ ” 4Nyoka ichimuambira ye mchetu, “Kpweli tamundafwa! 5Mana Mlungu anamanya kukala siku mndiphorya matunda ga muhi hinyo, mundangʼalwa ni matso dza iye mmanye manono na mai.”

6Yuya mchetu ariphoona kukala nyo muhi una matunda manono ga kurya, na unatamanika kpwa kumupha mutu ikima. Phahi, wahunda matundage achirya, chisha achimupha mlumewe yekala a phamwenga, naye achirya. 7Phapho kare angʼalwa ni matso, achidzimanya kukala a chitsaha, hipho ashona makodza ga muhi uihwao mtini, achivwala.

8Iriphofika dziloni amsikira Mwenyezi Mlungu ananyendeka mo mundani. Yuya mutu na mchewe achidzifwitsa kahi ya mihi mo mundani ili Mwenyezi Mlungu asiaone. 9Mwenyezi Mlungu achimuiha yuya mutu achimuamba, “U kuphi?” 10Yuya mutu achijibu achiamba, “Nkasikira misindoyo unanyendeka mo mundani, nkaogopha, nkadzifwitsa mana ni chitsaha.” 11Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Ni ani achiyekuambira kukala u chitsaha? Ama ukarya go matunda ga muhi nriokukahaza usirye?” 12Ye mutu achiamba, “Ye mchetu uriyenipha nikale naye, ndiye achiyenipha ro tunda ra nyo muhi, nami nkarya.” 133:13 2 Akorintho 11:3; 1 Timothi 2:14Ndipho Mwenyezi Mlungu achimuamba ye mchetu, “Ni maneno gani gano uchigohenda?” Ye mchetu achiamba, “Nyoka ndiyo ichiyonichenga, nami nikarya.”

Mlungu analavya uamuli

14Ndipho Mwenyezi Mlungu achiiambira nyoka, “Kpwa kukala ukahenda hivyo,

ukalaniwa kuriko nyama osi a kufuga,

na kutsupa nyama osi a tsakani.

Undaambala na ndani,

na undarya vumbi maishago gosi.

153:15 Maono 12:17Nindakuhenda uwe na hiye mchetu mkale maadui,

na uvyazio na uvyaziwe undakala maadui vivyo.

Uvyaziwe undakufyanda chitswa,

nawe undaondza jimbe.”

16Chisha Mwenyezi Mlungu achigomba na ye mchetu achimuamba,

“Uwe undagaya sana wakati wa kudzivugula.

Kpwa utsungu undavyala,

tamaayo indakala kpwa mlumeo, naye andakutawala.”

173:17 Aeburania 6:8Chisha achimuamba yuya mlume,

“Kpwa vira ukagbwira maneno ga mcheo,

na ukarya tunda ra muhi ambao nákukahaza

usirye matundage, vivi tsi ikalaniwa kpwa sababuyo.

Kpwa jasho undarya mavunoge maishago gosi.

18Tsi indamera miya na kpwekpwe, na uwe undarya mimea ya mundani.

19Undarya jashoro,

hadi ndiphofwa na kukala mitsanga tsona,

kpwa mana wala mtsangani.

Uwe waumbwa na mitsanga na mtsangani undauya.”

20Hiye mlume dzinare kala ndiye Adamu; naye wamuiha mchewe Hawa, mana iye ndiye ninengbwa wa anadamu osi.

21Chisha Mwenyezi Mlungu achimtengezera Adamu na mchewe nguwo za chingo na achiavwika.

223:22 Maono 22:14Chisha Mwenyezi Mlungu achiamba, “Sambi hiyu mwanadamu akakala dza swiswi, anamanya manono na mai. Husimriche akahunda matunda ga muhi wa uzima akarya, na akakala moyo hata kare na kare.” 23Kpwa hivyo, Mwenyezi Mlungu achimzola Adamu asikale mura munda wa Edeni, kpwa akarime tsi iyo ariyoumbirwa. 24Ariphoazola, Mwenyezi Mlungu waika makerubi ko mlairo wa dzuwa wa Edeni. Chisha achiika upanga wa moho ugalukao hiku na hiku, ili kurinda njira iphiyayo kura kuriko na hura muhi wa uzima.

4

Kaini na Abeli

1Adamu achikala na mchewe naye achigbwira mimba, achivyala Kaini.4:1 Kpwa Chieburania sauti ya dzina Kaini yaigana na sauti ya neno kuphaha. Hawa achiamba, “Nkaphaha mwana mlume kpwa msada wa Mwenyezi Mlungu.” 2Badaye Hawa wavyala mwana wanjina mlume, achimuiha Abeli.

Ariphokala avyere, Abeli achikala mfugi wa mbuzi na mangʼondzi na Kaini achikala mkurima.

3Siku mwenga Kaini wamlavira Mwenyezi Mlungu sadaka ya mavuno ga kula mwakpwe mundani. 44:4 Aeburania 11:4 Abeli naye achilavya sadaka ya ana a kpwandza a kunona a mifugoye. Mwenyezi Mlungu achimkubali Abeli na sadakaye, 5ela kayamkubali Kaini na sadakaye. Gago gachimtsukiza sana Kaini naye achikundza nyusi.

6Halafu Mwenyezi Mlungu achimuamba Kaini, “Ukatsukizwa nini? Kpwa utu wani ukakundza nyusi? 7Uwe uchihenda manono, undakubaliwa. Ela usiphohenda manono, phahi dambi inakunyapira pho mryangoni. Nayo inalonda ikuvwamiye, ela uwe lazima uiturye.” 84:8 Mathayo 23:35; Luka 11:51; 1 Johana 3:12Ndipho Kaini achimuamba nduguye Abeli, “Huphiye hukawehe hiko weruni.” Ariphokala hiko weruni, Kaini achimgalukira nduguye, achimuolaga. 9Chisha Mwenyezi Mlungu achimuuza Kaini achimuamba, “Akuphi mwenenu Abeli?” Kaini achijibu achiamba, “Simanya. Kpwani mino ni mrindzi wa mwenehu?” 104:10 Aeburania 12:24Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Mbona ukahenda dzambo dzii vino? Mlatso wa mwenenu unaniririra kula ko photsi. 11Sambi uwe ukalaniwa. Kundarima tsona tsi ambayo ikaphokera mlatso wa mwenenu, uriyemuolaga. 12Uchirima munda, kundaphaha rorosi. Undadengereka na kundakala na makalo phapha duniani.”

13Kaini achimuambira Mwenyezi Mlungu, “Adabu uchiyonipha ni ngumu, sindaiweza. 14Rero unanizola phangu mundani. Unanizola nisikale phephi na uwe. Nindadengereka na sindakala na mudzi duniani, lola, yeyesi ndiyeniona andaniolaga!” 15Ela Mwenyezi Mlungu achiamba, “Si hivyo. Mutu yeyesi ndiyekuolaga, adabuye nindamriphiza kano sabaa.” Hipho, Mlungu wamtiya mola ili mutu asimuolage. 16Kaini wauka matsoni pha Mwenyezi Mlungu na achendasagala tsi ya Nodi4:16 Tsi hino manage kala ni tsi ya kudengereka. ambayo i mlairo wa dzuwa wa Edeni.

Uvyazi wa Kaini

17Kaini wakala na mchewe na achihenda mimba, achivyala mwana mlume, achimuiha Enoko. Kaini achidzenga mudzi achiuiha na dzina ra mwanawe, Enoko. 18Enoko wavyala mwana mlume, achimuiha Iradi; na Iradi achikala isengbwa wa Mehuyaeli. Mehuyaeli wavyala mwana mlume, achimuiha Metushaeli ambaye naye wakala ni isengbwa wa Lameki.

19Lameki walóla achetu airi, Ada na Sila. 20Ada wavyala Jabali ambaye wakala wa mwandzo wa afugi akalao mahemani. 21Nduguye kala ni Jubali; hiyu wakala wa mwandzo wa atu a kupiga ngephephe na chivoti. 22Sila naye wavyala mwana mlume aihwaye Tubali-Kaini, yekala wa kpwandza wa kuhenda chanda cha kutengeza miyo yosi ya shaba na chuma. Tubali-Kaini wakala na nduguye mchetu aihwaye Naama. 23Siku mwenga Lameki waambira achee, “Ada na Sila niphundzani! Niphundzani vinono, akazangu. Naolaga mutu yenilumiza, barobaro yenitiya chironda. 24Mutu yeyesi ndiyemuolaga Kaini andariphizwa kano sabaa, ela ndiyeniolaga mimi Lameki andariphizwa kano mirongo sabaa na sabaa.”

Sethi na Enoshi

25Adamu na Hawa avyala mwana wanjina mlume. Hawa achiamba, “Mlungu akanipha mwana wanjina badala ya Abeli yeolagbwa ni Kaini,” achimuiha Sethi.4:25 Sethi Mana ya dzina hiri ni kuwewa.26Sethi naye waphaha mwana mlume, achimuiha Enoshi. Hipho ndipho atu phoandza kumvoya Mwenyezi Mlungu.

5

Vivyazi vya Adamu

(1 Nyakati 1:1–4)

1-25:1–2 Mwandzo 1:27–285:1–2 Mathayo 19:4; Mariko 10:6Hichi ndicho chivyazi cha Adamu. Mlungu ariphoumba anadamu, waaumba kpwa mfwanowe mwenye. Waumba mlume na mchetu na achiajaliya. Ariphomala kuaumba waaiha anadamu.

Hivi ndivyo vivyazi5:1–2 Huno ni uvyazi wa Adamu kuandzira mwanawe Sethi. vya Adamu.

3Adamu ariphokala na miaka gana mwenga na mirongo mihahu, wavyala mwana mlume yeigana naye, achimuiha Sethi. 4Bada ya kuvyala Sethi, Adamu wasagala miaka magana manane na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu. 5Adamu wafwa kala ana miaka magana tisiya na mirongo mihahu.

6Sethi phofika miaka gana mwenga na tsano, wavyala mwana mlume, Enoshi. 7Bada ya kuvyala Enoshi, Sethi wasagala miaka magana manane na sabaa na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu. 8Sethi wafwa kala ana miaka magana tisiya na kumi na mbiri.

9Enoshi phofika miaka mirongo tisiya, wavyala Kenani. 10Bada ya kuvyala Kenani, Enoshi wasagala miaka magana manane na kumi na tsano na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu. 11Enoshi wafwa kala ana miaka magana tisiya na tsano.

12Kenani ariphokala na miaka mirongo sabaa, wavyala Mahalaleli. 13Bada ya kuvyala Mahalaleli, Kenani wasagala miaka magana manane na mirongo mine na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu. 14Kenani wafwa kala ana miaka magana tisiya na kumi.

15Mahalaleli ariphokala na miaka mirongo sita na tsano, wavyala Jaredi. 16Bada ya kuvyala Jaredi, Mahalaleli wasagala miaka magana manane na mirongo mihahu na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu. 17Mahalaleli wafwa kala ana miaka magana manane mirongo tisiya na tsano.

18Jaredi ariphokala na miaka gana mwenga mirongo sita na mbiri, wavyala Enoko. 19Bada ya kuvyala Enoko, Jaredi wasagala miaka magana manane na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu. 20Jaredi wafwa kala ana miaka magana tisiya mirongo sita na mbiri.

21Enoko ariphokala na miaka mirongo sita na tsano, wavyala Methusela. 22Bada ya kuvyala Methusela, Enoko wasagala miaka magana mahahu, achikala na uhusiano mnono na Mlungu na kumuogopha. Naye achikala akavyala ana anjina, alume na achetu. 23Enoko wasagala miaka magana mahahu na mirongo sita na tsano. 245:24 Aeburania 11:5; Juda 1:14Enoko wakala na uhusiano mnono na Mlungu. Naye kayaonekana tsona mana Mlungu wamuhala.

25Methusela ariphokala na miaka gana mwenga na mirongo minane na sabaa, wavyala Lameki. 26Bada ya kuvyala Lameki, Methusela wasagala miaka magana sabaa mirongo minane na mbiri na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu. 27Methusela wafwa kala ana miaka magana tisiya mirongo sita na tisiya.

28Lameki ariphokala na miaka gana mwenga na mirongo minane na mbiri, wavyala mwana mlume. 29Achimuiha Nuhu achiamba, “Mwana hiyu ndiye ndiyehuphoza maroho kpwa kazi zehu ngumu huzihendazo na mikono yehu kpwenye tsi yolaniwa ni Mwenyezi Mlungu.”5:29 Nuhu kpwa Chieburania sauti ya neno hiri raigana na sauti ya maneno kuphoza marenda.30Bada ya kuvyala Nuhu, Lameki wasagala miaka magana matsano mirongo tisiya na tsano na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu. 31Lameki wafwa kala ana miaka magana sabaa mirongo sabaa na sabaa.

32Nuhu ariphokala na miaka magana matsano, wavyala ana ahahu alume, Shemu, Hamu na Jafeti.

6

Uyi wa anadamu

16:1–4 Ayubu 1:6; 2:1Anadamu ariphoenjerezeka duniani na kuvyarirwa ana achetu, 2malaika aaona anono hano ana achetu a atu na achikala analóla yeyesi ndiyemtsambula. 3Mwenyezi Mlungu wagomba achiamba, “Roho yangu taindakala ndani ya mwanadamu hata kare na kare, mana iye andafwa. Kpwa hivyo sikuze zindakala miaka gana mwenga na mirongo miiri.”

46:3–4 Isabu 13:33Siku zizo, na hata badaye, kpwakala na Anefili phapha duniani, madzitu gokala ni uvyazi wa malaika na ana achetu a atu. Madzitu gago ndigo gokala masujaa na genye nguma pho kare.

56:5 Mathayo 24:37; Luka 17:26; 1 Petero 3:20Mwenyezi Mlungu ariphoona uyi wa atu unazidi phapha duniani na chila apangago mwao mioyoni ni mai wakati wosi, 6naye Mwenyezi Mlungu wajuta kpwa kumuumba binadamu duniani. Achisikira utsungu sana mwakpwe moyoni 7na Mwenyezi Mlungu achiamba, “Nindaangamiza anadamu nrioaumba himu duniani, na piya nyama, nyama a kuambala na nyama a mapha, kpwa mana baha kala siaumbire.” 8Ela Mwenyezi Mlungu wahamirwa ni maisha ga Nuhu.

Simurizi kuhusu Nuhu

9Hino ni simurizi kuhusu Nuhu na chivyaziche. Nuhu kala ni mwenye haki na kala kana lawama kahi za atu a wakatiwe. Tsona kala anauhusiano mnono na Mlungu. 106:9–10 2 Petero 2:5 Nuhu wavyala ana ahahu alume ambao ni Shemu, Hamu na Jafeti. 11Ela atu anjina osi kala ni ayi matsoni pha Mlungu, dunia kala i tele kuonerana na fujo. 12Mlungu wailola dunia na achiiona kukala ikabanangika kpwa mana chila mutu kala analunga njiraze mbii.

13Mlungu achimuambira Nuhu, “Nkakata shauri kuolaga atu osi. Nindaangamiza tse kpwa sababu dunia ikaodzala fujo, nindaangamiza na niangamize yo tsi. 14Dzitengezere meli ya mbao za mvinde, uiganye vyumba himo ndani na uipake lami ndani na kondze. 15Undaitengeza hivi: Urewe ukale mita gana mwenga na mirongo mihahu na tahu, upanawe mita mirongo miiri na mbiri na chimoche mita kumi na tahu. 16Itengeze na paa, tsona richa nafwasi ya nusu mita kahi-kahi ya paa na ubavu na chombo. Ikale ya gorofa tahu na mryangowe ukale ubavuni. 17Mimi nindareha mafuriko makulu duniani kuolaga viumbe vyosi virivyo moyo. Vitu vyosi duniani vindafwa, 18ela nindaika ahadi yangu na uwe. Undamenya mo melini, uwe na mcheo, anao na akaza anao. 19Nawe uinjize melini viumbe viiri-viiri vya chila aina, vya chilume na vya chichetu, ili vikale moyo phamwenga na uwe. 20Chila aina ya nyama wa mapha, chila aina ya nyama, chila aina ya nyama a kuhambala andakpwedzera airi-airi ili akale moyo. 21Chisha, hala aina zosi za vyakurya, vyenu mwimwi na vya nyama.” 226:22 Aeburania 11:7Nuhu achihenda chila chitu aricholagizwa ni Mlungu.

7

1Halafu Mwenyezi Mlungu achimuambira Nuhu, “Injira melini uwe, mcheo na anao osi ili nikutivyeni,7:1 Ili nikutivyeni: Maneno higa tagamo kpwenye tafasiri zanjina. mana nkaona uwe ndiwe mutu uhendaye haki kahi ya chivyazi chichi. 2Kahi ya nyama a kuriwa, hala nyama sabaa a chilume na sabaa a chichetu. Na nyama asioriwa, hala airi, mlume na mchetu. 3Piya hala nyama a mapha a chila aina sabaa alume na sabaa achetu ili aina zao zisiangamike phapha duniani. 4Siku sabaa kuandzira rero nindareha mvula, na indanya siku mirongo mine, usiku na mutsi, ili niangamize chila chiumbe nrichochiumba phapha duniani.” 5Nuhu wahenda chila chitu ambacho walagizwa ni Mwenyezi Mlungu.

6Nuhu kala ana miaka magana sita wakati Mlungu phoreha mafuriko duniani. 77:7 Mathayo 24:38–39; Luka 17:27Iye na mchewe, anae na akaza anae ainjira melini ili asedze akahoswa ni go mafuriko. 8Nyama a kuriwa, nyama asioriwa, nyama a mapha na chila aina ya chiumbe chiambalacho photsi, akpwedza kpwa Nuhu, 9airi-airi, mlume na mchetu, achiinjira melini viratu Mlungu vyolagiza. 10Bada ya siku sabaa kusira, mafuriko gachiandza.

Mafuriko

117:11 2 Petero 3:6Nuhu phokala ana miaka magana sita, siku ya kumi na sabaa ya mwezi wa phiri, pula za madzi za kuzimu zasodoka kpwa nguvu na zichiandza kulavya madzi. Na dzulu mlunguni kpwauduka mvula ya komesha. 12Kuchinya mvula duniani siku mirongo mine, usiku na mutsi. 13Siku iyo-iyo, Nuhu na mchewe, anae ahahu, Shemu, Hamu na Jafeti, phamwenga na achetu ao, ainjira melini. 14Ainjira aho, phamwenga na chila aina ya nyama wa tsakani na wa kufugbwa na chila aina ya nyama a kuhambala na chila aina ya nyama a mapha. 15Chila aina ya viumbe vyakpwedza kpwa Nuhu viiri-viiri, chilume na chichetu na vichiinjira melini, 16viratu vyolagizwa ni Mlungu. Chisha Mwenyezi Mlungu achisindika nyo mryango wa meli.

17Madzi gakala manji hadi meli ichikala inaengelela dzulu-dzulu, mafuriko gaenderera siku mirongo mine. 18Madzi gachienjerezeka sana duniani, na meli ichielea dzulu ya madzi. 19Gachiodzala sana hadi gachiziba myango mire yosi; 20gazidi kuodzala hadi gachifika mita ne dzulu kutsapa virere vya myango. 21Viumbe vyosi duniani vyafwa — nyama, nyama a mapha nyama a kufugbwa, nyama a tsakani, viumbe vyosi vinyendekavyo maipho-maipho duniani phamwenga na atu. 22Viumbe vyosi vyokala moyo kpwenye tsi kavu vyafwa. 23Mlungu waangamiza chila chiumbe chokala moyo duniani — anadamu, nyama, viumbe vihambalavyo na nyama a mapha. Achisala Nuhu tu phamwenga na hara okala naye melini. 24Kuchikala na madzi manji duniani kpwa siku gana mwenga na mirongo mitsano.

8

Mwisho wa mafuriko

1Halafu Mlungu wamtambukira Nuhu na nyama osi okala nao himo melini; achireha phuto duniani na gara madzi gachiandza kuphunguka. 2Pula za madzi za kuzimu kala zikazibwa na hira mvula kula dzulu mlunguni ichikala ikacha 3na madzi gachienderera kuphunguka chila siku. Mwisho wa zira siku gana mwenga na mirongo mitsano madzi gachikala gakaphunguka. 4Siku ya kumi na sabaa ya mwezi wa sabaa meli ichigama dzulu ya mwango mmwengawapho wa myango ya Ararati. 5Madzi gachienderera kuphunguka, hadi siku ya kpwandza ya mwezi wa kumi, virere vya myango vichikala vinaonekana.

6Bada ya siku mirongo mine, Nuhu wavugula dirisha ra meli rokala akaritengeza 7na achilavya kunguru. Achikala wa kuuruka hiku na hiku hadi madzi gachiuma. 8Ndipho Nuhu achilavya njiya akalole madzi ichikala gakauma, 9ela kpwa vira madzi kala bado gakafwinika tsi yosi kayaphaha phatu pha kugbwa, achiuya melini. Nuhu achituluza mkpwono na dirishani achimuhala njiya achimuuyiza ndani. 10Achigodza sabaa mwenga, halafu achimlavya tsona yuya njiya. 11Njiya hiye wauya melini dzuwa ra dziloni. Aa, lola, anakodza itsi ra mzaituni mwakpwe mlomoni. Hipho Nuhu achimanya kukala madzi gakaswena. 12Halafu achigodza siku sabaa zanjina, chisha achimlavya tsona yuya njiya, ela siku iyo kauyire.

13Siku ya kpwandza ya mwezi wa kpwandza ya mwaka uriolungira, phokala Nuhu ana miaka magana sita na mwenga, madzi gakala gakauma duniani. Achiusa chifwiniko, achilola kondze na achiona kukala tsi ikauma. 14Iriphofika siku ya mirongo miiri na sabaa ya mwezi wa phiri tsi ichikala ikauma kabisa. 15Hipho Mlungu wamuambira Nuhu, 16“Unaweza kutuluka himo melini, uwe na mcheo, na akaza anao. 17Vituluze viumbe vyosi urivyo navyo — nyama, nyama a mapha na viumbe vyosi vihambalavyo — ili vivyalane kpwa unji na vikale vichienjerezeka na kuenea chila phahali duniani.” 18Phahi, Nuhu watuluka iye na mchewe, anae na akaza anae. 19Nyama, viumbe vihambalavyo na nyama a mapha, osi atuluka kondze kulengana na aina zao.

20Phahi Nuhu wamdzengera Mwenyezi Mlungu phatu pha kulavira sadaka za kuochwa, achihala nyama mmwenga wa chila aina ya nyama wa kuriwa na mmwenga kahi ya nyama a mapha wa kuriwa, achialavya sadaka ya kuochwa pho phatu pha kulavira sadaka. 21Mwenyezi Mlungu ariphosikira nyo mzingo mnono, wagomba chimoyo-moyo achiamba, “Sindailani tsona dunia wakati wowosi kpwa sababu ya mambo ga mwanadamu. Namanya kukala maazoge ni mai hangu wanachewe. Sindaviangamiza tsona viumbe vyosi wakati wowosi dza vira vyohenda. 22Muda wosi dunia ndiphokalako kundakala na minga ya kuphanda na kuvuna. Muda wosi kundakala na minga ya mnyevu na dzoho, minga ya mwaka na vuri, usiku na mutsi, vivyo vindakalako hata kare na kare.”

9

Mlungu anaika chilagane na Nuhu

19:1 Mwandzo 1:28Mlungu wamjaliya Nuhu na anae alume achiamba, “Vyalanani, mkale anji, uvyazi wenu uodzaze dunia. 2Sambi nyama osi, nyama a mapha, viumbe vihambalavyo na ngʼonda andakuogophani; osi mkahewa akale tsini yenu. 3Chila chiumbe chiricho moyo na chinyendekacho chindakala chakurya chenu. Chila chitu nkakuphani dza viratu nrivyokuphani aina zosi za mitsunga. 49:4 Alawi 7:26,27; 17:10–14; 19:26; Kumbukumbu 12:16,23; 15:23Ela msirye nyama ambayo taimwagirwe mlatso, mana mlatso ni uhai. 5Yeyesi ndiyemuolaga myawe, kpwa kpweli nindamriphiza. Nyama yeyesi achiolaga mutu, au mutu aolage myawe, naye ni aolagbwe.

69:6 Kutsama 20:13; Mwandzo 1:26Yeyesi ndiyemuolaga mutu

naye andaolagbwa ni mutu

mana mutu námuumba

kpwa mfwano wangu.

79:7 Mwandzo 1:28“Namwi, vyalanani, mkale anji, uvyazi wenu uodzaze dunia.”

8Chisha Mlungu wagomba na Nuhu na anae achiamba, 9“Sambi naika chilagane changu na mwimwi phamwenga na vivyazi vyenu, 10na chila chiumbe mrichokala nacho melini, yani nyama a mapha, nyama a kufuga na chila nyama wa tsakani, yani viumbe vyosi virivyotuluka melini. 11Ninaika chilagane changu namwi kukala takuna viumbe ndivyohoswa ni mafuriko tsona, yani takundakala na mafuriko ndigoangamiza dunia.” 12Mlungu achienderera kugomba achiamba, “Hino ndiyo ishara ya chilagane changu namwi, na chila chiumbe chiricho moyo chiricho phamwenga namwi hadi vivyazi vyedzavyo. 13Naika chisichi cha mvula mainguni, nacho chindakala ishara ya chilagane changu kahi yangu na dunia. 14Chila nchifwinika mlunguni na maingu, na hicho chisichi cha mvula chichionekana mainguni, 15nindatambukira chilagane changu na mwimwi na viumbe vyosi, kukala wakati wowosi madzi tagandakala tsona mafuriko ga kuhosa viumbe vyosi virivyo moyo. 16Chisichi chichikala mainguni, nindachiona na nindatambukira chilagane changu cha kare na kare kahi ya Mlungu na viumbe vyosi vya chila aina duniani.”

17Mlungu achimuambira Nuhu, “Chisichi chichi ndiyo ishara ya chilagane ambacho náchiika na viumbe vyosi duniani.”

Nuhu na anae

18Anangbwa alume a Nuhu ariotuluka melini kala ni Shemu, Hamu na Jafeti. (Hamu kala ni isengbwa wa Kanani.) 19Hano ndio ana ahahu a Nuhu, na aho ndio akare a atu osi phapha duniani.

20Nuhu waandza kurima, achiphanda mizabibu. 21Bada ya kunwa uchi wa zabibu, walewa na achilala chitsaha mwakpwe hemani. 22Hamu, isengbwa wa Kanani, walola chitsaha cha ise na achendaambira nduguze airi okala kondze. 23Ela Shemu na Jafeti ahala vwazi, achirigbwiririra mwao mafuzini, achiinjira chinyume-nyume na achendabwingiza ise yao. Aloza nyuso zao kanda, ili asione chitsaha cha ise yao.

24Nuhu phokala uchi ukamkutika na kumanya achigohenderwa ni mwanawe mdide, 25waamba,

“Naalaniwe Kanani!

Andakala mtumwa mkpwulu wa nduguze.”

26Nuhu achienderera kugomba achiamba,

“Naajaliwe ni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa Shemu!

Kanani akale mtumwa wa Shemu.

27Mlungu naenjereze lalo ra Jafeti,

Jafeti naasagale kahi ya mahema ga Shemu,

na Kanani naakale mtumwawe.”

28Bada ya mafuriko Nuhu wasagala miaka magana mahahu na mirongo mitsano. 29Miaka ariyoishi Nuhu ni miaka magana tisiya na mirongo mitsano, ndipho achifwa.

10

Vivyazi vya ana a Nuhu

(1 Nyakati 1:5–23)

1Huno ndio uvyazi wa ana alume a Nuhu: Shemu, Hamu na Jafeti. Aha nao aphaha ana a chilume bada ya mafuriko.

2Ana alume a Jafeti kala ni Gomeri, Magogu, Madai, Javani, Tubali, Mesheki na Tirasi.

3Ana alume a Gomeri kala ni Ashikenazi, Rifathi na Togarima.

4Ana alume a Javani kala ni Elisha, Tarishishi, Kitimu na Rodanimu. 5Hinyo ndio akarengbwa a atu ariomwagikana seemu za pwani. Huno ni uvyazi wa Jafeti ariokala chila atu na tsi yao na makabila gao na mbari zao.

6Ana alume a Hamu kala ni Kushi, Misiri, Puti na Kanani.

7Ana alume a Kushi kala ni Seba, Havila, Sabuta, Raama na Sabuteka.

Ana alume a Raama kala ni Sheba na Dedani.

8-9Kushi wavyala Nimurodi. Nimurodi wakala sujaa mkpwulu wa kpwandza duniani. Iye wakala ni muindza mkpwulu mbere za Mwenyezi Mlungu, ndiyo mana atu nkuamba, “Mutu yuyu ni dza Nimurodi, yemuindza mkpwulu mbere za Mwenyezi Mlungu.” 10Ufalumewe waandza na midzi ya Babeli, Ereku, Akadi na Kaline, iriyokala tsi ya Shinari. 11Halafu waenjereza tsi ya Ashuru kukala seemu ya ufalumewe, achidzenga midzi ya Ninawi, Rehobothi-Iri, Kala 12na Reseni urio kahi-kahi ya Ninawi na mudzi mkpwulu wa Kala.

13Uvyazi wa Misiri kala ni Aludi, Aanami, Alehabi, Anafutuhi, 14Apathirusi, Akasiluhi ambao ni avyazi a Afilisti, na Akafutori.

15Ana alume a Kanani kala ni Sidoni, mwanawe wa kpwandza na Hethi, ambao akala akarengbwa a makabila garigoihwa na madzina gao. 16Piya wakala mkarengbwa wa Ajebusi, Aamori, Agirigashi, 17Ahivi, Aariki, Asini, 18Aarivadi, Asemari na Ahamathi.

Badaye mbari za Akanani zatsamukana-tsamukana. 19Mphaka wa Akanani waandza Sidoni hadi Gerari phephi na Gaza, na uchiphiya mlairo wa dzuwa hadi Sodoma, Gomora, Adima na Seboimu phephi na Lasha.

20Aha ndio uvyazi wa Hamu kulengana na mbari zao, luga zao na tsi zao. Chila kundi kala rinagomba kabilaye.

21Shemu, kala ni mvyerengbwa10:21 Mvyerengbwa Tafusiri zanjina zinaamba Shemu mdide wa Jafeti. wa Jafeti, na ndiye mkarengbwa wa Aeburania osi.

22Ana a Shemu kala ni Elamu, Ashuru, Arifakisadi, Ludi na Aramu.

23Ana a Aramu kala ni Usi, Huli, Getheri na Mashi.

24Arifakisadi wavyala Shela, naye Shela achivyala Eberi. 25Eberi wavyala ana airi alume, wa kpwandza achimuiha Pelegi kpwa sababu endzize atu kala akaganyana, na wa phiri kala aihwa Jokitani.

26Jokitani wavyala Alimodadi, Shelefu, Hasarimawethi, Jera, 27Hadoramu, Uzali, Dikila, 28Obali, Abimaeli, Sheba, 29Ofiri, Havila na Jobabu. Hinya osi kala ni ana a Jokitani. 30Tsi ariyosagala yahala kula Mesha hadi Sefari ambayo i mwango wa mlairo wa dzuwa.

31Hinyo ndio atu a chivyazi cha Shemu kulengana na mbari zao, luga zao, tsi yao na makabila gao.

32Aha osi ni mbari za ana a Nuhu kulengana na vivyazi vyao, kahi ya mataifa gao. Kula kpwa aha, makabila gaenea duniani bada ya mafuriko.

11

Mnara wa Babeli

1Siku hizo duniani atu kala anagomba luga mwenga na maneno gao kala ni mamwenga. 2Atu ariphokala anatsama uphande wa mlairo wa dzuwa, afika tsi ya kugbwa hiko Shinari na achisagala kuko.

