Danieli

Chitabu cha

DANIELI

Tanga mbere

Chitabu hichi chaandikpwa wakati Ayahudi kala akatsamizwa kpwa lazima ni mfalume Nebukadineza ambaye kala kammanya Mlungu. Muhusika mkpwulu kpwenye chitabu hichi ni Danieli, mmwenga wa hara ariotsamizwa kuphirikpwa Babeli. Mana ya Danieli ni “Mlungu ni muamuli wangu.”

Lengo ra muandishi ni kutiya atu a Iziraeli moyo na kuapha kuluphiro kukala Mlungu andaangamiza maadui gao na kuaika huru.

Chitabu hichi china seemu mbiri: Seemu ya kpwandza ni simurizi ya Danieli na asenae, aho amkuluphira Mlungu kahi ya mazingira magumu. Simurizi hizi ni mambo garigokala wakati wa utawala wa Babeli na wa Pashia. Seemu ya phiri ni ruwiya ambazo Danieli waziona. Ruwiya hizi zinatabiri kuhusu kuunuka na kugbwa kpwa tawala nyinji zisizo za Chimlungu na ushindi wa atu a Mlungu.

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Danieli na asenae ahahu 1:1–21

Mfalume Nebukadineza analoha 2:1–49

Mlungu anativya Shediraka, Meshaki na Abedinego 3:1–30

Mfalume Nebukadineza anafutwa utawalawe kpwa miaka sabaa 4:1–37

Mfalume Belishaza na maandishi ukutani 5:1–31

Mlungu anamtivya Danieli asiriwe ni simba 6:1–28

Ruwiya za Danieli 7:1—12:13

Danieli na asenae

¹1:1 2 Afalume 24:1; 2 Nyakati 36:5–7Mwaka wa hahu wa utawala wa Jehoyakimu, mfalume wa Juda, Nebukadineza, mfalume wa Babeli, wakpwedzazangira Jerusalemu. ²1:2 2 Afalume 20:17–18; 24:10–16; 2 Nyakati 36:10; Isaya 39:7–8Phahi Mwenyezi Mlungu wamtiya mfalume Jehoyakimu mikononi mwa Nebukadineza phamwenga na seemu ya miyo ya nyumba ya kuvoya Mlungu. Naye achiitsukula hadi tsi ya Shinari, achendayiinjiza phatu pha kuikira hazina kpwenye nyumba ya mlunguwe.

³Chisha ye mfalume achimlagiza Ashipenazi, mkpwulu wa maofisaage ahale seemu ya Aiziraeli kula nyumba ya chifalume na nyumba za vilongozi edze nao; ⁴yani barobaro asio na virema, enye sura nono, enye ikima, amanyao mambo, agbwirao mambo upesi na enye uwezo wa kuhumika nyumbani mwa mfalume. Chisha aafundze kugomba na kuandika luga ya Chikalidayo. ⁵Mfalume waamuru ahewe chakurya dza cho aryacho iye na uchi dza nyo anwao iye. Nao kala ni afundzwe kpwa muda wa miaka mihahu chisha aphirikpwe akaandze kumuhumikira mfalume. ⁶Kahi ya atu ariotsambulwa kala ni Danieli, Hanania, Mishaeli na Azaria, atu a mbari ya Juda. ⁷Ye mkpwulu wa maofisaa waapha madzina ganjina. Danieli wamuiha Beliteshaza, Hanania achimuiha Shediraka, Mishaeli achimuiha Meshaki na Azaria achimuiha Abedinego.

⁸Ela Danieli wakata shauri mwakpwe moyoni kukala kandadzitiya najisi kpwa kurya chakurya wala kunwa uchi wa mfalume. Kpwa hivyo achimvoya ye mkpwulu wa maofisaa amruhusu asidzitiye najisi. ⁹Phahi Mlungu wamjaliya Danieli, na achimuhenda ye mkpwulu wa maofisaa ampendelee na amuonere mbazi. ¹⁰Ye mkpwulu achimuamba Danieli, “Naogopha sedze ye bwana wangu, mfalume, iye ariyekupangirani mtalo wa chakurya na chinwadzi, akaone tamnyinyiha dza go marika genu, kpwa riro mnihende niolagbwe.” ¹¹Ndipho Danieli achigomba na ye muimirizi ariyetsambulwa ni ye mkpwulu wa maofisaa aimirire Danieli, Hanania, Mishaeli na Azaria achiamba, ¹²“Hunakuvoya uhujeze swiswi atumishio kpwa kuhupha mtsunga na madzi ga kunwa bahi kpwa muda wa siku kumi. ¹³Chisha hulenganishe na nyo barobaro aryao chakurya cha chifalume ndipho ukate shauri kuhuhendera kulengana na vyo ndivyohuona.” ¹⁴Phahi wakubali achiajeza kpwa muda wa siku kumi. ¹⁵Siku kumi ziriphosira, achiaona ananyinyiha na akanona kuriko hara barobaro aryao chakurya chinono cha mfalume. ¹⁶Bada ya hipho ye muimirizi wahupha mtsunga bahi kahuphere cho chakurya chinono na uchi wa mfalume.

¹⁷Mlungu waapha marifwa aha barobaro a ne na achiahenda aelewe maandishi ga chila aina na ikima. Phamwenga na vivyo achimupha Danieli kuelewa ruwiya na ndoso za chila namuna.

¹⁸Miaka mihahu ambayo kala ikaikpwa ni mfalume iriphosira, mkpwulu wa maofisaa waareha hara barobaro mbere za Nebukadineza. ¹⁹Naye mfalume achigomba nao, achiona kukala taphana ariyekala dza Danieli, Hanania, Mishaeli na Azaria. Kpwa hivyo achiandza kumuhumikira mfalume. ²⁰Phahi utu wowosi arioauza, ikale ni ikima au kumanya mambo, iye waaona kukala anafwaha kano kumi kushinda aganga na apigi a mburuga osi ariokala kpwenye ufalumewe wosi. ²¹Naye Danieli waenderera kuhumika kuko hadi mwaka wa kpwandza wa mfalume Koreshi.

Ndoso ya mfalume Nebukadineza

¹Mwaka wa phiri wa utawalawe, Nebukadineza waloha ndoso yomuhenda ayugike mwakpwe moyoni hadi achikosa usingizi. ²Ndipho ye mfalume achilagiza aganga, apigi a mburuga, atsai na enye ikima a Kalidayo edze amuambire yo ndoso ariyoiloha. Nao akpwedzaima mbere. ³Ndipho mfalume achiaambira, “Mimi nkaloha ndoso nayo ikahenda moyo wangu uyugike. Nami nalonda nimanye manaye.” ⁴Nao achimjibu ye mfalume kpwa luga ya Chiaramu achimuamba, “Ee mfalume, ishi hata kare na kare! Huambire swiswi atumishio yo ndoso, naswi hukuambire manaye.” ⁵Mfalume achiaambira, “Nikaamua hivi; ni muniambire yo ndoso yenye na mniambire manaye. Musiphohenda hivyo, vilungo vyenu vindakatwa-katwa na nyumba zenu zibomolwe. ⁶Ela muchinisemurira yo ndoso na kuniambira manaye, nindakuphani zawadi na ishima kulu. Phahi nisemurirani yo ndoso na muniambire manaye.” ⁷Nao achijibu kano ya phiri achiamba, “Ee mfalume, huambire yo ndoso swiswi atumishio naswi hundakuambira manaye.” ⁸Mfalume achiajibu achiamba, “Namanya kamare kukala mnalonda kuangamiza wakati kpwa kukala mnamanya vyo nchivyogomba tavindagaluka. ⁹Ichikala tamundaniambira yo ndoso, adabu yenu ni mwenga. Mkapanga njama munichenge na kuniambira maneno mai mchikuluphira kukala ndagaluza maazo. Kpwa hivyo niambirani yo ndoso nami ndamanya kukala munaweza kuniambira manaye.” ¹⁰Nyo enye ikima a Kalidayo achimuamba mfalume, “Phapha duniani taphana mutu awezaye kukutimizira ulondago. Taphana mfalume ariyeuza aganga au apigi a mburuga au enye ikima a Kalidayo utu dza uhu, hata akale ni mkpwulu na mwenye nguvu chiasi gani. ¹¹Utu uulondao uwe mfalume ni mgumu, taphana mutu awezaye kukufwenurira isiphokala yo milungu, nayo taisagala na atu.”

¹²Gaga gamtsukiza sana mfalume, achilagiza enye ikima osi a Babeli aolagbwe. ¹³Phahi ro lagizo ra kuolaga nyo enye ikima richitangazwa. Na achihuma atu akamuendze Danieli na asenae ili aaolage. ¹⁴Danieli kpwa makini na busara waphiya kpwa Arioko mkpwulu wa arindzi a mfalume ambaye kala akatuluka kpwendaolaga enye ikima a Babeli. ¹⁵Achimuuza Arioko, “Mbona ro lagizo ra mfalume ni kali namuna hiyo?” Arioko achimsemurira Danieli garigohendeka. ¹⁶Phahi Danieli wainjira kpwa mfalume achendamvoya amuphe wakati ili aweze kumuambira mana ya yo ndoso.

¹⁷Ndipho Danieli achiphiya kpwakpwe nyumbani achendaambira asenae, yani Hanania, Mishaeli na Azaria, ¹⁸achiaambira avoye Mlungu wa mlunguni aaonere mbazi kuhusu siri ya yo ndoso ili asiolagbwe phamwenga na enye ikima anjina a Babeli. ¹⁹Ndipho Danieli achifwenurirwa mana ya yo ndoso usiku kpwenye maono. Naye achimshukuru Mlungu wa mlunguni ²⁰achiamba,

“Naritogolwe dzina ra Mlungu hata kare na kare,

mana ikima na uwezo ni wakpwe.

²¹Iye agaluzaye wakati na minga,

ndiye ausaye na kutawaza afalume,

ndiye aphaye ikima atu a ikima

na ndiye aaphaye marifwa aho ario na marifwa.

²²Iye nkufwenula mambo ga ndani garigofwitsika,

iye anamanya garigo jizani,

chisha ko kpwakpwe ndiko kukalako mwanga.

²³Nakushukuru na kukutogola uwe Mlungu wa akare angu,

mana ukanipha ikima na mkpwotse,

nawe ukanionyesa hurichokuvoya,

mana ukahumanyisa gara mfalume alondago.”

²⁴Kpwa hivyo Danieli waphiya kpwa Arioko, ariyekala akatsambulwa ni mfalume aolage enye ikima a Babeli achimuamba, “Usiaolage nyo enye ikima. Niphirika kpwa mfalume nami ndamuambira mana ya yo ndosoye.”

