1 Timothi

Baruwa ya kpwandza ya Paulo yomuandikira

TIMOTHI

Tanga mbere

Timothi kala ni Myahudi kpwa nine na Myunani kpwa ise. Huchisoma chitabu cha Mahendo ga Mitume au baruwa zanjina za Paulo undaona kala Timothi wanyendeka na Paulo kuhenda kazi ya kutangaza habari za Jesu (soma Mahendo ga Mitume 16:1–3; 17:14–15, 18:5, 19:22, Arumi 16:21, Akorintho a Kpwandza 16:10, Afilipi 2:19–22). Paulo anamhadza sana kpwenye baruwaze nyinji.

Baruwa hino yaandikpwa ni Paulo wakati kala a phephi na kufwa. Wamuandikira Timothi ili amuphe malagizo kuhusu gara ganagotatiza afuasi hiko Efeso. Piya walonda kumtiya moyo Timothi ili asiremwe kusagala maisha ga kumuhamira Mlungu. Piya wamuandikira ili amanye jinsi ya kutsambula vilongozi a afuasi. Paulo anaamba afuasi ni akale na kuluphiro na tabiya nono, amanye ukpweli na aweze kukanira kunaphozembuka mafundzo ga handzo.

Maelezo muhimu kpwa chifupi

Mwadzo 1:1–2

Maonyo kuhusu mafundzo ga handzo 1:3–20

Mafundzo ga kuhusu kuabudu 2:1–15

Sifwa za vilongozi na asaidizi aho 3:1–16

Malagizo kuhusu mafundzo ga haki 4:1–16

Malagizo kuhusu magungu, vilongozi na atumwa 5:1—6:2

Malagizo kuhusu kumendza pesa na kukuluphira 6:3–21

¹Baruwa hino ila kpwangu mimi Paulo, mtume wa Masihi Jesu ariye na uwezo. Nátsambulwa kpwa lagizo ra Mlungu ariyehuokola, nikale mtume wa Masihi Jesu ariye kuluphiro rehu.

²1:2 Mahendo 16:1Nakuandikira uwe Timothi mwanangu mwenye wa chiroho.

Baba Mlungu na Masihi Jesu, Bwana wehu, naakujaliye, akuonere mbazi na ukale na amani.

Paulo anaonya afuasi kuhusu mafundzo ga handzo

³Kama nrivyokulagiza nriphokala naphiya Makedonia, nakuambira usale kuko Efeso ili ukahaze atu anaofundza mafundzo ga handzo. ⁴Nakulagiza uaambire ariche kugomba mambo manji ganagoangamiza wakati wa kuphundza adisi nyinji na mlolongo wa madzina ga akare gasigo na mwisho.1:4 Mlolongo wa madzina ga atu na adisi zao kala gachihumirwa kuhehera mafundzo gao ga handzo. Mana mambo higo ganareha malumbano ga ovyo, na tagaterya atu kuishi kpwa imani kulengana na mpango wa Mlungu wa kumkuluphira iye. ⁵Lengo ra lagizo hiri ni kukala nalonda ufundze atu amendzane mioyo kutsuka, akale na mioyo isiyodzihukumu na kuluphiro ra kpweli. ⁶Mana atu anjina aricha kufundza mambo higo, nao analunga malumbano ga chizuzu gasigo mana. ⁷Analonda amanyikane ni alimu a kufundza Shariya za Musa, ela nyo enye taamanya anagomba kuhusuni, hata dzagbwe anagafundza na nguvu sana.

⁸Phahi hunamanya kala Shariya za Musa ni nono zichilungbwa na kuhumirwa viratu Mlungu alondavyo. ⁹Tsona hukumanya kala Shariya tazirehwa kpwa atu ahendao haki. Ela nkurehwa kpwa atu a kuvundza shariya na atu asiokubali kukala tsini ya mamlaka, atu asiomuogopha Mlungu na achina-dambi osi, atu asio atakatifu na asio na dini, aolagao avyazi aho na ayawao. ¹⁰Piya zarehwa kpwa azindzi, ahendao alume ayawao achetu, na ahendao ayawao atumwa,1:10 Mana ganjina ni atu agulao na kuguza ayawao akale atumwa. atu a handzo na aapao na mambo ga handzo, au anjina ahendao gogosi ambago ni chinyume cha mafundzo ga kpweli. ¹¹Higo ni gara ganagokubaliana na habari nono kuhusu Jesu Muokoli iriyo na uwezo wa ajabu, iratu nriyoikirwa mikononi ni Mlungu wa nguma zosi.

