Mahendo

MAHENDO

ga Mitume

Tanga mbere

Hichi ni chitabu cha phiri choandikpwa ni Luka, yekala mfuasi wa Jesu. Chitabuche cha kpwandza ni chira cha Injili irivyoandikpwa ni Luka ambacho chinasemurira habari za Jesu kula mwandzo hadi ariphohalwa kuphiya mlunguni. Chitabu hichi cha Mahendo ga Mitume chinaenderera kula phara chitabuche cha mwandzo chiriphosika. Chinaonyesa gara garigoaphaha anafundzi bada ya Jesu kuphiya mlunguni na arivyokala mashaidi a Jesu, yani mitumee.

Chitabu hichi chinaandza wakati Jesu anahalwa kuphiya mlunguni nao afuasie anauya Jerusalemu. Hiko anaphokera Roho Mtakatifu, kama Jesu arivyoalaga, achiamba kpwenye sura ya 1:8 kukala, “siku Roho Mtakatifu ndiphokpwedzerani mundaphaha nguvu na mundakala mashaidi gangu kula phapha Jerusalemu, Judea na Samariya kosi, na hata hadi chila phatu duniani.”

Sura ya 2:1 hadi ya 8:3 zinasemurira kazi ya Petero na mitume anjina ko Jerusalemu, na sura ya 8:4 hadi ya 12:25 zinahueleza vira habari nono kuhusu Jesu Masihi vyoenea Judea na Samariya kosi.

Chitabu cha Mahendo ga Mitume chinahuambira wazi kukala Jesu wakpwedzaokola atu osi, Ayahudi na hata atu asio kala Ayahudi. Mtume ambaye kaziye inasemurirwa sana himu chitabuni ni Paulo, ambaye mwandzo kala anagayisa afuasi a Jesu. Mwisho Paulo wakpwendatangaza ujumbe kuhusu Jesu mudzi wa Rumi, ambao kala ni muhimu sana dunia ndzima endzi hizo. Habarize zinaphahikana sura ya 13 hadi ya 28.

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Jesu anahalwa kuphiya mlunguni nao afuasie anauya Jerusalemu 1:1–26

Afuasi a Jesu anaphokera Roho Mtakatifu 2:1–13

Habari za Jesu zinatangazwa Jerusalemu 2:14—8:3

Ujumbe wa Jesu unaenea Judea na Samariya 8:4—12:25

Charo cha kpwandza cha Paulo 13:1—14:28

Shauri muhimu kuhusu afuasi a Jesu asio kala Ayahudi 15:1–35

Charo cha phiri cha Paulo 15:36—18:22

Charo cha hahu cha Paulo 18:23—21:16

Paulo anagbwirwa hiko Jerusalemu 21:17—23:22

Paulo anaphirikpwa mudzi wa Kaisaria 23:23—26:32

Paulo anaphirikpwa mudzi wa Rumi 27:1—28:31

¹1:1 Luka 1:1–4Muishimiwa Theofilo.

Kahi ya chitabu changu cha kpwandza, naandika mambo gosi ambago Jesu wahenda na kufundza, kula mwandzo ²hadi siku yohalwa kuphiya mlunguni. Kabila kadzangbweuya mlunguni, waapha mitume malagizo kpwa uwezo wa Roho Mtakatifu.

³Bada ya kufwa na kufufuka Jesu wakala na mitumee kano nyinji kpwa siku mirongo mine. Achiaonyesa dalili nyinji kuahakikishira kala ni mzima, na achigomba nao kuhusu ufalume wa Mlungu. ⁴1:4 Luka 24:49Siku mwenga ariphokala phamwenga nao waambira, “Msiuke hipha Jerusalemu, godzani ahadi yokuambirani, ambayo Baba Mlungu wailaga. ⁵1:5 Mathayo 3:11; Mariko 1:8; Luka 3:16; Johana 1:33Mana Johana wabatiza na madzi, ela siku chache zedzazo mwimwi mundabatizwa na Roho Mtakatifu.”

Jesu anahalwa kuphiya mlunguni

⁶Siku yanjina hara mitume ariphokala phamwenga na Jesu, amuuza, “Dze, Bwana, vino ndipho wakpwedzauyizira Aiziraeli utawala wao ili adzitawale enye?” ⁷Ela iye achiaambira, “Siro renu kumanya wakati ama majira ambago Baba Mlungu waika, hinyo ni uwezowe mwenye. ⁸1:8 Mathayo 28:19; Mariko 16:15; Luka 24:47,48Ela siku Roho Mtakatifu ndiphokpwedzerani mundaphaha nguvu na mundakala mashaidi gangu kula phapha Jerusalemu, Judea na Samariya yosi, na hadi pembe zosi za dunia.” ⁹1:9 Mariko 16:19; Luka 24:50,51Ariphomala kugomba higo, wahalwa kuphiya mlunguni, kuno anamlola. Alafu achizibwa ni maingu na achikala taamuona tsona.

¹⁰Wakati hara mitume kala acherelola dzulu mlunguni vira Jesu ahalwavyo, phakpwedza alume airi gafula okala akavwala kandzu nyereru. Achiima phephi nao, ¹¹achiamba, “Mwi atsi a Galilaya! Mbona mkaima kulola dzulu mlunguni? Jesu yuyu ambaye akahalwa kuphiya mlunguni, andauya vivyo hivyo mchivyomuona anaphiya mlunguni.”

Mathiasi anatsambulwa kuhala nafwasi ya Juda

¹²Jesu ariphohalwa kuphiya mlunguni hara mitume auya Jerusalemu kula Mwango wa Mizaituni, ambako ni kama mwendo wa dakika kumi na tsano kula Jerusalemu. ¹³1:13 Mathayo 10:2–4; Mariko 3:16–19; Luka 6:14–16Ariphofika Jerusalemu, apanda chumba cha gorofani ambako kala anakala. Nao kala ni Petero, Johana, Jakobo, Anderea, Filipu, Tomasi, Batholomayo, Mathayo, Jakobo mwana wa Alifayo, Simoni (ambaye piya kala achiihwa Mpiganiadzi Uhuru), na Juda mwana wa Jakobo. ¹⁴Chila wakati hara mitume kala achiungana phamwenga na achetu fulani, Maryamu nine wa Jesu, na nduguze. Achikala anavoya Mlungu kama kundi mwenga.

¹⁵Siku mwenga afuasi a Jesu kama atu gana mwenga na mirongo miiri kala akakutana phamwenga. Phahi Petero waima achigomba nao achiamba, ^16-17“Enehu, kala ni lazima Maandiko ga Mlungu gatimizwe. Hipho kare Mfalume Daudi walongozwa ni Roho Mtakatifu achigomba chimbere maneno ambago gamphaha Juda. Iye kala ni myawehu, mana piya naye kala akatsambulwa kuhenda kazi phamwenga, ela wakala chilongozi wa atu ariomgbwira Jesu.”

¹⁸1:18 Mathayo 27:3–8(Juda wagula munda na zira pesa zophaha kpwa kuhenda mai, wagbwa mo mundani achifwa; achiahuka ndani na mahumbo gosi gachitsamuka. ¹⁹Atu osi a Jerusalemu ariphosikira habari hizo, hinyo munda awiiha “Akelidama” kpwa kabila yao, manage ni, Munda wa Mlatso.)

²⁰1:20 a Zaburi 69:25; b Zaburi 109:8Phahi Petero achienderera kugomba, achiaambira, “Kpwa mana Chitabu cha Zaburi chaandikpwa, ‘Nyumbaye naitsamwe; asisagale mutu yeyesi mumo.’ Na tsona ichiandikpwa, ‘Na cheoche nachihalwe ni mutu wanjina.’ ^21-221:21–22 a Mathayo 3:16; Mariko 1:9; Luka 3:21; b Mariko 16:19; Luka 24:51Kpwa hivyo ni lazima mutu mmwenga adziunge naswi na akale shaidi wa kufufuka kpwa Jesu. Ni lazima hutsambuleni mutu yekala myawehu wakati wosi phokala Bwana Jesu anazunguluka hiku na hiko, hangu ariphobatizwa ni Johana hadi siku yohalwa kuphiya mlunguni.”

²³Phahi, hura mkpwutano walavya madzina ga atu airi; mmwenga ni Yusufu Barisaba ambaye piya kala achiihwa Justo na wanjina kala ni Mathiasi. ²⁴Chisha achivoya Mlungu, achiamba, “Mlungu umanyaye roho ya chila mutu, hunakuvoya uhuonyese hinya alume airi, ni yuphi uchiyemtsambula, ²⁵ili ahale nafwasi ya kazi ya utume yorichwa ni Juda, na achiphiya kpwahali komuajira.” ²⁶Alafu apiga kura, na kura ichimgbwerera Mathiasi. Naye achitiywa kundi ra hara mitume anjina kumi na mmwenga.

Afuasi a Jesu anaphokera Roho Mtakatifu

¹2:1 Alawi 23:15–21; Kumbukumbu 16:9–11Siku ya Pentekosti2:1 Pentekosti ni sikukuu ya Ayahudi ya kusherekeya mavuno ga nganu siku mirongo mitsano bada ya Pasaka. iriphofika, afuasi osi a Jesu kala akakusanyika phatu phamwenga. ²Phahi, kpwakala na mvumo gafula kula mlunguni kama wa phuto kali. Hura mvumo uchiodzaza nyumba yosi yokala afuasi asegere. ³Alafu mura chumbani mwatsembuka vilinje vya moho vyokala vinaaka, vichidziganya na vichigbwerera chila mmwenga. ⁴Na Roho Mtakatifu wainjira mwao mioyoni na chila mmwenga achiandza kugomba na luga tafwauti-tafwauti kama Roho Mtakatifu arivyoajaliya.

⁵Phahi hiko Jerusalemu kala kuna Ayahudi amuogophao Mlungu, kula tsi zosi dunia ndzima. ⁶Ariphosikira hinyo mvumo, umati mkpwulu wa atu wakpwedza na uchitezeka mana chila mmwenga wasikira higo gagombwago kpwa lugaye. ⁷Aona vituko na achitezeka sana, chisha achiamba, “Dze, hinya osi huasikirao kugomba si ni enyezi a Galilaya? ⁸Ikaandzadze hata hosi hunaasikira anagomba kpwa luga zehu za chienyedzi? ⁹Mana hipha phana makabila manji: phana Aparithi, Amedi, Aelamu, na anjina ni a kula Mesopotamia, Judea, Kapadokia, Ponto, Asia, ¹⁰anjina ala Firigia, Pamfilia, Misiri na seemu za Libiya phephi na Kirene. Anjina ni ajeni kula Rumi, ¹¹(Ayahudi na atu anjina ambao sio Ayahudi ela ahendainjira dini ya Chiyahudi), piya phana Akirete na Arabu. Naswi hunaasikirani anagomba luga zehu enye, vituko vikulu vya Mlungu ahendavyo!” ¹²Atu osi atezeka na achikala na wasiwasi, kuno anauzana, “Mambo gano manage nini?” ¹³Ela anjina achikala anaachania anaamba, “Hinya atu akalewa!”

Petero anabisha na umati wa atu

¹⁴Ndipho Petero achiunuka phamwenga na hara mitume anjina kumi na mwenga, achigomba kpwa sauti na hura umati, achiamba, “Ayahudi ayangu na mwimwi mosi mkalao Jerusalemu, phundzani vinono nkusemurireni mana ya mambo higa. ¹⁵Atu hinya taakalewa kama mfikiriyavyo, mana bado ni saa tahu tu za ligundzu. ¹⁶Ela mambo higa gagombwa hipho kare ni nabii Joeli achiamba:

¹⁷2:17 Joeli 2:28–32‘Mlungu anaamba:

Siku za mwisho anadamu osi nindaarehera Roho wangu.

Ana enu, alume kpwa achetu andatangaza ujumbe kula kpwangu.

Barobaro enu andaona ruwiya, nao atumia andaloha ndoso.

¹⁸Ehe! Hata atumishi angu, alume kpwa achetu,

nindaarehera Roho wangu siku hizo,

nao andalavya unabii.

¹⁹Nindahenda mambo ga kuangalaza ko dzulu mlunguni,

na ko duniani,

kundakala na milatso, moho na maingu ga mosi.

²⁰Kabila ya kufika siku iyo kulu muhimu ya Mwenyezi Mlungu,

dzuwa rindagbwirwa rikale jiza na mwezi nao undagbwirwa ukale kundu dza mlatso.

²¹Ela mutu yeyesi ndiyemririra Mwenyezi Mlungu andaokolwa.’ ”

²²Petero waenderera kuaambira atu, “Enehu Aiziraeli, phundzani! Mosi mnamanya kukala Jesu wa Nazareti wahenda vilinje na ishara kahi zenu. Na higa ganaonyesa wazi kukala watsambulwa ni Mlungu. ²³2:23 Mathayo 27:35; Mariko 15:24; Luka 23:33; Johana 19:18Mutu hiyu warehwa kpwenu ni Mlungu kpwa uamuziwe kama arivyopanga. Ela mwamuolaga kpwa kumlavya na atu asiomanya Shariya za Mlungu, nao achimkota misumari msalabani. ²⁴2:24 Mathayo 28:5,6; Mariko 16:6; Luka 24:5Ela Mlungu wamfufula, na achimuusira utsungu wa chifo kpwa sababu kala taiwezekana asale lufu. ²⁵2:25 Zaburi 16:8–11Kpwa mana hipho kare Mfalume Daudi wagomba kumuhusu, achiamba:

‘Namanya Mwenyezi Mlungu a phephi nami na ananirinda wakati wosi;

nguvuze nkuniika salama wakati wa tabu.

²⁶Kpwa hivyo moyo wangu unahererwa,

tsona napiga njerejere.

Nami hata dzagbwe nindafwa

ela naishi na matumaini.

²⁷Kpwa sababu kundaricha roho yangu mbirani,

wala kundaricha mtumishio muaminifu uriyemtsambula aole.

²⁸Wanifundza njira za kuishi vinono,

nindahamirwa sana ni uwe kukala phephi nami.’ ”

²⁹“Enehu, nakuhakikishirani kuhusu mkare wehu Daudi. Iye wafwa, achizikpwa na mbiraye i mumu hata rero. ³⁰2:30 Zaburi 132:11; 2 Samueli 7:12,13Ela Daudi kala ni nabii, na wamanya kukala Mlungu wamlaga na achimuapira kukala mmwenga wa chivyaziche mwenye, kpwenye chihicho cha endzi. ³¹Daudi watabiri kuhusu kufufuka kpwa Masihi, ariphoamba kukala, rohore tariyarichwa mbirani, wala mwiriwe kuola. ³²Sambi, swiswi hosi hu mashaidi kukala Mlungu wamfufula kpweli hiyu Jesu. ³³Phahi, Jesu wahalwa kuphiya mlunguni, asegere mkpwono wa kulume wa Mlungu, phatu pha ishima kulu sana, na waphokera Roho Mtakatifu kula kpwa Baba Mlungu ambaye kala akamlaga, naye wahupha swiswi ye Roho. Mambo higa mgasikirago na kugaona ganahakikisha maneno higa. ³⁴2:34 Zaburi 110:1Mana Daudi mwenye kayahalwa kuphiya mlunguni, ela waamba:

‘Mwenyezi Mlungu wamuamba Bwana wangu:2:34–35 Bwana wangu: Manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kutawala atue. Soma chitabu cha Zaburi 110:1.

“Sagala uphande wangu wa kulume,

³⁵hadi nihende maaduigo akale chihicho cha kuikira magulu.” ’ ”

³⁶Chimarigizo Petero waamba, “Phahi Aiziraeli osi ni amanye kukala, Jesu yuyatu ambaye mwamkota misumari msalabani, Mlungu wamuhenda Mtawala na Muokoli.”2:36 Muokoli: Yani Masihi, manage ni yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu.

³⁷Phahi hara atu okala anamphundza Petero phosikira vira, ajuta, achimuuza Petero na hara mitume anjina, “Enehu, vino sambi swino huhendedze?” ³⁸Petero achiaambira, “Chila mmwenga naatubu dambize na abatizwe kpwa dzina ra Jesu Masihi, ili aswamehewe. Namwi mundaphaha zawadi ya Roho Mtakatifu. ³⁹Ahadi hino ni fwaida yenu, vivyazi vyenu na atu osi ario kure, ni ya mutu yeyesi ambaye Mwenyezi Mlungu wehu andamualika.”

⁴⁰Petero waaeleza kpwa chirefu na achiachengachenga sana, waambira, “Dzimanyirireni na adabu ndizoaphaha atu hinya ayi!” ⁴¹Phahi, atu osi ariokubali maneno ga Petero abatizwa, na siku iyo kundi ra afuasi a Jesu raenjerezeka atu kama elufu tahu.

Umwenga na maisha ga afuasi a Jesu

⁴²Afuasi hinya adzilavya wakati wosi kudzifundza kpwa mitume, kuishi kama ndugu, kurya mikahe2:42 Kurya mikahe: Afuasi kala achirya mikahe phamwenga kpwa kumbukumbu ra chifo cha Jesu. (Soma Chitabu cha Luka 22:14–23.) phamwenga na kuvoya Mlungu phamwenga.

⁴³Chila mmwenga waangalazwa ni vilinje vinji vyohendwa ni mitume. ⁴⁴2:44 Mahendo 4:32–35Atu osi ariomkuluphira Jesu akala phatu phamwenga na achihumira vitu vyao vyosi phamwenga. ⁴⁵Aguza vitu arivyokala navyo, na pesa arizophaha achiganyira ayawao okala analonda msada. ⁴⁶Na kala achikutana ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu chila siku. Piya kala achirya phamwenga hiko kpwao madzumbani, kala achirya na raha na roho mwenga, ⁴⁷kuno anamtogola Mlungu. Atu anji ahamirwa sana, na chila siku Mlungu warienjereza kundi rao na hara ambao kala achiokoka.

Petero na Johana anaphoza chiswere

¹Siku mwenga, Petero na Johana kala anainjira Nyumba ya Kuvoya Mlungu, akavoye mavoyo ga saa tisiya. ²Mutu mmwenga chiswere hangu kuvyalwakpwe kala anatsukulwa kurehwa ryango ra Nyumba ya Kuvoya Mlungu riihwaro Ryango Nono. Kala nkurehwa chila siku kpwedzavoya-voya atu ainjirao himo. ³Ariphoona Petero na Johana analonda kuinjira ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, yuya chiswere waavoya amuphe chochosi. ⁴Petero na Johana amlolato, chisha Petero achimuamba, “Hebu huloleto!” ⁵Hipho, yuya chiswere waalolato achiona labuda andahewa chitu. ⁶Ela Petero achimuamba, “Mino sina feza wala zahabu, ela nindakupha nricho nacho. Kpwa uwezo wa Jesu Masihi wa Nazareti, ngʼoka unyendeke.” ⁷Wamgbwira mkpwono wa kulume achimuunula, na mara mwenga yuya chiswere achidina magulu. ⁸Watina achiima na maguluge na achiandza kunyendeka. Alafu achiinjira nao Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Wanyendeka mwenye na kutinatina kuno anamtogola Mlungu.

⁹Atu osi amuona ananyendeka na achimtogola Mlungu. ¹⁰Hara atu achimtambukira kala ni yuya chiswere ambaye kala achisagala phara ryango Nono ra kuinjirira Nyumba ya Kuvoya Mlungu kpwa kuvoya pesa. Phahi aangalazwa sana ni higo gohenderwa yuya chiswere.

Petero anahubiri ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu

¹¹Yuya chiswere phokala akamgbwira Petero na Johana, atu osi aphiya mairo hadi phatu phoihwa Varanda kulu ya Selemani na achitezeka. ¹²Petero ariphoona hara atu, waamba, “Enehu, Aiziraeli ayangu, mkaangalazwa nini? Mbona mkahutumburira matso? Uwezo uchiomuhenda hiyu mutu anyendeke sio uwezo wehu, wala sio uzuri wehu kpwa Mlungu. ¹³3:13 Kutsama 3:15Ela Mlungu yeabudiwa ni Burahimu, Isaka, Jakobo na akare ehu anjina, wamtogola mtumishiwe Jesu. Ela mwamlavya na atawala a Chirumi, tsona mchimrema mbere za mtawala Pilato, hata bada ya Pilato kukata shauri amrichire. ¹⁴3:14 Mathayo 27:15–23; Mariko 15:6–14; Luka 23:13–23; Johana 19:12–15Iye asiye na lawama wala makosa, mwamrema, na mchimuamba Pilato akuvugurireni mutu yeolaga atu. ¹⁵Mwaolaga mutu ambaye ndiye chandzo cha uzima, ela Mlungu achimfufula, naswi hu mashaidige. ¹⁶Mutu hiyu mummanyaye kala ni chiswere, akaphola kpwa kukuluphira uwezo wa Jesu. Kumkuluphira Jesu kukamphoza kabisa kama mmuonavyo.

¹⁷“Enehu, namanya murivyomuhenda Jesu mwimwi na atawala enu mwayugbwa nkusamanya. ¹⁸Ela hivyo ndivyo Mlungu arivyotimiza maneno gotabiriwa kare ni manabii ariphoamba Masihi,3:18 Masihi, manage ni yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. ni lazima agaye. ¹⁹Phahi tubuni na mgaluze mioyo yenu na kulola Mlungu ili akuusireni dambi zenu. ²⁰Namwi muchihenda hivyo Mlungu andakujaliyani, na kukureherani Muokoli,3:20 Muokoli: Yani Masihi, mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. ambaye ni Jesu. ²¹Ni lazima asale hiko mlunguni hadi wakati Mlungu ndiphotengeza uphya chila chitu, kama manabii matakatifu arivyogomba hipho kare. ²²3:22 Kumbukumbu 18:15,18Mana Musa waamba, ‘Ye Mwenyezi Mlungu, Mlungu wenu andazula nabii dza mimi kula kahi ya nyo atu enu enye. Namwi ni lazima muhende chila chitu ndichokuambirani. ²³3:23 Kumbukumbu 18:19Mutu yeyesi ambaye kandamphundza nabii iye, andatengbwa na atue na kuangamizwa.’ ²⁴Manabii gosi hangu Samueli na kpwenderera atabiri kuhusu siku hizi hurizo nazo sambi. ²⁵3:25 Mwandzo 22:18Hizo ahadi za Mlungu arizolaga kuhumira manabiige ni zenu, na chilagane choikpwa na akare enu dza vivyo. Mlungu wamuambira Burahimu hivi, ‘Makabila gosi duniani gandabarikiwa kpwa sababu ya uvyazio.’ ²⁶Phahi ariphomtsambula mtumishiwe Jesu, mwandzo wamreha kpwenu ili akujaliyeni kpwa kumuhenda chila mmwenga atubu dambize na kuricha njiraze mbii.”

Petero na Johana anashitakiwa kpwa atawala a Chiyahudi

¹Petero na Johana kala acheregomba na atu ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, alavyadzi-sadaka, Masadukayo na mkpwulu wa asikari a Nyumba ya Kuvoya Mlungu achitsoloka. ²Atsukirwa sana kpwa sababu kala anafundza na kugomba wazi kukala Jesu wafufuka, kuonyesa kukala atu a kufwa andafufuka. ³Aagbwira na achendaatiya jela, na kpwa vira kala ni dziloni kare, aaricha jela hadi ligundzu. ⁴Ela atu anji ambao asikira mafundzo gao aamini. Afuasi a Jesu aenjerezeka hadi achifika kama alume elufu tsano.

⁵Kuriphocha, hara alimu a Shariya, atumia na vilongozi anjina a Chiyahudi akala na baraza hiko Jerusalemu. ⁶Anasi, ambaye kala ni mlavyadzi-sadaka mkpwulu, kala a phapho barazani, phamwenga na Kayafa, Johana, Isikanda na ndugungbwa zanjina za mlavyadzi-sadaka mkpwulu. ⁷Petero na Johana arehwa barazani na achiuzwa, achiambwa, “Mwino, yuya chiswere mwamphoza kpwa uwezo wani ama kpwa dzina ra ani?” ⁸Phahi, Petero walongozwa ni Roho Mtakatifu achiamba, “Atawala ehu na atumia! ⁹Ichikala rero ndipho hunalondwa huseme vyomterya yuya chiswere na kusema vyophozwa, ¹⁰phahi ni hivi: Mwimwi atumia na atu osi a Iziraeli ni lazima mmanye kukala hiyu chiswere aimireye hipha ni mzima tsetsetse waphozwa ni uwezo wa dzina ra Jesu Masihi wa Nazareti, ambaye mwamuolaga msalabani, ela Mlungu achimfufula. ¹¹4:11 Zaburi 118:22Naye ndiye ambaye neno ra Mlungu ragomba kumuhusu phoambwa:

‘Dziwe mrirorema mwimwi adzengi,

ndipho rikakala dziwe kulu ra msingi.’

¹²“Wokofu tauphahikana kula kpwa mutu wanjina yeyesi, isiphokala kpwa Jesu, mana takuna dzina ranjina rorosi duniani rohewa anadamu kuaokola.”

¹³Hara atumia a ngambi kala anamanya kala Petero na Johana ni atu a kawaida wala taana ilimu ya mwanya. Hipho, atezeka ariphoaona anagomba chilume, achimanya kukala akala phamwenga na Jesu. ¹⁴Ela kpwa vira amuona yuya mutu yephozwa aimire phephi, taayakala na ra kugomba. ¹⁵Phahi alagiza Petero na Johana atuluke kondze ya baraza, alafu achibisha aho enye kpwa enye. ¹⁶Achiuzana achiamba, “Huahendedze atu hano? Chila mmwenga akalaye Jerusalemu anamanya kukala ahenda vilinje, naswi tahuweza kurema. ¹⁷Ela, huchilonda kuzuwiya mambo higa kuenea zaidi, ni lazima huakahaze asigombe tsona na mutu yeyesi kuhusu Jesu.”