²⁵Arioko achihenda wangbwi wa kumphirika Danieli kpwa mfalume achendamuamba, “Nikaphaha mutu kahi ya atu ariotsamizwa kpwa lazima kula Juda ambaye anaweza kukuambira mana ya yo ndosoyo.” ²⁶Ye mfalume achimuamba Danieli ambaye dzina ranjina kala ni Beliteshaza, “Dze, unaweza ukanisemurira yo ndoso nriyoloha na ukaniambira manaye?” ²⁷Danieli wamjibu ye mfalume achimuamba, “Taphana mutu wa ikima, mpigi wa mburuga, mganga wala mwenye ujuzi wa nyenyezi awezaye kukuambira uwe mfalume ndoso iyo na manaye. ²⁸Ela kuna Mlungu ko mlunguni ambaye nkuika wazi siri, naye akammanyisa mfalume Nebukadineza mambo ndigohendeka siku zedzazo. Vivi ndakuambira ndosoyo na ruwiyayo iriyokpwedzera mwako chitswani uriphokala urere mwako chitandani. ²⁹Wakati uriphokala urere mwako chitandani, waloha kuhusu mambo ndigohendeka badaye. Naye Mlungu aikaye wazi siri ya ndoso wakuonyesa gara ndigohendeka. ³⁰Siyaikirwa wazi siri ya ndoso ihi kpwa kukala nina ikima kushinda atu osi, ela ni kpwa sababuyo uwe mfalume ili umanye mana ga yo ndosoyo na maazogo.

³¹“Uwe mfalume, waloha chizuka chikulu. Chizuka hicho chenye nguvu na cha kungʼala-ngʼala sana, kala chiimire mberezo nacho kala chinatisha. ³²Chitswa cha chizuka chichi kala ni cha zahabu swafi, chifuwache na mikonoye kala ni ya feza, ndaniye na nyongaze kala ni za shaba. ³³Maguluge kala ni ga chuma, seemu ya nyayoze kala ni chuma na seemu kala ni ulongo uchioochwa. ³⁴Wakati uriphokala unalola, phakatwa dziwe kulu, naro tarikatirwe ni mwanadamu, naro richibanda zo nyayo za chuma na ulongo, nazo zichivundzika vipande-vipande. ³⁵Chisha cho chuma, nyo ulongo, shaba, feza na zahabu, vyosi vyavundzika vipande-vipande chivyamwenga, na vichikala dza wiswa wa phatu pha kuwagira wakati wa kazikazi. Phuto richedza richiuphepherusa nao tauyaonekana tsona. Ela ro dziwe kulu ro banda cho chizuka, ragaluka mwango mkpwulu na richiodzaza dunia yosi.

³⁶“Iyo ndiyo yo ndosoyo, nami ndakuambira manaye: ³⁷Ee mfalume, uwe u mfalume wa afalume uriyehewa ufalume, uwezo, nguvu na nguma ni Mlungu wa mlunguni. ³⁸Chisha achikuhenda utawale anadamu osi, nyama osi a tsakani na nyama osi a mapha. Uwe u cho chitswa cha zahabu. ³⁹Bada ya ufalumeo, kundazuka ufalume wanjina urio na uwezo mchache kuriko uhu wako, chisha kundazuka ufalume wa hahu ambao ni dza shaba ndio tawala dunia yosi. ⁴⁰Bada ya falume zizo kundazuka ufalume wa ne ndiokala na nguvu dza chuma, kpwa mana chuma nkuvundza-vundza na kusaga-saga vitu vyosi, ndipho nyo ufalume uho undavundza-vundza na kusaga-saga falume zirizotanguliya. ⁴¹Na vyo uchivyoona, nyayoze na malage ni ga chuma na seemu ni ga ulongo, manaye ni nkukala ufalume uho undaganyika. Ela ufalume uho undakala na nguvu za chuma chiasi fulani, dza uchivyoona chuma chikatsanganywa na ulongo. ⁴²Seemu zanjina za ufalume zindakala na nguvu dza chuma, ela zanjina tazindakala phamwenga dza viratu ambavyo chuma tachiweza kutsanganyika na ulongo. ⁴³Cho chuma chichotsanganywa na ulongo ni falume ndizojeza kuungana na falume zanjina kpwa kulózana atu aho ili atiye nguvu falume zao. Ela tavindakala, mana chuma tachiweza kutsanganywa na ulongo. ⁴⁴Na wakati uho wa afalume aho Mlungu wa mlunguni andaandzisha ufalume ambao taundavundzwa, wala taundarichirwa atu anjina. Ufalume uho undavundza-vundza falume zizi zosi nao undakala ta kare na kare. ⁴⁵Dza uchivyoona dziwe rakatwa kula mwangoni, na tarikatirwe ni mkpwono wa mwanadamu naro ravundza-vundza cho chuma, shaba, ulongo, feza na yo zahabu. Mlungu mkpwulu akakuonyesa uwe mfalume gara ndigohendeka siku zedzazo. Ndoso iyo ni ya kpweli na manaye ni ya kukuluphirika.”

⁴⁶Ndipho mfalume Nebukadineza achidzibwaga chimabumabu achimupha ishima Danieli na achilagiza atu amlavire Danieli sadaka na uvumba. ⁴⁷Mfalume achimuamba Danieli, “Kpweli Mlungu wenu ni Mlungu mkpwulu kushinda milungu yosi na Bwana wa afalume, na anaweza kuika wazi siri, mana ukaweza kuika wazi siri ya ndoso ihi.” ⁴⁸Ndipho ye mfalume achimupha Danieli cheo cha dzulu na zawadi kulu-kulu, achimuhenda akale liwali wa jimbo rosi ra Babeli na mkpwulu wa enye ikima osi. ⁴⁹Danieli wamvoya mfalume aahende Shediraka, Meshaki na Abedinego kukala aimirizi a mambo gosi ga jimbo ra Babeli, ela Danieli achisala dzumbani mwa mfalume.

Asena a Danieli anarema kusujudiya chizuka cha zahabu

¹Mfalume Nebukadineza watengeza chizuka cha zahabu chokala na chimo cha mita mirongo miiri na sabaa, na upana wa mita tahu. Achichiimisa tsi ya kugbwa ya Dura, iriyo jimbo ra Babeli. ²Chisha mfalume Nebukadineza achilagiza akulu a maliwali, maakida, maliwali, ashauri, aiki a azina, aamuli, na amanyi a shariya na akulu osi a majimbo, edze kpwenye sharee ya kutenga cho chizuka arichokala akachiimisa. ³Phahi nyo akulu a maliwali, maakida, maliwali, ashauri, aiki a azina, aamuli, na amanyi a shariya na akulu osi a majimbo akusanyika ili atenge cho chizuka ambacho mfalume Nebukadineza kala akachiimisa, osi aima mbereze. ⁴Ye mpigi wa mbiru wa mfalume watangaza kpwa sauti kulu achiamba, “Mwi atu a chila kabila na chila taifa na chila luga, mfalume akalagiza muhende hivi: ⁵Mundiphosikira sauti za magunda, vivoti, mazeze, vinanda, ngephephe, ndzumari na aina zosi za vifwaya, mwimwi ni mugbwe photsi na muabudu cho chizuka cha zahabu ambacho mfalume Nebukadineza akachiimisa, ⁶na yeyesi ambaye kandachigbwerera na kuchiabudu mara mwenga andatsuphiwa kpwenye chumba cha moho mkali.” ⁷Kpwa hivyo atu osi ariphosikira sauti za magunda, vivoti, mazeze, vinanda, ngephephe, na aina zosi za vifwaya, agbwa na achiabudu cho chizuka chirichoimiswa ni mfalume Nebukadineza.

⁸Ela Akalidayo fulani akpwedza achiashitaki nyo Ayahudi. ⁹Achimuamba mfalume Nebukadineza, “Ee mfalume ishi ta kare na kare! ¹⁰Uwe mfalume walagiza kukala chila mutu achisikira sauti ya magunda, vivoti, mazeze, vinanda, ngephephe, ndzumari na aina zosi za vifwaya, ni lazima adzibwage na kuabudu cho chizuka cha zahabu. ¹¹Na mutu yeyesi ambaye kandagbwa na kuabudu andatsuphiwa ndani ya chumba cha moho mkali. ¹²Phahi kuna Ayahudi fulani ambao waatsambula akale aimirizi a mambo ga jimbo ra Babeli yani Shediraka, Meshaki na Abedinego. Atu aha taakuphundza na piya taahumikira milunguyo wala kuabudu cho chizuka cha zahabu urichochiimisa.”

¹³Ndipho Nebukadineza achitsukirwa sana achilagiza Shediraka, Meshaki na Abedinego arehwe mbereze. Phahi atu aha arehwa mbere za mfalume. ¹⁴Nebukadineza achiaambira, “Vino mwi ano Shediraka, Meshaki na Abedinego, ni kpweli kukala tamuhumikira milungu yangu wala kuabudu cho chizuka cha zahabu nrichochiimisa? ¹⁵Vivi mndiphosikira sauti za magunda, vivoti, mazeze, vinanda, ngephephe, ndzumari na aina zosi za vifwaya, gbwani na muabudu cho chizuka nrichotengeza namwi mundakala salama. Ela msiphochiabudu, mundatsuphiwa ndani ya chumba cha moho mkali mara mwenga. Vino ni mlungu yuphi awezaye kukuokolani kula mwangu mikononi?” ¹⁶Shediraka, Meshaki na Abedinego amjibu ye mfalume achiamba, “Ee Nebukadineza, tahuna haja ya kudzihehera kuhusu dzambo hiri. ¹⁷Ichikala undahutsupha chumba cha mohoni mkali, Mlungu wehu humuhumikiraye anaweza kuhutivya na nyo moho mkali, naye andahuokola kula mwako mikononi, uwe mfalume. ¹⁸Ela hata napho kandahenda hivyo, ee mfalume, manya kukala tahundahumikira milunguyo bii wala kuabudu cho chizuka cha zahabu urichochiimisa.”