Paulo anamshukuru Mlungu kpwa mbazize

¹²Namshukuru Bwana wehu Masihi Jesu, ariyenipha nguvu, achiniona ni muaminifu na achinitsambula nimuhumikire. ¹³1:13 Mahendo 8:3; 9:4,5Hata dzagbwe kare námkufuru Jesu, nchimtesa na nchimʼbera. Ela Mlungu wanionera mbazi kpwa sababu kala simkuluphira na kala simanya nihendaro. ¹⁴Phahi náphokera mbazi nyinji za Jesu, Bwana na Muokoli wehu. Achinijaliya maisha ga kukuluphira na mendzwa dza vivyo arivyo ye mwenye.

¹⁵Huno ni msemo wa kpweli, nao atu ni lazima auamini, “Masihi Jesu wakpwedza duniani kuokola achina-dambi,” na kahi yao, mimi Paulo kala ni mwenye dambi kuriko osi. ¹⁶Ela kpwa sababu hiyo, Mlungu wanionera mbazi, mimi ambaye kala nina dambi kuriko osi. Chihivyo Masihi Jesu achinihumira na kunivumirira sana dza mfwano kpwa hara ambao andamkuluphira na kuphaha uzima wa kare na kare. ¹⁷Na Mlungu, ambaye ni mfalume wa kare na kare, asiyefwa na asiyeonekana, na ambaye kana myawe, naatogolwe na kuishimiwa hata kare na kare. Amina.

¹⁸Mwanangu Timothi, lagizo hiri nikupharo ni kulengana na manabii arivyogomba kuhusu uwe hipho kare. Nakupha hiro lagizo ili kpwa kulunga maneno higo, uweze kupigana chilume kondo hino nono ya kumkanira Bwana Jesu. ¹⁹Na kpwa kpwenderera kugbwirira kuluphiroro, kala na nia ya kuhenda manono. Atu anjina taayalunga zamiri za aina hiyo, na kpwa njira iyo aangamiza kuluphiro rao. ²⁰Mfwano wa atu hinyo ni Himenayo na Isikanda, nami náalavya kpwa Shetani ili adzifundze kusakufuru Mlungu.

Mafundzo kuhusu kuabudu

¹Mwandzo kabisa nakuambirani voyerani chila mutu. Mvoyeni Mlungu aterye na kuajaliya atu osi, piya mumshukuru kpwa sababu yao. ²Avoyereni atawala na anjina osi ario na mamlaka, ili huphahe kuishi kpwa utulivu na amani wakati hunadzilavya kpwa Mlungu na kukala bila lawama. ³Mambo dza higa ni manono na ganamuhamira Mlungu, Muokoli wehu, ⁴ambaye analonda atu osi aokolwe na aphahe kumanya ukpweli. ⁵Mana Mlungu ni mmwenga, na mpatanishi wa kupatanisha atu na Mlungu piya ni mmwenga, naye ni Jesu Muokoli. ⁶Naye wadzilavya afwe ili akale mzamana wa kukombola atu osi, na hinyu ni ushaidi wa lengo ra Mlungu ambao watimizwa wakati uriofwaha. ⁷2:7 2 Timothi 1:11Ndiyo mana Mlungu wanitsambula nikale muhubiri na mtume. Hakika nagomba kpweli wala sigomba handzo. Tsona wanitsambula nifundze atu asio kala Ayahudi ujumbe wa ukpweli na kumkuluphira Jesu.

Alume na achetu atakpwavyo kukala afuasi

⁸Phahi, nalonda alume osi a chila phatu avoye Mlungu moyo kutsuka. Na wakati wa kuvoya Mlungu, aunule mikono isiyo na lawama na akale bila ya tsukizi wala malumbano. ⁹2:9 1 Petero 3:3Piya nalonda achetu aonekane kukala na adabu nono na avwale nguwo nono za ishima. Tsona naasidzishuulishe kudzisonga nyere wala kudzipamba kpwa kuhumira vitu vya zahabu, vya lulu, na mavwazi ga gali. ¹⁰Ela achetu anaoamba kukala anamuogopha Mlungu inabidi aonekane wazi kpwa mahendo gao manono. ¹¹Wakati wa kufundzwa, achetu naasikize kpwa makini na akale a pole. ¹²Siruhusa mchetu kufundza alume wala asikale na mamlaka dzulu yao, ela ni akale zii. ¹³2:13 a Mwandzo 2:7; b Mwandzo 2:21,22Mana Mlungu kpwandza waumba Adamu, alafu ndipho Hawa. ¹⁴2:14 Mwandzo 3:1–6Na Adamu kayachengbwa ni Shetani. Ela Hawa ndiye ariyechengbwa achikala mwenye dambi. ¹⁵Ela achetu andaokolwa kpwa kuvyala ana, bora aenderere kukuluphira, kumendza atu, kuishi chitakatifu na kudziishimu.2:15 Chiyunani neno hiri andaokolwa piya rina mana ya kuphozwa au kukamilishwa.

Sifwa za vilongozi a makundi ga afuasi a Jesu

¹Msemo huno ni wa kpweli. Mutu yeyesi achiaza mwakpwe moyoni kukala chilongozi, phahi analonda kuhenda kazi nono sana. ²3:2 Tito 1:6–9Kpwa hivyo chilongozi ni lazima akale bila lawama, mutu wa mchetu mmwenga, awezaye kudzikanya, mwenye achili nono na ishima, akaribishaye ajeni, na awezaye kufundzato. ³Ni lazima asikale mlevi wala mutu wa kumendza kondo, ela akale mpole tsona mutu asiyemendza kuheha wala kumendza pesa. ⁴Piya ni lazima amanyirire nyumbaye vinono, na aahende anae amuogophe na ishima zosi. ⁵Mana ichikala mutu anashindwa kumanyirira nyumbaye, vyo kpweli andaweza kutundza atu a Mlungu? ⁶Ni lazima asikale mfuasi yemkubali Jesu dzuzi-dzuzi, ili asedze akadzikutula kpwa ngulu na kuhukumiwa dza vira Shetani arivyohendwa. ⁷Piya ni lazima akale na nguma nono kpwa atu asio Afuasi a Jesu, ili asedze akaberwa ni atu na akagbwirwa ni muhambo wa Shetani.

Sifwa za asaidizi a vilongozi a makundi ga afuasi a Jesu

⁸Asaidizi a vilongozi piya ni lazima akale a kuishimiwa ni atu na a kuaminika kpwa agombago, tsona asikale alevi wala asimendze pesa. ⁹Ni lazima agbwire gara mafundzo ga kpweli huaminigo, na kugalunga mioyo kutsuka. ¹⁰Ni lazima ahewe kazi zanjina kama mtihani. Achikala kana lawama, ndipho anaweza kuhenda kazi ya kuterya vilongozi. ¹¹Vivyo hivyo, mchewe naye ni lazima akale wa kuishimiwa ni atu, asisengenye, akale mutu awezaye kudzikanya na akale muaminifu kpwa mambo gosi. ¹²Hiye msaidizi wa chilongozi, piya naye ni lazima akale mlume wa mchetu mmwenga, amanyiriraye anae na nyumbaye vinono. ¹³Mana atu ahendao kazi ya msaidizi wa chilongozi vinono, nkuishimiwa sana ni atu, na anaweza kugomba kuhusu kumkuluphira Jesu Muokoli bila ya wuoga.

Siri kulu iriyoikpwa wazi

¹⁴Nakuandikira baruwa hino hata dzagbwe ninaaza kpwedza kuko kukuweherani vi sambi sambi. ¹⁵Ela nchichelewa kpwedza, baruwa hino indakumanyisa vira ambavyo atu analondwa akale kahi za atu a Mlungu. Na atu a Mlungu ni kanisa ra Mlungu ariye moyo, naro ndiro nguzo na msingi wa kpweli.

¹⁶Hunakubali kpweli kukala siri ya dini yehu ni kulu sana:

Jesu waonekana na umbo ra chibinadamu,

naye Roho Mtakatifu wahakikisha kala Jesu ni wa haki.

