EFƐƐZƖ

1

1 A mãa Pol, Naaŋmɩn na nɔ̃w yã ƴãw ɩ̃ ɩ a Yeezu Kɩrɩta nɩ-tona a, mãa n’ʋ sɛbr a Kɩrɩta-nɩbɛ na be a Efɛɛzɩ tẽw a, ɛ́ saw de a Yeezu Kɩrɩta bɛ lɛbr pùor a. 2 A Naaŋmɩn tɩ Sãà nɩ a Sore Yeezu Kɩrɩta kʋ̀ nyɩ maalʋ nɩ ƴã-ɓaarʋ. 3 A Naaŋmɩn, tɩ Sore Yeezu Kɩrɩta Sãà, tɛr ɩ puoru. Tɩ na lãw nɩ a Kɩrɩta a, ʋ maalɩ tɩ nɩ a tẽ-vla pʋɔ, nɩ maal-pɛ-bʋʋrɛ za Vʋʋrʋ Sõw na tɩrɛ a. 4 Ʋ bɛ tɩ ír a tẽ-daa sɛr ɛ, ɛ de niwn kaa ir tɩ a Kɩrɩta ƴãw, kɛ́ tɩ wa lɩɛbɩ nɩ-son na bɛ tɛr sãwna bɛ yere a, a ʋ nɔ̃wfʋ pʋɔ, a ʋ niŋé. 5 Ʋ tɩ de nɩ niwn bãwnɩ tɩ, k’ʋʋ wa de tɩ tɩ ɩ a ʋ bibiir a Yeezu Kɩrɩta ƴãw. A ŋa n’a ʋ tɩ nɔnɛ ɛ bɔbr. 6 A na ɩ a ŋa a, nyɩ ɩ tɩ danɛ a Naaŋmɩn na ƴãw a ʋ Bi-nɔna kʋ̀ tɩ a maalʋ sɛw a ŋa zawla lɛ a. 7 A Kɩrɩta zɩ̃ɩ n’a cir yaarɩ faa tɩ, ɛ̀ tɩ páw a tɩ sãwna suur. A ŋa n’a a Naaŋmɩn wul k’aa ʋ maalʋ bɛ tɛr manʋ ɛ. 8 A ʋ maalʋ ŋa pʋɔ n’a a Naaŋmɩn paalɩ tɩ nɩ a yã-bãwfʋ za, nɩ a yã za: 9 ʋ ɩ na tɩ bãw a ʋ yel-sɔwla za ʋ na tɩ dãw nɔnɛ cɔbrɩ, k’aa Kɩrɩta wa tu 10 a tɩ faafʋ tome daar nãà wa ta a. Ʋ tɩ tɩɛrɛ na k’ʋʋ ɓã bom za na be a salom zu nɩ tẽw zu a taa, ʋ ɓã a za taa na-kpɛ̃ɛ been pile na ɩ a Kɩrɩta a. 11 Tɩ na lãw nɩ a Kɩrɩta a, tɩ páw nɩ a bom ʋl a Naaŋmɩn na ƴãw nʋɔr k’ʋʋ na kʋ̀ tɩ na a: bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, ʋ tɩ de nɩ niwn kaa ir tɩ a tu a lɛ ʋ na cɔbrɩ a yele bin a; ɛ a Naaŋmɩn mɩ́ maal ɩ a yele za mɛ̃ a lɛ ʋ na yel ɛ bɔbr a. 12 A na ɩ a ŋa a, nyɩ ɩ tɩ danɛ a