¹⁹Phahi Nebukadineza watsukizwa sana ni Shediraka, Meshaki na Abedinego hadi usowe uchibadilika. Iye walagizira nyo moho uenjerezwe kano sabaa kuriko kawaida. ²⁰Chisha achilagiza atu enye mkpwotse kahi za majeshige aafunge Shediraka, Meshaki na Abedinego na aatsuphe kpwenye cho chumba cha moho mkali. ²¹Phahi atu aha afungbwa na achitsuphiwa kpwenye chumba cha moho mkali kuno akavwala kandzu zao, suruwale, viremba na mavwazi gao ganjina. ²²Kpwa kukala mfalume kala akalagiza chisiru na nyo moho kala ni munji sana, hara atu ariotsupha Shediraka, Meshaki na Abedinego aolagbwa ni ro reti ra moho. ²³Atu aha ahahu Shediraka, Meshaki na Abedinego, agbwa kahi-kahi ya cho chumba cha moho mkali kuno akafungbwa.

²⁴Ndipho mfalume Nebukadineza achiangalala, achiunuka upesi achiaambira ashaurie, “Kpwani, swino tahutsuphire atu ahahu achiofungbwa mura mohoni?” Nao achimjibu achiamba, “Ee ni vivyo mfalume.” ²⁵Naye achijibu achiamba, “Vino mbona naona atu a ne ambao taafungirwe ananyendeka kahi-kahi ya nyo moho tsona taaphya. Chisha ye wa ne ni dza mwana wa milungu.”

²⁶Phahi Nebukadineza achisengera pho phenye mryango wa chumba cha moho mkali achiiha, “Shediraka, Meshaki na Abedinego, atumishi a Mlungu Ariye Dzulu Zaidi, tulukani mo mohoni mwedze kondze,” nao achituluka. ²⁷Akulu a maliwali, maakida, maliwali na ashauri akusanyika phamwenga na achiona kukala nyo moho tauyaaocha. Nyere zao, nguwo zao taziphyere na kala taanuka mosi. ²⁸Nebukadineza wagomba achiamba, “Naatogolwe Mlungu wa Shediraka, Meshaki na Abedinego achiyehuma malaikawe kutivya atumishie. Aho amkuluphira na achivundza lagizo ra mfalume na kulavya miri yao badala ya kuhumikira na kuabudu mlungu wanjina isiphokala Mlungu wao enye. ²⁹Kpwa hivyo naamuru kukala atu a chila kabila, a chila taifa na a chila luga ndiogomba chinyume cha Mlungu wa Shediraka, Meshaki na Abedinego andakatwa vilungo vyao chimwenga-chimwenga na nyumba zao zindabomolwa. Mana takuna mlungu awezaye kutivya dza hivi.” ³⁰Phahi mfalume achiapandiza vyeo Shediraka, Meshaki na Abedinego ko jimbo ra Babeli.

Ndoso ya phiri ya mfalume Nebukadineza

¹Mimi mfalume Nebukadineza nahuma ujumbe kpwenu mwimwi atu a chila taifa na chila luga msagalao duniani kosi. Nakuvoyani msagale na amani tele. ²Naona ni vinono nikumanyiseni ishara na maajabu ambago Mlungu Ariye Dzulu Zaidi wanihendera.

³Isharaze ni kulu sana,

na maajabuge ni ga nguvu!

Ufalumewe tauna mwisho,

na mamlakage gandadumu kula chivyazi hadi chivyazi.

⁴Mimi Nebukadineza kala ni phangu kaya kpwenye dzumba rangu ra chifalume na mambo gangu kala gananiphihirato na naenderera kuongokerwa. ⁵Ela siku mwenga náloha ndoso yoniogofyera; naona ruwiya yoniondosa wakati kala nrere mwangu chitandani. ⁶Phahi nálagizira atu osi enye ikima a Babeli edze mbere zangu, ili anisemurire mana ya ndoso nriyoloha. ⁷Ndipho aganga, apigi a mburuga, enye ikima a Kalidayo na ajuzi a nyenyezi akpwedza, nchiasemurira yo ndoso, ela taphana ariyeweza kuniambira manaye. ⁸Mwishowe, phakpwedza Danieli (ariyeihwa Beliteshaza, dza dzina ra mlungu wangu, Beli) ambaye ndaniye muna roho ya milungu mitakatifu. Nami nchimuambira yo ndoso.

⁹Nchimuamba, “We Beliteshaza, mkpwulu wa aganga, namanya uwe una roho ya milungu mitakatifu, chisha takuna siri iriyongumu kpwako, vyo nrivyoloha ni hivi na navoya uniambire manaye: ¹⁰Wakati kala nrere chitandani, náloha muhi mure sana kahi-kahi ya dunia. ¹¹Muhi wakula na uchikala na nguvu na chirereche chichifika mlunguni, nao uchikala unaonewa ni atu aishio mwisho wa dunia. ¹²Makodzage kala ni manono na matundage manji kala ganakola kukala chakurya cha atu osi. Nyama a tsakani atindizha tsinize, nyama a mapha asagala dzulu ya pandaze na viumbe vyosi vyarya kula muhi uho.

¹³“Kpwenye yo ruwiya nriyoona wakati kala nrere chitandani, naona mrindzi, mtakatifu, yetserera kula mlunguni. ¹⁴Ye mrindzi wakota kululu achiamba, ‘Ukateni nyo muhi muubwage, zo pandaze mzikatekate, phululani go makodzage na go matundage mgatsamule-tsamule. Nyo nyama a tsakani naachimbire kula pho pephoni na nyo nyama a mapha auke kpwenye zo pandaze. ¹⁵Ela cho chisichi msichingʼole, chiricheni pho vuweni kuno chikafungbwa silisili ya chuma na shaba.

“ ‘Mutu hiyu naalwame manena ga mlunguni, mricheni aishi na nyama a tsakani kahi ya mimea ya tsi. ¹⁶Achiliye ya chibinadamu naigaluzwe, ahewe achili ya nyama kpwa muda wa miaka sabaa. ¹⁷Hukumu ihi ikedza kutsupira lagizo ra arindzi, amuri ikatangazwa ni nyo atakatifu, ili aho ario moyo amanye kukala iye Ariye Dzulu Zaidi ni mfalume wa falume zosi za anadamu na nkumupha ufalume iye amlondaye, chisha nkumuhenda mfalume hata ye mutu wa tsini kabisa.’

¹⁸“Mimi mfalume Nebukadineza náloha ndoso ihi. Vivi uwe Beliteshaza, niambira manaye kpwa kukala enye ikima osi kahi ya ufalume wangu akashindwa kuniambira, ela uwe unaweza mana ndaniyo muna roho ya milungu mitakatifu.”

¹⁹Ndipho Danieli, ambaye dzinare kala ni Beliteshaza, waangalala kpwa muda, na maazoge gachimyuga. Ye mfalume achimuamba, “Beliteshaza, usiyugbwe ni yo ndoso wala yo manaye.” Beliteshaza achimuamba, “Bwana wangu, baha kala yo ndoso na manaye inahusu maaduigo ela si uwe. ²⁰Uwe waona muhi mkpwulu ambao chirereche chafika mlunguni na atu osi duniani achiuona. ²¹Makodzage kala ni manono nao kala una matunda manji gakuweza kurisa atu osi. Nyama a tsakani atindizha tsini ya pephoye na nyama a mapha adzenga nyumba zao kpwenye pandaze. ²²Uwe ndiwe nyo muhi, ee mfalume. Uwe ukakala mkpwulu tsona mwenye nguvu. Ukuluo ukakula hadi kufikira mlunguni na utawalao ukafika hadi mwisho wa dunia. ²³Chisha uwe mfalume waona mrindzi, mtakatifu, aredza kula mlunguni na kuamba, ‘Ukateni nyo muhi muubwage na muubanange-banange, ela cho chisichi msichingʼole, chiricheni pho vuweni kuno chikafungbwa silisili ya chuma na shaba. Mutu hiyu naalwame manena ga mlunguni na aishi na nyama a tsakani hadi miaka sabaa isire.’

²⁴“Manaye ni hino ee mfalume: Ihi ni amuri ya ye ariye dzulu ambayo akailavya chinyumecho uwe bwana wangu, mfalume. ²⁵Uwe undazolwa uphiye kure na atu na undaishi na nyama a tsakani. Undarya nyasi dza ngʼombe na undalwama na manena kpwa muda wa miaka sabaa hadi ndiphomanya kukala iye Ariye Dzulu anatawala ufalume wa anadamu na nkumupha ufalume yeyesi amlondaye. ²⁶Na ro lagizo ra kuricha cho chisichi na miziye, manaye ni kukala ufalumeo undaimarishwa tsona ndiphotambukira kukala Mlungu wa mlunguni ndiye atawalaye. ²⁷Kpwa hivyo uwe mfalume, phundza ushauri wangu. Richa kuhenda dambi na uhende haki. Richa makosago kpwa kuonera mbazi aonerwao, mendzerepho siku za kuongokerwako, nkuenjerezwa.”

Ndoso inatimiya

²⁸Mambo gosi gaga gamphaha mfalume Nebukadineza. ²⁹Miezi kumi na miiri badaye, ariphokala ananyendeka dzulu ya nyumbaye ya chifalume ko Babeli, ³⁰iye waamba, “Uno si mudzi mkpwulu wa Babeli, ambao naudzenga kpwa nguvu zangu kpwa ajili ya nguma yangu ili ukale makalo gangu ga chifalume?”

³¹Kabila ya mfalume kumala kugomba, kpwatuluka sauti kula mlunguni ichiamba, “Ee mfalume Nebukadineza, phundza ujumbe huno kukuhusu! Uwe si mtawala tsona. ³²Undazolwa uphiye kure na anadamu nawe undaishi na nyama a tsakani. Undarya nyasi dza ngʼombe kpwa miaka sabaa hadi umanye kukala iye Ariye Dzulu anatawala falume zosi za anadamu, na nkumupha utawala mutu amlondaye.” ³³Phapho hipho neno riro kuhusu ye Nebukadineza ratimizwa. Wazolwa kahi ya anadamu, na achirya nyasi dza ngʼombe. Walwamiswa ni manena hadi malalaikage gachikala mare dza nyoya za kozi na kombeze zichikala dza za nyama wa mapha.

³⁴Mwisho wa yo miaka sabaa, mimi Nebukadineza nálola mlunguni, na achili zangu zichiniuyira. Nami nchimtogola iye Ariye Dzulu Zaidi. Námtogola na kumupha ishima iye ariye moyo hata kare na kare.

Mana utawalawe tauna mwisho

na ufalumewe unadumu kula chivyazi hadi chivyazi.

³⁵Osi asagalao duniani taaonewa dza chitu,

naye nkuhenda amendzavyo kahi ya viumbe vya mlunguni

na kahi ya viumbe vya duniani.

Taphana awezaye kumpinga

wala kumuuza, “Ukahendani?”

