Kumbukumbu za shariya

Chitabu cha tsano cha Musa chiihwacho

KUMBUKUMBU ZA SHARIYA

Tanga mbere

Chitabu hichi chaandikpwa wakati ambapho Musa kala anauyira shariya na malagizo garigohewa Aiziraeli hiko mwango Horebu. Musa anahadza mambo Mlungu arigohenda kpwa ajili ya atu hinyo kpwa sababu ya mendzwaye kulu: waika chilagane nao, waalongoza muda wosi jangbwani, waarinda na kutivya na maadui gao, achiapha shariya, malagizoge phamwenga na ahadize. Musa anaasihi atu akale aaminifu kpwa Mlungu na kutsambula kukala na ushirika mnono naye. Maneno makulu garigoandikpwa kpwenye chitabu hichi na garigouyirwa kpwenye Mathayo 22:37 ni higa: “Phahi phundzani, mwi Aiziraeli, Mwenyezi Mlungu tu ndiye Mlungu wehu. Mmendzeni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, kpwa mioyo yenu yosi, kpwa roho zenu zosi na mkpwotse wenu wosi.” (22:37).

Kahi ya sura ne za mwisho, yani 31:1—34:12, phana maandiko mairi ga chishairi na masemuriri mairi: hunaambirwa kuhusu mlongozo na mashauri mbali-mbali ambago Musa waapha atu kabila ya kufwakpwe. Musa anamtsambula Joshuwa agbwire nafwasiye (sura 31), wira wa Musa (sura 32), Musa anajaliya mbari kumi na mbiri za Iziraeli (sura 33) na mwisho habari za chifo cha Musa (sura 34). Chitabu chenye china seemu ne (1:1—4:43; 4:44—28:68; 28:69—30:20 na 31:1—34:12).

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Musa anagomba na atu kano ya kpwandza 1:1—4:49

Musa anagomba na atu kano ya phiri kuhusu: 5:1—26:19

a. Amuri kumi 5:1—10:22

b. Shariya, malagizo na maonyo 11:1—28:68

Chilagane chinaikpwa luphya 29:1—30:20

Maneno ga Musa ga mwisho 31:1—33:29

Kufwa kpwa Musa 34:1–12

Musa anaatambukiza Aiziraeli mambo garigohendeka Horebu

¹Higa ni maneno arigogomba Musa kuaambira atu osi a Iziraeli wakati ariphokala weru wa Araba uphande wa mlairo wa dzuwa wa muho Joridani, kulolana na phatu phaihwapho Sufu kahi ya weru wa Parani na vidzidzi vya Tofeli, Labani, Haserothi na Dizahabu. ²(Kula mwango Horebu1:2 Dzina ranjina ra Mwango Horebu ni Mwango Sinai. hadi Kadeshi-Barinea kutsupira njira ya mwango uihwao Seiri, ni mwendo wa siku kumi na mwenga.) ³Siku ya mwandzo ya mwezi wa kumi na mwenga, mwaka wa mirongo mine bada ya kutuluka Misiri, Musa achiaambira atu a Iziraeli chila chitu ambacho Mwenyezi Mlungu walagiza aambire. ⁴1:4 Isabu 21:21–35Wahenda hivyo bada ya Mwenyezi Mlungu1:4 Mwenyezi Mlungu au Musa. kumturya mfalume Sihoni wa Aamori ambaye kala anasagala mudzi wa Heshiboni na mfalume Ogi wa Bashani ambaye kala anasagala mudzi wa Ashitarothi na Edirei. ⁵Musa achiandza kuasemurira atu shariya ya Mlungu wakati ariphokala uphande wa mlairo wa dzuwa wa muho Joridani kpwenye tsi ya Moabu.

Achiaambira hivi, ⁶“Huriphokala kpwenye mwango Horebu, Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, wahuambira hivi, ‘Mkasagala muda wa kukola kpwenye mwango huno. ⁷Sambi vundzani kambi yenu muenderere na charo. Mphiye kpwenye tsi ya myango ya Aamori na maeneo ga tsi jirani ya Araba, kpwenye myango na madete, hiko Negebu na seemu za kanda-kanda ya bahari. Mphiye hadi tsi ya Kanani na tsi ya Lebanoni, hadi kpwenye hura muho mkpwulu Yufurati. ⁸Lolani, nkakuikirani tsi hino yosi muionayo, phahi phiyani mkaihale tsi iyo ambayo mimi Mwenyezi Mlungu naapa kuapha akare enu Burahimu, Isaka, Jakobo na vivyazi vyao.’ ”

Musa anatsambula Aamuli

(Kutsama 18:13–27)

⁹Musa waenderera kugomba na atu achiamba, “Huriphokala huchere mwango Horebu, nákuambirani kukala siweza kutsukula mzigo wa kukulongozani machiyangu. ¹⁰Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akakuhendani mkale anji; Vivi rero mukakala anji dza nyenyezi za mlunguni. ¹¹Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa akare enu naakuhendeni mzidi kuenjerezeka kano elufu zaidi ya vira murivyo sambi na kukujaliyani kama arivyolaga! ¹²Ela mino machiyangu ndawezadze kutsukula mzigo mziho wa kuamula malau genu? ¹³Tsambulani kula chila mbari atu enye ikima na marifwa, anaoishimiwa ni atu ario na ujuzi, nami ndaaika akale vilongozi enu.” ¹⁴Namwi mchinijibu kukala gara nchigokuambirani ni manono. ¹⁵Kpwa hivyo nchihala hara atu enye ikima, anaoishimiwa na ario na ujuzi ambao mwaatsambula kula kahi ya vilongozi enu a mbari, nchiapha kazi ya kukala vilongozi enu. Anjina naahenda akale akulu a makundi ga atu elufu-elufu, akulu a makundi ga atu gana-gana, akulu a makundi ga atu mirongo mitsano-mitsano na akulu a makundi ga atu kumi-kumi kahi ya mbari zenu.

¹⁶Wakati uratu hura náamuru Aamuli enu nchiambira, “Phundzani maneno ga atu enu na mulavye uamuli wa haki kpwa chila mmwenga akale Muiziraeli au mjeni anayeishi phamwenga namwi. ¹⁷Msipendelee mutu yeyesi wakati munalavya uamuli; phundzani enye vyeo na atu a kawaida sawa-sawa. Msiogophe mutu yeyesi, mana uamuli ni wa Mlungu. Kuchikala maneno ambago ni magumu sana kpwenu, mundagareha kpwangu nami ndagaphundza. ¹⁸Wakati uho nákuamuruni gosi ambago kala ni muhende.

Aiziraeli anarema kuinjira tsi ya ahadi

(Isabu 13:1–33)

¹⁹“Phahi, dza viratu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, arivyoamuru, huchiandza charo chehu kula mwango Horebu, huchitsupa kpwenye rira jangbwa kulu ra kutisha mriroona, wakati hunalunga njira kuphiya tsi ya myango ya Aamori. Huriphofika Kadeshi-Barinea, ²⁰mimi nchikuambirani, ‘Vivi mkafika tsi ya myango ya Aamori ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, a phephi ahuphe. ²¹Lolani, Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akaika tsi hino mbere zenu. Phahi phiyani, mkairisi dza vira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa akare enu arivyokuambirani. Msiogophe wala msivundzike mioyo!’ ”

²²Halafu mosi mchedza phephi nami mchiniamba, “Nauhume atu ahutanguliye, akapeleleze yo tsi, halafu auye edze ahumanyise njira nono ya kulunga na midzi hundiyoikuta hiko.” ²³Dzambo hiro nchiriona nono, nchitsambula atu kumi na airi, mutu mmwenga kula chila mbari. ²⁴Atu hinyo auka achiambuka tsi iyo ya myango, achifika kpwenye Dete ra Eshikoli na achiipeleleza. ²⁵Ahala bazi ya matunda ga tsi iyo achihurehera na achihumanyisa kukala tsi iyo ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, a phephi ahuphe ni nono.

²⁶1:26 Kumbukumbu 9:23; Aeburania 3:16Ela mwimwi mwaasi lagizo ra Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, mchirema kuphiya kpwenye tsi hiyo. ²⁷Mwanungʼunika ndani ya mahema genu mchiamba, “Mwenyezi Mlungu akahuzira ndiyo mana wahutuluza tsi ya Misiri ili ahutiye mikononi mwa Aamori kusudi ahumarigize. ²⁸Hunaambuka kuphiyaphi phahi? Naswi hukavundzwa moyo ni ndugu zehu ariphohuambira kukala atu a hiko ni akulu na are kuriko swiswi. Na kukala midzi yao ni mikulu na yenye kuta zinazofika mainguni. Piya aona gara madzitu makulu, ga chivyazi cha Anaki.”1:28 Isabu 13:22

²⁹Ela mino nchikuambirani, “Msiaogophe atu hinyo. ³⁰Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ambaye anakutanguliyani, iye mwenye andapigana kpwa ajili yenu dza vira arivyohenda mbere zenu hiko Misiri na ³¹1:31 Mahendo 13:18hiko jangbwani. Mwimwi mwaona vira Mlungu arivyokutsukulani kpwenye charo hicho chosi dza vira baba anavyotsukula mwanawe, hadi mchifika hipha.” ³²1:32 Aeburania 3:19Ela dzagbwe nágomba higo gosi, mwino tamuyamuamini Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ³³ambaye wakutanguliyani katika njira na kukuendzerani mwatu mwa kuchita kambi zenu. Usiku wakutanguliyani kpwa moho na mutsi kpwa ingu, ili kukuonyesani njira.

Mwenyezi Mlungu anatiya Aiziraeli adabu

³⁴1:34 Aeburania 3:18Mwenyezi Mlungu achisikira manungʼuniko genu, achireya, achiapa achiamba, ³⁵“Taphana hata mmwenga wenu wa chivyazi hichi chii ndiyemenya iyo tsi nono nriyolaga kuapha akare enu. ³⁶Kalebu mwana wa Jefune, macheye ndiye ndiyeiona. Nami nindamupha tsi iyo ariyoivyoga ikale yakpwe, iye na chivyaziche kpwa sababu wanilunga moyo kutsuka.” ³⁷Mwenyezi Mlungu achinireyera piya mimi kpwa sababu yenu achiamba, “Hata uwe Musa kundainjira kpwenye tsi hiyo. ³⁸Ela msaidizio Joshuwa mwana wa Nuni andainjira. Phahi, mtiye moyo mana iye andaalongoza atu a Iziraeli arisi iyo tsi.” ³⁹Halafu Mwenyezi Mlungu achihuambira swiswi hosi, “Nyo ana enu adide asiomanya manono wala mai murioamba kukala andahalwa mateka ni maadui genu, aho ndio ndioinjira nami nindaapha tsi iyo ikale yao. ⁴⁰Ela mwimwi, galukani muuye jangbwani kuelekeya Bahari Ya Shamu.”

⁴¹Halafu mchinijibu mchiamba, “Swiswi hukamkosera Mwenyezi Mlungu, ela sambi hundaphiya hukapigane dza vira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu arivyohuamuru.” Kpwa hivyo, chila mmwenga wenu wahala silahaye ya viha, mana mwaona kushambuliya tsi ya myango ni dzambo rahisi. ⁴²Naye Mwenyezi Mlungu achiniamba, “Aambire hinyo atu ‘Musiambuke kpwendapigana viha kpwa sababu si phamwenga namwi, kpwa hivyo mchiphiya, mundashindwa ni maadui genu.’ ” ⁴³Mimi nákuambirani hivyo, ela mwimwi tamuyasikira na mchiasi lagizo ra Mwenyezi Mlungu. Bila kujali mchiinjira yo tsi ya myango. ⁴⁴Hipho, Aamori ariokala anasagala seemu iyo ya myango atserera kukushambuliyani dza vira nyuchi ahendavyo. Achikupigani kula mwango Seiri hadi phatu phoihwa Horima. ⁴⁵Ndipho mchiuya, mchimririra Mwenyezi Mlungu, ela kayakuphundzani wala kukujalini. ⁴⁶Phahi, mchisala hiko Kadeshi kpwa siku nyinji.

Aiziraeli anadengereka jangbwani

¹2:1 Isabu 21:4Halafu, huchigaluka, huchisafiri mo jangbwani kpwa kugbwira njira ya Bahari ya Shamu dza Mwenyezi Mlungu arivyonilagiza. Huchidengereka phephi na mwango Seiri kpwa muda mure, ²ndipho Mwenyezi Mlungu achiniamba, ³“Mkadengereka vya kukola kpwenye tsi hino ya myango. Sambi galukani mphiye uphande wa vurini. ⁴2:4 Mwandzo 36:8Amuru atu uaambire, ‘Mu phephi na kutsupa kpwenye tsi ya ndugu zenu, atu a chivyazi cha Esau anaosagala tsi ya Seiri. Aho andakuogophani, ela muhende makini sana, ⁵msipigane nao kpwa sababu sindakuphani seemu yoyosi ya tsi yao. Sindakuphani hata phatu phadide pha kuvyoga. Tsi iyo ya myango ya Seiri nkaipha chivyazi cha Esau ikale mali yao. ⁶Mchilonda chakurya au madzi kula kpwao, ni mugule.’ ”

⁷Kpwa kukala Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu akakujaliyani katika chila dzambo mrirohenda. Anamanya vira murivyotsapa kpwenye jangbwa hiri kulu. Mana Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu kala a phamwenga namwi miaka yosi mirongo mine; tamdzangbwephungukirwa ni chitu chochosi.

⁸Kpwa hivyo huchienderera na charo chehu, huchitsupa ndugu zehu, atu a chivyazi cha Esau ambao kala anasagala Seiri, huchiricha hira njira ya Dete ra Araba ilayo midzi ya Elathi na Esioni-Geberi na huchigbwira njira ya kutsupira jangbwa ra Moabu. ⁹2:9 Mwandzo 19:37Mwenyezi Mlungu achiniamba, “Usiayuge atu a Moabu, wala usipigane nao mana sindakuphani seemu yoyosi ya tsi yao. Mana seemu hino ya Ari nkaapha atu a chivyazi cha Lutu ikale mali yao.” ¹⁰(Hipho kare iyo tsi ya Ari kala inasagala Aemi, enye mkpwotse tsona are dza Aanaki. ¹¹Aanaki na Aemi osi ni Arafa ela Amoabu nkuaiha Aemi. ¹²Hipho kare Ahori piya asagala hiko Seiri, ela atu a chivyazi cha Esau achiazola na kuaolaga. Halafu achisagala nyo enye seemu iyo dza arivyohenda Aiziraeli kpwenye tsi ariyohewa ni Mwenyezi Mlungu ikale mali yao).

¹³Mwenyezi Mlungu achihuamba, “Sambi ukani, mkavuke chidzuho Zeredi.” Phahi, huchivuka chidzuho hicho. ¹⁴2:14 Isabu 14:28–35Hangu huuke Kadeshi-Barinea hadi huriphovuka chidzuho Zeredi kala ikatsupa miaka mirongo mihahu na nane. Wakati hinyo, osi enye umuri wa kuphiya vihani ariola Misiri kala akasira kufwa, kulengana na vira Mwenyezi Mlungu arivyoapira. ¹⁵Mwenyezi Mlungu mwenye achiashambuliya atu hinyo kpwa kuaolaga mo kambini hadi osi achisira.

¹⁶Phahi, atu osi ariokala anaweza kuphiya vihani ariphosira kufwa kahi ya zo kambi, ¹⁷Mwenyezi Mlungu achiniamba, ¹⁸“Rero ni muvuke mphaka wa Moabu kpwa kutsupira mudzi wa Ari. ¹⁹2:19 Mwandzo 19:38Mundiphoifikira tsi ya Aamoni, msiayuge wala msipigane nao kpwa sababu sindakuphani seemu yoyosi ya tsi ya Aamoni ikale mali yenu. Seemu iyo nkaipha atu a chivyazi cha Lutu ikale mali yao.”

²⁰(Tsi iyo piya kala inamanyikana kama tsi ya Arafa ambao kala achiishi himo hipho kare; ela atu hinyo aihwa Azamuzumi ni Aamoni. ²¹Aho kala ni atu enye mkpwotse, are dza vira Aanaki tsona kala ni anji. Ela Mwenyezi Mlungu achiaolaga mbere za Aamori nao achihala tsi yao achisagala mumo. ²²Mwenyezi Mlungu achihenda dza vira arivyoahendera chivyazi cha Esau yani Aedomu, ambao anaishi kpwenye tsi ya Seiri. Waaolaga Ahori wakati Aedomu ariphofika hiko. Aedomu achihala tsi ya Ahori ichikala yao na achisagala mumo hadi rero. ²³Akafutori kula chisuwa cha Kafutori aolaga Aavi ambao kare kala achisagala malalo ga kanda-kanda ya Bahari Kulu hadi Gaza, nao achisagala mumo).

²⁴“Halafu Mwenyezi Mlungu achihuamuru: ‘Phahi! Andzani charo. Muvuke Dete ra Arinoni. Lolani, Sihoni, Muamori, mfalume wa Heshiboni nikamtiya mwenu mikononi phamwenga na tsiiye. Mshambuliyeni na muhale tsiiye. ²⁵Rero nindaandza kuahenda atu osi duniani akuogopheni sana. Chila ndiyesikira habari zenu andakakama kpwa wuoga na asononeke.’ ”

Aiziraeli anamturya mfalume Sihoni

(Isabu 21:21–30)

²⁶Phahi nahuma ajumbe kula jangbwa ra Kedemothi aphiye kpwa Sihoni, mfalume wa Heshiboni na ujumbe huno wa amani uambao, ²⁷“Huruhusu hutsupire kahi ya tsiiyo. Hundagbwira barabara kulu mwenga kpwa mwenga bila kugaluka kulume wala kumotso. ²⁸Chakurya ndichorya na madzi ndigonwa hundahenda gagula kula kpwako. Hunachovoya ni uruhusu kutsupira mwako tsiini na magulu, ²⁹huvuke muho Joridani na kuinjira kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu anahupha. Chivyazi cha Esau anaoishi Seiri na Amoabu anaoishi Ari ahurusu kutsupira kpwenye tsi yao.”

³⁰Ela Sihoni, mfalume wa Heshiboni, kayahuruhusu hutsupe kpwenye tsiiye. Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, wamuhenda akale na moyo mufu na likakado, ili amutiye mwehu mikononi phamwenga na tsiiye dza irivyo sambi.

³¹Halafu Mwenyezi Mlungu achiniamba, “Nkaandza kumtiya mfalume Sihoni na tsiiye mwenu mikononi. Andzani kuhala tsiiye namwi muisagale.” ³²Halafu Sihoni achedza na atue osi kpwedzapigana naswi phephi na mudzi wa Jahazi. ³³Naye Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, achimtiya mwehu mikononi, huchimuangamiza iye, anae na atue osi. ³⁴Huchiteka na kubananga midziye yosi, huchiolaga alume na achetu na ana. Tahuyasaza hata mutu mmwenga. ³⁵Naswi huchihala zewe mifugo na mali bahi kpwenye midzi huriyoiturya. ³⁶Kuandzira Aroeri, mudzi urio kanda-kanda ya Dete ra Arinoni, hura mudzi wanjina urio kpwenye dete hiri na eneo rosi hadi tsi ya Giliadi, taphana mudzi wowosi ambao tahuyaweza kuuturya. Mwenyezi Mlungu watiya midzi yosi mwehu mikononi. ³⁷Ela tahuyasengerera tsi ya Aamoni yani kanda-kanda ya muho Jaboki, midzi ya tsi ya myango na chila phatu ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, wahukahaza.

Aiziraeli anamshinda mfalume Ogi

(Isabu 21:31–35)

¹Halafu, huchigaluka, huchiambuka kuerekeza Bashani. Ogi mfalume wa Bashani achedza na jeshire rosi kpwedzapigana naswi phephi na mudzi wa Edirei. ²Ela Mwenyezi Mlungu achiniamba, “Usimuogophe, mana nikamtiya mwako mikononi phamwenga na atue na tsiiye. Undamuhenda dza vira urivyomuhenda Sihoni mfalume wa Aamori yekala hiko Heshiboni.”

³Phahi, Mwenyezi Mlungu achimtiya mwehu mikononi mfalume Ogi wa Bashani na jeshire rosi, huchiaolaga hata taphayasala mutu yeyesi. ⁴Wakati uho huchiteka midziye yosi tahusazire hata mudzi mmwenga. Jumula ya midzi huriyoiteka kala ni mirongo sita, yani seemu yosi ya Arigobu ambayo yatawalwa ni mfalume Ogi wa Bashani. ⁵Midzi yosi hino kala ikadzengerwa kuta nyire zokala na maryango na magbwama ga kufungira, phamwenga na malalo manji sana ambago tagayazungulusirwa kuta. ⁶Hwaocha chila chitu hiko, huchibananga chila mudzi na kuolaga alume, achetu na anache dza vira hurivyohenda midzi ya mfalume Sihoni wa Heshiboni. ⁷Ela mifugo yosi na mali huchizihala zewe.

⁸Wakati hinyo huchihala tsi iyo ya hara afalume airi a Aamori ariokala anasagala ngʼambo ya muho Joridani, kahi-kahi ya dete Arinoni na mwango Herimoni. ⁹(Asidoni anawiiha mwango hinyo Sirioni nao Aamori anawiiha Seniri.) ¹⁰Huchiteka midzi yosi iriyo seemu za kugbwa phamwenga na seemu yosi ya Giliadi na Bashani hadi Saleka na Edirei, midzi ya mfalume Ogi hiko Bashani.

¹¹(Ogi, mfalume wa Bashani macheye ndiye yesala kahi ya nyo Arafa. Chitandache3:11 Chitanda au uriri. chotengezwa kpwa chuma,3:11 Chuma au dziwe. chakala na ure wa mikono mine na upana wa karibu mikono miiri. Chitanda hicho chicherepho kpwenye mudzi wa Aamoni uihwao Raba).

Mbari zosagala mtswerero wa dzuwa wa Joridani

(Isabu 32:1–42)

¹²Huriphoihala tsi hiyo, nchiapha mbari ya Rubini na Gadi seemu ya kuandzira uphande wa vurini wa Aroeri phephi na Dete ra Arinoni hadi nusu ya seemu za myango za Giliadi, phamwenga na midziye. ¹³Halafu nchiipha nusu ya mbari ya Manase seemu yosala ya Giliadi phamwenga na Bashani yosi iriyokala inatawalwa ni Ogi, yani seemu yosi ya Arigobu. (Tsi yosi ya Bashani kala inamanyikana kama tsi ya Arafa. ¹⁴Jairi, mutu wa mbari ya Manase, wahala seemu yosi ya tsi ya Arigobu, yani Bashani, hadi kpwenye mphaka wa Ageshuri na Amaaka. Midzi yosi waipha dzinare na hadi rero inamanyikana kama Havothi-Jairi.) ¹⁵Atu a Makiri a mbari ya Manase nchiapha Giliadi, ¹⁶na atu a mbari za Rubini na Gadi nchiapha tsi yosi kula Giliadi hadi Dete ra Arinoni. Mphaka wao waandzira Dete ra Arinoni uchienderera hadi muho Jaboki ambao ndio mphaka wa tsi ya Aamoni. ¹⁷Chisha nchiapha Araba, mphaka uchikala ni muho Joridani. Kuandzira Kinerethi,3:17 Kinerethi ni dzina ranjina ra ziya Galilaya. mphaka uchitserera hadi bahari ya Araba, yani Bahari ya Munyu. Mphaka wa mtswerero wa dzuwa uchikala ni muho Joridani na wa mlairo wa dzuwa uchikala ni miteremuko ya Pisiga.

¹⁸3:18 Joshuwa 1:12–15Wakati hinyo nakuamuruni nchikuambirani, “Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu akakuphani tsi hino ikale mali yenu. Sambi mwimwi masujaa kahi ya ndugu zenu, halani silaha muvuke muho Joridani mtanguliye mbere za ndugu zenu Aiziraeli. ¹⁹Ela achetu enu, ana enu na mifugo yenu (namanya muna mifugo minji) indasala kpwenye midzi niriyokuphani. ²⁰Muaterye ndugu zenu Aiziraeli hadi Mwenyezi Mlungu ndiphoaoyeza dza vira namwi mchivyooyezwa, yani hadi amiliki tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anaapha hiko ngʼambo ya Joridani. Bada ya higo, mundaweza kuuya kpwenye hino tsi yenu ambayo nkakuphani!”

²¹Wakati hinyo námuamuru Joshuwa nchimuamba, “Uwe ukaona na matsogo mambo gosi ambago Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, akaahendera afalume hinya airi, Sihoni na Ogi. Phahi, iye andaahenda vivyo hivyo afalume a tsi zosi ndizotsupira. ²²Msiaogophe mana Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiye ndiyepigana kpwa ajili yenu.”

Mlungu anamkahaza Musa kuinjira Kanani

²³3:23 Isabu 27:12–14; Kumbukumbu 32:48–52Wakati hinyo nchimvoya Mwenyezi Mlungu nchiamba, ²⁴“Ee Mwenyezi Mlungu, ukaandza kunionyesa mimi mtumishio ukuluo na uwezoo. Mana, phana mlungu ani ko mlunguni au duniani awezaye kuhenda mambo makulu na ga ajabu dza unavyohenda uwe? ²⁵Ninakuvoya nivuke muho Joridani, niione iyo tsi nono ngʼambo ya muho hinyu, hakika, tsi nono ya vidzango, phamwenga na myango ya Lebanoni.”