¹⁸Alafu Petero na Johana aihwa ndani na achiambirwa asigombe tsona wala kufundza mambo ga kuhusu Jesu. ¹⁹Ela achiamba, “Lolani enye ra sawa mbere za Mlungu, kukuogophani mwimwi ama kumuogopha Mlungu. ²⁰Kpwa mana tahuweza kuricha kugomba mambo hurigogaona na kugasikira.” ²¹Phahi hara atumia a baraza aatishira zaidi Petero na Johana, chisha achiarichira aphiye vyao. Nao aona wazi kala taiwezekana kuatiya adabu, kpwa sababu atu osi kala anamtogola Mlungu kpwa gara arigohenda. ²²Hiye chiswere yehenderwa vilinje achiphozwa kala ana zaidi ya miaka mirongo mine.

Afuasi a Jesu anavoya ili asikale aoga

²³Petero na Johana ariphorichirwa, auya kpwa afuasi ayawao na achendasemurira mambo gosi arigoambwa ni akulu a alavyadzi-sadaka na atumia a Chiyahudi. ²⁴4:24 Kutsama 20:11; Nehemia 9:6; Zaburi 146:6Hinyo ayawao ariphosikira hivyo, aungana phamwenga osi achivoya Mlungu na raka ra dzulu, achiamba, “Mwenyezi Mlungu, uriyeumba dzulu mlunguni, tsi, bahari na vyosi virivyo mumo. ²⁵4:25 Zaburi 2:1,2Uwe ndiwe uriyelongoza mkare wehu Daudi, ariye ni mtumishio agombe kpwa uwezo wa Roho Mtakatifu achiamba:

‘Mbona atu a mataifa ganjina atsukirwa?

Atu hinyo anapanga njama za bure.

²⁶Afalume a duniani adzitayarisha,

nao atawala akutana phamwenga,

ili ampinge Mwenyezi Mlungu na ye Masihiwe.’ ”4:26 Masihi: Manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kutawala atue.

²⁷4:27 a Luka 23:7–11; b Mathayo 27:1,2; Mariko 15:1; Luka 23:1; Johana 18:28,29Chisha achienderera kuvoya achiamba, “Mana, kpwa kpweli Herode, Pontio Pilato, Aiziraeli na atu asio Aiziraeli akutana phamwenga mumu mudzini kumpinga Jesu, mtumishio mwenye uriyemtsambula. ²⁸Nao ahenda gago ambago uwe kpwa uwezoo na mahendogo, wagapanga kare kukala nigakale. ²⁹Sambi Bwana, lola vyo vitisho vyao, hunakuvoya uhujaliye swiswi atumishio ili hutangaze nenoro bila ya wuoga kabisa. ³⁰Hunavoya uhuphe uwezo wa kuphoza na uhende vilinje kpwa uwezo wa mtumishio Jesu.”

³¹Ariphomala kuvoya, phara phatu phokala anakutana phasumba. Nao achiodzalwa ni Roho Mtakatifu na achitangaza ujumbe wa Mlungu bila ya wuoga.

Afuasi a Jesu anasagala kama ndugu mwenga

³²4:32 Mahendo 2:44,45Atu osi ariomkuluphira Jesu akala chitu chimwenga chiroho na chimaazo. Takuna hata mmwenga yehenda malize zikale zakpwe macheye, ela ahumira vitu vyao vyosi phamwenga. ³³Hara mitume kala achitangaza kufufuka kpwa Jesu na uwezo munji sana, na osi Mlungu achiajaliya sana. ³⁴Takuna yeyesi yephungukirwa ni chitu. Kpwa mana hara ariokala na minda ama nyumba aguza na pesaze achizirehera mitume. ³⁵Mitume kala ana uwezo wa hizo pesa, nao kala achiaganyira ario na shida, kulengana na shida ya mutu.

³⁶Mmwenga wa atu arioguza mali zao ni Yusufu, wa mbari ya Lawi4:36 Lawi kala ni mwana wa Jakobo na ni chandzo cha mbari mwengayapho ya kabila ra Iziraeli. Mbari hino kaziye kala ni kuterya alavyadzi-sadaka ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. kula tsi ya Kupuro. Mitume kala achimuiha Barinaba (manage ni Mutu wa kutiya moyo.) ³⁷Waguza mundawe na pesaze achizilavya kpwa mitume.

Handzo ra Anania na Safira

¹Kala kuna mutu mmwenga yeihwa Anania, na mchewe Safira, ambao nao aguza munda wao. ²Anania na mchewe akubaliana na achifwitsa pesa zanjina na zosala achiziphirikira mitume. ³Phahi Petero wamuamba Anania, “Mbona ukakubali Shetani akatawala rohoyo hata unamchenga Roho Mtakatifu kpwa kufwitsa pesa zanjina urizophaha uriphoguza munda? ⁴Hinyo munda uriphokala kudzangbweuguza kala ni wako, na uriphouguza, hizo pesa piya kala ni zako. Sambi, yakaladze hata uchiona uhende dzambo dza hiri? Phahi, kunchengere mimi binadamu myao, ela ukamchenga Mlungu.” ⁵Anania ariphosikira hivyo, wagbwa na achifwa. Atu osi osikira mambo higo atishirwa sana. ⁶Alafu phakpwedza barobaro achimtiya shanda, achimtsukula kondze na achendamzika.

⁷Bada ya kama masaa mahahu hivi, naye Safira, mkpwaza Anania, wakpwedza, achikala kamanya chigohendeka. ⁸Petero achimuuza, “Hebu niambira, zino pesa ni zosi mrizophaha na mlumeo mriphoguza munda?” Safira achiamba, “Ehe, ni zosi.” ⁹Ndipho Petero achiamba, “Mbona mwahenda njama na mlumeo kumpima Roho Mtakatifu? Sikiza! Hara achiozika mlumeo a pho mryangoni, na andakutsukula kondze piya uwe.” ¹⁰Phapho hipho achigbwa maguluni pha Petero na achifwa. Hara barobaro ambao kala akamzika mlumewe ariphoinjira ndani amkuta akafwa kare, achimuhala na achendamzika phephi na mlumewe. ¹¹Kundi rosi ra afuasi a Jesu na atu osi anjina osikira mambo higo aona wuoga sana.

Mitume anahenda vilinje na maajabu manji

¹²Atu ahenderwa vilinje vinji na maajabu ni mitume. Afuasi osi a Jesu kala achikutana kpwenye varanda kulu ya Selemani ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. ¹³Mutu yeyesi ambaye kala kamkuluphira Jesu waogopha kudziunga nao, ela atu osi kala achiatogola. ¹⁴Ela ariomkuluphira Jesu na kukala afuasie azidi kuenjerezeka sana, alume kpwa achetu. ¹⁵Kpwa sababu ya vilinje vyohendwa ni mitume, atu kala achireha akongo aho vitandani na michekani na kualaza barabarani ili Petero achitsapa, chivurivuriche chigute akongo anjina. ¹⁶Piya atu anji kula midzi ya kanda-kanda ya Jerusalemu areha akongo aho na ambao kala anayugbwa ni pepho, nao osi aphozwa.

Mitume anagayiswa

¹⁷Badaye mlavyadzi-sadaka mkpwulu na ayae osi ambao kala ni kundi ra Masadukayo, waaonera wivu sana hara mitume. ¹⁸Phahi waagbwira achiatiya jela. ¹⁹Ela usiku malaika wa Mlungu wakpwedzaavugurira mryango na achiatuluza kondze, chisha achiaambira, ²⁰“Phiyani mkaime ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, na muambire atu habari zosi za maisha higa maphya.” ²¹Hara mitume ainjira Nyumba ya Kuvoya Mlungu pepho za kucha, kama vyolagizwa na achiandza kufundza atu.

Wakati hinyo-hinyo mlavyadzi-sadaka mkpwulu na ayae, waiha mkpwutano wa angambi, yani baraza rosi ra vilongozi a Iziraeli, chisha achilagiza hara mitume alaviwe jela na arehwe hipho barazani. ²²Ela hinyo arindzi a Nyumba ya Kuvoya Mlungu ariphofika hiko jela, akpwendakuta mitume taamo. Hipho, auya na achendasema kpwa akulu hipho barazani, ²³achiaambira, “Hukakuta jela ikafungbwa vinono sana, na arindzi anarinda pho mryangoni. Ela huchiphoinjira tahukaona mutu himo ndani.” ²⁴Mkpwulu wa arindzi a Nyumba ya Kuvoya Mlungu na akulu a alavyadzi-sadaka ariphosikira hivyo, atezeka sana na achishindwa ni kumanya chiroaphaha. ²⁵Alafu kpwakpwedza mutu achiamba, “Phundzani! Hara atu murioatiya jela, anafundza ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu.” ²⁶Hipho, mkpwulu wa arindzi na ayae aphiya kpwendaahala na achiareha, ela taayahumira nguvu, kpwa sababu aogopha atu asedze akaapiga mawe.

²⁷Hara mitume ariphorehwa, aimiswa mbere za hira ngambi, chisha mlavyadzi-sadaka mkpwulu achiamba, ²⁸5:28 Mathayo 27:25“Swino hwakukahazani kabisa kufundza kuhusu mutu hiyu Jesu, ela tamdzangbwesikira. Sambi lolani, mwaeneza mafundzo genu Jerusalemu ndzima na vino mnalonda muutiye lawamani kuhusu chifoche!”

²⁹Ela Petero na mitume ayae achiamba, “Ni lazima humuogophe Mlungu wala siye mwanadamu! ³⁰Mlungu ariyevoywa ni akare ehu wamfufula Jesu, ambaye mwamuolaga kpwa kumkota misumari msalabani. ³¹Chisha Mlungu wamuika uphande wa mkpwono wa kulume, phatu pha ishima kulu sana, wamuhenda Chilongozi na Muokoli, ili kuapha nafwasi Aiziraeli atubu dambi zao na aswamehewe. ³²Naswi hu mashaidi a mambo higo. Roho Mtakatifu ambaye Mlungu waapha atu amuogophao piya ni shaidi.”

³³Hara atumia a ngambi ariphosikira vira, atsukirwa sana hata achitaka hara mitume aolagbwe. ³⁴Ela phakala na Mfarisayo mmwenga yeihwa Gamalieli, mwalimu wa Shariya, ambaye kala anaishimiwa ni atu osi. Waima mbere ya atu osi na achilagiza hara mitume atuluzwe kondze kpwandza. ³⁵Alafu achiamba, “Enehu, Aiziraeli ayangu, dzimanyirireni sana na higo mtakago ahendera atu hano. ³⁶Kare chidide, kpwakala mutu yeihwa Theuda, achidzihenda mutu wa kumanyikana, wakala na afuasi kama magana mane. Badaye waolagbwa na afuasie osi achitsamukana, mamboge gachisirira hipho. ³⁷Badaye, wakati hura wa kuolanga atu, kpwazuka wanjina yeihwa Juda kula Galilaya. Iye naye wahenda afuasie, ela piya naye waolagbwa, nao afuasie osi achitsamukana. ³⁸Phahi, nakuambirani aricheni aphiye vyao, wala msiahende rorosi! Mana ichikala mipango ama mambo gao gaandzwa ni binadamu, gandakala na mwisho. ³⁹Ela ichikala mambo higa gala kpwa Mlungu, tamundaweza kuazuwiya, richirosala mundadzikuta munashindana na Mlungu.”

Hipho, hara angambi akubali maneno ga Gamalieli. ⁴⁰Achiaiha ndani hara mitume, achiachapa viboko, chisha achiakahaza asifundze tsona kuhusu Jesu. Alafu achiarichira aphiye vyao. ⁴¹Phahi hara mitume ariphokala anatuluka na hira ngambi, ahererwa sana kpwa mana Mlungu waharirwa kukala anafwaha kuphaha waibu wa kukiritwa viboko kpwa sababu ni afuasi a Jesu. ⁴²Ela chila siku, ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu na midzini mwa atu, hara mitume aenderera kufundza na kusemurira kukala Jesu ndiye Muokoli.5:42 Muokoli: Yani Masihi, mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu.

Atu sabaa anatsambulwa kuterya mitume

¹Siku hizo afuasi a Jesu aenjerezeka. Ayahudi agombao Chiyunani anungʼunika kukala Ayahudi agombao Chieburania anaabaguwa. Aamba kala magungu gao tagaganyirwa maitaji gao ga chakurya cha chila siku sawa-sawa. ²Hipho, hara mitume kumi na airi akusanya afuasi osi na achiaambira, “Si vinono swiswi kuricha neno ra Mlungu na kuimirira chakurya. ³Phahi enehu, tsambulani atu sabaa kula mu kundini ambao anatogolwa na manono, anatawalwa ni Roho Mtakatifu, na ana marifwa. Naswi hundaarichira kazi hiyo. ⁴Ela swiswi enye hundadzishuulisha na kuvoya Mlungu na kazi ya kusemurira mafundzoge.”

⁵Mpango hinyo wafwahira kundi zima. Hipho atsambula atu sabaa: Stefano (ambaye kala anamkuluphira sana Mlungu na yetawalwa ni Roho Mtakatifu), Filipu, Purokoro, Nikanori, Timoni, Parmena, na Nikolao wa Antiokia (kala siye Myahudi ela pho mwandzo kala ni mfuasi wa dini ya Chiyahudi). ⁶Afuasi achiarehera mitume hara atu achiotsambulwa, nao mitume achiavoyera na achiabandikira mikono.

⁷Hipho, atu anji zaidi asikira habari za Jesu, na afuasi aenjerezeka sana hiko Jerusalemu. Tsona, kundi kulu ra alavyadzi-sadaka a dini ya Chiyahudi achilunga mafundzo kuhusu Jesu na achimkuluphira.

Stefano anagbwirwa na kushitakiwa

⁸Mlungu kala akamjaliya sana Stefano. Wamupha uwezo munji hata achikala anahendera atu vilinje vinji na maajabu. ⁹Ela kuchizuka upindzani kahi ya Stefano na atu a sinagogi ra Ayahudi riihwaro Sinagogi ra Atu Huru.6:9 Sinagogi ra atu huru kala ni kundi ra Ayahudi ambao mwandzo kala ni atumwa alafu achikombolwa. Sinagogi hiro kala ni ra Ayahudi kula midzi ya Kirene na Isikandaria, na kundi ranjina kula majimbo ga Kilikia na Asia. ¹⁰Ela Roho Mtakatifu wamupha Stefano achili nyinji sana hata ichikala chila agombaro takuna mutu aripingaye. ¹¹Alafu apanga njama na atu edze agombe handzo aambe, “Hwamsikira Stefano anamkufuru Mlungu na kugomba mai kuhusu Shariya za Musa.” ¹²Hinyo atu okala anapingana na Stefano afyakatsira kundi ra atu, phamwenga na alimu a Shariya na vilongozi anjina a Chiyahudi. Phahi amgbwira Stefano na achimreha mbere za ngambi. ¹³Achireha mashaidi a handzo achiamba, “Chila wakati mutu hiyu anagomba mai kuhusu Nyumba ya Kuvoya Mlungu na Shariya za Musa. ¹⁴Kpwa mana swino hwamsikira anaamba, ‘Jesu wa Nazareti andabomola Nyumba ya Kuvoya Mlungu na agaluze mila zosi zorehwa ni Musa.’ ” ¹⁵Atu osi okala hipho ngambini amtongʼorera matso Stefano, na achiona usowe ukagaluka dza wa malaika.

Stefano anadzihehera mbere za ngambi

¹Phahi mlavyadzi-sadaka mkpwulu wamuuza Stefano, “Dze mambo gano ni ga kpweli?” ²7:2 Mwandzo 12:1Naye Stefano achiamba, “Enehu na ano baba, niphundzani! Mwenyezi Mlungu wamtsembukira mkare wehu Burahimu wakati acheresagala Mesopotamia, kabila kadzangbwe kpwendasagala Harani. ³Mlungu wamuamba, ‘Uka kpwenye tsi yenu, uriche mbarizo na nduguzo na uphiye tsi ambayo nindakuonyesa.’ ⁴7:4 a Mwandzo 11:31; b Mwandzo 12:4Hipho, watsama tsi ya Akalidayo na achendasagala Harani. Bada ya chifo cha ise, Mlungu wamtsamiza hadi tsi hino mriyo mwimwi hivi sambi. ⁵7:5 Mwandzo 12:7; 13:15; 15:18; 17:8Wakati hinyo Mlungu kayamupha Burahimu hata nyago mwenga ya tsi iyo ikale yakpwe. Ela wamlaga kala andamupha na badaye ikale ya vivyazivye, hata dzagbwe Burahimu mwenye kala kana mwana wakati na hinyo. ⁶7:6 Mwandzo 15:13,14Mlungu wamuamba Burahimu, ‘Uvyazio undakala ujenini tsi ambayo siyo yao, na atu a tsi iyo andaahenda akale atumwa na andaatesa miaka magana mane. ⁷7:7 Kutsama 3:12Ela nindaatiya adabu hara atu ndioahenda atumwa, chisha badaye uvyazio undatsama tsi iyo na wedze uniabudu hipha.’ ⁸7:8 a Mwandzo 17:10–14; b Mwandzo 21:2–4; c Mwandzo 25:26; d Mwandzo 29:31—35:18Alafu Mlungu wahenda tsatsa ikale ishara ya chilagane cha iye na Burahimu. Phahi, badaye Burahimu wavyala Isaka na achimdeka ariphokala ana siku nane. Naye Isaka ariphovyala Jakobo wamtiya tsatsani, naye Jakobo achivyala ana kumi na airi, akarengbwa a mbari kumi na mbiri za Aiziraeli.

⁹7:9 a Mwandzo 37:11; b Mwandzo 37:28; c Mwandzo 39:2,21“Hinya ana a Jakobo amuonera wivu Yusufu na achimguza akakale mtumwa hiko Misiri. Ela Mlungu wamrinda, ¹⁰7:10 Mwandzo 41:39–41na achimtivya na mashaka gosi. Mlungu wamjaliya marifwa na achimuhenda aonekane mnono kpwa Farao, mfalume wa Misiri. Hipho, mfalume wamuika mkpwulu wa tsi ya Misiri na muimirizi wa nyumbaye. ¹¹7:11 Mwandzo 42:1,2Alafu kpwakala na ndzala kali Misiri yosi na Kanani, ambayo yagayisa sana atu, na hinyo akare ehu achikala taana chakurya. ¹²Phahi Jakobo ariphosikira kukala Misiri kuna chakurya, wahuma anae, yani akare ehu, kuphiya Misiri kano ya kpwandza. ¹³7:13 a Mwandzo 45:1; b Mwandzo 45:16Charo cha phiri, Yusufu wakpwendadzimanyisa kpwa nduguze, na piya mfalume wa Misiri waphaha habari kuhusu ndugungbwa za Yusufu na ise yao. ¹⁴7:14 a Mwandzo 45:9,10,17,18; b Mwandzo 46:27Badaye Yusufu wahuma atu alungirwe ise, na abarie osi ili edze Misiri. Jumula osi kala ni atu mirongo sabaa na atsano. ¹⁵7:15 a Mwandzo 46:1–7; b Mwandzo 49:33Phahi Jakobo waphiya Misiri, ambako ndiko kofwa iye na akare ehu. ¹⁶7:16 Mwandzo 23:3–16; 33:19; 50:7–13; Joshuwa 24:32Miri yao yauyizwa Shekemu, ambako yakpwendazikpwa vikurani pha Burahimu ambapho kala akaphagula na uvyazingbwa wa Hamori kpwa chiasi fulani cha pesa.

¹⁷7:17 Kutsama 1:7,8“Wakati uriphofika wa Mlungu kumtimizira Burahimu ahadiye ya kutuluza uvyaziwe utumwani, Ayahudi kala akaenjerezeka sana hiko Misiri. ¹⁸Alafu mfalume wanjina, ambaye kala kamanya rorosi kuhusu Yusufu, watawala Misiri. ¹⁹7:19 a Kutsama 1:10,11; b Kutsama 1:22Warihendera uyi kabila rehu na kuagayisa akare ehu kpwa kualazimisha aike ana aho atsanga kondze ili afwe. ²⁰7:20 Kutsama 2:2Wakati na hinyo ndipho Musa phovyalwa, naye kala ni mnono sana mbere za Mlungu. Warerwa nyumbani mwa ise miezi mihahu, ²¹7:21 Kutsama 2:3–10na ariphoikpwa kondze ili afwe, mwana mchetu wa Farao wamtsola na achimrera kama mwanawe. ²²Musa wafundzwa marifwa gosi ga Amisiri na achikala mutu mashuhuri wa kugomba na hata kuhenda.

²³7:23 Kutsama 2:11–15“Musa ariphokala ana miaka mirongo mine, wakata shauri kpwendanyendekera Aiziraeli ayae. ²⁴Hiko arikophiya, wakpwendamuona Muiziraeli myawe anateswa ni Mmisiri. Hipho, Musa wamkanira myawe na achidziriphiza kpwa kumuolaga yuya Mmisiri. ²⁵(Musa kala anaona hinyo Aiziraeli ayae andamanya kala Mlungu anamhumira iye kuaokola, ela taayamanya.) ²⁶Siku ya phiriye, Musa waona Aiziraeli airi anapigana, achijeza kuasuluhisha achiamba, ‘Enehu, amba mwi mu ndugu, mbona munaheha?’ ²⁷Ela yuya ambaye kala anamlumiza myawe, wamsukuma Musa kanda na achimuamba, ‘Ni ani yekuhenda mtawala wehu na muamuli wehu? ²⁸Hebu unalonda uniolage dza vira vyomuolaga yuya Mmisiri dzana?’ ²⁹7:29 Kutsama 18:3,4Musa ariphosikira hivyo, wachimbira achiphiya tsi ya Midiani. Waishi kuko na achivyala ana airi a chilume.

³⁰7:30 Kutsama 3:1–10“Bada ya miaka mirongo mine kutsapa, malaika wamtsembukira Musa weruni phephi na Mwango Sinai. Hipho wamtsembukira na mfwano wa jimbijimbi ra moho kpwenye chitsaka cha miya. ³¹Musa ariphoona vira, watezeka. Ariphokala anasengera phephi ili aphaloleto, wasikira sauti ya Mlungu inaamba, ³²‘Mimi ni Mlungu wa akareo, ni Mlungu wa Burahimu, wa Isaka na wa Jakobo.’ Hipho, Musa wagbwirwa ni mchecheta kpwa wuoga hata kayalonda tsona kuphalola. ³³Alafu Mlungu achimuamba, ‘Vula virahuvyo, mana pho uimirepho ni phatu phatakatifu. ³⁴Kpwa kpweli nikaona mateso ga atu angu hiko Misiri. Nikasikira chiriro chao na nkedzaaokola. Sambi, ndzo hipha ili nikuhume hiko Misiri.’

³⁵7:35 Kutsama 2:14“Musa yuhiyu ndiye yeremewa ni Aiziraeli, achimuamba, ‘Ni ani yekuhenda mtawala wehu na muamuli wehu?’ Iye ndiye yehumwa ni Mlungu akakale mtawala na mkomboli wao, wakati ariphotsembukirwa ni malaika phara chitsaka cha miya. ³⁶7:36 a Kutsama 7:3; b Kutsama 14:21; c Isabu 14:33Iye ndiye ariyetsamiza Ayahudi kula Misiri na achihendera vilinje na maajabu ariphokala Misiri na hiko Bahari ya Shamu, na ariphokala weruni miaka mirongo mine. ³⁷7:37 Kumbukumbu 18:15,18Musa ye iye ndiye yeaambira Aiziraeli, ‘Mlungu andazula nabii dza mimi kula kahi ya nyo atu enu enye.’ ³⁸7:38 Kutsama 19:1—20:17; Kumbukumbu 5:1–33Musa yehiye ndiye yekala phamwenga na Aiziraeli ariphokala akakusanyika phamwenga hiko weruni. Ndiye yehewa malagizo ni malaika dzulu ya Mwango Sinai ariphokala na akare ehu. Tsona ndiye yehewa maneno garehago uzima aurehere sisi.

³⁹“Ela akare ehu arema kumphundza, achimkahala na achiaza kuuya Misiri. ⁴⁰7:40 Kutsama 32:1Amuamba Aruni, ‘Hutengezere milungu ambayo indahulongoza njirani. Kpwa mana hiye Musa ye wahulavya Misiri tahumanya gomphaha.’ ⁴¹7:41 Kutsama 32:2–6Wakati hinyo ndipho ariphotengeza chizuka cha mfwano wa ndzau. Achiilavira sadaka; ahendera sharee chitu ambacho ahendachitengeza nyo enye. ⁴²7:42 Amosi 5:25–27Ela Mlungu wagaluka na achiaaricha aenderere kuabudu nyenyezi za mlunguni, kama vyoandikpwa ni manabii, achiamba:

‘Dze, mwanilavira sadaka za kuochwa na sadaka zanjina,

yo miaka mirongo mine mriphokala ko jangbwani,

mwi atu a nyumba ya Iziraeli?

⁴³Mwatsukula ro hema ra Moloki,

na chizuka cha nyenyezi ya Refani,

ambavyo kala ni vizuka murivyotengeza ili muviabudu.

Kpwa hivyo nindakutsamizani mkaishi tsi isiyokala yenu, kutsapa tsi ya Babeli.’