³⁶Wakati uho achili zangu ziriphoniuyira, ishima yangu, fahari na nguma ya ufalume wangu vyaniuyira. Ashauri angu na vilongozi angu akpwedzaniendza, nchiuyizirwa ufalume chisha nchihendwa mkpwulu kuriko pho mwandzo. ³⁷Vivi mimi Nebukadineza namtogola, namuunula na kumuishimu mfalume wa mlunguni, mana kazize zi sawa na njiraze ni za haki, na nyo adziunulao iye anaweza kuatsereza.

Ukuta unaandikpwa maneno

¹Bada ya miaka minji, mfalume Belishaza wausira sharee vilongozie elufu mwenga na achinwa uchi phamwenga nao.

²Belishaza ariphokala akaandza kulewa, walagiza miyo ya zahabu na ya feza ambavyo kala ikahalwa ni ise, Nebukadineza kula nyumba ya kuvoya Mlungu ko Jerusalemu, ili ye mfalume, vilongozie, achee na anachetue akale andavinwerera uchi. ³Phahi areha yo miyo ya zahabu na ya feza ambavyo yahalwa kula nyumba ya kuvoya Mlungu ko Jerusalemu. Naye mfalume na vilongozie, achee na anachetue ainwerera uchi. ⁴Anwa uchi kuno anatogola milungu yotengezwa na zahabu, feza, shaba, chuma, mihi na mawe.

⁵Gafula fumba ra mwanadamu raoneka rinaandika ukutani kpwenye nyumba ya mfalume kulolana na phatu pha kuikira taa. Mfalume piya waona ro fumba wakati kala rinaandika. ⁶Phahi mfalume waangalala na usowe uchibadilika na mavwindige gachikakama kpwa wuoga. ⁷Mfalume wakota kululu areherwe apigi a mburuga, enye ikima a Kalidayo na atu enye ujuzi wa nyenyezi. Ariphorehwa, mfalume achiambira nyo enye ikima a Babeli, “Mutu yeyesi ndiyeweza kusoma maandishi gaga na kuniambira manaye, andavwikpwa vwazi ra rangi ya zambarau na mkpwufu wa zahabu mwakpwe singoni chisha andakala mutu wa hahu kpwa cheo kahi ya ufalume.” ⁸Phahi enye ikima osi a mfalume akpwedza, ela taayaweza kusoma go maandishi wala kumuambira manaye. ⁹Ndipho mfalume Belishaza waogopha zaidi hadi usowe uchizidi kubadilika. Na vilongozie achiinjirwa ni wasiwasi.

¹⁰Nine wa mfalume ariphosikira sauti za mfalume na vilongozie, wainjira chumba chikulu cha sharee achiamba, “Ee mfalume ishi ta kare na kare! Usiangalale wala usoo usigaluke. ¹¹Kahi za ufalumeo muna mutu ariye na roho ya milungu. Wakati wa sowe, ndani ya mutu iye mwaonekana mwanga, kuelewa na ikima. Sowe Nebukadineza wamuika mutu iye akale mkpwulu wa aganga, apigi a mburuga, enye ikima a Kalidayo na atu ario na ujuzi wa nyenyezi, ¹²kpwa kukala nkuhenda mamboge vinono sana, ana marifwa na ujuzi wa kutafasiri ndoso, kuvugula mafumbo na kutatuwa matatizo. Mutu iye ni Danieli, ambaye mfalume wamuiha Beliteshaza. Sambi naaihwe naye andakuambira manaye.”

¹³Phahi Danieli warehwa mbere za mfalume. Ye mfalume achimuamba, “We ndiwe Danieli, mmwenga wa atu ariotsamizwa kpwa lazima na kurehwa ni baba kula Juda? ¹⁴Nikasikira kukala una roho ya milungu, na kukala una mwanga, kuelewa na ikima. ¹⁵Phahi nyo enye ikima na aganga akarehwa mbere zangu asome higa maandishi aniambire manaye, ela akashindwa. ¹⁶Mimi nkasikira kukala unaweza kulavya mana na kuika wazi siri ya ndoso. Phahi ichikala unaweza kusoma na kuniambira manaye, undavwikpwa vwazi ra rangi ya zambarau na mkpwufu wa zahabu mwako singoni, nawe undakala wa hahu kpwa cheo kpwenye ufalume uhu.”

¹⁷Ndipho Danieli achimjibu ye mfalume achiamba, “Unaweza kusala nazo mwenye zo zawadi, au umuphe mutu wanjina, ela mino ndakusomera go maandishi na nikuambire manaye. ¹⁸Ee mfalume, Mlungu mkpwulu wamupha sowe Nebukadineza ufalume, ukulu, nguma na utukufu. ¹⁹Kpwa sababu ya ukulu ariomupha, atu a chila taifa na chila kabila akakama na kuogopha. Waolaga yeyesi ariyemendza kumuolaga na kuricha moyo mutu ariyemendza kumricha moyo. Wakpweza cheo mutu yelonda kumukpweza cheo na kutsereza cheo yeyesi ariyelonda. ²⁰Ela ariphoandza kudziunula na kukala na roho ngumu, wauswa pho chihini, chihiche cha utawala na ngumaye ichiuswa. ²¹Wazolwa achiphirikpwa kure na anadamu, achiliye ichihendwa dza ya nyama na achiishi phamwenga na maforo. Warya nyasi dza ngʼombe na mwiriwe uchilwama na manena hadi ariphomanya kukala Mlungu Ariye Dzulu Zaidi anatawala falume za anadamu naye nkumupha ufalume yeyesi amlondaye. ²²Ela uwe mwanawe Belishaza kuyagbwa maguluni dzagbwe wamanya mambo gaga gosi. ²³Ela ukadziunula chinyume na Mwenyezi Mlungu wa mlunguni nawe ukareherwa miyo ya nyumba ya kuvoya Mlungu, chisha uwe, vilongozio, acheo na anachetuo mkainwerera uchi. Mukatogola milungu ya feza na zahabu, ya shaba, chuma na mawe, milungu isiyoona, kusikira wala kumanya. Ela ye Mlungu ambaye kuphuma kpwenu na njira zenu zi mwakpwe mkpwononi, tamukamuishimu. ²⁴Ndiyo mana Mlungu akahuma mkpwono uandike maandishi gaga.

²⁵“Maandishi genye ni: MENE, MENE, TEKELI, NA PERESI. ²⁶Mana ya maandishi ni hino: MENE, Mlungu akaolanga siku za utawalao na kuzikomesa. ²⁷TEKELI, ukapimwa mizanini na ukaonekana ni mphepheya. ²⁸PERESI, utawalao ukaganywa nao ukahewa Amedi na Apashia.”

²⁹Phahi Belishaza achilagiza Danieli avwikpwe vwazi ra rangi ya zambarau na mkpwufu wa zahabu mwakpwe singoni, chisha achitangazwa kukala iye ni mutu wa hahu kpwa cheo kpwenye utawala.

³⁰Usiku uho Belishaza, mfalume wa Kalidayo achiolagbwa. ³¹Naye Dario, Mmedi achihala nyo ufalume, naye kala ana miaka mirongo sita na miiri.

Danieli anatsuphiwa kpwenye dibwa ra simba

¹Mfalume Dario ariphoandza kutawala, waamua kutsambula akulu a maliwali gana mwenga na mirongo miiri kuimirira mambo ga ufalume wosi. ²Piya watsambula aimirizi ahahu, mmwenga wao kala ni Danieli. Nyo akulu a maliwali kala ni alavye isabu kpwa hano aimirizi, ili mfalume asiphahe asara. ³Phahi Danieli waonekana kukala bora kuriko aimirizi na akulu a maliwali osi, mana iye kala achihenda mamboge vinono sana. Kpwa sababu iyo mfalume achipanga kumuhenda chilongozi wa ufalume wosi. ⁴Phahi nyo aimirizi anjina na akulu a maliwali aendza utu wa kumshitakira Danieli kuhusiana na ulongoziwe, ela taaphahire utu wa kumshitakira wala ila yoyosi. Mana Danieli kala ni mutu muaminifu, kayapuza majukumuge wala kuhenda ufisadi wowosi. ⁵Phahi atu aha achiamba, “Tahundaweza kuona utu wa kumshitakira Danieli isiphokala utu unaohusu shariya ya Mlunguwe.”

⁶Ndipho nyo aimirizi na akulu a maliwali achikubaliana achiphiya kpwa mfalume achendamuamba, “Ee mfalume Dario, ishi ta kare na kare! ⁷Swiswi uriohutsambula, yani aimirizi, maakida, akulu a maliwali, ashauri na maliwali hosi hukaphahana kukala inafwaha ee mfalume ulavye amuri na kuhakikisha kukala indalungbwa. Amuru kukala kpwa muda wa siku mirongo mihahu takuna mutu yeyesi ndiye ruhusiwa kuvoya chochosi kula kpwa mlungu yeyesi, au kula kpwa mutu yeyesi isiphokala uwe mfalume. Mutu yeyesi ndiyevundza amuri ihi naatsuphiwe dibwa ra simba. ⁸Vivi lavya yo amuri na uitiye saini kukala taindagaluzwa kulengana na shariya ya Amedi na Apashia ambayo taigaluzwa.” ⁹Kpwa hivyo mfalume Dario watiya saini yo amuri.

¹⁰Phahi Danieli ariphomanya kukala go maandishi gakatiywa saini, wauka achendapanda chumba cha gorofani cha nyumbaye, chirichokala na madirisha gokala wazi kulola Jerusalemu. Achichita mavwindi mbere za Mlunguwe achimvoya na kumlavira shukurani kano tahu chila siku dza arivyokala akabara kuhenda. ¹¹Ndipho atu aha ariokubaliana kuhenda njama kuhusu Danieli, akutana achiphiya kpwa Danieli achendamkuta anavoya na kumririra Mlungu amterye. ¹²Phahi aphiya kpwa mfalume achendagomba naye kuhusu yo amuriye. Achiamba, “Ee mfalume, dze, we kuyatiya saini amuri iambayo kukala mutu yeyesi ndiyevoya milungu yanjina na mutu wanjina mbali na kuvoya uwe kpwa muda wa siku mirongo mihahu, andatsuphiwa dibwa ra simba?” Ye mfalume achijibu achiamba, “Gago ni ga kpweli kulengana na shariya ya Amedi na Apashia isiyogaluzika.” ¹³Ndipho achimjibu mfalume achimuamba, “Danieli ambaye ni mmwenga wa atu ariotsamizwa kpwa lazima kula Juda kakuishimu, uwe, ee mfalume wala amuriyo uriyoitiya saini. Iye achere voya kano tahu kpwa siku.”