Waonewa ni malaika,

na wahubiriwa kahi ya makabila ga duniani.

Atu anjina duniani amkuluphira,

naye wahalwa kuphiya dzulu mlunguni na nguma.

Paulo anaonya kuhusu alimu a handzo

¹Roho Mtakatifu anagomba chingʼangʼa kukala siku za mwisho atu anjina andaricha imani ya kpweli, alunge roho zichengazo na agbwire mafundzo ga handzo galago kpwa mashetani. ²Alimu dza hinya ni anafiki na atu a handzo, na zamiri zao zafwa, nazo taziweza kuzuwiya uyi. ³Hinyo nkuzuwiya atu asilólane, na tsona asirye vyakurya fulani ambavyo Mlungu waviumba viriwe na shukurani ni atu amukuluphirao na amanyao kpweli. ⁴Chila chitu Mlungu arichoumba ni chinono. Kpwa hivyo takuna chitu chinachoremewa bora chiphokerwe na shukurani, ⁵mana chinatakaswa uchivoya Mlungu kulengana na nenore.

Mtumishi mnono wa Jesu

⁶Phahi uchiambira ndugu osi mambo higa, undakala mtumishi mnono wa Jesu Muokoli unayekuzwa na maelekezo ga imani yehu na mafundzo manono hulungago. ⁷Usidzishuulishe tsetsetse na adisi zisizoreha nguma kpwa Mlungu. Ela dzibaze kpwa makini kudzilavya kpwa Mlungu. ⁸Mana mazowezi ga mwiri ganareha fwaida chidide kpwa mutu, ela kumuogopha Mlungu kuna fwaida zaidi pande zosi. Kunahulaga uzima vi sambi na hata badaye.

⁹Msemo hinyo ni wa kpweli na unafwaha kukubaliwa ni chila mutu. ¹⁰Hunahenda chadi na kugaya sana kpwa sababu hwaika tumaini rehu kpwa Mlungu aishiye, ambaye ni Muokoli wa atu osi na haswa kpwa hara amukuluphirao.

¹¹Phahi lagiza na kufundza mambo higa. ¹²Mutu naasikubere kpwa sababu u mwanache. Ela ukale mfwano mbere za afuasi a Jesu kpwa manenogo, maishago, mendzwayo, kuluphiroro na kuishiko bila ya lawama. ¹³Phahi humira wakatio kpwa chadi kusomera atu Maandiko ga Mlungu, kuatiya moyo afuasi na kuafundza hadi hipho ndiphokpwedza. ¹⁴Usiriche chipawacho urichophaha kpwa kutabiriwa na vilongozi achikubandikira mikono.

¹⁵Henda chadi cha kulunga mambo higa, tsona dzilavye kabisa kpwa higa ili chila mutu aone maendererogo. ¹⁶Dzimanyirire uishivyo na gara ufundzago. Dinisa kuhenda hivyo, nawe undadziokola we mwenye na hara akuphundzao.

Paulo analagiza kuhusu magungu

¹Usidemurire mtumia, ela gomba naye kpwa ishima dza viratu ugombavyo na sowe. Ahendereto barobaro ayao dza viratu ambavyo unahendera nduguzo. ²Ishimu achetu avyere dza viratu uishimuvyo mayoo, na uaishimu moyo kutsuka achetu marika dza viratu enenu achetu.

³Muishimu na mrorome achetu magungu ambao arichwa bila msada. ⁴Ela gungu achikala wavyala anae ama ana adzukulu, phahi aho ni atimize wajibu wao wa chidini kpwa kumroroma, dza vyo gungu arivyoarera. Hivi ndivyo Mlungu amendzavyo. ⁵Mchetu gungu kpweli asiye na mroromi wala msada wowosi nkumuadamira Mlungu bahi, na nkudinisa kuvoya Mlungu usiku na mutsi ili amterye. ⁶Ela gungu ambaye andaishi maisha ga kudzimanya ye mwenye bahi, ni kama avi wafwa hata dzagbwe achere mzima. ⁷Nawe lagiza atu alunge mambo higa ili akale bila lawama. ⁸Ela mfuasi yeyesi ambaye karoroma atue, haswa atu a mwakpwe nyumbani, iye akakahala kuluphirore, tsona ni mui hata kutsupa mutu asiyemkuluphira Jesu.