3Achiambirana, “Haya! Nahutengezeni matofali, hugaocheni vinono gakale mafu.” Ahumira matofali badala ya mawe na lami badala ya simiti. 4Achiamba, “Sambi, nahudzengeni mudzi na mnara ambao chirereche chifike mlunguni, ili huphaheni dzina na husedze hukatsamukana dunia ndzima.”

5Phapho Mwenyezi Mlungu watserera kpwedzalola nyo mudzi na nyo mnara ambao atu kala anadzenga. 6Mwenyezi Mlungu achiamba, “Aah! Atu aha ni amwenga na osi anagomba luga mwenga na chichi ni chandzo cha maneno makulu ambago andagahenda. Na takuna rorosi ambaro andaripanga ambaro tarindakala. 7Nahutserere photsi na hukabanange luga yao ili achigomba asielewane.”

8Kpwa hivyo Mwenyezi Mlungu achiatsamula dunia ndzima na achiricha kudzenga nyo mudzi. 9Ndiyo mana mudzi hinyo waihwa Babeli, kpwa kukala phapho ndipho Mwenyezi Mlungu ariphotsanganya luga yokala ichigombwa ni atu duniani kosi, achiatsamula dunia yosi.

Vivyazi vya Shemu

(1 Nyakati 1:24–27)

10Higa ni maneno ga kuhusu Shemu na uvyaziwe.

Miaka miiri bada ya mafuriko Shemu kala ana miaka gana mwenga, achivyala mwana mlume, Arifakisadi. 11Bada ya kuvyala Arifakisadi, Shemu wasagala miaka magana matsano na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu.

12Arifakisadi ariphofika miaka mirongo mihahu na mitsano wavyala Shela. 13Bada ya kuvyala Shela, Arifakisadi wasagala miaka magana mane na tahu na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu.

14Shela ariphofika miaka mirongo mihahu wavyala Eberi. 15Bada ya kuvyala Eberi, Shela wasagala miaka magana mane na tahu na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu.

16Eberi ariphofika miaka mirongo mihahu na ne wavyala Pelegi. 17Bada ya kuvyala Pelegi, Eberi wasagala miaka magana mane na mirongo mihahu na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu.

18Pelegi ariphofika miaka mirongo mihahu wavyala Reu. 19Bada ya kuvyala Reu, Pelegi wasagala miaka magana mairi na tisiya na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu.

20Reu ariphofika miaka mirongo mihahu na miiri wavyala Serugi. 21Bada ya kuvyala Serugi, Reu wasagala miaka magana mairi na sabaa na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu.

22Serugi ariphofika miaka mirongo mihahu wavyala Nahori. 23Bada ya kuvyala Nahori, Serugi wasagala miaka magana mairi na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu.

24Nahori ariphofika miaka mirongo miiri na tisiya wavyala Tera. 25Bada ya kuvyala Tera, Nahori wasagala miaka gana mwenga na kumi na tisiya na achikala akavyala ana anjina, alume na achetu.

26Tera ariphokala na miaka mirongo sabaa, wavyala Buramu, Nahori na Harani.

Vivyazi vya Tera

27Hano ndio atu a chivyazi cha Tera.

Tera wavyala Buramu, Nahori na Harani. Harani wavyala Lutu. 28Harani wafwa Uru mudzi wa Akalidayo, ambako ndiko kovyalwa, na ariphofwa iseye Tera kala achere moyo. 29Buramu walóla Sarai na Nahori walóla Milika mwana wa Harani, ambaye piya kala ni ise wa Isika. 30Sarai kala ni tasa, kala kana mwana.

31Tera wamuhala mwanawe Buramu na mdzukuluwe Lutu, mwana mlume wa Harani na mkpwaza-mwanawe Sarai, mkpwaza Buramu. Osi atuluka Uru, mudzi wa Akalidayo achitaka kuphiya tsi ya Kanani. Ela ariphofika Harani, achisagala phapho.

32Tera wafwa ko Harani. Wakati ariphofwa, kala ana miaka magana mairi na mitsano.

12

Mlungu anamtsambula Buramu

112:1 Mahendo 7:2–3; Aeburania 11:8Siku mwenga, Mwenyezi Mlungu wamuamba Buramu, “Uka kpwenye tsi yenu, uriche mbarizo na nduguzo na uphiye tsi ambayo nindakuonyesa.

2Nindakuhenda ukale taifa kulu

na ndakujaliya.

Nindakuhenda umanyikane,

nawe undakala baraka.

312:3 Agalatia 3:8Nindaabariki aho akubarikio,

yeyesi ndiyekulani, nindamlani,

na atu osi duniani

andajaliwa kutsupira uwe.”

4Phahi, Buramu wauka dza arivyolagizwa ni Mwenyezi Mlungu, na Lutu achiphiya naye. Buramu kala ana miaka mirongo sabaa na mitsano ariphouka Harani. 5Buramu wahala mchewe Sarai, na Lutu, mwana wa nduguye, mali zosi arizophaha na atumwa osi arioaphaha pho Harani, achiuka achiphiya Kanani.

6Buramu watsupira kahi-kahi ya yo tsi hadi achifika Shekemu, phatu phokala na muhi wa mwaloni urio More. Siku zizo Akanani kala anasagala tsi iyo. 712:7 Mahendo 7:5; Agalatia 3:16Mwenyezi Mlungu wamtsembukira Buramu, achimuamba, “Hino ndiyo tsi ndiyoipha uvyazio.” Hipho Buramu wadzenga phatu pha kulavira sadaka Mwenyezi Mlungu, ambaye kala akamtsembukira.

8Kula hipho waphiya uphande wa myango ya mlairo wa dzuwa wa Betheli na achichita hemare. Betheli ichikala i mtswerero wa dzuwa na Ai ichikala i mlairo wa dzuwa. Phapho wamdzengera Mwenyezi Mlungu phatu pha kulavira sadaka na achimuabudu. 9Chisha Buramu wazidi kuphiya uphande wa Negebu.

Buramu anaphiya Misiri

10Halafu kpwakala na ndzala hiko Kanani, na ndzala iyo yakala kulu hata ichibidi Buramu atsame, waphiya Misiri achendasagala kuko kpwa muda. 11Buramu ariphokala a phephi kufika Misiri, wamuambira mchewe Sarai, “Ninamanya kukala uwe u mnono? 12Amisiri achikuona andaamba, ‘Yuyu ni mchewe,’ na phapho aniolage ela uwe akuriche moyo. 1312:13 Mwandzo 20:2; 26:7Nakuvoya uaambire kukala uwe u mwenehu, ili nisiolagbwe na nihenderwe mambo manono kpwa sababuyo.”

14Sambi Buramu ariphofika Misiri, Amisiri achimuona kukala ye mchetu ni mnono sana. 15Maofisaa a Farao ariphomuona, achendamtogola mbere za Farao, halafu ye mchetu achihalwa achiphirikpwa dzumbani kpwa Farao. 16Buramu wahenderwa mambo manono-manono ni Farao kpwa sababu ya Sarai na achihewa mangʼondzi na mbuzi, ngʼombe, punda, atumwa alume na achetu na ngamia.

17Ela Mwenyezi Mlungu waagayisa na achiatiya makongo makali-makali Farao na atu a nyumbaye yosi kpwa sababu ya Sarai, mkpwaza Buramu. 18Hipho Farao achimlagizira Buramu, achimuamba, “Ni neno rani rino ronihendera? Kpwa utu wani kuyaniambira kukala yuno ni mcheo? 19Kpwa utu wani waniamba ni mwenenu, na uchinihenda nimuhale akale mkpwazangu? Sambi mcheo hiyu; muhale na muuke!” 20Chisha Farao achilagiza atue amsindikize Buramu na mchewe na mali zosi zokala nazo.

13

Buramu na Lutu anatengana

1Buramu waambuka hadi Negebu kula Misiri, iye na mchewe na vituvye vyosi, phamwenga na Lutu. 2Buramu kala akakala tajiri wa mifugo, feza na zahabu. 3Buramu waenderera na charoche kula Negebu hadi achifika Betheli, phatu ariphokala akachita hemare pho mwandzo, kahi-kahi ya Betheli na Ai. 4Phatu phapho ndipho phokala phatu pha kulavira sadaka ariphokala akaphadzenga pho mwandzo. Phapho Buramu achimuabudu Mwenyezi Mlungu.

5Lutu kala achiphiya phamwenga na Buramu, naye kala ana vyaa vya ngʼombe, mangʼondzi na mbuzi na mahema. 6Akala ana mifugo minji hata ichikala taaweza kusagala phamwenga mana weru wa kurisa kala tautosha. 7Achikala, arisa a Buramu na a Lutu anaheha. Piya siku zizo Akanani na Aperizi kala anasagala tsi iyo.

8Halafu Buramu wamuamba Lutu, “Nahusihehe wala arisa ehu naasihehe, mana swiswi hu amwenga. 9Lola, weru wosi huno. Sambi nahuganyane. Uchitsambula kumotso nami nindahala kulume; uchitsambula kulume mino nindaphiya kumotso.”

1013:10 Mwandzo 2:10Lutu waona kukala dete ra muho Joridani rina madzi manji chila phatu hadi Soari, dza viratu munda wa Mwenyezi Mlungu ama tsi ya Misiri. Wakati hinyo Mwenyezi Mlungu kala kadzangbweangamiza midzi ya Sodoma na Gomora. 11Phahi, Lutu wadzitsamburira dete rosi ra muho Joridani na achiphiya uphande wa mlairo wa dzuwa. Hivyo ndivyo ambavyo hano atu airi aganyana. 12Buramu wakala phapho Kanani, na Lutu achendasagala hira midzi ya deteni, achichita mahemage phephi na Sodoma.

13Ela atu a Sodoma kala ni ayi, na akala anamuhendera Mwenyezi Mlungu dambi nyinji.

Buramu anaonyeswa tsi

14Lutu ariphouka, Mwenyezi Mlungu wagomba na Buramu, achimuamba, “Kula pho uripho, lola uphande wa vurini, wa mwakani, wa mlairo wa dzuwa na wa mtswerero wa dzuwa. 1513:15 Mahendo 7:5Tsi yosi iyo uionayo nindakupha uwe na vivyazivyo ikale yenu hata kare na kare. 16Nindahenda atu a chivyazicho akale anji asioolangika dza mtsanga. 17Sambi phiya ukainyendeke iyo tsi kahi ya marege na mapanage mana mino nindakupha.” 18Phahi Buramu wangʼola mahemage na achitsama, achendasagala phephi na mihi ya mialoni ya Mamre, iriyo Heburoni, na phapho achimdzengera Mwenyezi Mlungu phatu pha kumlavira sadaka.

14

Buramu anamtivya Lutu

1Wakati uho, Amurafeli mfalume wa Shinari, Arioko mfalume wa Elasari, Kedorilaoma mfalume wa Elamu na Tidali mfalume wa Goimu, 2apigana viha na afalume atsano, Bera mfalume wa Sodoma, Birisha mfalume wa Gomora, Shinabu mfalume wa Adima, Shemeberi mfalume wa Seboimu, na mfalume wa Bela ambayo piya yaihwa Soari. 3Hano afalume atsano ahala asikari aho a viha na achiahenda kundi mwenga hiko Dete ra Sidimu, ambaro vivi ni Bahari ya Munyu. 4Kpwa miaka kumi na miiri alazimishwa kuhumikira mfalume Kedorilaoma ela mwaka wa kumi na tahu achimuasi. 5Mwaka wa kumi na ne Kedorilaoma na hara afalume ayae akpwedzaapiga Arafa hiko Ashiterothi-Karinaimu, Azuzi hiko Hamu, Aemi hiko Shawe-Kiriathaimu, 6na Ahori hiko mwango wa Seiri, achiazoresa hadi Eli-Parani kanda-kanda ya jangbwa. 7Chisha achiuya nyuma hadi Eni-Mishipati (yani Kadeshi), achipiga na achihala tsi yosi ya Aamaleki na achiashinda Aamori ariokala Hazazoni-Tamari.

8Ndipho afalume a Sodoma, Gomora, Adima, Seboimu na Bela (dzinare ranjina ni Soari) atuluka achendadzipanga ko Dete ra Sidimu. Ahenda vivi 9ili apigane na Kedorilaoma mfalume wa Elamu, Tidali mfalume wa Goimu, Amurafeli mfalume wa Shinari na Arioko mfalume wa Elasari, afalume atsano chinyume cha afalume a ne. 10Dete ra Sidimu kala ri tele madibwa ga lami na afalume a Sodoma na Gomora na asikari aho phokala anachimbira viha, anjina agbwa mo madibwani, na hara anjina ariosala azorera myangoni. 11Hara afalume ane ahala mali zosi za Sodoma na Gomora, piya vyakurya, na achiphiya vyao. 12Lutu, mwana wa ndugungbwa wa Buramu, ambaye kala anasagala Sodoma, piya wahalwa mateka phamwenga na malize zosi.

13Mutu mmwenga yekala akachimbira, wakpwendamuambira Buramu, Mueburania kuhusu gosi gokala gakahendeka kuko. Wakati uho Buramu kala anasagala phephi na mihi ya mialoni ya Mamre, yuya Muamori, ndugungbwa wa Eshikoli na Aneri, osi ambao kala akaphahana na Buramu kuteryana siku za shida. 14Buramu ariphophaha habari kukala mwanawe akahalwa kpwa nguvu, wahala alume osi magana mahahu na kumi na nane a phakpwe kambini okala anaweza kuphiya vihani na achialunga-lunga hara maadui hadi Dani. 15Hiko waaganya atue madiba-madiba; usiku achipigana na hara maadui na achiashinda. Achiazoresa hadi Hoba ambako ni uphande wa vurini wa mudzi wa Damasikasi. 16Achiphaha mali zosi zokala zikahalwa zewe. Piya wamphaha Lutu mwana wa nduguye na achimuuyiza na malize, phamwenga na alume na achetu anjina ambao kala akatsamizwa kpwa lazima.

Melikisedeki anamʼbariki Buramu

17Buramu ariphouya kula vihani ambako washinda mfalume Kedorilaoma na afalume ayae, mfalume wa Sodoma wakpwedzamchinjira Buramu Dete ra Shawe (yani Dete ra Mfalume).

1814:18 Aeburania 7:1–10Naye Melikisedeki, mfalume wa Salemu, wareha mabofulo na uchi. Wakala mkpwulu wa dini, mlavyadzi-sadaka wa Ariye Dzulu Kuriko Vyosi, 19na achimjaliya Buramu achiamba, “Buramu naajaliwe ni Mlungu, Ariye Dzulu Kuriko Vyosi, Muumba wa dzulu mlunguni na dunia. 20Naatogolwe Mlungu Ariye Dzulu Kuriko Vyosi, ariyekupha nguvu za kushinda maaduigo.” Naye Buramu wamupha Melikisedeki seemu mwenga ya kumi ya vitu vyosi arivyovihala zewe vihani.

21Mfalume wa Sodoma achimuambira Buramu, “Nipha atu, ela mali hala mwenye.”

22Ela Buramu achimuamba mfalume wa Sodoma, “Naapa kpwa Mwenyezi Mlungu Ariye Dzulu Kuriko Vyosi, Muumba wa dzulu mlunguni na dunia, 23kukala sindahala chitucho chochosi, hata wuuzi wala kowa ya chirahu, usedze ukaamba, ‘Mimi ndimi yemtajirisha Buramu.’ 24Sindakubali kuhala chitu chochosi isiphokala chira chakurya ambacho atu angu arya. Ela ariche ahale hano ayangu nriophiya nao, Aneri, Eshikoli na Mamre na atu ao. Aho naahale mtalo wao.”

15

Mlungu anaika chilagane na Buramu

1Bada ya mambo higo Mwenyezi Mlungu wagomba na Buramu ruwiyani15:1 Ruwiya ni dza ndoso, ela nkuhendeka wakati mutu a matso. Mlungu nkulavya ujumbe kpwa atu fulani kpwa kuahenda aone na asikire mambo higo ruwiyani. achimuamba, “Buramu usiogophe. Mimi ni ngaoyo na zawadiyo indakala kulu sana.”

2-3Ela Buramu achiamba, “Ee Mwenyezi Mlungu, mkpwulu wa dunia yosi, zawadi iyo indanifwahani mana mino sina mwana. Lola, kuniphere mwana, nindafwa bila mwana na Eliezeri kula Damasikasi, mmwenga wa atumwa angu, ndiye ndenirisi.”

4Ndipho Mwenyezi Mlungu achimuamba Buramu, “Hiye Eliezeri siye ndiyekurisi; mwanao mwenye mlume ndiye ndekurisi.” 515:5 Arumi 4:18; Aeburania 11:12Achimlavya kondze Buramu, achimuamba, “Lola, hiko dzulu mlunguni na uolange zira nyenyezi ichikala undaweza kuziolanga.” Chisha achimuamba, “Atu a chivyazicho taandaolangika dza viratu nyenyezi.”

615:6 Arumi 4:3; Agalatia 3:6; Jakobo 2:23Buramu achimkuluphira Mwenyezi Mlungu na kpwa sababu iyo Mwenyezi Mlungu achimuhenda akale mutu wa haki.

7Chisha Mlungu achimuamba, “Mimi ndimi Mwenyezi Mlungu yekulavya Uru mudzi wa Akalidayo ili nikuphe tsi ihi ikale yako.”

8Ela Buramu achiamba, “Ee Mwenyezi Mlungu, Mlungu nindamanyadze kukala tsi hino indakala yangu?”

9Mlungu achimuamba, “Nirehera ndama, goma ra mbuzi na turume, osi akale na miaka mihahu-mihahu. Piya urehe ninga na mwana njiya.”

10Buramu wamrehera Mlungu hara nyama, achiaahula pande mbiri-mbiri na achiapanga misitari kulolana. Ela hara nyama a mapha kayaahula. 11Makozi gariphogbwa phara kurya zira nyama, Buramu wagainga.

1215:12 Ayubu 4:13–14Dzuwa ririphotsotsomera gamba, Buramu wagbwirwa ni usingizi wa fungo na chilungulungu cha jiza ra kutisha chichimfwinika. 1315:13 Kutsama 1:1–14; Mahendo 7:6Halafu Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Umanye hakika kukala uvyazio undakala ujenini tsi ambayo siyo yao, nao andahendwa akale atumwa na andateswa kpwa miaka magana mane. 1415:14 Kutsama 12:40–41; Mahendo 7:7Ela nindaatiya adabu hara atu ndioahenda atumwa na chisha badaye andauka achikala na utajiri munji. 15Ela uwe mwenye undakala mtumia na undafwa na amani. 16Kahi ya chivyazi cha ne, atu a chivyazicho andauya phapha, mana sindaatuluza Aamori hadi uyi wao ukale ni wa kutiywa adabu.”

17Dzuwa ririphotswa na kuinjira jiza, nyungu yokala inafuka mosi, na chimwindi chokala chinaaka chichitsupa kahi-kahi ya vira vipande vya nyama. 1815:18 Mahendo 7:5Siku iyo Mwenyezi Mlungu waika chilagane na Buramu achimuamba, “Tsi ihi naipha atu a chivyazicho kula muho wa Misiri hadi muho mkpwulu wa Yufurati, 19yani, tsi za makabila ga Akeni, Akenizi, Akadimoni, 20Ahiti, Aperizi, Arafa, 21Aamori, Akanani, Agirigashi na Ajebusi.”

16

Sarai na Hagari

1Phahi Sarai, mkpwaza Buramu, kala kadzangbwevyala naye ana. Ela kala ana mtumwawe mchetu kula Misiri, yeihwa Hagari. 2Ndipho Sarai achimuamba Buramu, “Unamanya kukala Mwenyezi Mlungu kakanijaliya ana. Phiya ukalale na muhendi kazi wangu, chahi nindaphaha mwana kutsupira iye.” Buramu achikubali go maneno ga Sarai. 3Phahi Sarai wamuhala Hagari, mhendiwe wa kazi kula Misiri achimupha mlumewe akale mchewe. (Higa gahendeka bada ya Buramu kusagala Kanani miaka kumi.) 4Buramu achimmanya chimwiri, naye achigbwira mimba.

Ariphomanya kukala ana mimba waandza kumʼbera tajiriwe. 5Halafu Sarai achimuamba Buramu, “Gaga mai nihenderwago gasababishwa ni uwe. Nakupha muhendi kazi wangu, ela kpwa kukala anamanya wagbwira mimba vivi ananibera. Mwenyezi Mlungu andalamula kahi ya uwe na mimi!”

6Buramu wamuamba Sarai, “Hiyu ni mhendio wa kazi, muhende vyo uonavyo ni sawa.” Phahi Sarai wamtesa Hagari hadi achichimbira.

7Malaika wa Mwenyezi Mlungu wamuona Hagari kanda-kanda ya pula ya madzi jangbwani, yokala kanda-kanda ya njira ya kuphihira Shuri. 8Ye malaika achimuamba, “Hagari, mhendikazi wa Sarai, ulaphi na unaphiyaphi?”

Hagari achijibu achiamba, “Namchimbira tajiri wangu Sarai.”

9Yuya malaika wa Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Uya kpwa tajirio na ukadziike tsinize.” 10Chisha ye malaika wa Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Nindakupha uvyazi munji hata mutu asiweze kuuolanga.” 11Ye malaika wa Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Lola, hipha sambi una mimba, undavyala mwana mlume. Undamuiha Isimaili16:11 Isimaili manaye ni Mlungu anasikira. kpwa sababu Mwenyezi Mlungu akasikira chirirocho cha mateso. 12Kpwa kpweli maishage gandakala dza punda wa tsakani; andakala mpindzani wa atu osi na atu osi andakala apindzanie. Andaishi achikala kaphahana na nduguze.”

13Hagari wamupha dzina hiri ye Mwenyezi Mlungu yegomba naye, “Uwe u Mlungu unionaye,” kpwa sababu waamba, “Hata phapha napho nikamuona Mlungu anionaye.” 14Ndiyo mana hicho chisima chaihwa Beeri-Lahai-Roi16:14 Beeri-Lahai-Roi manaye ni chisima cha ariye moyo anionaye. nacho chi kahi-kahi ya Kadeshi na Beredi.

1516:15 Agalatia 4:22Hagari wamvyarira Buramu mwana mlume naye Buramu achimuiha Isimaili. 16Buramu kala ana miaka mirongo minane na sita Hagari ariphovyala Isimaili.

17

Ishara ya chilagane

1Buramu ariphokala ana miaka mirongo tisiya na tisiya, Mwenyezi Mlungu wamtsembukira tsona na achimuamba, “Mimi ndimi Mlungu Mwenye Nguvu Zosi. Maishago niogopha na ukale bila ya lawama. 2Nindatimiza chilagane changu na uwe na chivyazicho chindakala chinji sana.”

3Buramu wagbwa chimabumabu na Mlungu achimuamba, 4“Lola, chichi ndicho chilagane changu na uwe: Ninakuahidi kukala undakala mkarengbwa wa mataifa manji. 517:5 Arumi 4:17Kundaihwa Buramu tsona, ela dzinaro undaihwa Burahimu,17:5 Burahimu manaye ni baba wa makabila manji, au atu anji. kpwa sababu ninakuhenda mkarengbwa wa mataifa manji. 6Nindakuhenda ukale na chivyazi chinji, nindakuhenda ukale mkarengbwa wa makabila manji, chisha afalume andala kpwako. 717:7 Luka 1:55Nindaika chilagane cha kare na kare na uwe na chivyazicho bada ya uwe, kukala nikale Mlunguo na Mlungu wa vivyazivyo bada ya uwe. 817:8 Mahendo 7:5Tsi yosi ya Kanani ambayo vivi unasagala dza mjeni, nindakupha uwe na chivyazicho bada ya uwe, ikale yenu hata kare na kare. Nami ndakala Mlungu wao.”

9Chisha Mlungu achimuambira Burahimu, “Uwe gbwira chilagane changu phamwenga na uvyazio bada ya uwe na vivyazi vyao vyedzavyo. 1017:10 Mahendo 7:8; Arumi 4:11Chichi ndicho chilagane changu undichochiika uwe na chivyazicho bada ya uwe: Chila mlume kahi yenu ni lazima adekpwe. 11Ni lazima mdekpwe, yani kukatwa masunyu genu, nayo indakala ishara ya chilagane changu na mwimwi. 12Kpwa vivyazi vyedzavyo chila mwana mlume wa siku nane lazima adekpwe vivyazi vyenu vyosi, akale wavyalwa mwako nyumbani, au mukamgula kula kpwa ajeni ambao sio a chivyazicho. 13Chila mmwenga lazima adekpwe, na hino indakala ishara ya chimwiri kuonyesa chilagane changu namwi ni cha kare na kare. 14Mlume yeyesi ambaye kandadekpwa, andatengbwa na atue kpwa kuvundza chilagane changu.”

15Mlungu achienderera kugomba na Burahimu achimuamba, “Ye mcheo kundamuiha Sarai tsona, ela undamuiha Sara. 16Naye nindamjaliya na kpweli nindakuhenda uvyale naye mwana mlume. Nindamjaliya na andakala ninengbwa wa makabila, afalume a atu andala kpwakpwe.”

17Burahimu wagbwa chimabumabu; achitseka na achigomba mwakpwe rohoni, “Mimi, mtumia wa miaka gana mwenga na Sara, mchetu wa miaka mirongo tisiya, kpwa kpweli tahuweza kuvyala mwana.” 18Naye Burahimu achimuamba Mlungu, “Baha Isimaili akale ndiye mrisi wangu.”

19Mlungu achiamba, “Aa, undavyala mwana mlume na mcheo Sara, na undamuiha Isaka. Nindatimiza chilagane changu naye na vivyazivye bada ya iye hata kare na kare. 20Kuhusu Isimaili, nkasikira mavoyogo. Nindamjaliya na nimuhende avyale ana anji na akale na chivyazi chinji. Andakala isengbwa wa vilongozi kumi na airi, na nindamuhenda akale taifa kulu. 21Ela nindaika chilagane changu na Isaka, ambaye undamvyala na Sara mwaka wedzao muda dza uhu.” 22Mlungu phomala kugomba na Burahimu, wauka.

23Siku iyo-iyo, Burahimu wamuogopha Mlungu, achimdeka mwanawe Isimaili na atumwa osi ariovyalwa phakpwe kaya na osi ariogulwa, alume osi a kaya pha Burahimu adekpwa siku mwenga dza Mlungu arivyolagiza. 24Burahimu kala ana miaka mirongo tisiya na tisiya ariphodekpwa, 25na mwanawe Isimaili kala ana miaka kumi na mihahu. 26Burahimu na mwanawe Isimaili adekpwa osi siku yo mwenga, 27Alume osi a nyumbani mwa Burahimu, na ariogulwa kula kpwa ajeni, nao adekpwa phamwenga na Burahimu.

18

Burahimu anatsolokerwa ni ajeni

1Siku yanjina Mwenyezi Mlungu wamtsembukira tsona Burahimu phephi na mihi ya mialoni ya Mamre. Wakati uho, Burahimu kala asegere mryangoni pha hemare na dzuwa kala ringerengere, 218:2 Aeburania 13:2watsupha matso na achiona alume ahahu aimire mbereze. Ariphoaona wazola kpwendaachinjira. Achivumbama hadi chilanguche chichiguta photsi, 3na achiamba, “Mabwana, karibuni phangu kaya, mimi ni mtumishi wenu. 4Godzani nikurehereni madzi muoge magulu, munaweza kuoya hipha kolo ya muhi. 5Piya naweza kukureherani chakurya chidide ili mphahe nguvu za kpwenderera na charo chenu, mana mkedza kpwa mtumishi wenu.”

Hara mabwana achimuamba, “Haya, henda kama uchivyogomba.”

6Phahi Burahimu wakpwendamlagiza Sara ko hemani, achimuamba, “Upesi, hala pishi kumi na mbiri za unga mnono wa nganu, uukande na uoche mikahe.”

7Halafu Burahimu waphiya wangbwi chaani na achendatsambula mtamba wa ngʼombe mnono wa kunona, achimupha mtumishi, yeutengeza upesi. 8Wahala maziya maivu, maziya maitsi, na zira nyama za ngʼombe, achiapha arye. Ariphokala anarya, Burahimu waima phephi nao pho kolo ya muhi.

9Nyo ajeni amuuza Burahimu, “Mcheo Sara a kuphi?” Burahimu achijibu achiamba, “Akuratu hemani.”

1018:10 Arumi 9:9Mmwenga wao achiamba, “Kpweli, nindauya tsona wakati dza uhu mwaka wedzao naye mcheo Sara andakala ana mwana mlume.” Wakati uho Sara kala a pho nyuma ya mryango wa hema, anaphundza. 11Burahimu na Sara kala ni atumia sana, na Sara kala kaona ga chichetu tsona. 1218:12 1 Petero 3:6Sara watseka chimoyo-moyo achiamba, “Mino ndipho ni mtumia sana, tsona mlume wangu ni mtumia. Kpweli nindasikira mtswano wakati wa kuonana chimwiri?”

13Mwenyezi Mlungu achimuamba Burahimu, “Mbona Sara anatseka na anaamba, ‘Pho mino naweza kuphaha mwana kpweli vivi nrivyo mtumia?’ 1418:14 Luka 1:37Dze, kuna utu wani ambao tauwezekana kpwa Mwenyezi Mlungu? Kama nchivyoamba, nindauya tsona mwaka wedzao wakati nchiopanga, na Sara andakala ana mwana mlume.”

15Sara waogopha, kpwa hivyo achikanuka achiamba, “Mino sitsekere.”

Ela Mlungu achiamba, “Ukatseka.”

Burahimu anavoyera Sodoma isiangamizwe

16Hara mabwana auka na achilenga phatu ambapho anaweza kuona mudzi wa Sodoma; Burahimu waasindikiza. 17Mwenyezi Mlungu achigomba mo rohoni achiamba, “Sindamfwitsa Burahimu gara ndigogahenda, 18mana Burahimu andakala taifa kulu ra atu enye nguvu. Mataifa gosi duniani gandajaliwa kutsupira iye. 19Námtsambula ili aambire anae na vivyazivye bada ya iye alunge njira ya Mwenyezi Mlungu kpwa kuhenda ga haki na garigo ga sawa mbere zangu. Achihenda vivyo, mimi Mwenyezi Mlungu nindamuhendera Burahimu gosi ambago námlaga.”

20Chisha Mwenyezi Mlungu achimuamba Burahimu, “Mimi nkasikira malalamiko chinyume cha atu a Sodoma na Gomora mana dambi zao zikaenjerezeka sana. 21Nindatserera nkalole ichikala ahendago ni mai dza nrivyosikira. Ichikala sivyo, nindamanya.”

22Phahi hara mabwana airi auka kuphiya uphande wa Sodoma, ela Burahimu achikala akasala aimire mbere za Mwenyezi Mlungu. 23Chisha Burahimu achisengera phephi na achiamba, “Dze, undaangamiza atu a haki phamwenga na nyo ayi? 24Nakuvoya, ichikala hura mudzi una atu a haki mirongo mitsano, uuonere mbazi, usiuangamize ili utivye hara atu a haki mirongo mitsano. 25Kpwa kpweli taifwaha kuolaga atu a haki phamwenga na atu ayi! Taiwezekana! Taifwaha kuhenda atu a haki sawa na atu ayi. Uwe u muamuli wa dunia yosi, kundakosa kuhenda haki.”

26Mwenyezi Mlungu achiamba, “Ichikala nindaphaha atu a haki mirongo mitsano hiko Sodoma, mudzi wosi nindauricha kpwa sababu yao.”