²⁶Ela Mwenyezi Mlungu achinireyera kpwa sababu yenu, achirema kuniphundza. Badalaye Mwenyezi Mlungu achiniamba, “Inatosha! Usigombe tsona dzambo hiri. ²⁷Ambuka hadi kpwenye chirere cha mwango Pisiga, ukalole uphande wa mtswerero wa dzuwa, vurini, mwakani na mlairo wa dzuwa ili uione yo tsi; mana uwe kundavuka muho huno wa Joridani. ²⁸Ela muphe Joshuwa malagizo, mtiye moyo na umutiye nguvu, mana iye ndiye ndiyelongoza atu hinya hadi ngʼambo, kurisi tsi ndiyoiona.”

²⁹“Phahi, huchisala hipho deteni kulolana na mudzi wa Bethi-Peori.”

Kugbwira shariya ya Mlungu

¹Musa achienderera kugomba achiamba, “Vivi mwi Aiziraeli phundzani na mlunge shariya na malagizo ninagokufundzani, ili mkale moyo na mumiliki yo tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa akare enu, anakuphani. ²4:2 Maono 22:18–19Nakuphani amuri za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. Amuri hizi ni mzilunge zosi bila ya kuenjereza wala kuphunguza. ³4:3 Isabu 25:1–9Mwimwi mwaona na matso genu higo arigohenda Mwenyezi Mlungu hiko Baali-Peori. Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, waolaga chila mutu ariyeabudu Baali wa Peori. ⁴Ela mwimwi muriokala aaminifu kpwa Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu mu moyo hadi rero.

⁵“Lolani! Nkakufundzani shariya na malagizo dza vira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wangu arivyoniamuru nihende, kusudi mgagbwire kpwenye tsi ambayo mnaphiya mkaimiliki. ⁶Gbwirani masharuti na malagizo higo mana gandakuhendani mkale na ikima na kuelewa mambo kahi ya mataifa. Atu a mataifa ganjina ndiphoona ikima na achili mriyonayo andaamba, ‘Kpwa kpweli taifa hiri kulu ni ra atu a ikima na achili!’ ”

⁷“Taphana taifa rorosi hata rikale kulu namuna yani, ambaro mlunguwe a phephi naro, dza vira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, arivyo phephi naswi hunaphovoya kpwa kuhadza dzinare. ⁸Wala taphana taifa ranjina rorosi hata rikale kulu namuna yani, renye shariya na malagizo ga haki, dza higo ambago nkakuphani siku hino ya rero.

⁹“Dzimanyirireni na mkale makini sedze mkayala mambo gara mrigoona na matso genu enye. Mana msiphogagbwira gandatuluka mwenu mioyoni siku zosi za maisha genu. Namwi fundzani ana enu na adzukulu enu ili agamanye. ¹⁰Tambukirani siku hira ambayo mwaima mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, hiko Horebu, ariphoniamba, ‘Kusanya hinyo atu mbere zangu, niaambire maneno gangu kusudi adzifundze kuniogopha mimi siku zosi za maisha gao na kuafundza ana aho kuhenda dza vivyo.’

¹¹4:11 Kutsama 19:16–18; Aeburania 12:18–19“Phahi, mwakusanyika mbere zangu na mchiima tsini ya hinyo mwango ambao wakati hinyo kala unaaka moho uriofika hadi mlunguni. Tsona mwango hinyo kala ukafwinikpwa ni jiza na ingu ziho. ¹²Chisha Mwenyezi Mlungu achigomba namwi kula kahi-kahi ya hinyo moho. Mchisikira sauti ya manenoge ela tamyaweza kumuona. Mwasikira tu sautiye. ¹³4:13 Kutsama 31:18; 34:28; Kumbukumbu 9:10Naye achiatangazira chilaganeche yani zira shariya kumi ambazo waandika dzulu ya myalawe miiri, achikuamuruni mzilunge. ¹⁴4:14 Kutsama 21:1Wakati hinyo Mwenyezi Mlungu achinilagiza nikufundzeni shariya na malagizo gosi ili mkagalunge kpwenye tsi ambayo myaimiliki bada ya kuvuka muho Joridani.

Onyo kuhusu kuabudu vizuka

¹⁵“Kpwa hivyo dzimanyirireni sana mana siku Mwenyezi Mlungu ariphogomba namwi kula kahi-kahi ya moho ko mwango wa Horebu, tamyaona umbore. ¹⁶4:16 Kutsama 20:4; Alawi 26:1; Kumbukumbu 5:8; 27:15Phahi dzimanyirireni sedze mkahenda dambi kpwa kudzitengezera vizuka vya kutsonga, au umbo au mfwano wowosi; ukale wa mlume au wa mchetu, ¹⁷4:17 Arumi 1:23wa nyama yeyesi duniani au nyama wa mapha aurukaye hewani, ¹⁸au ukale wa nyama anayeambala dzulu ya tsi au ngʼonda a madzini. ¹⁹Dzimanyirireni ndipholola mlunguni na kuona dzuwa, mwezi, nyenyezi na vitu vyosi, sedze mkaaza kuviabudu na kuvihumikira. Vitu hivyo Mwenyezi Mlungu, Mlunguo akavirichira atu anjina osi duniani. ²⁰4:20 Kutsama 19:5; Kumbukumbu 7:6; 14:2; 26:18; Tito 2:14; 1 Petero 2:9Manyani kukala mwimwi ndimwi atu ambao Mwenyezi Mlungu wakutuluzani kula Misiri, kpwatu ambako kala ni dza moho mkali wa kuyayusa chuma. Mwenyezi Mlungu wakutuluzani hiko kusudi mkale atue dza vira murivyo hivi rero. ²¹4:21 Isabu 20:12Ela Mwenyezi Mlungu wanireyera kpwa sababu yenu na achiapa kukala mimi sindavuka muho Joridani kuinjira tsi iyo nono ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anakuphani muimiliki. ²²Mimi ni nifwe mumu tsi ya Moabu wala sindavuka muho Joridani, ela mwimwi mu phephi na kuvuka na kpwendamiliki tsi iyo nono. ²³Muhende makini sana kusudi msiyale chilagane ambacho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akahenda namwi. Msidzitengezere vizuka vya kutsonga vya umbo ra chitu chochosi ambacho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akakukahazani kuhenda, ²⁴4:24 Aeburania 12:29mana Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ni dza moho uochao tsetsetse. Iye ni Mlungu mwenye wivu.

²⁵“Ndiphoinjira tsi iyo na kusagala hata mphahe ana na adzukulu na kukala atumia, msihende uyi kpwa kudzitengezera chizuka cha umbo rorosi, dzambo hiro ni dambi matsoni pha Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. Namwi muchihenda hivyo mundamuhenda atsukirwe. ²⁶Mlunguni na dunia nakukale mashaidi chinyume chenu siku hino ya rero kukala muchihenda uyi hinyo mundaangamizwa tsetsetse kpwenye tsi ambayo myaimiliki hiko ngʼambo ya muho Joridani. Tsi iyo tamundaisagala muda mure, mundaangamizwa tsetsetse. ²⁷4:27 Kumbukumbu 28:36Mwenyezi Mlungu andakutsamulani kahi za atu a tsi zanjina na ni achache enu tu ndiosala hiko kahi za tsi ambazo Mwenyezi Mlungu andakuphirikani. ²⁸Hiko mundahumikira milungu ya mihi na mawe ambayo ikatengenezwa kpwa mikono ya atu na ambayo taiweza kuona, taisikira, tairya wala kunusa. ²⁹4:29 Jeremia 29:13Wakati mu kuko mundamuendza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu namwi mundamuona napho mundamuendza na moyo wosi na roho yosi. ³⁰Ndiphophaha tabu na bada ya kufikpwa ni mambo higa gosi, mwishirowe mundamuuyira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kumphundza. ³¹Kpwa kpweli Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ni Mlungu wa mbazi, kandakurichani, kandakuangamizani tsetsetse wala kuyala chilagane arichoika na akare enu kpwa kuhenda apa.

³²“Vivi uzani kuhusu garigohendeka hipho kare kabila tamdzangbwevyalwa, hangu siku hira Mlungu ariphoumba mutu duniani. Uzani duniani kosi, kula pembe hadi pembe napho dzambo ra ajabu dza hiro rawahi kuhendeka au kusikirika! ³³Dze, kuna atu osikira sauti ya Mlungu ichigomba kula kahi-kahi ya moho, dza mwimwi murivyosikira na achisala moyo? ³⁴Phana mlungu yeyesi wanjina yejeza kpwendadziharira taifa kula taifa ranjina, kpwa kuhumira majaribu, ishara, maajabu, viha, uwezo mkpwulu wa kuterya na vitisho vikulu dza vira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu arivyohenda? Hata. Ela mwashuhudiya na matso genu vira arivyohenda hiko Misiri. ³⁵4:35 Mariko 12:32Mwimwi mwaonyeswa mambo higo, kusudi mphahe kumanya kukala Mwenyezi Mlungu macheye ndiye Mlungu na wala taphana wanjina. ³⁶Wakuhendani musikire sautiye kula mlunguni ili aweze kukutiyani adabu. Na hipha duniani achikuonyesani mohowe mkpwulu na mchisikira manenoge kula kahi-kahi ya hinyo moho. ³⁷Kpwa kukala waamendza akare enu, iye wakutsambulani mwimwi chivyazi chao na achikutuluzani tsi ya Misiri kpwa uwezowe mkpwulu. ³⁸Wazola mataifa ganjina makulu tsona genye nguvu kuriko mwimwi, kusudi akureheni na kukuphani tsi yao ikale urisi wenu, kama irivyo hadi rero! ³⁹Phahi, mtambukire rero na kuika mwenu mioyoni, kukala Mwenyezi Mlungu ndiye Mlungu dzulu mlunguni na photsi duniani; taphana wanjina. ⁴⁰Kpwa iyo gbwirani malagizoge na amurize ambazo ninakuphani rero ili muongokerwe, mwimwi phamwenga na chivyazi chenu na kusagala siku nyinji kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuphani ikale yenu hata kare na kare.”

Midzi ya kuchimbirira

⁴¹4:41 Joshuwa 20:8–9Halafu Musa achitenga midzi mihahu uphande wa mlairo wa dzuwa wa muho Joridani. ⁴²Iyo kala ni midzi ambayo mutu yeolaga myawe bila ya kumanya na taayaheha, wachimbirira na kutivya maishage. ⁴³Midzi iyo mihahu kala ni Bezeri kpwenye seemu ya jangbwa kugbwa kpwa ajili ya mbari ya Rubini, mudzi wa Ramothi kpwenye tsi ya Giliadi kpwa ajili ya mbari ya Gadi na mudzi wa Golani kpwenye tsi ya Bashani kpwa ajili ya mbari ya Manase.

Tanga mbere ya shariya ya Mlungu

⁴⁴Hino ndiyo shariya ambayo Musa wáapha Aiziraeli. ⁴⁵Hizi ndizo shuhuda, shariya na masharuti ga kulungbwa ambago Musa waambira Aiziraeli ariphotuluka Misiri, ⁴⁶ariphokala hiko ngʼambo ya muho Joridani, kpwenye dete rilolanaro na Bethi-Peori. Hiro dete kala ri tsi yokala ya mfalume Sihoni wa Aamori, yetawala kula mudzi wa Heshiboni, ambaye Musa na Aiziraeli amshinda ariphotuluka Misiri. ⁴⁷Ahala tsiiye na tsi ya mfalume Ogi wa Bashani. Afalume hinyo airi a Aamori atawala hiko uphande wa mlairo wa dzuwa wa muho Joridani. ⁴⁸Tsi iyo yaandzira Aroeri, kanda-kanda ya dete Arinoni hadi mwango Sirioni, yani mwango Herimoni. ⁴⁹Nayo i phamwenga na seemu yosi ya uphande wa mlairo wa dzuwa wa muho Joridani hadi bahari ya Araba,4:49 Bahari ya Araba piya nkuihwa bahari ya munyu. tsini ya miteremuko ya mwango Pisiga.

Amuri kumi

(Kutsama 20:1–17)

¹Musa achiaiha phamwenga Aiziraeli, achiaambira, “Mwi Aiziraeli, phundzani shariya na masharuti ambago ninagomba mbere zenu ihi rero. Mdzifundze higo na kugatimiza kpwa makini. ²Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, wahenda chilagane naswi kpwenye mwango Horebu. ³Kayahenda chilagane hicho na akare ehu, ela wahenda na swiswi hosi ambao hu moyo hivi rero. ⁴Mwenyezi Mlungu wagomba namwi uso kpwa uso hiko mwangoni kula kahi-kahi ya moho. ⁵Wakati hinyo mino naima kahi yenu na Mwenyezi Mlungu, nchikutangazirani gara arigogomba, kpwa sababu mwimwi mwaogopha hura moho na tamuyaambuka dzulu ya mwango. Mwenyezi Mlungu achiamba.

⁶“ ‘Mimi, ndimi Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, nriyekutuluza kula tsi ya Misiri, urikokala u mtumwa.

⁷“ ‘Usiabudu milungu yanjina isiphokala mimi. 5:7 au Usikale na milungu yanjina mbali na mimi.

⁸5:8 Alawi 26:1; Kumbukumbu 4:15–18; 27:15“ ‘Usidzitengezere chizuka cha kutsonga au chitu cha kuiga chitu chochosi chiricho dzulu mlunguni ama photsi duniani ama chikalacho madzini. ⁹5:9 Kutsama 34:6–7; Isabu 14:18; Kumbukumbu 7:9–10Usivisujudiye wala kuviabudu, kpwa sababu mimi, Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, ni Mlungu mwenye wivu. Nindatiya adabu ana kpwa dambi za ise zao, hadi chivyazi cha hahu na cha ne cha hara arionimena. ¹⁰Ela nkuonyesa mendzwa isiyosika kpwa maelufu na elufu ga hara animendzao na kugbwira amuri zangu.

¹¹5:11 Alawi 19:12“ ‘Usirihadze dzina ra Mwenyezi Mlungu, Mlunguo bure. Mana yeyesi anayehadza dzina rangu bure, mimi Mwenyezi Mlungu nindamuisabu kukala mkpwosa.

¹²5:12 Kutsama 16:23–30; 31:12–14“ ‘Itambukire Siku ya Kuoya na uihende takatifu, dza vira Mwenyezi Mlungu, Mlunguo arivyokulagiza. ¹³5:13 Kutsama 23:12; 31:15; 34:21; 35:2; Alawi 23:3Henda kazizo zosi na mambogo gosi kpwa muda wa siku sita. ¹⁴Ela siku ya sabaa ni Siku ya kuoya kpwa ajili ya Mwenyezi Mlungu, Mlunguo. Siku iyo usihende kazi yoyosi, uwe phamwenga na mwanao mlume au mwanao mchetu, mtumishio mlume au mtumishio mchetu, ngʼombeyo, pundao au nyamao yeyesi, piya mjeni asagalaye mwako nyumbani ili mtumishio mlume au mchetu aphahe kuoya viratu vira dza uwe. ¹⁵Usiyale kukala uwe kala u mtumwa ko tsi ya Misiri nami Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, nchikutuluza kpwa uwezo mkpwulu wa kuterya. Ndiyo mana mimi Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, nkakuamuru uenderere kukala na Siku ya kuoya.

¹⁶5:16 Kumbukumbu 27:16; Mathayo 15:4; 19:19; Mariko 7:10; 10:19; Luka 18:20; Aefeso 6:2; Aefeso 6:3“ ‘Ishimu sowe na mayoo, dza vira mimi Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, nrivyokulagiza, ili maishago gakale mare na uongokerwe kpwenye tsi ambayo mimi Mwenyezi Mlungu, Mlunguo nakupha.

¹⁷5:17 Mwandzo 9:6; Alawi 24:17; Mathayo 5:21; 19:18; Mariko 10:19; Luka 18:20; Arumi 13:9; Jakobo 2:11“ ‘Usiolage.

¹⁸5:18 Alawi 20:10; Mathayo 5:27; 19:18; Mariko 10:19; Luka 18:20; Arumi 13:9; Jakobo 2:11“ ‘Usizini.

¹⁹5:19 Alawi 19:11; Mathayo 19:18; Mariko 10:19; Luka 18:20; Arumi 13:9“ ‘Usiiye.

²⁰5:20 Kutsama 23:1; Mathayo 19:18; Mariko 10:19; Luka 18:20“ ‘Usimzige myao na dzambo ra handzo.

²¹5:21 Arumi 7:7; 13:9“ ‘Usimizire mahe mkpwaza myao. Usimizire mahe nyumba ya myao, au mundawe, au mtumishiwe mlume au mtumishiwe mchetu, au ngʼombeye, au pundawe, au chitu chochosi aricho nacho.’

²²5:22 Aeburania 12:18–19“Hizi ndizo shariya ambazo Mwenyezi Mlungu wakuambirani mwimwi mosi kpwa sauti kulu iriyola kahi-kahi ya hura moho, rira ingu ziho na chilungulungu cha jiza, mriphokala mkakusanyika mwango Horebu, wala kayaenjereza chochosi. Halafu waziandika dzulu ya myalawe miiri, achinipha.

²³“Wakati mriphosikira iyo sauti kula kahi-kahi ya rira jiza, dzulu ya hura mwango uriokala unaaka moho, vilongozi osi a mbari zenu na akare enu aniedzera ²⁴achiamba, ‘Sikiza! Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, akahufwenurira utukufu na ukuluwe. Hukasikira sautiye kula kahi-kahi ya hura moho. Vivi rero hukaona kukala Mlungu anaweza kugomba na mwanadamu naye mwanadamu akaenderera kukala moyo! ²⁵Huchisikira tsona sauti ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu hundafwa! Mana moho hura mkpwulu undahuocha tsetsetse. Sambi kpwa utu wani hufwe? ²⁶Ni mwanadamu ani yesikira sauti ya Mlungu ariye moyo kula kahi-kahi ya moho dza vira hurivyomsikira swiswi halafu akaenderera kukala moyo? ²⁷Baha uwe Musa uphiye phephi, uphundze gosi Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, ndigogomba, halafu wedze uhuambire mambo higo gosi ndigokuambira. Swiswi hundaphundza na kugatimiza.’

²⁸“Mwenyezi Mlungu achisikira higo maneno genu, achiniamba, ‘Nkasikira maneno ambago atu hinya akakuambira na gosi ni sawa. ²⁹Baha angekala na moyo wa kuniogopha, kuniishimu na kugbwira amuri zangu! Mambo gao gosi gangephiyato, aho enye na chivyazi chao hata kare na kare. ³⁰Phiya ukaambire auye ndani ya mahema gao. ³¹Ela uwe Musa ima hipha phephi nami ili nkuambire amuri zosi, masharuti na shariya ambazo undaafundza, kusudi akagahende kpwenye tsi ambayo ninaapha aimiliki.’

³²“Mwimwi ni mkale makini kuhenda chila chitu ambacho Mwenyezi Mlungu anakuamuruni. ³³Mundalunga njira yosi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuamuruni kulunga kusudi mkale moyo, muongokerwe na mphahe kusagala muda mure kpwenye tsi ndiyoimiliki.”

Shariya kulu

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Hizi ndizo amuri, shariya na masharuti ambago Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, waamuru nikufundzeni, kusudi mgatimize kpwenye tsi ambayo munaphiya mkaimiliki. ²Mnalondwa mumuogophe Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu siku zosi za maisha genu na kugbwira shariya na amuri zosi ninazokuphani mwimwi na chivyazi chenu ili mkale na maisha mare. ³Kpwa hivyo mwimwi Aiziraeli, mkale makini kugatimiza, ili muongokerwe na kuenjerezeka sana kpwenye tsi hiyo, tsi yenye rutuba dza vira arivyolaga Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa akare enu.

⁴6:4 Mariko 12:29“Phahi phundzani, mwimwi Aiziraeli! Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, Mwenyezi Mlungu ni mmwenga.6:4 Mwenyezi Mlungu ni mmwenga au Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, ndiye Mlungu macheye.⁵6:5 Mathayo 22:37; Mariko 12:30; Luka 10:27Ni mmendze Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, na mioyo yenu yosi, na roho zenu zosi, na mkpwotse wenu wosi. ⁶6:6 Kumbukumbu 11:18–20Ikani mwenu mioyoni maneno higo ninagoaamuru rero ⁷na hendani chadi cha kufundza ana enu maneno higa na mgabishe msagalapho mwenu madzumbani, munyendekapho, mulalapho na mulamukapho. ⁸Gafungeni mwenu mikononi na mgavwale mwenu vilanguni kama ishara. ⁹Gaandikeni kpwenye miimo ya miryango yenu na maryango ga midzi yenu.”

Onyo kpwa atu asiosikira

¹⁰6:10 Mwandzo 12:7; Mwandzo 26:3; Mwandzo 28:13Musa achienderera kugomba achiamba, “Dza vira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, arivyoapira akare enu, Burahimu, Isaka na Jakobo, iye andakuphani tsi yenye midzi mikulu na minono ambayo mwimwi tamuyaidzenga. ¹¹Nyumba zindakala zikaodzala vitu vinono-vinono ambavyo tamyaviika mwimwi. Kundakala na visima ambavyo tamyavitsimba na minda ya mizabibu na mizaituni ambayo tamyaiphanda. Mwenyezi Mlungu ndiphokuphirikani kpwenye tsi iyo ambako mundakala na chakurya chosi mlondacho, ¹²hakikishani kukala tamundamyala Mwenyezi Mlungu yekutuluzani kula Misiri ambako kala mu atumwa. ¹³6:13 Mathayo 4:10; Luka 4:8Muogopheni Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, umuhumikire iye macheye na kuapa kpwa kuhadza dzinare. ¹⁴Msilunge milungu yanjina, milungu ya atu anaokala jirani namwi, ¹⁵mana Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anayekala kahi yenu, ni Mlungu mwenye wivu, sedze akakutsukirirwani naye akakuangamizani tsetsetse duniani.

¹⁶6:16 Mathayo 4:7; Luka 4:12; Kutsama 17:1–7“Msimjeze Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, dza vira murivyomjeza hiko Masa. ¹⁷Endererani kulunga amuri, malagizo na masharuti ga Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ambago akakuamuruni. ^18-19Hendani garigo sawa na manono mbere za Mwenyezi Mlungu ili muongokerwe, na mmenye na mumiliki tsi iyo nono ambayo Mwenyezi Mlungu waapa kuapha akare enu. Namwi mundazola maadui genu dza vira Mwenyezi Mlungu arivyoahidi.

²⁰“Siku zedzazo, ana enu ndiphokuuzani, ‘Zino shuhuda, shariya na masharuti ambago Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, wahuamuru huhende manage nini?’ ²¹Mundaajibu hivi, ‘Swiswi hwakala atumwa a Farao ko Misiri naye Mwenyezi Mlungu achihutuluza kula Misiri na uwezowe mkpwulu. ²²Hwamuona na matso gehu enye achihendera tsi ya Misiri, Farao na atumishie osi ishara na maajabu ambago kala ni makulu na ga kutisha. ²³Wahulavya Misiri, achihureha hipha na kuhupha tsi hino, kama arivyoapa kuapha akare ehu. ²⁴Phahi, Mwenyezi Mlungu achihuamuru kugbwira masharuti higa gosi ili humuogophe. Hino ni kpwa fwaida yehu enye wakati wosi, ili aphahe kuhuika moyo siku zosi dza anavyohenda hata rero. ²⁵Napho hundahenda chadi cha kutimiza shariya zosi mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, dza vira arivyohuamuru, iyo ndiyo ndiyokala haki yehu.’ ”

Taifa rotsambulwa ni Mwenyezi Mlungu

(Kutsama 34:11–16)

¹7:1 Mahendo 13:19Musa waenderera kugomba achiamba, “Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andakufisani kpwenye tsi ambayo munaphiya mkaimiliki na andazola mataifa ganjina manji kula tsi hiyo. Mndiphoinjira, andazola mataifa ganjina sabaa makulu genye mkpwotse na genye atu anji kuriko mwimwi: Ahiti, Agirigashi, Aamori, Akanani, Aperizi, Ahivi na Ajebusi. ²Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiphotiya atu hinyo mwenu mikononi na muaturye, ni muaolage tsetsetse. Musiike chilagane chochosi nao wala msiaonere mbazi. ³Msilólane nao, wala kualóza ana enu achetu au alume. ⁴Mana muchihenda hivyo, atu hinyo andahenda ana enu asimhumikire Mwenyezi Mlungu ela aabudu milungu yanjina. Naye Mwenyezi Mlungu andakutsukirirwani na akuolageni mara mwenga. ⁵7:5 Kumbukumbu 12:3Ela kaahendereni hivi: Kabomoleni mwatu mwao mwa kulavira sadaka phamwenga na nguzo zao anazoziabudu na vizuka vyao vya mlungu wao mchetu aihwaye Ashera na muoche vizuka vyao vya kutsonga. ⁶7:6 Kutsama 19:5; Kumbukumbu 4:20; 14:2; 26:18; Tito 2:14; 1 Petero 2:9Hendani hivyo kpwa sababu mwimwi mu atakatifu kpwa ajili ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. Kahi ya atu osi duniani wakutsambulani mwimwi kusudi mkale atue mwenye, hazinaye ya samani.