¹⁴Mfalume ariphosikira maneno higa wayugika sana na achikala anaendza njira ya kumtivya Danieli, phahi wahenda chadi cha kulonda kumtivya hadi dzuwa richitswa. ¹⁵Hara atu akutana achimlunga mfalume Dario achendamuamba, “Ee mfalume manya kukala kulengana na shariya ya Amedi na Apashia, takuna shariya wala amuri yoyosi inayoweza kugaluzwa bada ya kutuluzwa ni mfalume.”

¹⁶“Ndipho mfalume achilagiza Danieli arehwe, na achitsuphiwa ndani ya dibwa ra simba. Mfalume achimuamba Danieli, ‘Ye Mlungu umuhumikiraye siku zosi naakutivye!’ ” ¹⁷Pharehwa dziwe richibwiningiza nyo mromo wa ro dibwa, mfalume achiritiya muhuri na mihuri ya akulue ili phasigaluzwe chitu kuhusu Danieli. ¹⁸Bada ya hipho mfalume wauya kpwakpwe kaya. Usiku uho kayarya, kayapigirwa ngoma na achikala na chalaulwe.

¹⁹Kuriphocha, mfalume wafululiza hadi ko kpwenye ro dibwa ra simba. ²⁰Ariphofika phephi, wamuiha Danieli kuno ana wasiwasi achiamba, “Ee Danieli, mtumishi wa Mlungu ariye moyo, dze, ye Mlunguo umuhumikiraye siku zosi akaweza kukutivya na nyo simba?” ²¹Naye Danieli achimjibu mfalume achiamba, “Ee mfalume, ishi ta kare na kare! ²²Mlungu wangu akahuma malaikawe, akedzafunga kanwa za nyo simba na taanihendere chitu, mana sionekanire na kosa rorosi na hata uwe sidzangbwekukukosera.” ²³Phahi mfalume achihererwa sana, na achilagiza Danieli atuluzwe mo dibwani. Achituluzwa naye kayaonekana na mgbwaruto wowosi mwakpwe mwirini, kpwa kukala kala anamkuluphira Mlungu. ²⁴Chisha mfalume achilagiza nyo ariokala akamshitaki Danieli akarehwe. Arehwa phamwenga na ana aho na achetu ao, osi achitsuphiwa ndani ya dibwa ra simba. Nyo simba achiaurukira, achiamwamula-mwamula kabila taadzangbweguta photsi.

²⁵Ndipho mfalume Dario achiandika baruwa kpwa atu a chila taifa ranjina na a chila luga duniani. Baruwa yenye kala inaamba, “Nakutakirani mkale na amani. ²⁶Ninalavya amuri kukala atu osi kahi ya ufalume wosi naamuogophe Mlungu wa Danieli na akakame mbereze.

Mana ni Mlungu ariye moyo

na anaishi ta kare na kare,

ufalumewe taundabanangbwa,

na mamlakage tagana mwisho.

²⁷Iye nkukombola na kutivya,

iye nkuhenda ishara na vilinje

ko mlunguni na duniani,

iye akativya Danieli

kula kpwa nguvu za simba.”

²⁸Phahi Danieli achiongokerwa wakati wa utawala wa Dario na wakati wa utawala wa Koreshi, Mpashia.

Danieli analoha ndoso ya madzinyama mane

¹Mwaka wa kpwandza wa utawala wa Belishaza mfalume wa Babeli, Danieli waloha ndoso na achiona ruwiya ariphokala arere phakpwe chitandani. Naye achiandika mambo muhimu arigogaona kpwenye yo ndoso. ²“Kpwenye yo ruwiya yangu ya usiku uho, mimi Danieli náona phuto kula pembe ne za mlunguni ropiga bahari kulu. ³7:3 Maono 13:1; 17:8 Mumo baharini mwatuluka madzinyama mane makulu. Chila dzinyama kala ritafwauti na dzinyama ranjina. ⁴7:4 Maono 13:2 Ro ra kpwandza kala dza simba naro kala rina mapha dza ga kozi. Wakati nchere lola, maphage gauswa naro richiunulwa kula mtsangani richihendwa riime na magulu mairi dza mwanadamu na richihewa achili ya mwanadamu. ⁵Chisha, nchiona dzinyama ra phiri rokala dza dubu. Dzinyama riro kala rikaunulwa dzulu uphande mmwenga. Mwakpwe mromoni kala rikangʼata mbavu tahu. Richiambwa, ‘Unuka urye nyama nyinji.’ ⁶Bada ya gago, naunula matso, nchiona dzinyama ranjina dza tsui rokala na mapha mane ga nyama wa mapha ko mongoni, chisha richikala na vitswa vine naro richihewa mamlaka. ⁷7:7 Maono 12:3; 13:1Bada ya gago, kuko ruwiyani naona dzinyama ra ne. Dzinyama riri kala rinatisha na rinaogofya chisha kala rina nguvu nyinji. Riri kala rina meno makulu ga chuma, naro rarya na kuvundza-vundza maaduige, na richivyoga-vyoga chokala chikasala. Dzinyama riri kala ritafwauti na go madzinyama ganjina, naro kala rina pembe kumi. ⁸7:8 Maono 13:5–6Wakati nriphokala nchere chunguza zo pembeze, phachituluka pembe yanjina ndide yongʼola zo pembe tahu za kpwandza. Pembe ihi kala ina matso dza ga mwanadamu na kanwa yokala inagomba maneno ga kudzikarya.

⁹7:9 Maono 20:4; 1:14“Wakati nchere lola,

phaikpwa vihi

na Chingetse achisagarira chihiche.

Nguwoze kala ni nyereru dza bafuta

na nyere za chitswache kala ni nyereru dza nyoya za mangʼondzi

chihiche kala ni moho mkali,

magurudumoge kala ganaaka moho.

¹⁰7:10 Maono 5:11; 20:12Muho wa moho waandzira pho phakpwe chihini

uchijera mbereze.

Maelufu na maelufu ga atu kala ganamuhumikira

na mamilioni ga atu kala gaimire mbereze.

Koti kala i tayari kuamula

na vitabu vichivugulwa.

¹¹“Naenderera kulola, mana kala nchere sikira go maneno ga kudzikarya ambago kala ganagombwa ni yo pembe. Niriphokala nalola, naona ro dzinyama ra ne rinatsindzwa na mwiriwe uchitsuphiwa mohoni na uchiphya tsetsetse. ¹²Go madzinyama ganjina gafutwa ufalume wao, ela garichwa moyo kpwa muda fulani.

¹³7:13 Mathayo 24:30; 26:64; Mariko 13:26; 14:62; Luka 21:27; Maono 1:7,13; 14:14“Mo ruwiyani usiku,

náona umbo dza ra Mutu Yela Mlunguni riredza

kuno akazungulukpwa ni maingu,

naye achedza kpwa yuya Chingetse

achirehwa mbereze.

¹⁴7:14 Maono 11:15Naye achihewa utawala,

nguma na ufalume,

ili atu a chila taifa na a chila luga

amuhumikire.

Utawalawe ni wa kare na kare,

nao taundasira

na ufalumewe taundaangamizwa.

¹⁵“Mambo gaga nrigogaona ganiangalaza na roho yangu ichiyugika. ¹⁶Nasengerera mmwenga wa hara ariokala aimire pho kanda ya chihi nchimuuza mana ya mambo gaga gosi. Naye achinieleza, ¹⁷achiamba, ‘Madzinyama gaga mane ni falume ne ndizokala duniani. ¹⁸7:18 Maono 22:5Ela nyo atakatifu a ye Ariye Dzulu Zaidi andaphokera nyo ufalume na aumiliki ta kare na kare.’

¹⁹“Chisha nchilonda kumanya mana kuhusu ro dzinyama ra ne rokala tafwauti na madzinyama ganjina. Dzinyama riro kala rinaogofya sana, naro kala rina meno ga chuma na kombe za shaba. Riri kala rina meno makulu ga chuma na kombe za shaba, naro rarya na kuvundza-vundza maaduige, na richivyoga-vyoga chokala chikasala. ²⁰Piya nauza kuhusu zo pembe kumi zokala zi phakpwe chitswani na kuhusu yo pembe yanjina yomera badaye na ichihenda pembe tahu zigbwe. Pembe iyo kala ni kulu kuriko zo zanjina na kala ina matso na mromo uriogomba maneno ga kudzikarya. ²¹7:21 Maono 13:7Wakati nchere lola, pembe ihi yapigana viha na atu atakatifu, na ichiaturya, ²²7:22 Maono 20:4hadi ye Chingetse achedza achiamula kpwa kupendeleya nyo atakatifu a ye Ariye Dzulu Zaidi, na wakati wa atakatifu kuphokera nyo ufalume kala ukafika.

²³“Ndipho achiamba, ‘Ro dzinyama ra ne,

ni ufalume wa ne ndiokala duniani,

ambao undakala tafwauti na falume zanjina zosi.

Jeshi ra ufalume hinyo rindaangamiza dunia ndzima,

rindabwaga photsi atu osi na kuavyoga-vyoga.

²⁴7:24 Maono 17:12Zo pembe kumi ni afalume kumi

ndiola kpwenye ufalume uhu.

Bada ya aho phandakala na mfalume wanjina,

iye andakala tafwauti na nyo ariomtanguliya,

naye andaturya afalume ahahu.

²⁵7:25 Maono 12:14; 13:5–6Mfalume iye andagomba maneno chinyume cha ye Ariye Dzulu Zaidi

naye andagayisa atakatifu a iye Ariye Dzulu Zaidi.

Iye andajeza kugaluza siku za sikukuu zoikpwa na shariya

nao nyo atakatifu andatiywa mwakpwe mikononi

kpwa muda wa miaka mihahu na nusu.

²⁶Ela yo koti indasagala kuamula,

naye andausirwa utawalawe,

na aangamizwe tsetsetse.

²⁷7:27 Maono 20:4; 22:5Na uwezo wa chifalume, utawala

na ukulu wa falume duniani kosi

undahewa atakatifu a iye Ariye Dzulu Zaidi.

Ufalume wao taundakala na mwisho,

na tawala zosi zindaahumikira na kuaogopha.’

²⁸“Uhu ndio mwisho wa mambo gaga. Ruwiya hizi zaniangalaza, na rangi ya ngozi yangu ichibadilika. Ela mambo gaga nágaika mwangu moyoni.”