Naaŋmɩn yúor-vɩɛlʋ-danʋ, tɩɩm na ɩ a de niwn dem na ƴãw a tɩ tɩɛrʋ a Kɩrɩta ƴãw a. 13 A Kɩrɩta nyɩ na lãw nɩ a ƴãw n’a nyɩ wõ a yel-mɩŋa ƴɛrʋ, a Yel-nʋ̃ɔ̀ na faarɛ nyɩ a. A ʋl nyɩ na lãw nɩ a ƴãw mɩ̀ cãa n’a nyɩ saw de, ɛ́ bɛ ŋmãa a Vʋʋrʋ a Naaŋmɩn na tɩr a bãwfʋ ƴãw nyɩ, a Vʋʋrʋ Sõw na ɩ 14 a tɩ gbã-dɩ-bom bʋ̃-dãw tɩ páw sɛr, gùre nɩ a faafʋ za tɩ nãà wa páw a Naaŋmɩn yúor-vɩɛlʋ-danʋ ƴãw a. 15 Alɛ n’a so, a mãa mɩ̀ na wõ kɛ́ nyɩ saw na de a Sore Yeezu ɛ nɔnɛ a Kɩrɩta-biir za a, 16 ɩ̃ puore a Naaŋmɩn yaanɩ kʋra lɛ, ɩ̃ na mɩ́ wa tɛr a nyɩ tɩɛrʋ a ɩ̃ puoru pʋɔ a. 17 A tɩ Sore Yeezu Kɩrɩta Naaŋmɩn, ʋl na ɩ Sãà so yúor-vɩɛlʋ-danʋ za a, ʋ kʋ̀ nyɩ yã-bãwfʋ nɩ yel-sɔwlɩ bãwfʋ yã, kɛ̀ nyɩ tʋ̃ɔ bãw ʋ sɩza. 18 Ʋ saw caalɩ a nyɩ socie nɩ a ʋ cãa, nyɩ tʋ̃ɔ bãw a tɩɛrʋ ʋl a ʋ bʋɔlʋ na ɩ kɛ nyɩ tɛr a, nɩ a ʋ gbã-dɩ-bom na vɩɛl bɛ tɛr tɔ, ʋ na cɔbrɩ cɛlɛ nɩ a ʋ nɩ-sori a. 19 Ʋ ɩ nyɩ bãw a ʋ kpɛnʋ ʋl na ɩ kpɛ̃ɛ bɛ tɛr manʋ a, ʋ na wul ʋ sãá a tɩɩm na saw de a ƴãw a. A ʋ fãw tome a, a ʋ kpɛnʋ na bɛ dɩ vuo a, ʋ ɩ na a sãá a Kɩrɩta zie, 20 a lɛn daar ʋ na ɩ a Kɩrɩta lɛb yi a kũuni pʋɔ, ɛ ʋ ƴãw ʋ zɩ̃ a ʋ dʋrʋ lowr a tẽ-vla pʋɔ, 21 do gãw a naalʋ-dɩb za, fãw za, kpɛnʋ za nɩ zie-sób za, nɩ bom za na tɛr yúor bɛ pore a dɩ̃a zie ŋa pʋɔ nɩ a nɩdaar zie pʋɔ a. 22 Naaŋmɩn dĩ nɩ bom za bìn a Kɩrɩta pile, ɛ ƴãw ʋ do tɩ be bom za zu-sɔw, ɩ a Lãw-yir zu, 23 a Lãw-yir na ɩ a ʋ ƴãgan a Kɩrɩta paalɩ ʋ za kpɛ̃lɛ̃kpɛ̃lɛ̃ a, a Kɩrɩta na paalɩ bom za a.