⁷“Mwenyezi Mlungu kayakumendzani mwimwi na kukutsambulani kpwa sababu mu anji sana kuriko atu anjina; mwimwi kala mu achache kuriko mataifa ganjina duniani. ⁸Ela kpwa sababu Mwenyezi Mlungu kala anakumendzani na kala anatimiza ahadiye ariyolaga akare enu, ndiyo mana wakutivyani na uwezo mkpwulu na kukukombolani kula utumwani, mikononi mwa Farao, mfalume wa Misiri. ⁹7:9 Kutsama 20:5–6; 34:6–7; Isabu 14:18; Kumbukumbu 5:9–10Phahi, manyani kukala Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiye Mlungu. Iye ni Mlungu muaminifu, anayetimiza chilaganeche na kuonyesa mendzwa isiyosika hata kpwa vivyazi elufu vya hara anaommendza na kugbwira amurize. ¹⁰Ela andaripha hara anaommena kpwa kuaangamiza tsetsetse. Kandakala na vwende kumripha yemena Mlungu, andamripha phakpwe matsoni. ¹¹Kpwa hivyo hakikishani munagbwira amuri, malagizo na shariya ninazokuamuruni rero.”

Baraka kpwa ajili ya atu ndiotii

(Kumbukumbu 28:1–14)

¹²7:12 Kumbukumbu 11:13–17Musa achienderera kugomba achiamba, “Mchiphundza shariya hizi na kuzigbwira, Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andagbwira chilaganeche namwi na kukuonyesani mendzwaye isiyosika dza vira arivyolaga akare enu. ¹³Andakumendzani na kukujaliyani namwi mundaenjerezeka na kukala na uvyazi. Andabariki minda yenu kusudi mphahe mtsere, uchi wa zabibu na mafuha. Andakubarikini kpwa kukuphani ngʼombe na vyaa vinji vya mangʼondzi kpwenye tsi ariyoalaga akare enu kukala andakuphani mwimwi. ¹⁴Mundaajaliwa kuriko atu anjina osi duniani. Kahi yenu takundakala mlume wala mchetu mgumba wala mifugo yenu taindakala tasa. ¹⁵Mwenyezi Mlungu andakuusirani makongo gosi na tamundaphahwa ni makongo mai mrigogamanya ko Misiri, ela andaapha makongo higo hinyo anaokumenani. ¹⁶Olagani atu osi ambao Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andaatiya mwenu mikononi. Msiaonere mbazi wala kuabudu milungu yao, mana dzambo hiri rindakala muhego kpwenu.

¹⁷“Mendzerepho munaamba hivi mwenu mioyoni, ‘Atu hinya ni anji kuriko swiswi, hunawezadze kuazola kula kpwenye tsi yao?’ ¹⁸Msiaogophe, ela tambukirani vira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, arivyomuhenda mfalume wa Misiri na tsi ndzima ya Misiri. ¹⁹Tambukirani majaribu makulu mrigoona na matso genu, ishara na maajabu na uwezo mkpwulu wa kuterya, ambao Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu wahumira kukukombolani, hivyo ndivyo ndivyoahendera atu munaoaogopha. ²⁰Zaidi ya higo, Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andahuma nyuchi kahi yao hadi hara ndiosala achidzifwitsa aolagbwe tsetsetse. ²¹Phahi, msiaogophe, kpwa sababu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, a kahi yenu. Iye ni Mlungu mkpwulu na wa kutisha. ²²Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andazola atu a mataifa higa achache-achache mbere zenu kadiri munavyosengera mbere. Mwenyezi Mlungu kandakuruhusuni kugaolaga gosi mara mwenga, kpwa sababu muchihenda hivyo isabu ya nyama a tsakani indazidi na kukala dzambo ra hatari kpwenu. ²³Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andagatiya maadui genu mwenu mikononi na kugahenda gaangaike sana hadi gafwe. ²⁴Andatiya afalume aho mwenu mikononi, namwi mundaaolaga tsetsetse nao taandatambukirwa tsona duniani. Taphana mutu yeyesi ndiyeweza kukuzuwiyani, hadi ndiphoaangamiza osi. ²⁵Ochani milungu yao ya vizuka. Msiaze feza wala zahabu zovwikpwa milungu yao, wala msizihale mkazihenda zenu. Kuhenda hivyo ni muhego kpwenu na ni dzambo rinaromtsukiza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. ²⁶Usitiye mwako nyumbani chitu cha kutsukiza Mlungu, sedze ukatengbwa kpwa ajili ya kuangamizwa dza chitu hicho. Vimeneni na kuvibera kpwa sababu ni vitu virivyotengbwa ili viangamizwe tsetsetse.”

Tambukira Mwenyezi Mlungu, Mlunguo

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Hakikishani munagbwira amuri zosi ninazokuphani rero, ili mkale moyo, muenjerezeke na muinjire muimiliki tsi hira ambayo Mwenyezi Mlungu waapa kuapha akare enu. ²Tambukirani vira ambavyo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, wakulongozani njira yosi kutsupira hiko jangbwani kpwa muda wa miaka hino mirongo mine, ili akuhendeni mnyenyekee na kukujezani kusudi amanye garigo mwenu mioyoni; napho mndagbwira amurize au hata. ³8:3 Kutsama 16:1–36; Mathayo 4:4; Luka 4:4Wakuhendani mnyenyekee achikurichani musikire ndzala halafu achikuphani manna mchirya, chakurya ambacho mwimwi tamchimanya, wala akare enu. Wahenda hivyo ili aphahe kukufundzani kukala mwanadamu kaishi kpwa chakurya bahi, ela kpwa chila neno rilaro kanwani mwa Mwenyezi Mlungu. ⁴Miaka hino yosi mirongo mine nguwo zenu taziyatsakala, wala magulu genu tagayafutuka. ⁵Manyani mwenu mioyoni kukala Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakutiyani adabu dza vira baba anavyomtiya adabu mwanawe. ⁶Hivyo, gbwirani amuri za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu kpwa kulunga njiraze na kumuogopha. ⁷Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakurehani kpwenye tsi nono yenye vidzuho na pula za madzi, yenye madzi gajerago madeteni na myangoni; ⁸tsi yenye nganu na shayiri, yenye mizabibu, mitini, mikomamanga, mizaituni na asali. ⁹Hiko mundaphaha chakurya tele na tamundaphungukirwa ni chitu. Mawege gana chuma na kpwenye myangoye munaweza kutsimba shaba ya kundu. ¹⁰Mundarya na kushiba namwi mundamtogola Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, kpwa tsi nono achiyokuphani.

Onyo kuhusu kumyala Mwenyezi Mlungu

¹¹8:11 Hosea 13:5–6“Manyirirani msimyale Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, kpwa kusalunga amurize, malagizoge na shariyaze ninazokuamuruni rero. ¹²Hipho muchikala mkarya na kushiba, mkadzidzengera nyumba nono za kuishi; ¹³na wakati ambapho vyaa vyenu vya ngʼombe na mangʼondzi genu, zahabu na feza zenu na chila chitu mrichonacho chikaenjerezeka; ¹⁴manyirirani sedze mkahenda ngulu mwenu mioyoni na kumyala Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, yekutuluzani utumwani tsi ya Misiri. ¹⁵Iye wakulongozani kutsapira rira jangbwa kulu na ra kutisha, renye nyoka zenye sumu na visuse, kpwenye tsi hira ya litsapi isiyokala na madzi. Achikutuluzirani madzi kula kpwenye mwamba mufu. ¹⁶Tsona achikurisani manna8:16 Manna ni chakurya chogbwa kula mlunguni. Kala ni utu dza podzo nyereru. Dzina hiro kpwa Chieburania kala ni swali riambaro, Ni utu wani uno? hiko jangbwani, chakurya ambacho akare enu kala taachimanya. Wahenda higo gosi kusudi akuhendeni mnyenyekee na akujezeni ili mwishirowe aphahe kukujaliyani mambo manono. ¹⁷Ela manyirirani sedze mukaamba mwenu mioyoni, ‘Utajiri uhu hwauphaha kpwa uwezo wehu na chadi chehu enye.’ ¹⁸Tambukirani kukala Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiye anayekuphani uwezo wa kuphaha utajiri. Anahenda hivyo ili aonyese kukala cho chilagane arichoika na akare enu ni cha kpweli hadi rero. ¹⁹Ela mchimyala Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kulunga milungu yanjina; mchiihumikira na kuiabudu, nakuonyani vivi rero kukala kpwa kpweli Mwenyezi Mlungu andakuangamizani. ²⁰Dza gara mataifa ganjina ambago Mwenyezi Mlungu anagaangamiza mbere zenu, ndivyo ndivyoangamizwa piya mwimwi, ichikala tamundamtii Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.”

Kusatii kpwa atu

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Phundzani mwi Aiziraeli! Hivi rero mphephi kuvuka muho Joridani, mphiye mkahale tsi ya atu enye mkpwotse kuriko mwimwi, na enye midzi mikulu yenye kuta zifikazo mainguni. ²Atu enye ni are na enye mkpwotse, yani Aanaki. Atu ambao munaamanya na mwasikira atu anaamba hivi kuahusu: ‘Ni ani ndiye subutu kupigana na Aanaki?’ ³Manyani rero hino kukala anayekutanguliyani dza moho uochao ni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. Iye andaashinda na kuaangamiza mbere zenu, kpwa hivyo mundaazola na kuaangamiza mara mwenga, dza vira Mwenyezi Mlungu arivyolaga.

⁴“Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu achiazola atu hinyo mbere zenu, msigombe mwenu mioyoni mukaamba, ‘Ni kpwa sababu hu enye haki ndiyo mana Mwenyezi Mlungu akahureha humiliki tsi hino,’ mana Mwenyezi Mlungu akaazola atu hinya mbere zenu kpwa sababu ya uyi wao. ⁵Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andazola atu a mataifa gago na akuhendeni mumiliki yo tsi yao. Andahenda vivyo si kpwa kukala mwimwi mu a haki au mu atu anono, ela ni kpwa kukala nyo atu a mataifa gaga ni ayi, na piya anatimiza chilagane arichoika na akare enu Burahimu, Isaka na Jakobo. ⁶Phahi, manyani kukala Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuphani tsi hino nono muimiliki si kpwa sababu mu atu a haki kpwa kukala mwimwi mu atu a likakado.

⁷“Tambukirani na msiyale jinsi murivyomtsukiza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, hiko jangbwani. Hangu siku hira mriphola tsi ya Misiri hadi siku mriphofika phatu hipha, mwimwi mukakala a kumuasi Mwenyezi Mlungu. ⁸Hata hiko kpwenye mwango Horebu, mwamtsukiza Mwenyezi Mlungu naye achireya sana, na achikala tayari kukuangamizani. ⁹9:9 Kutsama 24:18Higa gahendeka wakati nriphokala nkaambuka dzulu ya mwango kuphokera myalawe ambayo yaandikpwa chilagane ambacho Mwenyezi Mlungu wachiika na mwimwi. Nakala hiko siku mirongo mine, usiku na mutsi; siyarya wala kunwa chochosi. ¹⁰Halafu Mwenyezi Mlungu achinipha hira myalawe miiri ambayo wayiandika na chalache. Nayo kala ikaandikpwa maneno gosi ambago Mwenyezi Mlungu wakuambirani hiko mwangoni kula kahi-kahi ya moho siku ya mkpwutano. ¹¹Bada ya siku hizo mirongo mine, usiku na mutsi, Mwenyezi Mlungu wanipha myalawe iyo miiri ambayo yaandikpwa chilagane.

¹²“Phahi, Mwenyezi Mlungu achiniamba, ‘Unuka, utserere upesi, kpwa sababu atuo urioatuluza Misiri akahenda uyi. Akaricha upesi njira nriyoaamuru alunge na akadzitengezera chizuka cha vyuma vya kuyayusha.’

¹³“Piya, Mwenyezi Mlungu achiniamba, ‘Atu hinya nkaona kukala ni atu a likakado sana. ¹⁴Niricha niaangamize asitambukirwe tsona duniani. Nami nindakuhenda uwe ukale taifa renye nguvu na kulu kuriko aho.’

¹⁵“Phahi nagaluka, nchitserera kula ko mwangoni kuno nkatsukula hira myalawe miiri ya chilagane mwangu mikononi. Wakati uho nyo mwango kala unaaka moho. ¹⁶Nálola, nchiona kukala mkahenda kare dambi mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu kpwa kudzitengenezera chizuka cha mwana ndzau cha zahabu ya kuyayushwa. Namwi kala mkaricha kare njira ya Mwenyezi Mlungu ambayo wakuamuruni. ¹⁷Kpwa hivyo, hira myalawe miiri iriyokala mwangu mikononi nchiitsupha photsi, nchiivundza mbere zenu. ¹⁸Halafu nchidzibwaga chimabumabu mbere za Mwenyezi Mlungu, dza vira vya mwandzo, kpwa muda wa siku mirongo mine usiku na mutsi. Siyarya chakurya wala kunwa madzi, kpwa sababu ya dambi zosi mrizokala mkahenda. Mchimtsukiza Mwenyezi Mlungu kpwa mai mrigohenda mbereze. ¹⁹9:19 Aeburania 12:21Mimi náogopha tsukizi za Mwenyezi Mlungu, mana kala akakutsukirirwani sana na kala a tayari kukuangamizani, ela achiniphundza wakati hinyo piya. ²⁰Vivyo hivyo Mwenyezi Mlungu kala akamtsukirirwa sana Aruni, na kala a tayari kumuangamiza. Phahi, nchimvoyera Aruni piya wakati uho. ²¹Chisha náhala chira chitu chii chokuhendani muhende dambi, yani chira chizuka cha mwana ndzau mrichodzitengezera. Namyayusa na moho, nchimbunda-bunda na nchimsira hadi achikala tsikitsiki dza vumbi. Halafu vumbi hiro nchiritsupha kpwenye chidzuho chokala chinajera kula mwango hinyo.

²²9:22 Isabu 11:3; Kutsama 17:7; Isabu 11:34“Tsona mwamtsukiza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, hiko Tabera, Masa na Kiburothi-Hataava. ²³9:23 Isabu 13:17; Kumbukumbu 1:21; Isabu 13:31; Kumbukumbu 1:26; Aeburania 3:16Na Mwenyezi Mlungu ariphokuhumani kula Kadeshi-Barinea achiamba, ‘Ambukani mkaimiliki tsi ambayo nkakuphani,’ mwimwi mwaasi amuriye. Tamyamuamini Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu wala kuhenda gara arigokuambirani. ²⁴Mwimwi mukakala aasi mbere za Mwenyezi Mlungu hangu siku nriphokumanyani.

²⁵“Kpwa hivyo, nádzibwaga chimabumabu mbere za Mwenyezi Mlungu kpwa siku mirongo mine, usiku na mutsi kpwa sababu Mwenyezi Mlungu kala akaamba andakuangamizani. ²⁶Nchivoya Mwenyezi Mlungu, nchiamba, ‘Ee Mwenyezi Mlungu, usiangamize atuo ambao ni urisio, atu urioakombola kpwa ukuluo na urioatuluza kula tsi ya Misiri kpwa uwezoo mkpwulu. ²⁷Tambukira atumishio Burahimu, Isaka na Jakobo, wala usijali likakado, uyi na dambi za atu hinya ariohipha, ²⁸sedze atu a kura urikohutuluza akaamba, “Mwenyezi Mlungu waatuluza kusudi aolage jangbwani kpwa sababu kayaweza kuainjiza tsi ariyolaga na kpwa sababu waamena.” ²⁹Mana, hinya ni atuo na urisio, atu ambao waakombola kpwa uwezoo, atu urioatuluza we mwenye Misiri.’ ”

Musa anaphokera tsona amuri kumi

(Kutsama 34:1–10)

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Wakati hinyo Mwenyezi Mlungu waenderera kugomba nami achiamba, ‘Tsonga myalawe miiri dza iratu ya kpwandza na utengeze sanduku ra mbao, chisha uambuke hiku kpwangu dzulu mwangoni, ²nami nindaiandika maneno garatu kala nkaandika kpwenye myalawe ya kpwandza uriyoivundza, nawe undayiika mo sandukuni.’

³“Phahi, nchitengeza sanduku ra mbao za mshita na nchitsonga myalawe miiri dza iratu ya kpwandza, nchiambuka mwango na hira myalawe mwangu mikononi. ⁴Mwenyezi Mlungu waandika kpwenye myalawe iyo maneno dza garatu gara ga mwandzo. Maneno higo kala ni zira shariya kumi arizokala akakuambirani kura mwangoni kula kahi-kahi ya moho siku hira ambayo mosi kala mkakusanyika. Ndipho Mwenyezi Mlungu achinipha myalawe hiyo. ⁵Chisha nchigaluka, nchitserera kula mwangoni nchendaika myalawe iyo ndani ya sanduku nrirokala nkatengeza dza vira Mwenyezi Mlungu kala akaniamuru. Nayo i ndani ya sanduku hiro hadi rero.”

⁶10:6 Isabu 20:28; 33:38(Atu a Iziraeli achisafiri kula phatu phoihwa Visima vya Ana a Jakani hadi Mosera. Aruni achifwa na achizikpwa kuko. Eliazari mwanawe, achihala nafwasiye kama mlavyadzi-sadaka mkpwulu. ⁷Kula hipho, achisafiri hadi Gudigoda na kula Gudigoda hadi Jotibatha, seemu yenye vidzuho vinji vinavyojera madzi. ⁸10:8 Isabu 3:5–8Wakati hinyo, Mwenyezi Mlungu achitenga atu a mbari ya Lawi akale atsukuli a Sanduku ra Chilagane ra Mwenyezi Mlungu, ahumike mbere za Mwenyezi Mlungu kama alavyadzi-sadaka na abariki atu kpwa dzinare. Hivi ndivyo anavyohenda hadi rero. ⁹Ndiyo mana Alawi taana seemu ya tsi ya kurisi dza mbari zanjina. Mwenyezi Mlungu mwenye ndiye urisi wao, dza viratu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, arivyoaahidi.)

¹⁰10:10 Kutsama 34:28Musa achienderera kuamba, “Násagala hiko mwangoni kpwa muda wa siku mirongo mine, usiku na mutsi, dza vira mwandzo. Mwenyezi Mlungu achiniphundza tsona naye kayakuangamizani. ¹¹Halafu Mwenyezi Mlungu achiniamba, ‘Dzitayarishe uenderere na charocho cha kualongoza atu kusudi aweze kuinjira na kumiliki tsi nriyoapira akare enu kukala ndaapha.’

Mambo ambago Mlungu analonda Aiziraeli ahende

¹²“Sambi, uwe Iziraeli, Mwenyezi Mlungu, Mlunguo analonda umuogophe, ulunge njiraze zosi, ummendze na umuhumikire kpwa moyoo wosi na kpwa rohoyo yosi. ¹³Tsona ulunge amuri na masharuti ga Mwenyezi Mlungu nnagokulagiza rero. Henda higa kpwa fwaidayo mwenye.

¹⁴“Lola, ko dzulu mlunguni kpwenye, dunia na vyosi virivyo mumo ni mali ya Mwenyezi Mlungu, Mlunguo. ¹⁵Ela Mwenyezi Mlungu wahamirwa ni akare enu tu na achiamendza ndio mana achikutsambulani mwimwi murio chivyazi chao kuriko atu anjina osi, mkale akpwe dza murivyo rero. ¹⁶Kpwa hivyo, lungani chilagane cha Mwenyezi Mlungu10:16 Hipha Chieburania chinaamba, dekani magovi ga mioyo yenu. na msikale tsona atu a likakado. ¹⁷10:17 1 Timothi 6:15; Maono 17:14; 19:16; Mahendo 10:34; Arumi 2:11; Agalatia 2:6; Aefeso 6:9Mana Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiye Mlungu mkpwulu kushinda milungu yosi na Mkpwulu wa akulu. Iye ni Mlungu mkpwulu na mwenye nguvu na ni wa kuogophewa sana. Kapendeleya mutu wala kuhongbwa. ¹⁸Anakanira haki za anachiya na magungu na anaamendza ajeni asagalao kahi yenu na kuapha chakurya na nguwo. ¹⁹Kpwa hivyo, amendzeni ajeni asagalao kahi zenu kpwa sababu mwimwi piya kala mu ajeni ko tsi ya Misiri. ²⁰Muogopheni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na mumhumikire iye macheye, mkale aaminifu kpwakpwe na ichikala ni lazima muape, phahi apani kpwa dzinare bahi. ²¹Mtogoleni Iye, mana Iye ndiye Mlungu wenu ambaye akakuhenderani mambo higa makulu na ga kutisha mrigoona na matso genu enye. ²²10:22 Mwandzo 46:27; Mwandzo 15:5; 22:17Akare enu ariphophiya Misiri, kala ni atu mirongo sabaa tu, ela sambi Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akakuhendani mkale anji dza nyenyezi za mlunguni.”

Tambukirani makulu mrigohenderwa ni Mwenyezi Mlungu

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Mendzani Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kuhenda gosi anagokulondani muhende. Gbwirani masharutige, shariyaze na amurize siku zosi. ²Tambukirani vivi rero vira Mwenyezi Mlungu arivyokutiyani adabu, arivyokuonyesani ukuluwe, nguvuze na uwezowe mkpwulu wa kuterya. Mana sikagomba na ana enu ambao taayaona wala kusikira gosi arigohenda Mwenyezi Mlungu, ela nagomba na mwimwi. ³11:3 Kutsama 7:8—12:13Tambukirani isharaze na vilinjevye arigohenda hiko Misiri kpwa mfalume wa Misiri na tsiiye yosi; ⁴11:4 Kutsama 14:28msiyale arigohendera jeshi ra Misiri, farasi aho na magari gao ga kuvwehwa ni farasi, vira arivyohosa jeshi hiro kpwenye Bahari Ya Shamu ririphokala rinakulungani, na vira Mwenyezi Mlungu arivyoangamiza jeshi hiro hadi hivi rero. ⁵Piya tambukirani vira Mwenyezi Mlungu arivyokuhenderani hiko jangbwani hadi mchifika hipha, ⁶11:6 Isabu 16:31–32na mambo arigohendera Dathani na Abiramu, ana a Eliabu, mwana wa Rubini, vira arizi irivyofwenuka matsoni pha atu osi a Iziraeli na kuamiza phamwenga na jamaa zao, mahema gao, nyama aho osi na atumishi aho osi ariokala moyo. ⁷Mana matso genu gaona mahendo gosi makulu ambago Mwenyezi Mlungu wahenda.”

Baraka za tsi ya ahadi

⁸Musa waenderera kuamba, “Kpwa hivyo lungani amuri zosi ninazokuamuruni siku hino ya rero, ili mphahe kuinjira na kumiliki tsi munayophiya, ⁹mphahe kukala na maisha mare kpwenye tsi hiyo, tsi yenye rutuba, tsi ambayo Mwenyezi Mlungu walaga kuapha akare enu na chivyazi chao. ¹⁰Tsi munayophiya kpwendaimiliki siyo dza tsi ya Misiri mrikola, ambako mwaphanda mtsere na mchilondwa kumwagira madzi avi ni minda ya mboga. ¹¹Ela tsi munayophiya kpwendamiliki ni tsi ya myango na madete, inayophaha mvula ya kutosha kula mlunguni; ¹²Piya ni tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anaijali. Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anailola na kuimanyirira siku zosi hangu mwandzo hadi mwisho wa mwaka.

¹³11:13 Alawi 26:3–5; Kumbukumbu 7:12–16; 28:1–14“Phahi, mchilunga amuri zangu ninazokuphani rero, mchimmendza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kumuhumikira kpwa mioyo yenu yosi na kpwa roho zenu zosi, ¹⁴iye andaipha tsi yenu mvula kpwa wakatiwe, mvula za mwaka na mvula za vuri namwi mundavuna nganu yenu, uchi wa zabibu zenu na mafuha genu. ¹⁵Andahenda nyasi zimere ko weruni kpwa ajili ya mifugo yenu. Na mwimwi enye mundarya na kushiba. ¹⁶Dzimanyirireni sedze mioyo yenu ikachengeka, halafu mkagaluka na kuabudu milungu yanjina. ¹⁷Muchihenda hivyo Mwenyezi Mlungu andakutsukirirwani naye andafunga mlunguni ili kusikale na mvula, tsi iriche kulavya mavunoge, na mwi enye mufwe upesi kpwenye tsi nono ambayo Mwenyezi Mlungu anakuphani.