⁴⁴7:44 Kutsama 25:9,40“Hiko weruni akare ehu akala na hema ra kumuabudu Mlungu. Ratengezwa viratu Mlungu vyomlagiza Musa, na ratengezwa na mfwano ambao Musa kala akaonyeswa. ⁴⁵7:45 Joshuwa 3:14–17Chisha akare ehu a wakati wa Musa arisiza hema ana ao. Aritsukula na achiphiya na Joshuwa na achendateka tsi ya atu anjina ambao kala sio Ayahudi, ambao Mlungu waazoresa mbere za akare ehu. Hema hiro rakala hiko hadi endzi ya Mfalume Daudi. ⁴⁶7:46 2 Samueli 7:1–16; 1 Nyakati 17:1–14Mlungu wamjaliya Daudi, naye achivoya ruhusa amdzengere Mlungu wa Jakobo nyumba ya kuishi. ⁴⁷7:47 1 Afalume 6:1–38; 2 Nyakati 3:1–17Ela Mfalume Selemani ndiye yemdzengera Mlungu nyumba.

⁴⁸“Ela Mwenyezi Mlungu kaishi nyumba zidzengbwazo ni atu; kama arivyogomba nabii Isaya:

⁴⁹7:49 Isaya 66:1,2‘Mlunguni ni chihi changu cha chifalume

na dunia ni chigogo changu cha kuikira magulu.

Ni nyumba ya viphi yo ndiyonidzengera mwimwi?

Na ni phatu gani ambapho naweza kuoya?

⁵⁰Vitu vyosi hivyo navitengeza na mkpwono wangu.’ ”

⁵¹7:51 Isaya 63:10Phahi Stefano waamba, “Aa! Atu siosikira mwi! Maroho genu ni mafu na masikiro genu ni mazito kugbwira maneno ga Mlungu. Munahenda dambi dza akare enu. Chila wakati munampinga Roho Mtakatifu! ⁵²Dze, ni nabii yuphi ambaye akare enu taayamgbwayisa? Piya aolaga ahumwa ambao atabiri kpwedza kpwa mutu asiye na lawama wala makosa, ambaye mwimwi mwamsalata na mchimuolaga vi dzuzi-dzuzi. ⁵³Mwimwi mwahewa Shariya zirizolaviwa kpwa Musa ni malaika, ela mchirema kuzilunga.”

Stefano anaolagbwa

⁵⁴Hara angambi ariphosikira hivyo, atsukirwa sana, achiphya roho kpwa utsungu. ⁵⁵Ela Roho Mtakatifu wamuinjira Stefano na achimupha uwezo. Achilola dzulu mlunguni na achiona mwanga mkpwulu wa Mlungu, achimuona Jesu aimire mkpwono wa kulume wa Mlungu, phatu pha ishima kulu sana. ⁵⁶Achiaambira, “Lolani! Naona mlungu ukafwenuka, na Mutu Yela Mlunguni aimire mkpwono wa kulume wa Mlungu.”

⁵⁷Phahi atu osi okala hipho, apiga kululu na achiziba masikiro na mikono. Chisha osi achimuurukira chivyamwenga. ⁵⁸Amtsukula hadi kondze ya mudzi na achiandza kumpiga mawe. Mashaidi amupha nguwo zao barobaro mmwenga yeihwa Sauli ili azirinde. ⁵⁹Wakati Stefano kala anapigbwa mawe, wavoya Mlungu, achiamba, “Bwana Jesu, phokera roho yangu.” ⁶⁰Alafu wachita mavwindi na achipiga kululu, achiamba, “Bwana Mlungu, aswamehe kpwa kuhenda dambi hino.” Bada ya kugomba hivyo, achifwa.

¹Naye Sauli waona sawa-sawa Stefano kuolagbwa.

Sauli anagayisa afuasi a Jesu

Siku iyo-iyo, kundi ra afuasi a Jesu hiko Jerusalemu raandza kuteswa sana, na osi achitsamukana kuphiya seemu za Judea na Samariya, siphokala hara mitume ndio ariosala. ²Atu amuogophao Mlungu amzika Stefano na achimririra kudzipiga vifuwa.

³8:3 Mahendo 22:4,5; 26:9–11Sauli wajeza kuangamiza kundi ra afuasi a Jesu. Kala achiinjira nyumba hadi nyumba na kuaguruta afuasi alume kpwa achetu kpwendaatiya jela.

Ujumbe wa Jesu unatangazwa tsi ya Samariya

⁴Hinyo afuasi a Jesu ambao kala akatsamukana akpwendatangaza habari nono kuhusu Jesu chila phatu ariphophiya. ⁵Naye Filipu waphiya mudzi fulani tsi ya Samariya na achendatangaza kukala Jesu ndiye Muokoli.8:5 Muokoli: Yani Masihi, mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu.⁶Umati wa atu uriphomsikira Filipu na kuona vilinje ahendavyo, amphundzato agombago. ⁷Pepho nyinji zatuluzwa kuno zinapiga kululu, na atu anji ambao kala akapooza na viswere aphozwa. ⁸Phahi, atu a mudzi hinyo ahererwa sana.

Mtsai anademurirwa ni Petero

⁹Phahi, mudzi hinyo kala kuna mutu mmwenga yeihwa Simoni. Iye kala achiteza atu osi a Samariya na utsai na achidzikarya kukala ni mutu mkpwulu. ¹⁰Phahi atu osi, enye vyeo na atu a kawaida kala achimphundzato, nao kala achiamba, “Mutu yuyu ndiye ye mlungu aihwaye ‘Uwezo Mkpwulu.’ ” ¹¹Atu amphundza kpwa sababu waangalaza atu na utsaiwe siku nyinji. ¹²Ela Filipu ariphotangaza habari nono kuhusu ufalume wa Mlungu na uwezo wa Jesu Masihi, atu anji aamini na achibatizwa, alume kpwa achetu. ¹³Hata Simoni mwenye naye waamini na achibatizwa. Wakala na Filipu chila phatu na achitezwa ni vilinje na maajabu makulu gohendwa ni Filipu.

¹⁴Hiko Jerusalemu hara mitume ariphosikira atu hiko Samariya akakubali ujumbe kula kpwa Mlungu, amlavya Petero na Johana aphiye kuko. ¹⁵Ariphofika hiko, aavoyera hara arioamini ili Roho Mtakatifu ainjire mwao mioyoni. ¹⁶Nao kala takuna yeyesi ambaye kala akaphokera Roho Mtakatifu moyoni, kala akabatizwa kpwa dzina ra Bwana Jesu tu. ¹⁷Alafu Petero na Johana aabandikira mikono, na Roho Mtakatifu achiinjira mwao mioyoni.

¹⁸Simoni ariphoona Roho Mtakatifu akainjira mwao mioyoni phobandikirwa mikono ni hara mitume, walonda kuapha pesa, ¹⁹na achiamba, “Nami piya niphani uwezo hinyo, ili chila mutu ndiyemʼbandikira mkpwono, Roho Mtakatifu ainjire mwakpwe moyoni.” ²⁰Ela Petero achimuamba, “Angamika na zo pesazo! Unafikiri unaweza kugula zawadi yolaviwa bure ni Mlungu? ²¹Taphana funguro kabisa kpwa kazi hino, mana moyoo tausawa mbere za Mlungu. ²²Phahi, tubu uyio na uvoye Mlungu akuswamehe maazogo mai uazago mwako moyoni. ²³Mana ukaodzala wivu mui kama sumu na u mtumwa wa dambi.” ²⁴Simoni achiamba, “Nivoyerani Mlungu ili higo mchigoamba gasiniphahe.”

²⁵Petero na Johana ariphomala kuaonya nyo atu na kusemurira habari nono kuhusu Jesu, auya Jerusalemu. Himo njirani atangaza habari nono kuhusu Jesu, mitaa minji ya Asamariya.

Filipu anabatiza muandishi mkpwulu wa Ithiyopia

²⁶Alafu malaika wa Mlungu wamuamba Filipu, “Unuka uphiye uphande wa mwakani, barabara ya weruni ilayo Jerusalemu kuphiya Gaza.” ²⁷Phahi, Filipu waandza charo, na mo njirani achimuona muandishi mkpwulu wa pesa za sirikali ya Malikia wa Ithiyopia, yeihwa Kandake. Hiye muandishi kala ala Jerusalemu kumuabudu Mlungu, ²⁸na kala anauya kaya. Kala anaphiya kuno anasoma chitabu cha nabii Isaya ndani ya gari ra kuvwehwa ni farasi. ²⁹Roho Mtakatifu achimuamba Filipu, “Zorera rira gari rivwehwaro ni farasi na unyendeke naro chi phephi.” ³⁰Hipho, warizorera ro gari ra kuvwehwa ni farasi na achimsikira yuya mutu anasoma Chitabu cha nabii Isaya. Achimuuza, “Dze, unaelewa go usomago?” ³¹Yuya muandishi achimuamba, “Nindaelewadze bila ya mutu kunieleza?” Alafu achimkaribisha Filipu apande mo garini asagale naye.

³²8:32 Isaya 53:7,8Yuya muandishi kala anasoma neno ra Mlungu riambaro:

“Iye wakala dza ngʼondzi riphirikpwaro kutsindzwani,

naye dza mwana ngʼondzi anyamalavyo mbere za iye amunyolaye,

iye naye wanyamala.

³³Watiywa waibu na achilafiwa haki.

Takuna awezaye kueleza kuhusu chivyaziche,

kpwa sababu wahendaolagbwa himu duniani.”

³⁴Yuya muandishi wamuuza Filipu, “Hebu tafadhali niambira, yuno nabii anabishira ani? Ganamhusu ye mwenye, hebu anagomba kuhusu mutu wanjina?” ³⁵Phahi Filipu waandza na phara phatu ambapho yuya muandishi kala akasoma na achimuambira habari nono kuhusu Jesu Muokoli.

³⁶Wakati kala anaenderera na charo chao, afika phatu ambapho kala phana madzi. Ndipho yuya muandishi achimuamba Filipu, “Lola, madzi higa. Kpwa utu wani nisibatizwe?” [ ³⁷Filipu achimuamba, “Uchiamini chikpweli rohoni, unaweza kubatizwa.” Yuyu mutu achiamba, “Naamini kala Jesu Masihi ndiye Mwana wa Mlungu.”] ³⁸Phahi wamuamba mtumishiwe aimise rira gari. Alafu osi airi, Filipu na yuya muandishi, atserera tsini madzini, na Filipu achimʼbatiza.

³⁹Ariphotuluka madzini, Roho Mtakatifu wamuhala Filipu, na yuya muandishi sebu amuone tsona, ela waenderera na charoche na raha sana. ⁴⁰Filipu watsembuka mudzi wa Azoto, achitangaza habari nono kuhusu Jesu midzi yosi ya njirani hadi achifika mudzi wa Kaisaria.

Sauli anatubu dambi na kumlunga Jesu

¹Wakati hinyo-hinyo, hiko Jerusalemu Sauli wazidi kutisha kuolaga afuasi a Jesu. Waphiya kpwa mlavyadzi-sadaka mkpwulu, ²na achendavoya baruwa za kudzimanyisa kpwa masinagogi hiko mudzi wa Damasikasi, ili achiphaha afuasi a Jesu, alume ama achetu, aagbwire na aaphirike Jerusalemu.

³Phahi, Sauli wauka, achifika phephi na Damasikasi. Gafula wapigbwa ni mwanga mkali kula mlunguni, ⁴achigbwa photsi na achisikira sauti inamuamba, “Sauli, Sauli mbona unanigayisa?” ⁵Sauli achiuza, “U ani Bwana?” Sauti ichilavukiza ichiamba, “Ni mimi Jesu, ambaye unanigayisa. ⁶Sambi unuka na uinjire nyo mudzi, nawe kuko undaambirwa ra kuhenda.” ⁷Hara atu kala a charoni phamwenga naye aima gbwi, mana asikira sauti ela taaonere mutu yeyesi. ⁸Sauli waunuka phara photsi, achifwenula matso ela gachikala tagaona. Kpwa hivyo hara ayae amgbwira mkpwono na achimlongoza kuphiya naye hadi Damasikasi. ⁹Wakala chipofu siku tahu na kayarya wala kunwa chitu chochosi.

¹⁰Hiko Damasikasi kala kuna mfuasi mmwenga wa Jesu yeihwa Anania. Bwana Jesu wagomba naye ruwiyani na achimuiha, “Anania.” Achiihika, “Ehe, Bwana.” ¹¹Achiambwa, “Phiya phatu phaihwapho Barabara ya Kugoloka, nyumbani kpwa Juda, na ukauze mutu aihwaye Sauli kula mudzi wa Tariso. Iye vivi anavoya Mlungu, ¹²na akaona ruwiya. Hiko ruwiyani akaona mutu aihwaye Anania aredza kumʼbandikira mikono ili aphahe kuona tsona.” ¹³Phahi Anania waamba, “Bwana, mutu hiye námsikira manenoge kula kpwa atu anji, kuhusu mateso manji ahenderago atakatifuo hiko Jerusalemu. ¹⁴Hata vivi ana baruwa kula kpwa akulu a alavyadzi-sadaka ya kumupha uwezo wa kugbwira mutu yeyesi amkuluphiraye Jesu.” ¹⁵Ela achiambwa, “Phiya vivyo, mana nkamtsambula akale mtumishi wangu wa kutangaza habari zangu kpwa atu ambao sio Ayahudi phamwenga na afalume ao, na hata kpwa Aiziraeli. ¹⁶Na mi mwenye nindamuonyesa ndivyogaya kpwa sababu yangu.”

¹⁷Phahi Anania waphiya na achendainjira nyumba iriyokala Sauli. Chisha achimʼbandikira mikono na achimuamba, “Mwenehu Sauli, Bwana Jesu yekutsembukira njirani phokala uredza hiku, wanihuma ili uone tsona na ulongozwe ni Roho Mtakatifu.” ¹⁸Phapho hipho kuchigbwa vitu dza mamba ga ngʼonda kula matsoni mwa Sauli, na achikala anaona. Phahi, wangʼoka achiima na achibatizwa, ¹⁹na bada ya kurya, wauyiza mkpwotsewe.

Sauli anahubiri mudzi wa Damasikasi

Sauli wasagala masiku hiko Damasikasi phamwenga na afuasi anjina a Jesu. ²⁰Phahi waandza mara mwenga kusemurira masinagogini kukala Jesu ndiye Mwana wa Mlungu. ²¹Atu osi ariomsikira Sauli anagomba atezeka sana, na achikala anauzana, “Dze, yuno siye yuya mutu yekala achigayisa atu amukuluphirao Jesu hiko Jerusalemu? Mana hata kuku wakpwedza na nia ya kuagbwira na kuaphirika Jerusalemu kpwa akulu a alavyadzi-sadaka!”

²²Ela Sauli wazidi kukala na nguvu za kuaonyesa na Maandiko kukala Jesu ndiye Masihi,9:22 Masihi, manage ni yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. hata Ayahudi a Damasikasi achikala taana ra kumuamba. ²³9:23 2 Akorintho 11:32,33Bada ya masiku kutsapa, vilongozi a Chiyahudi ahenda njama ya kumuolaga Sauli, ²⁴ela ye wamanya njama hiyo. Hinyo Ayahudi kala achigodza ryangoni usiku na mutsi, ili amuphahe Sauli amuolage. ²⁵Ela afuasie, usiku amuhala achimtiya bwekoni na achimtsereza kondze na dzitunduni, dzitundu ririrokala ukutani, ukuta uriozunguluka mudzi.

²⁶Sauli waphiya Jerusalemu na ariphofika hiko walonda kudziunga na afuasi a Jesu. Ela afuasi osi achikala anamuogopha, mana kala taamini kama ni mfuasi wa Jesu kpweli. ²⁷Ela Barinaba wakpwedzamhala Sauli achimphirika kpwa mitume. Wakpwendasemurira vira Sauli arivyomuona Bwana Jesu njirani, phokala anaphiya Damasikasi, alafu achiaeleza vira Jesu vyogomba naye. Piya waeleza hara mitume vira Sauli arivyogomba kuhusu Jesu bila ya wuoga hiko Damasikasi. ²⁸Phahi, Sauli wasagala nao na achinyendeka nao hiko Jerusalemu, achisemurira habari za Jesu bila ya wuoga. ²⁹Kala achilumbana na Ayahudi agombao Chiyunani, ela achitaka kumuolaga. ³⁰Afuasi a Jesu ariphomanya dzambo hiri, aphiya naye mudzi wa Kaisaria, alafu achimuhuma kuphiya mudzi wa Tariso.

³¹Hipho, afuasi a Jesu okala Judea, Galilaya na Samariya akala salama na achienderera kumuogopha Mlungu. Roho Mtakatifu aatiya moyo na kuapha nguvu, na kundi ra afuasi richienjerezeka.

Petero anaphoza Ainea

³²Petero kala achizunguluka chila phatu kunyendekera afuasi a Jesu. Siku mwenga wanyendekera atakatifu okala anaishi mudzi wa Lida. ³³Hiko Lida wakpwendakuta mutu yeihwa Ainea, ambaye kala akaphola vilungo, hata ni wa chitanda, chitanda na iye, miaka minane. ³⁴Phahi Petero wamuamba, “Ainea, Jesu Masihi akaphoza ukongoo. Unuka uhandike mwenye chitandacho!” Na phapho hipho Ainea achiunuka. ³⁵Atu anji osagala Lida na pwani ya Sharoni aona mambo higo na achigaluka achimkuluphira Bwana Jesu.

Petero anamfufula Tabitha

³⁶Hiko mudzi wa Jopa kala kuna mfuasi wa Jesu wa chichetu yeihwa Tabitha (kpwa Chiyunani ni Dorokasi, manage ni chiphala.) Kala ni mutu mzuri na chila wakati kala achiterya achiya. ³⁷Phahi wakati uratu phokala Petero anawehera seemu hizo, Tabitha walumwa na achifwa. Achiogeswa na achendaikpwa chumba cha gorofani. ³⁸Midzi ya Lida na Jopa kala ni pula na mromo, hipho afuasi a Jesu ariphomanya kala Petero a mudzi wa Lida, ahuma atu airi akamuambe, “Tafadhali ndzo upesi.”

³⁹Petero wakpwedza nao, na ariphotsoloka waphirikpwa chumba cha gorofani, ambako kala akaikpwa ye mufwa. Magungu gosi kala gakamzangira Petero kuno anarira na kumuonyesa mashati na marinda gotengezwa ni Dorokasi wakati kala ni mzima. ⁴⁰Petero waatuluza atu osi mura chumbani, alafu achichita mavwindi achivoya Mlungu. Chisha achigaluka kpwa ye mufwa na achiamba, “Tabitha, lamuka.” Tabitha wavugula matso na ariphomuona Petero, waunuka achisagala. ⁴¹Wamgbwira mkpwono na achimterya kungʼoka. Alafu achiaiha hara atakatifu phamwenga na hara magungu, achimlavya Tabitha, mzima.

⁴²Habari za mambo higa zaenea mudzi wosi wa Yafa, na atu anji achimkuluphira Bwana Jesu. ⁴³Petero wasagala Jopa kpwa muda na mutu yeihwa Simoni, ambaye kala ni fundi wa kutengeza chingo.

Korinelio anatsembukirwa ni malaika

¹Kpwakala na mutu mmwenga hiko mudzi wa Kaisaria yeihwa Korinelio, ambaye kala ni chilongozi wa jeshi ra Chirumi riihwaro, “Chikosi cha Itali.” ²Iye na atue osi a phakpwe kaya kala ni atu azuri mbere za Mlungu, naye kala achiterya achiya, na kuvoya Mlungu chila wakati. ³Siku mwenga dzuwa ra mutsi kama saa tisiya, Korinelio waona ruwiya. Malaika wa Mlungu wamtsembukira chingʼangʼa na achimuiha, “Korinelio!” ⁴Korinelio wamtongʼorera matso kpwa wuoga, achiamba, “Ee Bwana, unaambadze?” Yuya malaika achiamba, “Mlungu wasikira mavoyogo hiko mlunguni na waona sadaka ulavyazo kuterya agayi, naye waika mambogo achilini. ⁵Sambi, huma atu aphiye mudzi wa Jopa akamuihe mutu mmwenga aihwaye Simoni, dzina ranjina ndiye Petero. ⁶Ni mjeni wa Simoni, fundi wa chingo na ambaye nyumbaye i kanda-kanda ya bahari.” ⁷Yuya malaika ariyegomba naye ariphouka, Korinelio waiha atumishie airi na mrindziwe mmwenga ambaye kala anamuogopha Mlungu. ⁸Achiaeleza gosi achigogaona, chisha achiahuma Jopa kpwendamuhala Petero.

Petero anaona ruwiya

⁹Siku ya phiriye, hara atu ariphokala achere charoni, ela phephi na mudzi wa Yafa, Petero wapanda dzulu ya nyumba kama saa sita za mutsi ili avoye. ¹⁰Ela wasikira ndzala na achiaza chitu arye, na wakati chakurya kala chinatayarishwa, waona ruwiya. ¹¹Wakati hinyo waona mlunguni kukafwenuka na achiona chitu dza dziyamba kulu rinatserezwa photsi kuno rikagbwirwa pembe zosi ne. ¹²Rira dziyamba kala rina chila aina ya nyama a magulu mane, nyama a kuambala photsi na nyama a mapha. ¹³Chisha achisikira sauti inamuamba, “Petero, unuka utsindze urye.” ¹⁴Ela Petero achiamba, “Hata Bwana! Taiwezekana mana sidzangbwerya chitu ambacho ni najisi ama chichafu.” ¹⁵Hira sauti ichigomba tsona ichiamba, “Vitu ambavyo Mlungu wavitsusa usiviambe ni vichafu.” ¹⁶Mambo higa gahendeka kano tahu, alafu phapho hipho rira dziyamba richiuya mlunguni.

¹⁷Wakati Petero kala achereririkana mana ya hira ruwiya, hara alume ariokala akahumwa ni Korinelio kala akazembula hira nyumba ya Simoni, nao kala aimire ryangoni. ¹⁸Apiga hodi na achiuza, “Phano phana mjeni aihwaye Simoni ama dzina ranjina Petero?”

¹⁹Petero ariphokala acherefikiriya kuhusu hira ruwiya, Roho wamuamba, “Petero, kuna atu ahahu anakuendza. ²⁰Sambi unuka utserere ko kotsi, na usihende wasiwasi kuphiya nao mana mimi ndiye nchiyeahuma.” ²¹Phahi watserera na achendaambira hara mabwana, “Mimi ndiye hiye mumuendzaye. Dze munaniendzerani?” ²²Hara mabwana achimuamba, “Hukahumwa ni Korinelio chilongozi wa jeshi. Ni mutu wa haki na ambaye anamuogopha Mlungu, tsona anaishimiwa ni Ayahudi osi. Malaika wa Mlungu wamuamba akualike kpwakpwe kaya ili asikize chochosi ndichomuamba.” ²³Alafu Petero waakaribisha ajenie na achilala phapho. Siku ya phiriye, waandza charo na ajenie, phamwenga na afuasi anjina a Jesu kula hipho Yafa.

Petero anamnyendekera Korinelio

²⁴Siku ya phiriye afika Kaisaria. Korinelio kala anamgodzera na kala akaalika nduguze na asenae. ²⁵Petero ariphokala anainjira nyumbani, Korinelio wamchinjira na achimgbwerera maguluni achimuabudu. ²⁶Ela Petero achimuamba, “Unuka, mimi ni mwanadamu dza uwe tu.” ²⁷Waenderera kubisha naye hadi nyumbani ambako wakpwendakuta atu anji. ²⁸Achiaambira, “Mosi mnamanya kukala kulengana na shariya za Chiyahudi ni makosa Myahudi kugbwirana na mutu asiye Myahudi ama kumnyendekera. Ela Mlungu wanionyesa wazi nisimuihe mutu yeyesi mui ama mchafu. ²⁹Kpwa sababu hiyo, nripholavirwa muhumwa, nkedza bila ya wasiwasi. Sambi nami nauza, mwaniihirani?”

³⁰Korinelio achimuamba, “Dzuzi kala ni mwangu nyumbani navoya Mlungu, saa tisiya za mutsi, saa dza zizi. Gafula mutu yekala akavwala nguwo za kungʼala-ngʼala wakpwedzaima mbere zangu. ³¹Na achiniamba, ‘Mlungu wasikira mavoyogo hiko mlunguni na waona sadaka ulavyazo na vitu uteryavyo agayi, andavitambukira. ³²Huma atu aphiye mudzi wa Jopa akamuihe Simoni na ambaye dzina ranjina ni Petero. Iye ni mjeningbwa wa Simoni fundi wa chingo, ambaye asagala kanda-kanda ya bahari.’ ³³Ndipho nami nchikulavira ahumwa mara mwenga, na ukahendato kpwedza. Sambi swino hu mbere za Mlungu kuphundza chila chitu ambacho Mlungu akakulagiza uhuambire.”

³⁴10:34 Kumbukumbu 10:17Phahi, Petero waandza kugomba nao achiamba, “Kpwa kpweli sambi nikaelewa kala Mlungu kana ubaguzi, ³⁵ela anamkubali mutu wa kabila rorosi amuogophaye na kuhenda haki. ³⁶Mnamanya ujumbe ambao Mlungu wauphirikira Aiziraeli, kukala mutu yeyesi amkuluphiraye Jesu Masihi, ambaye ndiye Bwana wa atu osi, andasagala na amani. ³⁷Mnamanya rira rotokea tsi yosi ya Judea, kuandzira Galilaya bada ya Johana kuhubiri atu atubu na abatizwe. ³⁸Mlungu wamupha Jesu wa Nazareti uwezo na Roho Mtakatifu. Kpwa sababu Mlungu kala anamterya, wazunguluka chila phatu kuhenda manono na kuphoza atu osi okala akatekpwa ni Shetani. ³⁹Swiswi hu mashaidi a chila chitu arichohenda tsi ya Ayahudi na Jerusalemu. Wakotwa misumari msalabani na achiolagbwa, ⁴⁰ela Mlungu wamfufula siku ya hahu. Na wamuhenda aonewe, ⁴¹ela sio atu osi, ni hara mashaidi ambao Mlungu kala akaatsambula kare, yani swiswi ambao warya na huchinwa naye bada ya kufufuka. ⁴²Jesu wahulagiza huatangazire atu habarize na kuashuhudiya kukala iye ndiye ambaye Mlungu wamtsambula akale muamuli wa azima na akufwa. ⁴³Manabii osi agomba kumuhusu, achiamba kala chila mutu ndiyemkuluphira andaswamehewa dambize kpwa uwezo wa dzinare.”