2

1 A nyɩɩm a, nyɩ tɩ dãw na ɩ nɩ-kũuni a nyɩ sãwna nɩ a nyɩ yel-bebe zũú. 2 A lɛn daar a, nyɩ tɩ ɩrɛ nɩ a tẽ-daa ŋa zu ɩb, nyɩ tɩ tuur ɩ a vʋʋrʋ ʋl na ɩ a salom zu kpɛnʋ bʋʋrɛ za tɩ na bɛ nyɛrɛ a nɩ-kpɛ̃ɛ a, a vʋʋrʋ ŋa na damnɛ a nɩ-gaarɩ ƴãwn bɛ ɩrɛ a nɩ-garɩ ɩb a. 3 A tɩɩm za mɩ̀ tɩ pʋɔ nɩ a nɩbɛ bɛ ŋa pʋɔ, tɩɩm na tɩ tu a nɩsaal ƴãgan yel-bɔbrɩ na bɛ vɩɛl a, pùor tɛwr a: tɩ tɩ maalɛ nɩ a nɩsaal ƴãgan pʋ-tɩɛrʋ ɛ tuur a ʋ yã-faa. A ŋa n’a a tɩ nɩsaal ŋmɛ̃a ɩ tɩ ɩ nɩbɛ Naaŋmɩn suur nãà wa ìr a tɩ ƴãw, mɛ̃ a ŋmaarɛ bɛ ŋa ƴãw a. 4 Ɛ cɛ a Naaŋmɩn na dɩrɛ su-ɓaarʋ naalʋ a, ɛ nɔ̃w tɩ nɩ nɔ̃wfʋ na bɛ dɩ vuo a, 5 al ƴãw n’a ʋ ɩ tɩ lɛb vʋʋrɛ lãw nɩ a Kɩrɩta, tɩɩm na tɩ kpi baarɩ a tɩ sãwna ƴãw a. Naaŋmɩn maalʋ zũú sɩrɩ n’a nyɩ nyɛ̃ a faafʋ. 6 A Yeezu Kɩrɩta tɩ na lãw nɩ a, ʋl pʋɔ n’a a Naaŋmɩn ɩ tɩ lɛb yi a kũu pʋɔ lãw nɩ ʋ, ɛ ʋ ɩ tɩ lãw nɩ ʋ zɩ̃ a tẽ-vla pʋɔ. 7 A Naaŋmɩn vɩɛlʋ ɩb ʋ na ɩ a tɩ ƴãw a sãá a Yeezu Kɩrɩta zie a zũú n’a, ʋ tɩ bɔbr k’aa yome na tuur taa a pʋɔ, ʋ wul a ʋ maalʋ na bɛrmɛ̃ bɛ tɛr vuo a. 8 Sɩza, a Naaŋmɩn maalʋ ƴãw n’a nyɩ nyɛ̃ a faafʋ, nyɩ na saw de ʋ a zũú. A faafʋ ŋa bɛ yi nyɩ zie ɩ, Naaŋmɩn maalʋ n’ʋ ʋ kʋ̀ nyɩ zawla lɛ. 9 Ʋ bɛ yi a nyɩ ɩ-ɩrɩ zie ɩ, kɛ́ nɩr za taa wa dier ʋ pɔrɛ nɩ ɛ. 10 Naaŋmɩn mɩŋa n’ʋ maalɩ tɩ, ʋlɛ n’ʋ ír tɩ tɩ lãw nɩ a Yeezu Kɩrɩta, kɛ́ a tɩ ɩ-ɩrɩ tʋ̃ɔ vɩɛl, a ɩ-ɩrɩ a ŋa a Naaŋmɩn na cɔbrɩ bɛr a koro za kɛ́ tɩ wa ɩrɛ a. 11 Nyɩ lɛb tɩɛrɩ a lɛ nyɩ na tɩ ŋmɛ̃ a koro za a. Nyɩ tɩ tɛr ɩ a nɩ-bʋʋr-yoru bãwfʋ a nyɩ ƴãgan pʋɔ; a bɛlɩ dem na tɩ yel kɛ bɛ ŋmã n a bɛ yɛɛ a, tɩ bʋɔlɛ nyɩ nɩ nɩbɛ bɛ na bɛ ŋma a, bɛl na tɛr a ŋmãafʋ ŋa bãwfʋ a bɛ ƴãgan pʋɔ a zũú. 12 Nyɩ lɛ tɩɛrɩ bãwnɩ a k’aa lɛn daar nyɩ bɛ tɩ bãw Kɩrɩta ɩ, bɛ bɛ tɩ sɔr nyɩ ƴãw a Ɩsɩrayɛl bʋʋrɛ pʋɔ ɩ, nyɩ tɩ ɩ n sãanbɛ a Wõ-taa ƴãw a Naaŋmɩn na ƴãw nʋɔr maal ɩ a ʋ nɩ-bʋʋrɛ a, nyɩ bɛ tɩ ƴãw a nyɩ tɩɛrʋ bom kãw za ƴãw ɛ, ɛ́ bɛ tɛr Naaŋmɩn a tẽw zu ɛ. 13 Ɛ cɛ ƴɛrɛ ŋa nyɩ na lãw nɩ a Yeezu Kɩrɩta a, nyɩɩm na tɩ be zi-zãana a, a ʋ zɩ̃ɩ ɩ na nyɩ taw pɩɛlɩ. 14 A Kɩrɩta mɩŋa n’ʋ ɩ a tɩ ƴã-ɓaarʋ. A Ɩsɩrayɛl nɩ a nɩ-bʋʋr-yoru na tɩ ɩ bʋʋrɛ ayi a, ʋ ɓã bɛ nɩ taa bɛ ɩ bʋʋr-been. A ʋ ƴãgan pʋɔ, ʋ daa nɩ a dɔnʋ dacin ʋl na tɩ bʋ́r bɛ a lɔb. 15 Ʋ sãw nɩ a Mõyiir-Wulu nɩ a ʋ nɛ-ƴãwnɩ lãw nɩ a tub bɛr. A ŋa n’a ʋ ɩ, bɔbr k’ʋʋ ɓã a bʋʋrɛ bɛ ŋa ayi taa, ɛ ɩ bɛ lɩɛbɩ nɩ-paala been lãw nɩ ʋ. 16 Ʋ tɩ bɔbr a kɛ́ bɛlɛ nɩ a Naaŋmɩn lɛ kpɛ taa, a ʋ da-gara zu kũu ƴãw, ɛ k’aa bʋʋrɛ bɛ za ayi tʋ̃ɔ lãw taa ɩ ƴãw-been. A ʋl mɩŋa pʋɔ n’a ʋ kʋ́ a dɔnʋ. 17 Ʋ wa na wa hieri yel a ƴã-ɓaarʋ kʋ̀ a nyɩɩm na tɩ zãá a, nɩ a bɛlɩ dem na tɩ pɩɛlɩ a. 18 Ɛ ʋlɛ n’ʋ so a tɩ bʋʋrɛ bɛ ŋa ayi, tɩ mɩ́ tʋ̃ɔ taw pɩɛlɩ a Naaŋmɩn Sãà, a Vʋʋrʋ been yõ ƴãw. 19 A na ɩ a ŋa a, a nyɩɩm nɩ-bʋʋr-yoru bɛ cãa ɩ nɩ-sãanbɛ nɩ nʋʋrɩ ɛ, nyɩ ɩ n a Naaŋmɩn nɩ-bʋʋrɛ tẽ-bi-taabɛ, nyɩ pʋɔ nɩ a ʋ yir nɩbɛ pʋɔ. 20 Bɛ de nyɩ na ƴãw a yir mɩɛrʋ pʋɔ, a ʋl bɛ na sʋ̃ɔ́ a pɛr a nɩ-toni nɩ a Naaŋmɩn-ƴɛr-manbɛ zu, ɛ a Yeezu Kɩrɩta mɩŋa ɩ a yir pɛr kʋsɩɛr a. 21 Ʋlɛ n’ʋ mɩ́ so a mɩɛrʋ za mɩ́ kpɛmɛ ɛ kɛrɛ duor tɩ ɩ Ŋmɩn-yi-sõw a Sore ƴãw. 22 Nyɩ na lãw nɩ ʋ a n’a, nyɩ mɩ̀ pʋɔ a mɩɛrʋ pʋɔ, kɛ́ nyɩ wa ɩ Naaŋmɩn kpɛb zie a Vʋʋrʋ Sõw ƴãw.