¹⁸11:18 Kumbukumbu 6:6–9“Phahi higa maneno gangu gaikeni mwenu mioyoni na mwenu rohoni, chisha mugafunge mwenu mikononi na mwenu vilanguni, ili msigayale. ¹⁹Fundzani ana enu maneno higa na mgabishe msagalapho mwenu madzumbani, munyendekapho, mulalapho na mulamukapho. ²⁰Gaandikeni kpwenye mimo ya miryango yenu na maryango ga midzi yenu, ²¹ili mwimwi na ana enu mphahe kuishi maisha mare kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, waapa kuapha akare enu siku zosi ambazo dunia indakalapho.

²²“Ichikala mundagbwira amuri zosi ambazo nakuphani, ambazo ni; kummendza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, kulunga njiraze zosi na kukala aaminifu kpwakpwe, ²³phahi Mwenyezi Mlungu andazola mataifa ganjina makulu genye mkpwotse kuriko mwimwi. Namwi mundaphaha tsi ariyoisagala. ²⁴11:24 Joshuwa 1:3–5Chila phatu mndiphovyoga phandakala phenu. Tsi yenu indaandzira jangbwa ra uphande wa mwakani hadi kpwenye myango ya Lebanoni uphande wa vurini, na kula muho Yufurati uphande wa mlairo wa dzuwa hadi kpwenye Bahari Kulu uphande wa mtswerero wa dzuwa. ²⁵Taphana mutu yeyesi ndiyeweza kukuturyani. Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andaahenda atu akuogopheni phophosi mndiphophiya kpwenye tsi iyo dza vira arivyokulagani.

²⁶“Lolani, hino rero naika baraka na lana mbere zenu. ²⁷Baraka napho mundalunga amuri za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ambazo ninakuphani hivi rero; ²⁸na lana napho tamundalunga amuri za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu au kuricha njira ninazokuamuruni na kulunga milungu yanjina ambayo kala tamuimanya. ²⁹11:29 Kumbukumbu 27:11–14; Joshuwa 8:33–35Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu ndiphokufisani kpwenye tsi munayophiya kpwendaimiliki, mundatangaza baraka kula mwango Gerizimu na lana kula mwango Ebali. ³⁰(Myango hino i ngʼambo ya muho Joridani, uphande wa mtswerero wa dzuwa wa njira kulu ya kuelekeya uphande wa mtswerero wa dzuwa wa tsi ya Akanani anaoishi Araba kulolana na Giligali kanda ya mihi yiihwayo mialoni, ya More.) ³¹Vivi mu phephi muvuke muho Joridani muinjire kumiliki tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuphani. Phahi ndiphoimiliki na kusagala mumo, ³²hakikishani munalunga shariya zosi na malagizo ambago nakuphani rero.”

Phatu pha macheye pha ibada

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Hizi ndizo shariya na malagizo ambago ni mgalunge kpwa makini kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa akare enu akakuphani muimiliki, siku zosi za maisha genu. ²Banangani kabisa myango mire, vidzango na kolo za mihi yenye makodza maitsi, yani mwatu mosi ambamo atu mndioazola kala achiabudu milungu yao. ³12:3 Kumbukumbu 7:5Bomolani mwatu mwao mwa kulavira sadaka na kuvundza-vundza nguzo zao anazoziabudu. Vitiyeni moho vyo vizuka vya mlungu wao aihwaye Ashera na mvundze-vundze vizuka vyao vya kutsongbwa, msisaze chochosi cha kuhenda vitambukirwe.

⁴“Wala msimuabudu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu dza vyo aabuduvyo milungu yao. ⁵Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andatsambula phatu kahi ya mbari zosi ili aike dzinare na ahende makaloge. Mwimwi ni muendze phatu hipho na mphiye, ⁶mkalavye sadaka zenu za kuochwa na sadaka za kutsindza, mafungu ga kumi ga mavuno genu na sadaka za mtsango malumu, sadaka zenu za hiyari na za kuusa hati, ana a mwandzo a ngʼombe na a mangʼondzi genu. ⁷Mundarya mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu kuko na muhererwe phamwenga na atu a nyumba zenu kpwa sababu ya gosi mchigohenda na mikono yenu ambago Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu akagajaliya.

⁸“Msihende dza vira hunavyohenda sambi, ambapho chila mutu anahenda kama oanavyo ni sawa; ⁹kpwa sababu bado tamdzangbwefika phatu pha kuoya na kpwenye urisi ambao Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuphani. ¹⁰Wakati mndiphovuka muho Joridani na kusagala kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakuphani muimiliki, na ndiphokurindani na maadui genu gosi ganagokuzungulukani na akuhendeni muoye na msagale salama, ¹¹phahi mundaphirika vyosi ninavyokulagizani phatu pha ibada ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andaphatsambula. Yani mundaphirika sadaka zenu za kuochwa, sadaka za kutsindza, mafungu ga kumi ga mavuno genu, sadaka ya mtsango malumu na sadaka za kuusa hati. ¹²Hiko mundahererwa mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, mwimwi phamwenga na ana enu a chilume na a chichetu, ahendadzi-kazi enu alume kpwa achetu na Alawi anaoishi kpwenye midzi yenu kpwa sababu taana seemu wala urisi kahi zenu. ¹³Hakikishani tamundalavya sadaka zenu za kuochwa phatu phophosi munaphoona sawa; ¹⁴ela phatu ambapho Mwenyezi Mlungu akaphatsambula pha mbari mwengayapho kahi ya mbari zenu, hipho ndipho phatu mndipholavira sadaka zenu za kuochwa na mndiphohendera mambo ganjina gosi ambago nkakuamuruni muhende.

¹⁵“Ela munaweza kutsindza na kurya nyama enu kpwenye midzi yenu kama mmendzavyo, sawa-sawa na mndivyojaliwa ni Mwenyezi Mlungu. Atu osi, akale swafi au najisi anaweza kurya, dza vira munavyorya nyama ya chiphala au ya kulungu. ¹⁶12:16 Mwandzo 9:4; Alawi 7:26–27; 17:10–14; 19:26; Kumbukumbu 15:23Ela msirye milatso ya nyama hinyo; imwageni photsi dza madzi. ¹⁷Msirye vitu hivi mwenu midzini: mafungu ga kumi ga mtsere wenu, uchi wa zabibu zenu na mafuha genu, au ana a mwandzo a ngʼombe zenu na mangʼondzi genu, au sadaka zenu za kuusa hati, za hiyari na sadaka ya mtsango malumu. ¹⁸Ela mundavirya mbere za Mwenyezi Mlungu, phatu ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andaphatsambula. Mundavirya mwimwi phamwenga na ana enu a chilume na a chichetu, atumishi enu na ahendadzi-kazi enu na Alawi anaoishi kpwenye midzi yenu. Namwi mundahererwa mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu kpwa gosi mndigohenda. ¹⁹Manyirirani msiyale Alawi muda wosi ndiosagala kpwenye tsi yenu.”

²⁰Musa waenderera kuamba, “Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu ndiphopanula tsi yenu, kama arivyolaga namwi muambe, ‘Nndarya nyama’ kpwa sababu munakpwiru, ndipho munaweza kurya nyama chiasi mlondacho. ²¹Napho phatu pha ibada ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, waphatsambula, pha kure sana namwi, phahi munaweza kutsindza ngʼombe au mangʼondzi ambago Mwenyezi Mlungu akakujaliyani, kama nrivyokuamuruni na munaweza kurya chiasi chochosi mlondacho kpwenye midzi yenu. ²²Mutu yeyesi anaweza kurya, akale swafi au najisi. Mundairya nyama iyo dza munavyorya chiphala au kulungu. ²³12:23 Alawi 17:10–14Ela dzimanyirireni msedze mkarya milatso, mana milatso ni uhai. Kpwa hivyo, msirye uhai phamwenga na nyama. ²⁴Msirye milatso hiyo, ela imwageni photsi dza madzi. ²⁵Msirye milatso, ili mambo gakuphihireni sawa mwimwi na ana enu. Mana mundakala mkahenda sawa mbere za Mwenyezi Mlungu. ²⁶Vitu vitakatifu ndivyolavya na sadaka zenu za kuusa hati, mundavihala na kuviphirika phatu ambapho Mwenyezi Mlungu andaphatsambula. ²⁷Sadaka za kuochwa, nyama na milatso, ni muilavye phatu pha kulavira sadaka pha Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. Mnaruusiwa kurya nyama ela milatso ya nyama mundaimwaga phatu pha kulavira sadaka pha Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. ²⁸Hakikishani munagbwira maneno higa nnagokuamuruni, kusudi mphahe kuongokerwa mwimwi phamwenga na chivyazi chenu chedzacho hata kare na kare, mana mundakala munahenda manono na ga sawa mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

Onyo kuhusu kuabudu vizuka

²⁹“Wakati Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andaangamiza mataifa higa mbere zenu, na wakati mndiphogazola na kusagala kpwenye tsi yao, ³⁰manyirirani sedze mkadzihega kpwa kuuza-uza kuhusu milungu yao na kuamba, ‘Mataifa higa gaabudu viphi milungu yao ili naswi huabudu dza vivyo?’ ³¹Msimuabudu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu dza aho anavyoabudu milungu yao, kpwa mana chila dzambo ra kutsukiza ambaro Mwenyezi Mlungu warizira, nyo arihendera milungu yao, aho aocha hadi ana aho alume na achetu, ili kuilavira sadaka milungu yao.

³²12:32 Kumbukumbu 4:2; Maono 22:18–19“Hakikishani munahenda chila chitu ambacho nkaamuru; msienjereze chitu wala msiphunguze chitu.”

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Kuchizembuka nabii au mtabiri wa kuhumira ndoso kahi yenu na kuapha ishara au ajabu fulani, ²halafu neno, ishara au vilinje achivyokuambirani gahendeke na aambe, ‘Hulungeni milungu yanjina huihumikire,’ milungu ambayo tamdzangbweimanya, ³msiphundze maneno ga nabii hiye wala mtabiri hiye wa kuhumira ndoso, kpwa mana Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anamuhumira kukujezani kusudi amanye napho munammendza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, na mioyo yenu yosi na roho zenu zosi. ⁴Lungani Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na mumuogophe, gbwirani amurize na musikire sautiye. Muhumikireni na mumgbwire ngingingi. ⁵Ela nabii hiye au mtabiri wa kuhumira ndoso ni aolagbwe, kpwa sababu andakala akakufundzani uasi mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, yekutuluzani kula tsi ya Misiri na kukukombolani kula utumwani. Nabii au mutu hiye wa ndoso analonda kukuhendani mriche njira ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, wakuamuruni muilunge. Hivi ndivyo ndivyosisa uyi kahi yenu.

⁶“Ichikala nduguyo ndani mwenga, au mwanao mlume, au mchetu, au mcheo unayemmendza sana au msenao ummendzaye, andakushawishi kpwa siri aambe, ‘Huphiye hukaabudu milungu yanjina,’ ambayo uwe wala akareo tamuimanya, ⁷milungu ya atu anaosagala phephi namwi au anaosagala kure namwi, kula pembe mwenga ya dunia hadi pembe yanjina; ⁸usikubali wala kumphundza, usimuonere mbazi wala kumfwitsa; ⁹ela ni mumuolage kpwa kumpiga mawe. Uwe ni ukale wa kpwandza wakati wa kumuolaga halafu anjina osi alungizire. ¹⁰Mpigeni mawe hadi afwe, kpwa sababu akajeza kukuvweha kure na Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, ambaye wakutuluzani utumwani hiko tsi ya Misiri. ¹¹Ndipho Aiziraeli osi andasikira na kuogopha, nao taandahenda uyi dza hinyo kahi yenu.

¹²“Mndiphosikira kpwenye mudzi mmwengawapho wa midzi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anakuphani msagale, ¹³kukala atu fulani ayi kahi yenu, akaachenga atu a mudzi kpwa kuamba, ‘Huphiyeni hukaabudu milungu yanjina,’ milungu ambayo tamuimanya; ¹⁴phahi mundauza-uza na kuhenda uchunguzi na kuendza kpwa makini. Napho ni kpweli kukala dzambo ra kutsukiza dza hiri rikahendeka kahi yenu, ¹⁵atu a mudzi hinyo ni muaolage kpwa mufyu. Mudzi hinyo ni muangamize tsetsetse phamwenga na atu na ngʼombe zosi. ¹⁶Kusanyani vitu vyosi mvirehe kpwenye muhala wa nyo mudzi chisha muoche nyo mudzi na chila chitu dza sadaka ya kuochwa kpwa ajili ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. Mudzi hinyo undakala gandzo hata kare na kare nao taundadzengbwa tsona. ¹⁷Msihale chitu ambacho chikalaviwa chiochwe, kusudi Mwenyezi Mlungu ariche tsukizize mbii. Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakuonyesani rehema na kukuonerani mbazi na akuhendeni mkale anji sana dza arivyolaga akare enu. ¹⁸Mwenyezi Mlungu andahenda higa ichikala mundagbwira amurize zosi ambazo nakuphani vivi rero na kuhenda garigo sawa phakpwe matsoni.”

Mila za kuomboleza

¹Musa waenderera kugomba achiamba, 14:1 Alawi 19:28; 21:5“Mwimwi mu ana a Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu; msidzitsodze wala kunyola chiphala lihosini kpwa ajili ya mutu achiyefwa. ²14:2 Kutsama 19:5–6; Kumbukumbu 4:20; 7:6; 26:18; Tito 2:14; 1 Petero 2:9Mwimwi mu atakatifu a Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. Mwenyezi Mlungu akakutsambulani mwimwi mkale hazinaye ya samani kahi ya atu osi, kosi duniani.

Nyama swafi na najisi

(Alawi 11:1–47)

³“Msirye nyama ambao ni tsukizo kpwa Mlungu. ⁴Nyama ambao munaweza kurya ni hano: ngʼombe, ngʼondzi, mbuzi, ⁵kulungu, chiphala, kongoni, mbuzi a tsakani, chiphala chereru, chidzisa na pofu; ⁶na chila nyama ambaye makpwatsage gaganyika seemu mbiri na anatserura. ⁷Ela kahi ya nyama atserurao, au ario na makpwatsa ga kuganyika seemu mbiri, msirye ngamia, tsungula na kpwangʼa, dzagbwe anatserura ela makpwatsa gao tagaganyikire seemu mbiri; hinyo ni najisi kpwenu. ⁸Msirye nguluwe, mana dzagbwe ana makpwatsa garigoganyika seemu mbiri ela katserura; hiye ni najisi kpwenu. Msirye nyama zao wala msigute nyufu zao.

⁹“Munaweza kurya nyama osi a madzini enye mapezi na mamba. ¹⁰Ela chiumbe chochosi cha madzini ambacho tachina mapezi wala mamba msirye, hicho ni najisi kpwenu.

¹¹“Munaweza kurya nyama osi a mapha ario swafi. ¹²Ela msirye nyama hinya a mapha: kozi, furukombe, pungu, ¹³mweko, aina zosi za nderi, ¹⁴aina zosi za kunguru, ¹⁵mbuni, bweka, dudumizi, aina zosi za chiphanga, ¹⁶aina zosi za vimburu, ¹⁷aina zosi za manjera, ¹⁸korongo, koikoi, hudihudi na chila aina ya nundu. ¹⁹Adudu osi enye mapha anyendekao kpwa magulu mane, hinyo ni najisi kpwenu. ²⁰Munaweza kurya adudu osi enye mapha ario swafi. ²¹14:21 Kutsama 23:19; 34:26Kpwa sababu mwimwi mu atakatifu a Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, msirye nyama yeyesi chiyefwa mwenye. Ela munaweza kumupha mjeni asagalaye kpwenye midzi yenu arye au munaweza kumguzira mutu wa taifa ranjina. Mana mwimwi mu atu atakatifu kpwa Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

“Msijite mwana mbuzi kuhumira maziya ga nine.

Shariya kuhusu fungu ra kumi

²²14:22 Alawi 27:30–33; Isabu 18:21“Tengani mafungu ga kumi ga mavuno gosi ga minda yenu chila mwaka. ²³Halafu mphiye phatu ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu akaphatsambula phakale makaloge, na hipho mbereze mundarya mafungu ga kumi ga mitsere yenu, ga uchi wa zabibu zenu, ga mafuha, ga ana a mwandzo a ngʼombe na a mangʼondzi genu. Muhende hivi kusudi mdzifundze kumuogopha Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu chila wakati. ²⁴Ichikala pho phatu pha ibada ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akaphatsambula ni kure sana namwi tamuweza kutsukula mafungu ga kumi ga mavuno genu ambago Mwenyezi Mlungu akakujaliyani kuphaha, phahi, mundahenda hivi: ²⁵Mundaguza mavuno genu na kuphirika pesa hizo hadi phatu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ariphotsambula. ²⁶Mundahumira hizo pesa kugula chochosi mndichomendza ikale ni ngʼombe, ngʼondzi, uchi wa zabibu au uchi mufu. Mundavirya na kuhererwa hipho mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, phamwenga na jamaa zenu.

²⁷“Msiyale Alawi anaoishi kahi yenu; aho taana fungu wala urisi wao kahi yenu. ²⁸Chila mwisho wa mwaka wa hahu lavyani mafungu ga kumi ga mavuno genu gosi na kugaika akiba kpwenye midzi yenu. ²⁹Iyo indakala kpwa ajili ya Alawi, (kpwa sababu taana fungu wala urisi kahi yenu) ajeni, anachiya na magungu ambao anaishi kpwenye midzi yenu, ili edze arye na kushiba. Hendani hivi ili Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ajaliye kazi zenu zosi muhendazo na mikono yenu.”

Mwaka wa kuoya

(Alawi 25:1–7)

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Chila mwisho wa mwaka wa sabaa mundaaswamehe osi ario na madeni genu. ²Hivi ndivyo ndivyohenda: chila mmwenga yemuaphasa Muiziraeli myawe, naamswamehe ro deni, wala asimuise tsona kpwa sababu Mwenyezi Mlungu mwenye akatangaza madeni gaswamehewe. ³Munaweza kuaisa ajeni, ela madeni gosi ga Aiziraeli ayawenu mundagaswamehe.

⁴“Taphana hata mmwenga ndiyekala mchiya kahi yenu mana kpwenye yo tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anakuphani ikale yenu andakujaliyani sana, ⁵napho mundamphundza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, kpwa kugbwira amurize nnazokuphani hivi rero. ⁶Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakujaliyani dza vira arivyokulagani. Namwi mundagaaphasa mataifa manji, ela mwimwi tamundaaphaswa. Viratu vira mundatawala mataifa manji, ela mataifa higo tagandakutawalani.

⁷15:7 Alawi 25:35“Ichikala phandakala na mchiya kahi ya jamaazo, kpwenye mudzi mmwengawapho wa midzi iriyo kahi ya tsi muhewayo ni Mwenyezi Mlungu, msikale afu au achoyo kpwakpwe. ⁸Badalaye, mvugule mikono yenu na kumkopesha kpwa mendzwa chiasi cha kutosha mahitajige. ⁹Dzimanyirireni sedze mkaaza mambo mai mwenu mioyoni, mukaamba, ‘Mwaka wa sabaa, mwaka wa kuswamehe adeni u phephi,’ na mkakosa kumlolato ndugu yenu mchiya na mkarema kumkopesha. Muchihenda hivyo, iye anaweza kumririra Mwenyezi Mlungu kpwa sababu yenu na iyo indakala dambi kpwenu. ¹⁰Apheni achiya moyo kutsuka bila kunungʼunika, mana kpwa ajili ya hiro, Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andajaliya kazi zenu zosi. ¹¹15:11 Mathayo 26:11; Mariko 14:7; Johana 12:8Achiya taandaricha kukalapho kpwenye tsi; kpwa hivyo nakuamuruni, msikundzire mikono ndugu zenu ariotsowekpwa na achiya.

Atumwa a Chieburania anarichirwa huru

(Kutsama 21:1–11)

¹²15:12 Alawi 25:39–46“Mueburania myao achidziguza kpwako, akale ni mlume au mchetu, andakuhumikira kpwa miaka sita, ela mwaka wa sabaa, undamricha huru. ¹³Nawe undiphomricha huru, usimriche aphiye mikono mihuphu. ¹⁴Muphe chira urichonacho moyo kutsuka kama Mwenyezi Mlungu achivyokujaliya, yani mavunogo, mifugoyo au uchio wa zabibu. ¹⁵Tambukirani kukala mwimwi kala mu atumwa hiko Misiri na Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, achikukombolani, ndiyo mana rero nakuamuruni hivyo. ¹⁶Ela ye mtumwa achiamba, ‘Sindauka pha phako,’ kpwa kukala anakumendza uwe na jamaayo na anasagala vinono pho phako, ¹⁷phahi, undahala mwityo umuombole sikiro hadi nyo mwityo ugutane na mbao ya mryango naye andakala mtumwao maishage gosi. Mjakazio naye undamuhenda dza vivyo. ¹⁸Usione ugumu kurichira huru mtumwao, mana, akakuhumikira kpwa muda wa miaka sita kpwa nusu ya mshahara wa mtumishi wa kuriphwa. Henda hivyo naye Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, andakujaliya kpwa chila uhendaro.

Sadaka ya ana a mwandzo a ngʼombe na a mangʼondzi

¹⁹15:19 Kutsama 13:12“Tenga kpwa ajili ya Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, ana osi a mwandzo alume a mifugoyo yani a ngʼombe na a mangʼondzi. Usiahendese ngʼombe hinyo kazi na mangʼondzi higo usiakate nyoya. ²⁰Chila mwaka, uwe na atu a nyumbayo mundarya nyama hinyo mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, phatu Mwenyezi Mlungu ndiphotsambula. ²¹Ela nyama hiye achikala na chirema, akale ni chiwete au chipofu, au ana chirema chanjina chochosi, usimulavye kukala sadaka kpwa Mwenyezi Mlungu, Mlunguo. ²²Murye nyama iye kpwako mudzini. Atu osi ario swafi na ario najisi anaweza kumurya dza vira anavyorya chiphala au kulungu. ²³15:23 Mwandzo 9:4; Alawi 7:26–27; 17:10–14; 19:26; Kumbukumbu 12:16–23Ela usirye milatsoye, imwage photsi dza madzi.”

Sikukuu ya Pasaka

(Kutsama 23:14–17; 34:18–24; Alawi 23:4–8; Kutsama 12:1–20)

¹16:1 Kutsama 12:1–20; Alawi 23:5–8; Isabu 28:16–25Musa waenderera kuaambira Aiziraeli, “Sherekeyani Pasaka ili kuishimu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu mwezi wa Abibu.16:1 Mwezi wa Abibu ni mwezi wa Chieburania ambao unagbwa sawa na mwezi wa hahu au wa ne kahi za kalenda zehu za siku hizi. Mana katika mwezi hinyo, Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu wakutuluzani Misiri wakati wa usiku. ²Lavyani sadaka ya Pasaka kula mifugo yenu ya mangʼondzi au ngʼombe phatu pha ibada ambapho Mwenyezi Mlungu andaphatsambula. ³Msirye sadaka iyo na mikahe iriyotiywa hamira. Ryani mikahe isiyotiywa hamira kpwa muda wa siku sabaa ambayo ni ishara ya mateso, kpwa sababu mwahenda wangbwi kutuluka Misiri. Kpwa hivyo, hendani hivi ili mtambukire hira siku mriphotuluka Misiri muda wosi ndioishi. ⁴Kpwa muda wa siku sabaa kusionekane hamira kpwenye tsi yenu yosi, na nyama ya ye nyama yetsindzwa dziloni ra siku ya kpwandza isisale hadi ligundzu. ⁵Msilavye sadaka ya Pasaka kpwenye mudzi wowosi ambao Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakuphani; ⁶ela ni muilavye phatu pha ibada ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andaphatsambula. Mlavireni sadaka ya Pasaka wakati wa dziloni, dzuwa rinaphotswa, wakati dza hura mriphotuluka Misiri. ⁷Jitani yo nyama na muirye phatu hipho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu ndiphotsambula. Ligundzure mundagaluka na kuuya kpwenye mahema genu. ⁸Kpwa muda wa siku sita mundarya mikahe isiyotiywa hamira. Siku ya sabaa ni muhende mkpwutano mkpwulu wa kuabudu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na msihende kazi za kawaida siku hiyo.

Sikukuu ya mavuno

(Kutsama 34:22)

⁹16:9 Alawi 23:15–21; Isabu 28:26–31“Olangani majuma sabaa; kuandzira wakati munaphoandza kuvuna mtsere. ¹⁰Halafu sherekeyani Sikukuu ya mavuno ili kuishimu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, kpwa kulavya sadaka ya hiyari chiasi kulengana na vira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anavyokujaliyani. ¹¹Mundahererwa mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, mwimwi phamwenga na ana enu a chilume na a chichetu, atumishi enu, Alawi, ajeni, anachiya na magungu ambao anasagala phamwenga namwi. Hendani higa phatu ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiphotsambula. ¹²Tambukirani kukala mwakala atumwa hiko Misiri kpwa hivyo lungani masharuti higa kpwa makini.

Sikukuu ya vibanda

(Alawi 23:33–43; Isabu 29:12–39)

¹³“Bada ya kuwaga mtsere wenu wosi na kuminya zabibu zenu, sherekeyani Sikukuu ya Vibanda kpwa muda wa siku sabaa. ¹⁴Mundasherekeya kpwa kuhererwa, mwimwi na ana enu a chilume na a chichetu, atumwa enu, Alawi, ajeni, anachiya na magungu ambao anaishi kpwenye midzi yenu. ¹⁵Sherekeyani kpwa siku sabaa ili mumuishimu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, phatu ambapho iye andatsambula. Kpwa sababu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andajaliya mavuno genu gosi na gosi muhendago, namwi hakika mundahererwa.