⁹Usimuandikishe gungu hadi akale ana zaidi ya miaka mirongo sita, na akale walólwa ni mlume mmwenga. ¹⁰Piya akale anaishimiwa ni atu kpwa mahendoge manono, kpwa mfwano kurera anae vinono, kukaribisha ajeni phakpwe kaya, kuhumikira atu a Mlungu,5:10 Kuhumikira atu a Mlungu hipho kare kala ni kuasinga magulu. kuterya atu ario na tabu na kudzilavya kuhenda manono wakati wosi.

¹¹Ela achetu magungu ambao achere atsanga, msiatiye kpwenye kundi ra magungu, mana tamaa zao za chimwiri zindazidi chadi yao ya kumuhumikira Jesu, nao andalonda kulólwa tsona. ¹²Kpwa hivyo andakala akadzirehera hukumu enye, mana andakala akavundza ahadi yao ariyoyiika hipho mwandzo. ¹³Zaidi ya hivyo, andakala na tabiya za uvivu achidengereka ovyo ovyo laloni na kusengenya ayawao, kuinjirira mambo gasigoahusu na kugomba mambo gasigofwaha. ¹⁴Phahi nalonda magungu anache alólwe, avyale ana aho na aarereto ili adui wehu Shetani asiphahe nafwasi ya kugomba mai kuahusu. ¹⁵Mana magungu anjina aricha kare kumkuluphira Jesu na vivi anamlunga Shetani. ¹⁶Mchetu ariyemkuluphira Jesu achikala ana nduguze ambao ni magungu, ni lazima aarorome mwenye ili afuasi a Jesu asikale na mzigo hinyo. Kpwa njira iyo andaphaha nafwasi ya kuterya magungu ambao ana shida na taana mutu wa kuaroroma.

Kuishimu vilongozi a afuasi a Jesu

¹⁷Vilongozi ambao analongoza atu vizuri anafwaha aishimiwe na kuriphiwa vizuri, haswa hara ambao anahenda kazi ya kuhubiri na kufundza. ¹⁸5:18 a Kumbukumbu 25:4; b Mathayo 10:10; Luka 10:7Mana Maandiko ganaamba, “Ngʼombe ichikala inawaga mtsere usiifunge mlomo.” Piya Maandiko ganaamba, “Muhendadzi-kazi anafwaha kuphaha mariphoge.”5:18b Luka 10:7.¹⁹5:19 Kumbukumbu 17:6; 19:15Usikubali kuphundza mashitaka ga kuhusu chilongozi wa afuasi a Jesu isiphokala gakale gakarehwa ni mashaidi airi au ahahu. ²⁰Ela vilongozi5:20 Chiyunani chinaamba hara. anaoenderera kuhenda dambi, ni lazima aonywe mbere za atu osi kpwa rikale fundzo kpwa atu anjina.

²¹Nami nakulagiza mbere za Mlungu, Masihi Jesu na nyo malaika a Mlungu ariotsambulwa, ulunge malagizo higa bila ya kubaguwa wala kupendeleya. ²²Usihende upesi wa kutsambula chilongozi na kumuikira mikono, wala usiunge mkpwono mutu ahendaye dambi. Na udzirinde ukale bila lawama.

²³Usinwe madzi bahi, ela nwa uchi mchache wa zabibu ili kuterya ndaniyo na kuphunguza ukongoo wa chila mara.

²⁴Dambi za atu anjina zinaonekana chingʼangʼa, hata chila mmwenga amanye kala andahukumiwa. Ela anjina dambi zao tazindamanyikana hadi badaye. ²⁵Vivyo hivyo, mahendo manono ganaonekana chingʼangʼa, na hata gara ambago tagaonekana chingʼangʼa, tagaweza kufwitsika.

Paulo analagiza kuhusu atumwa

¹Atumwa osi ana wajibu wa kuapha matajiri gao ishima zosi ili atu asibere dzina ra Mlungu na mafundzo gehu. ²Nao atumwa ambao matajiri gao ni afuasi a Jesu, naasiabere kpwa sababu ni afuasi ayawao. Ela ni lazima aahumikire vinono kpwa mana hara matajiri ambao anaphaha fwaida ni afuasi ayawao ambao anaamendza. Timothi, fundza mambo higa gosi na waahimize atu agaphokere.