3

1 Alɛ n’a so a mãa, Pol, ɩ̃ puore a Naaŋmɩn. Ɩ̃ be n a gaso pʋɔ a Yeezu Kɩrɩta tome ɩ̃ na tone a nyɩɩm nɩ-bʋʋr-yoru ƴãw a zũú. 2 Nyɩ bãw nɩ a maalʋ a Naaŋmɩn na kʋ̀ m a nyɩ ƴãw a ʋ pʋ-tɩɛrʋ maalʋ ƴãw a, 3 a lɛ ʋ na wul mɛ̃ ɩ̃ bãw a ʋ yel-sɔwla a, mɛ̃ a lɛ ɩ̃ na sɛb ŋmãa-ŋmãa kʋ̀ nyɩ a. 4 Nyɩmɛ wa kanɛ a ɩ̃ sɛbɛ a, nyɩ na nyɛ̃ nɩ a lɛ ɩ̃ na bãw a yel-sɔwla na caarɩ a Kɩrɩta sɛw a. 5 A Naaŋmɩn yel-sɔwla ŋa a, ʋ bɛ tɩ wul ʋ a koro za nɩbɛ mɛ̃ a lɛ ʋ na ƴãw a Vʋʋrʋ Sõw wul ʋ a ƴɛrɛ ŋa a ʋ nɩ-toni na ɩ son a, nɩ a ʋ ƴɛr-manbɛ a ɩ. 6 A Naaŋmɩn yel-sɔwla ʋl n’ɩ ŋa: a Yel-nʋ̃ɔ̀ zũú, a Yeezu Kɩrɩta pʋɔ, ʋ ɩ na a nɩ-bʋʋr-yoru mɩ̀ pʋɔ a gbã-dɩ-bʋ̃-been nɛ pʋɔ, bɛ pʋɔ a ƴãgã-been nɛ pʋɔ, nɩ a nɔ-been nɛ ʋ na ƴãw a pʋɔ. 7 Ɩ̃ lɩɛb ɩ a Yel-nʋ̃ɔ̀ tõ-tõ-bie, a maalʋ a Naaŋmɩn na kʋ̀ m nɩ fãw a zũú. 8 A mãa na ɩ a pʋrɩ woro a Kɩrɩta-nɩbɛ za pʋɔ a, mãa n’ʋ a Naaŋmɩn kʋ̀ a maalʋ ŋa, k’ɩ̃ɩ hieri yel a Kɩrɩta Naalʋ na bɛ vʋʋr a Yel-nʋ̃ɔ̀ kʋ̀ a nɩ-bʋʋr-yoru, 9 ɛ ɩ a ɩ cãa a nɩsaalbɛ za zie, a lɛ a Naaŋmɩn na mɩ́ ɩ a ʋ yel-sɔwla tu a ʋ tub a; ʋl na ɩ bome za íre a, ʋ ɩ n a ʋ yel-sɔwla ŋa gã koro za a ʋl mɩŋa pʋɔ. 10 A ŋa n’a a ƴɛrɛ ŋa, a Lãw-yir ƴãw, a salom zu naalʋ-dɩrbɛ nɩ fãw dem bãw a Naaŋmɩn yã-bãwfʋ pɔlɛ za. 11 A a ŋa za tu n a lɛ a Naaŋmɩn na tɩ cɔbrɩ a yele bìn kʋra lɛ a, a yele ʋ na maalɩ a tɩ Sore Yeezu Kɩrɩta pʋɔ a. 12 A Kɩrɩta tɩ na saw de ɛ lãw nɩ a ƴãw n’a, tɩ mɩ́ sʋ̃ɔmɩ saw bɛr dɛ̃bɩ̃ɛ ɛ ar a Naaŋmɩn niŋé. 13 A na ɩ a ŋa a, ɩ̃ zɛlɛ nyɩ na, nyɩ ta saw a kpɩɛrʋ ɩ̃ na sawr dier a