Ruwiya kuhusu turume na ndenje

¹Mwaka wa hahu wa utawala wa Belishaza, mimi Danieli naona ruwiya ya phiri. ²Mo ruwiyani, nádziona ni ngome ya Susa, iriyo jimbo ra Elamu, nami kala ni kanda-kanda ya muho Ulai. ³Niriphounula matso, náona turume riimire kanda-kanda ya nyo muho. Ro turume kala rina pembe mbiri nyire, ela mwenga kala ni nyire zaidi kuriko yo yanjina, na yo nyire ndiyo yomera mwisho. ⁴Ro turume ravamia uphande wa mtswerero wa dzuwa, vurini na mwakani. Takuna nyama ariyeweza kuripinga na takuna mutu yeweza kutivywa kula kpwenye uwezowe. Riro rahenda vyo vyolonda na richidzitogola renye.

⁵Wakati nriphokala naririkana higa, phatsembuka ndenje kula mtswerero wa dzuwa ichitikanya dunia yosi mairo sana hata ichikala taiguta photsi. Yo ndenje kala ina pembe mwenga kulu kahi-kahi ya matsoge. ⁶Ichirilunga rira turume ra pembe mbiri, nriroriona riimire kanda-kanda ya muho, ichiripiga na mkpwotsewe wosi. ⁷Yo ndenje yapiga ro turume kpwa tsukizi na ichirivundza zo pembeze mbiri. Ro turume richikala tarina mkpwotse wa kudzikanira. Yo ndenje ichiribwaga na ichirivyoga-vyoga, napho kala taphana mutu wa kuweza kuritivya na uwezo wa yo ndenje. ⁸Yo ndenje nayo yadzitogola sana. Ela uwezowe uriphokala ukafika chirereni, hira pembe kulu yavundzika na phatuphe phachimera pembe ne kulu zomera kulola pande ne za dunia.

⁹Kpwenye pembe mwenga kahi ya zo pembe ne kulu, phatsephula pembe mwenga ndide ambayo yakula ichikala na uwezo kuelekeya mwakani, mlairo wa dzuwa na kuelekeya yo tsi nono ya Iziraeli. ¹⁰8:10 Maono 12:4Pembe iyo yakula hata ichifikira nyenyezi nayo yabwaga photsi bazi ya nyenyezi ichizivyoga-vyoga. ¹¹Ichidziunula na kudziona kulu kuriko ye mkpwulu wa jeshi ra mlunguni, nayo ichikahaza kulaviwa sadaka za kuochwa za chila siku. Na pho phatu phatakatifu phachitiywa najisi. ¹²Kpwa sababu ya uasi, jeshi ra atakatifu na sadaka za kuochwa za chila siku zaikpwa tsini ya mamlakage. Nayo ichiongokerwa ni chila chitu irichohenda, na kpweli ichirichwa. ¹³Chisha nchisikira mtakatifu mmwenga anagomba na mtakatifu wanjina, achimuuza, “Dze, go mambo nchigogaona kpwenye ruwiya gandaenderera kpwa muda wani? Ye mutu aasiye Mlungu na ahendaye nyumba ya kuvoya Mlungu itiywe najisi andazuwiya sadaka za kuochwa za chila siku hadi rini? Andavyoga-vyoga yo nyumba ya kuvoya Mlungu na nyo atu a Mlungu hadi rini?” ¹⁴Naye achimuamba, “Vindakala siku elufu mwenga, gana mwenga na mirongo mitsano, ligundzu na dziloni. Chisha pho phatu phatakatifu phandatakaswa tsona.”

Maelezo ga ruwiya

¹⁵Mimi Danieli, niriphokala náririkana ruwiya ihi ili niweze kuimanya, lola, phatsembuka umbo dza ra mwanadamu mbere zangu. ¹⁶8:16 Luka 1:19,26Nchisikira sauti ya mutu yekala ngʼambo ya muho Ulai, inaiha, “Gaburaeli, muambire ye mutu mana ya yo ruwiya.” ¹⁷Ariphokala anasengera pho nriphokala niimire, naogopha, nchidzibwaga chimabumabu. Ela iye achiniamba, “Mwanadamu, elewa kukala yo ruwiya ni ya wakati wa mwisho.”

¹⁸Ariphokala acheregomba, nágbwirwa ni usingizi wa fungo kuno nrere chimabumabu. Ela ye achinigbwira achiniimisa. ¹⁹Achiamba, “Lola, ndakumanyisa mambo ndigohendeka wakati Mlungu ndiphokala akatsukirwa. Mana yo ruwiya inahusu wakati wa mwisho uriopangbwa. ²⁰Ro turume renye pembe mbiri uchiroriona, ni ufalume wa Medi na ufalume wa Pashia. ²¹Yo ndenje ni ufalume wa Uyunani. Na yo pembe kulu kahi-kahi ya matsoge ni ufalume wa kpwandza wa Uyunani. ²²Zo pembe ne ambazo zatsephula bada ya yo pembe ya kpwandza kuvundzika, inamanisha kukala nyo ufalume undaganyika falume ne ela tazindakala na nguvu dza nyo ufalume wa kpwandza. ²³Wakati uyi wao ukafika chirereni, na utawala wao u phephi na kusira, phandaunuka mfalume wa likakado, jaili na wa kuchenga. ²⁴Utawalawe undakala wa nguvu ela si kpwa uwezowe. Andasababisha ubanangi wa kutisha, na chila ahendaro rindaongokerwa. Iye andaangamiza masujaa na atakatifu. ²⁵Kpwa kuhumira ulachuwe andaongokerwa kpwa kuhenda mambo ambago gandachenga atu anji, chisha andadzikarya na aangamize atu anji wakati enye anaona a salama. Piya andaunukira ye Mfalume mkpwulu kuriko osi, ela andabanangbwa bila kuhumira nguvu za mwanadamu. ²⁶Yo ruwiya ya sadaka za ligundzu na dziloni nchiyokuambira manaye ni ya kpweli, ela inyamale, kpwa kukala indahendeka miaka minji badaye.”

²⁷Mimi Danieli, naremwa na nchikala mkpwongo kpwa siku fulani. Niriphophola, nauya nchendaenderera na shuuli za mfalume, ela yo ruwiya ichikala ikaniangalaza, nami siimanyire manaye.

Danieli anavoyera atue

¹Kahi ya mwaka wa kpwandza wa Dario, mwana wa Ahasuero, Mmedi, ambaye kala ni mtawala wa Akalidayo, ²9:2 Jeremia 25:11; 29:10mimi Danieli kala nasoma vitabu vitakatifu, nami nchielewa neno ambaro Mwenyezi Mlungu wamuambira nabii Jeremia kukala Jerusalemu indakala wekee bila atu kpwa miaka mirongo sabaa.

³Phahi námvoya Mwenyezi Mlungu kpwa kufunga, nchivwala nguwo za magunia na nchidzimwagira ivu. ⁴Návoya Mwenyezi Mlungu, Mlungu wangu, nchikubali kukala huna makosa, nchiamba, “Ee Mwenyezi Mlungu, uwe uriye mkpwulu na wa kuogofya, uikaye chilagane na kuaonera mbazi akumendzao na kulunga amurizo. ⁵Swiswi hukahenda dambi na hukakukosera. Hukakuhendera mai na hukakuasi. Hukavundza amurizo na shariyazo. ⁶Tahuyaphundza atumishio manabii ariogomba na afalume ehu, vilongozi ehu, akare ehu na taifa rehu rosi kpwa dzinaro. ⁷Kpwako uwe Mwenyezi Mlungu kuna haki, ela swiswi hukudzitiya enye waibu. Dzambo riri ni ra kpweli kuhusu swiswi huishio Juda na Jerusalemu phamwenga na Aiziraeli osi urioazola kuphiya tsi za phephi na za kure kpwa kukala tahukarire aaminifu kpwako. ⁸Ee Mwenyezi Mlungu, swiswi, afalume ehu, vilongozi ehu na akare ehu hukagbwirwa ni haya mana hukakuhendera dambi. ⁹Ela uwe Mwenyezi Mlungu u wa mbazi na msamaha hata napho hukakuasi. ¹⁰Tahuyakutii uwe Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, wala kulunga shariyazo, ambazo wahulagiza kutsupira atumishio manabii. ¹¹Aiziraeli osi akavundza shariyayo na akaaphuka kpwa kurema kuphundza sautiyo. Hukagbwirwa ni lana yoandikpwa kpwenye shariya ya Musa mtumishi wa Mlungu, kpwa kukala hwahenda dambi chinyumecho. ¹²Uwe wahuhendera gara maneno urigogomba chinyume chehu na chinyume cha atawala ehu. Nako takudzangbwehendeka mashaka makulu dza garigohendeka Jerusalemu. ¹³Chila uyi urioandikpwa kpwenye shariya ya Musa ukahuphaha, ela hadi sambi, ee Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, tahudzangbwekuhenda uhamirwe kpwa kuricha kuhenda dambi na kulunga kpweliyo. ¹⁴Kpwa hivyo uwe Mwenyezi Mlungu wahutiya adabu kpwa pigo uriroritayarisha, nawe wahenda hivyo mana uwe Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, u wa haki ya rorosi urihendaro, ela swiswi tahuyaphundza sautiyo. ¹⁵Vivi ee Mwenyezi Mlungu, Mlungu wehu, uriyereha atuo kula Misiri na uwezoo mkpwulu, uwe ambaye wahenda dzinaro rimanyikane hadi rero, hukakuhendera dambi na kukuhendera mai. ¹⁶Ee Mwenyezi Mlungu, kulengana na mahendogo ga haki, usihutsukirirwe wala kuuhendera mai mudzio Jerusalemu, mwangoo mtakatifu. Atu a mataifa jirani anabera Jerusalemu na atuo kpwa sababu ya dambi zehu na uyi wa akare ehu. Jerusalemu na atuo anaberwa ni atu ariohuzunguluka. ¹⁷Sambi phahi, uwe Mlungu wehu, sikira mavoyo ga mtumishio ee Mwenyezi Mlungu, na kpwa ajiliyo ulole na upendelee yo nyumba ya kuvoya Mlungu iriyobomolwa-bomolwa. ¹⁸Hega sikiro usikire ee Mlungu wangu, ungʼaze matsogo ulole zo tabu hurizo nazo na vira mudzi uihwao kpwa dzinaro urivyo gandzo. Hunakuvoya si kpwa kukala hwahenda haki, ela ni kpwa kukala una mbazi nyinji. ¹⁹Ee Mwenyezi Mlungu husikire. Ee Mwenyezi Mlungu huswamehe. Ee Mwenyezi Mlungu sikira na uhende. Kpwa ajiliyo usikae, ee Mlungu wangu, na kpwa sababu ya mudzio na atuo aihwao kpwa dzinaro.”