27Burahimu achijibu achiamba, “Hai, Mwenyezi Mlungu, kpwa kukala jasiri wa kugomba nawe dzagbwe mimi ni vumbi tu. 28Dze, kala yo isabu ikaphunguka atu atsano kahi ya nyo enye haki mirongo mitsano, undauangamiza nyo mudzi kpwa kukala ukaphunguka atu atsano?”

Achiamba, “Ichikala nindaphaha atu mirongo mine na atsano hiko, sindauangamiza.”

29Burahimu achigomba naye tsona achiamba, “Dze, ichikala kuna atu mirongo mine tu?”

Mlungu achijibu achiamba, “Kpwa sababu ya nyo atu mirongo mine, sindauangamiza.”

30Chisha Burahimu achiamba, “Usitsukirwe Mwenyezi Mlungu, dze, ichikala kuna atu mirongo mihahu?”

Achiamba, “Sindahenda hivyo nchiphaha atu mirongo mihahu.”

31Burahimu achiamba, “Mimi nkadzilavya kugomba na uwe Mwenyezi Mlungu, dze muchiphahikana atu mirongo miiri?”

Mlungu achijibu achiamba, “Kpwa sababu ya atu mirongo miiri, sindauangamiza.”

32Chisha Burahimu achiamba, “Usitsukirwe ee Mwenyezi Mlungu, navoya nigombe tsona limwenga. Dze, muchiphahikana atu kumi?”

Naye achijibu achiamba, “Kpwa sababu ya nyo atu kumi, sindauangamiza.”

33Mwenyezi Mlungu ariphomala kugomba na Burahimu, wauka, naye Burahimu achiuya kaya.

19

Malaika anaphiya kpwa Lutu

1Hara malaika airi19:1 Hara malaika airi ni sawa na hara mabwana airi ario sura 18:22. afika Sodoma dziloni, Lutu kala asegere ryangoni, ryango ra Sodoma. Ariphoaona, wangʼoka achendaachinjira, chisha achizama hadi usowe uchiguta photsi 2na achiamba, “Mabwana karibuni kpwangu kaya; mimi ni mtumishi wenu. Munaweza kusinga magulu na kulala hiko rero usiku, ligundzu chiti mundalamuka na mphiye charo chenu.” Ela aho achiamba, “Aa, swino hundalala phapha muhalani.”

3Ela Lutu achiabembeleza hadi mwisho achiphiya nao kpwakpwe kaya. Achiatengezera chakurya chinono, yani mikahe isiyotiywa hamira. Chiriphoivwa waapha achirya.

4Kabila taadzangbwekpwendalala, alume a mudzi wa Sodoma — avyere kpwa adide — akpwedzazunguluka nyumba ya Lutu. 519:5 Aamuli 19:22–24Achimuiha Lutu, achimuamba, “A kuphi hara alume achiokpwedza kpwako dziloni? Atuluze kondze, hunalonda huahende achetu.”

6Lutu watuluka kondze na achifunga mryango. 7Achiaamba, “Enehu, nakuvoyani msihende mambo mai! 8Lolani! Nina ana airi achetu ambao taadzangbwelala na alume. Godzani nikurehereni muahende mlondavyo. Ela musiahendere mai hano, mana ni ajeni angu, ni lazima niarinde.”

9Ela aho achiamba, “Hebu, huphise hipha njirani! Uwe u mjeni tu na kuweza kuhuambira ra kuhenda. Phahi, hundakuhenda vibaya kushinda aho ajenio.” Achimsukuma-sukuma sana Lutu, achisengera ili avundze mryango.

10Ela hara alume airi mura nyumbani agolosa mikono, achimuhala Lutu, achimuinjiza ndani na achifunga mryango. 1119:11 2 Afalume 6:18Chisha achiahenda vipofu gafula atu osi okala kondze mryangoni, avyere kpwa adide, na achidziremweza kuendza mryango, ela tauonere.

12Hara alume airi amuambira Lutu, “Dze, una mutu wanjina yeyesi hipha, mwana mlume ama mchetu, mkpwaza-mwana, mtsedza ama mʼbario yeyesi akalaye mudzi huno? Atsamize, 13mana swino hundauangamiza kpwa kukala chiriro kuhusu atu aha chikazidi nacho chikafikira Mwenyezi Mlungu naye akahuhuma hubanange uhu mudzi.”

14Hipho, Lutu watuluka achendaambira achumba a anae achetu, achiaambira, “Upesi, ukani hipha; Mwenyezi Mlungu a phephi auangamize huno mudzi.” Ela aho achiona ni machani.

15Kuriphokala kunangʼala-ngʼala, nyo malaika amuhimiza Lutu achimuamba, “Henda wangbwi uhale mcheo na anao, muuke, sedze mkafwa wakati mudzi unatiywa adabu.”

1619:16 2 Petero 2:7Lutu achikala anasita-sita, hipho hara malaika amgbwira mkpwono iye, mchewe na hara anae airi achetu achialongoza kondze ya mudzi, mana Mwenyezi Mlungu waaonera mbazi. 17Ariphokala akaatuluza kondze, mmwenga wao waamba, “Chimbirani mtivye maisha genu! Msilole nyuma wala musiime phophosi kpwenye tsi ya kugbwa! Chimbirirani myangoni ili sedze mkafwa.”

18Ela Lutu achiaambira, “Hata nagasikale mabwana. 19Ni kpweli mimi mtumishi wenu mkanitsunuka na mkanionera mbazi kpwa kunitivya, ela siweza kufika myangoni mana ni kure sana. Nchihenda vivyo, nindaphahwa ni go mai na nifwe. 20Lolani, phapha phana mudzi mdide niwezao kuuchimbirira. Dza muonavyo ni mdide, ela nirichani nchimbirire hiko nami ndakala moyo.”

21Ye malaika achimuamba, “Haya, ni sawa-sawa, nkakubali. Sindauangamiza mudzi hinyo uchiouhadza. 22Henda wangbwi uchimbirire kuko, mana sindahenda rorosi hadi ufike kuko.” Kpwa sababu Lutu waamba ni mdide, hura mudzi waihwa Soari.19:22 Soari manaye ni mdide.

Sodoma na Gomora inaangamizwa

23Lutu ariphofika Soari dzuwa kala rikatuluka. 2419:24 Mathayo 10:15; 11:23–24; Luka 10:12; 17:29; 2 Petero 2:6; Juda 1:7Ndipho Mwenyezi Mlungu achihenda Sodoma na Gomora kunye mvula ya moho wa chibiriti kula mlunguni. 25Achiangamiza midzi iyo, tsi yosi ya kugbwa, atu osi ariokala mumo na chila chitu chomera hiko. 2619:26 Luka 17:32Ela mkpwaza Lutu walola nyuma na achigaluka nguzo ya munyu.

27Siku iyo-iyo ligundzu Burahimu wauya phara ariphokala akaima mbere za Mwenyezi Mlungu. 28Achilola uphande wa Sodoma na Gomora na tsi yosi ya kugbwa na achiona mosi unafuka kula photsi, dza mosi wa tanu.

29Phahi, siku hira Mlungu ariphoangamiza midzi ya tsi ya kugbwa mokala Lutu achisagala, watambukira voyo ra Burahimu na achimlavya Lutu wakati ariphobananga yo midzi.

Lutu na anae achetu

30Kpwa sababu Lutu kala ni muoga wa kusagala Soari, iye na anae airi achetu wapanda myangoni na achendasagala pangani. 31Siku mwenga mwanawe mvyere wamuamba mdidewe, “Baba yehu ni mtumia na takuna alume a kuhulóla tsi ihi dza vihendekavyo duniani kosi. 32Sambi nahumlevye baba yehu na hulale naye, ili huendeleze chivyazi chehu kutsupira kpwakpwe.”

33Usiku uho achimlevya ise yao na uchi, na yuya mvyere achilala naye. Ela Lutu kamanyire wakati mwanawe aripholala naye wala wakati ariphouka.

34Siku yolungira, yuya mvyere wamuamba mdidewe, “Dzana usiku mino nálala na baba. Rero usiku piya nahumlevye tsona, nawe ukalale naye ili huendeleze chivyazi chehu naye.” 35Phahi kuriphofika usiku, amlevya ise yao na yuya mdide achendalala naye. Lutu kamanyire tsona wakati mwanawe aripholala naye wala wakati ariphouka.

36Kpwa njira iyo anangbwa osi airi a Lutu agbwira mimba kula kpwa ise yao. 37Mwanawe mchetu mvyere wadzivugula mwana mlume na achimuiha Moabu. Iye ndiye mkarengbwa wa Amoabu hadi rero. 38Yuya mwanawe mchetu mdide naye wavyala mwana mlume, achimuiha Beni-Ammi. Beni-Ammi ndiye mkarengbwa wa Aamoni hadi rero.

20

Burahimu na Abimeleki

1Burahimu watsama Mamre, achiphiya seemu za Negebu achendasagala kahi-kahi ya Kadeshi na Shuri. Badaye, wakpwendasagala Gerari dza mjeni. 220:2 Mwandzo 12:13; 26:7Kuko Burahimu wakala achiaambira atu Sara ni nduguye. Phahi Abimeleki, mfalume wa Gerari, wahuma atu akamuhale Sara, naye achimuhala.

3Ela Mlungu wagomba na Abimeleki usiku ndosoni, achimuamba, “Undafwa kpwa kuhala mchetu hiyu, mana iye ni mkpwaza mutu.”

4Ela Abimeleki kala kadzangbwelala naye achiamba, “Vino Mwenyezi Mlungu, undabananga taifa risiro na kosa? 5Burahimu mwenye waamba Sara ni nduguye naye Sara waamba dza vivyo. Neno hiri nárihenda na moyo mmwenga nami sina makosa.”

6Ndipho Mlungu achimuambira Abimeleki mo ndosoni, “Ee, namanya kala wahenda neno hiri na moyo mmwenga, ndiyo mana nákuzuwiya usihende dambi na siyakuricha ukalala naye. 7Sambi, iye mchetu muuyize kpwa mlumewe na ye mlumewe andakuvoyera nawe undaishi kpwa kukala iye ni nabii. Ela ichikala kundamuuyiza, kpwa kpweli umanye undafwa, uwe na atuo osi.”

8Kuriphocha, Abimeleki walamuka ligundzu chiti achiiha atumishie osi na achiaambira achigogaona ndosoni, nao achitishirwa sana. 9Halafu Abimeleki wamuiha Burahimu na achimuamba, “Kpwa utu wani ukahuhendera vino? Nakukosani hata yenirehera nduni hino na ufalume wangu? Ukanihenda utu ambao taufwaha.” 10Chisha Abimeleki achimuamba Burahimu, “Kala unaazani hata uchihenda vino?”

11Burahimu achijibu achiamba, “Náhenda vivyo kpwa kukala náona kukala kuku kosi atu taamuogopha Mlungu na nchiona kukala andaniolaga kpwa sababu ya mkpwazangu. 12Piya ni mwenehu kpweli, ni mwenehu mana baba yehu ni mmwenga, ela chila mmwenga ana nine. Ela namlóla akale mkpwazangu. 13Mlungu ariphonihenda nituluke nyumbani mwa baba, namuamba Sara, ‘Hivi ndivyo ambavyo undanionyesa mendzwayo, kukala chila phatu ndiphophiya, amba mimi ni mwenenu.’ ”

14Phahi Abimeleki wahala mangʼondzi, ngʼombe na atumwa, alume na achetu achimupha Burahimu, chisha achimuuyizira mchewe Sara. 15Abimeleki achimuambira, “Hino yosi ni tsi yangu, lola phatu phophosi ulondapho usagale.”

16Piya wagomba na Sara achiamba, “Námupha mwenenu vipande elufu mwenga vya feza kuonyesa atu osi urio nao kukala kuna makosa. Vivi chila mutu andamanya kukala kuhendere makosa.”

17-18Mwenyezi Mlungu kala akaafunga chivyazi achetu osi a kaya pha Abimeleki, kpwa sababu ya gara gohenderwa Sara, mkpwaza Burahimu. Hipho, Burahimu wamuvoyera Abimeleki na Mlungu achimphoza. Piya achimvugula chivyazi mchewe na atumwae achetu, achikala anavyala tsona.

21

Kuvyalwa kpwa Isaka

1Mwenyezi Mlungu wamuhendera Sara dza viratu arivyogomba, na achimuhendera garatu arigokala akalaga. 221:2 Aeburania 11:11Sara wagbwira mimba na achimuvyarira Burahimu mwana mlume wakati wa utumiawe. Gaga gahendeka wakati uratu ambao Mlungu kala akaamba. 3Burahimu wamuiha Isaka21:3 Isaka manaye ni anatseka. ye mwana ariyevyarirwa ni Sara. 421:4 Mwandzo 17:12; Mahendo 7:8Na mwanawe Isaka ariphokala akafisa siku nane, Burahimu wamdeka kama Mlungu arivyokala akamlagiza. 5Isaka ariphovyalwa, Burahimu kala ana miaka gana mwenga.

6Ndipho Sara achiamba, “Mlungu akanihenda ntseke na raha, na yeyesi ndiyesikira dzambo hiri andatseka phamwenga nami.” 7Chisha achiamba, “Ni ani angemuambira Burahimu kukala Sara andaamwisa ana? Ela nikamvyarira mwana mlume kahi ya utumiawe.”

8Isaka wakula na siku ariphorikiswa, Burahimu wahenda sharee kulu.

Hagari na Isimaili anazolwa

9Siku mwenga Sara wamuona ye mwana mlume wa Hagari, Mmisiri yemvyala na Burahimu anamuifya Isaka. 1021:10 Agalatia 4:29–30Ariphoona wamuambira Burahimu, “Mzole hiyu mchetu mtumwa na mwanawe. Mana mwana wa mtumwa hiyu kandarisi phamwenga na mwanangu Isaka.”

11Neno hiri ramsononesa sana Burahimu mana Isimaili piya kala ni mwanawe. 1221:12 Arumi 9:7; Aeburania 11:18Ela Mlungu achimuamba, “Usisononeke kuhusu hiye mvulana na mtumwao mchetu. Rorosi ndirokuambira Sara uhende, henda, mana uvyazio nriokulaga undatalwa kukala ula kpwa Isaka. 13Piya iye mwana wa mtumwao mchetu nindamupha vivyazi vinji, nindamuhenda akale taifa kpwa kukala iye piya ni mwanao.”

14Kuriphocha, ligundzu chiti wahala chakurya na chiriba cha madzi,21:14 Atu hinyo kala achihumira mifuko ya chingo kutsukurira madzi ga kunwa. achimhika Hagari fuzini na achimzola na mwanawe. Hagari wauka, achikala anadengereka weru wa Beeri-Sheba.

15Chiriba chiriphosira madzi, Hagari wamlaza ye mwana kahi ya chitsaka chimwengachapho. 16Achisagala hatuwa naye, kama hatuwa ya kutsupha hondza mana waamba, “Simendze nimuone mwanangu afwavyo.” Phokala asegere kanda achiandza kurira na raka ra dzulu.

17Mlungu wamsikira yuya mvulana anarira, na malaika wa Mlungu achigomba na Hagari kula mlunguni achimuamba, “Unani Hagari? Usiogophe, mana Mlungu akamsikira hiye mvulana anarira pho aripho. 18Phiya ukamuunule ye mwana, umugbwire mkpwono, mana iye ndamuhenda taifa kulu.”

19Chisha Mlungu wamngʼaza matso na achiona chisima cha madzi. Achendaodzaza chiribache na achimnwesa ye mwana.

20Mlungu wakala phamwenga na yuya mwana naye achienderera kukula. Wasagala ko weruni na achikala muindza mzuri wa kuindza na maha. 21Iye wasagala weru wa Parani na nine achimloza mchetu kula tsi ya Misiri.

Burahimu na Abimeleki anaika chilagane

2221:22 Mwandzo 26:26Wakati uho Abimeleki na Fikoli, ariyekala mkpwulu wa majeshi, aphiya kpwa Burahimu, achendamuamba, “Mlungu a phamwenga nawe kahi ya chila chitu uhendacho. 23Phahi niapira kpwa Mlungu kukala kundanichenga, ama kuchenga anangu wala uvyazi wangu. Mimi vyokala muaminifu kpwako, apa kukala nawe undakala muaminifu kpwangu, na kpwa tsi ihi usagalayo dza mjeni.”

24Burahimu achiamba, “Naapa.”

25Burahimu achimlalamira Abimeleki kuhusu chisima ambacho atumishi a Abimeleki kala akamfuta. 26Abimeleki achiamba, “Simanya ariyehenda hivyo, mana kudzangbweniambira wala sidzangbwegasikira isiphokala rero.”

27Hipho Burahimu wamupha Abimeleki mangʼondzi na ngʼombe na osi airi achiika chilagane. 28Burahimu watanya ana ngʼondzi sabaa achetu. 29Abimeleki achimuuza Burahimu, “Kpwadze ukahenda hivyo?”

30Burahimu achiamba, “Phokera hano ana ngʼondzi sabaa achetu. Huno ni ushaidi kuonyesa kukala ukakubali mimi ndimi yetsimba chisima hicho.” 31Phahi, hipho phaihwa Beeri-Sheba,21:31 Beeri-Sheba: Kpwa Chieburania manage ni chisima cha kuapirana. mana hipho ndipho ariphoapirana.

32Bada ya kuika chilagane hipho Beeri-Sheba, Abimeleki na Fikoli mkpwulu wa majeshi auya kpwao tsi ya Filisti. 33Burahimu waphanda mkpwadzu ko Beeri-Sheba na achimuabudu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa kare na kare. 34Burahimu wasagala siku nyinji dza mjeni kuko tsi ya Afilisti.

22

Mlungu anamjeza Burahimu

122:1 Aeburania 11:17–19Bada ya gaga, Mlungu wamjeza Burahimu, achimuamba, “Burahimu!” Naye Burahimu achiihika achiamba, “Hee, himi!” 222:2 2 Nyakati 3:1Mlungu achimuambira, “Muhale mwanao, mwanao wa macheye Isaka, ummendzaye na uphiye naye hadi tsi ya Moriya. Ukamulavye dza sadaka ya kuochwa dzulu ya mwango mmwenga wa myango ndiokuonyesa.”

3Siku ya phiriye Burahimu warauka chiti, achikata kuni za kutosha kuochera sadaka ya kuochwa, achizipakiya dzulu ya pundawe, achihala mwanawe Isaka na atumishie airi. Achiandza charo cha kuphiya kura ambako Mlungu kala akamuambira. 4Siku ya hahu ya charoche, Burahimu waona pho phatu kpwa kure. 5Achiambira hara atumishie, “Mwimwi hugodzereni phapha na hiyu punda; mimi na hiyu mvulana hunaphiya kura hukaabudu Mlungu, chisha hundakuuyirani.”

6Burahimu wahala zira kuni za kuochera sadaka na achimhika mwanawe Isaka, na iye mwenye achitsukula makala ga moho na rumu. Ariphokala anaphiya, 7Isaka wamuiha ise, “Baba?”

Burahimu achiihika, “Hee mwanangu?”

Isaka achiamba, “Swiswi huna moho na kuni, ela ri kuphi ro ngʼondzi ra sadaka ya kuochwa?”

8Burahimu achimuamba, “Mwanangu, Mlungu mwenye andadziphahira ro ngʼondzi ra sadaka ya kuochwa.” Nao achienderera na charo chao.

922:9 Jakobo 2:21Ariphofika phatu ambapho Mlungu kala akamuambira, Burahimu wadzenga phatu pha kulavira sadaka na achipanga zira kuni dzuluye. Achimfunga mwanawe Isaka na achimlaza pho dzulu ya kuni. 10Chisha achihala rumure ili amtsindze mwanawe. 11Ela malaika wa Mwenyezi Mlungu achimuiha Burahimu kula mlunguni, achimuamba, “Burahimu! Burahimu!” Naye achiihika achiamba, “Hee, himi!” 12Achiambwa, “Usimgute iye mvulana wala usimuhende rorosi, mana vivi nkamanya kukala unamuogopha Mlungu, kpwa kukala kukarema kumlavya mwanao, mwana wa macheye.”

13Burahimu watsupha matso na achiona turume rikagbwirwa pembe ni mihi chitsakani. Achendarihala na achirilavya sadaka ya kuochwa badala ya mwanawe. 14Phahi, Burahimu phatu phapho waphaiha, “Mwenyezi Mlungu andalavya.” Na hadi sambi atu nkuamba, “Dzulu ya mwango wa Mwenyezi Mlungu, Mlungu andalavya.”

15Malaika wa Mwenyezi Mlungu wamuiha Burahimu tsona kula mlunguni 1622:16 Aeburania 6:13–14achimuamba, “Mwenyezi Mlungu anaamba hivi, ‘Naapa kpwa dzina rangu mwenye, kpwa kukala ukahenda hivyo na kukaniremeza mwanao wa macheye, 1722:17 Aeburania 11:12hakika nindakujaliya na nindahenda vivyazivyo vikale vinji sana dza viratu nyenyezi za mlunguni na dza viratu mtsanga wa pwani. Uvyazio undamiliki midzi ya maadui gao. 1822:18 Mahendo 3:25Mataifa gosi duniani gandaphaha baraka kpwa sababu ya uvyazio. Higa gosi gandakala kpwa kukala ukanitii.’ ”

19Phahi Burahimu wauyira atumishie nao achiuka phamwenga kuuya Beeri-Sheba, ambako Burahimu kala achisagala.

Vivyazi vya Nahori

20Bada ya muda Burahimu waambirwa kukala, “Milika wavyarira mwenenu Nahori ana alume. 21Wa kpwandza ni Usi, mdidewe ni Buzi, Kemueli ambaye ni mkare wa Aaramu, 22Kesedi, Hazo, Pilidashi, Jidilafu na Bethueli.” 23Bethueli wavyala Rebeka. Aha ndio ana anane ambao Milika wamvyarira Nahori, nduguye Burahimu. 24Mwanachetu wa Nahori aihwaye Reuma piya wavyala ana. Aho ni Teba, Gahamu, Tahashi na Maaka.

23

Kufwa na kuzikpwa kpwa Sara

1-2Sara wasagala miaka gana mwenga mirongo miiri na sabaa ndipho achifwa. Wafwa Kiriathi-Ariba (yani Heburoni), kahi ya tsi ya Kanani. Burahimu wamsononekera na achimririra Sara.

3Burahimu waricha lufu ra mchewe nyumbani achendagomba na Ahiti achiamba, 423:4 Aeburania 11:9,13; Mahendo 7:16“Mimi ni mjeni na mcharo nisagalaye kahi yenu. Niguzirani phatu phakale vikurani ili nizike mkpwazangu.”

5Nyo Ahiti achimjibu Burahimu achimuamba, 6“Hebu huphundze bwana. Uwe u mutu mkpwulu sana himu mwehu. Zika mcheo mbira yoyosi nono zaidi ndiyoitsambula. Takuna mutu yeyesi kahi yehu ndiyekukahaza usizike mcheo.”

7Burahimu waunuka na achizama kulavya ishima mbere za nyo Ahiti, enyezi a tsi iyo, 8achiaambira, “Ichikala mukakubali nizike mkpwazangu hipha, phahi muambireni Efuroni mwana wa Sohari 9aniguzire pangore riihwaro Makipela ririro mwisho wa mundawe. Muambireni aniguzire hiro pango kpwa bei kamili, ili phakale phangu vikurani.”

10Efuroni mwenye kala asegere pho mkpwutanoni, ryango ra kuinjirira mudzini, phamwenga na Ahiti anjina; wamuambira Burahimu na Ahiti osi ariokala akedza pho ryango ra kumenyera mudzini achisikira, 11“Hata, bwana wangu, phundza. Nakupha munda na pangore ririro himo mundani. Nakupha mbere za atu angu ili uzike mcheo.”

12Burahimu wazama tsona mbere za nyo atu a yo tsi. 13Achimuambira Efuroni kuno atu a yo tsi anasikira achiamba, “Navoya unisikize. Nindaripha bei ya munda. Kubali nikuriphe ili phakale phangu vikurani.”

14Efuroni achimjibu Burahimu achimuamba, 15“Bwana wangu niphundza. Munda ambao samaniye ni vipande magana mane vya feza tu, ni chitu chani kpwehu, mimi na uwe? Mzike mcheo himo.”

16Burahimu wakubali bei ya Efuroni na achimpimira chiasi arichohadza mbere za Ahiti anjina. Vivyo vipande magana mane vya feza avipima kulengana na vipimo vyokala vichihumirwa ni achuuzi a wakati uho.

17Hivyo ndivyo ambavyo munda wa Efuroni okala Makipela, mlairo wa dzuwa wa Mamre, wakala mali ya Burahimu. Munda, pango na mihi yosi yokala himo mundani hadi muphakani 18vyakala vya Burahimu kulengana na shariya mbere za nyo Ahiti na atu osi okala akedza kpwenye ryango ra kuinjirira mudzini.

19Bada ya gago, Burahimu wazika mchewe Sara ndani ya pango rokala mo mundani, ko Makipela, mlairo wa dzuwa wa Mamre, yani Heburoni ko tsi ya Kanani. 20Kpwa hivyo, munda na pango rokala mo mundani vyahendwa mali ya Burahimu ni Ahiti kulengana na shariya, ili phakale phakpwe vikurani.

24

Isaka anaendzerwa mchetu

1Burahimu wakala mtumia, na Mwenyezi Mlungu kala akamjaliya na chila chitu arichochihenda. 2Burahimu wagomba na mtumishiwe mvyere wa osi pho phakpwe kaya ambaye kala ndiye muimirizi wa malize zosi achimuamba, “Ika mkpwonoo tsini ya nyonga yangu.24:2 Hivi ndivyo ambavyo atu kala nkuapirana siku hizo.3Nalonda nikuapize kpwa dzina ra Mwenyezi Mlungu, Mlungu yeumba mlunguni na tsi, kukala kundamuendzera mwanangu msichana kula kpwa Akanani. 4Ela undaphiya kpwehu kpwa mbari zangu na ukamuendzere mchetu mwanangu Isaka.”

5Yuya mtumishi achiamba, “Dze, ye mchetu achirema kpwedza tsi hino, nimuuyize mwanao kpwenu tsi uriyola?”

6Burahimu achiamba, “Hakikisha kukala kundamuuyiza mwanangu kuko. 7Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa mlunguni ariyeniusa kula kahi ya kaya pha baba, tsi niriyovyalwa, ariyegomba nami na achiniahidi kpwa kuniapira na kuamba, ‘Tsi ihi nindaipha chivyazicho,’ andahuma malaikawe akutanguliye, ili umphahire mwanangu mchetu kula kuko. 8Ichikala mchetu andarema kpwedza, phahi kundagbwirwa ni chirapho changu. Ela kpwa vyovyosi usimuuyize mwanangu kuko.” 9Ndipho ye mtumishi waika mkpwonowe tsini ya nyonga ya bwanawe Burahimu, na achimuapira kuhusu dzambo riro.

10Halafu yuya mtumishi wahala ngamia kumi a tajiriwe na zawadi nono za chila aina na achiuka kuphiya seemu za Mesopotamia, hadi mudzi wa Nahori. 11Ariphofika, waahenda ngamia asagale kondze ya mudzi kanda-kanda ya chisima. Kala ni dzuwa ra kuvunga, wakati wa achetu kpwedzaheka madzi.

12Halafu achivoya Mlungu, “Ee Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa bwana wangu Burahimu, nakuvoya mambo gangu ganiphihireto rero na umuonyese bwana wangu mendzwayo isiyosika. 13Lola, niimire kanda-kanda ya chisima hichi na asichana a mudzi huno aredza kuheka madzi. 14Phahi ye msichana ndiyemuamba, ‘Nakuvoya uhule nyunguyo uniphe madzi ninwe,’ na aambe, ‘Nwa, na nyo ngamiao nao ndaatiira madzi anwe,’ iye naakale ndiye nchiyemtsamburira mtumishio Isaka. Ichikala hivyo, nindamanya kukala ukamuonyesa bwana wangu mendzwayo isiyosika.”

15Kabila kadzangbwemala kuvoya, Rebeka watuluka mudzini na nyunguye ya madzi fuzini. Kala ni mwana mchetu wa Bethueli, mdzukulu wa Nahori na mchewe Milika. Nahori kala ni ndugungbwa wa Burahimu. 16Rebeka kala ni msichana mnono sana na kala kadzangbwelala na mlume. Watserera chisimani, achendaodzaza nyunguye na achiuya. 17Yuya mtumishi wahenda mwendo kukutana naye, achimuamba, “Tafadhali nipha madzi kula mo mwako nyunguni ninwe.” 18Msichana achiamba, “Haya nwa, bwana,” achihula nyunguye upesi, achiigbwiririra mikononi ili anwe.

19Ariphomala kumupha madzi, waamba, “Piya nindahekera madzi ngamiao anwe hadi akolwe.” 20Hipho wakupula madzi upesi ndani ya mwiyo wa kunwesera nyama kula mwakpwe nyunguni; achizola chisimani kuheka madzi tsona na achienderera kuheka hadi ngamiae osi achitosheka. 21Yuya mutu wamlolato bila ya kugomba rorosi, ili kuona ichikala Mwenyezi Mlungu akajaliya charoche.

22Ngamia ariphomala kunwa madzi, yuya mutu wamtuluzira chishaufu cha pulani cha zahabu chokala na samani kulu, piya wamtuluzira bangili mbiri kulu za zahabu zirizo na uziho wa giramu gana mwenga na kumi. 23Halafu achimuuza, “U mwana wa ani? Dze, nyumba ya sowe ina nafwasi ya swiswi kulala?”

24Msichana achiamba, “Mimi ni mwana wa Bethueli, mdzukulu wa Nahori na Milika.” 25Chisha achienderera kugomba achiamba, “Kpwehu kuna mabuwa manji ga kuuma ga kurarira ngamia na chakurya chao cha kutosha, piya kuna nafwasi ya mwimwi kulala.”

26Hipho yuya mutu wazama achimuabudu Mwenyezi Mlungu, 27achiamba, “Naatogolwe Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa bwana wangu Burahimu, ambaye anaenderera kumuonyesa mendzwa isiyosika na uaminifu. Uphande wangu, Mwenyezi Mlungu akalongoza charo changu hadi kufika mudzini pha mbari za bwana wangu.”

28Msichana wazola nyumbani kpwa nine na achendaambira nduguze chigohendeka. 29Rebeka kala ana nduguye mlume aihwaye Labani, naye wazola chisimani kokala yuya mutu. 30Labani kala akaona chipuli na bangili mikononi mwa Rebeka na kala akamsikira anasemurira vira chivyoambirwa ni yuya mutu. Achiphiya kpwa yuya mutu ambaye kala aimire na ngamiae chisimani, 31achiamba, “Karibu kaya, uwe yejaliwa ni Mwenyezi Mlungu. Usiime kondze, mana nkatayarisha chumba mwangu nyumbani na phatu pha nyo ngamia.”

32Hipho yuya mutu waphiya kaya kpwa ano Labani na Labani achiatsereza mizigo ngamia, achiarehera mabuwa ga kuuma ga kurarira na chakurya. Chisha achimrehera ye mtumishi wa Burahimu na atue madzi ga kuoga magulu. 33Chakurya chiriphorehwa yuya mutu waamba, “Sindarya hadi niseme gachigonireha.”

Labani achiamba, “Haya huambire.”

34Hipho achiamba, “Mimi ni mtumishi wa Burahimu. 35Mwenyezi Mlungu wamjaliya sana bwana wangu na wamtajirisha. Wamupha unji wa mangʼondzi na ngʼombe, feza na zahabu, atumwa alume na achetu, ngamia na punda. 36Sara, mkpwaza tajiri wangu wavyala naye mwana mlume utumiani na bwana wangu wamupha malize zosi hiye mwanawe. 37Bwana wangu wanihenda niape kukala nisimuendzere mwanawe wa chilume mchetu kula kpwa ana achetu a Akanani, aishio nao, 38ela niphiye kpwa ise na mbarize, nimphahire mchetu mwanawe. 39Halafu nchimuuza bwana wangu, ‘Dze, ye mchetu achirema kpwedza?’