nyɩ ƴãw a tʋ̃ɔ nyɩ ɛ, a ɩ n a nyɩ yúor-vɩɛlʋ-danʋ. 14 Alɛ n’a so ɩ̃ gbine dume a Naaŋmɩn Sãà niŋé, 15 ʋl zie dɔwlʋ za na yi, a salom zu nɩ a tẽw zu ka a. 16 Ʋl na kpɛ yúor-vɩɛlʋ-danʋ naalʋ a, ɩ̃ zɛlɛ na k’ʋʋ ɩ a Vʋʋrʋ kʋ̀ nyɩ a fãw, k’aa nyɩ pʋ̃ɔmɩ́ nɩr tɛr fãw. 17 Ʋ saw a Kɩrɩta kpɩɛr a nyɩ socie pʋɔ, a nyɩ Naaŋmɩn-sawfʋ zũú, nyɩ tɛ nyɩgɛ ɛ kpɛmɛ a nɔ̃wfʋ pʋɔ. 18 Lɛ n’a nyɩ na tʋ̃ɔ bãw, lãw nɩ a Kɩrɩta-nɩbɛ za, a lɛ a Kɩrɩta nɔ̃wfʋ na yɛlmɛ̃ ɛ wõwme a, na kɛrɩ ɛ zulme a, 19 ɛ́ bãw a Kɩrɩta nɔ̃wfʋ na gãw bãwfʋ za a, lɛ n’a a Naaŋmɩn na paalɩ nyɩ ʋ za. 20 A Naaŋmɩn, na na tʋ̃ɔ mɩ́ maalɩ yel za tɩ zuo nɩ a lɛ tɩ na zɛlɛ bɩɩ tɩɛrɛ a, a ʋ fãw na tone a tɩ pʋɔ a zũú a, 21 ʋlɛ so yúor-vɩɛlʋ-danʋ a Lãw-yir pʋɔ a Yeezu Kɩrɩta yúor ƴãw, kʋra lɛ nɩ yome yome za. Amɛn.

4

1 A mãa na be a gaso pʋɔ a Sore yúor ƴãw a, ɩ̃ zɛlɛ nyɩ na, nyɩɩm a Naaŋmɩn na bʋɔlɩ a, kɛ́ nyɩ vʋʋrɛ nyɔ-vʋʋrʋ na sɛw taa nɩ a bʋɔlʋ ŋa nyɩ na wõ a. 2 Nyɩ tɛr nyɩ tʋɔra siwru yaga, nyɩ tɛr su-baalʋ nɩ su-nyɔwra, nyɩ dier taa sãwna bɛrɛ nɩ nɔ̃wfʋ. 3 A lãw-taa a Vʋʋrʋ Sõw na tɩrɛ a, nyɩ ƴãw fãw tɛr ʋ vla, a ƴã-ɓaarʋ na lãw nyɩ taa a zũú. 4 Mɛ̃ a lɛ a nyɩ bʋɔlʋ na bʋɔlɩ nyɩ tɩɛr-been pawfʋ ƴãw a, lɛ n’a ƴãgã-been yõ be, Vʋʋrʋ been yõ mɩ̀ be. 5 Sore been yõ n’ʋ be, Naaŋmɩn-sawfʋ been yõ, suob been yõ, 6 Naaŋmɩn been yõ na ɩ a bɛ za Sãà a, na so bɛ za a, na tone bɛ za zie a, ɛ lãw nɩ bɛ za a. 7 Ɛ cɛ a maalʋ al a Kɩrɩta na tɩr a, tɩ za been been páw nɩ maalʋ kãw a pʋɔ. 8 Lɛ so a Sɛb-sõw ƴɛr-bir ŋa yel: «Ʋ na do a sa-zu a, ʋ nyɔw nɩ nɩbɛ bɛ ɩ gaso nɩbɛ, ɛ ʋ kʋ̀ bʋ̃-kʋrɩ a nɩsaalbɛ.» 