Malaika Gaburaeli anareha jibu

²⁰Wakati niriphokala navoya na kutubu dambi zangu na dambi za atu angu a Iziraeli, phamwenga na kumvoya Mwenyezi Mlungu kpwa ajili ya mwangowe mtakatifu, ²¹9:21 Luka 1:19,26malaika aihwaye Gaburaeli nriyekala nkamuona kahi ya ruwiya ya awali, watserera upesi hadi pho nriphokala na kala ni wakati wa kulavya sadaka ya dziloni. ²²Wakpwedza achiniamba, “Danieli, mimi nkedza nkuphe ikima na kuelewa mambo. ²³Uriphoandza kuvoya tu, Mlungu walavya jibu nami nkedza nikuambire, mana unamendzwa sana. Kpwa hivyo, hega sikiro usikire jibu na uelewe mana ya ruwiya hiyo.

²⁴“Muda wa miaka mirongo sabaa kano sabaa ukaikpwa kpwa ajili ya atuo na kpwa ajili ya mudzio mtakatifu, ili kukomesa uasi, dambi, kutakasa uyi na kureha haki hata kare na kare, kutiya muhuri unabii wa ruwiya na kupakpwa mafuha pho Phatu Phatakatifu Zaidi. ²⁵Phahi gaga ni ugamanye na ugaelewe: Kula wakati amuri ya kudzenga luphya Jerusalemu ndiphotuluzwa hadi ndiphokpwedza ye mkpwulu ariyepakpwa mafuha, ni muda wa miaka sabaa kano sabaa. Chisha kpwa muda wa miaka mirongo sita na miiri kano sabaa, Jerusalemu indadzengbwa luphya na barabara na mitaru mikulu kuzunguluka, ela muda uho undakala wa tabu. ²⁶Bada ya yo miaka mirongo sita na miiri kano sabaa, iye mpakpwa mafuha andaolagbwa. Nyo atu a iye mkpwulu ndiyekpwedzatawala andabomola nyo mudzi na pho phatu phatakatifu na taphandasala chochosi. Mwisho undakpwedza na mafuriko na kundakala na viha na maangamizi dza irivyopangbwa. ²⁷9:27 Danieli 11:31; 12:11; Mathayo 24:15; Mariko 13:14Mfalume iye andaika chilagane imara na atu anji kpwa muda wa miaka sabaa. Ela kufikira kahi-kahi ya muda uho andapiga marufuku kulavya sadaka. Kanda na maige gosi, iye andaimisa chitu cha kutsukiza chinachohenda phatu kukala wekee. Phahi chitu chicho tachindauka phapho hadi ye ariyechiimisa ndiphobanangbwa sawa na vyo vyopangbwa.”

Danieli anaona ruwiya kanda-kanda ya muho Tigirisi

¹Mwaka wa hahu wa utawala wa Koreshi, mfalume wa Pashia, Danieli ariyeihwa Beliteshaza, waphaha ujumbe kpwenye ruwiya. Ujumbe hinyo kala ni wa kpweli, ela yakala vigumu sana, kuuelewa. Danieli wahewa mana ya ujumbe hinyo kpwenye ruwiya.

²Wakati uho, mimi Danieli kala nikasononeka kpwa muda wa wiki tahu. ³Siyarya chakurya chinono wala nyama, siyanwa uchi na siyadzipaka mafuha hadi zo wiki tahu ziriphosira. ⁴Siku ya mirongo miiri na ne ya mwezi wa kpwandza, kala niimire kanda-kanda ya muho mkpwulu Tigirisi. ⁵10:5 Maono 1:13–15; 2:18; 19:12Náunula matso, nchiona mutu akavwala mavwazi ga katani na chibiruni akadzifunga mkanda wa zahabu swafi. ⁶Mwiriwe kala ni dza dziwe ra samani riihwaro zabarajadi, usowe kala ni dza limeme na matsoge kala ganangʼala dza moho. Mikonoye na maguluge kala ni dza shaba ichiyotsuswa na sautiye kala ni dza sauti ya likumundi ra atu. ⁷Ruwiya ihi náiona mimi Danieli machiyangu. Nyo atu nriokala nao taaonere, ela aona avi phana mutu, nao achiinjirwa ni wuoga, achichimbira achendadzifwitsa. ⁸Kpwa hivyo nasala machiyangu kuona yo ruwiya ya kuangalaza, nguvu zanisirira, uso uchigaluka na nchikala mnyonje. ⁹Niriphosikira sautiye, nádzibwaga photsi chimabumabu, nchigbwirwa ni usingizi wa fungo.

¹⁰Phapho nchigutwa ni mkpwono, uchiniunula, uchinihenda nchite mikono na mavwindi kuno nakakama. ¹¹Naye achiniamba, “Uwe Danieli unamendzwa sana, unuka usikize vinono, na umanye gaga nilondago kukuambira, mana nkahumwa kpwako.” Ariphokala ananiambira maneno gaga, naima kuno mwiri unanikakama. ¹²Ndipho achiniamba, “Danieli, usiogophe. Mlungu wasikira mavoyogo hangu siku iratu ya kpwandza uriphokata shauri kudzitsereza mbereze ili uphahe kuelewa. Mimi nkedza kpwa sababu ya go mavoyogo. ¹³10:13 Maono 12:7Ela malaika mrindzi wa ufalume wa Pashia wanizuwiya kpwa muda wa siku mirongo miiri na mwenga, ndipho Mikaeli, mmwenga wa akulu a malaika wakpwedzaniterya, kpwa hivyo nikamricha phapho na ye malaika mrindzi wa ufalume wa Pashia. ¹⁴Vivi nkedza kumanyisa go ndigophaha atuo siku zedzazo, mana yo ruwiya inahusu wakati wedzao.”

¹⁵Ariphokala ananisemurira maneno higo, nálola photsi nami siyaweza kugomba chitu. ¹⁶Chisha phakpwedza umbo dza ra mwanadamu, richiniguta madomo. Phahi návugula kanwa yangu nchigomba. Nchimuamba iye ariyeima mbere zangu, “Ee bwana wangu, kpwa sababu ya yo ruwiya nayugika nami nchisirirwa ni mkpwotse. ¹⁷Nawezadze kugomba nawe, bwana wangu? Nguvu zikanisirira nami siweza kuphuma vinono.”

¹⁸Ye yekala na umbo ra mwanadamu waniguta tsona na achinitiya nguvu. ¹⁹Achiniamba, “We mutu umendzwaye sana, usiogophe, kala na amani, dzitiye nguvu na udzitiye moyo.” Na ariphogomba nami, nátiywa nguvu nchiamba, “Bwana wangu, gomba nami mana ukanitiya nguvu.” ²⁰Phahi waniamba, “Dze unamanya kpwa utu wani nkedza kpwako? Ela vivi sambi nauya nikapigane na ye malaika mrindzi wa Pashia. Ndiphomalana naye, malaika mrindzi wa mfalume wa Uyunani andakpwedza. ²¹Ela ndakuambira go garigo mo chitabu cha kpweli: taphana aniungaye mkpwono isiphokala Mikaeli, malaika mrindzi wa Iziraeli.

¹Nami náhehera na kumterya Mikaeli mwaka wa kpwandza wa utawala wa Dario, Mmedi.

Afalume a mwakani na a vurini

²“Vivi ndakuambira kpweli. Lola, kundazuka afalume anjina ahahu ko Pashia. Alafu kundazuka mfalume wa ne ndiyekala tajiri kushinda aho ariomtanguliya. Wakati ndiphokala na nguvu kpwa utajiriwe, andafyakatsira chila mmwenga chinyume cha ufalume wa Uyunani. ³Chisha kundazuka mfalume mwenye nguvu ndiyetawala kpwa uwezo mkpwulu na kuhenda amendzavyo. ⁴Phahi utawalawe ndiphokala ukagbwira tsambala, ufalumewe undavundzika kano ne sawa na phuto kula pembe ne za dunia. Takuna wa chivyaziche ndiye tawala wala nyo ufalume taundadziimirira, mana undahalwa ni atu anjina.

⁵“Mfalume wa mwakani andakala na nguvu, ela mkpwuluwe mmwenga wa chijeshi andakala na nguvu kumshinda iye na utawalawe undakala mkpwulu zaidi ⁶Bada ya miaka fulani, mfalume wa vurini na mfalume wa mwakani andagbwirana usena. Mwana mchetu wa mfalume wa mwakani, andalólwa ni mfalume wa vurini ili kuimarisha mapatano gao, ela mapatano gao tagandakala na nguvu, ye mchetu, mlumewe, mwanawe na ahendadzi kazie ariophiya nao, osi andaolagbwa.

⁷“Badaye mʼbari wa ye mchetu andazuka akale mfalume wa mwakani, naye andashambuliya majeshi ga mfalume wa vurini. Iye andainjira kpwenye ngome ya mfalume wa vurini na kumshinda. ⁸Chisha andahala milungu yao, vizuka vyao vya chuma na miyo yao ya samani ya feza na ya zahabu. Andaikusanya aphiye nayo Misiri. Kpwa muda wa miaka fulani, ye mfalume wa mwakani kandashambuliya mfalume wa vurini. ⁹Badaye ye mfalume wa vurini andaphiya kpwendashambuliya ufalume wa mwakani, ela andauya nyuma aphiye tsi ya kpwao.

¹⁰“Ana a mfalume wa vurini andakusanya majeshi manji kudzitayarisha kuphiya vihani. Jeshi riro rindapiga na kusengera mbere dza mafuriko, na viha vindaenderera hadi vifike ngomeni kpwa maadui gao. ¹¹Chisha ye mfalume wa mwakani andatuluka na tsukizi apigane na ye mfalume wa vurini ye kusanya majeshi manji ela go majeshi manji gandashindwa. ¹²Bada ya kushinda jeshi ra mfalume wa vurini na kuolaga maelufu mfalume wa mwakani andadzikarya ela kandaenderera kukala mshindi. ¹³Mana mfalume wa vurini andakusanya tsona majeshi manji kuriko go ga kpwandza na bada ya miaka minji, andauya na jeshi kulu ririro na silaha nyinji.