¹⁶“Alume osi a taifa renu andakpwedza mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, kano tahu chila mwaka, phatu ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andatsambula. Wakati wa sikukuu ya mikahe isiyotiywa hamira, sikukuu ya mavuno na wakati wa Sikukuu ya Vibanda. Mutu asedze mbere za Mwenyezi Mlungu mikono mihuphu. ¹⁷Chila mutu andalavya chiasi anachoweza kulengana na vira ambavyo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akakujaliyani.

Malagizo kuhusu kuamula kpwa haki

¹⁸“Tsambulani Aamuli na akulu kula mbari zenu zosi. Hinya mundaaika kpwenye midzi yenu ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakuphani nao andaamula atu na haki. ¹⁹16:19 Kutsama 23:6–8; Alawi 19:15Amulani na haki, msikale na upendeleo, wala msikubali kuphokera hongo, kpwa kukala hongo rinahenda atu enye ikima akale vipofu na kugaluza kpweli ya enye haki kukala handzo. ²⁰Lungani haki tu, kusudi mphahe kusagala na kurisi tsi munayohewa ni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

²¹16:21 Kutsama 34:13“Ndiphomdzengera Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, phatu pha kulavira sadaka, msichite nguzo ya Ashera, mlungu wa handzo, phephi na phapho. ²²16:22 Alawi 26:1Wala msiimise nguzo ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anaizira.”

¹Musa achienderera kugomba achiamba, “Msilavye sadaka kpwa Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ngʼombe au ngʼondzi mwenye chirema au uyi wowosi; hiro ni dzambo ra kutsukiza kpwa Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

²“Napho mkasikira kukala kuna mmwengawapho wa midzi yenu ambao mwahewa ni Mwenyezi Mlungu, phana mutu anayehenda mai mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kuvundza chilaganeche ³17:3 Kutsama 22:20naye akaphiya na kuhumikira milungu yanjina na kuiabudu, achiabudu dzuwa, mwezi au vitu vyanjina vya mlunguni ambavyo nakahaza visiabudiwe, ⁴mundachunguza vinono na napho ni kpweli kukala dzambo hiro ra kutsukiza rikahendwa mo Iziraeli, ⁵phahi, mumphirike mutu hiye kondze ya midzi na kumpiga mawe hadi afwe. ⁶17:6 Isabu 35:30; Kumbukumbu 19:15; Mathayo 18:16; 2 Akorintho 13:1; 1 Timothi 5:19; Aeburania 10:28Hata hivyo, andaolagbwa tu ichikala phana ushaidi wa atu airi au ahahu. Asiolagbwe ichikala phana ushaidi wa mutu mmwenga bahi. ⁷17:7 1 Akorintho 5:13Hara mashaidi ndio ndioandza kumpiga mawe mwandzo, halafu anjina nao ampige mawe. Ndivyo mndivyosisa uyi kahi yenu. ⁸Inawezekana kukazuka malau magumu ndani ya midzi yenu, dza vira kesi ya kuolaga, kesi ya kuganya mali na kesi za atu achiolumizana. Phahi, mundauka na kuphiya phatu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu ariphotsambula, ⁹na hiko mundaphiya kpwa Alawi ambao ni alavyadzi-sadaka na muamuli ambaye a kazini wakati hinyo, namwi mundaasemurira shida zenu kpwao nao andakutangazirani uamuli wao. ¹⁰Halafu mundahenda dza vira ndivyoatangazira phara phatu Mwenyezi Mlungu ndiphotsambula. Mundakala makini kuhenda gosi dza vira ndivyoalagiza. ¹¹Mundalondwa kuhenda kulengana na malagizo ndigoapha na uamuli ndiolavya kpwenu. Musiriche kuhenda chira arichokuambirani, mkalunga genu. ¹²Naye mutu ndiyehenda kpwa ngulu bila kugbwira ga mlavyadzi-sadaka yeikpwa hipho kpwa ajili ya kumuhumikira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, au muamuli, mutu hiye andaolagbwa. Ndivyo mndivyosisa uyi kahi yenu mwi Aiziraeli. ¹³Atu osi andasikira na kuogopha asihende tsona chitu kpwa ngulu.

Malagizo kuhusu mfalume

¹⁴17:14 1 Samueli 8:5“Bada ya kuinjira kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuphani, mchiirisi na kusagala himo namwi mchiamba kukala mundaika mfalume dzulu yenu, dza vira mataifa ganjina gosi ganagoazunguluka, ¹⁵munaweza kumuika mfalume dzulu yenu mutu ambaye Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andamtsambula. Mundamuika mmwenga wa ndugu zenu kukala mfalume dzulu yenu. Msimuhende mjeni asiyekala ndugu yenu kukala mfalume wenu. ¹⁶17:16 1 Afalume 10:28; 2 Nyakati 1:16; 9:28Hata hivyo, asikale na farasi anji kpwa ajiliye mwenye, wala asiauyize atu Misiri kpwa kudzipha farasi zaidi, kpwa sababu Mwenyezi Mlungu akaaonya ‘Tamundauya tsona kpwa njira hira.’ ¹⁷17:17 1 Afalume 11:1–8; 1 Afalume 10:14–22–27; 2 Nyakati 1:15; 9:27Mfalume ni asilóle achetu anji sedze moyowe ukaphiya kure na Mwenyezi Mlungu, wala asidzirundikire feza na zahabu kpwa unji sana. ¹⁸Mutu ndiphokala mfalume ni akale na nakalaye ya shariya ndiyoandikirwa mbere za Alawi ambao ni alavyadzi-sadaka. ¹⁹Nakala iyo ni akale nayo siku zosi na kuisoma maishage gosi, kusudi aphahe kudzifundza kumuogopha Mwenyezi Mlungu, Mlunguwe, kpwa kulunga na kutimiza maneno gosi ga shariya hino na masharuti higa. ²⁰Achihenda hivyo kandadziona kukala wa mana kuriko nduguze, wala kuyiika kanda shariya hino kpwa namuna yoyosi. Chihivyo iye na chivyaziche andadumu kpwenye utawala ko Iziraeli.”

Mtalo wa Alawi na alavyadzi-sadaka

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Alawi ambao ni alavyadzi-sadaka, yani mbari yosi ya Lawi, asikale na seemu wala urisi phamwenga na mbari zanjina za Iziraeli. Aho andarya seemu ya sadaka za kuochwa zilaviwazo kpwa Mwenyezi Mlungu, mana zizo ndizo mtalo wao. ²18:2 Isabu 18:20Wala asikale na urisi kahi ya ndugu zao, Mwenyezi Mlungu ndiye urisi wao dza arivyolaga.

³“Na huno undakala mtalo wa alavyadzi-sadaka kula kpwa atu anaolavya sadaka, ikale ni ngʼombe au ngʼondzi: mkpwono, ndzeya na ifu. ⁴Piya mundaapha seemu ya mwandzo ya mavuno genu ga mtsere, uchi wenu wa zabibu, mafuha genu na nyoya za mwandzo za mangʼondzi genu. ⁵Mana kahi ya mbari zenu zosi Mwenyezi Mlungu akatsambula mbari ya Alawi na chivyazi chao amuhumikire kpwa ajili ya dzinare hata kare na kare.

⁶“Napho Mlawi yeyesi asagalaye mudzi mmwengawapho wa midzi ya Iziraeli, akamendza kpwedza phatu Mwenyezi Mlungu ariphotsambula, ⁷phahi anaweza kuhumika kpwa Dzina ra Mwenyezi Mlungu, Mlunguwe, dza hinyo Alawi anjina anaohumika mbere za Mwenyezi Mlungu. ⁸Osi andaphaha mtalo wa kurya, mbali na mapato aphahago kpwa kuguza mali za jamaa zao.

Onyo kuhusu mambo ga kutsukiza

⁹“Ndiphofika tsi iyo ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuphani, msilunge mila za kutsukiza za mataifa ga hiko. ¹⁰18:10 a Alawi 19:26; b Kutsama 22:18Kusikale mutu yeyesi kahi yenu ndiyeocha mwanawe mlume au mchetu dza sadaka, wala anayepiga mburuga, wala mutu wa kusoma nyenyezi wala mutu wa kutafusiri ndoso wala mtsai, ¹¹18:11 Alawi 19:31mutu wa kupiga bako, wala mutu wa kupiga mlamulo, wala mwenye kulonda shauri kpwa mizuka na pepho au mutu wa kuvoya mikoma. ¹²Mana yeyesi anayehenda mambo higa anamtsukiza Mwenyezi Mlungu. Na Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andazola mataifa mbere zenu kpwa sababu ya mambo higa ga kutsukiza. ¹³18:13 Mathayo 5:48Ni mkale bila lawama mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. ¹⁴Kpwa mana mataifa higa ambago myagazola kula kpwenye tsi zao ganalunga ushauri wa apigi a mburuga na asomi a nyenyezi, ela Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu kakuruhusuni mwimwi kuhenda hivyo.

Ahadi ya kuhewa nabii

¹⁵18:15 Mahendo 3:22; 7:37“Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andaunula nabii dza mimi kula kahi yenu, Muiziraeli myawenu namwi ni mumusikize. ¹⁶Hicho ndicho mrichomvoya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, hiko mwango Horebu, siku hira mriphokusanyika na kuamba, ‘Tahulonda kusikira tsona sauti ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, wala kuona tsona moho huno mkpwulu, sedze hukafwa!’ ¹⁷Naye Mwenyezi Mlungu achiniamba, ‘Achigogomba ni sawa. ¹⁸Ndazula nabii dza uwe kahi za ndugu zao enye. Nami ndaika maneno gangu mwakpwe mromoni naye andaambira gosi ndigomuamuru. ¹⁹18:19 Mahendo 3:23Yeyesi ambaye kandasikira maneno ndigogomba nabii hiye kpwa dzina rangu, ndamtiya adabu mimi mwenye. ²⁰Ela nabii yeyesi ndiyegomba kpwa dzina ra milungu yanjina, au kugomba neno kpwa dzina rangu wakati mimi sikamuambira agombe, nabii hiye andafwa.’

²¹“Mendzerepho mundadziuza, ‘Hundawezadze kumanya neno ambaro Mwenyezi Mlungu kagombere?’ ²²Napho nabii akagomba chitu na akaamba ni kpwa dzina ra Mwenyezi Mlungu, ela chitu hicho chisihendeke, manyani Mwenyezi Mlungu kagombere. Nabii hiye akadzitungira gakpwe kpwa hivyo msimuogophe.”

Malagizo kuhusu midzi ya kuchimbirira

(Isabu 35:9–34; Joshuwa 20:1–9)

¹Musa waenderera kugomba achiamba, 19:1 Joshuwa 20:1–9“Wakati Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiphoangamiza mataifa ganjina ambago tsi zao andakuphani mwimwi, na ndiphoazola na msagale kpwenye midzi yao na nyumba zao, ²dzitengereni midzi mihahu kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andakuphani muimiliki. ³Tsi iyo ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anakuphani ikale yenu, iganyeni seemu tahu. Chila seemu indakala na mudzi mmwenga, namwi mundatengeza njira za kuelekeya midzi hiyo, ili yeyesi ndiyeolaga mutu bila kumanya achimbirire.

⁴“Ichikala mutu akaolaga myawe bila ya kumanya mutu ambaye kana dzana naye, anaweza kuchimbirira kpwenye mudzi mmwengawapho ili ativye maishage. ⁵Kpwa mfwano mutu aphiye na myawe tsakani kpwendakata kuni. Wakati anakata muhi, mbadzo itsomoke kula kpwenye mphiniwe na imuolage yuya wanjina, mutu hiye anaweza kuchimbirira kpwenye mudzi mmwengawapho ili kutivya maishage. ⁶Napho mudzi wa kuchimbirira ni mmwenga bahi unaweza ukakala kure kpwa muolagadzi. Hipho hiye mwenye kuriphiza chisasi, kpwa tsukizi nyinji anaweza kumzoresa muolagadzi, akamgbwira na kumuolaga. Hiye muolagadzi andakala akaonerwa mana kala kana uadui na ye mutu achiyefwa. ⁷Ndiyo mana nakuamuruni mtenge midzi mihahu.

⁸“Tsona napho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andapanula miphaka ya tsi yenu, dza arivyoapira akare enu na achikuphani tsi yosi ambayo walaga kuapha akare enu; ⁹Gaga andagahenda, ichikala mundagbwira amuri hizi zosi ninazokuphani hivi rero, yani kummendza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kuhenda vyo alondavyo iye wakati wosi. Mwenyezi Mlungu achihenda vivyo, mundaenjereza midzi yanjina mihahu ya kuchimbirira. ¹⁰Mundahenda hivyo sedze mukaolaga mutu asiyekala na kosa kpwenye tsi yenu ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakuphani ikale yenu, ili msikale na kosa ra kuolaga mutu asiye na kosa.

¹¹“Ela mutu achimmena myawe halafu achidziiya-iya, achimshambuliya achimlumiza hadi achimuolaga, chisha achimbirire mudzi mmwenga wa midzi hiyo, ¹²hipho atumia a mudzi hinyo andahuma atu amtuluze hiko na kumlavya kpwa mwenye kuriphiza chisasi cha umwagadzi milatso, aolagbwe. ¹³Msimuonere mbazi, ela mundasisa uyi wa kuolaga mutu asiyekala na kosa ko Iziraeli, kusudi mphahe kusagala kpwa amani.

Malagizo kuhusu miphaka

¹⁴19:14 Kumbukumbu 27:17“Msisengeze miphaka ya majirani genu, ambayo yaikpwa hipho kare kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anakuphani muimiliki.

Malagizo kuhusu mashaidi a handzo

¹⁵19:15 Isabu 35:30; Kumbukumbu 17:6; Mathayo 18:16; Johana 8:17; 2 Akorintho 13:1; 1 Timothi 5:19; Aeburania 10:28“Ushuhuda wa mutu mmwenga tautosha kuamula mutu kpwa kosa rorosi au kpwa uyi wa kosa rorosi achirohenda. Ni ushuhuda wa atu airi au ahahu tu ndio ndioaminiwa. ¹⁶Ichikala shaidi wa handzo akazuka kumshitaki mutu yeyesi kuhusu kosa fulani, ¹⁷phahi hinyo osi airi anaoheha andaphiya mbere za Mwenyezi Mlungu, mbere za alavyadzi-sadaka na aamuli ariokazini wakati hinyo. ¹⁸Aamuli andachunguza kpwa makini maneno higo na ichikala shaidi ni wa handzo na malauge sigo ga kpweli, ¹⁹phahi, mundamuhendera sawa na vira arivyokusudiya kumuhendera myawe. Chihivyo mundasisa uyi kahi yenu. ²⁰Na atu anjina andasikira na kuogopha, na uyi dza hinyo taundahendeka tsona kahi yenu. ²¹19:21 Kutsama 21:23–25; Alawi 24:19–20; Mathayo 5:38Msiaonere mbazi atu a aina hiyo. Mutu achiolaga myawe, iye naye ni aolagbwe. Achimdunga myawe dzitso, iye naye ni adungbwe dzitso. Achimngʼola myawe dzino, iye naye ni angʼolwe dzino. Achikata myawe mkpwono, iye naye ni akatwe mkpwono. Achikata myawe chigulu, iye naye ni akatwe chigulu.”

Malagizo kuhusu kuphiya vihani

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Ndiphophiya vihani kpwendapigana na maadui genu, na muone farasi, magari ga kuvwehwa ni farasi na jeshi kulu zaidi kuriko renu msiaogophe. Mana Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, yekutuluzani Misiri a phamwenga namwi. ²Kabila ya kuandza viha, mlavyadzi-sadaka ni edze mbere agombe na ro jeshi aambe, ³‘Phundzani mwi atu a Iziraeli! Rero munaphiya mkapigane na maadui genu. Msifwe moyo wala msiogophe, msikakame wala msimakizwe ni higo maadui. ⁴Mana Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiye aphiyaye phamwenga namwi kpwendapigana na maadui genu kpwa ajili yenu na kukuphani ushindi.’

⁵“Halafu maofisaa gandauza ro jeshi aambe, ‘Dze, phana mutu yeyesi phano yedzenga nyumba nyiphya na kadzangbweyiika mbere za Mlungu? Naauye kpwakpwe, ili asifwerere vihani na mutu wanjina achasagala mumo. ⁶Dze, phana yeyesi phano yephanda mizabibu ela kadzangbwerya matundage? Mutu iye naauye kpwakpwe sedze achafwerera vihani na mutu wanjina akarya matundage. ⁷Dze, phana mlume yeyesi phano yechumbiya na a phephi na kulóla? Naauye kpwakpwe sedze achafwerera vihani na mlume wanjina akalóla mchumbawe.’ ⁸Na nyo maofisaa gandauza tsona gaambe, ‘Dze, phana mutu ariyemuoga na achiyevundzika moyo? Iye naauye kpwakpwe sedze akatiya ayae wuoga, akakala aoga dza iye.’ ⁹Nyo maofisaa achimala kugomba na ro jeshi, andatsambula akulu a jeshi.

¹⁰“Mchifika phephi na mudzi ili kuushambuliya, mwandzo apheni enyezie masharuti ga amani. ¹¹Enyezi a mudzi hinyo achilonda amani na kudzilavya kpwenu, phahi atu osi anaokala himo andakuhumikirani na kuhenda kazi za shokowa. ¹²Ela enyezi a mudzi hinyo asiphohenda amani namwi, ela achipigana viha namwi, phahi, mundazangira mudzi wao, ¹³na Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, achiutiya mwenu mikononi, mundaolaga alume osi kpwa upanga. ¹⁴Ela achetu na anache, ngʼombe na vyosi virivyo mo mudzini munaweza kuvitsukula kpwa ajili yenu enye. Munaweza kuhumira vitu ambavyo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akakuphani yani vitu murivyohala zewe kula kpwa maadui genu. ¹⁵Hivi ndivyo mndivyoihenda midzi yosi ambayo i kure namwi na tsi ambayo mundaimiliki. ¹⁶Ela kpwenye midzi ya atu hinya ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuphani ikale urisi wenu, musiriche chitu chochosi chiphumacho. ¹⁷Angamizani atu osi tsetsetse: Ahiti, Aamori, Akanani, Aperizi, Ahivi na Ajebusi dza vira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu arivyokuamuruni. ¹⁸Hendani hivyo sedze akakufundzani mambo ga kutsukiza anagohendera milungu yao ambago gandakuhendani muhende dambi mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

¹⁹“Mnaphozangira mudzi kpwa muda mure, mchilonda kuuteka, msiteme mihi ya matunda kpwa mbadzo, mana munaweza kurya matunda ga mihi hiyo. Dze, mihi ni atu hata muishambuliye? ²⁰Munaweza kukata mihi ambayo si mihi ya matunda ili muihumire kudzenga ngazi za kupandira ndani ya mudzi munaoshambuliya hadi ugbwe.”

Malagizo kuhusu mutu yeolagbwa ni mutu asiyemanyikana

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Mchizembula mutu akaolagbwa tsakani kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akakuphani muimiliki namwi tammanya ni ani chiyemuolaga, ²atumia na aamuli enu andakpwedza apime hatuwa kula pho lufu riripho hadi midzi ya phephi. ³Halafu, atumia a mudzi hinyo urio phephi zaidi na rira lufu andahala ndama ambaye kadzangbwehumirwa kuhenda kazi yoyosi wala kutiywa gogolo. ⁴Nao andaitsereza ndama iyo deteni kpwenye chidzuho chijeracho na dete hiro rikale taridzangbwerimwa au kuphandwa. Hiko andaivundza singo iyo ndama. ⁵Na Alawi ambao ni alavyadzi-sadaka ni akalepho. Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, waatsambula amuhumikire na abariki atu kpwa dzinare. Piya ndio enye mamlaka ga kulamula malau na kesi za atu achiolumizana. ⁶Chisha atumia osi a mudzi hinyo urio phephi na lufu hiro, andatsukutsa mikono yao na madzi dzulu ya yo ndama ichiyovundzwa singo, ⁷na andashuhudiya aambe, ‘Mikono yehu taiyamwaga mlatso huno wala matso gehu tagayaona mlatso huno uriphomwagbwa. ⁸Ee Mwenyezi Mlungu, aswamehe atuo a Iziraeli ambao waakombola, usiaisabire makosa atuo kpwa chifo cha mutu asiyekala na kosa, ela aswamehe kosa hiri.’ ⁹Muchihenda sawa na Mwenyezi Mlungu achivyolagiza, mundausa lawama ra kumwaga milatso isiyo na kosa kahi yenu.

Malagizo kuhusu kulóla mchetu chiyetekpwa vihani

¹⁰“Ndiphophiya kpwendapigana viha na adui, naye Mwenyezi Mlungu achikuphani ushindi na mchihala atu mateka, ¹¹na mmwenga wenu aone kahi yao mchetu mnono na achiaza kumlóla, ¹²phahi, anaweza kumphirika kpwakpwe. Iye mchetu ni anyole chitswache, kuata kombeze ¹³na agaluze nguwoze za utumwa. Ni asagale nyumbani mwa hiye mlume kpwa muda wa mwezi mzima kusononekera vifo vya ise na nine. Halafu mlume hiye anaweza kumlóla. ¹⁴Napho ye mlume kandahamirwa ni ye mchetu, andamricha aphiye alondako. Mlume hiye kandamguza kpwa kuphaha feza, wala kandamharira dza mtumwa kpwa sababu wamvundzira ishima.

Malagizo kuhusu haki ya mwana wa mwandzo

¹⁵“Ichikala mlume ana achetu airi naye anammendza mmwenga kuriko wanjina nao achetu hinyo akamvyarira ana alume na mwana wa mwandzo kuvyalwa ni wa yuya mchetu asiyemmendza, ¹⁶ichifika siku ya kuganyira anae urisi, hiye ise yao ni asimpendelee mwana wa yuya mchetu ammendzaye, akamupha haki ya mwana wa kpwandza, badala ya mwana wa mchetu asiyemmendza wakati ndiye mwana wa kpwandza. ¹⁷Iye ni akubali kukala yuya mwana wa mchetu asiyemmendza ndiye wa kpwandza na amuphe hakiye, yani mtalowe ukale kano mbiri ya mitalo ya hara anjina. Hino ni kpwa sababu iye ndiye tundare ra kpwandza ra nguvuze.

Malagizo kuhusu mwana wa likakado

¹⁸“Napho mutu ana mwana mwenye likakado na asiyesikira, asiyelunga ga ise au nine dzagbwe nkumtiya adabu, ¹⁹phahi, nine na ise andamuhala amphirike kpwenye chikao cha angambi a mudzi. ²⁰Avyazi hinyo andaambira angambi a mudzi kukala: ‘Mwana wehu analikakado na kasikira. Kalonda kuhusikira, ni mroho na mlevi.’ ²¹Ndipho atu a mudzi hinyo andampiga mwana hiye mawe hadi afwe. Hivyo ndivyo mndivyosisa uyi hinyo kahi zenu. Aiziraeli osi andasikira dzambo hiro na aogophe.

Malagizo ganjina

²²“Napho mutu akahenda kosa ra kukala aolagbwe na achiolagbwa kpwa kutsomekpwa muhini, ²³21:23 Agalatia 3:13lufure risirichwe dzulu ya muhi usiku wosi, ela mundarizika siku iyo-iyo sedze mkanajisi tsi yenu mriyohewa ni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ikale urisi wenu. Mana mutu ndiyeolagbwa kpwa kutsomekpwa muhini andalaniwa ni Mlungu.”

¹Musa waenderera kugomba achiamba, 22:1 Kutsama 23:4–5“Uchiona ngʼombe au ngʼondzi ra myao rikaangamika, usiririche, ela riuyize kpwa mwenye. ²Ela napho nyumba ya hiye myao taiphephi au mwenye kummanya, phahi, undaphiya na nyama hiye kpwako, akale kpwako hadi mwenye ndiphokpwedza, nawe undamuuyizira. ³Undahenda vivyo hivyo na punda au nguwo au chitu chochosi ambacho myao akaangamiza. Usiriche kumterya myao.

⁴“Uchiona punda au ngʼombe ya myao ikagbwa njirani, usiiriche mterye myao kuyuunula.

⁵“Achetu asivwale nguwo za alume na alume asivwale nguwo za achetu. Anayehenda hivyo anamtsukiza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

⁶“Uchikuta chidzumba cha nyama wa mapha dzulu ya muhi au njirani na china vidzana au mayayi na kolo rikafwinika hivyo vidzana au mayayi, usihale kolo na vidzanavye. ⁷Undaricha kolo riphiye vyakpwe, ela unaweza kuhala vidzanavye. Uchihenda hivyo undaongokerwa na kusagala maisha mare.

⁸“Unaphodzenga nyumba nyiphya, dzenga ukuta kanda-kanda ya paa, sedze ukakala na lawama mutu achigbwa kula hiko kpwenye hiro paa na afwe.