Roho Mtakatifu anainjira atu ambao sio Ayahudi

⁴⁴Petero ariphokala acheregomba nao, Roho Mtakatifu wainjira moyoni mwa chila mmwenga yekala anaphundza maneno higo. ⁴⁵Ayahudi amukuluphirao Jesu okala akedza na Petero atezeka kpwa sababu zawadi ilayo kpwa Mlungu ambayo ni Roho Mtakatifu kala ikahewa atu hata ambao sio Ayahudi. ⁴⁶Kpwa mana hara Ayahudi aasikira anagomba luga tafwauti-tafwauti na kumtogola Mlungu. Alafu Petero achiamba, ⁴⁷“Atu hano akamphokera Roho Mtakatifu dza vivyo swiswi. Dze, ni ani ambaye anaweza kuazuwiya asibatizwe na madzi?” ⁴⁸Phahi walagiza abatizwe kpwa dzina ra Jesu Masihi. Alafu ariphobatizwa amuamba Petero asale naye kpwa siku chache.

Petero anaasemurira afuasi a Jerusalemu

¹Mitume na atu amukuluphirao Jesu Judea yosi asikira kala atu asio kala Ayahudi nao akubali mafundzo ga kumuhusu Jesu. ²Phahi, Petero ariphophiya Jerusalemu, afuasi anji ariotiywa tsatsani ampinga sana. ³Achimuamba, “Waphiya madzumbani kpwa atu ambao taatiywa tsatsani na uchendarya nao.”

⁴Phahi Petero waandza kueleza chila chitu hangu mwandzo hadi mwisho. ⁵Achiamba, “Siku mwenga kala navoya Mlungu ko mudzi wa Yafa, nchiona ruwiya. Náona chitu dza dziyamba kulu rikagbwirwa pembe zosi ne, rinatserezwa kula mlunguni, na richedza hata phokala niripho. ⁶Nárilolato rira dziyamba kulu na nchiona nyama a magulu mane, nyama a tsakani, nyama a kuambala photsi na nyama a mapha. ⁷Alafu nchisikira sauti inaniamba, ‘Petero, unuka, utsindze urye.’ ⁸Ela mino nchiamba, ‘Hata Bwana! Taiwezekana, mana sidzangbwerya chitu chochosi ambacho ni najisi ama chichafu.’ ⁹Iyo sauti yagomba tsona kula mlunguni, ichiamba, ‘Vitu ambavyo Mlungu wavitsusa usiviambe ni vichafu.’ ¹⁰Higa gahendeka kano tahu, alafu rira dziyamba kulu richivutwa kuuya mlunguni.

¹¹“Phapho hipho alume ahahu ariokala akahumwa kula mudzi wa Kaisaria, atsoloka phara nyumbani phokala nasagala. ¹²Roho waniamba niphiye nao wala nisihende wasiwasi. Piya náphiya na afuasi sita na nchendainjira nyumbani mwa Korinelio. ¹³Korinelio wahuambira vira malaika vyomtsembukira mwakpwe nyumbani na achimuamba, ‘Huma atu hiko mudzi wa Jopa akamuihe Simoni ambaye piya aihwa Petero. ¹⁴Iye andakpwedzakuambira maneno ambago gandakuokola, uwe na atuo osi phako kaya.’

¹⁵“Nriphoandza kugomba, Roho Mtakatifu wainjira mwao mioyoni dza viratu vyokpwedza kpwehu hipho mwandzo. ¹⁶11:16 Mahendo 1:5Ndipho nriphotambukira Bwana Jesu vyogomba, achiamba ‘Johana wabatiza na madzi, ela mwimwi mundabatizwa na Roho Mtakatifu.’ ¹⁷Ichikala Mlungu waapha zawadi dza iratu yohewa swiswi, huriphomkuluphira Bwana Jesu Masihi, sambi mino nina uwezo wani wakumpinga Mlungu?”

¹⁸Ariphosikira hivyo, taayalumbana naye tsona. Amtogola Mlungu kuno achiamba, “Mlungu waapha atu ambao sio Ayahudi nafwasi ya kutubu na kuphaha uzima wa kare na kare.”

Ujumbe wa Jesu unafika mudzi wa Antiokia

¹⁹11:19 Mahendo 8:1–4Hara afuasi ambao kala akatsamukana kpwa sababu ya mateso wakati wa kuolagbwa Stefano, aphiya hadi seemu za Foinike, chisuwa cha Kupuro na mudzi wa Antiokia. Akpwendasemurira neno ra Mlungu kpwa Ayahudi bahi. ²⁰Ela afuasi anjina kula chisuwa cha Kupuro na mudzi wa Kirene aphiya Antiokia na achendasemurira habari nono kuhusu Bwana Jesu kpwa Ayunani nao. ²¹Mlungu waajaliya achiapha uwezo, na kundi kulu ra atu ragaluka na richimkuluphira Jesu.

²²Habari hizi zaafikira afuasi okala Jerusalemu, nao achimuhuma Barinaba kuphiya Antiokia. ²³Ariphofika hiko na kuona baraka za Mlungu, wahererwa na achiatiya moyo osi ili akale aaminifu chikpweli-kpweli kpwa Mlungu. ²⁴Mana kala ni mutu mnono, ambaye kala anatawalwa ni Roho Mtakatifu na ariyekala na kuluphiro ra kudina. Phahi kundi kulu ra atu richimkubali Bwana Jesu.

²⁵Badaye Barinaba waphiya mudzi wa Tariso kpwendamuendza Sauli, ²⁶na ariphomphaha, wakpwedza naye Antiokia. Phahi Barinaba na Sauli akala na kundi ra afuasi mwaka mzima na achifundza kundi kulu ra atu. Hiko Antiokia ndiko ambako afuasi a Jesu aandza kuihwa Akristo.11:26 Akristo: Kpwa Chiyunani manage ni afuasi a Kristo, yani Masihi.

²⁷Wakati hinyo-hinyo hiko Antiokia kpwakpwedza manabii kula Jerusalemu. ²⁸11:28 Mahendo 21:10Mmwenga wa hinyo manabii kala aihwa Agabo. Agabo waima na achitabiri kpwa uwezo wa Roho Mtakatifu kukala; vi karibuni kundahenda ndzala kali dunia ndzima. (Ndzala iyo yakala wakati wa utawala wa Klaudia.) ²⁹Afuasi akata shauri chila mmwenga atsange chochosi kulengana na uwezowe kuterya afuasi ayawao okala anaishi Judea. ³⁰Phahi atsanga, na achilavya pesa zao kpwa Barinaba na Sauli ili ziphirikpwe Judea kpwa vilongozi a kundi ra afuasi a Jesu.

Afuasi a Jesu anazidi kuteswa

¹Siku hizo Mfalume Herode wagbwira afuasi anjina na achiandza kuagayisa. ²Wamuolaga Jakobo ndugungbwa wa Johana na upanga. ³Herode ariphoona Ayahudi akahamirwa ni dzambo hiro, walagiza Petero agbwirwe. Petero wagbwirwa bada ya Sikukuu ya Mikahe Isiyotiywa Hamira.12:3 Sikukuu ya mikahe isiyotiywa hamira ni sikukuu ya Chiyahudi ambayo nkukala siku sabaa bada ya Pasaka. Soma chitabu cha Kutsama 12:1 hadi 13:10.⁴12:4 Kutsama 12:1–27Bada ya Petero kugbwirwa, wamtiya jela, na achilavya asikari amrinde. Asikari aganywa madiba mane na chila diba kala rina asikari ane. Nia ya Herode kala analonda Petero ashitakiwe mbere za atu bada ya Sikukuu ya Pasaka. ⁵Phahi, Petero ariphokala jela, afuasi ayae amuvoyera Mlungu kpwa chadi sana.

Malaika anamtuluza Petero jela

⁶Usiku ambao Herode kala andamlavya Petero kpwa atu, Petero kala arere kahi-kahi ya asikari airi kuno akafungbwa silisili mbiri. Piya kala kuna arindzi anarinda ryango ra jela. ⁷Gafula malaika wa Mlungu achitsembuka na muchingʼala mo jela. Wampiga Petero lavuni achimlamusa, achimuamba, “Lamuka upesi!” Na mara mwenga hira silisili zichivuguka mura mikononi na zichigbwa. ⁸Alafu yuya malaika achimuamba, “Vwala nguwozo na virahuvyo.” Petero achivwala. Chisha malaika achimuamba, “Dzifunge mkumbuuo na unilunge.” ⁹Petero achimlunga-lunga yuya malaika hadi kondze. Ela kala kamanya kukala, gara gahendwago ni malaika ganahendeka kpweli; waona analoha tu. ¹⁰Atsapa asikari a mwandzo, na achitsapa a phiri, alafu achifika ryango ra chuma ra kuinjirira mudzini. Hiro ryango ravuguka renye na achitsapa. Anyendeka barabarani phamwenga, alafu gafula yuya malaika achiangamika na achimricha Petero macheye.

¹¹Ndipho Petero achingʼalwa ni matso na achiamba, “Ehe! Sambi ndipho, nikaelewa. Kpwa kpweli Mlungu akahuma malaikawe ili edze aniokole na uyi wa Herode na chila chitu ambacho Ayahudi kala akapanga kunihendera.”

¹²Petero ariphomanya hivyo, waphiya kaya kpwa Maryamu, nine wa Johana Mariko, ambako atu anji kala akakutana na anavoya Mlungu. ¹³Wapiga hodi mryangoni, na mtumishi wa chichetu aihwaye Roda wakpwedza mryangoni ili amvugurire. ¹⁴Yuya msichana ariphotambukira sauti ya Petero, wahererwa sana, na badala ya kuvugula mryango, wazola ndani na achendaambira atu, “Petero a pho mryangoni!” ¹⁵Nao achimuamba yuya msichana, “Una koma we?” Ela iye achishata kukala ni kpweli, Petero anapiga hodi phondze. Nao achimuamba, “Hiye ni lazima akale ni malaikawe.”12:15 Ayahudi aamini kala malaika arindaye mutu anaweza kutsembuka na sura ya ye mutu amrindaye.¹⁶Naye Petero hiko kondze kala akadinisa kupiga hodi. Mwisho hara atu avugula mryango, na ariphomuona, atezeka sana. ¹⁷Petero waatsuphira mikono ili anyamale na alafu achiaeleza vira Mlungu achivyomtuluza jela. Chisha achiaambira, “Muelezeni Jakobo12:17 Jakobo: Ndugungbwa wa Jesu. mambo higa na afuasi anjina a Jesu.” Alafu Petero wauka achiphiya phatu phanjina.

¹⁸Ligundzure kuriphocha, hiko jela kpwakala na fujo ra ajabu, kpwa mana hinyo asikari kala anauzana richiromphaha Petero. ¹⁹Herode walagiza Petero aendzwe chila phatu, ela kayaphahikana. Hipho walagiza hara asikari auzwe maswali, chisha aolagbwe.

Chifo cha Herode

Bada ya higo, Herode wauka Judea achiphiya mudzi wa Kaisaria na achendakala kpwa muda. ²⁰Wareyezwa sana ni atu a midzi ya Tiro na Sidoni. Ela nao alonda mapatano kpwa sababu tsi zao kala zikaadamira tsi ya Mfalume Herode kpwa chakurya. Phahi aungana phamwenga na achimʼbembeleza Balasto, ambaye kala ni mtumishi muhimu wa mfalume, ili akale uphande wao wakati achiphiya kpwa mfalume. ²¹Alafu kpwatsambulwa siku, Herode achivwala kandzuye ya chifalume, achisagala chihiche cha chifalume, na achilavya hutuba kpwa atu a Tiro na Sidoni. ²²Hinyo umati wa atu wapiga kululu uchiamba, “Iyo ni sauti ya mlungu na wala sio ya mwanadamu.” ²³Phapho hipho malaika wa Mlungu wamʼbwaga Herode na ukongo, kpwa sababu kala kamuphere Mlungu sifwa hiyo. Wariwa ni minyololo na achifwa.

²⁴Ela atu anji asikira habari za Jesu, na afuasi aenjerezeka sana. ²⁵Barinaba na Sauli ariphomala kazi yao Jerusalemu, auya Antiokia phamwenga na Johana Mariko.

Barinaba na Sauli anatsambulwa kuhenda kazi ya Mlungu

¹Hiro kundi ra afuasi hiko Antiokia kala rina manabii na alimu. Atu hinyo kala ni Barinaba, Simioni ambaye piya kala achiihwa Mwiru, Lukio kula tsi ya Kirene, Manaeni ambaye warerwa phamwenga na Mfalume Herode, na Sauli. ²Wakati kala anamuabudu Mlungu na kufunga, Roho Mtakatifu waamba, “Nitengerani Barinaba na Sauli ili ahende kazi yoatsamburira.” ³Phahi, bada ya kufunga na kuvoya, aabandikira mikono achiavoyera, na achiaricha achiphiya vyao.

Barinaba na Sauli ko chisuwa cha Kupuro

⁴Barinaba na Sauli ahumwa ni Roho Mtakatifu na achiuka kuphiya bandari ya Seleukia. Bada ya hipho asafiri na meli kuphiya chisuwa cha Kupuro. ⁵Ariphofika mudzi wa Salami, atangaza ujumbe wa Mlungu masinagogini. Johana Mariko wakala phamwenga nao kama msaidizi wao.

⁶Anyendeka chisuwa chosi hadi achifika mudzi wa Pafo ambako akutana na Myahudi mmwenga mtsai yeihwa Bari-Jesu, na ambaye kala ni nabii wa handzo. ⁷Hiye mtsai kala ni msena wa Serigio Paulo, ambaye kala ni mtawala wa chisuwa hicho. Hiye mtawala Serigio Paulo kala ni mutu wa achili, naye wamuiha Barinaba na Sauli ili edze amuambire mafundzo kula kpwa Mlungu. ⁸Ela yuya mtsai Elimasi (dzinare kpwa Chiyunani) wapinga na achijaribu kumzuwiya mtawala asikubali mafundzo kuhusu Jesu. ⁹Ela Sauli, ambaye piya kala achiihwa Paulo, walongozwa ni Roho Mtakatifu, achimlolato yuya mtsai, achimuamba, ¹⁰“Mwana wa Shetani wee! Adui wa mambo ga kpweli! Wadzieresa chila aina ya lihandzo na werevu, na chila wakati unalonda kugaluza ukpweli wa Mlungu ukale handzo. ¹¹Sambi Mlungu andakutiya adabu; undakala chipofu na kundaona mwanga wa dzuwa kpwa muda.”

Mara mwenga Elimasi achiona chitu dza guro na jiza. Waangaika hiku na hiko kuendza mutu wa kumgbwira mkpwono na kumlongoza njira. ¹²Yuya mtawala wa hicho chisuwa ariphoona hivyo waangalazwa ni mafundzo ga Mlungu, na achiamini.

Paulo na Barinaba mudzi wa Antiokia seemu za Pisidia

¹³Kula mudzi wa Pafo, Paulo wapanda meli na ayae kuphiya mudzi wa Periga, seemu za Pamfilia, ambako Johana Mariko waricha ayae na achiuya Jerusalemu. ¹⁴Paulo na atu anjina atsapa na Periga hadi mudzi wa Antiokia seemu za Pisidia. Siku ya Kuoya ainjira sinagogini, na achendasagala. ¹⁵Bada ya mutu kusoma kula chitabu cha Shariya za Musa na Maandiko ga manabii, atawala a sinagogi amlavira muhumwa Paulo na ayae. Achiamba, “Enehu, ichikala muna neno rorosi ra kuaambira atu ili kuatiya moyo, tafadhalini gombani.”

¹⁶Phahi Paulo waima, achiatsuphira mkpwono, chisha achiamba, “Enehu Aiziraeli na mwimwi anjina mumuabuduo Mlungu, niphundzani! ¹⁷13:17 a Kutsama 1:7; b Kutsama 12:51Mlungu wa Aiziraeli watsambula akare ehu, achiajaliya na achikala anji wakati ariphokala Misiri. Tsona waalongoza kuuka Misiri kpwa uwezowe mkpwulu sana. ¹⁸13:18 Isabu 14:34; Kumbukumbu 1:31Chisha achiavumirira miaka mirongo mine ariphokala hiko weruni. ¹⁹13:19 a Kumbukumbu 7:1; b Joshuwa 14:1Bada ya higa Mlungu waangamiza mataifa ganjina sabaa gokala tsi ya Kanani na iyo tsi achiipha atue. ²⁰13:20 a Aamuli 2:16; b 1 Samueli 3:20Mambo higa gosi gahala kama miaka magana mane na mirongo mitsano. Badaye Mlungu waapha akare ehu aamuli ili aalongoze. Nao alongoza hadi wakati wa nabii Samueli. ²¹13:21 a 1 Samueli 8:5; b 1 Samueli 10:21Chisha hinyo akare ehu avoya Mlungu aphahe mfalume. Naye Mlungu achiapha Sauli, mwana wa Kishi wa kabila ra Benjamini, ambaye wakala mfalume wao miaka mirongo mine. ²²13:22 a 1 Samueli 13:14; b 1 Samueli 16:12; Zaburi 89:20Na Mlungu ariphomuusa Sauli, wamuika Daudi akale mfalume. Mlungu wagomba maneno manono kuhusu Daudi, achiamba, ‘Daudi mwana wa Jese anafurahisha moyo wangu; ni mutu ambaye andahenda chila chitu nilondacho.’

²³“Mlungu wamuhenda mmwenga wa chivyazi cha Daudi akale Muokoli wa Aiziraeli kama arivyolaga. Naye ni Jesu. ²⁴13:24 Mariko 1:4; Luka 3:3Kabila Jesu kadzangbweandza kaziye, Johana Mʼbatizadzi waatangazira Aiziraeli osi atubu dambi zao na abatizwe. ²⁵13:25 a Johana 1:20; b Mathayo 3:11; Mariko 1:7; Luka 3:16; Johana 1:27Johana ariphokala anamarigiza kaziye, waamba, ‘Munafikiri mino ni ani? Mimi siye hiye mumgodzaye. Ela phundzani! Kuna mutu aredza bada ya mimi ambaye sifwaha hata kuvula virahuvye.’

²⁶“Enehu, chivyazi cha Burahimu, na mwimwi muabuduo Mlungu, habari za Mlungu za kuokola atu zarehwa kpwehu. ²⁷Atu a Jerusalemu na atawala aho taayamtambuwa Jesu ni ani. Wala taaelewere maneno ga manabii ambago kala gachisomwa chila Siku ya Kuoya. Phahi, kpwa sababu iyo Ayahudi atimiza maneno ga manabii, mana amhukumu kuolagbwa. ²⁸13:28 Mathayo 27:22,23; Mariko 15:13,14; Luka 23:21–23; Johana 19:15Hata dzagbwe taayaphaha sababu ya kpweli ya kumuolaga Jesu, ela amuamba Pilato, ni aolagbwe. ²⁹13:29 Mathayo 27:57–61; Mariko 15:42–47; Luka 23:50–56; Johana 19:38–42Bada ya kumuhendera chila chitu choandikpwa kumuhusu, amtsereza msalabani na achendamlaza mbirani. ³⁰Ela Mlungu wamfufula, ³¹13:31 Mahendo 1:3na kpwa muda mure atu ambao kala achisafiri na Jesu kula Galilaya hadi Jerusalemu amuona. Nao ni mashaidige kpwa atu a Iziraeli.

³²13:32 Zaburi 2:7“Rero hunakuambirani habari nono kukala mambo ambago Mlungu waalaga akare ehu, ³³wahutimizira swiswi chivyazi cha hinyo akare, kpwa kumfufula Jesu. Zaburi ya phiri, Mlungu waamba, ‘Uwe u Mwanangu, rero nikakala Sowe.’13:33 Chitabu cha Zaburi 2:7.³⁴13:34 Isaya 55:3Na kuhusu kumfufula Jesu na asiole mbirani, Mlungu achiamba, ‘Nindakupha baraka zangu za kpweli zomlaga Daudi.’13:34 Chitabu cha Isaya 55:3.³⁵13:35 Zaburi 16:10Piya phatu phanjina phaandikpwa, ‘Kundamricha mtumishio muaminifu uriyemtsambula aole.’13:35 Chitabu cha Zaburi 16:10.³⁶Daudi wamhumikira Mlungu wakati wa uzimawe, alafu wafwa na achizikpwa vikurani pha akaree, na mwiriwe uchiola. ³⁷Ela iye ambaye Mlungu wamfufula, kayaola.

³⁸“Kpwa hivyo, enehu, nalonda mmanye kala kpwa sababu ya mutu hiyu Jesu, hunaweza kukusemurirani ujumbe kuhusu kuswamehewa dambi zenu. ³⁹Shariya za Musa taziweza kumuhenda mutu kuphaha haki, ela chila mutu amkuluphiraye Jesu anahendwa kukala wa haki. ⁴⁰Phahi dzimanyirireni sedze mkaphahwa ni higo gogombwa ni manabii:

⁴¹13:41 Habakuki 1:5‘Phundzani mwi atu a chibero,

mundamaka na muangamike,

mana nindahenda chitu wakati wenu ambacho,

hata mutu achikuambirani, tamundaamini bii.’ ”13:41 Chitabu cha Habakuki 1:5.

⁴²Paulo na Barinaba ariphokala anatuluka sinagogini, waalikpwa edze afundze tsona mambo higo Siku ya Kuoya yedzayo. ⁴³Mkpwutano uriphosira, Ayahudi anji na atu anjina alungao dini ya Chiyahudi aalunga na achendabisha nao. Paulo na Barinaba aabembeleza ili azidi kukuluphira mendzwa ya Mlungu, ambaye waajaliya.

⁴⁴Siku ya Kuoya iriphofika, karibu atu osi mudzi mzima akpwedzaphundza neno ra Mlungu. ⁴⁵Ela Ayahudi ariphoona hura umati wa atu, aona wivu, achimlaphiza Paulo na achipinga gara agombago. ⁴⁶Phahi, Paulo na Barinaba agomba nao chilume, achiaambira, “Kala ni lazima hutangaze ujumbe wa Mlungu kpwa Ayahudi kpwandza. Ela kpwa vira munarema, na munaona tamuna haja ya uzima wa kare na kare, phahi, ni lazima huatangazire atu anjina ambao sio Ayahudi. ⁴⁷13:47 Isaya 42:6; 49:6Mana Mlungu wahulagiza hivi:

‘Nákuhenda mwanga kpwa atu ambao sio Ayahudi,

ili uphirike wokofu wangu chila phatu duniani.’ ”13:47 Chitabu cha Isaya 49:6.

⁴⁸Atu ambao sio Ayahudi ariphosikira hivyo, ahererwa na achiutogola hura ujumbe kula kpwa Mlungu. Nao osi ariotsambulwa kuphokera uzima wa kare na kare amkuluphira Jesu. ⁴⁹Phahi, neno ra Mlungu ragota chila phatu seemu yosi. ⁵⁰Ela Ayahudi atiya fitina kpwa achetu okala na vyeo na anamuogopha Mlungu na alume muhimu a mudzini. Achiafyakatsira amtese Paulo na Barinaba na achiazola auke seemu hiyo. ⁵¹13:51 Mathayo 10:14; Mariko 6:11; Luka 9:5; 10:11Phahi akukuta vumbi ra mwao maguluni ili rikale onyo kpwao na achiuka kuphiya mudzi wa Ikonio. ⁵²Afuasi a Jesu hiko Antiokia achihererwa sana na achiodzalwa ni Roho Mtakatifu.

Paulo na Barinaba hiko mudzi wa Ikonio

¹Hiko Ikonio nako mambo gakpwendakala vivyo: Paulo na Barinaba kala achiphiya sinagogini. Afundza neno ra Mlungu vizuri sana hata Ayahudi anji na atu anjina ambao sio Ayahudi achiamini. ²Ela Ayahudi ariorema kuamini, aafyakatsira atu ambao sio Ayahudi ili areyerane na hara oamini. ³Phahi Paulo na Barinaba asagala muda mure hiko kusemurira neno ra Mlungu bila ya wuoga. Na Mlungu waajaliya uwezo wa kuhenda vilinje na dalili, kuonyesa kala mafundzo gao kuhusu mbazi na mendzwa ya Mlungu ni ga kpweli. ⁴Atu a mudzi hinyo aganyana: anjina akala uphande wa Ayahudi na anjina achiunga mkpwono hara mitume.

⁵Mwisho, Ayahudi na atu anjina ambao sio Ayahudi aungana na akulu ao, achipanga kuhenda vibaya na kuaolaga kpwa kuapiga mawe. ⁶Hara mitume ariphomanya njama hiyo, achimbira kuphiya midzi ya Lisitira na Dabe seemu za Likonia na mitaa ya jirani, ⁷ambako azidi kutangaza habari nono kuhusu Jesu Muokoli.