40“Naye achiniamba, ‘Mwenyezi Mlungu ambaye namuogopha andahuma malaikawe uphiye naye na andajaliya charocho ili umphahire mchetu mwanangu kula kpwa baba na mbari zangu. 41Nawe ndiphofika kpwa mbari zangu, hata achikukahaza mchetu undakala huru, kundagbwirwa ni chirapho changu.’ ”

42“Rero nchiphofika chisimani nkavoya, ‘Ee, Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa bwana wangu Burahimu, nakuvoya charo changu chiniphihireto. 43Lola, niimire kanda-kanda ya chisima hichi; msichana achedzaheka madzi nindamuamba, “Nakuvoya uniphe madzi ga kunwa machache kula mwako nyunguni.” 44Achiamba, “Haya nwa, na piya nindaahekera ngamiao,” iye naakale ndiye msichana ariyetsambulwa ni Mwenyezi Mlungu, akale mkpwaza-mwana wa bwana wangu.’

45“Kabila sidzangbwemala kuvoya mwangu rohoni, akatsoloka Rebeka na nyunguye fuzini. Akatserera chisimani achaheka madzi na nkamuamba, ‘Navoya uniphe madzi ninwe.’ 46Phahi akahula upesi nyunguye kula fuzini na akaniamba, ‘Haya nwa na nindaahekera ngamiao piya.’ Phahi nkanwa na akaahekera ngamia piya.

47“Nkamuuza, ‘U mwana wa ani?’ Akaniamba, ‘Ni mwana wa Bethueli yevyalwa ni Nahori na Milika.’ Ndipho nkamtiya chipuli cha pulani na bangili za mikononi 48na nkazama nkamuabudu Mwenyezi Mlungu. Nikamtogola Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa bwana wangu Burahimu ambaye wanilongoza njira ya sawa ya kumphaha msichana, mʼbari wa bwana wangu wa kumloza mwanawe. 49Sambi ichikala mundamuonyesa mendzwa isiyosika na uaminifu bwana wangu, niambirani, na ichikala sivyo, piya niambirani, nimanye ra kuhenda.”

50Labani na Bethueli achimjibu achimuamba, “Higa gala kpwa Mwenyezi Mlungu, siyo dzulu yehu kulavya uamuzi. 51Rebeka hiyu, muhale uphiye naye akakale mchetu wa mwana wa bwanao dza Mwenyezi Mlungu vyogomba.”

52Mtumishi wa Burahimu ariphosikira hivyo wazama achiabudu mbere za Mwenyezi Mlungu. 53Chisha watuluza vitu vya feza na vya zahabu na nguwo achimupha Rebeka. Piya walavya zawadi za samani kpwa nduguye na ye nine. 54Halafu yuya mtumishi na atue arya na achinwa, usiku achilala phapho. Aripholamuka ligundzu, mtumishi wa Burahimu waamba, “Nirichani niuye kpwa bwana wangu.”

55Ela nduguye na nine wa Rebeka achimuamba, “Mriche ye msichana akale naswi siku chache, angaa siku kumi, badaye munaweza kuuka.”

56Ela mtumishi achiaambira, “Msinizuwiye kuuka, bada Mwenyezi Mlungu akajaliya charo changu, nirichani niphiye kpwa bwana wangu.”

57Aho achiamba, “Humuiheni ye msichana humuuzeni humusikire anaambadze.” 58Phahi amuiha Rebeka, achimuuza, “Dze, undauka na mutu yuno?”

Rebeka achiamba, “Ee, nindauka.”

59Hipho amricha Rebeka na mtumishiwe mchetu achiuka na mtumishi wa Burahimu na atue.24:59 Siku hizo kulengana na mila ya Chieburania mtumishi (yaya) kala nkumrera mwana hangu wanacheni hadi uvyereni, yani kala ni dza nine.60Achimjaliya Rebeka achiamba,

“Uwe ndugu yehu, ujaliwe,

ukale ninengbwa wa atu anji sana;

vivyazivyo vimiliki midzi ya maadui gao.”

61Chisha Rebeka na atumishie achetu adzitayarisha, achipanda ngamia achiuka na mtumishi wa Burahimu. Vivyo ndivyo ye mtumishi wa Burahimu arivyomuhala Rebeka achiuka naye.

62Wakati hinyo Isaka kala akedza kula Beeri-Lahai-Roi mana kala achisagala Negebu. 63Siku mwenga dziloni, wakati kala anaweha-weha weruni, waona ngamia aredza. 64Rebeka walola achimuona Isaka, achitserera kula dzulu ya ngamia 65na achimuuza yuya mtumishi wa Burahimu, “Ni ani yuya edzaye kuhuchinjira kuno weruni?”

Ye mtumishi achimuamba, “Ni bwana wangu.” Hipho Rebeka wahala mtandiyowe na achidzifwinika uso.

66Yuya mtumishi achimsemurira Isaka chila chitu arichohenda. 67Isaka wamuinjiza Rebeka hemani, hema rosagala nine Sara, wamlóla achikala mchewe. Isaka wammendza Rebeka na achikala anaphozwa roho kuhusu chifo cha nine.

25

Vivyazi vyanjina vya Burahimu

(1 Nyakati 1:32–33)

1Burahimu wahala mchetu wanjina, yeihwa Ketura. 2Ketura wamvyarira Burahimu Zimurani, Jokishani, Medani, Midiani, Ishibaki na Shuwa. 3Jokishani wakala isengbwa wa Sheba na Dedani; uvyazi wa Dedani kala ni Aashuri, Aletushi na Aleumi. 4Ana a Midiani kala ni Efa, Eferi, Hanoki, Abida na Elidaa. Aho osi kala ni atu a chivyazi cha Ketura.

5Burahimu wamrisiza Isaka malize zosi arizokala anazo. 6Ela ariphokala achere moyo, waapha zawadi anae alume a anachetue na achiausa aphiye tsi ya mlairo wa dzuwa kpwa asisagale na mwanawe Isaka.

Chifo na mazishi ga Burahimu

7Burahimu waishi miaka gana mwenga na mirongo sabaa na mitsano. 8Chisha achifwa, naye kala akakala mtumia sana. Achizikpwa phamwenga na akaree. 9Anae Isaka na Isimaili amzika ndani ya pango riihwaro Makipela, mundani mwa Efuroni, mwana wa Sohari, Muhiti, phephi na Mamre, 1025:10 Mwandzo 23:3–16munda ambao Burahimu kala akaugula kpwa Ahiti. Osi Burahimu na mchewe Sara azikpwa phapho. 11Bada ya chifo cha Burahimu, Mlungu wamjaliya mwanawe Isaka. Hiyu kala asagala phephi na Beeri-Lahai-Roi.

Vivyazi vya Isimaili

(1 Nyakati 1:28–31)

12Higa ni maneno kumuhusu Isimaili mwana wa Burahimu na Hagari, Mmisiri, ambaye kala ni mtumwa mchetu wa Sara, mkpwaza Burahimu.

13Higa ni madzina ga ana alume a Isimaili, mwana mvyere kala ni Nebayothi, na anjina kala ni Kedari, Adibeeli, Mibusamu, 14Mishima, Duma, Masa, 15Hadadi, Tema, Jeturi, Nafishi na Kedema. 16Hano ndio anangbwa a Isimaili na gano ndigo madzina gao kahi ya midzi yao, na kambi zao, vilongozi kumi na airi kulengana na mbari zao. 17Isimaili kala ana miaka gana mwenga mirongo mihahu na sabaa ndipho achifwa na kuzikpwa phamwenga na akaree. 18Vivyazivye vyasagala Havila hadi Shuri uphande wa mlairo wa dzuwa wa Misiri kuphiya Ashuru. Aha asagala kanda na atu anjina a chivyazi cha Burahimu.

Kuvyalwa kpwa Esau na Jakobo

19Higa ni madzina ga atu a chivyazi cha Isaka, mwana wa Burahimu. Burahimu wamvyala Isaka.

20Isaka ariphokala ana miaka mirongo mine walóla Rebeka, mwana wa Bethueli, Muaramu kula Padani-Aramu na ni ndugungbwa mchetu wa Labani. 21Isaka wamvoya Mwenyezi Mlungu kpwa kukala mchewe kala ni tasa. Mlungu achimsikira na mchewe Rebeka achigbwira mimba. 22Mimba iyo yakala ni ya patsa, na hinyo ana achikala anasukumana mo mwakpwe ndanini. Achiamba, “Kpwa utu wani mambo higa ganahendeka kpwangu?” Hipho wakpwendamuuza Mwenyezi Mlungu manage.

2325:23 Arumi 9:12Mwenyezi Mlungu achimuamba, “Una chandzo cha makundi mairi ga atu mo mwako ndanini, higo makundi mairi ndigovyala tagandagbwirana. Kundi mwenga rindakala na nguvu kuriko ranjina, mvyere andamuhumikira mdide.”

24Siku za kuvyala ziriphofika, Rebeka wadzivugula patsa ya ana alume. 25Mwana wa kpwandza kala a kundu-kundu na mwiriwe wosi kala una malalaika manji dza nguwo yotengezwa na nyoya. Kpwa hivyo, amuiha Esau.25:25 Kpwa Chieburania mana ga neno Esau ni ariye na malalaika manji.26Wa phiri wavyalwa kala akamgbwira Esau jimbe, kpwa hivyo achiihwa Jakobo.25:26 Kpwa Chieburania neno Jakobo, manage ni dza anagbwira jimbe, piya manage ni anachenga. Rebeka ariphovyala nyo anae a patsa, Isaka kala ana miaka mirongo sita.

Esau anaguza hakiye ya uvyere

27Hara anache akula; Esau wakala hodari wa kuindza, mutu wa kumendza weru-weru, ela Jakobo kala ni mpole wa kumendza kusagala kaya. 28Isaka wammendza Esau zaidi, kpwa sababu kala achimendza kurya nyama zoindzwa ni Esau; ela Rebeka wammendza Jakobo zaidi.

29Siku mwenga Jakobo kala anajita dengu. Esau achedza kula weruni na achikala anahirika na ndzala. 30Esau achimuambira Jakobo, “Nipha iyo supu ya kundu, ninwe mana nahirika na ndzala!” (Gago ndigogomuhenda aihwe Edomu, manage ni “kundu”).

31Jakobo achimuamba, “Niguzira haki ya uvyereo kpwandza.”

32Esau achiamba, “Lola, mimi ni phephi nakufwa na ndzala, nyo uvyere wangu undanifwahani?”

3325:33 Aeburania 12:16Ela Jakobo achiamba, “Niapira kpwandza.” Phahi Esau achimuapira Jakobo, na achimguzira haki ya uvyerewe.

34Jakobo achimupha Esau mkpwahe na dengu, achirya na achinwa chisha achiunuka na achiuka.

Vivyo ndivyo Esau vyobera haki ya uvyerewe.

26

Isaka na Abimeleki

1Kpwakala na ndzala kali yanjina tsi iyo, richa hira ya kpwandza ya wakati wa Burahimu. Isaka waphiya Gerari kpwa Abimeleki,26:1 Hiyu ni tafwauti na yuya Abimeleki wa endzi za Burahimu. mfalume wa Afilisti. 2Mwenyezi Mlungu kala akamtsembukira Isaka ruwiyani na kala akamuamba, “Usitserere kuphiya Misiri, sagala kahi ya tsi ndiyokuambira usagale. 326:3 Mwandzo 22:16–18Sagala kahi za tsi hino nami nindakala phamwenga nawe na nindakujaliya. Nindakupha uwe na vivyazivyo tsi hizi zosi na nindatimiza ahadi yoyiika na sowe Burahimu. 4Nindauhenda uvyazio ukale munji dza nyenyezi za mlunguni na nindaapha tsi hizi zosi. Atu a makabila gosi duniani andanivoya niajaliye dza viratu vyoujaliya uvyazio. 5Higa gandakala kpwa sababu Burahimu waphundza maneno gangu, achigbwira malagizo gangu na shariya zangu.” 6Phahi Isaka achisagala Gerari.

726:7 Mwandzo 12:13; 20:2Hara atu a kura ariphomuuza kuhusu mchewe, waamba, “Ni mwenehu,” mana waogopha kuamba, “Ni mkpwazangu.” Iye wadziamba, “Hano atu labuda andaniolaga ili amuphahe Rebeka,” kpwa vira ni mnono.

8Isaka wasagala hiko muda mure. Siku mwenga, Abimeleki mfalume wa Afilisti watsungurira na dirishani, achimuona Isaka anamguta-guta Rebeka, mchewe. 9Hipho Abimeleki walagiza Isaka aihwe, achimuamba, “Kpwa kpweli hiyu ni mcheo! Kpwa utu wani waamba kala ni mwenenu?” Isaka achimuamba, “Kala naona labuda nindaolagbwa kpwa ye mchetu.” 10Abimeleki achimuamba, “Ni shaka rani rino rohurehera? Kala atu angu, mmwenga walala na mcheo, kungekala wahutiya dambini?” 11Hipho Abimeleki waatangazira atu osi achiamba, “Yeyesi ndiyemguta mutu hiyu hebu mchewe andaolagbwa.”

12Isaka warima munda tsi iyo na mwaka hinyo-hinyo wavuna kano gana ya chipimo chophanda, mana Mwenyezi Mlungu wamjaliya. 13Waenderera kuongokerwa na achikala tajiri sana. 14Iye wakala na vyaa vinji vya mangʼondzi na mbuzi na ngʼombe na atumishi anji hata Afilisti achimuonera chidzitso. 15Phahi nyo Afilisti asirira visima vyosi vyotsimbwa ni atumishi a ise Burahimu phokala achere moyo.

16Ndipho Abimeleki achimuambira Isaka, “Tsama hipha phehu, mana uwe una uwezo kuriko swiswi.” 17Phahi Isaka watsama na achendachita kambi Dete ra Gerari na achiishi kuko. 18Isaka wafukula visima vyotsimbwa wakati ise Burahimu kala achere moyo, na achivipha madzina garatu ambago ise kala akavipha. Visima hivi kala vikasirirwa ni Afilisti ise ariphofwa.

19Atumishi a Isaka atsimba chisima mo deteni na achiphaha pula za madzi. 20Ela arisa a Gerari aheha na arisa a Isaka achiamba, “Higa ni madzi gehu.” Ndipho Isaka achichiiha Eseki, yani “Malau,” mana kala akaheha. 21Halafu atsimba chisima chanjina, ela achiheha kuhusu chisima chichi piya; phahi achichiiha Sitina.26:21 Sitina Manaye ni kondo au viha.22Isaka watsama na achitsimba chisima chanjina, na taayaheha naye tsona. Phahi achichiiha, Rehobothi manaye ni “Nafwasi Pana,” mana waamba, “Sambi Mwenyezi Mlungu akahupha nafwasi pana naswi hundaendererato kahi za tsi ihi.”

23Badaye Isaka watsama, achiphiya Beeri-Sheba. 24Nyo usiku ariotsolokera, Mwenyezi Mlungu wamtsembukira na achimuamba, “Mimi ndimi Mlungu wa sowe Burahimu. Usiogophe mana ni phamwenga nawe; nindakujaliya na nindakupha vivyazi vinji kpwa sababu ya ahadi yangu kpwa mtumishi wangu Burahimu.” 25Isaka wadzenga phatu pha kulavira sadaka phapho na achimuabudu Mwenyezi Mlungu. Halafu wachita kambiye phapho na atumishie atsimba chisima chanjina.

2626:26 Mwandzo 21:22Abimeleki wala Gerari kpwedzamuona Isaka; wakpwedza na Ahuzathi, mshauriwe, na Fikoli, mkpwulu wa majeshi. 27Isaka wauza, “Mkalungani mana mwanimena na mchinizola?” 28Achimuamba, “Swino hwaona wazi kukala Mwenyezi Mlungu a phamwenga nawe, kpwa hivyo hunaona baha hurye chirapho na uwe na huike chilagane kukala 29kundahuhenda mai dza viratu ambavyo tahuyakuhenda mai. Swiswi hwakuhendera manono na huchikuricha utsame na amani. Sambi ni wazi kukala Mwenyezi Mlungu wakujaliya.” 30Phahi Isaka waatengezera chakurya chinono, achirya na achinwa. 31Ligundzu chiti kuriphocha arya chirapho. Halafu Isaka achiasindikiza, achiphiya kpwao salama.

32Siku iyo-iyo atumishi a Isaka akpwedzamuambira kuhusu chisima chokala akachitsimba. Achiamba, “Hukaphaha madzi!” 33Phahi, Isaka wachiiha Shiba, manaye ni chirapho. Hangu phapho mudzi uho waihwa Beeri-Sheba hata rero.

Esau analóla achetu a kabila ranjina

34Esau ariphokala ana miaka mirongo mine, walóla achetu airi Ahiti. Walóla Judithi mwana wa Beeri na Basemathi mwana wa Eloni. 35Achetu aha, ahenda maisha ga Isaka na Rebeka gakale ga sonono.

27

Jakobo anachenga ili aphahe baraka

1Wakati Isaka kala ni mtumia na matsoge tagaona tsona, wamuiha Esau, mwanawe mvyere, achimuamba, “Mwanangu.” Esau waihika, “Hee!” 2Isaka achimuamba, “Lola, mino ndipho ni mtumia na siku zangu za kufwa sizimanya. 3Sambi, phahi, hala uhao na ryakaro, uphiye weruni ukaniindzire nyama wa weruni. 4Halafu unitengezere chakurya cha mtswano chira nchimendzacho, unirehere nirye ili nikujaliye kabila sidzangbwefwa.”

5Mbavi, Isaka ariphokala anabisha na mwanawe Esau, Rebeka kala anaphundza. Esau ariphouka kuphiya windzani, 6Rebeka wamuambira mwanawe Jakobo, “Nkasikira sowe anamuamba mwenenu Esau, 7‘Kaniindzire nyama wa weruni, unijitire chakurya cha mtswano nirye, ili nikujaliye mbere za Mwenyezi Mlungu kabila sidzangbwefwa.’ 8Sambi, mwanangu, niphundza na uhende vira ndivyokulagiza: 9Phiya chaani na ukatsambule mvarika airi anono, nimjitire sowe chakurya cha mtswano, dza amendzavyo. 10Halafu undamphirikira sowe akarye, ili akujaliye kabila kadzangbwefwa.” 11Jakobo achimuamba nine, “Lola, mwenehu Esau ana malalaika na mino sina. 12Chahi baba andaniphaphasa na andaona kukala namchenga; hipho naweza kudzipha lana badala ya baraka.” 13Nine achimuamba, “Mwanangu, lana iyo nainigbwire mimi, henda nikulagizavyo tu, phiya ukanirehere zo mbuzi.”

14Ndipho Jakobo wakpwendazihala na achimrehera nine, naye achitengeza chakurya cha mtswano, kama ise amendzavyo. 15Halafu Rebeka achihala nguwo nono kabisa za Esau mwanawe mvyere, ambazo kala anazo nyumbani, achimvwika Jakobo, mwanawe mdide. 16Piya wamvwika chingo za zira mbuzi mikononi na singoni ambamo kala tamuna malalaika. 17Halafu achimupha Jakobo chira chakurya cha mtswano na mabofulo gokala akagaocha. 18Chisha Jakobo achiphiya kpwa ise na achimuiha, “Baba.” Ise achiihika, “Hee! Ni mwanangu yuphi ye?” 19Jakobo achimuambira ise, “Ni mimi Esau, mwanao mvyere. Nkahenda kama uchivyoniambira. Tafadhali baba, sagalato urye nyama zangu za windzani ili unibariki.” 20Isaka achimuuza mwanawe, “Ikakaladze rero mwanangu, hata ukaphaha nyama mara mwenga?” Achimuambira ise, “Ni kpwa sababu Mwenyezi Mlungu, Mlunguo akaniterya kuphaha nyama.” 21Ndipho Isaka achimuambira Jakobo, “Ndzo phephi, mwanangu nikuphaphase ili nihakikishe napho u Esau kpweli au siwe.”

22Jakobo wamsengerera ise naye achimphaphasa, na achiamba, “Raka ni raka ra Jakobo, ela mikono ni ya Esau.” 23Kamanyire kukala ni Jakobo mana mikonoye kala ina malalaika dza ga nduguye Esau. Phokala a phephi na kumjaliya, 24wamuuza tsona, “We u Esau kpweli?” Achiamba, “Ee, ni mimi.” 25Halafu achimuambira, “Mwanangu nirehera hizo nyamazo za windzani nirye, ili nikubariki.” Jakobo wamupha ise chakurya achirya, na achimupha uchi achinwa. 26Chisha ise achiamba, “Ndzo mwanangu unidonere.”

2727:27 Aeburania 11:20Hipho wasengera na achimdonera. Isaka ariphosikira kungu ya nguwoze, wamjaliya achiamba, “Ehe, kungu nono ya mwanangu ni dza kungu ya munda uriojaliwa ni Mwenyezi Mlungu. 28Mlungu akuphe mvula nyinji na minda ya rutuba ili uphahe mavuno manji na uchi munji. 2927:29 Mwandzo 12:3Makabila gosi nagakuhumikire, atu osi naakugbwerere maguluni. Ukale mkpwulu wa nduguzo, nao naakugbwerere maguluni. Yeyesi ndiyekulani naye naalaniwe, ndiyekuazira manono naajaliwe.”

30Bada ya Isaka kumala kumjaliya Jakobo, Jakobo wauka. Ariphouka tu, nduguye Esau achedza kula windzani. 31Piya naye watengeza chakurya cha mtswano na achimphirikira ise. Achendamuamba, “Baba, tafadhali sagalato, urye nyama nchizokurehera kula weruni, ili unijaliye.” 32Ise Isaka achiamba, “U ani we?” Naye achiamba, “Ni mimi, mwanao mvyere Esau.” 33Isaka wagbwirwa ni mchecheta, achikakama na achiamba, “Vino akale ni ani yuya chiyeniindzira nyama na akanirehera? Nkarya sambi yenye kabila kudzangbwekpwedza; nami nkamjaliya na indakala hivyo!”

34Esau ariphosikira hivyo, wasikira utsungu sana na achirira kpwa raka ra dzulu kuno anamuambira ise, “Ee baba nijaliya nami piya!” 35Ela ise achiamba, “Mwenenu akedzanichenga na akahala barakazo.” 3627:36 Mwandzo 25:29–34Esau achiamba, “Ndiyo mana aihwa Jakobo! Wanichenga kano mbiri: Ra kpwandza wahala uvyere wangu na vino lola, akahala baraka zangu.” Halafu achiamba, “Dze, kunisazirire baraka yoyosi?” 37Isaka achimuambira Esau, “Lola, nkamuhenda dzumbeo na nkamupha nduguze osi akale atumishie, na nkamupha mavuno na uchi. Sambi siweza kukuhendera rorosi mwanangu.” 3827:38 Aeburania 12:17Esau achimuambira ise, “Kpwani che una baraka mwenga bahi, baba? Nijaliya nami baba!” Esau wakota kululu achirira.

3927:39 Aeburania 11:20Ndipho ise achimuamba,

“Makalogo gandakala kure na minda yenye rutuba,

kusikogbwa manena kula mlunguni.

4027:40 Mwandzo 36:8; 2 Afalume 8:20Undaishi kpwa upanga,

na undamhumikira mwenenu.

Ela undiphovundza gogolore undakala huru,

na kundamhumikira mwenenu tsona.”

Jakobo anamchimbira Esau

41Phahi, Esau wamzira Jakobo kpwa sababu ya baraka ambazo ise kala akamjaliya. Achidziamba mwakpwe moyoni, “Baba a phephi na kufwa, badaye nindamuolaga mwenehu Jakobo.” 42Rebeka ariphoambirwa mpango wa Esau, mwanawe mvyere, walagiza aihirwe Jakobo, mwanawe mdide, naye achimuamba, “Mwenenu Esau anapanga kudziriphiza kpwa kukuolaga. 43Kpwa hivyo mwanangu, phundza gaga nikuambirago. Chimbira uphiye kpwa aphuyo Labani hiko Harani, 44ukasagale naye kpwa muda hadi tsukizi za mwenenu ndiphodigirika. 45Utsunguwe ndiphosira na ndiphoyala gara gomuhenda, nindalagiza muhumwa akulunge. Sitaki niangamikirwe ni mosi airi siku mwenga.”

46Chisha Rebeka wamuambira Isaka, “Nasikira kusinywa sana mwangu moyoni kpwa sababu ya hano achetu a Chihiti. Ichikala Jakobo andalóla mchetu kula tsi ihi, yani Muhiti dza aha, phahi baha nifwe.”

28

1Phahi Isaka wamuiha Jakobo, achimjaliya na achimlagiza, achimuambira, “Simendze ulóle mchetu wa Chikanani. 2Ela nalonda uphiye Padani-Aramu kpwa Bethueli, tsaweyo mvyala mayoo, ukalóle mkoio mmwenga, kpwa aphuyo Labani. 3Mlungu Mwenye Nguvu Zosi akujaliye na akuphe chivyazi sana ili ukale mkarengbwa wa atu anji. 428:4 Mwandzo 17:4–8Naakujaliye uwe na uvyazio dza arivyomjaliya tsaweyo Burahimu, ili uihale tsi hino ambayo unaisagala kama mjeni, tsi ambayo Mlungu wamupha tsaweyo.” 5Isaka wamricha Jakobo aphiye. Jakobo waphiya Padani-Aramu, kpwa aphuye Labani, mwana wa Bethueli, Muaramu, ndugu mlume wa Rebeka nine wa Jakobo na Esau.

Esau analóla mchetu wanjina

6Badaye Esau wamanya kukala Isaka wamjaliya Jakobo na achimuambira aphiye Padani-Aramu akaendze mchetu alóle. Piya wamanya kukala Isaka wamlagiza Jakobo asilóle mchetu wa Chikanani 7na kukala Jakobo wamtii ise na nine na achiphiya Padani-Aramu. 8Esau wamanya kukala ise kahamirwa ni achetu a Chikanani; 9kpwa hivyo waphiya kpwa Isimaili, achendalóla Mahalathi ndugungbwa wa Nebayothi, dzagbwe kala ana achetu anjina. Mahalathi kala ni mwana mchetu wa Isimaili mwana wa Burahimu.

Ndoso ya Jakobo hiko Betheli

10Jakobo wauka Beeri-Sheba kuphiya Harani. 11Ariphofika phatu fulani walala phapho kpwa mana dzuwa kala rikatswa. Wahala dziwe mwenga ra phatu hipho, achirihenda muto na achilala. 1228:12 Johana 1:51Waloha ngazi ikaimiswa duniani na dzulu ikafika mlunguni. Malaika a Mlungu kala anapanda na kutserera. 1328:13 Mwandzo 13:14–15Mwenyezi Mlungu waima dzulu ya ngazi na achiamba, “Mimi ndimi Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa tsaweyo Burahimu na sowe Isaka. Nindakupha uwe na vivyazivyo tsi hino ambayo ukadziambalaza. 1428:14 Mwandzo 12:3; 22:18Na uvyazio undakala munji dza mitsanga ya duniani, na mundaenea kosi, mlairo wa dzuwa, mtswerero wa dzuwa, vurini na mwakani. Makabila gosi duniani gandajaliwa kutsupira uwe na vivyazivyo. 15Mimi ni phamwenga nawe na nindakurinda phophosi ndiphophiya na nindakuuyiza tsona kahi ya tsi hino. Sindakuricha hadi nikuhendere gosi nchigokulaga.”

16Jakobo aripholamuka waamba, “Kpwa kpweli Mwenyezi Mlungu a phatu hipha nami simanyire!” 17Wagbwirwa ni wuoga na achiamba, “Phatu phano mbona phanatisha hivi! Hino lazima ni Nyumba ya Mlungu na ni mryango wa kuinjirira mlunguni.”

18Jakobo walamuka ligundzu chiti na achihala rira dziwe ambaro kala akariika chitswani, achiriimisa rikale dziwe ra kumbukumbu na achirimwagira mafuha kuonyesa kukala ni phatu malumu pha Mlungu. 19Phatu hipho waphaiha Betheli.28:19 Kpwa Chieburania mana ga neno Betheli ni nyumba ya Mlungu. Dzagbwe mudzi hinyo kala unaihwa Luzu hangu kare. 20Chisha Jakobo waika naziri achiamba, “Mlungu, ichikala undanilongoza na kunirinda mwangu charoni, uniphe chakurya na nguwo 21hadi niuye kaya kpwa baba salama, phahi uwe Mwenyezi Mlungu undakala Mlungu wangu. 22Dziwe hiri ra kumbukumbu nchiroriimisa, rindakala phatu pha kukuabudu Mlungu, na nindakupha fungu ra kumi ra vitu vyosi ndivyonipha.”

29

Jakobo anafika kpwa aphuye Labani

1Chisha Jakobo waenderera na charoche hadi achifika tsi ya atu a mlairo wa dzuwa.29:1 tsi ya atu a mlairo wa dzuwa ni seemu za Harani.2Waona chisima pho weruni, na kanda-kanda ya cho chisima kala phana makundi mahahu ga mangʼondzi gasegere, mana kala nkunwesa phapho. Mlomo wa cho chisima kala ukabwiningizwa na dziwe kulu. 3Desturi yao kala makundi gosi ga mangʼondzi gachikusanyika phara chisimani, arisa kala nkuusa rira dziwe na akahekera madzi mangʼondzi gao gakanwa. Chisha akachibwiningiza cho chisima na ro dziwe. 4Jakobo wauza hara arisa, “Enehu, mlaphi?” Nao achimuamba, “Hula Harani.” 5Achiuza, “Munammanya Labani, mdzukulu wa Nahori?” Achimuamba, “Ehe, hunammanya.” 6Chisha Jakobo achiauza, “Kana neno?” Arisa achimuamba, “Kana neno; lola, yuya edzaye ni Raheli, mwanawe mchetu, aredza na mangʼondzi ga ise.” 7Jakobo achiamba, “Naona dzuwa richere dzulu, saa ya kukusanya mangʼondzi na kugaphirika kaya taidzangbwefika. Ganweseni na gauye marisani.” 8Aho achimuamba, “Tahuweza, hadi makundi gosi ga mangʼondzi gedze na hiri dziwe riuswe hipha chisimani; ndipho huganwese.”

9Wakati Jakobo acherebisha na hara arisa, Raheli watsoloka na mangʼondzi ga ise, mana kala ndiye mrisa. 10Jakobo ariphomuona Raheli, mwana wa aphuye Labani, na mangʼondzi ga ise, wakpwendaripingilisa rira dziwe phara chisimani na achinwesa mangʼondzi ga aphuye Labani. 11Chisha Jakobo wamdonera Raheli na achirira kpwa raka ra dzulu kpwa raha. 12Chisha achimuambira, “Mimi ni mʼbari wa sowe, ni mwana wa shangaziro Rebeka.”

Raheli wazola mairo, achendamuambira ise. 13Labani ariphosikira habari za muwawe Jakobo, wazola kpwendamchinjira, achimtiya chifuwani, achimdonera na achiphiya naye kaya. Jakobo wamsemurira aphuye gosi garigohendeka, 14ndipho Labani achimuambira Jakobo, “Kpwa kpweli uwe u mlatso wangu!”

Jakobo analóla Lea na Raheli

Jakobo ariphokala akasagala na Labani mwezi mmwenga, 15Labani wamuambira, “Sivyo vinono unihendere kazi bure ati kpwa sababu u muwangu. Niambira unalonda nikuriphe utu wani.”