⁹22:9 Alawi 19:19“Usiphande mizabibuyo phamwenga na mimea yanjina, sedze ukakahazwa22:9 Mana ga Chieburania tagawazi hipha, neno ririrohumirwa ni takatifu. kuhumira mavuno gosi, go ga zabibu au go ganjina.

¹⁰“Usifunge gogolo ngʼombe na punda phamwenga wakati unarima mundao.

¹¹“Usivwale nguwo zirizofumwa kpwa nyoya za mangʼondzi phamwenga na katani.

¹²22:12 Isabu 15:37–41“Phalaza midzele kpwenye mitse mine ya yambaro.

Malagizo kuhusu mutu na mchewe

¹³“Napho mlume akamlóla mchetu, akalala naye halafu amzire, ¹⁴na amuifye na maneno mai ga waibu aambe, ‘Namlóla mchetu hiyu ela nripholala naye nakuta si mwanamwali.’ ¹⁵Phahi, avyazi a hiye mchetu andaphirika ushaidi wa uanawali wa mwana wao mchetu kpwa angambi pho mryango ra mudzi. ¹⁶Na iseye wa ye mchetu andaamba, ‘Hwamloza mwana wehu hiyu kpwa mutu hiyu, ela sambi kamtaki tsona, ¹⁷na ajabu ni kukala akamuifya na maneno ga waibu kuamba, “Siyamkuta mwana wenu kukala kala ni mwanamwali.” Hata hivyo ushaidi wa uanawali wa mwana wehu huno.’ Halafu hinyo avyazi andabumula nguwo yenye hinyo ushaidi mbere za angambi a mudzi. ¹⁸Ndipho angambi a mudzi andamgbwira yuya mlume na ampige milawa. ¹⁹Chisha ni amtoze mutu hiye faini ya vipande gana mwenga vya feza na vihewe ise wa hiye mchetu kpwa sababu mlume hiye akamvundzira ishima mwanamwali wa Iziraeli. Na hiye mchetu andaenderera kukala mchewe na kandaweza kurichana naye maishage gosi. ²⁰Ela napho mashitaka higo ni ga kpweli na taphana ushaidi wa uanawaliwe, ²¹andamphirika kpwenye mryango wa nyumba ya ise na alume a mudzi hinyo andampiga mawe hadi afwe, kpwa sababu akahenda waibu Iziraeli kpwa kuhenda umalaya wakati achere kpwa ise. Hivi ndivyo ndivyosisa uyi hinyo kahi yenu.

²²“Mutu achigbwirwa akalala na mkpwaza mutu, osi airi, mlume na mchetu, ni aolagbwe. Hivi ndivyo ndivyosisa uyi hinyo kahi yenu mwi Aiziraeli.

²³“Mlume achikutana na mwanamwali yeposwa ko mudzini na alale naye, ²⁴mundaatuluza osi airi kondze ya mudzi na muapige mawe hadi afwe. Msichana hiye ni aolagbwe kpwa sababu kayakota kululu kusudi aterywe dzagbwe kala a ndani ya mudzi; naye mlume ni aolagbwe kpwa sababu akamtiya najisi mchumba wa myawe. Hivi ndivyo ndivyosisa uyi hinyo kahi yenu.

²⁵“Ela napho mlume akakutana na msichana yeposwa hiko weruni, kondze ya mudzi na amgbwavukire, phahi hiye mlume tu ndiye ndiyeolagbwa. ²⁶Msimuhende rorosi hiye msichana, iye kana kosa rinarostahili kuolagbwa. Dzambo hiri ni sawa na ra mutu anayemshambuliya mutu wanjina na kumuolaga, ²⁷kpwa sababu mlume hiye wamgbwavukira hiye msichana hiko weruni na dzagbwe wakota kululu kpwa kuvoya msada takuyakala na mutu wa kumtivya.

²⁸22:28 Kutsama 22:16–17“Mlume achikutana na msichana ambaye kadzangbweposwa, achimgbwira kpwa nguvu nao achifumaniwa, ²⁹mlume hiye andamripha ise wa msichana iye vipande mirongo mitsano vya feza kpwa sababu akamvundzira ishima na msichana iye andakala mchewe na kandamricha maishage gosi.

³⁰22:30 Alawi 18:8; 20:11; Kumbukumbu 27:20“Mlume yeyesi asilale na mkpwaza ise sedze akamvundzira ise ishima.”

Atu asioruhusiwa kuinjira mkpwutano wa atu a Mlungu

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Mlume yeyesi yetulwa au yekatwa chilungoche cha ulume karuhusiwa kudziunga na mkpwutano wa atu a Mwenyezi Mlungu.

²“Na mwana haramu yeyesi na chivyaziche hadi chivyazi cha kumi, kandaruhusiwa kuinjira kpwenye mkpwutano wa atu a Mwenyezi Mlungu.

³23:3 Nehemia 13:1–2“Muamoni au Mmoabu na chivyaziche hadi chivyazi cha kumi kandaruhusiwa kuinjira kpwenye mkpwutano wa atu a Mwenyezi Mlungu. ⁴23:4 Isabu 22:1–6Mana taayakukaribishani na chakurya na madzi mriphokala njirani kula Misiri. Na piya amripha Balaamu mwana wa Beori kula Pethori hiko Mesopotamia, akulanini. ⁵23:5 Isabu 23:7—24:9Ela Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, kayamphundza Balaamu; badalaye lana iyo yagaluka kukala baraka, kpwa sababu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, wakumendzani. ⁶Msiagbwire usena wala kuaterya ili aongokerwe maisha genu gosi.

⁷“Msizire Aedomu mana ni ndugu zenu. Na msizire Amisiri, mana mwasagala kpwenye tsi yao dza ajeni. ⁸Chivyazi cha hahu cha Aedomu na Amisiri anaweza kuinjira kpwenye mkpwutano wa atu a Mwenyezi Mlungu.

Uswafi kpwenye kambi

⁹“Mchiphiya vihani, mchichita kambi, chila mmwenga ahende makini na chitu chochosi chii. ¹⁰Napho kahi yenu phana mutu yeyesi ambaye ni najisi kpwa sababu ya kutulukpwa minya usiku, hiye andatuluka kondze ya kambi; kandakala phephi na kambi. ¹¹Ela ichifika dziloni andaoga na dzuwa richitswa anaweza kuuya kambini.

¹²“Mnalondwa kukala na phatu kondze ya kambi ambapho munaweza kuphiya haja. ¹³Kahi ya vifwaya vyenu mundakala na jembe na hiro mundarihumira kutsimba dibwa na kusirira go mavi. ¹⁴Kpwa sababu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu ananyendeka mo kambini ili akutivyeni na atiye maadui genu mwenu mikononi. Kpwa hivyo kambi yenu ni ikale takatifu. Phahi musimuriche akaona chitu chochosi chichafu kahi yenu sedze akakurichani.

Malagizo ganjina

¹⁵“Mtumwa achichimbira tajiriwe achedza kpwako kpwedzaendza usalama, usimuuyize kpwa tajiriwe. ¹⁶Mriche asagale phamwenga nawe phatu ndiphotsambula kpwenye makalogo, phatu phanaphomuhamira. Usimuonere.

¹⁷23:17 Alawi 19:29“Muiziraeli yeyesi, mlume au mchetu, kandakala malaya wa phatu pha dzulu pha ibada hata chidide. ¹⁸Msirehe maripho ga malaya au shoga nyumbani mwa Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu kpwedzausira hati, mana aha ni tsukizo kpwa Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

¹⁹23:19 Kutsama 22:25; Alawi 25:36–37; Kumbukumbu 15:7–11“Unaphoaphasa Muiziraeli myao usilonde fwaida, ikale ni mkopo wa feza, chakurya, au chochosi ambacho atu nkukopesha kpwa kuphaha fwaida. ²⁰Unaweza kulonda fwaida unaphomkopesha mjeni, ela Muiziraeli myao usimtoze fwaida ili Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, akujaliye kahi ya shuulizo zosi ndizohenda kpwenye tsi ambayo uyaimiliki. ²¹23:21 Isabu 30:1–16; Mathayo 5:33Ndiphoika naziri mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, usichelewe kuitimiza, mana Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, andaidai kpwako nawe undakala na dambi. ²²Ela uchidzizuwiya kuika naziri kundakala na dambi. ²³Hakikisha unausa naziri uchiyoika kpwa kugomba na mromoo, mana wamuahidi Mwenyezi Mlungu, Mlunguo kpwa hiyariyo.

²⁴“Uchitsupa kpwenye munda wa myao wa mizabibu unaweza kurya zabibu chiasi uwezacho, ela usidole ukatsukula mwako kaphuni. ²⁵Uchitsupa kpwenye munda wa myao wenye mtsere unaweza kuphulula na mkpwono ukarya, ela usihumire mufyu.”

Malagizo kuhusu kuphana talaka na kuuyirana

¹24:1 Mathayo 5:31; 19:7; Mariko 10:4Musa waenderera kugomba achiamba, “Ichikala mlume akalóla mchetu na badaye akale kamuhamira mana akamuona na uyi, phahi hiye mlume andamupha cheti cha talaka na amzole kula phakpwe kaya. Iye mchetu achiuka, ²na achendalólwa ni mlume wanjina, ³alafu hiye mlume wa phiri naye asihamirwe na amuandikire talaka na amzole au afwe, ⁴phahi, yuya mlume wa kpwandza karuhusiwa kumuuyira akale mchewe tsona kpwa sababu tayari watiywa najisi. Kuhenda hivyo ni dzambo ra kutsukiza kpwa Mwenyezi Mlungu. Msirehe dambi kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anakuphani ikale urisi wenu.

⁵“Mlume yelóla dzuzi-dzuzi asiphiye vihani wala asihewe kazi yoyosi yanjina; arichwe huru kpwa muda wa mwaka mmwenga, kusudi akale kpwakpwe ili amfurahishe mchewe.

⁶“Mutu yeyesi asihale lala ra photsi au ra dzulu ra kusagira kukala mzamana; kpwa sababu uchihenda hivyo, undakala avi ukahala uzima wa mutu hiye mana ndiro ahumiraro kuphaha chakurya.

⁷24:7 Kutsama 21:16“Mutu yeyesi achimuhala mateka Muiziraeli myawe na kumuhenda mtumwawe au kumguza utumwani, mutu hiye ni aolagbwe ili msise uyi kahi yenu.

⁸24:8 Alawi 13:1—14:54“Napho phana mutu akagbwirwa ni ukongo wa ngozi wa kuambukiza hakikishani munalunga malagizo ga Alawi ambao ni alavyadzi-sadaka. Lungani kpwa makini gosi nirigoaamuru. ⁹24:9 Isabu 12:10Tambukirani vira ambavyo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, wamuhenda Miriamu mriphokala charoni kula Misiri.

¹⁰24:10 Kutsama 22:26–27“Uchimuaphasa myao chitu chochosi, usimenye mwakpwe nyumbani uchahala mzamana. ¹¹Ima kondze na umriche iye mwenye akurehere hinyo mzamana. ¹²Napho iye ni mchiya usikale na mzamana hiyo usiku kucha. ¹³Muuyizire yambare chila dziloni kusudi usiku aweze kudzibwiningiza na kukutakira baraka. Kuhenda hivyo undakala mwenye haki mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

¹⁴24:14 Alawi 19:13“Usimuonere muhendadzi-kazio ambaye ni mchiya na mgbwayi, akale ni Muiziraeli au mmwenga wa ajeni asagalao kpwenye midzi yenu. ¹⁵Chila siku, kabila dzuwa taridzangbwetswa, mriphe mshaharawe wa siku hiyo, mana iye ni mchiya na hinyo mshahara ndio anaoadamira, sedze akamririra Mwenyezi Mlungu nawe ukakala na dambi.

¹⁶24:16 2 Afalume 14:6; 2 Nyakati 25:4; Ezekieli 18:20“Avyazi asiolagbwe kpwa dambi za ana ao, wala ana asiolagbwe kpwa dambi za avyazi ao. Chila mutu ni aolagbwe kpwa dambize mwenye.

¹⁷24:17 Kutsama 23:9; Alawi 19:33–34; Kumbukumbu 27:19“Msialafye ajeni na anachiya haki yao. Wala msihale yamba ra gungu kukala mzamana. ¹⁸Tambukirani kukala kala mu atumwa tsi ya Misiri na Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, achikukombolani kula hiko, ndiyo mana nakuamuruni muhende hivi.

¹⁹24:19 Alawi 19:9–10; 23:22“Mnaphotsenga mavuno ga minda yenu na kuyala mabutsa ganjina himo, msigauyire, ela arichireni ajeni, anachiya na magungu, kusudi Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, aajaliye kazi zenu zosi. ²⁰Mnaphokutisa zaituni zenu, msikutise viphungovye kano ya phiri, ela arichireni ajeni, anachiya na magungu. ²¹Mnaphodola zabibu, msiuye mchatsembwesa, ela arichireni ajeni, anachiya na magungu. ²²Tambukirani kukala kala mu atumwa tsi ya Misiri, ndiyo mana nakuamuruni muhende hivi.”

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Ichikala phana lau kahi ya atu airi nao aphiye kpwa angambi kulamula lau rao, mmwenga achionekana wa haki na wanjina achihukumiwa, ²napho yuya mui akahukumiwa kutiywa adabu ya kupigbwa, muamuli andamuamuru alale photsi na apigbwe mbereze. Isabu ya vibokovye indakala kulengana na kosare. ³25:3 2 Akorintho 11:24Mwenye kosa anaweza kuchapwa viboko mirongo mine ela si zaidi. Mchizidisha chiasi hicho mundakala mkamʼbera.

⁴25:4 1 Akorintho 9:9; 1 Timothi 5:18“Ngʼombe ichikala inawaga mtsere usiifunge mlomo.

Malagizo kuhusu mutu chiyefwererwa ni mwanáo

⁵25:5 Mathayo 22:24; Mariko 12:19; Luka 20:28“Napho ndugu anasagala phamwenga na mmwenga wao afwe bila kuricha mwana mlume, mkpwaza mfwadzi asilólwe ni mutu wanjina kondze ya atu a nyumba hiyo. Yuya ndugu wa mfwadzi ni amlóle hiye gungu. Chisha amuhendere gosi arigokala anahenderwa ni mlumewe. ⁶Mwana wa mwandzo wa chilume ndiyevyalwa ni hinyo andaisabiwa kukala ni wa mfwadzi ili dzinare risiyalwe kpwenye tsi ya Iziraeli. ⁷25:7 Ruthi 4:7–8Ela napho hiye ndugu wa mfwadzi kamtaki hiye gungu, phahi, gungu hiye andaphiya kpwa angambi a mudzi na akaambe, ‘Nduguye mfwadzi mlume wangu anarema kuendeleza dzina ra nduguye hipha Iziraeli; kamendze kunitimizira wajibu kama mlamu.’ ⁸Halafu angambi a mudzi andamuiha hiye mlume na abishe naye. Napho andaenderera kuamba, ‘Silonda kumlóla,’ ⁹hiye mchetu gungu andamlunga mbere za hinyo angambi a mudzi, amvule chirahu chimwenga na amtsitsire mahe usoni na aambe, ‘Hivi ndivyo ahenderwavyo mutu anayerema kuendeleza chivyazi cha nduguye.’ ¹⁰Na dzina ra nyumbaye ko Iziraeli rindakala, ‘Nyumba ya mutu yevulwa chirahu.’

Malagizo ganjina

¹¹“Alume airi achipigana na mkpwaza yuya apigbwaye achedzamterya mlumewe kpwa kumgbwira seemu za siri yuya anayempiga mlumewe, ¹²hiye mchetu mkateni mkpwono wa kulume, msimuonere mbazi.

¹³25:13 Alawi 19:35–36“Msikale na mawe aina mbiri ga mizani kpwenye mikoba yenu, mwenga ziho na ranjina phepheya. Msihumire mizani za handzo. ¹⁴Piya msikale na aina mbiri za vipimo, chikulu na chidide mwenu madzumbani.

¹⁵“Humirani mawe ga mizani ga haki na vipimo vya haki mphahe kusagala maisha mare kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuphani. ¹⁶Osi ahendao mambo higo, yani osi ahendao ga handzo anamtsukiza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

Malagizo kuhusu kuolaga Aamaleki

¹⁷25:17 Kutsama 17:8–14; 1 Samueli 15:2–9“Tambukirani Aamaleki arivyokuhendani mriphokala charoni kula Misiri. ¹⁸Tambukirani vira arivyokushambuliyani hiko njirani mriphokala muanyonje na kuolaga hara osi ambao kala anadzikokota nyuma zenu mana kala akaremwa. Aamaleki taayamuogopha Mlungu. ¹⁹Kpwa hivyo wakati Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiphokuoyezani kula kpwa maadui genu gosi ndigokuzungulukani kpwenye tsi ambayo anakuphani muimiliki, mnalondwa kuolaga Aamaleki osi tsetsetse hata asitambukirwe tsona himu duniani. Msiyale kuhenda hivi.”

Malagizo kuhusu mavuno ga kpwandza

¹Musa waenderera kugomba achiamba, “Ndiphofika kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anakuphani ikale urisi wenu, namwi mndiphoimiliki na kusagala mumo, ²26:2 Kutsama 23:19mundahala seemu ya mavuno ga kpwandza ga mavuno genu gosi ndigovuna kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu anakuphani. Mavuno higo mundagatiya vikaphuni mphiye hadi hipho phatu pha ibada ambapho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andaphatsambula. ³Mundaphiya kpwa mlavyadzi-sadaka ariye kpwenye zuma wakati hinyo na mumuambe, ‘Rero hunashuhudiya mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, kukala hukamenya kpwenye tsi ariyolaga akare ehu kukala andahupha.’

⁴“Naye mlavyadzi-sadaka ndiphohala vikaphu hivyo kula mwenu mikononi na kuviika photsi mbere za phatu pha kulavira sadaka pha Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ⁵mundagomba maneno higa mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu: ‘Baba kala ni Muaramu yedengereka hiko na hiko, halafu achitserera kuphiya Misiri achisagala hiko dza mjeni. Iye na atu a nyumbaye kala ni atu achache tu ariphokala hiko, ela achikala taifa kulu renye nguvu na atu anji. ⁶Amisiri ahuhendera ukatili, achihugayisa na kuhulazimisha kuhenda kazi ngumu ya utumwa. ⁷Ndipho huchimririra Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa akare ehu naye achisikira chiriro chehu na kuona kugaya kpwehu, kazi ngumu na vira hurivyoonerwa. ⁸Phahi, Mwenyezi Mlungu achihutuluza Misiri kpwa uwezowe mkpwulu wa kuterya, mambo makulu ga kutisha, ishara na vilinje. ⁹Achihureha hipha na kuhupha tsi hino, tsi yenye rutuba. ¹⁰Vivi hukamrehera Mwenyezi Mlungu mavuno ga kpwandza ga tsi ambayo akahupha.’

“Chisha hundaika vyo vikaphu photsi, mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu na kuabudu mbereze. ¹¹Namwi mundahererwa kpwa mambo manono gosi ambago Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, akakujaliyani mwimwi na atu a nyumba zenu. Nao Alawi na ajeni asagalao namwi andahererwa phamwenga namwi.

¹²26:12 Kumbukumbu 14:28–29“Chila mwaka wa hahu, chila mmwenga wenu andalavya fungu ra kumi ga mavunoge gosi kpwa ajili ya Alawi, ajeni, anachiya na magungu, ili aphahe chakurya cha kutosha anaphokala kpwenye midzi yenu. ¹³Halafu mundaamba hivi mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ‘Hukausa mafungu matakatifu kula mwehu madzumbani na hukaapha Alawi, ajeni, anachiya na magungu, dza vira urivyohuamuru. Tahudzangbwevundza amurizo wala tahudzangbweyala. ¹⁴Tahuyarya fungu ra kumi huriphokala hunaomboleza; tahuyarituluza kondze ya nyumba zehu huriphokala achafu wala kurilavya kpwa mikoma. Hukakutii ee Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu; hukahenda chila chitu urichohulagiza kuhusu fungu ra kumi. ¹⁵Lola photsi kula makalogo matakatifu hiko mlunguni, ujaliye atuo Iziraeli na tsi uriyohupha, tsi yenye rutuba dza vira urivyolaga akare ehu.’

Atu analondwa kulunga malagizo ga Mwenyezi Mlungu

¹⁶“Rero hino, Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuamuruni mgbwire masharuti na malagizo higa. Hakikishani munagahenda kpwa mioyo yenu yosi na roho zenu zosi. ¹⁷Rero mkagomba enye kukala Mwenyezi Mlungu ndiye Mlungu wenu na kukala mundalunga njiraze na mundagbwira masharutige, amurize, shariyaze na kusikira sautiye. ¹⁸26:18 Kutsama 19:5; Kumbukumbu 4:20; 7:6; 14:2; Tito 2:14; 1 Petero 2:9Naye Mwenyezi Mlungu akakuhakikishirani kukala mwimwi mu atue, hazinaye ya samani na kukala ni mgbwire amurize zosi. ¹⁹Ndipho naye andakuhendani mwimwi mkale taifa kulu renye sifwaye, renye kumanyikana na ishima kuriko mataifa ganjina gosi. Mwimwi mundakala atakatifu a Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu dza arivyolaga.”

Phatu pha kulavira sadaka hiko mwango Ebali

¹Phahi, Musa phamwenga na atumia a Iziraeli aambira atu hivi, “Gbwirani amuri zosi ninazokuphani rero. ²27:2 Joshuwa 8:30–32Siku iyo mndiphovuka muho Joridani na kuinjira tsi ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, anakuphani, mundaika mawe makulu na kugapiga palasta. ³Dzuluye mundaandika maneno gosi ga shariya hino, mndiphoinjira kpwenye tsi hira tsi yenye rutuba, ambayo Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa akare enu, wakulagani. ⁴Ndiphokala mkavuka muho Joridani, mundaika mawe higo dzulu ya mwango Ebali na mgapige palasta kama ninavyokuamuruni hivi rero. ⁵27:5 Kutsama 20:25Mundamdzengera Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, phatu pha kulavira sadaka kuhumira mawe ambago tagayatsongbwa na chifwaya cha chuma. ⁶Mdzengereni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, phatu pha kulavira sadaka kuhumira mawe ambago tagayatsongbwa. Dzulu ya phatu hipho pha kulavira sadaka mundamlavira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, sadaka za kuochwa. ⁷Lavyani sadaka za amani, mzirye phapho hipho na muhererwe mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. ⁸Chisha muandike maneno gosi ga shariya hino kpwenye mawe higo na maandishi gasomekago kpwa urahisi.”

⁹Chisha, Musa phamwenga na Alawi ambao ni alavyadzi-sadaka achiambira atu osi a Iziraeli, “Nyamalani mniphundze mwi atu a Iziraeli. Rero hino mwimwi mukakala atu a Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. ¹⁰Kpwa hivyo phundzani sauti ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na mlunge amurize na malagizoge ambago ninakuamuruni hivi rero.”

Lana ya kusasikira

¹¹Siku iyo Musa achialagiza atu achiamba, ¹²27:12 Kumbukumbu 11:29; Joshuwa 8:33–35“Ndiphovuka muho Joridani, mbari hizi zindaima dzulu ya mwango Gerizimu wakati baraka zinatangazirwa nyo atu, Simioni, Lawi, Juda, Isakari, Yusufu na Benjamini. ¹³Na mbari hizi zindaima dzulu ya mwango Ebali wakati lana zinatangazirwa nyo atu, Rubini, Gadi, Asheri, Zabuloni, Dani na Nafutali. ¹⁴Nao Alawi andatangazira atu osi a Iziraeli kpwa sauti kulu aambe.

¹⁵27:15 Kutsama 20:4; 34:17; Alawi 19:4; 26:1; Kumbukumbu 4:15–18; 5:8“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyetengeza chizuka cha kutsonga au cha chuma cha kuyayusha na achiabudu. Chizuka ni chitu cha kutsukiza mbere ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, mana ni chitu ambacho chatengezwa na mikono ya mwanadamu.’ Na atu osi andajibu aambe, ‘Amina!’

¹⁶27:16 Kutsama 20:12; Kumbukumbu 5:16“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyebera ise au nine.’ Na atu osi andajibu aambe, ‘Amina!’

¹⁷27:17 Kumbukumbu 19:14“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyesengeza mphaka wa jiraniwe.’ Na atu osi andajibu aambe, ‘Amina!’

¹⁸27:18 Alawi 19:14“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyemuhenda chipofu aangamike njira.’ Na atu osi andajibu aambe, ‘Amina!’

¹⁹27:19 Kutsama 22:21; 23:9; Alawi 19:33–34; Kumbukumbu 24:17–18“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyelafya mjeni, mwanachiya au gungu hakiye.’ Na atu osi andajibu aambe, ‘Amina!’

²⁰27:20 Alawi 18:8; 20:11; Kumbukumbu 22:30“ ‘Naalaniwe mlume ndiyelala mkpwaza ise, mana akamvundzira ise ishima.’ Na atu osi andajibu aambe, ‘Amina!’