Paulo anaphoza chiswere hiko Lisitira

⁸Hiko Lisitira kala kuna mutu mmwenga chiswere, ambaye hangu kuvyalwakpwe kala kadzangbwenyendeka bii. ⁹Hiye chiswere wamphundza Paulo wakati kala anagomba. Paulo wamlolato na achiona yuya chiswere ana imani ya kumphoza. ¹⁰Achimuamba kpwa raka ra dzulu, “Unuka uime na magulugo!” Gafula yuya chiswere watina na achiandza kunyendeka. ¹¹Atu ariphoona chilinje chohendwa ni Paulo, apiga kululu chikpwao Chilikonia achiamba, “Milungu ikedza kpwehu na umbo ra binadamu!” ¹²Hara atu amtunga dzina Barinaba, achimuiha Zeusi, naye Paulo achimuiha Herime,14:12 Zeusi kala ndiye mlungu mkpwulu wa Ayunani kuriko milungu yosi. Hinyo Ayunani kala achiamini Herime ni mlungu wanjina ambaye kala achihendwa muhumwa. mana kala ndiye agombaye sana. ¹³Mlavyadzi-sadaka wa Zeusi ambaye phatuphe pha kulavira sadaka kala ni phephi na mudzi, wareha ndzau na maruwa ryango ra mudzi. Mana ye mlavyadzi-sadaka na hinyo umati wa atu kala analonda kulavira sadaka mitume.

¹⁴Ela hara mitume, Barinaba na Paulo ariphosikira hivyo, akpwanyula nguwo zao na achizola mo kahi-kahi za atu kuno anapiga kululu anaamba, ¹⁵14:15 Kutsama 20:11; Zaburi 146:6“Msihende hivyo alume, mana swiswi hu anadamu tu dza mwimwi! Hwakpwedzakureherani habari nono ili mriche kuvoya hivi vitu visivyo mana, ela mvoyeni Mlungu ariye moyo, uriyeumba dzulu mlunguni, tsi, bahari na vyosi virivyo mumo. ¹⁶Wakati wa nyuma Mlungu waricha chila taifa ranjina rilunge mamboge, ¹⁷ela kadzangbwericha kuonyesa atu kala a kuko, mana nkuhenda manono. Nkukureherani mvula kula mlunguni na mavuno wakati wa sawa. Piya nkukuphani vyakurya vya kutosha na raha mwenu mioyoni.” ¹⁸Ela hata bada ya kugomba maneno gosi higo, bado yakala vigumu Paulo na Barinaba kuzuwiya hura umati wa atu usialavire sadaka.

¹⁹Badaye kpwakpwedza Ayahudi kula midzi ya Antiokia na Ikonio achedzatiya ndzili kpwa atu kukala Paulo ni mutu mui, nao achikubali. Achimpiga mawe hata achiona labuda akafwa, alafu achimguruta kondze ya mudzi. ²⁰Ela afuasi a Jesu amzunguluka, naye achiunuka na achiuya mudzini. Siku ya phiriye Paulo na Barinaba auka achiphiya mudzi wa Dabe.

Paulo na Barinaba anauya mudzi wa Antiokia, jimbo ra Siria

²¹Paulo na Barinaba atangaza habari nono kuhusu Jesu Muokoli hiko mudzi wa Dabe na achiphaha afuasi anji. Alafu auya midzi ya Lisitira, Ikonio na Antiokia seemu za Pisidia. ²²Hara mitume atiya moyo afuasi a midzi iyo na achiafundza zaidi kumkuluphira Jesu. Chisha achiatambukiza achiamba, “Huchilonda kuinjira kpwenye ufalume wa Mlungu ni lazima hutsapireni tabu nyinji.” ²³Chila phatu phokala na kundi ra afuasi a Jesu, Paulo na Barinaba atsambula vilongozi. Afunga na achiavoyera Mlungu aarinde hinyo amukuluphirao Jesu.

²⁴Hara mitume atsapa na seemu za Pisidia na achifika seemu za Pamfilia. ²⁵Bada ya kufundza neno ra Mlungu hiko mudzi wa Periga, atserera kuphiya bandari ya Atalia. ²⁶Kula Atalia, apanda meli kuuya Antiokia ambako pho mwandzo kala akavoyerwa Mlungu aajaliye kpwa kazi yao. Sambi kala anauya Antiokia mana kala akamala kazi.

²⁷Ariphofika Antiokia akusanya kundi rosi ra afuasi achiasemurira mambo gosi ambago Mlungu waahendera na vira Mlungu arivyoavugurira njira atu ambao sio Ayahudi kumkuluphira Jesu. ²⁸Paulo na Barinaba akala hipho na hinyo afuasi siku za kukola.

Mkpwutano wa afuasi a Jesu hiko Jerusalemu

¹15:1 Alawi 12:3Alafu pho Antiokia phakpwedza atu kula Judea ambao kala anafundza hara afuasi anaamba, “Tamuweza kuokoka hadi mtiywe tsatsani, kama mila yorehwa ni Musa iambavyo.” ²Mambo higo gahenda Paulo na Barinaba akale na malau mafu sana na hinyo okala anafundza hivyo. Hipho, Paulo na Barinaba phamwenga afuasi anjina atsambulwa kuphiya Jerusalemu kpwendakutana na mitume na vilongozi anjina, kuhusu dzambo hiro.

³Phahi kundi ra afuasi ramsindikiza Paulo na ayae kuphiya Jerusalemu, nao ariphokala anatsapa na seemu za Foinike na Samariya, asemurira vira atu asio kala Ayahudi vyogaluka na achimkuluphira Mlungu. Habari hizi zahamira afuasi osi. ⁴Ariphofika Jerusalemu, akaribishwa ni kundi ra afuasi, phamwenga na mitume na vilongozi a hiko, nao aasemurira chila chitu ambacho Mlungu waahendera. ⁵Alafu afuasi anjina ambao kala ni kundi ra Mafarisayo aima na achiamba, “Afuasi a Jesu ambao sio Ayahudi, ni lazima atiywe tsatsani na alunge Shariya za Musa.”

⁶Phahi hara mitume na vilongozi anjina akutana kubisha kuhusu dzambo hiro. ⁷15:7 Mahendo 10:1–43Bada ya kulumbana kpwa muda mure, Petero wangʼoka achiamba, “Enehu, mnamanya kukala pho nyuma Mlungu wanitsambula mimi kumanyisa atu asio kala Ayahudi habari nono kuhusu Jesu, ili nao asikire na kumkuluphira. ⁸15:8 Mahendo 10:44; 2:4Mlungu ambaye anamanya mioyo ya atu, waonyesa kala waakubali, mana waapha Roho Mtakatifu dza viratu sisi. ⁹Mlungu kayaika tafwauti ya swiswi Ayahudi na asio kala Ayahudi, ela hosi wahuswamehe dambi zehu kpwa mana hwamkuluphira Jesu. ¹⁰Sambi kpwadze munamjeza Mlungu kpwa kuahika mizigo afuasi ayawenu, ambayo hata akare ehu na swiswi tahuweza kuitsukula? ¹¹Sivyo kabisa! Hunaamini kukala atu osi, Ayahudi na asio kala Ayahudi, anaokolwa ni mbazi na mendzwa ya Bwana Jesu bahi.”

¹²Alafu mkpwutano mzima wanyamala kuphundza Barinaba na Paulo. Asemurira kuhusu Mlungu arivyoajaliya kuhenda vilinje na dalili kuonyesa uwezowe kpwa atu asio kala Ayahudi. ¹³Ariphomala kubisha, Jakobo waamba, “Enehu, hebu niphundzani. ¹⁴Simoni Petero akahueleza vira ambavyo Mlungu wadzishuulisha na atu asio kala Ayahudi hipho mwandzo, kpwa kuatsambula anjinae akale atue. ¹⁵Hata maneno ga manabii piya ganakubaliana na higo phoamba:

¹⁶15:16 Amosi 9:11,12‘Badaye, mimi Mlungu, nindauya

nedze nidzenge uphya nyumba ya Daudi iriyogbwa.

Nindauyiza kula kpwa masazage

na niudzenge uphya tsona.

¹⁷Nao atu anjina aniendze mimi Mlungu,

na atu osi asio kala Ayahudi aihwao kpwa dzina rangu aniendze.

Vivi ndivyo aambavyo Mwenyezi Mlungu ahendaye mambo gaga gosi,

¹⁸ambago wahenda gamanyikane kula pho kare.’

¹⁹“Kpwa hivyo, maoni gangu naamba, husiayugeni atu ambao sio Ayahudi ndiogaluka kumlunga Mlungu. ²⁰15:20 a Kutsama 34:15–17; b Alawi 18:6–23; c Alawi 17:10–16Ela ni lazima huaandikire baruwa kuaambira, asirye vyakurya vyotiywa uyi kpwa kulaviwa sadaka kpwa milungu ya vizuka, asihende uzinifu, asirye nyama achiyesongolwa wala asirye mlatso. ²¹Mana mmanye kala hangu kare Shariya za Musa zinatangazwa mudzi hadi mudzi na kusomwa masinagogini Siku za Kuoya.”

Baruwa inaandikirwa afuasi a Jesu asio kala Ayahudi

²²Phahi mitume na vilongozi anjina, phamwenga na afuasi osi, akubaliana na achitsambula atu airi aphiye Antiokia phamwenga na Paulo na Barinaba. Atsambula Juda piya yeihwa Barisaba, na Sila, ambao kala ni vilongozi piya. ²³Phahi iyo baruwa yophirikpwa kala inaamba:

Swiswi ndugu zenu, mitume na vilongozi osi, hunakulamusani mwimwi afuasi a Jesu ambao simwi Ayahudi mkalao mudzi wa Antiokia, na seemu za Siria na Kilikia.

²⁴Swino hwasikira kuna ayawehu anjina okpwedza hiko kpwenu bila ya ruhusa yehu, achikuyugani achili na kukuangaishani kpwa higo arigogomba. ²⁵Phahi swino hwakutana na huchikubaliana kutsambula atu edze kpwenu phamwenga na asena ehu Barinaba na Paulo, ²⁶ambao adzilavya maisha gao kumuhumikira Bwana wehu Jesu Masihi. ²⁷Hukalavya hano ndugu airi, Juda na Sila ili akuelezeni na miromo yao mambo gaga higa hunagokuandikirani. ²⁸Mana Roho Mtakatifu phamwenga na swiswi hwaona vibaya kukuhikani mzigo wanjina zaidi isiphokala ziratu shariya muhimu: ²⁹Msirye chakurya cholaviwa sadaka kpwa vizuka, msirye mlatso wala nyama yehendasongolwa na msihende uzinifu. Mchigbwira mambo higa mundasagala vinono sana. Kpwaherini, mkale salama.

³⁰Phahi asindikizwa kula Jerusalemu achiphiya Antiokia ambako akpwendakusanya afuasi osi na achiapha hira baruwa. ³¹Ariphosoma hira baruwa aonato sana kpwa kutiywa moyo. ³²Juda na Sila kala ni manabii, nao aambira mambo manji ambago gaaterya sana hara afuasi na gachiatiya moyo. ³³Bada ya kukala nao kpwa muda, hinyo afuasi aasindikiza kuuya salama. Auya Jerusalemu kpwa hinyo okala akaahuma. [ ³⁴Ela Sila wakata shauri kusala kuko.]15:34 Vitabu vyanjina vya kare tavina msitari wa 34.

³⁵Ela Paulo na Barinaba asala Antiokia ambako, phamwenga na atu anjina anji, afundza na kutangaza neno ra Mlungu.

Paulo na Barinaba anatengana

³⁶Badaye wakati fulani Paulo wamuamba Barinaba, “Nahuphiye hukaalole afuasi a Jesu chila mudzi huriotangaza neno ra Mlungu, ili hukamanye aendereravyo.” ³⁷Barinaba kala analonda aphiye na Johana ambaye piya kala aihwa Mariko. ³⁸15:38 Mahendo 13:13Ela Paulo achiona sio sawa, kpwa sababu Johana waachimbira ariphokala Pamfilia na achiricha kuhenda nao kazi. ³⁹Paulo na Barinaba alumbana sana hata ichibidi chila mmwenga akale lwakpwe. Barinaba wahala Johana Mariko na achendapanda meli achiphiya chisuwa cha Kupuro. ⁴⁰Ela Paulo wahala Sila, achivoyerwa Mlungu ni hara afuasi anjina ili aarinde, alafu achiuka. ⁴¹Paulo watsapira seemu za Siria na Kilikia ambako wakpwendaatiya moyo afuasi a Jesu okala kuko.

Timothi anaungana na Paulo na Sila

¹Paulo wasafiri hadi midzi ya Dabe na Lisitira ambako wakutana na mfuasi mmwenga yeihwa Timothi. Nineye kala ni Myahudi na wamkuluphira Jesu, ela ise kala ni Myunani. ²Afuasi osi a Jesu okala Lisitira na Ikonio kala achimlika Timothi. ³Paulo kala analonda kumhala aphiye naye. Ichibidi amutiye tsatsani kpwa sababu Ayahudi ariokala seemu hizo kala anamanya ise ni Myunani.16:3 Ayunani taatiywa tsatsani, kpwa hivyo Ayahudi kala taaweza kumkubali Timothi hadi adekpwe.⁴Azunguluka mudzi hadi mudzi, kuambira atu omkuluphira Jesu malagizo gotsapizwa ni mitume na vilongozi anjina hiko Jerusalemu, ili agalunge. ⁵Phahi, kuluphiro ra makundi ga afuasi razidi kukula na atu achienjerezeka chila siku.

Paulo anaona ruwiya kuhusu kuphiya seemu za Makedonia

⁶Paulo na ayae atsapa na seemu za Firigia na Galatia, kpwa sababu Roho Mtakatifu waazuwiya kusemurira neno ra Mlungu jimbo ra Asia. ⁷Ariphofika mphaka wa Misia alonda kuinjira jimbo ra Bithinia, ela Roho wa Jesu achiazuwiya. ⁸Hipho aenderera na charo, achitsapa na seemu ya Misia hadi bandari ya Tirowa. ⁹Usikuwe Paulo waona mutu ruwiyani kula jimbo ra Makedonia akamuimira pho phephi, achimuamba, “Nakuvoya wedze Makedonia wedze uhuterye!” ¹⁰Paulo ariphoona ruwiya hiyo, hwafunganya upesi kuphiya Makedonia, mana hwamanya Mlungu anahuiha hukatangaze habari nono kuhusu Jesu hiko.

Mchetu yeihwa Lidia anaokoka hiko Filipi

¹¹Hwapanda meli bandari ya Tirowa huchiphiya mwenga kpwa mwenga hadi chisuwa cha Samotirake, na siku ya phiriye huchifika bandari ya Neapoli. ¹²Kula hipho huaphiya Filipi ambako hwakala kpwa muda. Filipi kala ni mudzi muhimu wa jimbo ra Makedonia, nao kala unatawalwa ni Arumi. ¹³Siku ya Kuoya iriphofika, hwatuluka kondze ya ryango ra mudzi hadi muhoni, ambako hwaona kala kuna phatu ambapho Ayahudi nkuvoya Mlungu. Huchisagala na huchibisha na achetu ambao kala anakutana. ¹⁴Mmwenga yekala anaphundza mafundzo gehu ni mchetu yeihwa Lidia kula mudzi wa Thiatira, ambaye kala ana bishara ya vitambara vya zambarau. Lidia kala anamuogopha Mlungu, naye wamngʼaza matso na achikubali mafundzo ga Paulo. ¹⁵Wabatizwa phamwenga na atu osi a phakpwe kaya. Alafu achihualika kpwakpwe, achiamba, “Ichikala mukakubali kala ni mfuasi muaminifu wa Bwana Jesu, karibuni mkakale kpwangu.” Wahubembeleza, mwisho huchiphiya.

Paulo na Sila anatiywa jela hiko Filipi

¹⁶Siku mwenga huriphokala hunaphiya hipho phatu pha kuvoya Mlungu, hwakutana na mtumwa wa chichetu, yekala ana pepho. Pepho zomuhenda akale na uwezo wa kutabiri mambo ndigokpwedza badaye. Watajirisha sana matajirige kpwa kutabiriya atu bahati zao. ¹⁷Yuya msichana waandza kulunga-lunga Paulo na swiswi kuno anapiga kululu anaamba, “Atu hano ni atumishi a Mlungu Ariye Dzulu Zaidi. Nao anakutangazirani vira ambavyo munaweza kuokolwa!” ¹⁸Waenderera kugomba hivyo siku nyinji, mwisho Paulo gamsinya, achimgalukira na achimuamba yuya pepho, “Kpwa dzina ra Jesu Masihi, tuluka himo mwa hiye msichana!” Na phapho hipho yuya pepho achituluka.

¹⁹Enye a yuya mtumwa ariphomanya kala taaweza kuphaha pesa tsona, amgbwira Paulo na Sila achiaguruta hadi mbere za atu na akulu a Chirumi. ²⁰Ariphoafisa hiko kpwa akulu, aashitaki achiamba, “Atu hinya ni Ayahudi, na anahenda fujo mwehu mudzini. ²¹Anafundza mila ambazo siyo sawa chishariya. Tahuzikubali na tahuweza kuzilunga mana hu anatsi a Utawala wa Rumi.”

²²Umati wa atu waunga mkpwono mashitaka higo ga Paulo na Sila. Hara akulu a Chirumi alagiza avulwe nguwo na achapwe viboko. ²³Achapwa viboko sana kabisa, alafu achitiywa jela. Naye asikari wa jela walagizwa aarinde vinono sana. ²⁴Asikari jela ariphophaha malagizo higo, waatiya chumba cha ndani na achiafunga silisili za maguluni phamwenga na mapande ga magogo.

²⁵Iriphofika saa sita za usiku, Paulo na Sila kala anavoya Mlungu na kumuimbira, mabusu ganjina kala ganaphundza. ²⁶Gafula dunia ichisumba sana hata misingi ya jela ichisumba. Phapho hipho miryango ya jela ichivuguka na silisili zokala zikafungbwa mabusu osi maguluni zichigbwa. ²⁷Yuya asikari jela walamuka na ariphoona miryango ya jela i wazi, watsomola upangawe achilonda kudziolaga, mana kala anaona mabusu gosi gakachimbira. ²⁸Ela Paulo achikota kululu achiamba, “Usidziolage! Hosi hu mumu!”

²⁹Asikari walagiza taa, alafu achizola ndani kuno anakakama, achendagbwa maguluni pha Paulo na Sila. ³⁰Alafu achimlavya Paulo na Sila kondze, chisha achiuza, “Mabwana, nihendedze mino hata niokoke?” ³¹Nao achimuamba, “Mkuluphire Bwana Jesu nawe undaokoka, uwe na atuo osi a phako kaya.” ³²Chisha achimsemurira neno ra Mlungu na anjina osi a phakpwe kaya. ³³Phapho hipho usiku, yuya asikari jela waahala achendaatsukutsa vironda. Chisha achibatizwa iye mwenye na atue osi a phakpwe kaya. ³⁴Wahala Paulo na Sila achiphiya nao kpwakpwe kaya na achendaapha chakurya. Iye na atue osi ahererwa sana kpwa sababu amkuluphira Mlungu.

³⁵Ligundzure kuriphocha, aamuli alavya asikari aphiye hiko jela akaambe, “Hara alume airi arichireni.” ³⁶Phahi asikari jela wakpwendamuamba Paulo, “Akulu a Chirumi akalagiza mrichirwe, sambi, tulukani mphiye vyenu. Phiyani salama.” ³⁷Ela Paulo achiamba, “Taiwezekana tse! Swino hu anatsi a Utawala wa Chirumi. Hwachapwa viboko mbere za atu, chisha huchitiywa jela bila ya kuphirikpwa kotini. Na vino analonda hurichirwe chisiri! Iyo taiwezekana! Naaedze ahulavye nyo enye.” ³⁸Phahi hara asikari okala akahumwa, auya kpwendasema na hinyo akulu a Chirumi, nao ariphosikira kala Paulo na Sila ni anatsi a Utawala wa Rumi, amaka sana. ³⁹Akpwedzaavoya msamaha na achiasindikiza kula jela na achiaambira atsame pho mudzini. ⁴⁰Paulo na Sila ariphotuluka jela, aphiya nyumbani kpwa Lidia na achendakutana na afuasi anjina a Jesu, achiatiya moyo, chisha achiuka.

Atu a mudzi wa Thesalonike anahenda fujo

¹Phahi Paulo na Sila atsapa na midzi ya Amfipoli na Apolonia hadi mudzi wa Thesalonike, ambako kala kuna sinagogi ra Chiyahudi. ²Paulo kala achimenya sinagogini kama kawaidaye. Kpwa Siku tahu za Kuoya za kulungirana wabisha na atu, ³achiaeleza na kuaonyesa na Maandiko kukala kala ni lazima Masihi17:3 Masihi: Manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. agayiswe, afwe na afufuke. Paulo waamba, “Hiye Jesu ambaye nakusemurirani habarize, iye ndiye Yetsambulwa ni Mlungu Kuokola Atu.” ⁴Ayahudi anjina akubali na achidziunga na Paulo na Sila. Kundi kulu ra Ayunani rimuogopharo Mlungu piya radziunga, na achetu anji a vyeo adziunga na Paulo.

⁵Ela vilongozi a Chiyahudi aaonera chidzitso na achitsola-tsola atu ayi barabarani na achiakusanya ili ahende fujo mudzi mzima. Akpwendazunguluka nyumba ya Jasoni kuendza Paulo na Sila aagbwire na aarehe mbere za atu. ⁶Ela ariphoakosa hiko, amguruta Jasoni na afuasi anjina hadi kpwa akulu a mudzi. Achipiga kululu achiamba, “Atu hano akaeneza fujo dunia ndzima, vino ndipho akpwedza kpwehu. ⁷Naye Jasoni waakaribisha kpwakpwe kaya. Hano osi anahenda chinyume cha shariya za mfalume Kaisari anaamba kala kuna mfalume wanjina aihwaye Jesu.” ⁸Maneno higo gaatiya wasiwasi sana vilongozi akulu a mudzi na umati wa atu. ⁹Vilongozi akulu amuhenda Jasoni na ayae atozwe makosa, ndipho achirichirwa.

Paulo na Sila anaphiya mudzi wa Berea

¹⁰Jiza phoanda, afuasi aachimbiza Paulo na Sila kuphiya Berea. Ariphokala hiko, ainjira sinagogi ra Chiyahudi. ¹¹Atu a Berea kala ni asikizi, wala kala sio dza atu a Thesalonike. Nao aphokera neno kpwa hamu sana. Chila siku kala achichunguza Maandiko kuona ichikala gara afundzwago ni Paulo ni ga kpweli. ¹²Phahi Ayahudi anji akuluphira, na anji ariokuluphira ni achetu a Chiyunani amanyikanao sana phamwenga na alume a chiyunani nao akuluphira. ¹³Ela Ayahudi a Thesalonike ariphosikira kala Paulo anatangaza ujumbe wa Mlungu hiko Berea, aphiya kuko na achendafyakatsira atu ahende fujo. ¹⁴Mara mwenga hinyo afuasi achimphirika Paulo pwani, ela Sila na Timothi achisala Berea. ¹⁵Atu ambao kala anamsindikiza Paulo, aphiya naye hadi mudzi wa Atheni. Ariphokala anarichana, Paulo waalagiza akaambire Sila na Timothi akutane naye Atheni maruru sana.

Paulo hiko mudzi wa Atheni

¹⁶Paulo ariphokala anagodza Sila na Timothi hiko Atheni, moyowe wasononeka sana ariphoona mudzi mzima wa Atheni ukaodzala milungu ya vizuka. ¹⁷Chila siku Paulo kala achilumbana na Ayahudi na atu anjina amuabuduo Mlungu ariokutana nao sinagogini na piya ariokutana nao cheteni. ¹⁸Piya wabisha na atu alungao mafundzo ga Epikuro na ga Stoiki. Anjina aamba, “Anahuambirani yuno mpuzi?” Anjina nao achiamba, “Anahufundza habari za milungu mijeni!” Agomba vivi kpwa sababu Paulo kala anagomba kuhusu habari za Jesu na kufufukakpwe. ¹⁹Phahi amuhala Paulo na achiphiya naye mwango wa Areopago, ambako kala kuna mkpwutano wa baraza ra atumia, achendamuamba, “Hebu hueleze zaidi kuhusu dini hino nyiphya ufundzayo! ²⁰Kpwa mana mambo ganjina ufundzago hunagaona ga ajabu sana, kpwa hivyo hunalonda humanye manage.” ²¹(Anatsi na ajeni a mudzi wa Atheni kala achihumira muda wao wosi kubisha ama kuphundza mambo maphya.)