¹⁴“Wakati uho, atu anji andaunuka chinyume cha mfalume wa mwakani. Atu a fujo kahi ya atuo uwe Danieli, andaasi ili atimize yo ruwiya, ela andashindwa. ¹⁵Phahi mfalume wa vurini andavamia nyo mudzi wenye ngome na auzungulusire tsumbi za mtsanga na auteke. Go majeshi ga mfalume wa mwakani tagandaaturya, hata go majeshi gakuluphirwago chisha tagandakala na nguvu za kuzuwiya. ¹⁶Ye mfalume wa vurini andahenda amendzavyo na taphana ndiyeweza kumpinga. Iye andaima ko tsi nono ya Iziraeli nayo yo tsi yosi indakala tsinize. ¹⁷Ye mfalume wa vurini andapanga kpwedza na jeshire rosi. Iye andaika chilagane na mfalume wa mwakani na kumloza mwanawe mchetu kpwa lengo ra kuangamiza nyo ufalume, ela nyo mpangowe taundakala. ¹⁸Chisha andagalukira tsi za pwani, na nyinji andaziteka. Ela mkpwulu wa jeshi ra chijeni andakomesa ko kudzikaryakpwe na amuhende ye mfalume wa vurini auye kpwao kpwa waibu. ¹⁹Chisha andauya kpwenye ngome za tsiiye mwenye, ela andashindwa kpwenye vyo viha na uho ndio ndiokala mwishowe.

²⁰“Mfalume ndiye tawala badalaye andahuma mtoza kodi ili aenjereze utajiri wa ufalumewe. Mfalume iye andafwa bada ya miaka michache, ela kandaolagbwa kpwa sababu ya tsukizi za atu wala vihani.”

²¹Ye malaika achienderera kueleza achiamba, “Ye mfalume ndiye mlungira andakala mutu mui ambaye kana ishima ya kukala akale mfalume. Mutu iye andakpwedza bila atu kutarajiya naye andahala ufalume kuhumira ujanja. ²²Majeshi manji ndigounuka chinyumeche gandaolagbwa, piya mlavyadzi-sadaka mkpwulu andaolagbwa. ²³Kpwa kuika vilagane na mataifa, iye andagachenga naye andatawala kpwa uwezo mkpwulu dzagbwe afuasie ni achache. ²⁴Wakati majimbo garigo tajiri sana ganaphodziona ga salama, iye andagavamia na agahende utu ambao tauhenderwe ni iseze wala tsaweze. Chisha andaaganyira afuasie mali na vitu arivyohala zewe vihani. Andapanga mipango ya kpwendashambuliya ngome, ela vindakala kpwa muda mfupi. ²⁵Andaunda jeshi kulu ili akashambuliye mfalume wa mwakani. Naye mfalume wa mwakani andajibu mashambulizi na jeshi kulu zaidi na renye nguvu nyinji sana. Ela mfalume wa mwakani kandashinda mana andapangirwa njama chinyumeche. ²⁶Hata asenae a kurya na kuusa andajeza kumuolaga. Jeshire rindaphyerwa na atu anji andaolagbwa vihani. ²⁷Ndipho nyo afalume airi andasagala meza mwenga, ela chila mutu andamuazira myawe mai, nao andachengana. Ela taphana ndiye phaha alondacho, mana wakati undakala taudzangbwefika. ²⁸Mfalume wa vurini andauya tsi ya kpwao na utajiri munji, ndiphokala anauya, andatiya nia ya kuangamiza atu a Iziraeli ambao ni atu a chilagane chitakatifu. Andahenda alondavyo chisha auye tsi ya kpwao.

²⁹“Wakati uriopangbwa ndiphofika, andauya kpwendavamia tsona tsi ya mwakani, ela charo chichi tachindakala dza chira cha kpwandza. ³⁰Mana Akitimu andamshambuliya kuhumira meli, naye andaogopha. Phahi andauya nyuma kuno akatsukirwa na avamie atu a Iziraeli ambao ni atu a chilagane chitakatifu. Mfalume wa vurini andahenda gara ndigoshauriwa ni Aiziraeli arioricha kulunga chilagane chitakatifu. ³¹11:31 Danieli 9:27; 12:11; Mathayo 24:15; Mariko 13:14Majeshige gandaunuka gatiye najisi yo ngome ya nyumba ya kuvoya Mlungu na kupiga marufuku zo sadaka za kuochwa za chila siku. Chisha andaimisa chitu cha kutsukiza chinachohenda phatu kukala weke. ³²Iye andahumira maneno manono-manono kuchenga hara ariovundza chilagane, ela ammanyao Mlungu wao andampinga vikali. ³³Vilongozi a ikima andafundza atu anji, ela kpwa muda fulani anjina andaolagbwa na upanga, anjina andaolagbwa kpwa kuochwa, anjina andahalwa mateka na mali zao zihalwe zewe. ³⁴Wakati atu a Mlungu anaolagbwa, andaphaha msada kula kpwa atu achache ela bazi ya nyo atu ndioaterya taandahenda hivyo moyo kutsuka. ³⁵Bazi ya atu a ikima andaolagbwa, kpwa njira iyo, nyo ndiosala atsuswe, atakaswe chisha asikale na ila hadi wakati wa mwisho mana ni lazima gatimiye wakati uriopangbwa.

³⁶11:36 2 Athesalonike 2:3–4; Maono 13:5–6“Ye mfalume andahenda amendzavyo; andadziunula na kudzikarya kukala iye ni mkpwulu kutsupa milungu yosi. Iye andagomba mambo ga kumkufuru ye Mlungu mkpwulu kushinda milungu yosi. Iye andaenderera kuongokerwa hadi Mlungu ndiphomtiya adabu. Mana garigopangbwa ni Mlungu lazima gatimiye. ³⁷Mfalume iye kandajali milungu ya akaree wala mlungu amendzwaye ni achetu. Iye kandajali milungu yoyosi yanjina mana iye andadzikpweza dzulu ya osi. ³⁸Badala ya milungu iyo, andaishimu mlungu mrindzi wa ngome, mlungu ambaye akaree taamuvoyere. Andamlavira zahabu, feza, mawe ga samani na zawadi zanjina za gali sana. ³⁹Iye andavamia ngome imara kpwa kuterywa ni mlungu wa chijeni. Hara ndiotambuwa ufalumewe andaapha ishima kulu, andaapha vyeo vikulu na kuaganyira minda dza zawadi.

⁴⁰“Wakati wa mwisho mfalume wa mwakani andamshambuliya mfalume wa vurini. Naye mfalume wa vurini andajibu kpwa kushambuliya kpwa nguvu dza chikulukulu, andahumira magari ga kuvwehwa ni farasi, anajeshi akuhumira farasi na meli nyinji. Andavamia tsi nyinji na kuenea kpwenye tsi hizo dza mafuriko. ⁴¹Andavamia hata yo tsi nono ya Iziraeli na atu anji andafwa, ela Edomu, Moabu na vilongozi a Aamoni andativywa kula mwakpwe mikononi. ⁴²Wakati anavamia tsi hizo, tsi ya Misiri taindatiya. ⁴³Na hazina za zahabu, za feza na vitu vyanjina vyosi vya samani vya Misiri, vindakala tsiniye. Piya andatawala atu a Libiya na a Kushi. ⁴⁴Ela andaondoswa ni habari kula mlairo wa dzuwa na kula vurini, naye andatuluka na tsukizi nyinji akabanange na kuolaga atu anji. ⁴⁵Iye andachita mahemage makulu kahi-kahi ya bahari na nyo mwango mtakatifu urio mnono. Ela andaolagbwa kuko, mana taphana ndiyemterya.”

Siku za mwisho

¹12:1 Maono 7:14; 12:7; Mathayo 24:21; Mariko 13:19Ye malaika yevwala katani waenderera kuamba, “Wakati uho Mikaeli, malaika mkpwulu arindaye atu a Iziraeli andatsembuka. Alafu kundakala na wakati wa mashaka mai ambago tagadzangbweoneka hangu mataifa ganjina gaumbwe. Ela wakati uho chila mutuo ambaye dzinare raandikpwa kpwenye chitabu cha uzima, andativywa. ²12:2 Isaya 26:19; Mathayo 25:46; Johana 5:29Atu anji ariofwa, andafufuka, anjina ainjire uzima wa kare na kare, na anjina aphahe waibu na kuberwa hata kare na kare. ³Na nyo ario na ikima andangʼala dza mwanga wa mlunguni na nyo ariolongoza atu anji njira ya haki andangʼala dza nyenyezi ta kare na kare. ⁴12:4 Maono 22:10Ela uwe Danieli, go maneno usigaseme, na chitabu chichi chifunge na uchitiye muhuri hadi wakati wa mwisho. Anji andaphiya hiku na kura na marifwa gandaenjerezeka.”

⁵Ndipho mimi Danieli náunula matso nchiona atu anjina airi, mmwenga kala a uphande huno wa muho na wanjina kala a ngʼambo ya phiri. ⁶Mmwenga wao achiuza ye mutu ariyekala akavwala mavwazi ga katani ariyekala akaima uphande wa dzulu wa muho, achimuamba, “Gano mambo ga kuangalaza gandahendeka rini?” ⁷12:7 Maono 10:5; 12:14Ye mutu yevwala nguwo za katani, ariyekala a uphande wa dzulu wa nyo muho, waunula mikonoye kuelekeza mlunguni achiapa kpwa dzina ra iye ariye moyo hata kare na kare. Achiamba, “Vindakala kpwa muda wa miaka mihahu na nusu. Wakati uwezo wa atakatifu ndiphosiswa, mambo gaga gosi gandakala gakatimiya.” ⁸Mambo gago nágasikira, ela sigaelewere. Phahi nauza nchiamba, “Ee bwana wangu, nyo mwisho wa mambo gano gosi undakaladze?” ⁹Achinijibu achiniamba, “Danieli phiya vyako, kpwa mana chitabu cha maneno gaga chikafungbwa na kutiywa muhuri hadi wakati wa mwisho. ¹⁰12:10 Maono 22:11Atu anji andatsuswa, ahendwe asikale na ila na atakaswe, ela atu ayi andaenderera kuhenda uyi. Nyo atu ayi taandaelewa, ela nyo a ikima andaelewa. ¹¹12:11 Danieli 9:27; 11:31; Mathayo 24:15; Mariko 13:14Hangu kukomeswa kpwa sadaka za kuochwa za chila siku, yani wakati ndiphoimiswa chitu cha kutsukiza chinachohendesa phatu kukala wekee hadi gaga ndiphosira, undakala ni muda wa siku elufu mwenga, magana mairi na mirongo tisiya. ¹²Baha mutu avumiriraye hadi zo siku elufu mwenga, magana mahahu na mirongo mihahu na tsano zisire. ¹³Ela uwe Danieli enderera kuishi hadi mwishoo. Nawe undafwa, ela mwisho wa zo siku undafufuka ili uhewe zawadi iriyoikpwa kpwa ajiliyo.”