²¹27:21 Kutsama 22:19; Alawi 18:23; 20:15“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyelala nyama yeyesi.’ Na atu osi andajibu aambe, ‘Amina!’

²²27:22 Alawi 18:9; 20:17“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyelala mwanáo mchetu akale ni mwanáo mwana baba au mwana mayo.’ Na atu osi andajibu aambe, ‘Amina!’

²³27:23 Alawi 18:17; 20:14“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyelala mtsedzawe.’ Na atu osi andajibu aambe, ‘Amina!’

²⁴“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyeolaga jiraniwe chisiri.’ Na atu osi andaamba, ‘Amina!’

²⁵“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ndiyephokera hongo ili aolage mutu asiyekala na kosa.’ Na atu osi andaamba, ‘Amina!’

²⁶27:26 Agalatia 3:10“ ‘Naalaniwe mutu yeyesi ambaye kandakubali maneno higa ga shariya na kugalunga.’ Na atu osi andaamba, ‘Amina!’ ”

Baraka kpwa anaotii

(Alawi 26:3–13; Kumbukumbu 7:12–24)

¹28:1 Kumbukumbu 11:13–17Musa waenderera kugomba achiamba, “Napho mundatii Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu chikamilifu na muhakikishe mkagbwira amuri ninazokuamuruni hino rero, Mwenyezi Mlungu andakuhendani mkale taifa renye nguvu kutsupa mataifa ganjina gosi duniani. ²Napho mundatii Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, mundahewa baraka hizi:

³“Midzi yenu na minda yenu indabarikiywa.

⁴“Mwenyezi Mlungu andabariki chivyazi chenu, mavuno genu, na ana ngʼombe enu na ana ngʼondzi enu. ⁵Vikaphu vyenu vya mtsere vindabarikiywa na piya miyo yenu ya kukandira unga.

⁶“Mundabarikiywa mtulukapho kuphiya kazini na muuyapho kaya.

⁷“Maadui genu gachedza kukushambuliyani, Mwenyezi Mlungu andakuhendani mgaturye. Gachedza kukushambuliyani kpwa njira mwenga gandazola kpwa njira sabaa.

⁸“Baraka za Mwenyezi Mlungu zindakala mwenye vitsaga vya mtsere na kpwenye shuuli zenu zosi. Mwenyezi Mlungu andakubarikini kpwenye tsi ambayo anakuphani.

⁹“Mwenyezi Mlungu andakuhendani mkale atue atakatifu kama arivyoalaga napho mundagbwira amuri za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kulunga njiraze. ¹⁰Mataifa gosi duniani gachiona kukala Mwenyezi Mlungu akakutsambulani mkale atue, gandakuogophani. ¹¹Mwenyezi Mlungu andakuhendani muongokerwe kpwa unji wa ana, mifugo na mavuno ga mindani kpwenye tsi ariyolaga atumia enu kukala andakuphani. ¹²Mwenyezi Mlungu andakuvugurirani hazinaye nono kula mlunguni na kureha mvula kpwenye tsi kpwa wakatiwe na kubariki kazi zenu. Mundaapasa mataifa manji, ela mwimwi tamundaaphaswa. ¹³Ichikala mundagbwira amuri za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu ambazo ninakuphani rero na muhakikishe munazitimiza, phahi andakuhendani mkale vitswa wala si michira na muenderere mbere na sio kuuya nyuma, ¹⁴ela ni msigaluke kulume wala kumotso mkalunga milungu yanjina na kuihumikira.

Lana kpwa kukosa kulunga

(Alawi 26:14–46)

¹⁵“Ela napho tamundasikira sauti ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, au napho tamundahenda makini kugbwira amurize zosi na masharuti ninagokuamuruni rero, phahi mundalaniwa na lana hizi zosi:

¹⁶“Mundalaniwa kpwenye midzi yenu na minda yenu.

¹⁷“Vikaphu vyenu vya nganu na miyo yenu ya kukandira unga indalaniwa.

¹⁸“Mlungu andalani ana enu, mavuno genu ga tsi na ana a mifugo yenu.

¹⁹“Mundalaniwa munaphomenya na munaphotuluka.

²⁰“Ndiphoricha Mwenyezi Mlungu kpwa sababu ya mahendo genu mai, iye andakuhumirani lana, mashaka na andapinga chila muhendaro hadi mufwe upesi. ²¹Mwenyezi Mlungu andakureherani ukongo mkali hadi mwimwi mosi mufwe kabisa kpwenye tsi ambayo mu phephi na kuirisi. ²²Mwenyezi Mlungu andakushambuliyani na likehe, homa, maphu, dzoho kali, dzoho ra kuhenda tsi ikpwalale, phuto na koga; mambo higo gandakuphahani hadi mufwe. ²³Ko mlunguni kundafungbwa kusirehe mvula na tsi yenu indakala ngumu dza chuma. ²⁴Mwenyezi Mlungu andahenda vumbi na mitsanga ikale mvula yenu, vumbi rindamwagbwa dzulu yenu kula mlunguni hadi mufwe.

²⁵“Mwenyezi Mlungu andakuhendani mshindwe ni maadui genu. Mwimwi mundaphiya mkaashambuliye kpwa njira mwenga, ela mundaachimbira kpwa njira sabaa. Namwi mundakala utu wa kutisha kahi ya falume zosi duniani. ²⁶Nyufu zenu zindakala chakurya cha nyama a mapha na nyama a tsakani wala takundakala mutu ndiyeatsunga. ²⁷Mwenyezi Mlungu andakupigani na maphu dza arivyohenda atu a Misiri, phamwenga na vironda vya mrema, uphere na mwawa usiosira. ²⁸Mwenyezi Mlungu andakutiyani koma, mkale vipofu na kuzubaa. ²⁹Mutsi mundaphaphasa-phaphasa dza vipofu na tamundaongokerwa katika shuuli zenu. Mundaonerwa na kunyangʼanywa vitu vyenu chila wakati ela takundakala na mutu wa kukutivyani.

³⁰“Undaposa mwanache wa chichetu ela andagbwavukirwa ni mlume wanjina. Undadzenga nyumba ela kundaisagala. Undaphanda mizabibu ela kundadola matundage. ³¹Ngʼombeyo indatsindzwa kuno unalola ela kundatata hata finyangoye. Pundao andahalwa kuno unalola wala kundauyizirwa. Mangʼondzigo gandahewa maaduigo na taphana mutu ndiyeweza kugativya. ³²Anao alume na achetu andalaviwa kpwa atu anjina nawe undakotola matso dii yosi kulorera auye, ela kundakala na nguvu ya kuhenda rorosi.

³³“Taifa usirorimanya rindahala mavuno gosi ga tsiiyo na matunda ga jashoro nawe undaonerwa na kuteswa siku zosi. ³⁴Undahenda koma kpwa mambo ndigogaona mwenye na matsogo. ³⁵Mwenyezi Mlungu andashambuliya mavwindi na magulugo kpwa maphu makali ambago tagandaweza kuphola; gandagota hangu lihosini hadi lwayoni.

³⁶“Mwenyezi Mlungu andakuphirika uwe na mfalumeo ndiyedzitsamburira, kpwenye taifa usirorimanya uwe wala akareo. Na hiko mundahumikira milungu yanjina ya mihi na mawe. ³⁷Nawe undakala utu wa kutisha, kuberwa na ndzimo ya kunyetera kahi ya atu osi a tsi ambako Mwenyezi Mlungu andakuphirika. ³⁸Undaphanda mbeyu nyinji ela undavuna chidide tu kpwa sababu ndzije andarya mavunogo. ³⁹Undaphanda mizabibu na kuitundza, ela kundavuna mizabibu iyo wala kunwa uchiwe, mana adudu andairya. ⁴⁰Undakala na mizaituni kpwenye tsi yenu yosi, ela kundadzipaka mafuha ga zaituni hizo, kpwa sababu zaituni hizo zindaphukusika. ⁴¹Undavyala ana alume na achetu, ela kundasagala nao, kpwa sababu andahalwa mateka. ⁴²Mihiyo yosi na mavuno ga mundani gandamenyererwa ni ndzije.

⁴³“Mjeni anayesagala kpwenye tsiiyo andazidi kuphaha nguvu ela uwe undazidi kukotseka zaidi na zaidi. ⁴⁴Iye andakuaphasa uwe, ela uwe kundakala na uwezo wa kumkopesha. Iye andakala chitswa nawe undakala mchira.

⁴⁵“Lana hizi zosi zindakuphaha na kukulunga hadi ufwe kpwa sababu kuyasikira sauti ya Mwenyezi Mlungu, Mlunguo, kuhusu kugbwira shariyaze na masharuti arigokuamuru. ⁴⁶Nazo zindakala dzuluyo kama ishara na vilinje na dzulu ya chivyazicho hata kare na kare.

⁴⁷“Kpwa vira kuyamhumikira Mwenyezi Mlungu, Mlunguo kpwa moyo wa furaha na kuhererwa wakati uriphokala na vinji, ⁴⁸vivi undahumikira maaduigo ndigorehwa chinyumecho ni Mwenyezi Mlungu. Undagahumikira kuno una ndzala, chiru, u chitsaha na ukaphungukirwa ni chila chitu. Andakufunga gogolo ra chuma hadi akuangamize tsetsetse.

⁴⁹“Mwenyezi Mlungu andareha taifa kula kure rikushambuliye. Rindakpwedza kula pembe za dunia, na mwendo wa kasi dza kozi, taifa ambaro kurimanya lugaye. ⁵⁰Atu a taifa hiro andakala na nyuso siru. Taandaishimu atumia wala kuonera mbazi mabarobaro. ⁵¹Andahala mifugoyo na mavunogo, nawe undasala bila chitu. Aho taandakurichira mtsere, uchi wa zabibu, mafuha, ana ngʼombe au ana ngʼondzi hadi ndiphokuangamiza. ⁵²Atu hinyo andazangira na kushambuliya midziyo yosi kpwenye tsi yosi yohewa ni Mwenyezi Mlungu, Mlunguo na zo kuta nyire za ngomezo unazoadamira zindagbwa photsi. ⁵³Wakati wa kuzangirwa na kuyugbwa ni maaduigo, undarya uhumboo mwenye, yani nyama za anao alume na achetu uriohewa ni Mwenyezi Mlungu, Mlunguo. ⁵⁴Hata mutu mpole kabisa na yererwa vinono sana kandakala na mbazi, kandaganyira chakurya nduguye, mchewe yemmendza na anae achiosala. ⁵⁵Chiasi cha kukala kandamganyira hata mmwenga wao nyama za anae ndizokala anazirya. Mana andakala kana chochosi chichosaza wakati hinyo wa kuzangirwa na kuyugbwa ni maadui kpwenye midziyo yosi. ⁵⁶28:56 2 Afalume 6:28–29; Sonono za Jeremia 4:10Hata mchetu ambaye ni mpole sana kahi zenu, yererwa vinono na anayependeza ambaye kangericha lwayore rivyoge photsi kpwa unonowe, kandamganyira chakurya mlumewe yemmendza wala anae alume na achetu. Wakati hinyo wa kuzangirwa kundakala ndzala hata ⁵⁷kpwenye midzi yenu mchetu andarya chisiri mwanawe mtsanga phamwenga na dzadzo bada ya kuvyala, kpwa sababu ya ukosefu wa chakurya wakati wa kuzangirwa na kugayiswa ni maadui genu kpwenye midzi yenu.

⁵⁸“Napho kundakala makini kugbwira maneno gosi ga shariya hino yoandikpwa kpwenye chitabu hichi ili kuishimu dzina tukufu na ra kutisha ra Mwenyezi Mlungu, Mlunguo ⁵⁹phahi, Mwenyezi Mlungu andakurehera uwe na chivyazicho mapigo ga kutisha na makongo mai gasigophola. ⁶⁰Andakuuyizira tsona gara makongo garigoaphaha Amisiri urigogaogopha, nawe kundaphola. ⁶¹Mwenyezi Mlungu andakurehera mapigo na makongo ga chila aina hadi ambago tagahadzirwe kpwenye chitabu chichi cha shariya, nawe undaangamizwa. ⁶²Dzagbwe mu anji dza nyenyezi za mlunguni, mundakala achache tu kpwa sababu tamuyasikira sauti ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu. ⁶³Dza viratu Mwenyezi Mlungu vyohamirwa ni kukuhendani muongokerwe na kukuhendani mkale anji, ndivyo ndivyohamirwa kukubanangani na kukuangamizani. Iye andakuusani kpwenye tsi iyo ambayo myairisi. ⁶⁴Mwenyezi Mlungu andakutsamula kahi ya mataifa gosi, kula pembe mwenga ya dunia hadi yanjina na hiko mundaihumikira milungu yanjina ya mihi na mawe, milungu usiyoimanya uwe wala akareo. ⁶⁵Wala kundakala na raha yoyosi wala phatu pha kuoya kahi ya mataifa higo. Ela Mwenyezi Mlungu andakupha wasiwasi wa moyo, kukotseka kpwa matso na kukosa matumaini.

⁶⁶“Maishago gandakala mashakani, usiku na mutsi undakala na hofu na kumakira usalamao. ⁶⁷Moyoo undaodzala wuoga kpwa uchivyomaka na chila chitu ndichochiona na matsogo. Ligundzu undaamba, ‘Baha kala ni dziloni,’ na dziloni ndiphofika undaamba, ‘Baha kala ni ligundzu.’ ⁶⁸Mwenyezi Mlungu andakuuyiza tsona Misiri kpwa mashuwa, charo nricholaga kukala msichihende tsona. Hiko mundajeza kudziguza kpwa maadui genu mkale atumwa alume na achetu, ela taphana mutu ndiyekugulani.”

Chilagane cha Mwenyezi Mlungu na Aiziraeli hiko Moabu

¹Higa ni maneno ga chilagane ambacho Mwenyezi Mlungu waamuru Musa ahende na Aiziraeli kpwenye tsi ya Moabu, mbali na chira ambacho Mwenyezi Mlungu wahenda nao hiko mwango Horebu.

²Musa achiiha Aiziraeli osi phamwenga achiaambira, “Mwaona enye vira Mwenyezi Mlungu arivyomuhenda mfalume wa Misiri, atue osi na tsiiye yosi. ³Mwaona enye na matso genu majaribu makulu, ishara na vilinje arivyohenda. ⁴Ela hadi rero Mwenyezi Mlungu kadzangbwekuphani achili ya kuelewa, matso ga kuona, wala masikiro ga kusikira!

⁵“Mimi nákulongozani jangbwani, kpwa muda wa miaka mirongo mine na nguwo zenu mrizovwala taziyatsakala wala virahu vyenu. ⁶Tamyarya mkpwahe, tamyanwa uchi wa zabibu wala uchi wowosi mufu, ili mmanye kukala Mimi, ndimi Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu.

⁷29:7 Isabu 21:21–30; Isabu 21:31–35“Na mriphofika hipha, mfalume Sihoni wa Heshiboni na mfalume Ogi wa Bashani akpwedzapigana naswi, ela huchiaturya, ⁸29:8 Isabu 32:33huchihala tsi zao, huchiganyira mbari za Rubini, Gadi na nusu mbari ya Manase ikale mali yao. ⁹Kpwa hivyo hakikishani munagbwira maneno gosi ga chilagane hichi kusudi mphahe kuongokerwa kahi ya kazi zenu zosi.

¹⁰“Mwimwi mosi rero, mkaima mbere za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu; vilongozi enu a mbari, atumia enu na akulu enu mwi Aiziraeli, ¹¹ana enu, achetu enu na ajeni anaosagala kahi yenu anaokutsangirani kuni na kukuhekerani madzi. ¹²Rero mu hipha ili kuhenda chilagane na Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kuhakikisha kpwa kuapa. ¹³Kpwa hivyo rero Mwenyezi Mlungu andakuhakikishirani kukala mu atue naye andakala Mlungu wenu, dza vira arivyokuapirani mwimwi na akare enu yani Burahimu, Isaka na Jakobo. ¹⁴Sihenda chilagane hichi rero kpwa ajili yenu bahi na kuhadza lanaze, ¹⁵ela ni kpwa ajili yehu swiswi huimireo mbere za Mwenyezi Mlungu na piya hinyo ambao taaphamwenga naswi rero.

¹⁶“Mnamanya vira hurivyosagala tsi ya Misiri na vira hurivyosafiri tsi za mataifa ganjina. ¹⁷Mwaona vizuka vyao vya kutsukiza, milungu ya mihi na mawe, ya feza na zahabu. ¹⁸29:18 Aeburania 12:15Hakikishani kukala taphana mlume, mchetu, mryango au mbari yoyosi yiimireyo hipha rero ndiyomricha Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, ili kuhumikira milungu ya mataifa ganjina. Dzambo hiri rindakala kama muzi ndiotsephula na kuvyala matunda ga utsungu genye sumu. ¹⁹Ichikala bada ya kusikira maneno ga chilagane hichi ambacho mkaapishwa, mutu andadziamini mwakpwe moyoni na aambe kukala andakala salama hata achilunga uyi wa moyowe, likakado hiro rindasababisha kuangamizwa kpwa atu osi, anono na ayi. ²⁰Mwenyezi Mlungu kandaswamehe mutu hiye, na tsukizize na wivuwe vindamuakira mutu hiye. Lana zosi zoandikpwa kpwenye chitabu hichi zindamphaha, naye Mwenyezi Mlungu andafuta tsetsetse dzina ra mutu hiye duniani. ²¹Mwenyezi Mlungu andamtenga kula kahi ya mbari zosi za Iziraeli aphahwe ni mapigo kulengana na lana zosi za chilagane zoandikpwa kpwenye chitabu chichi cha shariya. ²²Wakati wa chivyazi chedzacho, ana enu na ajeni kula tsi za kure achiona mapigo na makongo ambago Mwenyezi Mlungu akagareha kpwenye tsi hino, andaamba, ²³29:23 Mwandzo 19:24–25tsi yosi ikakala litsapi ikabwiningizwa ni mawe ga moho wa chibiriti na munyu; takuna ndichophandwa hata nyasi tazindamera kuko. Tsi ikakala dza midzi ya Sodoma na Gomora, Adima na Seboimu ambazo Mwenyezi Mlungu waziangamiza wakati kala akatsukirwa sana. ²⁴Ndipho atu a mataifa ganjina gosi andauza aambe, ‘Kpwa utu wani Mwenyezi Mlungu akaihenda vino tsi hino? Kpwa utu wani watsukirwa sana?’ ²⁵Nao andajibiwa hiri, ‘Ni kpwa sababu avundza chilagane cha Mwenyezi Mlungu, Mlungu wa akare aho arichoika nao ariphoatuluza kula tsi ya Misiri. ²⁶Achendahumikira na kuabudu milungu yanjina asiyoimanya na ambayo akahazwa ni Mwenyezi Mlungu. ²⁷Ndiyo mana Mwenyezi Mlungu watsukirirwa sana tsi hino na kuirehera lana zosi zoandikpwa kpwenye chitabu chichi. ²⁸Naye Mwenyezi Mlungu, achiausa kula kpwenye tsi yao kpwa usiru na tsukizi nyinji, achiatsupha kpwenye tsi yanjina dza arivyo rero.’

²⁹“Mambo ga siri ni ga Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, ela gara ambago gakaikpwa wazi ni gehu na ana ehu hata kare na kare, ili hugbwire maneno gosi ga shariya hino.”

Kumuuyira tsona Mwenyezi Mlungu

¹Musa achienderera kugomba achiamba, “Vivi nkakuikirani baraka na lana mtsambule. Wakati mambo higa gosi gakakuphahani namwi munasagala kahi ya mataifa ganjina ambako Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu akakutsamulani, tambukirani malagizo higa. ²Mchimuuyira Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, mwimwi na ana enu, mchilunga kpwa moyo wosi na roho yosi nenore ninarokuamuruni rero, ³hipho ndipho Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ndiphokuuyizirani kuongokerwa kpwenu. Iye andakuonerani mbazi na akukusanyeni tsona kula kahi za mataifa ambako akakutsamulani. ⁴Hata napho mkatsamulwa hadi seemu za kure kabisa, Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakukusanyani kula hiko na akuuyizeni. ⁵Halafu Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andakurehani tsona kpwenye tsi iriyokala ya akare enu ili muimiliki. Naye andakuhendani muongokerwe na mkale anji kuriko akare enu. ⁶Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakuhendani mwimwi na vivyazi vyenu mkale atiifu30:6 Hipha Chieburania chinaamba, dekani magovi ga mioyo yenu. kusudi mummendze iye kpwa mioyo yenu yosi na roho zenu zosi ili mkale moyo. ⁷Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andahenda lana hizi zosi zifikire maadui genu ambago gakugayisani. ⁸Namwi mundalunga tsona sauti ya Mwenyezi Mlungu na kugbwira amurize zosi ninazokuphani rero. ⁹Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakuhendani muongokerwe katika chila mndirohenda; mundakala na ana anji na ngʼombe nyinji na mavuno manji kula kpwenye minda yenu. Mana andahamirwa tsona kukuhendani muongokerwe sana dza vira arivyohamirwa ni akare enu. ¹⁰Higa gandakala tu ichikala mundamphundza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kugbwira amuri na masharutige goandikpwa kpwenye chitabu chichi cha shariya. Na ichikala mundamuuyira na mioyo yenu na roho zenu zosi.

Kutsambula uzima ama chifo

¹¹“Amuri ninazokuphani rero sizo ngumu sana kpwenu, wala tazikure namwi. ¹²30:12 Arumi 10:6–8Tazimlunguni hata muambe, ‘Ni ani ndiyepanda dzulu mlunguni akahurehere ili huphahe kuzisikira na kuzitii?’ ¹³Wala tazingʼambo ya bahari, hata muambe, ‘Ni ani ndiyevuka bahari akahurehere kusudi huzisikire na kuzitii.’ ¹⁴Ela neno ri phephi sana nawe, ri mwako kanwani na mwako moyoni, mphahe kuritimiza.

¹⁵“Rero hino ninakuikirani kahi ya uzima na manono uphande mmwenga, chifo na mai uphande wanjina. ¹⁶Napho mundalunga amuri za Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, ambazo ninakuphani rero, mchimmendza Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kulunga njiraze na kugbwira shariya, masharuti na malagizoge, phahi, mundasagala na kuenjerezeka; naye Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakujaliyani kpwenye tsi ambayo myaimiliki. ¹⁷Ela mioyo yenu ichigaluka na kurema kumphundza, mchivutwa kuabudu milungu yanjina na kuihumikira, ¹⁸ninakutangazirani ihi rero kukala mundaangamizwa. Tamundasagala kpwa muda mure kpwenye tsi ambayo munayophiya mkairisi, ngʼambo ya muho Joridani. ¹⁹Rero ninaiha mlunguni na tsi zishuhudiye chinyume chenu, kukala nkakuphani mtsambule kahi ya uzima na chifo, kahi ya baraka na lana. Phahi, tsambulani uzima mwimwi na chivyazi chenu mphahe kuishi. ²⁰30:20 a Mwandzo 12:7; b Mwandzo 26:3; c Mwandzo 28:13Mmendzeni Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, tiini sautiye na mugbwirane naye. Kpwa sababu Iye ndiye chandzo cha uhai wenu na andakuphani maisha mare kpwenye tsi ambayo Mwenyezi Mlungu waapa kuapha akare enu, yani Burahimu, Isaka na Jakobo.”

Joshuwa anahala nafwasi ya Musa

(Isabu 27:12–23)

¹Musa achienderera kugomba na Aiziraeli osi, ²31:2 Isabu 20:12achiaambira: “Mino rero nina umuri wa miaka gana mwenga na mirongo miiri na sina tsona mkpwotse wa kunyendeka nimendzavyo. Tsona Mwenyezi Mlungu akaniamba sindavuka muho Joridani. ³Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andakutanguliyani na kuangamiza mataifa ganjina gasagalago hiko, kusudi muhale tsi yao. Joshuwa andakala chilongozi wenu dza vira Mwenyezi Mlungu arivyoamba. ⁴31:4 Isabu 21:21–35Mwenyezi Mlungu andagaangamiza mataifa higo dza arivyoaangamiza Sihoni na Ogi, afalume a Aamori na tsi yao. ⁵Mwenyezi Mlungu andakuphani ushindi chinyume chao namwi mundaahenda kulengana na shariya yosi niriyokuamuruni. ⁶Kalani imara na hodari, msiaogophe wala asikutishireni, mana Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, andaphiya phamwenga namwi. Iye kandakurichani wala kukutsuphani.”

⁷Halafu Musa achimuiha Joshuwa, achimuambira mbere za atu osi a Iziraeli, “Ukale imara na hodari, mana uwe undaalongoza atu hinya kpwendarisi tsi ambayo Mwenyezi Mlungu waapa kuapha akare ao, nawe ndiwe ndiweaganyira airisi. ⁸31:8 Joshuwa 1:5; Aeburania 13:5Mwenyezi Mlungu andakutanguliya, andakala phamwenga nawe. Iye kandakuricha wala kukutsupha. Kpwa hivyo, usiogophe wala usifwe moyo.”