²²Hipho, Paulo waima mbere za baraza ra Areopago achiamba, “Anatsi a Atheni! Mino kala naona chila muhendaro mu atu a kulunga dini sawa-sawa. ²³Ela phokala ninazunguluka-zunguluka kulola vitu muabuduvyo, náona phatu pha kulavira sadaka phakaandikpwa, ‘Kpwa Mlungu Asiyemanyikana.’ Sambi mino nakuhubiriani habari za hiye Mlungu mmuabuduye na msiyemmanya. ²⁴17:24 1 Afalume 8:27; Isaya 42:5; Mahendo 7:48Mlungu ariyeumba dunia na vitu vyosi, ndiye Mtawala wa dzulu mlunguni na dunia, naye kaishi mizukani, mizuka yodzengbwa ni anadamu. ²⁵Wala kana haja na chochosi chotengezwa ni binadamu, mana ye mwenye ndiye alavyaye uzima kpwa anadamu, pumuzi za kuphumira na chila chitu. ²⁶Mlungu waumba chila taifa duniani kula kpwa mkare mmwenga, na achiahenda agote chila phatu dunia ndzima. Wapanga chimbere chila kabila ndiphosagala na mudawe. ²⁷Wahenda hivyo ili anadamu amuendze na amuone, hata dzagbwe ni kpwa kuphaphasa-phaphasa. Ela kpwa kpweli Mlungu kakure naswi. ²⁸Mana, kama mmwenga wenu vyoamba, ‘Ndiye ahuphaye uzima, na anahupha uwezo wa kunyendeka na kuishi.’ Tsona atu enu a kuandika mashairi aamba, ‘Sisi piya hu anae.’ ²⁹Kpwa vira hu ana a Mlungu, taifwaha kuhenda sura ya Mlungu ikale yaiga sanamu za zahabu, feza ama dziwe, vitu vyohendatsongbwa chiufundi ni binadamu. ³⁰Mlungu wapuza uzuzu wa anadamu kpwa muda wa kukola, ela sambi analagiza chila mmwenga himu dunia ndzima atubu. ³¹Kpwa mana waika siku ambayo andaamula dunia ndzima kpwa haki, muamuli andakala hiye mutu ariyemtsambula. Naye wammanyisa chila mutu, hiye yetsambulwa, kpwa kumfufula.”

³²Atu ariphosikira habari za kufufuka, anjina amtseka, ela anjina achiamba, “Badaye, hunalonda wedze uhueleze zaidi kuhusu mambo higa.” ³³Bada ya higo, Paulo wauka mkpwutanoni. ³⁴Ela atu anjina aamini na achiungana na Paulo. Mmwenga wao kala aihwa Dionisio, ambaye kala ni mwanachama wa baraza ra Areopago. Piya kala kuna mchetu, yeihwa Damarisi, na atu anjina.

Paulo anaphiya mudzi wa Korintho

¹Bada ya higo, Paulo wauka Atheni na achiphiya Korintho. ²Ariphofika hiko wakutana na Myahudi mmwenga yeihwa Akpwila na mchewe Prisila kula jimbo ra Ponto. Nao kala akedza dza dzuzi-dzuzi kula tsi ya Itali kpwa sababu mtawala Klaudia kala akalagiza Ayahudi osi azolwe hiko Rumi. Phahi Paulo waawehera, ³na kpwa sababu Paulo kala ni fundi wa kutengeza mahema dza Akpwila na mchewe, wakala nao na achihenda nao kazi. ⁴Chila Siku ya Kuoya Paulo kala achibisha na Ayahudi na Ayunani sinagogini na kuabembeleza akubali mafundzoge.

⁵Sila na Timothi ariphokpwedza kula jimbo ra Makedonia, Paulo kala achihumira wakatiwe wosi kuaonyesa Ayahudi na Maandiko kukala Jesu ndiye Masihi.18:5 Masihi, manage ni yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu.⁶Ela Ayahudi ariphompinga na kumlaphiza, wakuta-kuta vumbi nguwoze ili rikale onyo kpwao na achiamba, “Ndirokuphahani narikale dzulu yenu enye, mino sina lawama kabisa. Hangu sambi nindaphiya kpwa atu ambao sio Ayahudi.” ⁷Phahi Paulo waricha kufundza sinagogi hiro na achendasagala nyumbani kpwa Tito Justo, phephi na sinagogi riro hiro. Tito Justo kala siye Myahudi ela wamuabudu Mlungu. ⁸Mkpwulu wa sinagogi hiro yeihwa Kirisipo wamkuluphira Jesu phamwenga na atu osi a phakpwe kaya. Akorintho anji ariosikira mafundzo ga Paulo aamini na achibatizwa.

⁹Siku mwenga usiku, Mlungu wagomba na Paulo ruwiyani, achimuamba, “Usiogophe! Enderera kufundza atu, wala usinyamale. ¹⁰Kpwa mana nindakurinda na takuna mutu ndiyekuvwamukira kukulumiza, mana nina atu anji himu mudzini.” ¹¹Hipho, Paulo wasagala mwaka mmwenga na nusu kufundza atu mafundzo kula kpwa Mlungu.

¹²Wakati Galio kala ni mtawala wa jimbo ra Akaya, Ayahudi anjina aungana achimgbwira Paulo achimphirika kotini. ¹³Amshitaki achiamba, “Mutu hiyu anachenga-chenga atu amuabudu Mlungu chinyume cha shariya za Chiyahudi.” ¹⁴Kabila Paulo kadzangbwegomba, Galio wagomba achiamba, “Mwi Ayahudi, kama che munalavya mashitaka kuhusu mahendo mai-mai ama kosa iyi sana, ingekalato kukuphundzani. ¹⁵Ela kpwa vira ganahusu maneno genu, madzina na shariya zenu enye, kagabisheni mwi enye. Ela napho ni mimi simendze kukala muamuli wa mambo higo.” ¹⁶Hipho, Galio waazola mura kotini. ¹⁷Alafu atu osi amgalukira Sositene, mkpwulu wa sinagogi achimgbwira, na achimpiga mbere za koti, ela Galio kayajali hata chidide.

Paulo anauya tsona Antiokia

¹⁸18:18 Isabu 6:18Paulo wasagala siku nyinji sana na hara afuasi a Jesu hiko Korintho alafu achilagana nao achiuka. Ariphofika bandari ya Kenikeria, wanyolwa18:18 Wanyolwa: Ayahudi kala achihenda hivyo kuonyesa mwisho wa wakati wa naziri yoyiika kpwa Mlungu. mana kala akaika naziri kpwa Mlungu. Badaye wapanda meli phamwenga na Prisila na Akpwila achiphiya Siria. ¹⁹Ariphofika mudzi wa Efeso, Paulo waricha ayae Prisila na Akpwila na ye mwenye achendainjira sinagogini na achibisha na Ayahudi. ²⁰Hinyo Ayahudi amtaka akale naye siku za kukola, ela achirema. ²¹Phokala analaga waamba, “Mlungu achimendza nindauya tsona.” Alafu wauka Efeso na meli.

²²Meli yatiya nanga Kaisaria na Paulo achiphiya Jerusalemu kpwendalamusa afuasi a Jesu. Alafu achiphiya Antiokia. ²³Bada ya kusagala kpwa muda hiko Antiokia, wauka na achikala wa mwendo chila phatu hiko seemu za Galatia na Firigia, ili kuatiya nguvu afuasi osi a Jesu.

Apolo anafundza Efeso na Korintho

²⁴Wakati fulani hiko Efeso kala kukedza Myahudi mmwenga aihwaye Apolo, mwenyezi wa mudzi wa Isikandaria. Naye kala ni mutu wa kumanya kugomba na tsona kala anamanya Maandiko vinono sana. ²⁵Kala akafundzwa njira ya kukala mfuasi wa Bwana Jesu, na kala achiifundzato. Higo gokala achifundza kala ni sawa, ela kala anamanya ubatizo wa Johana bahi. ²⁶Apolo kala achiinjira sinagogi na akafundza atu bila ya wuoga. Prisila na Akpwila ariphomsikira, amualika kpwao kaya na achendamfundza kuhusu njira ya kukala mfuasi wa Mlungu tsetsetse. ²⁷Ariphokala Apolo analonda kuphiya seemu za Akaya, atu a Mlungu amtiya nguvu na achiandika baruwa iphirikirwe afuasi a Jesu akalao hiko ili akamkaribisheto. Ariphofika hiko, wakala msada mkpwulu wa atu ambao, kpwa mbazi na mendzwa ya Mlungu, kala akamkuluphira Bwana Jesu. ²⁸Mana kala achilumbana sana na Ayahudi mbere za atu, na kuaonyesa Maandiko ga Mlungu kala, Jesu ndiye Masihi.18:28 Masihi: Manage ni mutu yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu.

Paulo hiko mudzi wa Efeso

¹Apolo ariphokala achere hiko mudzi wa Korintho, Paulo wasafiri na magulu na njira za ndani-ndani hadi achifika mudzi wa Efeso, ambako wakutana na afuasi anjina a Jesu. ²Ariphokutana nao waauza, “Mriphomkuluphira Jesu, Roho Mtakatifu wainjira mwenu mioyoni?” Ela aho achiamba, “Aa! Wala tahudzangbwesikira kala kuna Roho Mtakatifu.” ³Phahi, Paulo waauza, “Sambi mwabatizwa ubatizo uphi?” Hara afuasi achimuamba, “Ubatizo ariofundza Johana.” ⁴19:4 Mathayo 3:11; Mariko 1:4,7,8; Luka 3:4,16; Johana 1:26,27Paulo achiamba, “Ubatizo wa Johana kala ni ubatizo wa atu atubu dambi zao. Johana waambira atu amkuluphire hiye edzaye nyumaze, ambaye kala ni Jesu.” ⁵Hinyo afuasi ariphosikira hivyo, abatizwa kpwa dzina ra Bwana Jesu. ⁶Alafu Paulo ariphoabandikira mikono, Roho Mtakatifu wainjira mwao mioyoni. Agomba kpwa luga zanjina na achitangaza maneno ga Mlungu. ⁷Osi akala kama alume kumi na airi.

⁸Kpwa muda wa miezi mihahu, Paulo kala achiinjira sinagogini na kuhubiri bila ya wuoga, kubisha na kuabembeleza kuhusu ufalume wa Mlungu. ⁹Ela anjina ahenda kani na achirema kuamini, achikala anagomba vibaya mbere za atu kuhusu kumkuluphira Jesu. Phahi, Paulo wahala atu oamini achiuka. Chila siku achikala anabisha na atu ndani ya dzumba ra kusomera ra Tirano. ¹⁰Paulo wafundza hipho miaka miiri, hadi atu osi a jimbo ra Asia, Ayahudi na asio kala Ayahudi, achisikira neno ra Bwana Jesu.

Anangbwa a Sikeva anajeza kutuluza pepho

¹¹Mlungu wamhumira Paulo kuhenda vilinje vya ajabu. ¹²Atu kala achihala vitambara na mikumbuu chiyoguta Paulo akaphirikira akongo aho na akaphola, nao pepho kala achituluka. ¹³Ayahudi anjina kala achizunguluka kutuluza atu pepho. Phahi wakati uhu ajeza kuhumira dzina ra Bwana Jesu kutuluza pepho. Nao kala achiamba, “Kpwa dzina ra Jesu ahubiriwaye ni Paulo, tuluka.” ¹⁴Kala kuna ana sabaa a mkpwulu wa alavyadzi-sadaka wa dini ya Chiyahudi yeihwa Sikeva, aha nao kala ni kahi ya aho kala achihenda vivyo. ¹⁵Phahi siku mwenga pepho aambira, “Jesu nammanya na Paulo piya nammanya, ela dze, mwino mu ano ani?” ¹⁶Yuya mutu yepagaliwa ni pepho waaurukira na achiaturya mkpwotse osi. Achiapiga vizuri sana hata achiakopola-kopola maronda, nao achituluka mo nyumbani mairo kuno a vitsaha.

¹⁷Ayahudi osi na Ayunani a mudzi wa Efeso ariphosikira mambo higo, atishirwa sana, na dzina ra Bwana Jesu richitogolwa. ¹⁸Phahi, atu anji ariomkuluphira Jesu adzituluza mbere za atu na achisema mambo mai gosi arigohenda. ¹⁹Atu anji ambao mwandzo kala ni atsai ama aganga, akusanya vitabu vyao phamwenga na achiviocha mbere za atu. Garama ya vitabu hivyo vyoochwa kala ni kama vipande elufu mirongo mitsano vya feza. ²⁰Phahi kpwa sababu hiyo, neno ra Mlungu raenea sana na richiphaha nguvu.

²¹Bada ya higo gosi kuhendeka, Paulo wakata shauri kuphiya Jerusalemu, kutsupira seemu za Makedonia na Akaya.19:21 Makedonia ni seemu ya vurini mwa tsi ya Yunani na Akaya ni seemu ya mwakani mwa tsi ya Yunani. Waamba, “Nchifika hiko, ni lazima piya niphiye Rumi.” ²²Watanguliza Timothi na Erasito asaidizie airi kuphiya Makedonia, ela ye mwenye achibaki jimbo ra Asia kpwa muda.

Atu a mudzi wa Efeso anahenda fujo

²³Wakati na hinyo kpwazuka fujo kulu sana hiko Efeso kpwa sababu ya atu kumkuluphira Jesu. ²⁴Kpwahenda fundi mmwenga yeihwa Demetirio yekala achitengeza vizuka vya feza, vyoigana na nyumba ya mlungu wa chichetu yeihwa Aritemi. Kazi ihi kala ichiaphahira pesa nyinji sana Demetirio na mafundige. ²⁵Demetirio wakusanya mafundi osi ambao kala achihenda kazi dza hiyo, achiamba, “Ayangu, mnamanya kala kazi hino inahuphahirani pesa nyinji sana! ²⁶Ela mwi enye munaona na kusikira vira mutu hiyu aihwaye Paulo anavyochenga-chenga atu. Anaamba kala milungu itengezwayo ni anadamu siyo milungu bii. Wagaluza atu anji himu Efeso, na hata jimbo zima ra Asia. ²⁷Phahi kuna hatari, siyo kala ati bishara yehu indaphaha nguma mbii bahi, ela hata nyumba ya mlungu mkpwulu Aritemi indaonekana si chitu cha mana. Na hiye mlungu ambaye anaabudiwa jimbo zima ra Asia na hata dunia ndzima kandaishimiwa kabisa.”

²⁸Hinyo mafundi ariphosikira hivyo, atsukirwa sana na achipiga kululu achiamba, “Aritemi mlungu wa Aefeso, ndiye mkpwulu!” ²⁹Alafu mudzi mzima uchikala na fujo. Agbwira Gayo na Aristariko, enyezi a Makedonia, ambao kala anasafiri na Paulo. Atu osi okala hipho azola nao mairo hadi chiwanja cha michezo. ³⁰Paulo kala analonda kudzituluza mbere za hura umati wa atu, ela afuasi a Jesu achimzuwiya. ³¹Akulu anjina a jimbo hiro piya kala ni asena a Paulo, nao piya achilavya muhumwa kumvoya Paulo asimenye himo chiwanjani. ³²Wakati na hinyo hipho mkpwutanoni kala phana fujo sana, diba mwenga rinaamba hivi, na diba ranjina rinaamba hivi. Anji kala taamanya chisa cha atu kuhenda mkpwutano. ³³Ayahudi anjina amuona Isikanda pho mkpwutanoni na achimuamba atuluke mbere za atu adzihehere. Phahi Isikanda waatsuphira mikono ili anyamale na achikala analonda kugomba nao. ³⁴Ela rira borori ra atu ririphomanya kala Isikanda ni Myahudi, apiga kululu osi chivyamwenga kama masaa mairi, achiamba, “Aritemi mlungu wa Aefeso, ndiye mkpwulu!”

³⁵Mwisho, muandishi wa mudzi wanyamaza hura umati wa atu, chisha achiamba, “Anatsi a Efeso, dunia ndzima inamanya kala Efeso ndiye mrindzi wa nyumba ya mlungu wehu Aritemi. Tsona Efeso ndiye mrindzi wa sanamu ya Aritemi yogbwa kula mlunguni. ³⁶Ni ani aremaye mambo higa? Phahi, hurirani msihende mambo na more bila ya kufikiri. ³⁷Mkareha atu hano hipha, hata dzagbwe taayaiya ndani ya nyumba ya Aritemi wala kukufuru mlungu wehu. ³⁸Phahi, ichikala Demetirio na mafundige ana mashitaka kuhusu atu hano, kuna koti, tsona kuna akulu a jimbo. Kpwa hivyo naaphirike mashitaka gao hiko. ³⁹Ela ichikala kuna mambo ganjina ambago mnalonda mmanye, ni lazima gabishwe mkpwutano wa kawaida na anatsi. ⁴⁰Mana swiswi hu tabuni, hunaweza kushitakiwa kpwa hiri fujo chirotsapa rero. Na huchishitakiwa, tahundakala na sababu yoyosi ya kueleza, mana fujo renye tarina sababu ya mana.” ⁴¹Ariphomala kugomba hivyo, wafunga mkpwutano.

Paulo anaphiya seemu za Makedonia na Yunani

¹Rira fujo ririphosira, Paulo waiha afuasi a Jesu na achigomba nao maneno ga kuatiya moyo. Alafu achilagana nao, achiphiya seemu ya Makedonia. ²Ariphokala anatsapa na seemu hizo, waambira afuasi maneno manji ga kuatiya moyo, hadi achifika tsi ya Yunani, ³ambako wasagala miezi mihahu. Ariphokala a phephi na kupanda meli kuphiya Siria, watsunirwa kala Ayahudi anjina akampangira njama. Hipho wakata shauri kuuya nyuma kutsapira Makedonia. ⁴Paulo kala achinyendeka na Sopatiro mwana wa Piro kula mudzi wa Berea, Aristariko na Sekundo kula mudzi wa Thesalonike, Gayo kula Dabe, Tikiko na Tirofimo kula jimbo ra Asia, na Timothi. ⁵Atu hinyo atanguliya na achendahugodza mudzi wa Tirowa. ⁶Ela swino huchiuka na meli kula bandari ya Filipi bada ya Sikukuu ya Mikahe Isiyotiywa Hamira,20:6 Sikukuu ya Mikahe Isiyotiywa Hamira ni sikukuu ya Chiyahudi ambayo nkukala siku sabaa bada ya Pasaka. Soma chitabu cha Kutsama 12:1 hadi 13:10. na bada ya siku tsano hwakpwendagbwirana nao Tirowa, ambako hwasagala siku sabaa.

Paulo anafufula mutu hiko Tirowa

⁷Siku ya Kuoya hwakutana osi phamwenga kuganya na kurya mikahe.20:7 Kurya mikahe: Afuasi kala achirya mikahe phamwenga kpwa kumbukumbu ra chifo cha Bwana Jesu. Soma Luka 22:14–23. Kpwa vira Paulo kala akapanga kuuka siku ya phiriye, waenderera kubisha hadi usiku wa manane. ⁸Hinyo mkpwutano kala u chumba cha dzulu gorofani ambako kala kuna taa nyinji sana. ⁹Phahi, barobaro mmwenga yeihwa Yutiko kala asegere dirishani Paulo phokala anabisha nao. Ariphokala anaenderera kubisha, yuya barobaro wagbwirwa ni usingizi wa fungo na achigbwa photsi kula gorofa ya hahu. Atu ariphokpwendamguta achikala akafwa kare. ¹⁰Paulo watserera na achendamgbwerera yuya barobaro, achimgbwira, chisha achiaambira atu, “Msihende wasiwasi, mana achere mzima!” ¹¹Alafu Paulo wauya dzulu tsona na achendaganya mikahe achirya. Wabisha nao vya kukola hadi ligundzu, alafu achiphiya vyakpwe. ¹²Hara atu aphiya naye kaya mzima yuya barobaro, nao ahererwa sana.

Charo cha kula Tirowa hadi mudzi wa Mileto

¹³Paulo kala analonda kuphiya mudzi wa Aso na magulu, hipho wapanga hukutane naye kuko. Phahi swino hwamricha huchendapanda meli na huchiphiya vyehu. ¹⁴Paulo ariphokpwedza hipho Aso, hwapanda melini na huchisafiri naye hadi mudzi wa Mitileni. ¹⁵Siku ya phiriye, hwauka na meli hipho Mitileni na huchifika phephi na chisuwa cha Kio. Bada ya siku mwenga, hwafika chisuwani Samo, na siku ya phiriye huchitsoloka bandari ya Mileto. ¹⁶Paulo wakata shauri kutsupa bandari ya Efeso mwenga kpwa mwenga, ili asedze akachelewa hiko jimbo ra Asia, mana kala anawaniya ichiwezekana afike Jerusalemu kabila ya Siku ya Pentekosti.

Paulo anabisha ra mwisho na atumia a Efeso hiko Mileto

¹⁷Paulo ariphokala Mileto, walavira salamu vilongozi a kundi ra afuasi a mudzi wa Efeso, edze akutane nao. ¹⁸Hinyo vilongozi ariphokpwedza, Paulo waambira, “Mnamanya maisha gangu vyokala wakati wosi nriphokala namwi, hangu siku ya kpwandza photsoloka jimbo ra Asia. ¹⁹Námhumikira Mlungu na matsozi manji tsona bila ngulu hata chidide. Nami náphaha tabu nyinji kpwa sababu ya njama za Ayahudi. ²⁰Mnamanya kala siyasita kufundza chochosi ambacho kala chingekuteryani, ela nákufundzani hazarani na nchiphiya nyumba hadi nyumba. ²¹Náaonya Ayahudi na asiokala Ayahudi ariche dambi na amgalukire Mlungu na amkuluphire Bwana wehu Jesu. ²²Phahi, namsikira Roho Mtakatifu analonda niphiye Jerusalemu na simanya ndirokpwendaniphaha hiko. ²³Ela namanya kala chila mudzi nriophiya, Roho Mtakatifu ananionya kala ninagodzwa ni jela na tabu. ²⁴20:24 2 Timothi 4:7Hata hivyo, siona kama maisha gangu ni chitu cha mana. Ela navoya tu, nimale kazi yohewa ni Bwana Jesu, ambayo ni kutangaza habari nono kuhusu mbazi na mendzwa ya Mlungu.

²⁵“Vivi namanya kala mwimwi mosi nriokusemurirani ufalume muphya wa Mlungu, tamundaniona tsona. ²⁶Kpwa hivyo, hino rero nakuambirani wazi: Sina lawama na mutu yeyesi ambaye kandaokolwa. ²⁷Mana nákutangazirani mambo gosi ambago Mlungu wapanga kuhenda. ²⁸Phahi, rindani mioyo yenu na mmanyirire kundi rosi ra afuasi a Jesu ambaro Roho Mtakatifu wakuhendani aimirizi. Kalani arisa a atu a Mlungu, ambao waakombola na chifo cha mwanawe mwenye. ²⁹Namanya nchiuka, mabawa masiru gandakuinjirirani, wala tagandakuonerani mbazi. ³⁰Piya kundazuka atu anjina mo mwenu kundini, agombe handzo, ili aahale afuasi a Jesu na aahende afuasi ao. ³¹Phahi, dzimanyirireni! Mmanye kala náonya chila mmwenga na kurira. Nákufundzani miaka mihahu usiku na mutsi, bila ya kukosa hata chidide.

³²“Sambi, nakuikani mikononi mwa Mlungu akujaliyeni. Mmanye neno ra Mlungu kuhusu mbazize. Neno hiro rinaweza kukuphezani chiroho na kukumanyisani majaliwa ambago Mlungu waalagiza osi arioatenga akale atue. ³³Siyaaza pesa za mutu, zahabu, wala nguwo za mutu yeyesi. ³⁴Mwi enye mnamanya kala nchihenda kazi na mikono yangu ili niphahe maitaji gangu phamwenga na ga ayangu. ³⁵Chila nrirohenda, nákuonyesani mfwano kala, ni lazima huterye agayi kpwa kuhenda kazi kpwa chadi. Na ni hutambukire maneno ga Bwana Jesu phoamba, ‘Alavyaye nkujaliwa zaidi kuriko aphokeraye.’ ”

³⁶Paulo ariphomala kugomba hivyo, wachita mavwindi na achivoya Mlungu phamwenga na hara atumia osi. ³⁷Osi arira ariphokala akamkumbatira na kumdonera Paulo. ³⁸Neno roasononesa sana ni rira ra kukala taandamuona tsona. Chisha, amsindikiza hadi melini.

Paulo anaphiya Jerusalemu

¹Phahi, huriphorichana nao hinyo atumia a Efeso, hwapanda melini huchiphiya mwenga kpwa mwenga hadi chisuwa cha Kosi. Siku ya phiriye hwafika Rodo na kula hipho huchiphiya bandari ya Patara. ²Kuko, hwaona meli yokala inaphiya Foinike, huchipanda na huchiuka. ³Huriphoona chisuwa cha Kupuro, hwatsapa na uphande wa mwakani na huchienderera hadi Siria. Hwatiya nanga bandari ya Tiro, ambako meli kala indatsereza mizigo. ⁴Hwaendza afuasi a Jesu hiko na huriphokutana nao hwakala nao siku sabaa. Alongozwa ni Roho Mtakatifu achimkahaza Paulo kuphiya Jerusalemu. ⁵Ela wakati wehu uriphosira, hwauka na huchienderera na charo. Ahusindikiza, osi phamwenga na achetu na ana ao, hadi kondze ya mudzi. Huriphofika pwani, hwachita mavwindi na huchivoya Mlungu na huchilagana. ⁶Bada ya kulagana, hwapanda melini, na hinyo okala anahusindikiza achiuya kaya.

⁷Hwaenderera na charo kula Tiro hadi mudzi wa Tolemai ambako hwakpwendajambosa afuasi na huchikala nao siku mwenga. ⁸21:8 Mahendo 6:5; 8:5Siku ya phiriye, hwauka huchiphiya Kaisaria. Hiko hwakpwendakala nyumbani kpwa muhubiri Filipu, mmwenga wa hara atu sabaa.21:8 Atu sabaa kala akatsambulwa kama asaidizi a mitume. Soma Chitabu cha Mahendo sura ya 6.⁹Filipu kala ana asichanae a ne ambao kala taadzangbwelólwa, nao kala achitangaza ujumbe kula kpwa Mlungu.

¹⁰21:10 Mahendo 11:28Hwasagala hiko siku za kukola, alafu kuchedza nabii yeihwa Agabo kula Judea. ¹¹Ariphohufikira, wahala mkumbuu wa Paulo, achidzifunga magulu na mikono. Chisha achiamba, “Roho Mtakatifu anaamba: Vilongozi a Chiyahudi hiko Jerusalemu andakufunga dza hivi uwe mchina-mkumbuu. Alafu akulavye kpwa atu ambao sio Ayahudi.”