16Sambi, Labani kala ana ana airi asichana; mvyere kala ni Lea na mdide kala ni yuya Raheli. 17Lea kala ana matso ga pozi ela Raheli kala ana umbo zuri tsona kala ni mnono. 18Jakobo kala akammendza Raheli, kpwa hivyo achimuamba Labani, “Nindakuhendera kazi miaka sabaa ili uniloze mwanao mdide, Raheli.” 19Labani achiamba, “Baha nikuloze uwe kuriko mutu wanjina, uwe kala phapha phangu.” 20Phahi Jakobo wahenda kazi miaka sabaa kpwa alóle Raheli, ela waiona kama siku chache tu, kpwa vira arivyokala anammendza Raheli. 21Ndipho Jakobo achimuambira Labani, “Miaka yangu ya kuhenda kazi ikasira kpwa hivyo nipha mkpwazangu.”

22Phahi Labani waalika atu osi a hiko na achihenda karamu. 23Ela usiku Labani wamuhala Lea, badala ya Raheli, achimphirikira Jakobo, na achilala naye. 24(Labani walavya mtumishiwe mchetu aihwaye Zilipa, achimupha mwanawe Lea akale mtumishiwe.) 25Ligundzu kuriphocha Jakobo wamanya kukala yuya mchetu mbavi ni Lea! Ndipho achimuuza Labani, “Mbona ukanihendera hivi? Avi nahenda kazi kpwa niphahe Raheli? Mbona ukanigaluka?” 26Labani achimuamba, “Swino mila yehu tahulóza mdide kabila ya mvyere kulólwa. 27Mala naye sabaa mwenga, halafu nikulóze Raheli, chisha unihendere kazi miaka yanjina sabaa.”

28Jakobo wakubali. Ariphomala sabaa mwenga na Lea, Labani wamlóza Jakobo mwanawe Raheli. ( 29Labani walavya mtumishiwe mchetu aihwaye Biliha, achimupha Raheli akale mtumishiwe.) 30Jakobo walala na Raheli piya, na achimmendza Raheli kuriko Lea. Chisha achimuhendera kazi Labani miaka yanjina sabaa.

Ana a Jakobo

31Mwenyezi Mlungu ariphoona kukala Lea kamendzwa, wamjaliya chivyazi, ela Raheli achikala tasa. 32Lea wagbwira mimba na achivyala mwana mlume. Achimuiha Rubini,29:32Rubini Dzina hiri manaye ni mwana mlume ela raigana na maneno ga Chieburania gamanishago akaona tabu zangu. mana waamba, “Mwenyezi Mlungu akaona ugayi wangu, vivi mlume wangu andanimendza.”

33Lea wagbwira mimba tsona na achidzivugula mwana mlume, achimuiha Simioni,29:33 Simioni Dzina hiri raigana na neno ra Chieburania kusikira. mana waamba, “Mwenyezi Mlungu akanipha mwana mlume wanjina, kpwa sababu wasikira simendzwa.”

34Chisha wagbwira mimba yanjina tsona na ariphovyala mwana mlume wamuiha Lawi,29:34 Lawi Dzina hiri raigana na neno ra Chieburania kumendza. mana waamba, “Sambi ndipho mlume wangu andanimendza mana námvyarira ana ahahu alume.”

35Halafu wagbwira mimba yanjina tsona na ariphovyala mwana mlume achiamba, “Sambi charo chino nindamtogola Mwenyezi Mlungu,” kpwa hivyo achimuiha Juda.29:35 Juda Dzina hiri raigana na neno ra Chieburania kutogola. Chisha Lea achisika kuvyala.

30

1Phahi Raheli ariphoona kavyala, wamuonera wivu mwanáo na achimuambira Jakobo, “Nipha ana, napho kundanipha nindafwa!” 2Jakobo wamreyera Raheli na achimuamba, “Kpwani mino ni Mlungu yekufunga chivyazi?” 3Raheli achiamba, “Hala mtumishi wangu Biliha, ulale naye ili anivyarire ana. Nami piya niihwe mayo kutsupira iye.”

4Ndipho Raheli wamupha Jakobo mtumwawe Biliha akale mchewe. Jakobo achilala naye. 5Biliha wagbwira mimba na achimuvyarira Jakobo mwana mlume. 6Raheli achiamba, “Mlungu akanihendera haki, akasikira mavoyo gangu na akanipha mwana mlume,” kpwa hivyo achimuiha Dani.30:6 Dani Mana ga dzina hiri ni kuhenda haki.

7Biliha wagbwira mimba tsona na achimuvyarira Jakobo mwana wa phiri mlume. 8Raheli achimuiha Nafutali,30:8 Nafutali Mana ga dzina hiri ni naheha. mana waamba, “Náheha sana na mwenehu ela nikashinda.”

9Lea ariphoona akasika kuvyala, wahala mtumishiwe Zilipa, achimupha Jakobo ili akale mchewe. 10Zilipa wavyala naye mwana mlume. 11Lea achiamba, “Nina bahati!” Na achimuiha Gadi.30:11 Gadi Mana ga dzina hiri ni bahati.

12Zilipa wavyala na Jakobo mwana wa phiri mlume. 13Lea achiamba, “Nina raha mimi! Achetu andaniiha mwenye raha,” phahi achimuiha Asheri.30:13 Asheri Mana ga dzina hiri ni raha.

14Wakati wa kuvuna mtsere, Rubini waphiya mundani, achendaphaha tungudza,30:14 Atu aona ni dawa ya kuterya kuphaha ana. achimrehera nine Lea. Raheli wamuamba Lea, “Tafadhali, nipha tungudza chache chizokpwedza na mwanao.” 15Ela Lea achimuamba, “Kpwani vyo vya kukala wanifuta mlume wangu tavitosha hata unalonda unifute tungudza za mwanangu?” Raheli achimuamba, “Ni sawa, napho undanipha tungudza za mwanao, Jakobo andalala kpwako rero usiku.”

16Dziloni Jakobo ariphouya kaya kula weruni, Lea wamchinjira na achimuamba, “Rero usiku undalala kpwangu mana nikakukodisha na tungudza za mwanangu.” Phahi usiku hinyo Jakobo walala na Lea.

17Mlungu wasikira mavoyo ga Lea, achigbwira mimba na achimuvyarira Jakobo mwana wa tsano mlume. 18Lea wamuiha yuya mwanawe Isakari,30:18 Kpwa Chieburania neno Isakari raigana na neno kutuza. mana waamba, “Mlungu akanituza kpwa sababu nálavya mtumwa wangu mchetu nchimupha mlume wangu.”

19Lea wagbwira mimba yanjina na achimuvyarira Jakobo mwana wa sita mlume. 20Achiamba, “Mlungu akanipha zawadi nono. Sambi mlume wangu andaniishimu sababu námvyarira ana sita alume.” Kpwa hivyo achimuiha Zabuloni.30:20 Zabuloni kpwa Chieburania raigana na neno ishima.

21Bada ya muda, Lea wavyala mwana mchetu, achimuiha Dina.

22Chisha Mlungu achimuonera mbazi Raheli, achimjibu mavoyoge, achimvugula chivyazi. 23Wagbwira mimba achivyala mwana mlume. Achiamba, “Mlungu akaniusira waibu kpwa kunipha mwana mlume.” 24Mwana iye wamuiha Yusufu, mana waamba, “Mwenyezi Mlungu naaniphe mwana wanjina mlume.”30:24 Mana ga dzina Yusufu ni aniphe wanjina.

Jakobo anaphaha mifugo minji chiwerevu

25Bada ya Raheli kuvyala Yusufu, Jakobo wamuamba Labani, “Niricha niuye kpwehu kovyalwa. 26Nipha akazangu na anangu urioniphaha kpwa kukuhendera kazi na niuke. Unamanya nákuhendera kazi vinono.” 27Ela Labani achimuamba, “Godza nami nigombe. Nionera mbazi na usiuke, mana bada ya kuphiya mburugani nkaona kukala Mwenyezi Mlungu wanijaliya kpwa sababuyo. 28Niambira mshahara ulondao nami nindakuripha.” 29Jakobo achimuamba, “Uwe mwenye unamanya nirivyokuhendera kazi na mifugoyo irivyoenjerezeka mwangu mikononi. 30Kabila sidzangbwekpwedza, kala una mali chache ela hangu nedze yaenjerezeka sana na Mwenyezi Mlungu akakujaliya chila urikophiya. Ela vivi, ni wakati wa kulola mambo ga mwangu nyumbani.” 31Labani achimuuza, “Nikuripheni?” Jakobo achiamba, “Simendze mshahara wowosi. Ela nindaenderera kurisa mifugoyo ichikala undakubali dzambo hiri: 32Niruhusu nilole mifugoyo yosi rero na nitenge mangʼondzi gosi ga madowa-dowa ama ga mabara-mabara, ana ngʼondzi iru osi na mbuzi zosi za madowa-dowa ama za mabara-mabara. Hinyo ndio ndiokala mshahara wangu. 33Hizo siku zedzazo uaminifu wangu undaonekana wazi, siku uchedzalola mshahara wangu kama ni sawa, uchiona mbuzi yoyosi isiyo na madowa-dowa ama mabara-mabara, piya mwana ngʼondzi yeyesi ambaye si mwiru, phahi manya nyama hiye ni wa wiivi.” 34Labani achiamba, “Ni sawa. Nauhende kama uchivyoamba.”

35Ela siku iyo-iyo Labani watsamiza ndenje na mbuzi chetu zosi za mijora-mijora, madowa-dowa ama mabara-mabara, piya watsamiza ana ngʼondzi iru osi. Achiapha anae alume akale nao. 36Labani wauka na hira mifugo mwendo wa siku tahu kure na Jakobo. Jakobo waenderera kurisa hira mifugo yanjina ya Labani yosala.

37Phahi Jakobo wahala fwiho mbitsi za aina tahu ya mihi, achiziguwa makanda mijora-mijora ili hura wereru wa zira fwiho uoneke. 38Zira fwiho zoziguwa waziimisa ndani ya mabirika ga kunwesera nyama madzi, ili hira mifugo ione zira fwiho mbere zao wakati wa kunwa madzi. Kpwa kukala yo mifugo kala inaphekana wakati ikedzanwa madzi, 39ana ariovyalwa hipho kala ni a madowa-dowa, mabara-mabara na mijora-mijora. 40Jakobo watenga hara ana ngʼondzi a madowa-dowa na a mabara-mabara na achialoza kpwa hara nyama anjina ili aaone. Phahi Jakobo achikala na nyamae mwenye na chaache. 41Wakati nyama a kunona phophekana, Jakobo waaikira zira fwiho chimbere-mbere, ili aphekane mbere ya zira fwiho. 42Ela kala kaziika zira fwiho ichikala ni nyama a kuonda. Phahi hara nyama a kuonda akala a Labani na hara a kunona achikala a Jakobo. 43Kpwa sababu hino Jakobo wakala tajiri sana na wakala na mifugo minji; atumwa, ngamia na punda.

31

Jakobo anamchimbira Labani

1Siku mwenga Jakobo wasikira ana alume a Labani ananungʼunika, anaamba, “Jakobo wahala mali yosi ya baba, wadzitajirisha na mali ya baba.” 2Piya waona kukala Labani kamjali dza phara dzuzi na dzana.

3Ndipho Mwenyezi Mlungu achimuamba Jakobo, “Uya kpwenu kpwa sowe na mayoo na mbarizo nami nindakala phamwenga nawe.”

4Jakobo wahuma mutu akaihirwe Raheli na Lea, edze ko weruni marisani kuriko na mifugoye. 5Achiaambira, “Naona siku hizi sowe yenu kaniona dza chitu dza phara mwandzo, ela Mlungu akakala phamwenga nami. 6Mwimwi mnamanya namuhendera sowe yenu kazi kpwa nguvu zangu zosi, 7na bado sowe yenu wanichenga na achigaluza mshahara wangu kano kumi. Ela Mlungu wamzuwiya asinihende chitu chochosi chii. 8Chila ariphoamba, ‘Nyama osi a madowa-dowa andakala mshaharao,’ phahi, mifugo yosi yavyala ana a madowa-dowa. Na ariphoamba, ‘Nyama a mijora-mijora andakala mshaharao,’ phahi, mifugo yosi yavyala ana a mijora-mijora. 9Hivyo ndivyo Mlungu vyoenjereza mifugo yangu badala ya sowe yenu. 10Wakati wa minga ya mifugo kuphekana, náloha ndoso, náona ndenje zophekana ni za mijora-mijora, madowa-dowa ama mabara-mabara. 11Malaika wa Mlungu waniiha mo ndosoni, ‘Jakobo.’ Nchiihika, ‘Hee!’ 12Naye achiamba, ‘Lola, ndenje zosi ziphekazo ni za mijora-mijora, madowa-dowa na za mabara-mabara. Higa ninagahenda kpwa sababu nkaona gosi uhenderwago ni Labani. 1331:13 Mwandzo 28:18–22Mimi ndimi Mlungu yekutsembukira kura Betheli, komwagira mafuha dziwe ra kumbukumbu na kuniikira hati. Vivi uka tsi hino na uuye kpwenu kovyalwa.’ ” 14Raheli na Lea amuamba Jakobo, “Takuna mtalo wa urisi uriosala ko kpwa baba. 15Anahuharira avi hu ajeni. Mana wahuguza na mali ariyoriphiwa waihumira kare yosi. 16Mali zosi ambazo Mlungu wakupha kula kpwa baba ni haki yehu na ana ehu. Sambi henda rorosi ambaro Mlungu akakuambira uhende.”

17Phahi Jakobo wadzifunganya, achipandiza anae na achee dzulu ya ngamia, 18achitsunga mifugoye yosi, achihala malize zosi arizozitsuma Padani-Aramu na achiphiya kpwao, tsi ya Kanani, kpwa ise Isaka.

19Wakati wa kuuka, Raheli waiya vizuka ambavyo kala ni milungu ya ise. Labani mwenye kala achakata mangʼondzige nyoya. 20Jakobo wamviringa Labani, Muaramu, mana kayamuambira kala anamchimbira. 21Jakobo wahala malize zosi na achichimbira. Ariphovuka muho wa Yufurati waphiya uphande wa tsi ya myango ya Giliadi.

Labani anamlunga Jakobo

22Siku ya hahu Labani waambirwa kukala Jakobo akachimbira. 23Phahi, Labani wahala nduguze na achimlunga-lunga Jakobo mwendo wa siku sabaa. Wakpwendamgbwira tsi ya myango ya Giliadi. 24Usiku Mlungu wamwedzera Labani ndosoni, achimuambira, “Dzikanye, usimuambire Jakobo neno rorosi nono au iyi.”

25Jakobo kala akachita kambiye tsi ya myango ya Giliadi wakati Labani ariphomgbwira. Labani na nduguze piya achita kambi yao kuko. 26Labani wamuambira Jakobo, “Mbona ukanihenda vino? Uwe ukanichenga na ukachimbira na anangu avi ni achetu chiotekpwa vihani. 27Kpwa utu wani wanichenga na uchichimbira chisiri? Mbona kuyanilaga nkakusindikizani na raha, mawira na ngoma? 28Wanilafya hata nafwasi ya kudonera anangu na adzukulu angu kpwa nialage. Uwe ukahenda mambo ga chizuzu. 29Nina uwezo wa kukuhenda vii, ela Mlungu wa sowe akanikanya usiku wa kulamukira rero, akaniamba, ‘Dzikanye, usimuambire Jakobo neno rorosi nono wala iyi.’ 30Namanya ukachimbira kpwa kuaza kpwenu kpwa sowe, ela mbona waiya milungu yangu?” 31Jakobo achiamba, “Náogopha kpwa sababu náona undanifuta anao. 32Ela kuhusu milunguyo, yeyesi ndiyemgbwira nayo naaolagbwe. Tsona endza chochosi chiricho chako mbere za hano ndugu zehu na uchichiphaha chihale.” Jakobo kamanyire kulala Raheli kala akaiya milungu ya ise, Labani.

33Phahi Labani waendza milunguye ndani ya hema ra Jakobo, halafu hema ra Lea na ra ahendadzi-kazi airi, ela kaiphahire. Ndipho achendaendza hema ra Raheli. 34Mbavi Raheli kala akaihala hira milungu na akaifwitsa ndani ya tandiko ra ngamia na akaisagarira. Labani waendza hema rosi ela kaionere. 35Phokala achere endza, Raheli wamuambira ise, “Hai baba, usinireyere ela siweza kuima phako matsoni mana nina ga chichetu.” Labani waendza ela kayaphaha chitu.

36Ndipho Jakobo phohenda ngoro na achimuuza na usiru, “Kosa rangu nini? Náhenda dambi yani hata unilunge-lunge hivi? 37Hebu lola, ukapekula-pekula miyo yangu yosi, dze, ukaphahani ambacho ni chako? Chituluze hipha phereru ili ndugu zehu achione na ahuambire mkpweli ni ani. 38Kufikira sambi, nikasagala kpwako miaka mirongo miiri. Muda wosi hinyo taphana mbuzi wala ngʼondzi ro voromosa, wala siyarya turume rorosi ra mifugoyo. 39Chila ngʼondzi ama mbuziyo phoolagbwa ni nyama a tsakani, hasara iyo yakala dzulu yangu. Siyakurehera kuonyesa kukala si makosa gangu. Waniisa chochosi choiywa, ikale chaiywa usiku au mutsi. 40Niriphokala kpwako, mutsi kala nchigaya na dzuwa na usiku kala siphaha usingizi kpwa mnyevu. 41Nikakala kpwako kpwa miaka mirongo miiri. Miaka kumi na mine náhenda kazi ili uniloze anao airi, na miaka sita nchihenda kazi ili uniriphe na mifugo. Ela wanigaluzira mshahara wangu kano kumi. 42Mlungu wa akare angu, Mlungu wa Burahimu na ambaye waabudiwa ni Isaka, wanirinda. Kalapho si Mlungu, kpwa kpweli ungeniusa mikono mihuphu. Ela Mlungu waona kugaya kpwangu na chadi changu cha kazi, ndiyo mana akakudemurira rero usiku.”

Labani na Jakobo anakubaliana

43Labani wamuamba Jakobo, “Hano achetu ni anangu na ana aho nao ni uvyazi wangu. Mifugo hino ni yangu. Mali yosi uionayo ni yangu. Ela siweza kuahenda rorosi anangu wala adzukulu angu. 44Sambi nahuike chilagane mimi na uwe, nahuike tsumbi ya mawe ili ikale ushahidi wa mapatano gehu.”

45Phahi Jakobo wahala dziwe, achiriimisa rikale alama ya kumbukumbu. 46Chisha Jakobo achiaambira nduguze, “Kusanyani mawe.” Aho akusanya mawe achiika tsumbi na achirya chakurya kanda-kanda ya hira tsumbi ya mawe. 47-48Labani waamba, “Tsumbi hino ni ushaidi wa mimi na uwe hipha rero,” na achiyiiha Yegari Sahaduta.31:47–48 Yegari Sahaduta Kpwa Chiaramu, manaye ni tsumbi ya mawe ya ushaidi. Naye Jakobo wayiiha Galedi,31:47–48 Galedi Chieburania manaye ni tsumbi ya mawe ya ushaidi. ndiyo mana nkuihwa Galedi. 49Piya hira tsumbi yaihwa Mizipa,31:49 Mizipa manage ni mnara wa urindzi. mana Labani waamba, “Mwenyezi Mlungu naahuone wakati hu kure na kure. 50Uchigayisa anangu ama uchilóla achetu anjina, hata ichikala taphana ahuonaye, umanye Mlungu ni shaidi wehu.” 51Labani achienderera kumuamba Jakobo, “Lola, unayoona hino tsumbi ya mawe na hiri dziwe ra kumbukumbu, 52tsumbi hino na hiri dziwe ra kumbukumbu ni ushaidi kukala mimi sindavuka kpwedza kpwako kukuhenda mai, wala nawe kundavuka tsumbi hino na dziwe hiri kpwedza kpwangu kunihenda mai. 53Mlungu wa Burahimu, Nahori na ise yao naahuamule.”

Ndipho Jakobo achiapa kpwa dzina ra Mlungu yeabudiwa ni ise Isaka, 54na Jakobo achilavya sadaka ko myangoni. Chisha achiiha nduguze achedzarya chakurya. Arya na achikala kuko myangoni usiku wosi.

55Ligundzu chiti Labani waadonera adzukulue na anae achetu, na achiabariki. Chisha achiuka achiuya kpwakpwe kaya.

32

Jakobo anadzitayarisha kukutana na Esau

1Badaye Jakobo naye wauka. Mo njirani wakutana na malaika a Mlungu. 2Ariphoaona hara malaika waamba, “Hiri ni jeshi ra Mlungu.” Phahi phatu hipho achiphaiha Mahanaimu.32:2 Mahanaimu kpwa Chieburania manaye ni kambi mbiri za majeshi.

3Jakobo wahuma ajumbe chimbere kuphiya kpwa Esau hiko Seiri, kahi za tsi ya Edomu. 4Waalagiza achiaamba, “Muambireni bwana wangu Esau hivi: Mtumishio Jakobo anaamba, ‘Násagala na aphu Labani miaka iyo yosi hadi rero. 5Vivi nina ngʼombe, punda, mbuzi na mangʼondzi na atumwa alume na achetu. Nikakuhumira ujumbe uhu bwana wangu, ili ukubali kunikaribisha.’ ”

6Hara ahumwa ariphouya kpwa Jakobo, amuamba, “Hwafika kpwa mwenenu Esau na vivi a njirani aredza mkutane; aredza na alume magana mane.”

7Jakobo waogopha sana na achikala na wasiwasi. Achiganya atue, mbuzi, ngʼombe, mangʼondzi na ngamia makundi mairi-mairi. 8Waaza achiamba, “Esau achedzapigana na kundi mwenga, rira ndirosala rinaweza kuchimbira.”

9Chisha Jakobo wavoya Mlungu achiamba, “Ee Mlungu wa tsawe Burahimu na baba Isaka. Mwenyezi Mlungu yeniamba, ‘Uya kpwenu kpwa mbarizo nami nindakuhendera manono.’ 10Sifwaha kuonyeswa mendzwa isiyosika, wala uaminifu ambao ukanionyesa mimi mtumishio. Awali nriphovuka huno muho Joridani navuka na fwimbo tu, ela vivi hu makundi mairi. 11Nakuvoya unitivye na uyi wa mwenehu Esau, mana naogopha asedze akahupiga na kuhuangamiza hosi, hata anache na nine zao. 1232:12 Mwandzo 22:17Uwe mwenye waniahidi uchiniamba, ‘Nindakujaliya na nindakupha uvyazi munji dza mtsanga wa pwani ambao mutu kaweza kuuolanga.’ ”

13Usikuwe Jakobo wakala phapho hipho na achitenga mifugoye yanjina ikale zawadi ya nduguye Esau. 14Watenga vitu hivi: Magoma ga mbuzi magana mairi, ndenje mirongo miiri, mangʼondzi machetu magana mairi, turume mirongo miiri, 15ngamia aamwisao mirongo mihahu na ana ao, ngʼombe chetu mirongo mine, ndzau kumi, punda achetu mirongo miiri na punda alume kumi. 16Waika chila mfugo kundire na chila kundi waririchira mtumishiwe arimanyirire. Achiaambira, “Tanguliyani, na chila kundi narikale hatuwa na kundi ranjina.” 17Wamlagiza yuya ariye mbere, achimuamba, “Wakati uchikutana na mwenehu Esau, na achikuuza, ‘Tajirio ni ani? Unaphiyaphi? Huno mfugo ni wa ani?’ 18Uwe undamjibu umuambe, ‘Huno mfugo ni mali ya mtumishio Jakobo na ni zawadiyo uwe bwana wangu Esau; na ye mwenye aredza ko nyuma.’ ” 19Piya wamlagiza vivyo mtumishi wa kundi ra phiri, ra hahu na osi ariokala nyuma ya go makundi achiaamba, “Muambireni Esau vivyo hivyo mchikutana naye. 20Tsona, msiyale kumuambira Esau, ‘Mtumishio Jakobo aredza ko nyuma.’ ” Jakobo waona andamhuriza na zira zawadi na achikutana naye mendzerepho andamswamehe. 21Kpwa hivyo, Jakobo watanguliza zira zawadi ela ye mwenye walala pho kambini usiku uho.

Jakobo anabwagana na Mlungu

22Usiku uho, Jakobo walamuka na achihala achee osi airi, hara atumishie a chichetu airi na anae kumi na mwenga, achiavusa riko ra Jaboki. 23Bada ya kuavusa, wavusa malize zosi. 2432:24 Hosea 12:3–4Ela iye mwenye, wasala macheye phapho, watsembukirwa ni mutu, achibwagana naye hadi pepho za kucha. 25Yuya mutu ariphoona kaweza kumshinda Jakobo, wampiga chibiruni achihemuka nyonga wakati achere minyana naye. 26Chisha yuya mutu achiamba, “Nirichira niphiye mana kunacha.” Ela Jakobo achimuamba, “Sikurichira hadi unibariki.” 27Yuya mutu achimuuza, “Ndiwe ani?” Jakobo achimuamba, “Ndimi Jakobo.” 2832:28 Mwandzo 35:10Yuya mutu achiamba, “Vivi kundaihwa tsona Jakobo, undaihwa Iziraeli,32:28 Iziraeli kpwa Chieburania manaye ni abwaganaye na Mlungu. mana ukabwagana na Mlungu na anadamu na ukashinda.” 2932:29 Aamuli 13:17–18Jakobo achimuamba, “Tafadhali, niambira dzinaro.” Ela yuya mutu achiamba, “Kpwa utu wani unalonda umanye dzina rangu?” Chisha achimʼbariki Jakobo.

30Jakobo waphaiha phatu hipho Penieli32:30 Penieli kpwa Chieburania manage ni uso wa Mlungu. mana waamba, “Nkaonana na Mlungu uso kpwa uso na nchere moyo.”

31Jakobo wauka Penieli wakati dzuwa rinatuluka naye kala anagutsira kpwa sababu ya yo nyongaye iriyohemulwa. 32Ndiyo mana Aiziraeli hadi rero taarya nyama ya chibiruni mwandzo wa nyonga, kpwa sababu hipho ndipho ambapho Jakobo wapigbwa.

33

Jakobo anakutana na Esau

1Jakobo watsupha matso achimuona Esau aredza na alume magana mane. Phahi, waganya achee na anae makundi mane, chila mchetu na anae. 2Waaika hara atumishi a chichetu na ana aho mbere, halafu Lea na anae, mwisho achimuika Raheli na Yusufu. 3Jakobo mwenye watanguliya mbere zao, achisujudu kano sabaa kuno anamsengerera nduguye. 4Ela Esau achizola kpwedzamchinjira, achimtiya chifuwani na achimdonera; chisha osi achirira. 5Esau ariphotsupha matso na kuona hara achetu na ana ao, waamba, “Hano urio nao ni ano ani?” Jakobo achiamba, “Hano ni ana ambao Mlungu wanipha mimi mtumishio kpwa mbazize.” 6Ndipho hara anachetu na ana aho asengera na achimgbwerera maguluni. 7Chisha Lea na anae, nao akpwedza achimgbwerera maguluni. Mwisho, Yusufu na nine Raheli, nao akpwedza piya achimgbwerera maguluni. 8Ndipho Esau achiuza, “Hira mifugo nchiyoiona kura njirani ni yaani?” Jakobo achiamba, “Bwana, ni zawadizo ili ukubali kunikaribisha.” 9Ela Esau achiamba, “Nina mali ya kutosha mwenehu, maliyo naikale yako.” 10Jakobo achiamba, “Tafadhali bwana, nakuvoya! Ichikala kpweli ukanikubali, phahi phokera zawadi zangu nikuphazo. Kuona usoo ni kama kuona uso wa Mlungu, mana ukaniphokera vinono. 11Nakuvoya uphokere zawadi chizokurehera, mana Mlungu wanionera mbazi na achinipha chila chitu nilondacho.” Jakobo waenderera kumshurutisha Esau hadi achikubali. 12Esau achiamba, “Haya, nahuphiyeni; hundaphiyani phamwenga, mino nindakala mbere.” 13Ela Jakobo achimuamba, “Bwana wangu, unamanya kukala anache taana nguvu, na ni lazima nimanyirire higa mangʼondzi na ngʼombe ambazo zinaamwisa. Ichikala hino mifugo indatsungbwa mairo kpwa mairo, hata kpwa siku mwenga tu, phahi, mifugo indafwa. 14Kpwa hivyo, nakuvoya bwana wangu, utanguliye nami nredza pore-pore, mwendo wa hano anache na hino mifugo hadi hufike kpwako hiko Seiri.” 15Esau achiamba, “Phahi nkurichire atu angu anjina akuterye.” Ela Jakobo achiamba, “Taina haja bwana wangu, vyo uchivyonionera mbazi, vinatosha.”

16Phahi siku iyo-iyo Esau wagbwira njira achiuya Seiri. 17Jakobo ariphofika Sukothi wadzidzengera nyumba na vibanda vya mifugoye. Ndiyo mana phatu hipho phaihwa Sukothi.33:17 Sukothi kpwa Chieburania manage ni vibanda.

18Mwisho wa charoche, kula Padani-Aramu hadi tsi ya Kanani, Jakobo wafika salama mudzi wa Shekemu; achichita kambiye kondze chidide ya mudzi hinyo. 1933:19 Joshuwa 24:32; Johana 4:5Jakobo wagula hira seemu yokala akachita hemare kula kpwa ana a Hamori, ise wa Shekemu na vipande gana mwenga vya feza. 20Wadzenga phatu pha kulavira sadaka pho hipho na achiphaiha Eli-Elohe-Iziraeli, manaye ni “Mlungu, Mlungu wa Iziraeli.”

34

Shekemu anamgbwavukira Dina

1Siku mwenga, Dina, mwana msichana wa Jakobo yemvyala na Lea, wakpwendaweha kpwa asenae achetu a tsi iyo. 2Mkpwulu wa seemu iyo kala ndiye Hamori, Mhivi, naye kala mwana mlume yeihwa Shekemu. Shekemu ariphomuona Dina wamgbwavukira. 3Moyowe kala ukamtsunuka Dina, mwana mchetu wa Jakobo na achikala anamchenga-chenga. 4Ndipho Shekemu wamuambira ise aihwaye Hamori, “Baba, kaniuzire ulozi ili nilóle hiyu msichana.”

5Jakobo ariphophaha habari kukala mwanawe msichana akagbwavukirwa, anae alume kala a marisani na mifugoye; kpwa hivyo wanyamala hadi ariphouya kula marisani.

6Hamori, isengbwa wa Shekemu wakpwedzabisha na Jakobo. 7Anangbwa a Jakobo ariphosikira mai gaga, auya kula marisani mara mwenga. Areya na achisikira utsungu sana, kpwa sababu Shekemu kala akatiya waibu atu a Iziraeli kpwa kulala na mwanáo wao, mana dzambo hiro ni mviga! 8Hamori wamuambira Jakobo, “Mwanangu Shekemu akamtsunuka yuya mwanao msichana, tafadhali kubali amlóle. 9Nahulózaneni, swiswi hulóle ana enu namwi mlóle ana ehu. 10Huchihenda hivyo, mundasagala phophosi mlondapho kahi za tsi hino, mundahenda bishara na mundakala na minda.” 11Chisha, Shekemu mwenye achimuambira Jakobo na anae alume, “Tafadhali nikubalini nami nindakuphani chochosi mlondacho. 12Niambirani chiasi chochosi cha mali na zawadi mlondazo, nindalavya chiasi chira ndichoniambira, bora tu mniloze Dina.”