Kusoma shariyachila mwaka wa sabaa

⁹Phahi, Musa waandika shariya iyo na achiapha Alawi ambao ni alavyadzi-sadaka na atumia osi a Iziraeli. Hinyo alavyadzi-sadaka ndio ariokala achitsukula Sanduku ra Chilagane ra Mwenyezi Mlungu. ¹⁰31:10 Kumbukumbu 15:1–2; Kumbukumbu 16:13–15Halafu achiaamuru achiamba, “Chila mwisho wa mwaka wa sabaa undakala ni wakati wa kuricha huru. Wakati wa Sikukuu ya Vibanda, ¹¹atu osi a Iziraeli ndiphokpwedza mbere za Mwenyezi Mlungu phatu phara ndiphotsambula, mundaasomera atu osi a Iziraeli shariya hino. ¹²Mundakusanya alume, achetu, anache na ajeni anaoishi kpwenye midzi yenu, kusudi chila mmwenga asikire maneno higa na kudzifundza kumuogopha Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu na kukala makini kugbwira maneno ga shariya hino. ¹³Na chivyazi chao ambacho tachidzangbwesikira shariya ya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, aphahe kuisikira na kudzifundza kumuogopha Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, muda wosi ndiosagala kpwenye tsi ambayo myairisi ngʼambo ya muho Joridani.”

Maneno ga mwisho ga Musa

¹⁴Mwenyezi Mlungu achimuambira Musa, “Vivi sikuyo ya kufwa ikafika. Muihe Joshuwa, mwedze phamwenga kpwenye hema ra mkpwutano kusudi nimuphe malagizo.” Phahi, Musa na Joshuwa aphiya achendaima kpwenye hema ra mkpwutano, ¹⁵naye Mwenyezi Mlungu achiatsembukira kpwenye nguzo ya ingu ambayo yaima kpwenye mryango wa hema.

¹⁶Mwenyezi Mlungu achimuambira Musa, “Sambi u phephi na kufwa dza akareo na bada ya chifocho, atu andaandza kuniricha na kulunga milungu yanjina ya tsi iyo ambamo andaphiya kpwendasagala. Andaniricha na kuvundza chilagane nricholagana nao. ¹⁷Siku iyo nindaatsukirirwa na niariche na kufwitsa uso wangu, nao andaangamizwa. Mai manji na mashaka gandaaphaha hata amanye gakaaphaha kpwa sababu Mlungu wao kala ka kahi zao. ¹⁸Kpwa kpweli nindaafwitsa uso wangu kpwa sababu ya mambo mai gosi kpwa kugalukira milungu yanjina.

¹⁹“Sambi, andika wira huno, uafundze atu a Iziraeli auimbe kusudi ukale ushuhuda wangu chinyume chao. ²⁰Mana ndiphoaphirika kpwenye tsi, tsi yenye rutuba, dza vira nrivyoapira akare ao; nao achirya, achishiba na kukala vitibwatibwa, andagalukira milungu yanjina na kuihumikira. Andanibera na kuvundza chilagane changu. ²¹Na ndiphofikpwa ni mai manji na tabu, wira huno undakala ushaidi ndioagbwiza haya mana taundayalwa ni chivyazi chao. Hata kabila sidzangbweaphirika kpwenye tsi nriyoapa kuapha namanya go ambago andagahenda.”

²²Phahi, Musa waandika wira hinyo siku iyo-iyo, achiafundza Aiziraeli.

²³31:23 Isabu 27:23; Joshuwa 1:6Halafu Mwenyezi Mlungu achimuamuru Joshuwa, mwana wa Nuni, achimuamba, “Ukale imara na hodari, mana undaalongoza Aiziraeli kpwenye tsi ambayo nkaapa kuapha nami nindakala phamwenga nawe.”

²⁴Musa ariphomala kuandika maneno ga shariya iyo hangu mwandzo hadi mwisho, ²⁵achiaamuru Alawi ariokala anatsukula rira Sanduku ra Chilagane ra Mwenyezi Mlungu achiamba, ²⁶“Halani chitabu hichi cha shariya, mchiike phephi na Sanduku ra Chilagane ra Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu, kusudi chikale shaidi chinyume chenu. ²⁷Mana namanyani murivyo, mu atu aasi na a likakado. Ichikala mkakosa kumtii Mwenyezi Mlungu wakati ni mzima phamwenga namwi, nchifwa indakaladze? ²⁸Kusanya atumia osi a mbari zenu na akulu enu niphahe kugomba maneno higa mwao masikironi nako mlunguni na dunia kukale shaidi kukala Aiziraeli anamanya alondwago ahende. ²⁹Mana namanya nchifwa hakika mundaricha kuhenda manono na kuricha hira njira nriyokuamuruni muilunge. Na siku zedzazo mundaphahwa ni mambo ga kutisha mana mundahenda mai mbere za Mwenyezi Mlungu na kumtsukiza kpwa mahendo genu.”

Wira wa Musa

³⁰Halafu, Musa achigomba maneno gosi ga wira huno kula mwandzo hadi mwisho mbere za mkpwutano wosi wa Aiziraeli.

¹Hega sikiro, ee mlunguni nami ndagomba.

Sikira, ee dunia, maneno nnagogomba.

²Mafundzo gangu gandateha-teha dza mvula,

maneno gangu gandatwena dza manena.

Gandakala dza manyunyu kpwenye mimea mitsanga,

dza mvula chache-chache kpwenye nyasi.

³Nindatangaza dzina ra Mwenyezi Mlungu,

Aa togolani ukulu wa Mlungu wehu!

⁴Iye ndiye Mwamba, kazize ni kamilifu,

njiraze zosi ni za haki.

Iye ni Mlungu muaminifu asiyekala na kosa,

Iye anahenda mambo ga sawa na ga haki.

⁵Ela mwimwi munahenda garigo mai,

mwimwi simwi anae tsona.

Mwimwi mu atu ayi tsona a chivyazi chirichoangamika.

⁶Mwi atu apumbavu na msio achili,

munawezadze kumripha hivyo Mwenyezi Mlungu?

Dze, ye siye sowe yenu ariyekuumbani,

ariyekutengezani na kukuimarishani?

⁷Tambukirani siku zotsupa,

ririkana miaka minji yotsupa.

Uzani sowe zenu andakumanyisani,

uzani avyere enu nao andakusemurirani.

⁸32:8 Mahendo 17:26Mlungu Ariye Dzulu Kuriko Vyosi phoganyira mataifa urisi wao,

phoganya anadamu osi,

chila taifa wariikira miphakaye,

kulengana na isabu ya ana a Iziraeli,32:8 Ana a Iziraeli hipha Chiyunani ni ana a Mlungu, Chieburania ni ana a Iziraeli.

⁹ela Mwenyezi Mlungu wadziikira atu a Iziraeli akale akpwe,

Jakobo ndiye mtalo wa urisi achiodziikira.

¹⁰Mwenyezi Mlungu wakuonani kpwenye tsi ya jangbwa mwi Aiziraeli,

jangbwa huphu renye miriro ya nyama a tsakani.

Wakuzungulusirani mikonoye na kukutundzani.

Wakuchingani na kukuroromani dza tembe ya dzitsore.

¹¹Wakala dza kozi anayetsamula chidzumbache,

na kuuruka phephi na vidzanavye.

Chisha achiandzula maphage ili kuvigbwira,

na kuvitsukula dzulu ya maphage.

¹²Mwenyezi Mlungu mwenye wamlongoza

na takuyakala mlungu wanjina phamwenga naye.

¹³Waahenda amiliki seemu za dzulu za tsi,

nao achirya mavuno ga minda.

Achimupha asali kula kpwenye mwamba afyondze

na mafuha ga zaituni kula kpwenye dziwe dzifu.

¹⁴Mlungu waapha siagi na maziya kula kpwa mbuzi na mangʼondzi,

marunya ga ana ngʼondzi na maturume,

na mbuzi kula Bashani.

Waapha mtsere nono kabisa

na achinwa uchi mnono wa zabibu.

¹⁵Ela mwi32:15 Mwi atu a Iziraeli hipha tafusiri zanjina zinaamba Jeshuruni ambayo manage ni aaminifu au a haki. atu a Iziraeli mwanona,

halafu mchimpiga teke Mwenyezi Mlungu.

Mwatiya mwiri sana, muchikala vitibwatibwa na mchinyinyiha

halafu mchimricha Mwenyezi Mlungu ariyekuumbani,

mchibera Mwamba wa wokofu wenu.

¹⁶Mchimtiya wivu kpwa milungu yenu mijeni,

mchimfyakatsira areye kpwa mahendo genu ga kutsukiza.

¹⁷32:17 1 Akorintho 10:20Mwalavya kafara kpwa pepho ambao kala siyo Mlungu kpwenu,

mwalavira kafara milungu msiyoimanya hata chidide,

milungu miphya yokpwedzerani, dzuzi-dzuzi

ambayo akare enu taayaiogopha.

¹⁸Tamuyajali Mwamba, yuya yekuphani uzima.

Mwamyala Mlungu ariyekuvyalani.

¹⁹Mwenyezi Mlungu waona dzambo hiro, achikuremani;

kpwa sababu ya kutsukizwa ni anae alume na achetu.

²⁰Achiamba hivi, “Nindakufwitsani uso wangu

nione mwisho wenu undakaladze.

Mana mwimwi mu chivyazi chinachohenda mai,

anache asiokala na uaminifu wowosi.

²¹32:21 1 Akorintho 10:22; Arumi 10:19Akanifyakatsira kuona wivu kpwa chitu chisichokala mlungu kpwenu,

akanitsukiza kpwa vizuka vyao.

Kpwa hivyo nindakuhendani muaonere wivu atu ambao sio Ayahudi,

nindakutsukizani kpwa kuhumira taifa risiro na ufahamu.

²²Mana tsukizi zangu zikavuvurira moho,

moho unaaka hadi tsini ya arizi,32:22 Hadi sheoli yani kuzimu.

Undaocha dunia na vinavyovyalwa ndaniye,

Undaitiya moho misingi ya myango.

²³Nindarundika majanga dzulu yenu,

nindakulatsani na mivi yangu.

²⁴Mundaondezwa ni ndzala,

mundaphya na dzoho kali

na makongo ga kuolaga.

Nindareha nyama a tsakani enye meno makali akushambuliyeni

na nyoka zenye sumu ziambalazo vumbini zikungʼateni.

²⁵Kondze mundafwa kpwa kukatwa kpwa upanga,

na ndani ya nyumba mundafwa kpwa wuoga.

Mabarobaro na asichana andaolagbwa vivyo,

hata ana a kuamwa na atumia a komvwi nao andaolagbwa vivyo.

²⁶Ningeamba kukala nindaangamiza kabisa

na kuahenda asitambukirwe tsona ni mutu yeyesi,

²⁷ela naogopha ngulu za maadui gao,

sedze gakaamba kukala

gakafwaulu kuaolaga,

nami Mwenyezi Mlungu sikahenda chitu katika mambo higa!”

²⁸Iziraeli ni taifa ambaro tarina ikima,

atue taaelewa mambo.

²⁹Angekala na ikima angemanya kpwa utu wani atiywa adabu namuna hiyo,

angeweza kuelewa mwisho wao undakaladze.

³⁰Mutu mmwenga anawezadze kuaturya atu elufu mwenga,

na atu airi akaweza kuzoresa atu elufu kumi,

isiphokala Mwamba wao ukale ukaaguza,

isiphokala Mwenyezi Mlungu akale akaarichira tsari?

³¹Hata maadui gehu ganamanya wazi,

milungu yao siyo Mwamba wa nguvu dza Mlungu wehu.

³²Mana mzabibu wao ni mzabibu wa Sodoma,

na ula minda ya Gomora.

Zabibuze zina sumu,

tsanaze zi utsungu.

³³Uchi wa zabibu zao ni sumu ya nyoka,

ni dza sumu kali ya fira.

³⁴Nkaika mambo higa nigahumire badaye,

nindagafwitsa kpwenye nyumba yangu ya hazina.

³⁵32:35 Arumi 12:19; Aeburania 10:30Ni kazi yangu kuriphiza chisasi, ndariphiza,

wakati magulu gao ndiphoereza;

mana siku ya janga rao ikafika phephi

kubanangbwa kpwao kundafika upesi.

³⁶32:36 Zaburi 135:14Hakika Mwenyezi Mlungu andaamula atue,

na kuonera mbazi atumishie,

wakati ndiphoona nguvu zao zikasira

wala taphana chiyesala, busu au mutu huru.

³⁷Halafu Mwenyezi Mlungu andauza, i kuphi milunguyo,

mwamba muriouchimbirira mkale salama?

³⁸I kuphi yo milungu yenu yorya marunya ga sadaka zenu

na kunwa uchi wa zabibu wa sadaka zenu za chinwadzi?

Phahi na iime, ikuteryeni;

iricheni iyo ikale urindzi wenu!

³⁹Vivi lolani na mmanye kukala Mimi machiyangu ndimi Mlungu

na wala taphana wanjina isiphokala mimi.

Mimi nkuolaga na kuika moyo,

ninalumiza na kuphoza,

na taphana yeyesi awezaye kutivya kula katika mikono yangu.

⁴⁰Mana ninagolosa mkpwono wangu dzulu mlunguni na kuapa

kuamba: Kpwa kpweli dza niishivyo hata kare na kare,

⁴¹ndiphonola upanga wangu unaomeka-meka,

na mkpwono wangu ndiphokala tayari kulavya hukumu,

nindagariphiza chisasi maadui gangu,

nindaaripha hara nyo nimena.

⁴²Mivi yangu ndairevya na milatso,

upanga wangu undarya nyama,

milatso ya ariofwa na nyo ariohalwa zewe

kula kpwa maadui sujaa a viha.32:42 Chieburania chinaamba, maadui a vitswa vya nyere nyire.

⁴³32:43 Arumi 15:10; Maono 19:2“Mwi mataifa, shangiliyani na atue,

milungu yosi mzamireni mumuabudu.32:43 Vitabu vyanjina tavina seemu hino.

Mana Mwenyezi Mlungu andariphiza chisasi kpwa milatso ya atumishie,

anaariphiza chisasi maaduige,

andariphiza chisasi hinyo ammenao

na kutakasa yo tsi kpwa ajili ya atue.”

⁴⁴Musa wakpwedza na Joshuwa, mwana wa Nuni, na achigomba maneno ga wira huno, kusudi Aiziraeli osi agasikire.

⁴⁵Musa ariphomala kuaambira atu a Iziraeli maneno higa gosi, ⁴⁶achiaambira, “Ikani mwenu mioyoni maneno gosi ninagokuphani vi rero. Ili muamuru ana enu kusudi alunge kpwa uaminifu maneno gosi ga shariya hino. ⁴⁷Mana shariya hino si maneno mahuphu ela ni uzima wenu; kpwa njira ya shariya hino, mundaishi maisha mare kpwenye tsi munayophiya kpwendairisi, ngʼambo ya muho Joridani.”

Chifo cha Musa chinatabiriwa

⁴⁸32:48 Isabu 27:12–14; Kumbukumbu 3:23–27Siku iyo-iyo, Mwenyezi Mlungu achimuambira Musa, ⁴⁹“Kaambuke mwango Nebo urio kahi za myango ya Abarimu kpwenye tsi ya Moabu, kuelekeya mudzi wa Jeriko, ulole tsi ya Kanani ninayoapha Aiziraeli airisi. ⁵⁰Kuko hiko dzulu ya mwango undafwa na kukutana na akareo dza vira mwenenu Aruni arivyofwa katika mwango Hori na kukutana nao. ⁵¹Hino ni kpwa sababu mwimwi mosi airi mwavundza uaminifu wenu kpwangu mbere za Aiziraeli mriphokala kpwenye madzi ga Meriba, phephi na mudzi wa Kadeshi, ko jangbwa ra Sini. Mchikosa kuonyesa utakatifu wangu kahi ya Aiziraeli. ⁵²Undaona tsi iriyo mberezo, ela kundainjira kpwenye tsi iyo ninayoapha Aiziraeli.”

Musa anabariki mbari za Iziraeli

¹Hino ndiyo baraka ambayo Musa, mutu wa Mlungu waatakira Aiziraeli kabila ya chifoche. Wagomba hivi.

²Mwenyezi Mlungu wakpwedza kula mwango Sinai,

wautsembukira kula mwango Seiri,

achingʼaza kula mwango Parani.

Watsembuka kahi ya maelufu ga malaika,

na moho unaoaka katika mkpwonowe wa kulume.

³Mwenyezi Mlungu anaamendza atue,

atakatifue osi ni maliye.

Kpwa hivyo anasagala phakpwe maguluni

na kuphaha malagizo kula kpwakpwe.

⁴Musa wahuamuru hutii shariya;

ambayo ni mali ya taifa rehu ra atu a chivyazi cha Jakobo.33:4 Tafusiri ya Chieburania inaamba Jakobo.

⁵Mwenyezi Mlungu achikala mfalume wa Iziraeli,33:5 Chieburania anaamba Jeshuruni, ambaro ni dzina ranjina ra Iziraeli.

wakati vilongozi aho ariphokutana,

na mbari zosi ziriphokusanyika.

⁶Musa achigomba kuhusu mbari ya Rubini:

“Rubini na aishi, asifwe,

ela atue naakale achache.”

⁷Kuhusu mbari ya Juda achiamba,

“Ee Mwenyezi Mlungu phundza chiriro cha mbari ya Juda;

muuyize tsona kpwa atue.

Pigana kpwa mikonoyo kpwa ajiliye,

uterye mbari ya Juda mbere za maaduige.”

⁸33:8 Kutsama 28:30; Kutsama 17:7; Kutsama 17:7; Isabu 20:13Kuhusu mbari ya Lawi achiamba,

“Ee Mwenyezi Mlungu,

aphe nyo aaminifuo, yani atu a chivyazi cha Lawi kumanya ulondavyo,

kuhumira mawe ga kumanyisa ulondavyo.

Aho urioajeza hiko Masa,

na uchishindana nao kpwenye madzi ga Meriba.

⁹Alawi apaza avyazi ao,

taayakubali ndugu zao,

taayashuulikiya ana ao,

mana alunga shariyazo,

na kugbwira chilaganecho.

¹⁰Andafundza chivyazi cha Jakobo malagizogo;

na atu a Iziraeli shariyayo.

Aho andaika uvumba mberezo

na sadaka kamili za kuochwa dzulu ya phatupho pha kulavira sadaka.

¹¹Ee Mwenyezi Mlungu, jaliya maliye,

na ukubali kazi za mikonoye,

vundza nguvu za maaduige,

nguvu za anaomzira ili asiunuke tsona.”

¹²Kuhusu mbari ya Benjamini achiamba,

“Hino ni mbari ambayo Mwenyezi Mlungu anaimendza,

nayo inakala salama phephi naye.

Iye anairinda dii yosi,

nayo nkusagala kahi za mafuzige ga mkpwotse.”

¹³Kuhusu mbari ya Yusufu achiamba,

“Mwenyezi Mlungu ajaliye tsiiye,

kpwa baraka nono kabisa kula dzulu mlunguni na manena,

na kpwa madzi galago tsini.

¹⁴Ijaliwe na matunda manono ganagoivwa kpwa dzuwa,

na matunda manono ga chila mwezi,

¹⁵kpwa mavuno manono ga myango ya kare,

na mavuno manono ga vidzango vya kare na kare.

¹⁶33:16 Kutsama 3:2Tsiye iodzale gosi garigo manono,

ijaliwe razi za iye yekala ndani ya chira chitsaka.

Baraka hizi ziedzere atu a mbari ya Yusufu,

ariye mkpwulu kahi za nduguze.

¹⁷Mkpwotsewe ni dza wa ndzau wa mwandzo,

na pembeze ni dza za nyahi.

Andazihumira kusukuma mataifa;

gosi andagasukuma hadi pembe za dunia.

Pembe hizo ni Efuraimu ariye na elufu kumi

na maelufu ga Manase.”

¹⁸Kuhusu mbari ya Zabuloni achiamba

“Zabuloni na Isakari muongokerwe kpwenye shuuli zenu

na munaphokala kpwenye mahema genu.

¹⁹Andaalika atu kpwenye mwango wao,

na hiko andalavya sadaka zifwahazo.

Mana aho andavweha utajiri wao kula baharini

na hazina zofwitsika kpwenye mtsanga.”

²⁰Kuhusu mbari ya Gadi achiamba,

“Naatogolwe Mlungu anayemupha Gadi seemu kulu.

Gadi ananyapira dza simba

achiahula mkpwono na zekeya ra chitswa.

²¹Wadzitsamburira seemu nono kuriko yosi,

phatu photengbwa kukala seemu ya amiri-jeshi.

Waalongoza atu na kumsikira Mwenyezi Mlungu,

watimiza mpango wa Mlungu kpwa Iziraeli.”

²²Kuhusu mbari ya Dani achiamba hivi,

“Dani ni mwana simba

atinaye kula Bashani.”

²³Kuhusu mbari ya Nafutali achiamba,

“Ee Nafutali yemvuniswa upendeleo,

yeodzala baraka za Mwenyezi Mlungu,

tsiiyo ni hadi kpwenye ziya Galilaya

na uphandewe wa mwakani.”

²⁴Kuhusu mbari ya Asheri achiamba,

“Asheri na abarikiwe kuriko ana osi a Jakobo,

na amendzwe zaidi ni nduguze osi;

utajiriwe na ukale dza chigulu chichovwikpwa mafuha.

²⁵Midziyo indakala ya maryango ga chuma na shaba.

Usalamao undadumu maishago gosi!”

²⁶Musa achimarigiza kpwa kuamba,

“Ee Iziraeli, taphana ariye dza Mlunguo,

hiye atsupaye mlunguni kpwedza kukuterya,

atsupaye na nguvu katika anga.

²⁷Mlungu wa kare na kare ndiye chimbiriro renu;

na mikonoye ya nguvu inaativya.

Waazola maadui mbere zenu;

waamba, ‘Aangamizeni.’

²⁸Kpwa hiyo, atu a Iziraeli achisagala salama,

chivyazi cha Jakobo machiyao,

kpwenye tsi yoodzala mtsere na uchi wa zabibu,

tsi ambayo inaphaha manena kula mlunguni.

²⁹Baha mwimwi Aiziraeli.

Ni ani ariye dza mwimwi,

atu muriotivywa ni Mwenyezi Mlungu,

ambaye ndiye ngao na msada wenu,

na mufyu unaoarehera ushindi!

Maadui genu gandakpwedza gbwa maguluni mbere zenu,

namwi mundagavyoga-vyoga.”

Chifo cha Musa

¹Phahi, Musa achiuka tsi ya Moabu, achiphiya mwango Nebo, achendapanda hadi dzulu ya chirere chiihwacho Pisiga, nao nyo mwango unalolana na Jeriko. Hipho Mwenyezi Mlungu achimuonyesa tsi yosi: kula Giliadi hadi Dani, ²seemu yosi ya Nafutali, seemu ya Efuraimu na Manase, seemu yosi ya Juda hadi Bahari Kulu, ³jangbwa ra Negebu na seemu ya jangbwa ya Dete ra Jeriko, mudzi wa mitende hadi Soari. ⁴34:4 Mwandzo 12:7; Mwandzo 26:3; Mwandzo 28:13Halafu Mwenyezi Mlungu achimuambira Musa, “Hino ndiyo tsi hira nriyomuapira Burahimu, Isaka na Jakobo kukala nindaapha chivyazi chao. Nkakuonyesa uione na matsogo mwenye, ela kundafika hiko.”

⁵Phahi, Musa mtumishi wa Mwenyezi Mlungu achifwa hiko tsi ya Moabu, kulengana na neno Mwenyezi Mlungu arirogomba. ⁶Wazikpwa deteni kpwenye tsi ya Moabu, kulolana na mudzi wa Bethi-Peori; ela hadi rero, taphana mutu anayemanya mbiraye. ⁷Musa kala ana umuri wa miaka gana mwenga na mirongo miiri ariphofwa, ela matsoge kala tagadzangbwekotseka na nguvu za mwiriwe taziyaphunguka. ⁸Aiziraeli achihenda hanga ra chifoche kpwa muda wa siku mirongo mihahu kpwenye tsi ya Moabu. Halafu siku za chiriro na kuomboleza chifoche zichisira.

⁹Joshuwa mwana wa Nuni achiodzala roho ya ikima, kpwa sababu Musa kala akambandikira mikono. Hivyo Aiziraeli achimtii Joshuwa na kulunga shariya ambazo Mwenyezi Mlungu wamupha Musa.

¹⁰34:10 Kutsama 33:11Takudzangbwezembuka tsona nabii kahi ya Iziraeli dza Musa, ambaye Mwenyezi Mlungu wagomba naye uso kpwa uso. ¹¹Taphana nabii wanjina ambaye wahenda ishara zosi na vilinje vyosi dza vira ambavyo Mwenyezi Mlungu wamuhuma Musa ahende mbere za mfalume wa Misiri, atue na tsiiye yosi. ¹²Taphana nabii wanjina ambaye akahenda mambo makulu gosi na gosi ga kutisha dza arivyohenda Musa mbere za Aiziraeli osi.