¹²Huriphosikira hivyo, swiswi na atu anjina osi okala hipho, hwamʼbembeleza Paulo asiphiye Jerusalemu. ¹³Ela Paulo achiamba, “Mbona munaniriza na kunivundza moyo? Mino ni tayari, sio kufungbwa bahi, ela hata kufwa hiko Jerusalemu kpwa sababu ya Bwana Jesu.” ¹⁴Huriphoona kataki kukubali maneno gehu, hwamricha, huchiamba, “Navikale vyo Mlungu alondavyo!”

¹⁵Bada ya higo, hwafunganya na huchiandza charo chehu cha kuphiya Jerusalemu. ¹⁶Afuasi anjina kula Kaisaria adziunga naswi na achihuphirika kaya kpwa Mnasoni ambako kala hundakala. Hiye Mnasoni kala ni mwenyezi wa chisuwa cha Kupuro, naye kala ni mmwenga wa afuasi a Jesu a mwandzo-mwandzo.

Paulo ananyendekera Jakobo

¹⁷Huriphotsoloka Jerusalemu, atu amukuluphirao Jesu ahuphokera vinono sana. ¹⁸Siku ya phiriye, Paulo phamwenga naswi huaphiya kpwendamjambosa Jakobo, na vilongozi osi a afuasi a Jesu kala a phapho. ¹⁹Bada ya kulamusana nao, Paulo wasemurira kpwa chirefu vira Mlungu arivyomterya kuhenda kazi kahi ya atu ambao sio Ayahudi. ²⁰Nao ariphosikira hivyo, amtogola Mlungu.

Alafu achimuamba Paulo, “Mwenehu, lola! Maelufu na maelufu ga Ayahudi anamkuluphira Jesu, na tsona osi adzilavya kulunga Shariya za Musa. ²¹Ela aho aambirwa kala, unaafundza Ayahudi aishio kahi ya atu asio kala Ayahudi asilunge Shariya za Musa. Ati ana aho alume asitiywe tsatsani wala asilunge mila za Chiyahudi. ²²Sambi swino hundahendadze? Mana kpwa kpweli atu andasikira kala u phapha wakpwedza.

²³21:23 Isabu 6:13–21“Phahi, henda hivi ndivyokuambira. Phapha huna atu a ne ambao aika naziri. ²⁴Sambi dziunge nao mdzitakase, na uariphire garama zao, ili anyolwe viphala. Ndipho chila mutu ndiphomanya kala mambo higo uambwago sigo ga kpweli, ela we mwenye unalunga Shariya za Musa. ²⁵21:25 Mahendo 15:29Ela kuhusu afuasi a Jesu ambao sio Ayahudi, swino hwaandikira baruwa ya vira mkpwutano vyokata, hwaambira asirye chakurya cholavirwa sadaka vizuka, asirye mlatso wala nyama yehendasongolwa, wala asihende uzinifu.”

²⁶Siku ya phiriye, Paulo wahala hara atu a ne na achendadzitakasa phamwenga nao. Alafu wainjira Nyumba ya Kuvoya Mlungu kpwendatangaza siku ya mwisho ya kudzitakasa, na sadaka ambayo indalaviwa ni chila mmwenga.

Paulo anagbwirwa ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu

²⁷Phokala zira siku sabaa zi phephi na kusira, Ayahudi kula jimbo ra Asia amuona Paulo ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Achifyakatsira umati wa atu na achimgbwira, ²⁸kuno anapiga kululu anaamba, “Alume a Iziraeli! Huteryeni! Hiyu ndiye yuya mutu aphiyaye chila phatu na kufundza atu mambo mai, yani mambo gapingago atu ehu, Shariya za Musa, na Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Tsona ichizidi, akatiya uyi hipha, phatu phatakatifu, mana akainjiza Ayunani ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu!” ²⁹21:29 Mahendo 20:4(Atu aamba hivyo, mana kala akamuona Paulo hiko mudzini anazunguluka na Tirofimo kula Efeso, achiona akamenya naye ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu.)

³⁰Hipho, mudzi mzima waandza fujo, atu achedza mairo kula chila uphande. Achimgbwira Paulo na achimguruta kula himo Nyumba ya Kuvoya Mlungu, na phapho hipho miryango yosi ichifungbwa. ³¹Ariphokala analonda kumuolaga, habari zichifika kpwa mkpwulu wa jeshi ra Chirumi, kukala mudzi mzima wa Jerusalemu ni fujo huphu. ³²Mkpwulu wa jeshi wahala asikari na vilongozi aho na achizola mara mwenga hadi phara phokala na fujo. Hura umati wa atu uriphomuona yuya mkpwulu wa jeshi na asikarie, waricha kumpiga Paulo. ³³Mkpwulu wa jeshi wakpwedzamgbwira Paulo na achilagiza afungbwe silisili mbiri. Chisha achiauza, “Ni ani yuno, na akahendani?” ³⁴Phahi, kahi ya ro kundi rapiga kululu, kundi mwenga rinaamba hivi, na kundi ranjina rinaamba hivi. Na kpwa vira yuya mkpwulu wa jeshi kala kaweza kumanya ukpweli kpwa rira hoyo, walagiza Paulo agbwirwe na aphirikpwe ngomeni. ³⁵Paulo ariphokala akafika ngazini, fujo ra hura umati razidi hata ichibidi hara asikari amuunule. ³⁶Hura umati wa atu ambao kala unamlunga-lunga, wazidi kupiga kululu uchiamba, “Muolageni!”

Paulo anadzihehera mbere za umati wa Ayahudi

³⁷Asikari ariphokala a phephi na kumuinjiza ngomeni, Paulo wamuamba yuya mkpwulu wa jeshi, “Nakuvoya nikuambire chitu.” Naye achimuamba, “Unamanya Chiyunani? ³⁸Kpwani we siye yuya Mmisiri ambaye vi dzuzi-dzuzi walongoza magaidi elufu ne okala akapiga kambi hiko weruni?” ³⁹Phahi Paulo waamba, “Mino ni Myahudi, návyalwa Tariso mudzi wa Kilikia, ni mwanatsi wa mudzi ambao si mdide. Tafadhali niruhusu nigombe na hinya atu.” ⁴⁰Phahi, yuya mkpwulu wa jeshi wamruhusu agombe nao. Hipho, Paulo waima phara ngazini, achiatsuphira mikono hara atu. Na ariphonyamala, wagomba nao Chieburania.

¹Achiamba, “Enehu na ano baba, navoya mniphundzeto vira ndivyodzihehera hipha.” ²Hinyo atu ariphomsikira Paulo anagomba Chieburania, azidi kunyamala zii. Alafu naye achiamba, ³22:3 Mahendo 5:34–39“Mino ni Myahudi, návyalwa Tariso mudzi wa Kilikia. Ela nárerwa phapha hipha Jerusalemu, kala ni mwanafundzi wa Gamalieli. Náfundzwato sana shariya za akare ehu na nchidzilavya kpwa Mlungu dza vyo murivyo mwimwi hivi rero. ⁴22:4 Mahendo 8:3; 26:9–11Mino nágayisa atu ariolunga njira hino ya Jesu hata kuaolaga. Nágbwira alume kpwa achetu, nchendaatiya jela. ⁵Ichikala ninagomba handzo, mlavyadzi-sadaka mkpwulu phamwenga na ngambi yosi naagombe. Piya kala achinipha baruwa chizoandikirwa Ayahudi a Damasikasi, ili nikagbwire afuasi a Jesu hiko na niarehe hipha Jerusalemu kama mabusu na atiywe adabu.

⁶“Phahi siku mwenga, kama saa sita za mutsi, kala ni njirani nikafika phephi na Damasikasi, gafula nchipigbwa ni mwanga mkali sana kula mlunguni. ⁷Nágbwa photsi na nchisikira sauti inaniamba, ‘Sauli, Sauli mbona unanigayisa?’ ⁸Nchiuza, ‘U ani Bwana?’ Nchiambwa, ‘Mimi ambaye unanigayisa ni Jesu wa Nazareti.’ ⁹Ayangu nriokala nao auona hura mwanga, ela taayasikira sauti ya mutu yegomba nami. ¹⁰Nchimuuza, ‘Sambi nihendedze, Bwana?’ Ye Bwana achiniamba, ‘Unuka uphiye Damasikasi. Uchifika kuko, undaambirwa ambago watsamburirwa kuhenda.’ ¹¹Hara ayangu nriokala nao, anigbwira mkpwono hadi Damasikasi, kpwa sababu hura ukali wa mwanga wanihenda chipofu.

¹²“Hiko Damasikasi, kala kuna mutu mmwenga yeihwa Anania, ambaye kala anamuogopha Mlungu, kala analunga Shariya za Musa tsona kala anaishimiwa sana ni Ayahudi osi a hiko. ¹³Wakpwedzaniimira phephi achiniamba, ‘Mwenehu Sauli, matsogo nagaone.’ Navugulwa matso phapho hipho, hata naye piya nchimuona. ¹⁴Alafu achiamba, ‘Mlungu wa akare ehu, wakutsambula ili umanye alondago, umuone Mutu asiye na lawama wala makosa na umusikire anagomba na sautiye mwenye. ¹⁵Mana undakala shaidiwe kpwa atu osi, shaidi wa higo urigogaona na kugasikira. ¹⁶Sambi usikae, ngʼoka ubatizwe na uvoye kpwa dzina ra Jesu uswamehewe dambizo.’

¹⁷“Nriphouya Jerusalemu, wakati fulani kala ninavoya Mlungu ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, nchiona ruwiya. ¹⁸Námuona Bwana Jesu achiniamba, ‘Uka upesi hipha Jerusalemu, kpwa sababu atu taandaamini ushaidio kunihusu mimi!’ ¹⁹Nchimuamba, ‘Bwana, atu hinya anamanya kukala kala nchiphiya chila sinagogi kpwendafunga na kupiga atu akukuluphirao. ²⁰22:20 Mahendo 7:58Hata wakati shaidio Stefano anaolagbwa, kala niimire phapho, nchikubali na nchirinda nguwo za hara okala anamuolaga.’ ²¹Alafu achiniamba, ‘Uka, nindakuhuma kuphiya kure kpwa atu ambao sio Ayahudi.’ ”

²²Hura umati wa atu wamphundza hadi ariphohadza kuhusu kuphiya kpwa atu asio kala Ayahudi, ndipho nao achiandza kupiga kululu achiamba, “Muuseni hipha! Muolageni! Kafwaha kuishi bii!” ²³Phokala anapiga kululu na kutsupha nguwo zao, na kutsupha vumbi dzulu kpwa sababu ya tsukizi, ²⁴yuya mkpwulu wa jeshi walagiza atue amphirike Paulo ngomeni. Walagiza achapwe viboko ili kuendza chisa chokala chinahenda Ayahudi ampigire kululu Paulo.

²⁵Ariphokala akamlaza ili amchape viboko, Paulo wamuuza chilongozi mmwenga yekala aimire hipho, “Ni halali kumchapa viboko mwanatsi wa Rumi ambaye kakapatikana na makosa?” ²⁶Yuya chilongozi ariphosikira hivyo, waphiya kpwa mkpwulu wa jeshi achendamuamba, “Yuya mutu ni mwanatsi wa Rumi! Dze, undahendadze?” ²⁷Yuya mkpwulu wa jeshi wakpwendamuuza Paulo, “Hebu niambira, ati we u mwanatsi wa Rumi?” Paulo achiamba, “Ehe.” ²⁸Phahi yuya mkpwulu wa jeshi wamuamba, “Mino náripha pesa nyinji sana kukala mwanatsi wa Rumi.” Paulo achimuamba, “Ela mino ni mwanatsi wa Rumi kuvyalwa.” ²⁹Hinyo atu ambao kala ni amuuze maswali, aricha mara mwenga. Ye mkpwulu mwenye wa jeshi naye wahenda wasiwasi ariphomanya akafunga silisili Paulo, ambaye ni mwanatsi wa Rumi.

Paulo anadzihehera mbere ya ngambi

³⁰Siku ya phiriye, yuya mkpwulu wa jeshi walonda kumanya chisa haswa chohenda vilongozi a Chiyahudi amshitaki Paulo. Wamvugula na achilagiza akulu a alavyadzi-sadaka na angambi osi akutane. Alafu achimreha Paulo mbere ya ngambi.

¹Phahi, Paulo waatongʼorera matso hara angambi achiamba, “Enehu, mino námhumikira Mlungu kpwa nia nono siku hizo zosi hadi rero.” ²Phapho hipho Anania, mlavyadzi-sadaka mkpwulu, walagiza atu okala aimire phephi na Paulo, amuwange kofi ra mromo. ³23:3 Mathayo 23:27,28Alafu Paulo achimuamba, “Mlungu andakupiga we mwenye. Uwe mnafiki udzihendaye mutu mzuri. Unanihukumu na Shariya za Musa, ela mbavi unalonda atu avundze Shariya, kpwa kualagiza anipige.” ⁴Atu ambao kala aimire phephi na Paulo amuamba, “Unalaphiza mlavyadzi-sadaka mkpwulu wa Mlungu?” ⁵23:5 Kutsama 22:28Phahi, Paulo waamba, “Poreni enehu, simanyire kama ni mlavyadzi-sadaka mkpwulu. Mana hata Maandiko ga Mlungu ganaamba, ‘Usigombe mai kuhusu mtawala wa atuo.’ ”23:5 Chitabu cha Kutsama 22:29.

⁶23:6 Mahendo 26:5; Afilipi 3:5Paulo kala anamanya angambi anjina ni Masadukayo na anjina ni Mafarisayo. Phahi, wagomba hoyo achiamba, “Enehu mino ni Mfarisayo, akare angu piya ni Mafarisayo. Mimi nashitakiwa kpwa sababu naamini kukala hakika Mlungu andafufula atu ariofwa.” ⁷Bada ya kugomba hivyo, phakala na malau mafu ga Mafarisayo na Masadukayo, hata anachama achiganyana. ⁸23:8 Mathayo 22:23; Mariko 12:18; Luka 20:27Alumbana kpwa sababu Masadukayo anaamba mutu achifwa takuna kufufuka tsona, takuna malaika wala roho, ela Mafarisayo nyo anaamini higo gosi. ⁹Phakala na fujo sana, hata alimu anjina a Shariya a kundi ra Mafarisayo achiunuka na achilumba kpwa nguvu sana. Achiamba, “Tahuona kosa rorosi kpwa mutu hiyu. Mendzerepho roho wa Mlungu au malaika wagomba naye.”

¹⁰Fujo rakala dzinji sana hata mkpwulu wa jeshi achitishirwa, achiona labuda Paulo andakatwa-katwa. Hipho, walagiza asikarie ainjire hipho kahi-kahi ya atu na amuhale chinguvu-nguvu, amphirike ngomeni.

¹¹Usiku, Bwana Jesu wamtsembukira Paulo na achimuamba, “Dina chilume! Uriphokala hiko Jerusalemu kuyanikahala, na hata hiko Rumi piya ni lazima usiphiye uchanikahala.”

Ayahudi anahenda njama ya kumuolaga Paulo

¹²Ligundzure kuriphocha, Ayahudi anjina ahenda njama, achirya chirapho achiamba, “Tahundarya wala kunwa hadi humuolage Paulo.” ¹³Zaidi ya atu mirongo mine kala akahenda njama hiyo. ¹⁴Aphiya kpwa akulu a alavyadzi-sadaka na vilongozi anjina a Chiyahudi achendaamba, “Swino hukarya chirapho hukaamba tahundarya chitu chochosi hadi ndiphomuolaga Paulo. ¹⁵Phahi, uwe na angambi kamuambireni mkpwulu wa jeshi amrehe Paulo hipha na mdzihende avi mnalonda mmanye zaidi kuhusu laure. Naswi hu tayari kumuolaga hata kabila kufika hipha.”

¹⁶Ela muwa wa Paulo ariphosikira njama hiyo, waphiya ngomeni achendamuambira. ¹⁷Alafu Paulo wamuiha chilongozi mmwenga achimuamba, “Hiyu barobaro mphirike kpwa mkpwulu wa jeshi, ana salamu analonda akamuambire.” ¹⁸Phahi yuya chilongozi wamphirika yuya barobaro kpwa mkpwulu wa jeshi, achendamuamba, “Paulo yuya busu, akanitaka nimrehe hiyu barobaro kpwako, mana ana maneno analonda kukuambira.” ¹⁹Mkpwulu wa majeshi wamgbwira mkpwono yuya barobaro achiphiya naye kanda, na achimuuza, “Che unalonda uambedze?” ²⁰Yuya barobaro achiamba, “Vilongozi a Chiyahudi ana chizigbwa cha kukala analonda kumanya zaidi kuhusu lau ra Paulo, hipho akakubaliana edze akuambe, muhondo mphirike Paulo mbere ya ngambi ya Chiyahudi. ²¹Ela usimulavye, kpwa sababu zaidi ya atu mirongo mine andadzifwitsa ili amvwamukire. Nao arya chirapho kukala taandarya wala kunwa hadi amuolage. Tsona a tayari hata vi sambi, anagodza uamuzio.” ²²Phahi mkpwulu wa jeshi wamruhusu yuya barobaro aphiye, ela achimuamba, “Usimuambire mutu yeyesi kala ukaniambira maneno gaga.”

Paulo anaphirikpwa kpwa liwali

²³Badaye yuya mkpwulu wa jeshi waiha vilongozi airi achiaambira, “Tayarishani asikari magana mairi a kawaida, asikari mirongo sabaa a farasi na asikari magana mairi a mikuki, ili aphiye Kaisaria. Kalani tayari kuuka rero usiku saa tahu. ²⁴Piya muikireni Paulo farasi, na mumfise salama kpwa Felisi, liwali.” ²⁵Alafu yuya mkpwulu wa jeshi achiandika baruwa achiamba:

²⁶Ni mimi Klaudia Lusia.

Nakuandikira uwe Muishimiwa Felisi, Mkpwulu wa Jimbo. Togola.

²⁷Ayahudi amgbwira mutu hiyu na achikala analonda kumuolaga. Ela mino nchiinjira na jeshi rangu na nchimtivya, mana násikira ni mwanatsi wa Rumi. ²⁸Námphirika mbere ya ngambi ya Chiyahudi ili nimanye chisa cha kushitakirwa. ²⁹Ndipho námanya kala mashitakage ganahusu shariya zao, ela kana shitaka ambaro anastahili kuolagbwa wala kufungbwa. ³⁰Piya náambirwa kala Ayahudi ana njama ya kumuolaga, ndipho nchiona baha nimrehe kpwako mara mwenga. Tsona nálagiza ariomshitaki edze akuambire mashitaka gao.

³¹Phahi, hara asikari, kama arivyolagizwa, amuhala Paulo achiuka naye usiku kpwa usiku hadi mudzi wa Antipatiri. ³²Siku ya phiriye, hara asikari a magulu auya ngomeni, na achiricha asikari a farasi aphiye naye. ³³Hinyo asikari a farasi ariphofika Kaisaria, alavya hira baruwa kpwa liwali, chisha achimlavya Paulo. ³⁴Yuya liwali wasoma hira baruwa alafu achimuuza Paulo jimbo alaro. Ariphomanya kala Paulo ala jimbo ra Kilikia, ³⁵waamba, “Nindaphundza lauro mara tu atu ariokushitaki ndiphokpwedza.” Chisha achilagiza Paulo arindwe ndani ya dzumba rodzengbwa ni mfalume Herode.

Ayahudi anamshitaki Paulo kpwa Felisi

¹Bada ya siku tsano, Anania mlavyadzi-sadaka mkpwulu wakpwedza Kaisaria na atumia fulani phamwenga na wakili mmwenga yeihwa Teritulo. Achimshitaki Paulo mbere za Felisi, mkpwulu wa Jimbo. ²Paulo ariphoihwa, yuya wakili Teritulo waandza kulavya mashitakage mbere za Felisi achiamba, “Muishimiwa! Utawalao mnono wahurehera amani, nawe ukumanya chimbere mambo ambago ganafwaha kugaluzwa kpwa fwaida ya tsi yehu. ³Siku zosi na chila phatu swino hunakubali mambo higo, kpwa shukurani kulu. ⁴Ela kabila sidzangbwekuchelewesha sana, nakuvoya uhuonere mbazi na uhusikize shida yehu kpwa chifupi. ⁵Swino hwamanya kala mutu hiyu ni mui sana, anareha fujo kpwa Ayahudi dunia ndzima. Iye ndiye chilongozi wa chama cha afuasi a Jesu Mnazareti. ⁶Piya kala analonda kutiya uyi Nyumba ya Kuvoya Mlungu, ndipho swino huchimgbwira. Kala hunalonda kumuhukumu kpwa kulunga shariya zehu za Chiyahudi.24:6–8 Vitabu vyanjina vya kare tavina seemu hino hangu msitari wa 6b hadi msitari wa 8a.⁷Ela Lusia mkpwulu wa jeshi, achedza na asikarie na achimuhala chinguvu-nguvu. ⁸Naye walagiza atu ariomshitaki edze ashitaki kpwako. We mwenye uchimuuza maswali, undamanya ukpweli wa mashitaka higo gosi gomshitakira.” ⁹Ayahudi aunga mkpwono higo mashitaka, na achiamba higo gosi ni ga kpweli.

Paulo anadzihehera mbere za Felisi

¹⁰Phahi liwali wamtsuphira mkpwono Paulo ili agombe. Ndipho achiamba, “Namanya wakala muamuli wa tsi hino miaka ya kukola, kpwa hivyo naona raha kudzihehera hipha mberezo. ¹¹Kpwa kpweli kama siku kumi na mbiri zotsupa, mino kala naphiya Jerusalemu kpwendaabudu. ¹²Ayahudi taayanikuta ninalumbana na mutu yeyesi ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu. Piya taayanikuta nafyakatsira atu ahende fujo masinagogini, wala phophosi himo mudzini. ¹³Tsona, taaweza kuonyesa ukpweli wa mashitaka higo gonishitakira. ¹⁴Ela Muishimiwa, nakubali kala naabudu Mlungu wa akare ehu kpwa kulunga njira ya Jesu, ambayo Ayahudi anayiiha chama. Tsona naziamini Shariya zosi za Musa na chila chitu choandikpwa ni manabii. ¹⁵Nami piya namkuluphira Mlungu dza vivyo aho, nina hakika atu a kufwa osi andafufulwa, anono na ayi. ¹⁶Kpwa hivyo, siku zosi nahenda chadi kuhenda mambo manono mbere za Mlungu na anadamu.

¹⁷24:17 Mahendo 21:17–28“Bada ya kusagala kure na Jerusalemu miaka minji, náuya kpwedzarehera Ayahudi ayangu pesa za msada na piya kpwedzalavya sadaka. ¹⁸Ariphonikuta ninahenda hivyo himo ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, nákala nkagamala kare mavoyo ga kudzitakasa. Piya kala sina atu anji, wala siyahenda fujo rorosi. ¹⁹Ela kala phana Ayahudi anjina kula jimbo ra Asia, ambapho mimi naona hinyo ndio angefwaha kukala hipha na kunishitaki, ichikala ana rorosi ra kugomba kunihusu. ²⁰Ama aha ario phapha naaseme makosa nrigophahikana nago nriphoshitakiwa mbere za ngambi ya Chiyahudi. ²¹24:21 Mahendo 23:6Hebu kosa rangu ni phara nriphokota kululu mbere zao nchiamba kala nkashitakiwa kpwa sababu naamini kala atu a kufwa andafufulwa?”

²²Hipho, Felisi ambaye kala anamanya vinono sana iyo njira ya Jesu, waamba, “Rino lau, nindariamula wakati Lusia, mkpwulu wa jeshi, ndiphokpwedza.” ²³Hipho, walagiza Paulo arindwe, ela achimupha uhuru vichache ili edze alamuswe ni asenae na amrehere vitu alondavyo.

²⁴Jumwa na chisiku, Felisi wakpwedza na mchewe Durusila ambaye kala ni Myahudi. Wahumiza Paulo akaihwe, alafu achimphundza ariphokala anagomba kuhusu kuluphirore kpwa Jesu Muokoli. ²⁵Ela Paulo ariphoandza kugomba kuhusu haki, kutosheka, na kuhusu hukumu ndiyokpwedza, Felisi watishirwa sana na achimuamba, “Ni bahi, kpwa sambi phiya; nchiphaha nafwasi nindakuiha.” ²⁶Wakati hinyo Felisi kala anaona anaweza kuhongbwa ni Paulo, hipho chila mara kala achimlagizira aihwe kubisha naye.

²⁷Bada ya miaka miiri, phatu pha Felisi phahalwa ni Porikio Fesito. Ela kpwa vira Felisi kala analonda kupendeleya Ayahudi, wamricha Paulo jela.

Paulo anakata pili kpwa Kaisari

¹Porikio Fesito wakpwedza Kaisaria kukala mkpwulu muphya wa jimbo. Bada ya siku tahu wauka kuphiya Jerusalemu, ²ambako akulu a alavyadzi-sadaka na vilongozi a Chiyahudi adzituluza na achiandza kumshitaki Paulo. Amvoya sana Fesito ³aapendelee ili amrehe Paulo hiko Jerusalemu, mana kala akapanga njama ya kumuolaga njirani. ⁴Fesito waambira, “Paulo wafungbwa jela Kaisaria, nami nápanga kuuya kuko vi sambi-sambi. ⁵Akulu enu anjina naanilunge kuphiya hiko Kaisaria, ichikala mutu hiye ana makosa, andalavya mashitaka kuko.”