13Ela ana a Jakobo amzunguluka Shekemu na ise Hamori kpwa sababu mwanao wao Dina kala akagbwavukirwa. 14Aambira, “Tahuweza kumloza mwenehu mutu ambaye kayadekpwa, mana chikpwehu uho ni waibu. 15Ela hundakukubalini ichikala mundakala dza swiswi, yani chila mlume adekpwe. 16Muchihenda hivyo, hundalozanani ana ehu achetu, na hundalóla ana enu achetu, naswi hundasagalani phamwenga na hundakala atu amwenga. 17Ela napho tamundakubali kudekpwa, phahi, hundamhala mwenehu mchetu na huuke hipha.”

18Maneno higa gamhamira Hamori na mwanawe Shekemu. 19Barobaro hiyu Shekemu kayahenda chiziyaindi mana kala anammendza mwana wa Jakobo. Naye ndiye ambaye kala anaishimiwa sana kpwao kaya.

20Phahi, Hamori na Shekemu aphiya hadi ryango ra kuinjirira mudzini, phatu pha kuhenda mikutano na achibisha na ayawao. 21Achiaamba, “Atu hano ni asena ehu, aricheni asagale kahi za tsi na ahende bishara, mana tsi hino ni kulu ya kuatosha. Hunaweza kulóla ana aho nao akalóla ana ehu. 22Ela atu hano andakubali kukala phamwenga naswi, na hukale atu amwenga napho chila mlume hiku kpwehu andadekpwa dza vivyo aho. 23Huchikubali hivyo, mifugo yao na mali zao zanjina zosi zindakala ni zehu. Phahi, nahukubalini ili asagale phamwenga naswi.”

24Hipho, atu osi okala pho mkpwutanoni akubali maneno ga Hamori na Shekemu, na alume osi a mudzi hinyo achitiywa tsatsani.

Simioni na Lawi anadziriphiza

25Bada ya siku tahu, wakati vironda vya tsatsa vichereluma, ana airi a Jakobo, Simioni na Lawi, ndugungbwa airi a Dina, ainjira chisiri mudzi hinyo, chila mmwenga na upangawe, na achiolaga alume osi 26phamwenga na Hamori na Shekemu. Chisha achimuhala Dina kula nyumbani mwa Shekemu na achiuka. 27Badaye ana alume osi a Jakobo akpwendahala zewe mali yosi ya mudzi hinyo, kudziriphiza kpwa waibu uriotiywa mwanáo wao msichana. 28Ahala zewe ngʼombe, mbuzi, mangʼondzi na punda, nyama osi okala mo mudzini na okala kondze weruni. 29Ateka achetu osi na anache na chila chitu cha samani, ahala vitu vyosi vyokala madzumbani.

30Halafu Jakobo waambira Simioni na Lawi, “Mkanibwagira likuni ra adudu; sambi Akanani na Aperizi, ambao ni enyezi a tsi hino, andanizira. Swiswi hu achache tu, ichikala andagbwirana edze ahupige, phahi, andahuangamiza hosi.” 31Ela aho achimuambira ise yao, “Kpwani che unalonda huariche amuhende mwenehu wehu avi ni malaya?”

35

Jakobo anauya Betheli

135:1 Mwandzo 28:11–17Halafu Mlungu wamuambira Jakobo, “Mimi ndimi Mlungu yekutsembukira wakati kala unamchimbira mwenenu Esau. Tsama ukasagale Betheli, na kuko ukanidzengere phatu pha kulavira sadaka.”

2Ndipho Jakobo achiambira achee, anae na atu osi ariokala nao, “Richani milungu ya chijeni mriyo nayo, dzitakaseni na mvwale nguwo swafi.35:2 Dzitakaseni na mvwale nguwo swafi kala ni alama ya kuonyesa kuricha kuabudu milungu ya vizuka na kumuabudu Mlungu wa kpweli.3Hundatsamani kuphiya Betheli ili nikamdzengere Mlungu phatu pha kulavira sadaka, Mlungu yeniterya wakati wa tabu na ambaye wanirinda chila nriphophiya.”

4Phahi amupha Jakobo milungu ya chijeni yosi ariyokala nayo na vipuli vyokala akavwala masikironi, naye achivizika kolo ya mwaloni phephi na mudzi wa Shekemu. 5Jakobo na anae ariphokala anauka, atu a midzi ya jirani atiywa wuoga munji ni Mlungu hata taawezere kuavamia.

6Jakobo na atue osi atsoloka Betheli35:6 Betheli manaye ni nyumba ya Mlungu. tsi iyo-iyo ya Kanani. (Mwandzo Betheli kala yiihwa Luzu.) 7Wamdzengera Mlungu phatu pha kulavira sadaka phapho na achiphaiha Eli-Betheli,35:7 Mana ga dzina Eli-Betheli ni Mlungu wa Betheli. mana hipho ndipho Mlungu phomtsembukira wakati anamchimbira mwanáo.

835:8 Mwandzo 24:59Debora, mtumishi mchetu wa Rebeka, wafwa na achizikpwa kolo ya mwaloni, uphande wa mwakani wa Betheli. Kpwa hivyo, muhi hinyo uchiihwa “Mwaloni wa Chiriro.”

9Jakobo ariphouya kula Padani-Aramu, Mlungu kala akamtsembukira tsona na kala akambariki. 1035:10 Mwandzo 32:28Mlungu kala akamuamba, “Uwe ndiwe Jakobo, ela kundaihwa Jakobo tsona, undaihwa Iziraeli.” Kpwa hivyo achimuiha Iziraeli. 1135:11 Mwandzo 17:4–8Chisha Mlungu kala akamuamba, “Mimi ndimi Mlungu Mwenye Nguvu Zosi; vyala ana anji na uenjerezeke. Undakala mkarengbwa wa makabila na afalume. 12Tsi yomlaga Burahimu na Isaka nindakupha uwe na vivyazivyo.” 13Ariphomala kugomba na Jakobo, Mlungu wauka achipaa dzulu.

1435:14 Mwandzo 28:18–19Jakobo kala akaimisa dziwe ra kumbukumbu phara ambapho Mlungu kala akagomba naye. Piya kala akarimwagira uchi wa zabibu na mafuha. 15Jakobo waphaiha Betheli pho phatu ariphokala akagomba na Mlungu.

Chifo cha Raheli

16Halafu Jakobo na atue auka Betheli; ariphokala achere hatuwa na Efuratha, Raheli wagbwirwa ni utsungu mkali wa uvyazi. 17Na wakati kala akavyala na ndani inazingizi, mvyalusadzi wamuamba, “Usiogophe, ukaphaha mwana mlume wanjina.” 18Ela kala anafwa, na wakati wa kudosa yuya mwanawe wamuiha Beni-Oni,35:18 Mana ga dzina Beni-Oni ni mwana wa chiriro changu. ela ise achimuiha Benjamini.35:18 Mana ga dzina Benjamini ni mwana amendzwaye sana.

19Phahi Raheli wafwa na achizikpwa kanda-kanda ya njira ya kuphiya Efuratha (yani Bethilehemu). 20Jakobo waika dziwe ra kumbukumbu pho mbirani, na richere phapho hata rero.

21Jakobo wasengera tsona na achendachita hemare kutsapa gorofa ya Ederi. 2235:22 Mwandzo 49:4Wakati Iziraeli kala asagala tsi iyo, mwanawe Rubini walala na Biliha, mwanachetu wa ise, na Iziraeli achigasikira.

Ana alume a Jakobo

(1 Nyakati 2:1–2)

Jakobo kala ana kumi na airi alume. 23Ana alume a Lea kala ni: Rubini (mwana mvyere wa Jakobo), Simioni, Lawi, Juda, Isakari na Zabuloni. 24Ana alume a Raheli kala ni Yusufu na Benjamini. 25Ana alume ariovyalwa ni Biliha, mtumishi mchetu wa Raheli, kala ni Dani na Nafutali. 26Ana alume ariovyalwa ni Zilipa, mtumishi mchetu wa Lea, kala ni Gadi na Asheri. Hinya ndio ana alume a Jakobo, ariovyalwa Padani-Aramu.

Chifo cha Isaka

2735:27 Mwandzo 13:18Jakobo waphiya kpwa ise Isaka hiko Mamre, phephi na Kiriathi-Ariba (yani Heburoni), ambako Burahimu na Isaka asagala. 28Isaka waishi miaka gana mwenga na mirongo minane. 29Wafwa mtumia sana, warya munyu munji. Anae Esau na Jakobo amzika phao vikurani, phozikpwa tsawe yao Burahimu.

36

Esau na vivyazivye

(1 Nyakati 1:34–37)

1Hivi ndivyo vivyazi vya Esau (yani Edomu).

236:2 Mwandzo 26:34Esau walóla achetu a Chikanani: Ada mwana wa Eloni, Muhiti, na Oholibama, mwana wa Ana, mdzukulu wa Sibeoni, Mhivi. 336:3 Mwandzo 25:13; 28:9Piya walóla Basemathi, mwana wa Isimaili,36:3 Esau na Isimaili kala ni mutu na ise mvyere mwanababa. ndugungbwa mchetu wa Nebayothi. 4Ada wavyala Elifazi na Basemathi achivyala Reueli; 5Oholibama wavyala Jeushi, Jalamu na Kora. Hano ni ana alume a Esau, ambao avyalwa tsi ya Kanani.

6Halafu Esau wahala achee, anae alume na achetu na atue osi a phakpwe kaya, phamwenga na mifugoye yosi na malize zosi arizozitsuma tsi ya Kanani, achitsama tsi yanjina kure na nduguye Jakobo. 7Watsama kpwa sababu tsi yosagala kala taiatosha iye na Jakobo. Taayaweza kpwenderera kusagala phamwenga, mana osi kala ana mifugo minji. 8Kpwa hivyo Edomu (yani Esau) achendasagala tsi ya myango ya Seiri.

9Hivi ndivyo vivyazi vya Esau, mkarengbwa wa Aedomu, hiko kpwenye myango ya Seiri: 10-13Ada, mkpwaza Esau, wavyala mwana mlume Elifazi naye wavyala ana atsano alume: Temani, Omari, Sefo, Gatamu na Kenazi. Piya wavyala mwana mlume wanjina na mwanachetuwe yeihwa Timuna; mwana hiyu waihwa Amaleki. Naye Basemathi, mkpwaza Esau, wavyala mwana mlume yemuiha Reueli. Hiyu Reueli wavyala ana a ne alume: Nahathi, Zera, Shama na Miza. 14Mchetu wanjina wa Esau kala ni Oholibama, mwana wa Ana, mdzukulu wa Sibeoni. Oholibama wavyala ana ahahu alume: Jeushi, Jalamu na Kora.

15Hano kala ndio madzumbe a chivyazi cha Esau: Ana alume a Elifazi, mwana mvyere wa Esau, kala ni madzumbe hano: Temani, Omari, Sefo, Kenazi, 16Kora, Gatamu na Amaleki. Hano kala ni atu kula Edomu, adzukulu a Ada, mkpwaza Esau. 17Ana alume a Reueli kpwenye tsi ya Edomu kala ni madzumbe hano: Nahathi, Zera, Shama na Miza. Hano kala ni adzukulu a Basemathi, mkpwaza Esau. 18Ana alume a Oholibama, mkpwaza Esau, kala ni madzumbe hinya: Jeushi, Jalamu na Kora.

19Phahi, huno ndio uvyazi wa Esau (yani Edomu), chila mmwenga kala ni dzumbe wa mbariye.

Atu a chivyazi cha Seiri

(1 Nyakati 1:38–42)

20Seiri, mutu wa kabila ra Ahori, kala ni mwenyezi wa tsi iyo. Hano ndio anae alume: Lotani, Shobali, Sibeoni, Ana, 21Dishoni, Eseri na Dishani. Hinya kala ni madzumbe a Ahori, ana a Seiri hiko tsi ya Edomu.

22Ana alume a Lotani kala ni Hori na Hemani. (Lotani kala ana nduguye mchetu yeihwa Timuna).

23Ana alume a Shobali kala ni Alivani, Manahathi, Ebali, Shefo na Onamu.

24Ana alume a Sibeoni kala ni Aya na Ana. (Ana hiyu ndiye yekala wa kpwandza kuona madzi ga moho galago kuzimu ko weruni phokala anarisa punda a ise Sibeoni).

25Anangbwa a Ana kala ni airi Dishoni, mwana mlume, na Oholibama, mwana mchetu.

26Ana alume a Dishoni kala ni Hemudani, Eshibani, Ithirani na Kerani.

27Ana alume a Eseri kala ni Bilihani, Zaawani na Akani.

28Ana alume a Dishani kala ni Usi na Arani.

29Kuuyira, naamba, madzumbe ga Ahori kala ni Lotani, Shobali, Sibeoni, Ana, 30Dishoni, Eseri na Dishani. Aha kala ni vilongozi a Ahori kulengana na mbari zao hiko tsi ya Seiri.

Afalume a tsi ya Edomu

(1 Nyakati 1:43–54)

31Hinya ndio afalume ariotawala tsi ya Edomu kabila ya mfalume yeyesi kutawala atu a Iziraeli. 32Bela mwana wa Beori watawala tsi ya Edomu, na mudziwe kala unaihwa Dinihaba. 33Bela ariphofwa, Jobabu mwana wa Zera, watawala badalaye kula mudzi wa Bosira. 34Bada ya Jobabu, wakpwedza Hushamu kula tsi ya Atemani. 35Chisha achedza Hadadi mwana wa Bedadi, kula mudzi wa Avithi (iye wapiga Amidiani na achiashinda kahi za tsi ya Amoabu). 36Hadadi ariphofwa, yetawala badaye ni Samula kula mudzi wa Masireka, 37alafu achilungirwa ni Shauli kula mudzi wa Rehobothi phephi na muho. 38Shauli ariphofwa, Baali-Hanani, mwana wa Akibori watawala. 39Baali-Hanani ariphofwa walungirwa ni Hadadi kula mudzi wa Pau mchewe kala aihwa Mehetabeli, mwana wa Matiredi mwana mchetu wa Mezahabu.

40-43Higa ni madzina ga madzumbe ga atu a chivyazi cha Esau, ambao madzina gao ndigo gokala madzina ga miryango yao na malalo gao gosagala: Timuna, Aliva, Jethethi, Oholibama, Ela, Pinoni, Kenazi, Temani, Mibusari, Magidieli, na Iramu.

Hinyo ndio atu a chivyazi cha Esau, mkarengbwa wa Aedomu.

37

Ndoso za Yusufu

1-2Hizi ni habari kuhusu Jakobo na anae. Jakobo na anae aenderera kusagala Kanani, tsi yosagala ise. Yusufu ariphokala ni mvulana wa miaka kumi na sabaa, kaziye kala nkurisa mbuzi na mangʼondzi ga ise Jakobo; kala achirisa na nduguze alume, nduguze anababa. Ana a Biliha na Zilipa, akaza ise. Yusufu wakpwedzamuambira ise mambo mai gohendwa ni nduguze.

3Phahi, Iziraeli kala anammendza sana Yusufu kuriko anae anjina osi, mana kala ni mwanawe wa utumiani. Wamshonera kandzu maridadi. 4Nduguze ariphoona ise yao anammendza sana kuriko aho osi, amzira na achikala taagomba naye vinono.

5Siku mwenga usiku, Yusufu waloha ndoso, na ariphoisemurira nduguze, aho azidi kumzira.

6Waambira, “Phundzani nikuambireni ndoso nchiyoloha: 7Nkaloha hu mundani hunafunga mabutsa, gafula butsa rangu rikaunuka rikaima, genu gakarizunguluka rira rangu na gakarizamira kuripha ishima.” 8Nduguze achimuamba, “Hivi unaona undakala mfalume wehu, uhutawale?” Ndipho nduguze achizidi kumzira kpwa hira ndosoye na manenoge. 9Halafu siku yanjina waloha tsona na achiasemurira nduguze achiamba, “Lolani! Nkaloha ndoso yanjina, dzuwa, mwezi na nyenyezi kumi na mwenga zikanigbwerera maguluni kunipha ishima.” 10Yusufu piya wamuambira ise ndoso iyo, ela ise achimdemurira, achimuamba, “Ni ndoso ya viphi yo! Yani unaona mayoo, enenu na mimi kpweli hunaweza kukugbwerera maguluni?”

1137:11 Mahendo 7:9Nduguze amuonera wivu, ela ise wagaika moyoni.

Yusufu anaguzwa ni nduguze

12Phahi, siku mwenga, ndugungbwa a Yusufu kala a marisani phephi na Shekemu, anarisa mbuzi na mangʼondzi ga ise yao. 13Iziraeli wamuambira Yusufu, “Nduguzo anarisa hiko phephi na Shekemu, nalonda nikuhume kuko.” Naye achiamba, “Haya, baba.” 14Ise achiamba, “Phiya ukalole nduguzo napho taana neno, na mifugo ichikala i salama, chisha wedze uniambire.” Ndipho achiuka kaya, Dete ra Heburoni, kuphiya Shekemu. 15Yusufu ariphofika Shekemu wadengereka mo weruni kuendza nduguze; mutu mmwenga achimuona achimuuza, “Unaendzani?” 16Yusufu achimuamba, “Naendza enehu, tafadhali niambira arisako.” 17Yuya mutu achimuamba, “Auka hipha, mana náasikira anaamba, ‘Huphiyeni Dothani.’ ”

Kpwa hivyo, Yusufu walunga-lunga nduguze na achendaaona Dothani. 18Mbavi nduguze amuona hangu achere kure, na kabila kadzangbwefika ampangira njama ili amuolage. 19Abisha nyo enye kpwa enye achiamba, “Hiye mlohadzi wa ndoso aredza! 20Sambi nahumuolageni na humtsupheni ndani ya chisima chimwengachapho; halafu hundaamba akariwa ni nyama mʼbaya. Hulole hizo ndosoze zindahendadze.”

21Rubini ariphoona hivyo, walonda kumtivya Yusufu asiolagbwe ni nduguze achiamba, “Nahusimuolage. 22Msimwage mlatso. Mtsupheni mu chisimani phapha weruni, ela msimgute.” Rubini waamba hivyo ili amtivye na badaye amuuyize kaya kpwa ise.

23Phahi, Yusufu ariphofika kura kpwa nduguze, hara nduguze amgbwira na achimvula kandzuye, hira kandzu maridadi yokala akavwala, 24achimuhala achimtsupha chisimani, ela kala tachina madzi.

25Wakati nduguze Yusufu kala asegere anarya, aona likongo ra atu a Isimaili, ahendadzi-bishara ala Giliadi anaphiya Misiri. Ngamia aho kala akatsukula vilungo vya kujitira, dawa ya mavune na uvumba. 26Juda waambira nduguze, “Pho swino hundaphahani huchimuolaga ndugu yehu na kufwitsa chifoche? 27Nahumguzeni kpwa hinya atu a Isimaili ela nahusimguteni, mana ni ndugu yehu, ni mlatso wehu kabisa.” Nduguze achikubali.

2837:28 Mahendo 7:9Hipho, rira likongo ra ahendadzi-bishara a Chimidiani ariphofika phara, hara nduguze Yusufu amtuluza mo chisimani na achimguza na atu a Isimaili kpwa vipande mirongo miiri vya feza, nao achimphirika Misiri.

29Wakati wa kuguzwa Yusufu, Rubini kala kapho na kamanyire kukala nduguze akamguza.37:29 Maneno higa, kpwandzira wakati wa hadi akamguza gaenjerezwa tafasirini ili kueleza wazi. Ariphouya, chisimani na achiona Yusufu kamo, wakpwanyula nguwoze kpwa utsungu. 30Achiauyira nduguze achendaambira, “Yuya mvulana kamo mo chisimani! Simanya nihendedze?”

31Halafu nyo nduguze atsindza mbuzi na achihala hira kandzu ya Yusufu achiivwika mo mlatsoni. 32Chisha aihala hira kandzu maridadi hadi kpwa ise yao na achendamuamba, “Lola, baba, hukatsola kandzu, hebu ilole ichikala ni ya Yusufu.” 33Ise yao waitambukira na achiamba, “Ni kandzu ya mwanangu, nyama mbaya wamurya! Hakika Yusufu wagbwirwa achiriwa!”

34Jakobo wakpwanyula nguwoze achivwala magunia kpwa utsungu. Wamririra mwanawe siku nyinji. 35Anae osi alume na achetu amʼbembeleza, ela achirema. Achiamba, “Aa, nindamririra mwanangu hadi ndiphophiya ko kuzimu ariko.” Phahi, waenderera kumririra mwanawe.

36Wakati hinyo-hinyo, hiko Misiri, hara ahendadzi-bishara a Chimidiani amguza Yusufu kpwa Potifa, mmwenga wa atumishi a Farao, ambaye kala ni mkpwulu wa asikari a urindzi.

38

Juda na Tamari

1Wakati hinyo, Juda watsama pha nduguze na achendasagala na mutu mmwenga aihwaye Hira, kula mudzi wa Adulamu. 2Juda ariphokala hiko, wakutana na msichana wa Chikanani, mwana wa Shuwa, na achimlóla. 3Wagbwira mimba na achivyala naye mwana mlume, achimuiha Eri. 4Wagbwira mimba tsona na achivyala mwana mlume wanjina, nine achimuiha Onani. 5Chisha wavyala mwana mlume wanjina achimuiha Shela. Juda kala asagala Kezibu mwanawe hiyu phovyalwa.

6Juda wamlóza Eri, mwanawe mvyere; mchetu yeihwa Tamari. 7Ela Eri, mwana wa kpwandza wa Juda, kala ni mutu mui, uyiwe wamreyeza Mwenyezi Mlungu, na Mwenyezi Mlungu achimuolaga. 8Ndipho Juda achimuambira Onani, “Muhale hiyu gungu wa mfwadzi mwenenu, ili umvyarire mwenenu mrisi, mana ndiyo shariya.” 9Ela Onani wamanya kukala mwana ndiyevyalwa, siye wakpwe, kpwa hivyo chila aripholala naye, mbeyu wazimwaga photsi, ili nduguye asiphahe mwana. 10Gaga arigogahenda kala ni mai matsoni pha Mwenyezi Mlungu, naye piya achimuolaga. 11Ndipho Juda achimuambira mkpwaza-mwanawe Tamari, “Mayo, uya kaya kpwa sowe, na ukasale gungu hadi mwanangu Shela ndiphokala mvyere.” Waamba hivyo, mana waogopha kukala mwanawe naye andafwa dza nduguze. Kpwa hivyo, Tamari wauya kpwa ise.

12Bada ya muda mure mkpwaza Juda, mwana wa Shuwa wafwa. Ariphokala rohore rikadigirika kuhusu chifo cha mchewe, wauka na msenawe Hira kula Adulamu, na achiphiya Timuna ambako mangʼondzige kala ganakatwa nyoya.

13Tamari ariphoambwa, “Sowe-vyala anaphiya Timuna kpwendakata nyoya mangʼondzige,” 14wavula nguwoze za ugungu, achidzibwiningiza utaji ili asimanyikane, halafu achendasagala ryango ra kuinjirira Enaimu, ririro njira ya kuphiya Timuna. Mana waona kukala Shela akakula, ela Juda kamloza akakala mkpwaza Shela.

15Juda ariphomuona Tamari, waona labuda ni malaya, mana kala akadziziba uso. 16Juda kamanyire kukala ni mkpwaza-mwanawe. Juda waphiya pho kanda-kanda ya njira ariphokala, achimuamba, “Nalonda nlale na uwe.” Achimuamba, “Undaniphani uchilala na mimi?” 17Achimuamba, “Nindakurehera mwana mbuzi kula kpwangu chaani.” Naye achiamba, “Ika chitu mzamana hadi ndiphoreha mwana mbuzi.” 18Juda achiamba, “Niike utu wani mzamana?” Naye achiamba, “Nipha yo peheyo ya muhuri, lugbwero na bakorayo.” Ndipho Juda achimupha vira vitu na achilala naye, naye achigbwira mimba. 19Tamari ariphouya kaya, wavula hura utaji na achivwala tsona nguwoze za ugungu.

20Badaye Juda wahuma msenawe Hira kula Adulamu amphirikire yuya mchetu mwana mbuzi ili auyizirwe vituvye vyoviika mzamana, ela Hira kamuonere yuya mchetu. 21Hira wauza enyezi alume achiamba, “A kuphi yuya malaya yekala hipha Enaimu kanda-kanda ya njira?” Aho achiamba, “Taphadzangbwekala na malaya yeyesi hipha.” 22Ndipho, Hira wauya kpwa Juda na achendamuamba, “Sikamphaha, tsona atu a hiko anaamba taphadzangbwekala na malaya yeyesi.” 23Juda achiamba, “A! Nahumriche navyo, sedze akahuricha hukatsekpwa. Mino nkamuhumira mwana mbuzi umphirikire, ela kumuonere.”

24Bada ya kama miezi mihahu, Juda waambirwa, “Mkpwaza-mwanao Tamari wahenda umalaya vino ana mimba.” Juda achiamba, “Kamtuluzeni kondze mmutiye moho afwe.” 25Ariphotuluzwa kondze, walavya muhumwa kpwa ise-vyala akamuambe, “Mwenye vitu hivi ndiye yenitiya mimba. Tafadhali vilole ichikala undamanya ni vya ani; Pehe ihi ya muhuri, mkowa uhu na bakora ihi.” 26Juda ariphoviona, wavitambukira na achiamba, “Mchetu hiyu ana haki kuriko mimi, mana siyamlóza mwanangu Shela.” Juda kayalala naye tsona.

27Wakatiwe wa kudzivugula uriphofika, wavyala patsa ya alume ahuphu. 28Saa ya kudzivugula, mmwenga watuluza mkpwono phondze, halafu mvyalusadzi achihala wuuzi wa kundu achimfunga mkpwononi na achiamba, “Hiyu ndiye chiyevyalwa na mbere.” 29Ela ariphouyiza mkpwonowe ndani, nduguye wavyalwa, chisha yuya mvyalusadzi achiamba, “Mbona we ukatsapa kpwa nguvu!” Phahi hiyu waihwa Peresi.38:29 Peresi manage ni kutsapa kpwa nguvu.30Badaye, nduguye yekala ana wuuzi wa kundu mkpwononi wavyalwa, achiihwa Zera.38:30 Zera manage ni mwanga wa kundu wa ligundzu ichikala kunacha.

39

Yusufu na mkpwaza Potifa

1Phahi, atu a Isimaili kala akamphirika Yusufu Misiri na kala akamguza kpwa Potifa, mmwenga wa atumishi a mfalume, ambaye kala ni mkpwulu wa arindzi.

239:2 Mahendo 7:9Mwenyezi Mlungu wamjaliya Yusufu na achiongokerwa kahi ya chila arirohenda. Naye kala asagala nyumbani mwa tajiriwe, Mmisiri. 3Potifa wamanya kukala Mwenyezi Mlungu a phamwenga na Yusufu na nkumuhenda afwanikiwe kahi za chila ahendaro. 4Phahi, Potifa wahamirwa ni Yusufu hata achimuhenda mtumishiwe binafsi. Wamuhenda muimirizi wa mudziwe na achimuamini kuimirira malize zosi. 5Hangu siku ambayo Potifa wamuhenda Yusufu muimirizi wa nyumbaye na malize zosi, Mwenyezi Mlungu waujaliya mudzi wa Potifa kpwa sababu ya Yusufu. Mwenyezi Mlungu wabariki chila chitu cha Potifa, hangu vitu vya nyumbani hadi vya mundani. 6Ndipho Potifa achimrichira Yusufu vituvye vyosi mwakpwe mikononi, na iye mwenye kayadzishuulisha na chitu chochosi isiphokala chakurya chorya.

Yusufu kala ni barobaro mnono wa sura na umbo. 7Bada ya muda mkpwaza tajiriwe wagbwirwa ni tamaa kpwa ajili ya Yusufu, na achimuamba, “Ndzo ulale na mimi.” 8Ela iye warema na achimuamba, “Lola, tajiri wangu kadzishuulisha na chitu chochosi himu nyumbani, waniamini, vituvye vyosi vi mwangu mikononi. 9Hipha kaya, uchiusa Potifa, taphana mkpwulu wanjina kuriko mimi; tajiri wangu kadzangbwenikahaza chitu chochosi isiphokala uwe, mana u mchewe. Indakaladze sambi, nihende chitu chii dza hichi ambacho ni dambi kpwa Mlungu?” 10Dzagbwe wamchenga-chenga Yusufu chila siku, ela Yusufu kayakubali kulala naye wala kukala phephi naye.

11Siku mwenga Yusufu wamenya nyumbani ili ahende kazize, namo kala tamuna mtumishi wanjina. 12Mkpwaza Potifa wamgbwira vwazi achimuamba, “Ndzo, ulale na mimi!” Ela Yusufu wachimbira kondze, achimrichira vwazire.

13Yuya mchetu ariphomanya kukala Yusufu akamrichira vwazire na kuzola kondze, 14waiha atumishie a nyumbani na achiaambira, “Lolani! Hwareherwa hiyu Mueburania kpwedzahuifya. Akedza himu nyumbani kpwedzanigbwavukira, ela nkakota kululu. 15Achiphoona nakota kululu, akazola kondze, akaricha vwazire phapha.”

16Mkpwaza Potifa wakala na rira vwazi ra Yusufu hadi mlumewe ariphouya kaya. 17Wamsemurira gago, achimuamba, “Yuya mtumwa wa Chieburania uriyehurehera che analonda kunigbwavukira. 18Ela, nchiphokota kululu, akazola kondze na akaricha vwazire.”

19Tajiriwe ariphosikira vira mchewe chivyohendwa ni mtumwawe, watsukirwa sana. 20Wamuhala Yusufu achendamtiya jela, phatu ambapho mabusu ga mfalume kala gachifungbwa.

Ela wakati Yusufu kala a hiko jela, 2139:21 Mahendo 7:9Mwenyezi Mlungu kala a phamwenga naye. Wamuonyesa mendzwaye isiyosika kpwa kumuhenda amendzwe ni muimirizi wa jela. 22Ye muimirizi wa jela wamuika Yusufu akale mkpwulu wa mabusu ganjina gosi na aimirire chila chitu chohendwa himo. 23Mkpwulu wa jela kala kadzishuulisha na chitu chochosi ambacho kala chi tsini ya Yusufu, kpwa sababu Mwenyezi Mlungu kala a phamwenga naye, na chila arihendaro kala rinaongokerwa.

40

Yusufu anavugula ndoso ko jela

1Bada ya muda, mlavyadzi uchi mkpwulu na mkpwulu wa apishi amkosera tajiri wao, mfalume wa tsi ya Misiri. 2Mfalume watsukizwa sana ni hano atumishi airi, 3na achiafunga jela yokala akafungbwa Yusufu. Jela iyo kala i tsini ya Potifa, mkpwulu wa arindzi. 4Potifa wamuika Yusufu akale mtumishi wao. Nao akala mo jela kpwa muda.

5Siku mwenga usiku, mo jela, mlavyadzi wa uchi na mpishi a mfalume wa Misiri, aloha ndoso na chila ndoso kala ina manage. 6Ligundzure Yusufu ariphokpwedza, waaona kukala taana raha. 7Phahi waauza maofisaa a Farao, “Mbona rero tamuna raha?” 8Achimuamba, “Chila mmwenga wehu akaloha ndosoye ela taphana amanyaye manage.” Yusufu achiamba, “Dze, si Mlungu avugulaye ndoso? Haya, niambirani ndoso zenu.”