Alimu a handzo na utajiri wa kpweli

³Ichikala mutu yeyesi anafundza mambo ga handzo na kurema maneno ga kpweli ga Bwana wehu Jesu Masihi na mafundzo ganagohamira Mlungu, ⁴anahenda ngulu za bure wala kana amanyaro. Maazoge ni makongo na anamendza kulumbana na kuheha ovyo kuhusu maneno bahi. Hivyo nkusababisha atu kukala na wivu, kuheha, kulaphizana, kuazirana mai, ⁵na kuvurugana ovyo ovyo. Achili za atu hinyo zabanangika na taana ukpweli, nao anaona kudzilavya kpwa Mlungu ni njira ya kudzitajirisha.

⁶Sambi kudzilavya kpwa Mlungu phamwenga na kutosheka na urichonacho ni fwaida kulu. ⁷Mana huriphovyalwa, tahuyakpwedza na chitu duniani, wala huchifwa tahundaweza kuuka na chitu. ⁸Kpwa hivyo huchiphaha chakurya na nguwo, hundatosheka. ⁹Ela atu aazao kukala matajiri mwishowe nkuinjira mashakani na kugbwirwa ni muhambo wa tamaa nyinji mbii za chipumbavu ambazo zinaabananga na kuangamiza. ¹⁰Mana tamaa ya pesa ndicho chandzo cha mai gosi. Atu anjina amendza pesa sana hata achiricha imani ya kpweli na kpwa njira iyo achidziinjiza kpwenye mateso na sonono nyinji.

Paulo anamupha Timothi malagizo ga mwisho

¹¹Ela uwe Timothi, mutu wa Mlungu, usilunge kamare mambo higa. Henda garigo ga haki, dzilavye kpwa Mlungu, mkuluphire Jesu Masihi, mendza atu, vumirira na ukale na upole. ¹²Nalonda upigane kpwa chadi hivi viha vinono vya higa huaminigo. Gbwira sana uzima wa kare na kare urioihirwa ni Mlungu, uriphomkubali mbere za mashaidi manji. ¹³6:13 Johana 18:37Sambi nakulagiza mbere za Mlungu, alavyaye uzima kpwa chila chitu, na mbere za Jesu Muokoli, ambaye wagomba ushaidi wa kpweli mbere za Pontio Pilato: ¹⁴Gbwira lagizo hiri na urilunge bila lawama hadi Bwana wehu Jesu Masihi ndiphotsembuka. ¹⁵Mlungu andamuhenda aonekane wakatiwe ariopanga ndiphofika. Mana iye ni mtawala wa macheye na wa nguma, ni Mfalume wa afalume, na ni Bwana wa mabwana. ¹⁶Mlungu macheye ndiye aishiye hata kare na kare! Naye anaishi mwangani, mwanga ambao mutu kaweza kuusengerera. Wala takuna mutu yeyesi yemuona ama awezaye kumuona. Nguma na uwezo ni kpwa Mlungu hata kare na kare, Amina.

¹⁷Alagize matajiri himu duniani asihende ngulu wala kuadamira mali ambazo zinaweza kuangamika wakati wowosi. Aambire amuadamire Mlungu, ambaye nkuhujaliya na chila chitu ili husagale na raha. ¹⁸Piya aambire ahende manono, tsona akale matajiri a higo mahendo manono. Na akale tayari ya kuhumira pesa zao mioyo kutsuka na kuaganyira anjina mali zao. ¹⁹Kpwa kuhenda hivyo, andadziikira akiba ambayo ni msingi mnono wa wakati wedzao, ili badaye aphahe maisha ga kpweli.

²⁰Mwanangu Timothi, rinda sana higo gosi urigoikirwa mwako mikononi. Dziepushe na malumbano gasigokala ga Mlungu na maazo ganagoshindana na ambago kpwa makosa nkutsukurirwa ni maarifwa. ²¹Atu anjina ariokubali na kulunga maarifwa higo ga chipumbavu, aricha njira ya kumkuluphira Jesu.

Navoya Mlungu akujaliyeni mosi.

03-Mar-2006@15:25, Backup Description=27-Feb-2006@08:56, Steve -