⁶Fesito ariphomala kama siku nane ama kumi hivi, wauya Kaisaria. Siku ya phiriye, wamenya kotini achendasagala chihiche cha uamuli, na achilagiza Paulo arehwe. ⁷Paulo ariphokpwedza, Ayahudi ola Jerusalemu amzangira na achiandza kulavya mashitaka mai-mai ambago aho enye kala taana ushaidi nago. ⁸Ela Paulo wadzihehera, achiamba, “Siyakosera Shariya za Ayahudi wala Nyumba ya Kuvoya Mlungu na hata Kaisari, Mtawala wa Chirumi.” ⁹Fesito walonda kuapendeleya Ayahudi, ndipho achimuuza Paulo, “Dze, u tayari kuphirikpwa Jerusalemu na ukasikizwe lauro hiko?” ¹⁰Paulo achiamba, “Mimi niimire mbere za koti ya Chirumi, ambapho ni lazima nihukumiwe. Kpwa kpweli kama umanyavyo, siyakosera Ayahudi chitu chochosi. ¹¹Nchipatikana na makosa ambago adabuye ni kuolagbwa, sindavoya mswamaha ili nisinyongbwe. Ela ichikala mashitaka nishitakiwago ni Ayahudi ni ga handzo, takuna mutu yeyesi ariye na ruhusa ya kunilavya kpwa Ayahudi. Nakata pili kpwa Kaisari!”

¹²Fesito ariphomala kubisha njama na anachama a barazaye, wamuamba Paulo, “Kpwa vira ukakata pili kpwa Kaisari, phahi undaphirikpwa kpwa Kaisari.”

Lau ra Paulo rinasikizwa ni Mfalume Agiripa

¹³Bada ya siku chache, Mfalume Agiripa na mchewe Benike akpwedza Kaisaria kpwedzamkaribisha Fesito. ¹⁴Bada ya kusagala hipho siku za kukola, Fesito wabisha na mfalume kuhusu kesi ya Paulo. Achimuamba, “Hipha phana mutu mmwenga busu ambaye Felisi wamricha jela. ¹⁵Nriphokala Jerusalemu, akulu a alavyadzi-sadaka na atumia a Chiyahudi anirehera mashitaka gao na achitaka nimuhende kala ana makosa. ¹⁶Ela mino nchiaambira iyo siyo mila ya Chirumi, kumlavya mutu kabila ya kukutana matso kpwa matso na atu ariomshitaki, naye akahewa nafwasi ya kudzihehera. ¹⁷Nriphokutana nao hipha, mino siyachelewa, náiha koti siku ya phiriye na nchilagiza hiye mutu arehwe mbere za koti. ¹⁸Atu ariomshitaki ariphounuka, taayamshitaki na makosa ga kuvundza shariya kama nrivyoona. ¹⁹Ela akala na makosano gao kuhusu dini yao na kuhusu mutu yefwa aihwaye Jesu, ambaye Paulo anadai kala ni mzima. ²⁰Siyamanya njira ya kuchunguza mambo higo, hipho námuamba Paulo achikala a tayari kuphiya Jerusalemu kpwendasikizwa laure hiko. ²¹Ela wakata pili ili laure rikasikizwe ni Kaisari, phahi nálagiza azuiywe hadi ndiphomphirika kpwa Kaisari.”

²²Ndipho Mfalume Agiripa achimuamba Fesito, “Indakalato ichikala nindamphundza mutu hiye mi mwenye.” Fesito achimuamba, “Undamphundza muhondo.”

²³Phahi, siku ya phiriye Agiripa na mchewe Benike avwaliya nguwo za chifalume achiinjira nyumba ya mkpwutano phamwenga na vilongozi a vyeo vikulu na vilongozi a mudzi. Fesito walagiza Paulo arehwe. ²⁴Chisha achiamba, “Mfalume Agiripa, na mwimwi mosi murio hipha, mutu hiyu mumuonaye hipha washitakiwa ni Ayahudi osi a hipha Kaisaria na hiko Jerusalemu. Apiga kululu vya kukala kafwaha kpwenderera kuishi. ²⁵Ela mino nchiona kahendere kosa rorosi ra kumuhenda anyongbwe, ela kpwa vira wakata pili kpwa Kaisari, nami nákata shauri aphirikpwe kpwa Kaisari. ²⁶Ela sina habari za sawa za kumuandikira Kaisari kuhusu mutu hiyu. Kpwa hivyo, nkamreha mbere zenu mosi, haswa uwe Mfalume Agiripa, ili bada ya uchunguzi huno niphahe chitu cha kuandika. ²⁷Kpwa sababu náona taina mana kutsukula busu bila ya kuandika makosage goshitakirwa.”

Paulo anadzihehera mbere za Agiripa

¹Alafu Agiripa wamuamba Paulo, “Una ruhusa ya kugomba we mwenye.” Phahi, Paulo waunula mkpwono na achidzihehera, achiamba, ²“Mfalume Agiripa, nadziona mutu wa bahati sana hipha rero kudzihehera mberezo kuhusu mashitaka gohenderwa ni atumia a Chiyahudi, ³haswa kpwa vira uwe mwenye unamanyato mila za Chiyahudi na tafwauti zao. Kpwa hivyo nakuvoya uniphundzeto na univumirire.

⁴“Ayahudi osi ananimanya vyoishi hangu wanache wangu. Anamanya vyohumira maisha gangu gosi hangu mwandzo phokala kpwehu na hata phokala Jerusalemu. ⁵26:5 Mahendo 23:6; Afilipi 3:5Ananimanya siku nyinji kukala mino náishi kama mwanachama wa chama cha Mafarisayo, ambacho china shariya ngumu zaidi. Ela achilonda anaweza kugomba. ⁶Sambi ni hipha mberezo kugodza uamuli kpwa sababu ya kuamini ahadi yolagbwa akare ehu ni Mlungu. ⁷Hino ndiyo ahadi igodzwayo itimiye ni mbari kumi na mbiri za Aiziraeli anaomuabudu Mlungu usiku na mutsi. Mfalume, atumia a Chiyahudi anishitaki kpwa sababu ya kuamini hivyo! ⁸Kpwa utu wani mwi munaona Mlungu kaweza kufufula atu a kufwa? ⁹26:9 Mahendo 8:3; 22:4,5Kpwa kpweli mimi piya kala nchionato sana kuhenda rorosi dzii ili nipinge dzina ra Jesu wa Nazareti. ¹⁰Na hivyo ndivyo nrivyohenda hiko Jerusalemu. Akulu a alavyadzi-sadaka kala achinipha uwezo wa kugbwira na kuatiya jela atakatifu, na ariphohukumiwa kuolagbwa, piya mino nákubali. ¹¹Mara nyinji mino kala nchiphiya sinagogi hadi sinagogi kuatiya adabu, tsona náalazimisha areme kuluphiro rao. Kala nikaamena sana hata nchikala naaendza midzi yanjina ili niagayise.

Paulo anasemurira arivyookolwa

¹²“Siku mwenga, kala nikahewa malagizo na uwezo ni akulu a alavyadzi-sadaka niphiye Damasikasi. ¹³Nriphokala ni njirani, kama saa sita za mutsi, nápigbwa ni mwanga mkali hata kuriko dzuwa. Mwanga wangʼala kula mlunguni uchiningʼaza phamwenga na ayangu okala nasafiri nao. ¹⁴Hosi hwagbwa photsi, alafu nchisikira sauti kpwa kabila ya Chieburania inaniamba, ‘Sauli, Sauli mbona unanigayisa? Uwe u dza punda ashindanaye na tajiriwe, ela unadzilumiza bure.’ ¹⁵Nami nchiuza, ‘U ani Bwana?’ Naye achimjibu achiamba, ‘Ni mimi Jesu, ye umugayisaye. ¹⁶Ela sambi, unuka uime na magulugo. Nikakutsembukira mana nikakutsambula kama mtumishi na uambire atu go uchigoona na ndigokuonyesa badaye. ¹⁷Nindakutivya kula kpwa Ayahudi na atu asio kala Ayahudi, na nindakuhuma kpwao ¹⁸ukaangʼaze matso, ili atuluke jizani na ainjire mwangani, na ariche kutawalwa ni Shetani na akubali utawala wa Mlungu. Nao aswamehewe dambi zao na aphahe nafwasi phamwenga na ariotengbwa kpwa sababu ya kunikuluphira.’

¹⁹“Kpwa hivyo Mfalume Agiripa, mino náhenda vira ruwiya iyo yola mlunguni vyolagiza. ²⁰26:20 Mahendo 9:20,28,29Mwandzo nákpwendahubiri mudzi wa Damasikasi, alafu nchiphiya Jerusalemu na Judea yosi, chisha nchendahubiri kpwa atu asio kala Ayahudi nchiamba, ‘Tubuni dambi na mumgalukire Mlungu, na muonyese na mahendo genu kala mwagaluka kpweli.’ ²¹Ndiyo mana Ayahudi anigbwira ndani ya Nyumba ya Kuvoya Mlungu, na achilonda kuniolaga. ²²Ela Mlungu waniterya siku zosi hizo hadi rero niimire hipha kushuhudiya atu osi, enye vyeo na atu a kawaida. Mino nagomba mambo gogombwa ni Musa na manabii, ²³26:23 a 1 Akorintho 15:20; b Isaya 42:6; 49:6ariphoamba Masihi26:23 Masihi, manage ni yetsambulwa ni Mlungu kuokola atu. andagaya, andakala wa kpwandza kufufuka, na andatangaza mwanga kpwa swiswi Ayahudi na atu asio kala Ayahudi piya.”

²⁴Kufika hipho Fesito wampigira kululu Paulo na achimuamba, “Paulo una koma? Kusomako kunji kpwakutiya koma!” ²⁵Ela Paulo achimuamba, “Sina koma Muishimiwa Fesito! Nagomba maneno ga kpweli na achili yangu i sawa kabisa. ²⁶Mambo higa tagayahendeka kanda phatu siphomanyikana. Nina hakika Mfalume Agiripa anagamanyato sana, ndiyo mana nagomba naye chingʼangʼa na bila ya wuoga. ²⁷Dze, Mfalume Agiripa, kuamini maneno ga manabii? Namanya unaamini.” ²⁸Naye Mfalume Agiripa achimuamba Paulo, “Unafikiri muda mchache huno unaweza kunigaluza nikale mfuasi wa Jesu?” ²⁹Paulo achiamba, “Muda munji wala mchache si chitu. Navoya Mlungu uwe Mfalume na mwi anjina mosi mnisikirao hivi rero, mkale vyo nrivyo mimi, siphokala msifungbwe silisili.”

³⁰Alafu Mfalume Agiripa waunuka phamwenga na Fesito, Benike na atu anjina okala asegere nao. ³¹Atuluka mura chumba cha malau, na achiphiya njama achiamba, “Mutu hiyu kana kosa rorosi ra kumuhenda ahukumiwe kuolagbwa ama kufungbwa.” ³²Alafu Mfalume Agiripa wamuamba Fesito, “Kala mutu hiyu kayakata pili kpwa Kaisari, angerichirwa.”

Paulo anaphirikpwa mudzi wa Rumi

¹Fesito ariphokata shauri huphirikpwe Itali, Paulo na mabusu anjina akabidhiwa chilongozi yeihwa Juliasi wa chikosi chiihwacho “Chikosi cha Kaisari.” ²Hwakpwendapanda meli yokala ila bandari ya Adiramito ambayo kala indatsapa na bandari za pwani ya jimbo ra Asia. Kala kuna Mmakedonia, yeihwa Aristariko, mwenyezi wa Thesalonike, ambaye hwasafiri naye mo melini. ³Siku ya phiriye hwatiya nanga bandari ya Sidoni. Juliasi wamuhenderato Paulo, mana wamruhusu akakutane na asenae na amterye na vitu alondavyo. ⁴Huriphouka bandari ya Sidoni, phuto rapiga kula mbere zehu, hipho hwadzifwitsa na chisuwa cha Kupuro ili husipigbwe ni hiro phuto. ⁵Huriphotsapa bahari ya Kilikia na Pamfilia hwatiya nanga bandari ya Mura, mudzi wa Lukia. ⁶Huriphokala hipho Mura, yuya chilongozi wa jeshi waphaha meli kula Isikandaria inaphiya Itali, na achiupandiza himo.

⁷Hwasafiri pore-pore siku nyinji na huchifika bandari ya Nido kpwa tabu. Kpwa vira phuto kala richerepiga kula mbere zehu, hwakala tahuweza kpwenderera zaidi. Hipho, hwasafiri na uphande wa mwakani wa chisuwa cha Kirete, phephi na Salimoni. ⁸Hwatsapa na kanda-kanda ya pwani iyo kpwa tabu sana, mwisho huchifika phatu phaihwapho “Bandari ya Salama”, phephi na mudzi wa Lasea.

⁹Atu kala akaangamiza muda munji, tsona wakati na hinyo kala ni hatari kusafiri na meli kpwa sababu Sikukuu ya Kufunga27:9 Sikukuu ya Kufunga inasherekeywa mwisho wa mwezi wa tisiya ama mwandzo wa mwezi wa kumi. Wakati hinyo, bahari nkukala ni mbaya, kpwa hivyo ni hatari kusafiri na meli. kala ikatsapa. Phahi Paulo waakanya achiamba, ¹⁰“Alume, naona charo chehu chindakala cha tabu na hasara kulu kpwa meli, mizigo na hata maisha gehu.” ¹¹Ela yuya chilongozi wa jeshi badala ya kuphundza Paulo, wamphundza dereva wa meli na mchina-meli. ¹²Kpwa vira bandari iyo kala si nono wakati wa mnyevu, anji akata shauri atu aenderere na charo, na ichiwezekana hufike bandari ya Foinike na hukale hipho wakati wosi wa mnyevu. Bandari hino i Kirete na inalola na mtswerero wa dzuwa.

Baharini kunahenda phuto kali sana

¹³Badaye kpwapiga phuto ra pore-pore kula mwakani, enye achiona ni wakati mzuri wa kuhenda alondavyo. Hipho, achiandza charo na achitsapa na phephi na pwani ya Kirete. ¹⁴Ela mara mwenga phuto kali sana, riihwaro “Phuto ra Vuri na Mlairo wa Dzuwa”, rahupiga kula chisuwani. ¹⁵Rira phuto rapiga meli na huchikala tahuweza kuphiya hiko rilako, hipho, hwairicha hira meli itsukulwe ni rira phuto. ¹⁶Chisuwa chidide chiihwacho Kauda chazuwiya vichache rira phuto kali. Hata dzagbwe yakala kpwa tabu sana, ela hwaweza kuunula dau ra kuokola na huchirifungato. ¹⁷Hara mabahariya ariphofungato rira dau, alafu afunga hira meli yenye, kuizungulusira mikowa na tsini ndani ya madzi kpwa kuogopheza isivundzike. Kpwa vira kala anaogopha meli inaweza kugama ndani ya mtsanga wa bahari ya Libiya, atsereza tanga na achiricha meli iphirikpwe ni phuto. ¹⁸Phuto razidi kuupiga sana, hata phofika siku ya phiri mabahariya achiandza kutsupha mizigo madzini. ¹⁹Siku ya hahu, atsupha miyo ya meli madzini kuhumira mikono. ²⁰Phokala tahuona dzuwa wala nyenyezi kpwa siku nyinji, na kuno phuto kali rinazidi kuvuma, hwakata tamaa.

²¹Bada ya kukosa chakurya kpwa muda mure, Paulo waima mbere zao na achiamba, “Alume, kala mwaniphundza na hukasalani Kirete, tahungephahani tabu hino yosi na hasaraye. ²²Ela sambi, nakuvoyani msifwe moyo! Kpwa mana taphana hata mmwenga ndiyefwa, meli bahi ndiyo ndiyobanangika. ²³Kpwa mana malaika wa hiye Mlungu anitawalaye na ambaye namhumikira, akaniimira chi phephi usiku, ²⁴naye akaamba, ‘Paulo, usiogophe! Ni lazima ukalumbe kesiyo mbere za Kaisari, Mtawala wa Chirumi. Naye Mlungu kpwa mbazize anakuahidi kala atu osi ambao unasafiri nao melini, andakala salama.’ ²⁵Kpwa hivyo ayangu, nalonda mdine chilume, mana mino naamini kala vyo Mlungu achivyogomba, ndivyo ndivyokala. ²⁶Ela phahi, ni lazima meli igame pwani ya chisuwa fulani.”

²⁷Phofika usiku wa kumi na ne meli kala bado icherephirikpwa ni rira phuto hiko bahari ya Adiria. Hata inafika usiku wa manane, hara mabahariya adzisikira a phephi na kufika tsi kavu. ²⁸Phahi, ariphokala analonda kumanya china cha madzi, afunga mkpwowa chitu chiziho achichitabwisa madzini. Achikuta kama china cha madzi, ni mita mirongo mihahu na sabaa. Bada ya muda achipima tsona, achikuta china cha madzi, ni mita mirongo miiri na sabaa. ²⁹Kpwa kuogopha meli isigame maweni, atsereza nanga ne nyuma za meli, na achivoya kuche. ³⁰Alafu mabahariya apanga kuchimbira, hipho atsereza rira dau ra kuokola, kpwa chizigbwa cha kukala akabwage nanga uphande wa mbere. ³¹Ela Paulo achimuamba yuya chilongozi na asikarie, “Ichikala hinya mabahariya taandasala melini, mmanye tamundasalimika bii!” ³²Phahi, hinyo asikari akata hira mikowa yokala ikafungirwa dau na achiriricha riphiye na madzi.

³³Phofika pepho za kucha, Paulo waabembeleza arye chakurya. Waamba, “Rero ni siku ya kumi na ne munalola na kugodza ndirokala na wala tamdzangbwerya. ³⁴Phahi nakuvoyani murye. Ni lazima murye ili mphahe nguvu za kuishi. Taphana hata mmwenga ndiyeangamiza lidzerere.” ³⁵Bada ya kugomba hivyo, Paulo wahala bofulo, achimshukuru Mlungu mbere zao, achirimega na achiandza kurya. ³⁶Adina chilume na chila mmwenga achirya. ³⁷Hosi jumula himo melini kala hu alume magana mairi na mirongo sabaa na sita. ³⁸Bada ya chila mmwenga kurya chakurya cha kukola, atsupha nganu baharini ili aphungule uziho wa meli.

Meli inavundzika-vundzika

³⁹Kuriphocha, aona tsi kavu, ela taamanyire dzinare. Ela aona ufuwo mzuri wa bahari na achipanga, ichikala indawezekana, agamize hira meli phara mtsangani. ⁴⁰Hipho akata mikowa ya nanga na achiziricha baharini, na phapho hipho achivugula mikowa yokala ikafungirwa sukani. Alafu achiunula tanga ra mbere ili ihege phepho na achiielekeza kanda-kanda ya ziya. ⁴¹Ela meli yapiga ndulu ya mtsanga mo madzini na ichigama. Seemu ya mbere ya meli yazikika mtsangani na ichikala taiweza kuuka. Nayo seemuye ya nyuma ichiandza kuvundzika vipande-vipande kpwa nguvu za maimbi.

⁴²Asikari kala akapanga kuolaga mabusu gosi, ili asedze akaojorera kondze na akachimbira. ⁴³Ela kpwa vira yuya chilongozi kala analonda kumtivya Paulo, waazuwiya asihende hivyo. Walagiza hara ambao anaweza kuojorera, atine madzini na aojorere hadi kondze. ⁴⁴Na hinyo asioweza kuojorera ahumire mbao ama vipande vya meli vya kuvundzika. Chihivyo chila mmwenga wafika tsi kavu salama.

Paulo chisuwani Malita

¹Huriphofika salama tsi kavu, hwaambirwa kala chira chisuwa chiihwa Malita. ²Enyezi a chisuwa hicho kala ni atu anono sana. Ahukaribisha na achihukutira moho, mana kala kuna mnyevu tsona kala kunanya mvula. ³Paulo wahala hiha ra kuni achiritiya mohoni. Alafu mwatuluka nyoka mo kunini kpwa rira dzoho ra moho, ichimuondza mkpwono na ichidina phapho. ⁴Enyezi ariphoona hira nyoka inalewa-lewa phara mkpwononi, abisha nyo enye kpwa enye achiamba, “Mutu hiyu ni lazima akale waolaga! Hata dzagbwe wapona hiko baharini, ela mlungu aihwaye Haki kandamricha akaenderera kuishi.” ⁵Ela Paulo waikuta-kuta mohoni hira nyoka bila ya kumuhenda rorosi kabisa. ⁶Enyezi kala anaona andafutuka mkpwono au agbwe gafula na afwe, ela hata bada ya kulorera kpwa muda na kusaona rorosi, agaluza maazo gao achiamba, “Mutu hiyu ni mlungu!”

⁷Phephi na hipho kala phana munda wa Pabulio, mkpwulu wa chisuwa hicho. Wahukaribisha vinono kpwakpwe kaya na huchendakala ajenie siku tahu. ⁸Ise wa Pabulio kala akadziambalaza chitandani, mana kala ana homa na kuhara mlatso. Paulo wamenya achendamvoyera, alafu achimuikira mikono na achiphola. ⁹Bada ya higo kutsapa, atu osi himo chisuwani okala ni akongo, akpwedza na achiphozwa. ¹⁰Ahupha zawadi nyinji, na huriphokala hu tayari kuuka na meli, ahupha chila chitu chotaka.

Charo cha kula Malita hadi Rumi

¹¹Bada ya miezi mihahu, hwapanda meli yokala ikatiya nanga pho chisuwani minga ya mnyevu na huchiandza charo. Meli iyo kala ila mudzi wa Isikandaria nayo kala yiihwa “Milungu ya Patsa.” ¹²Huriphofika mudzi wa Sirakusa, hwatiya nanga na huchikala hipho siku tahu. ¹³Kula hipho hwauka na huchifika mudzi wa Regio. Siku ya phiriye, kuchizuka phuto ra mwaka, na siku ya phiriye huchikala hukafika bandari ya Potioli. ¹⁴Phofika hiko hwakuta atu amukuluphirao Jesu, na achitaka hukale nao sabaa mwenga. Badaye hwauka na huchifika Rumi. ¹⁵Afuasi a Jesu akalao Rumi ariphosikira kala huredza, akpwedza hadi phatu phaihwapho Soko ra Apiyo na Hoteli Tahu kpwedzahuchinjira. Paulo ariphoaona, wamshukuru Mlungu na achidzisikira ana mkpwotse.

Paulo ariphokala mudzi wa Rumi

¹⁶Huriphotsoloka Rumi, Paulo waruhusiwa kukala macheye na asikari mmwenga wa kumrinda. ¹⁷Bada ya siku tahu, Paulo waiha vilongozi osi a Chiyahudi. Ariphokpwedza, waambira, “Enehu, hata dzagbwe siyakosera atu a kabila rangu wala kukosera mila ya akare ehu, nágbwirwa hiko Jerusalemu na nchilaviwa kpwa Arumi. ¹⁸Arumi aniuza maswali na achitaka kunirichira, mana akuta sina makosa ga kunihenda ninyongbwe. ¹⁹28:19 Mahendo 25:11Ela Ayahudi ariphopinga, yanibidi nikate pili kpwa Kaisari. Mino siyashitaki atu a kabila rangu, ²⁰ela náfungbwa zino silisili kpwa sababu ya kuluphiro ra Aiziraeli. Nákuihani ili nedze nikuambireni kuhusu hiro kuluphiro rehu.”

²¹Nao achimuamba, “Swino tahudzangbwephaha baruwa yoyosi kula Judea. Wala takudzangbwekpwedza mutu yeyesi kula hiko kpwedzasema ama kugomba rorosi iyi ra kuhusu uwe. ²²Ela hunalonda hukusikire maonigo we mwenye, kpwa mana hunamanya chila phatu atu anapinga hicho chamacho.”

²³Phahi hinyo Ayahudi apanga kukutana naye siku yanjina. Na siku iyo akpwedza atu anji sana hipho nyumbani pha Paulo. Paulo wabisha nao hangu ligundzu hadi dziloni, kueleza na kuashuhudiya kuhusu ufalume wa Mlungu. Waabembeleza amkubali Jesu kpwa kuasomera Shariya za Musa na vitabu vya manabii. ²⁴Anjina akubali manenoge, ela anjina achirema kuamini. ²⁵Alumbana enye kpwa enye na achiandza kufumukana bada ya Paulo kuamba, “Roho Mtakatifu wagomba kpweli na akare enu ariphohumira nabii Isaya achiamba:

²⁶28:26 Isaya 6:9,10‘Phiya kpwa nyo atu ukaambire kukala,

Kusikira mundasikira, ela tamundaelewa,

na kulola mundalola, ela tamundaona.

²⁷Mana mioyo yao ikakala mifu,

aziba masikiro gao,

akafwinya matso gao,

asedze akaona na go matso gao,

akasikira na masikiro gao,

akaelewa na yo mioyo yao,

asedze akanigalukira,

nami nikaaphoza.’ ”

²⁸“Kpwa hivyo, nalonda mmanye kukala, habari za Mlungu za kuokola atu, zaphirikpwa kpwa atu asio kala Ayahudi. Nao andakubali!” ²⁹Paulo ariphomala kugomba vivyo, hara Ayahudi auka kuno analumbana sana.28:29 Vitabu vyanjina vya kare tavina msitari wa 29.³⁰Paulo wasagala miaka miiri mizima phara phokala akapangisha, naye kala achikaribisha chila mutu yekpwedza pho phakpwe. ³¹Watangaza ufalume wa Mlungu na kufundza kuhusu Bwana Jesu Masihi chilume tsona bila ya kuzuwiywa ni yeyesi.

03-Mar-2006@15:25, Backup Description=27-Feb-2006@08:56, Steve -