9Phahi, yuya mlavyadzi uchi mkpwulu wamuambira Yusufu ndosoye, achimuamba, “Mwangu ndosoni, nkaona mzabibu mbere zangu, 10nao che una panda tahu. Uriphotuluza makodza tu, ukatuluza maruwa na gara maruwa gakavyala zabibu, na zikaivwa. 11Mimi che Nkagbwiririra chikombe cha mfalume mwangu mkpwononi. Phahi nkahala zira zabibu, nkaziminya chikombeni mwa mfalume na nkamupha mkpwononi.” 12Yusufu achimuamba, “Higa ndigo manage. Mana ga zira panda tahu ni siku tahu. 13Kabila ya siku tahu mfalume andakuswamehe, akutuluze jela na akuuyize phako kazini. Undakala uchimupha chikombeche, dza vira mwandzo, wakati kala u mlavyadzi wa uchi. 14Ela nakuvoya mambo gachikuphihirato unitambukire na unionere mbazi, rihadze dzina rangu mbere za mfalume ili unihende nituluzwe jela. 15Mana náhendatekpwa kula tsi ya Aeburania, na hata phapha sidzangbwehenda rorosi ra kunihenda nifungbwe jela.”

16Mpishi mkpwulu ariphoona mana ga ndoso hira ni manono, wamuambira Yusufu, “Hata mimi piya nkaloha! Mo ndosoni che nkadzihika nyungo tahu za mabofulo. 17Lungo ra dzulu che rina vyakurya aina tafwauti-tafwauti vya kuochwa dza mabofulo. Vyakurya hivyo che ni vya mfalume. Ela nyama a mapha che anavirya mo lungoni phangu chitswani.” 18Yusufu achimuamba, “Ndosoyo manage ni hino: Zira nyungo tahu ni siku tahu. 19Kabila ya siku tahu mfalume andakukata chitswa na mwirio andautsomeka dzulu gongoni, na nyama a mapha andaurya.”

20Sambi, siku ya hahu mfalume kala anasherekeya sikuye ya kuvyalwa, waalika karamu atumishie osi. Achituluza jela mlavyadzi uchi mkpwulu na mkpwulu wa apishi na achiareha phara phokala phana atumishie. 21Achimuuyiza kazini mlavyadzi uchi mkpwulu, na achikala analavya uchi tsona kpwa mfalume. 22Ela mfalume wamuolaga yuya mkpwulu wa apishi, na mwiriwe achiutsomeka dzulu gongoni viratu Yusufu vyomvugurira ndosoye.

23Ela yuya mlavyadzi uchi mkpwulu wayala gara goambirwa ni Yusufu.

41

Ndoso za Farao

1Bada ya miaka miiri, Farao waloha aimire kanda-kanda ya muho wa Naili. 2Pho muhoni phatuluka ngʼombe sabaa za kunona, zichiandza kurisa pho kanda-kanda ya muho. 3Halafu phachituluka ngʼombe zanjina sabaa; hizi kala zikaonda hata zinatisha, zichiima kanda ya nyo muho Naili phephi na zira nono za kunona. 4Zira ngʼombe za kuonda zichirya zira za kunona, Farao achilamuka.

5Achigbwirwa ni usingizi tsona, na achiloha ndoso yanjina. Waona mʼbuwa mmwenga wa muhama ukavyala masuche sabaa manono garigo tele tembe. 6Badaye, waona mʼbuwa wanjina ukatsephuza masuche ganjina sabaa madide, garigonyala kpwa dzuwa na phuto. 7Gara masuche sabaa madide ga kunyala gamiza gara sabaa manono. Mfalume achilamuka, na achimanya mbavi che analoha.

Mlavyadzi wa uchi anasemurira mfalume kuhusu Yusufu

841:8 Danieli 2:2Ligundzure mfalume achikala ana wasiwasi, phahi achilagiza aganga na atu osi a ikima a Misiri aihwe. Waasemurira ndosoze ela taphana hata mmwenga yeweza kuzivugula. 9Phahi yuya mlavyadzi-uchi mkpwulu wamuamba mfalume, “Rero natambukira makosa gangu! 10Wakati mmwenga uwe Farao uriphokala ukahureyera swiswi atumishio, mimi na mkpwulu wa apishi, wahufunga jela ambayo kala i tsini ya mkpwulu wa arindzi. 11Siku mwenga usiku, chila mmwenga wehu waloha ndosoye, na chila ndoso ichikala na manaye. 12Sambi, kala phana mvulana wa Chieburania aihwaye Yusufu,41:12 Aihwaye Yusufu: Maneno higa gaenjerezwa. mtumishi wa mkpwulu wa arindzi. Hwamsemurira ndoso zehu na achihuvugurira, chila mmwenga ndosoye. 13Mambo gachikala vivyo vyovugula ndoso zehu: Mino nchiuyizwa phangu kazini na myangu achiolagbwa.”

Yusufu anaihwa edze avugule ndoso

14Hipho, Farao walagiza hiye mvulana arehwe, na mara mwenga achirehwa kula jela. Bada ya kunyola na kuvwala nguwo zanjina, Yusufu wakpwedza mbere za Farao. 15Farao achimuamba Yusufu, “Nkaloha ndoso na taphana awezaye kuzivugula, ela nasikira uwe unaweza kuvugula ndoso.” 16Yusufu achimuamba Farao, “Mimi sina uwezo hinyo, ela Mlungu andakupha mana gakufwahago.”

17Ndipho mfalume waandza kumsemurira Yusufu ndosoze, “Nkaloha che niimire kanda-kanda ya muho wa Naili, 18na mo muhoni mkatuluka ngʼombe sabaa za kunona na zikaandza kurisa pho kanda-kanda ya muho. 19Halafu mkatuluka ngʼombe zanjina sabaa, mbii, za kuonda hata zinatisha, yani mifupha mihuphu. Sidzangbweona ngʼombe dza zizo kahi za tsi ya Misiri. 20Zira ngʼombe za kuonda zarya zira ngʼombe sabaa za kunona chizotuluka kpwandza. 21Ela hata bada ya zira ngʼombe za kuonda kurya zira za kunona, zasala vivyo za kuonda. Mutu asingemanya kukala zikarya yawe. Halafu nchilamuka. 22Nágbwirwa ni usingizi tsona, nchiloha mʼbuwa mmwenga wa muhama ukavyala masuche sabaa manono garigo tele tembe. 23Chisha nchiona mʼbuwa wanjina ukavyala masuche sabaa madide chigonyala kpwa dzuwa na phuto. 24Gara ga kunyala gamiza gara manono. Ligundzure náasemurira aganga ndoso hizi ela, taphana ariyeweza kunivugurira.”

Yusufu anavugula ndoso za mfalume

25Yusufu wamuambira mfalume, “Ndosozo zosi mbiri zina mana mwenga. Mlungu akakuonyesa mambo ambago a phephi na kugahenda. 26Zira ngʼombe sabaa za kunona ni miaka sabaa, na gara masuche sabaa manono ga muhama piya ni miaka sabaa; ndoso zosi zina mana mwenga. 27Zira ngʼombe sabaa za kuonda chizotuluka bada ya zira za kunona, na gara masuche sabaa ga kunyala, manaye ni miaka sabaa ya ndzala. 28Ni kama nchivyokuambira uwe Farao, kukala, Mlungu akakuonyesa mambo ambago a phephi na kugahenda. 29Kundakala na miaka sabaa ya mavuno manji sana kahi za tsi ya Misiri. 30Bada ya iyo, kundakala na miaka sabaa ya ndzala, ndzala kulu hata yo miaka ya shibe iyalwe ko tsi ya Misiri. Ndzala iyo indaiangamiza tsi. 31Yo shibe taandaitambukira mana yo ndzala ndiyokpwedza indakala kali sana. 32Sababu ya Farao kuloha ndoso mbiri zenye mana mwenga, ni kukala Mlungu akakata shauri na a phephi na kugahenda.

33“Sambi, uwe Farao, ni utsambule mutu wa achili na marifwa, umuike muimirizi wa tsi ya Misiri ili akusanye chakurya cha akiba. 34Piya Farao ni uike atu anjina ili akusanye seemu mwenga ya tsano ya mavuno ga Misiri, wakati wa miaka sabaa ya shibe. 35Alagize akusanye chakurya chosi cha miaka ya shibe yedzayo na achiike akiba kahi za midzi tsini ya uimirizio uwe Farao. 36Chakurya hichi chindakala akiba ya tsi wakati wa miaka sabaa ya ndzala ndiyokpwedza Misiri, ili atu asedze akagaya na ndzala.”

Yusufu anahendwa mkpwulu wa Misiri

37Farao na atumishie osi aukubali mpango huno, 38na Farao achiaambira, “Kpwa kpweli tahuweza kuphaha mutu wanjina dza Yusufu ambaye ana Roho wa Mlungu ndaniye.” 39Chisha Farao achimuambira Yusufu, “Kpwa vira Mlungu wakuonyesa uwe mambo gosi higa, takuna mutu wanjina wa achili na marifwa dza uwe. 4041:40 Mahendo 7:10Kpwa hivyo, nindakuhenda mkpwulu wa tsi yangu, na atu angu osi andalunga malagizogo. Kpwa sababu ya ishima ya chihi cha utawala, mimi tu ndimi ndiyekala mkpwulu kuriko.” 41Farao achimuambira Yusufu, “Vivi nakuika mkpwulu wa tsi yosi ya Misiri.” 4241:42 Danieli 5:29Farao wavula peheye ya chifalume yenye muhuriwe na achimvwika Yusufu. Piya wamupha kandzu nono, na achimvwika mkpwufu wa zahabu. 43Achimupha garire ra phiri ra chifalume ra kuvwehwa ni farasi. Arindzi achimtanguliya kuno anagomba na raka ra dzulu, “Kalani kanda, kalani kanda.” Hivyo ndivyo Farao arivyomuhenda Yusufu mkpwulu wa Misiri yosi. 44Piya Farao wamuamba Yusufu, “Mimi mfalume wa Misiri natangaza kukala takuna mutu yeyesi ndiyegomba wala kuhenda rorosi bila ya ruhusayo.” 45Farao wamupha Yusufu dzina ranjina, Safenathi-Panea. Piya wamlóza mchetu, yeihwa Asenathi, mwana wa Potifera, mlavyadzi-sadaka wa Oni. Phahi, Yusufu wakala mkpwulu wa tsi yosi ya Misiri.

46Yusufu kala ana miaka mirongo mihahu ariphoandza kumuhumikira Farao, mfalume wa Misiri. Yusufu wauka dzumba ra mfalume na achizunguluka tsi ndzima. 47Wakati hura wa miaka sabaa ya shibe, tsi yaphaha mavuno manji sana. 48Yusufu wakusanya chakurya chosi choambwa wakati wa miaka sabaa ya shibe ko Misiri na achichiika akiba midzini. Chila mudzi waika akiba ya chakurya kula minda iriyokala phephi na mudzi hinyo. 49Waika akiba ya mavuno kpwa unji sana, gachikala manji dza mtsanga wa pwani; gakala manji hata achikala kaandika isabuye tsona, gakala zaidi ya chipimo.

50Kabila miaka ya ndzala kufika, Yusufu kala akavyala ana airi alume na mchewe Asenathi, mwana wa mlavyadzi-sadaka wa Oni. 51Yusufu wamuiha mwanawe wa mwandzo Manase41:51 Manase: Kpwa Chieburania neno hiri raigana na neno kuyala. mana waamba, “Mlungu akanihenda niyale tabu zangu zosi na nyumba ya baba.” 52Mwanawe wa phiri wamuiha Efuraimu,41:52 Efuraimu: Kpwa Chieburania neno hiri raigana na maneno kuvyala ana airi. achiamba, “Mlungu akanipha chivyazi tsi niriyogaya.”

Ndzala inaandza

53Yo miaka sabaa ya shibe hiko Misiri yatsapa, 5441:54 Mahendo 7:11halafu miaka sabaa ya ndzala ichiandza viratu vyogomba Yusufu. Tsi zanjina zosi kala zina ndzala ela Misiri yosi kala ina chakurya. 5541:55 Johana 2:5Amisiri ariphoandza kuphaha tabu ya chakurya, amririra Farao aaphe chakurya. Na Farao achiaambira Amisiri osi, “Phiyani kpwa Yusufu na vyo ndivyokuambirani, hendani.”

56Ndzala iriphozidi kuenea tsi ndzima, Yusufu wavugula madzumba goikpwa chakurya na achiaguzira Amisiri. 57Tsi zosi zakpwedza Misiri kugula chakurya kpwa Yusufu, sababu ndzala kala ni kali chila phatu.

42

Nduguze Yusufu anaphiya Misiri

1Jakobo phosikira kukala Misiri kuna chakurya, waambira anae alume, “Mbona mukadangana tu mnalolana matsoni? 242:2 Mahendo 7:12Nasikira Misiri kuna chakurya. Phiyani mkagule sedze hukahirikani na ndzala.”

3Ndipho hinyo ndugu kumi a Yusufu aphiya Misiri kpwendagula chakurya. 4Ela Jakobo kayaruhusu Benjamini, mwanáo ndani mwenga na Yusufu, aphiye na nduguze, mana kala anaogopha sedze akaphahwa ni mai. 5Phahi ana a Jakobo aphiya Misiri na atu anjina okala anaphiya kpwendagula chakurya, mana Kanani nako kala kuna ndzala.

6Wakati hinyo Yusufu kala ndiye mkpwulu wa Misiri na kala ndiye aguziraye atu osi chakurya. Phahi nduguze Yusufu ariphofika, amgbwerera maguluni. 7Yusufu ariphoona nduguze, waatambukira ela achidzihenda avi kaamanya, achigomba nao na usiru. Achiauza, “Mlaphi mwino?” Nao achimuamba, “Hula Kanani hukedzagula chakurya.”

8Dzagbwe Yusufu waatambukira nduguze, ela aho taayamtambukira. 942:9 Mwandzo 37:5–10Iye watambukira ndosoze zoloha kuhusu nduguze na achiaambira, “Mu makachero mwimwi! Mkedzachunguza tsi yehu ili mmanye unyonje wa tsi yehu!” 10Aho achiamba, “Hata bwana, swiswi atumishio hukedzagula chakurya. 11Swiswi hosi hu ana a baba mmwenga. Bwana, swiswi sio makachero, hu atu aaminifu.” 12Achiaambira, “Hata! Mwimwi mkedzalola tsi yehu ili mmanye unyonje wa tsi yehu.” 13Achimuamba, “Swiswi atumishio kala hu ndugu kumi na airi a baba mmwenga akalaye tsi ya Kanani. Mwenehu wehu mmwenga tahunaye na chiziyanda akasala kaya na baba.” 14Ela Yusufu achiaambira, “Kama nchivyokuambirani, mwimwi mu makachero! 15Na hivi ndivyo ambavyo mundahakikisha kukala simwi makachero: Ninaapa kpwa dzina ra mfalume, kukala tamundauka hadi mdide wenu arehwe hipha. 16Muhumeni mmwenga wenu akamuhale amrehe. Anjina mundatiywa jela hadi huhakikishe napho maneno genu ni ga kpweli. Na ichikala tamuna chiziyanda, phahi kama Farao arivyo moyo mwimwi mu makachero.” 17Phahi Yusufu waatiya jela osi kpwa siku tahu.

18Siku ya hahu, Yusufu waambira, “Mimi namuogopha Mlungu, na ichikala mundahenda dzambo ndirokuambirani sindakuolagani. 19Napho mu atu aaminifu, mmwenga naasale mu jela, na anjina aphirike chakurya kaya kpwa atu enu agayao na ndzala. 20Ela ni lazima munirehere chiziyanda wenu ili nihakikishe kukala mnagomba kpweli. Na ichikala ni kpweli sindakuolagani.”

Nao akubali kuhenda vira arivyoambirwa.

21Chisha abisha nyo enye kpwa enye achiamba, “Kpweli hunatiywa adabu kpwa sababu ya hurivyomuhendera mwenehu wehu. Mana hwamuona vira arivyosononeka phohuvoya humrichire, ela tahuyamphundza; na ndiyo tabu hino huiphahayo.” 2242:22 Mwandzo 37:21–22Rubini achiamba, “Dze! Siyakuambirani msimuhendere dambi yuya mvulana? Ela tamuyaniphundza. Sambi hunariphizwa kpwa sababu ya chifoche.” 23Taamanyire kukala Yusufu anasikira gara agombago, mana kala achigomba naye na mtafusiri.

24Yusufu wauka achendarira, chisha achiuya kpwedzagomba nao tsona. Wamuhala Simioni na achifungbwa mikono mbere zao.

Nduguze Yusufu anauya kaya

25Yusufu walagiza magunia ga nduguze gaodzazwe chakurya, na chila mmwenga auyizirwe pesaze mwakpwe guniani na ahewe chakurya cha kurya njirani. Na gachihendwa. 26Nduguze apandiza mizigo yao ya mtsere pundani na achiuka.

27Ariphofika phatu phokala andalala usiku uho, mmwenga wavugula guniare ili amuphe pundawe chakurya, na achikuta pesaze mo mwakpwe guniani. 28Achiaambira nduguze, “Pesa zangu zikauyizwa, mu mwangu guniani!” Maroho gaaguguta na achiuzana kpwa wuoga, “Ni shaka rani rino Mlungu?”

29Ariphofika kaya kpwa ise yao Jakobo, ko Kanani, amsemurira mambo gosi gohendeka. 30Amuambira, “Mkpwulu wa Misiri wahugombera kpwa usiru na achiuhenda avi hu makachero, hunachunguza unyonje wa tsi yao. 31Ela swino huchimuambira, ‘Swiswi hu atu aaminifu, sio makachero. 32Kukala hu ndugu kumi na airi, ana a baba mmwenga. Mmwenga tahunaye na chiziyanda wehu wasala kaya na baba hiko Kanani.’ 33Halafu yuya mkpwulu wa Misiri achihuamba, ‘Hivi ndivyo ambavyo nindamanya kukala mu atu aaminifu. Mmwenga andasala phapha na anjina aphirike chakurya kaya kpwa atu enu agayao na ndzala. 34Ela ni munirehere mwenenu wenu chiziyanda, ili nimanye kukala simwi makachero, bali mu atu aaminifu; ndipho nindakuuyizirani mwenenu wenu na mundakala huru tsi hino.’ ”

35Ariphokala anakupula magunia gao, chila mmwenga wakuta mfukowe wa pesa mwakpwe guniani! Aho na ise yao ariphoona yo mifuko ya pesa agbwirwa ni uoga. 36Ise yao Jakobo achiamba, “Mnalonda kunimarira anangu! Yusufu kapho, Simioni kapho; na sambi mnalonda muhale Benjamini. Chila chitu chinahendeka chinyume changu!” 37Rubini achimuamba ise, “Ichikala sindamuuyiza Benjamini, olaga anangu airi alume. Nipha Benjamini nami nindamrinda na nindamuuyiza.” 38Ela Jakobo achiamba, “Sindalavya mwanangu mkaphiya naye; nduguye wafwa na wasala iye tu. Achiphahwa ni utu uyi mo njirani nindafwa na mkunguru mana mimi ndipho ni mtumia.”

43

Charo cha phiri cha kuphiya Misiri

1Ndzala yazidi kukala kali ko Kanani, 2na atu a Jakobo ariphokala akamala mtsere uriogulwa Misiri, Jakobo waambira anae, “Uyani mkahugurire mtsere tsona.” 3Ela Juda achimuamba ise, “Yuya mkpwulu wa Misiri wagomba wazi kabisa kukala kandabisha naswi tsona napho tahundaphiya na mdide wehu! 4Uchikubali huphiye na Benjamini, phahi hundaphiya hukakugurireni chakurya. 5Ela uchirema na Benjamini, baba swino tahundaphiya, mana yuya mutu waamba, ‘Sindabisha namwi tsona hadi mwedze na mdide wenu!’ ” 6Jakobo achiamba, “Mwanitiya mashakani, kpwa utu wani mwanihendera uyi huno wa kumuambira hiye mutu kukala muna mwenenu wenu wanjina?” 7Nao achimuamba, “Yuya mutu wahuuza kuhusu swi enye na kuhusu abari ehu anjina pha kaya. Wahuuza achiamba, ‘Dze, sowe yenu ni mzima? Muna mwenenu wenu wanjina?’ Naswi kala hunamjibu go maswalige tu. Sambi kala hundamanyadze kukala andaamba, ‘Ndzoni na mwenenu wenu’?” 8Juda achimuambira ise, “Niricha niphiye naye hiyu mvulana ili huuke mara mwenga, hukagule chakurya husedze hukahirikani phamwenga na achetu ehu na ana ehu. 9Mimi mwenye nindakala mzamana. Undaniisa mimi baba. Ichikala sindakpwedza naye mzima, phahi lawama naikale dzulu yangu maisha. 10Kalapho wakubali hangu mwandzo, hungekala hwahenda vyaro viiri vya kuphiya na kuuya.” 11Ndipho ise yao achiamba, “Ichikala ni lazima aphiye, phahi hendani hivi: Halani vitu vinono-vinono kula ku kpwehu, mumphirikire zawadi hiye mkpwulu. Halani dawa chache ya mavune, asali chache, vilungo vya kujitira, uvumba na mbeyu za mtswano, yani jozi na lozi. 12Halani pesa kano mbiri ya zira zitakpwazo, mana ni lazima muuyize zira pesa zouyizwa mwenu maguniani. Mendzerepho zauyizwa bahati mbaya. 13Mhaleni mwenenu wenu na mphiye mara mwenga. 14Mlungu Mwenye Nguvu Zosi naamuhende hiye akuonereni mbazi ili amrichire Benjamini na hiye mwenenu wenu wanjina muuye nao kaya. Ichikala naandikirwa anangu aangamike, haya, naangamike, taphana neno.”

15Phahi ahala zira zawadi, pesa za kano mbiri na Benjamini, na achiuka mara mwenga. Ariphofika Misiri, akpwendamuona Yusufu.

Yusufu anaalika nduguze kpwakpwe nyumbani

16Yusufu ariphomuona Benjamini phamwenga nao, wamuambira mtumishiwe mkpwulu wa nyumbaye, “Aphirike kpwangu kaya hano ajeni na ukatsindze nyama umtengeze, mana nindarya nao mutsi.” 17Yuya mtumishi wahenda kama arivyolagizwa ni Yusufu, waaphirika kpwa Yusufu.

18Wakati ariphokala anaphirikpwa kpwa Yusufu agbwirwa ni wuoga na achiamba, “Hunaphirikpwa hiko kpwa sababu ya zira pesa zouyizwa mwehu maguniani kano ya mwandzo. Analonda kuhugbwira kpwa nguvu, ahuhende atumwa na ahufute punda ehu.”

19Ariphofika mryangoni nyumbani kpwa Yusufu, amuuza yuya mtumishi mkpwulu wa Yusufu, 20achimuamba, “Bwana, swino hwakpwedza hipha kano ya kpwandza kpwedzagula chakurya. 21Ela huriphokala hunauya kaya, hwakpwendaima phatu ambapho kala hundalala usiku. Huriphovugula magunia gehu, chila mmwenga wakuta pesaze zosi mwakpwe guniani. Phahi, hizo pesa swino hukaziuyiza. 22Tahumanya yeuyiza pesa zira maguniani. Piya hukedza na pesa zanjina ili hugule chakurya zaidi.” 23Yuya bwana achiamba, “Ni sawa-sawa mchivyoniambira, msiogophe wala msikale na wasiwasi. Mlungu wenu ndiye yekutiirani pesa mwenu maguniani. Mimi ndimi yephokera pesa zenu.” Chisha achiatuluzira mwanáo wao Simioni.

24Yuya mtumishi achiakaribisha nyumbani mwa Yusufu, achiapha madzi ga kusinga magulu, na achiapha punda aho chakurya. 25Hara nduguze Yusufu a tayarisha zawadi zao ili amuphe Yusufu pho mutsi ndiphokpwedza, mana kala akasikira kukala andarya phamwenga naye.

26Yusufu ariphokpwedza phara kaya, nduguze amupha zira zawadi zokpwedza nazo, na achimgbwerera maguluni. 27Yusufu waauza hali zao, halafu achiaamba, “Ye sowe yenu mtumia mriyeniamba, a viphi? Achere moyo?” 28Nduguze achimuamba, “Mtumishio, baba yehu achere moyo na kana neno.” Chisha achizamisa vitswa vyao kuonyesa ishima.

Yusufu anakutana na nduguye Benjamini

29Yusufu ariphomuona Benjamini, mwanao ndani mwenga, waamba, “Yuno ndiye mwenenu wenu chiziyanda mriyeniambira?” Chisha achimuamba Benjamini, “Mlungu naakuonere mbazi, mwanangu!” 30Halafu Yusufu wauka gafula, mana matsozi kala ganamrengarenga kpwa sababu ya kumuona nduguye. Achiinjira mwakpwe chumbani na achirira. 31Bada ya kusinga uso watuluka kondze, achidzidinisa chilume na achiamba, “Reheni chakurya.”

32Yusufu warya macheye na nduguze nao achirya machiyao. Amisiri okala hipho nao achirya machiyao, mana aho kurya na Aeburania kala ni utu wa kutsukiza. 33Aho asagala mezani kulolana na Yusufu, na apangbwa kulengana na miaka yao, kula mvyere hadi mdide; hino yaahenda alolane kpwa kuangalala.43:33 Sababu ya kuangalala yakala ko kupangbwa kula mvyere hadi mdide.34Chakurya kala chichihalwa mezani pha Yusufu na akahewa. Benjamini wahewa chakurya kano tsano ya chira cha ayae. Anwa, achirya vyakurya vinono-vinono na achifwahirwa phamwenga na Yusufu.

44

Chikombe chinazembuka guniani mwa Benjamini

1Yusufu wamlagiza mtumishiwe mkpwulu wa phakpwe kaya, achimuamba, “Aodzazire chakurya mwao maguniani chiasi awezacho kutsukula. Na chila mmwenga mtiire pesaze mwakpwe guniani. 2Halafu tiya chikombe changu cha feza ndani ya gunia ra yuya mwanao wao chiziyanda, phamwenga na pesaze achizogurira chakurya.” Yuya mtumishi wahenda viratu vyolagizwa ni Yusufu.

3Ligundzu kuriphocha hara atu asindikizwa na punda aho achiphiya vyao. 4Ariphokala akauka hatuwa chache kondze ya mudzi, Yusufu wamuambira mtumishiwe mkpwulu wa nyumbani, “Henda wangbwi ualunge hara atu na ndiphoaona auze, ‘Mbona mkariphiza mai kpwa manono? 5Kpwadze mkaiya chikombe cha feza cha tajiri wangu? Ndicho anwereracho na ndicho apigiracho mburuga. Mkahenda utu uyi kuiya chikombeche.’ ”

6Yuya mtumishi wauka; ariphoagbwira hiko njirani, waauza maneno garatu gara. 7Nao achimuamba, “Bwana, ni maneno gani go uhuambirago? Swiswi tahuweza kuhenda neno hiro hata chidide! 8Bwana, unatambukira kukala swino hwauyiza pesa kula Kanani ambazo kala zikatiywa mwehu maguniani! Dze, hungeiyadze zahabu ama feza nyumbani mwa tajirio? 9Bwana, ye ndiyephahikana na hicho chikombe naaolagbwe, na siswi anjina uhende atumwao.” 10Yuya mtumishi achiamba, “Nakubali muchivyoamba, ela ye ndiyephahikana na chikombe ndiye ndiyekala mtumwa wangu, mwi anjina mundakala tamuna makosa.”

11Hipho, ahula magunia gao upesi na chila mmwenga achivugula guniare. 12Yuya mtumishi wa Yusufu waendza chila gunia kuandzira ra mvyere hadi mdide kabisa. Chikombe chazembuka guniani mwa Benjamini. 13Nduguze akpwanyula nguwo zao kpwa sonono, na chila mmwenga achipandiza mizigoye pundani na achiuya.

14Yusufu kala achere pho kaya wakati Juda na nduguze ariphouya. Achidzibwaga photsi mbere za Yusufu. 15Yusufu achiamba, “Mkahendani mwino? Tammanya kukala mutu kama mimi naweza kumanya mambo na mburuga?” 16Juda achiamba, “Hukuambireni, bwana? Huambedze? Hudziusiredze lawama? Mlungu akagaonyesa makosa gehu. Sambi, swiswi hosi hu atumwao, wala si yuya chiyegbwirwa na chikombe bahi.” 17Yusufu achiamba, “Aa, mino siweza kuhenda hivyo kabisa! Ni yuyatu achiyegbwirwa na chikombe changu tu, ndiye ndiyekala mtumwa wangu. Mwimwi anjina, phiyani kaya kpwa sowe yenu salama.”

Juda anamkanira Benjamini

18Phahi, Juda wamsengerera Yusufu na achimuamba, “Tafadhali bwana, nakuvoya nigombe maneno machache, dzagbwe u sawa na mfalume ela nakuvoya usireye. 19Bwana uwe wahuuza, ‘Dze, sowe yenu achere moyo? Muna mwenenu wenu wanjina?’ 20Naswi huchikuamba, ‘Huna baba, naye ni mtumia, na huna mdide wehu, ambaye wavyalwa wakati baba ni mtumia kare. Ndugungbwa wa hiye mvulana ndani mwenga wafwa na sere iye tu kpwa nine. Baba anammendza sana mwanache hiyu.’ 21Bwana, halafu wahuamba, ‘Mreheni mdide wenu ili nimuone.’ 22Naswi huchikuambira uwe bwana wangu, ‘Hiye mwanache kaweza kumricha ise, mana achihenda hivyo, ise andafwa.’ 23Ela bwana uchiamba, ‘Sindabisha na mwimwi tsona hadi mwedze na mdide wenu.’

24“Huriphouya kaya kpwa baba, hwakpwendamuambira gara uchigohuambira uwe bwana wangu. 25Baba ariphohuamba, ‘Uyani Misiri mkahugurire chakurya chanjina.’ 26Swino hwamuamba, ‘Tahuweza kuphiya, mana tahundaruhusiwa kumuona hiye mutu hadi mdide wehu akalepho. Hundaphiya ichikala mdide wehu andaphiya piya.’ 27Bwana, baba wahuamba, ‘Mnamanya kukala mayo yenu Raheli navyala naye ana airi. 28Mmwenga waniricha na ni lazima akale wagbwirwa ni nyama mʼbaya achiriwa. Na sidzangbwemuona hangu siku hizo. 29Ichikala mundamuhala hiyu piya na akaphahwe ni mai, hivi nirivyo mtumia mundaniolaga na mkunguru.’ 30-31Kpwa hivyo bwana, ichikala nindauya kaya kpwa baba bila ya hiyu mwanache, baba ndiphoona mwanawe kapho, andafwa. Mana uzima wa baba unategemea uzima wa mwanache hiyu. Ichikala hivyo, hundamuolaga mtumia na mkunguru. 32Tsona bwana, nádzilavya mzamana wa hiyu mwanache kpwa baba, námuamba, ‘Ichikala sindauya naye mzima, phahi baba, lawama naikale dzulu yangu maisha gangu gosi.’ 33Sambi phahi, nakuvoya badalaye nisale mimi kama mtumwao, yuno mwanache umrichire aphiye kaya na hano ayae. 34Nindamloladze baba mino bila mwanache hiyu? Sindaweza kuvumirira mai ndigomphaha baba.”

45

Yusufu anadzimanyisa kpwa nduguze

145:1 Mahendo 7:13Kufikira hipho, Yusufu kayaweza kudzizuwiya tsona mbere za atumishie, phahi wakota kululu achiamba, “Tulukani himu chumbani.” Taphayakala na mutu wanjina yeyesi Yusufu ariphokala anadzimanyisa kpwa nduguze. 2Warira kpwa sauti hadi Amisiri achisikira. Badaye habari zafika kpwa mfalume. 3Yusufu achiaambira nduguze, “Enehu, mimi ni Yusufu! Dze, baba achere moyo?” Ela nduguze ariphosikira, aogopha hata achikala taana ra kugomba. 4Yusufu achiaambira nduguze, “Tafadhalini sengerani phephi.” Nao ariphosengera waambira, “Mimi ndiye yuya mwenenu wenu mriyemguza Misiri! 5Sambi msihende wasiwasi wala msidzilaumu kpwa sababu ya kuniguza hiku, mana ni Mlungu yenitanguliza hiku ili nitivye maisha ga atu. 6Huno ni mwaka wa phiri wa ndzala himu, na ko mbere kuchere na miaka mitsano ambapho takundakala na kurima wala kuvuna. 7Ela Mlungu wanitanguliza mbere zenu kukutivyani kpwa njira hino ya ajabu, na vivyazi vyenu vienderere kuishi himu duniani. 8Kpwa hivyo, sio mwimwi murionireha hiku, bali ni Mlungu. Naye wanihenda dzumbe kpwa mfalume, muimirizi wa phakpwe kaya na mkpwulu wa tsi yosi ya Misiri.

945:9 Mahendo 7:14“Sambi, hendani wangbwi mphiye kpwa baba mkamuambe, ‘Mwanao Yusufu anakuamba: Mlungu wanihenda mkpwulu wa tsi yosi ya Misiri. Phahi, ndzo upesi, usikae. 10Undasagala seemu za Gosheni, ambapho undakala phephi nami, uwe, anao, adzukuluo, mifugoyo na malizo zosi urizo nazo. 11Uchikala Gosheni, nindakurisa, mana kusere miaka mitsano ya ndzala. Uwe na atuo, phamwenga na mifugoyo sedze mkagaya.’ ” 12Yusufu waenderera kuaambira nduguze, “Mwimwi enye na hata mwenehu Benjamini mkaniona na matso genu kukala mimi nchiyebisha namwi ni Yusufu. 13Msemurireni baba nrivyo mkpwulu na niogophewavyo hiku Misiri, na muambireni kuhusu chila chitu mchichochiona. Phahi hendani wangbwi mkamrehe baba.”

14Yusufu wamtiya nduguye Benjamini chifuwani na achirira, Benjamini naye warira chifuwani mwa mwanáo. 15Chisha waatiya nduguze osi chifuwani, achiadonera kuno anarira. Bada ya higo nduguze abisha naye.

Farao analagiza Jakobo na atue edze Misiri

16Mfalume ariphoambirwa kukala ndugungbwa a Yusufu akedza, iye na atumishie osi aonato. 17Mfalume wamuambira Yusufu, “Aambire enenu, ‘Pandizani mizigo yenu pundani na mphiye kaya tsi ya Kanani. 18Mkamuhale baba na atu enu. Nami nindakuphani seemu nono kabisa ya tsi ya Misiri na mundafwaidi vya kunona kahi ya yo tsi.’ 19Tsona aambire, ‘Halani magari ga kuvwehwa ni farasi kula ku Misiri mkatsukurire anache na achetu enu na msikose kumreha sowe yenu. 20Msione tabu kuricha mali zenu, mana mundaphaha vinono kabisa vya hiku Misiri.’ ”

21Phahi Yusufu walavya magari ga kuvwehwa ni farasi kama mfalume arivyolagiza, na achiapha chakurya cha kurya njirani. Ana a Iziraeli (yani ana a Jakobo) adzifunganya na achihenda kama arivyolagizwa. 22Piya Yusufu wamupha chila mmwenga nguwo nyiphya, ela Benjamini achimupha nguwo tsano na vipande magana mahahu vya feza. 23Achimphirikira ise punda kumi alume ariotsukula vitu vinono-vinono kula Misiri na punda kumi achetu ariotsukula mtsere, mabofulo na vitu vyanjina ambavyo ise andahumira njirani. 24Chisha Yusufu waasindikiza nduguze, na wakati analagana nao, waambira, “Msihehe mo njirani.”

25Aho auka Misiri na achiuya Kanani kpwa ise yao Jakobo. 26Ariphofika amuambira ise yao, “Baba, Yusufu achere moyo! Iye ndiye mkpwulu wa Misiri yosi!”

Phahi ise yao waangalala, na achikala kaamini maneno higo. 27Ela ariphomueleza gosi goambirwa ni Yusufu, na ariphoona magari ga kuvwehwa ni farasi achigoreherwa ni Yusufu gamhale, roho ra ise yao Jakobo radigirika. 28Achiamba, “Kpwa kpweli mwanangu Yusufu achere moyo! Nindaphiya nikamuone kabila sidzangbwefwa.”

46

Jakobo na atue anaphiya Misiri

1Phahi, Jakobo wahala malize zosi na achiuka achiphiya Misiri. Ariphofika Beeri-Sheba wamlavira sadaka Mlungu wa ise Isaka. 2Mlungu wagomba na Jakobo usiku ruwiyani, wamuiha, “Jakobo! Jakobo!” Naye achiihika, “Hee!” 3Achimuamba, “Mimi ndimi Mlungu, Mlungu wa sowe. Usiogophe kuphiya Misiri, mana hiko nindahenda uvyazio ukale taifa kulu. 4Piya mimi nindaphiya Misiri phamwenga na uwe na hakika nindaviuyiza vivyazivyo hiku Kanani. Wakati wa chifocho, Yusufu andakala kanda-kanda ya chitandacho.”

5Chisha Jakobo wauka Beeri-Sheba. Anae amuhala iye, adzukulue na akaza anae, achiapandiza magarini, magari golaviwa ni mfalume gamtsukule. 646:6 Mahendo 7:15Phahi Jakobo na uvyaziwe wosi aphiya Misiri na mifugo yao na mali zao zosi arizozitsuma tsi ya Kanani. 7Jakobo waphiya Misiri na anae alume na achetu na adzukulue alume na achetu, yani uvyaziwe wosi.

8Higa ni madzina ga anangbwa a Iziraeli yani uvyazi wa Jakobo ariophiya nao Misiri:

Rubini mwana mvyere wa Jakobo. 9Ana alume a Rubini kala ni Hanoki, Palu, Hezironi na Karimi.

10Ana alume a Simioni kala ni Jemueli, Jamini, Ohadi, Jakini, Sohari, na Shauli (yemvyala na mchewe wa Chikanani).

11Ana alume a Lawi kala ni Gerishoni, Kohathi na Merari.

12Juda na anae alume yani ano Eri, Onani, Shela, Peresi na Zera. (Ela Eri na Onani afwa Kanani.) Ana alume a Peresi kala ni Hezironi na Hamuli.

13Isakari na anae alume, yani Tola, Puwa, Jashubu46:13 Jashubu Ama Yobu. na Shimuroni.

14Zabuloni na anae alume, ano Seredi, Eloni na Jaleeli.

15Hinyu kala ni uvyazi wa Jakobo ariouvyala na mchewe Lea hiko Padani-Aramu, mbali na mwana wao mchetu yeihwa Dina. Jumula yao kala ni mirongo mihahu na ahahu.

16Gadi na anae alume, yani Sefoni, Hagi, Shuni, Esiboni, Eri, Arodi na Areli.

17Asheri na anae alume yani Imuna, Ishiva, Ishivi, Beriya. Ndugu yao mchetu kala ni Sera. Ana alume a Beriya kala ni Heberi na Malikieli.

18Hinya atu kumi na sita ni ana a Jakobo na Zilipa, mtumwa ambaye Labani kala akamupha mwanawe Lea.

19Ana a Jakobo ario wavyala na mchewe Raheli kala ni Yusufu na Benjamini.

2046:20 Mwandzo 41:50–52Hiko Misiri Yusufu kala akavyala na Asenathi ana airi alume, yani Manase na Efuraimu. Asenathi kala ni mwana wa Potifera, mkpwulu wa dini kula mudzi wa Oni.

21Ana alume a Benjamini kala ni Bela, Bekeri, Ashibeli, Gera, Naamani, Ehi, Roshi, Mupimu, Hupimu na Aridi.

22Hinya atu kumi na a ne kala ni uvyazi wa Jakobo ariouvyala na Raheli.

23Dani na mwanawe mlume Hushimu.

24Nafutali na anae alume ano Jahiseeli, Guni, Jeseri na Shilemu.

25Hinya atu sabaa kala ni uvyazi wa Jakobo ariouvyala na Biliha, mtumwa ambaye Labani kala akamupha mwanawe Raheli.

26Isabu ya uvyazi wa Jakobo uriophiya Misiri, bila ya kuolanga akaza anae, kala ni atu mirongo sita na sita. 2746:27 Mahendo 7:14Phamwenga na ana airi a Yusufu ariovyalwa Misiri, atu a chivyazi cha Jakobo ariophiya Misiri kala ni mirongo sabaa.

Jakobo na uvyaziwe anatsoloka Misiri

28Jakobo wamtanguliza Juda kpwa Yusufu ili akamuonyese njira ya kuphiya Gosheni. Jakobo na anae ariphofika Gosheni, 29Yusufu wapanda garire ra kuvwehwa ni farasi achiphiya Gosheni kpwendamchinjira ise, Iziraeli. Yusufu ariphomuona ise wadzitsupha chifuwani mwa ise na achirira kpwa muda mure. 30Iziraeli achimuambira Yusufu, “Hata nkafwa dza sambi, ni razi, mana nkakuona na nkamanya kukala uchere moyo.” 31Ndipho Yusufu achimuambira ise na nduguze, “Naphiya nkamuambire mfalume, ‘Baba na enehu okala asagala tsi ya Kanani, akedza. 32Aho ni afugi, anafuga mangʼondzi, ngʼombe na mbuzi, na akedza na mifugo yao na mali zao zosi.’ 33Mfalume achikuihani ili akuuzeni, ‘Muhenda kazi yani?’ 34Muambeni, ‘Bwana, swino hu afugi a mangʼondzi hangu jadi, dza arivyokala akare ehu,’ ili mfalume akukubalini kusagala Gosheni mana afugi a mangʼondzi ni tsukizo kpwa Amisiri.”

47

1Phahi Yusufu wahala nduguze atsano na achiphiya kpwa Farao, achendamuamba, “Baba na enehu akedza kula Kanani na mifugo yao na chila chitu aricho nacho, na vivi a Gosheni.” 2Chisha achimuonyesa mfalume hara nduguze. 3Mfalume achiauza, “Muhenda kazi yani?” Nao achimuamba, “Bwana, swino hu afugi a mangʼondzi hangu wanache wehu kama vyokala akare ehu.” 4Chisha achimuamba Farao, “Hukedzasagala hiku kpwa muda, mana hiko Kanani ndzala ni kali, hata mifugo taina mwatu mwa kurisa. Tafadhali hunakuvoya uhukubali swiswi atumishio husagale Gosheni.” 5Mfalume achimuambira Yusufu, “Sowe na enenu akakulunga uwe, 6na tsi ya Misiri ni yako; muphe sowe na enenu phatu phanono kabisa. Ariche asagale hiko seemu za Gosheni. Na ichikala nduguzo anjina ni afugi enye ujuzi mkpwulu zaidi, naaimirire mifugo yangu.”

7Halafu Yusufu wamreha ise Jakobo kpwa mfalume ili amanyane, naye Jakobo achimʼbariki mfalume. 8Farao achimuuza Jakobo, “Una miaka mingaphi?” 9Jakobo achimuambira mfalume, “Miaka ya charo changu himu duniani ni gana mwenga na mirongo mihahu. Miaka hino ni michache na taidzangbwefika miaka yoishi akare angu, tsona yakala ya kugaya.” 10Halafu Jakobo wamʼbariki mfalume na achiuka.

11Phahi Yusufu wamupha ise na nduguze phatu phanono kabisa Misiri, seemu za Ramesesi, kama vyolagiza mfalume. 12Piya Yusufu kala achimupha ise chakurya, phamwenga na nduguze na atu osi pho kaya kulengana na ana ario nao.

Yusufu analongoza wakati wa ndzala

13Ndzala yazidi kukala kali sana hata kuchikala takuna chakurya chila phatu. Amisiri na Akanani achikala anagaya. 14Yusufu kala akaphokera pesa zosi ambazo atu a Misiri na Kanani kala akagurira chakurya na achiziphirika dzumba ra mfalume. 15Atu aho ariphomala pesa zao, Amisiri osi aphiya kpwa Yusufu achendamuamba, “Huphe chakurya! Usihuriche hukahirika. Lola, pesa zehu zosi zasira!” 16Yusufu achiaambira, “Ichikala pesa zenu zikasira, phahi, niphani mifugo yenu, hukakanizaneni chakurya kpwa mifugo.” 17Ndipho achimrehera Yusufu mifugo yao na Yusufu achiapha chakurya. Aho areha farasi, punda, ngʼombe, mangʼondzi na mbuzi. Mwaka hinyo Yusufu waapha chakurya kpwa kukakanizana na mifugo yao yosi.

18Mwaka uriphosira, amuuyira Yusufu achendamuamba, “Bwana, pore ela ni lazima hukuambire shida yehu. Pesa zehu zosi zasira na mifugo yehu yosi ni maliyo. Sambi tahukasala na chochosi huwezacho kukupha isiphokala swiswi enye na minda yehu. 19Usihuriche hukahirika na minda yehu ikabanangika. Hugule phamwenga na minda yehu, bora tu huphahe chakurya; hukale atumwa a mfalume na minda yehu ikale maliye. Huphe mtsere ili huenderere kukala moyo sedze hukafwa, tsi ikakala wekee bila atu.”

20Ndipho Yusufu achigula minda yosi ya Amisiri, na ichikala mali ya mfalume. Chila Mmisiri waguza mundawe kpwa sababu ndzala kala ni kali sana. Minda yosi yakala mali ya mfalume 21na Amisiri osi achikala atumwa, kula pembe hadi pembe. 22Ela Yusufu kayagula minda ya alavyadzi-sadaka, mana taayakala na lazima ya kuguza minda yao kpwa sababu mfalume kala achiapha posho. 23Chisha Yusufu achiaambira atu, “Sambi phundzani, nkakugulani na minda yenu na mosi mu mali ya mfalume. Vivi nakuphani mbeyu mkaphande mwenu mindani. 24Ela siku muchivuna, seemu mwenga ya tsano ya mavuno genu mundamupha mfalume. Seemu ndiyosala indakala ya mbeyu na ya chakurya chenu na ana enu.” 25Nao achimuambira Yusufu, “Wativya maisha gehu, bwana. Ni sawa kukala atumwa a mfalume.”

26Phahi Yusufu waika shariya Misiri, kukala chila Mmisiri lazima alavye seemu mwenga ya tsano ya mavunoge kpwa mfalume. Shariya hino inahumika hadi rero. Minda ya alavyadzi-sadaka tu ndiyo ambayo taiyagulwa ni mfalume.

Wasiya wa Jakobo

27Phahi, ana a Iziraeli asagala Misiri seemu za Gosheni, ambako atsuma mali, achivyalana na achienjerezeka sana.

28Jakobo wasagala Misiri miaka kumi na sabaa, kpwa hivyo achikala akafika miaka gana mwenga na mirongo mine na sabaa. 2947:29 Mwandzo 49:29–32; 50:6Ariphokala a phephi na kufwa, wamuiha mwanawe Yusufu, achimuamba, “Sambi uchikala unanimendza kpweli, tiya mkpwonoo phangu magoni na uape kukala undaishimu na kuhenda nilondago. Usinizike hiku Misiri, 30ela siku nchifwa, nitsukulani kula Misiri, mkanizike kpwehu vikurani.” Yusufu achiamba, “Nindahenda kama uchivyoniamba, baba.” 31Ise achiamba, “Apa,” naye Yusufu achimuapira. Chisha ise achiuyiza chitswache chitandani.47:31 Chisha ise achiuyiza chitswache chitandani: Kpwa Chieburania mana ganjina ni: Chisha ise wamuabudu Mlungu kuno akadzizuwiya na fwimboye.

48

Jakobo anabariki Efuraimu na Manase

1Badaye Yusufu waambwa, “Sowe analumwa.” Phahi wahala anae, Manase na Efuraimu, achiphiya nao kpwendamlola ise. 2Jakobo ariphoambirwa kukala mwanawe Yusufu akedzamlamusa, wadzilazimisha kungʼoka phara chitandani na achisagala. 348:3 Mwandzo 28:13–14Chisha Jakobo achimuamba Yusufu, “Mlungu Mwenye Nguvu Zosi wanitsembukira Luzu, tsi ya Kanani na achinibariki. 4Waniamba, ‘Atu a chivyazicho andakala anji, uwe undakala mkare wa makabila. Na atu a chivyazicho nindaapha tsi hino ikale yao hata kare na kare.’ 5Anao airi ambao waavyala hipha Misiri kabila sidzangbwekpwedza, ni anangu. Efuraimu na Manase andakala anangu dza viratu Rubini na Simioni. 6Badaye uchiphaha ana anjina andakala ako, na urisi wao undala kpwako. 748:7 Mwandzo 35:16–19Niriphokala nauya kula Padani, mayoo wanifwerera njirani, tsi ya Kanani, phephi na Efuratha. Námzika kanda-kanda ya njira iphiyayo mudzi wa Efuratha yani Bethilehemu.”

8Jakobo ariphoona ana a Yusufu wauza, “Ni ano ani hano?” 9Yusufu achimuamba, “Ni anangu ambao Mlungu wanipha kuku hiku.” Jakobo achiamba, “Arehe hipha ili niabariki.”

10Matso ga Jakobo kala tagaonato kpwa sababu ya utumia. Phahi Yusufu waahala hara anache achimsengezera ise. Ise achiatiya chifuwani na achiadonera. 11Jakobo achimuambira Yusufu, “Kala naona sindakuona tsona mwanangu, ela mbavi Mlungu andanijaliya nione hata anao.”

12Halafu Yusufu waausa magoni pha ise na achimgbwerera ise maguluni. 13Wahala anae osi airi achimsengezera ise Iziraeli. Wamgbwira Efuraimu na mkpwonowe wa kulume, Manase na mkpwono wa kumotso. Efuraimu achimuika mkpwono wa kumotso wa ise na Manase mkpwono wa kulume. 14Ela Iziraeli watikanyiza mikonoye, mkpwonowe wa kulume achiubandika chitswani pha Efuraimu dzagbwe kala ndiye mdide na mkpwonowe wa kumotso achiubandika chitswani pha Manase ambaye kala ndiye mvyere.

15Achimʼbariki Yusufu,48:15 Achimʼbariki Yusufu: Jakobo ariphokala anaabariki ana a Yusufu, yani Efuraimu na Manase, piya kala anamʼbariki Yusufu. achiamba, “Mlungu wa tsawe Burahimu na baba Isaka, naabariki avulana hano. Mlungu yekala mrindzi wangu hadi rero, 16na ye Malaika yenitivya na mai gosi, naabariki ana hano. Maisha gao nagahende dzina rangu na madzina ga akare angu, Burahimu na Isaka gatambukirwe. Navoya aenjerezeke sana himu duniani.”

17Yusufu ariphoona ise akaika mkpwonowe wa kulume chitswani pha Efuraimu, kayahamirwa. Kpwa hivyo wagbwira ise mkpwono ili awuuse chitswani pha Efuraimu auike pha Manase. 18Yusufu achimuambira ise, “Sivyo baba, hiyu hipha ndiye mvyere. Tafadhali baba, ika mkpwonoo wa kulume phakpwe chitswani.” 19Ela ise achirema achiamba, “Ninamanya mwanangu, ninamanya. Iye piya uvyaziwe undakala atu anji na a kumanyikana. Ela mdidewe andakala mkpwulu kuriko iye na vivyazivye vindakala atu anji sana.” 2048:20 Aeburania 11:21Kpwa hivyo achienderera kuabariki achiamba, “Aiziraeli andahumira madzina genu achitaka kubariki mutu, aho andaamba, ‘Mlungu naakuhende dza Efuraimu na Manase.’ ” Hivyo ndivyo Jakobo arivyoabariki siku iyo. Hivyo48:20 Jakobo wamupha Efuraimu uvyere badala ya Manase kpwa kumʼbandikira mkpwonowe wa kulume na kumhadza dzinare chimbere. ndivyo Jakobo arivyomupha Efuraimu uvyere badala ya Manase.

21Chisha Iziraeli achimuambira Yusufu, “Lola, siku zangu za kufwa zi phephi, ela Mlungu andakala phamwenga namwi na kukuuyizani tsi ya akare ehu. 22Nami nakupha uwe wala sio nduguzo seemu ya Shekemu, ambayo náifuta Aamori na upanga na uha.”

49

Wasiya wa Jakobo kpwa anae

1Bada ya higo Jakobo waiha anae aaphe wasiya;49:1 Aaphe wasiya: Maneno higa tagamo kpwenye tafasiri zanjina. ariphokpwedza waambira, “Anangu mosi ndzoni phano ili nikuambireni mambo ndigokuphahani siku zedzazo.

2Ndzoni phamwenga mnisikize mwi ana a Jakobo,

niphundzani vinono mimi sowe yenu.

3Rubini, u mwanangu wa mwandzo,

u nguvu yangu na u mwanangu wa mwandzo wa uvulanani.

Unaishimika sana na una uwezo mkpwulu.

4U dza maimbi, kuzuwiyika,

vivi kundaishimika kuriko osi tsona, mana walala chitanda cha sowe,

uchichitiya najisi kpwa kulala na mkpwaza sowe.

5Simioni na Lawi, renu ni mwenga,

munahumira silaha zenu kuhenda mai.

6Mimi sindakala phamwenga na njama zenu,

wala kudziunga mwenu mikutanoni.

Mana mwaolaga atu kpwa tsukizi zenu,

na mvumbo zenu ni kukata ngʼombe magulu.

7Tsukizi zenu nazilaniwe mana zikahenda na muno,

usiru wenu naulaniwe mana ni ukatili.

Nindatsamula atu a vivyazi vyenu kosi Iziraeli,

niaganye kahi ya mbari zanjina za Jakobo.

8Juda, nduguzo andakulika,

uwe undashinda avihao.

Nduguzo andakugbwerera maguluni kukuishimu.

949:9 Isabu 24:9; Maono 5:5Juda, u dza simba makamo

ambaye achimala kurya nyamawe, nikuuya phakpwe alalapho.

Ukudziambalaza photsi dza simba.

U dza simba marara, takuna awezaye kukuondosa.

10Chila wakati mfalume andala chivyazi cha Juda

hadi ye mtawala mwenye ndiphokpwedza

ambaye makabila gosi gandamuogopha.

11Uwe undafunga pundao mzabibuni

na mwana pundao kpwenye mzabibu mnono sana,

undafula nguwozo na uchi wa zabibu

uchi wa kundu dza mlatso.49:11 Manage andakala na uchi munji sana wa zabibu, hata achitaka kufurira nguwoze, angefurira. Piya ni kuonyesa utajiri.

12Matsogo gadobera kundu kpwa kunwa uchi wa zabibu,

na menogo gandakala mereru kpwa kunwa maziya manji.

13Zabuloni undasagala pwani.

Na iyo pwaniyo indakala bandari salama.

Mphakawe undafika hadi Sidoni.

14Isakari u dza punda mwenye mkpwotse,

achiyedziambalaza kahi-kahi ya mizigo.49:14 Chiyedziambalaza kahi-kahi ya mizigo: Piya labuda manage ni ambaye a tayari kutsukula mizigo.

15Achiona phatu pha kuoya ni phanono,

na yo tsi ni nono,

nkuzamisa mongowe kutsukula mizigo,

na kuhendeswa kazi za shokowa dza mtumwa.

16Dani undakala muamuli wa haki wa atuo,

dza mbari zanjina za Iziraeli.

17Dani undakala dza nyoka njirani, nyoka ya sumu kali kanda-kanda ya njira,

ingʼatayo majimbe ga farasi

ili ariye dzulu ya farasi agbwe chingari-ngari.49:17 nyoka ya sumu kali kanda-kanda ya njira: Manage ni uvyazi wa Dani andaimirira ajeni ili aavwamukire na aafute mali zao.

18“Ee, Mwenyezi Mlungu, nagodza wokofuo.

19Gadi undavwamukirwa ni kundi ra akora,

ela undaazoresa.

20Asheri, mavunogo gandakala manji na manono,

gamfwahago mfalume.

21Nafutali u dza kulungu awehaye huru,

na ambaye anavyala ana anono.

22Yusufu u dza mzabibu uvyalao sana,

mzabibu urio kanda-kanda ya pula za madzi,

ambao pandaze zinaambala dzulu ya ukuta.49:22 Maneno ga Chieburania ga mstari huno ni magumu kutafasiri. Tafasiri zanjina zatafasiri mstari huno: Yusufu ni dza punda wa tsakani kanda-kanda ya pula za madzi, piya ni dza farasi wa tsakani akalaye gambani.

23Anajeshi a maha akushambulia na usiru,

achikulatsa kuno anakuzoresa.

24Ela uhawe tausumbire mwakpwe mikononi,

mikonoye yatiywa nguvu,

ni Iye Mwenye Nguvu Zosi wa Jakobo;

Mlungu ambaye ni Mrindzi na Mwamba wa Iziraeli,

25Mlungu wangu naakuterye,

Mwenye Nguvu Zosi akujaliyaye

na baraka ya mvula kula mlunguni

na madzi kula photsi,

akujaliyaye na mifugo minji na vivyazi vinji.

26Baraka hizi za sowe ni kulu

zinatsapa baraka zojaliwa mimi ni akare angu.49:26 Zinatsapa baraka zojaliwa mimi ni akare angu: Tafasiri zanjina zinaamba zinatsapa baraka za myango ya kare, baraka za myango ya kare ta kare.

Baraka zosi hizi nazikale zako uwe, Yusufu,

uwe uriyetsambulwa kahi ya nduguzo.

27Benjamini u dza bawa ra kumendza kurya sana;

ligundzu nkumpiga aduiwe

na dziloni akaganya zewe.”

28Higo ndigo maneno arigogomba Iziraeli, ariphokala anabariki anae, chila mmwenga na barakaze. Hinya ana kumi na airi a Iziraeli ndio okala mbari kumi na mbiri.

Maneno ga mwisho ga Jakobo

29Halafu Jakobo walagiza anae achiamba, “Siku zangu za kufwa zi phephi. Siku nchifwa kanizikeni vikurani pha ano baba, nizikani pango ra munda wa Efuroni, yuya Muhiti, 3049:30 Mwandzo 23:3–20pango ririro hiko Makipela, mlairo wa dzuwa wa Mamre, tsi ya Kanani. Burahimu wagula pango hiro na mundawe kula kpwa Efuroni, ili phakale vikurani. 3149:31 Burahimu Mwandzo 25:9–10. Isaka Mwandzo 35:29Hiko ndiko kozikpwa Burahimu na mchewe Sara, ndiko kozikpwa Isaka na mchewe Rebeka. Na kuko ndiko kozika mkpwazangu Lea. 32Munda hinyo na pangore wagulwa kula kpwa Ahiti.”

3349:33 Mahendo 7:15Jakobo ariphomala kuausiya anae, wapandiza maguluge chitandani, achidzilaza na achifwa.

50

Mazishi na hanga ra Jakobo

1Jakobo ariphofwa, Yusufu wazama pho chitswani pha ise achirira na achimdonera. 2Halafu walagiza atumishie ariokala ni aganga apake dawa nyo mwiri wa ise ili usiole, nao achihenda vivyo. 3Ahala siku mirongo mine, ambazo kala ndio muda wa kawaida wa kupaka lufu dawa. Na Amisiri amuikira hanga ra siku mirongo sabaa.

4Hanga phosira, Yusufu waambira atumishi a mfalume, “Tafadhalini, ichiwezekana, bishani na mfalume badala yangu. Muambireni kukala 550:5 Mwandzo 47:29–31baba phokala a phephi na kufwa, wanirisa chirapho achiamba, ‘Siku nchifwa kanizike kpwenye mbira yoitayarisha hiko tsi ya Kanani.’ Phahi nirichani nikazike baba, chisha nindauya.” 6Mfalume achiamba, “Phiya ukamzike sowe vyo urivyomuapira.”

7Phahi Yusufu waphiya kpwendazika ise. Waphiya phamwenga na atumishi osi muhimu a mfalume, yani, mawaziri na atu muhimu a tsi ndzima ya Misiri. 8Piya waphiya na atu osi a phakpwe kaya, nduguze na ana ao. Ko Gosheni aricha anache na mangʼondzi, mbuzi na ngʼombe bahi. 9Waphiya na magari ga kuvwehwa ni farasi na aphirikie, kala ni kundi kulu sana ra atu.

10Ariphofika Atadi, phatu pha kuwagira mtsere, ngʼambo ya muho Joridani, afwererwa arira na raka ra dzulu kpwa sonono, na Yusufu achiika hanga siku sabaa. 11Enyezi a Kanani ariphoona hara atu ana hanga hipho Atadi, aamba, “Hanga hiri ra Amisiri kpwa kpweli ni kulu sana.” Ndiyo mana phatu hipho phokala phephi na Joridani phaihwa Abeli Miziraimu.50:11 yani hanga ra Amisiri.

12Ana a Jakobo amuhendera ise yao viratu vyoalagiza. 1350:13 Mahendo 7:16Amtsukula hadi tsi ya Kanani achendamzika pangoni munda wa Makipela, mlairo wa dzuwa wa Mamre. Burahimu wagula pango hiro na mundawe kula kpwa Efuroni, Muhiti, ili phakale vikurani. 14Yusufu ariphozika ise, wauya Misiri na nduguze na atu osi okala akaphiya nao mazishini.

Yusufu anausa nduguze wasiwasi

15Bada ya chifo cha ise yao, nduguze Yusufu aamba, “Hundahendadze ichikala Yusufu achere na utsungu naswi na atake kudziriphiza kpwa mai gosi gomuhenda?” 16Phahi ahuma mutu kpwa Yusufu, achendamuamba, “Kabila baba kadzangbwefwa wahulagiza hukuambe, 17‘Nakuvoya uaswamehe nduguzo uasi wao na makosa gao arigokukosera, mana wakati hinyo akugayisa sana.’ Phahi hunakuvoya uhuswamehe uasi wehu, swiswi atumishi a Mlungu wa baba.” Yusufu ariphophaha salamu hizo, warira. 18Chisha nduguze akpwedzamgbwerera maguluni achiamba, “Swiswi hu atumwao.” 19Ela Yusufu achiaambira, “Msiogophe, mino siweza kuhala nafwasi ya Mlungu. 20Mwimwi mwakusudiya mai ela Mlungu wakusudiya manono, ili nitivye maisha ga atu anji kama irivyo rero. 21Kpwa hivyo, msiogophe! Mimi nindakutundzani, mwimwi na ana enu.” Achiausa wasiwasi na achiaphoza marenda.

Chifo cha Yusufu

22Yusufu waenderera kusagala tsi ya Misiri phamwenga na nduguze na ana ao. Yusufu waishi miaka gana mwenga na kumi 23na achiona chivyazi cha hahu cha Efuraimu. Piya wajaliwa kuona uvyazi wa Makiri, mwana mlume wa Manase.

24Siku mwenga Yusufu waambira nduguze, “Mimi ni phephi na kufwa, ela kpwa kpweli Mlungu andakuteryani na andakulongozani kuphiya tsi yolaga kuapha Burahimu, Isaka na Jakobo.” 2550:25 Kutsama 13:19; Joshuwa 24:32; Aeburania 11:22Chisha Yusufu waarisa chirapho nduguze achiamba, “Hakika Mlungu andakuteryani kuphiya tsi ya Kanani. Apani kukala, ndiphokala munauka hipha, mundahala mifupha yangu mphiye nayo.”

26Phahi Yusufu wafwa wakati ana miaka gana mwenga na kumi. Amisiri autiya dawa nyo mwiriwe ili usiole na achiutiya ndani ya sanduku ra kuzikira ko Misiri.