9 A «ʋ do na» ŋa pɛr ɩ bo? Alɛ bɛ ɩ k’ʋʋ mɩ̀ siw nɩ a tẽw pʋɔ̃mɩ́ za? 10 A sob nɛ na siw a, mɩ̀ cãa n’ɩ a sob nɛ na do tɩ gãw bom za a sa-zu, k’ʋʋ tʋ̃ɔ paalɩ bom za a. 11 Ɛ a bʋ̃-kʋrɩ ʋ na tɩr a n’ɩ a nɩ-toni nɩ a Naaŋmɩn-ƴɛr-manbɛ, a Yel-nʋ̃ɔ̀ hierbɛ nɩ a nɩbɛ kaarbɛ nɩ a wul-wulbɛ, 12 k’ʋʋ tʋ̃ɔ cɔbrɩ a Kɩrɩta-biir vla a bɛ tome ƴãw: a Kɩrɩta ƴãgan mɛb ƴãw, 13 gùre nɩ a lɛn daar tɩ za na na lãw taa ɩ been a Naaŋmɩn-sawfʋ pʋɔ ɛ bãw a Naaŋmɩn Bie a, a lɛn daar tɩ na na ɩ nɩ-bɛrɛ, ta mɛ̃ a Kɩrɩta na ta a ʋ tab za a. 14 Lɛ n’a tɩ kʋ̃ cãa ɩ bibiir wul-pɛ-bʋʋrɛ za sɛsɛb-pɩl nɩ kʋ̃ɔ-mie na darɛ viire nɩ, ɛ a nɩsaalbɛ nɩ a bɛ cɩbɛ bɛlɛ ƴãwn tulu pʋɔ a ɩ. 15 Tɩmɛ nɩ̃ɛ wa yere a yel-mɩŋa nɩ nɔ̃wfʋ a, tɩ na kɛrɛ nɩ a yele za pʋɔ tarɛ a Kɩrɩta na ɩ a zu a. 16 A ʋl zũú n’a a ƴãgan ɓã taa ɩ been ɛ kpɛmɛ, a kɔbɛ tuor-taa ziir na ɩ a ziir za nyɔw taa vla vla a ƴãw. A na ɩ a ŋa a, a ƴãgan ɓɛrmɛ̃ za wa tone vla a, a nɩr ƴãgan za mɩ́ bɩrɛ na ɛ tarɛ a nɔ̃wfʋ zũú. 17 A na ɩ a ŋa a, bom ŋa n’ʋ ɩ̃ yere kʋ̀rɛ nyɩ lãw nɩ kpaalʋ a Sore yúor ƴãw: nyɩ ta cãa ɩrɛ mɛ̃ a nɩ-bʋʋr-yoru na tuur a bɛ tɩɛr-zawlɛ a ɩ. 18 Lige liw na pàw a bɛ yã, bɛ bɛ pʋɔ a nyɔ-vʋʋrʋ a Naaŋmɩn na tɩrɛ a pʋɔ ɩ, bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a bɛ zɔnʋ kpawl ɩ a bɛ socie. 19 Bɛ bɛ cãa bãw bʋ̃ʋ n’ɩ vĩ ɛ, alɛ so bɛ so pɩ̃ɔ yele tɛwr maalɛ, mɩ́ nyɔw bɛ tʋɔra gu ɩ-fa-bʋʋrɛ za maalʋ ƴãw. 20 A nyɩɩm a, a ŋa bɛ n’a bɛ wul nyɩ a Kɩrɩta nyɩ bãw ɛ. 21 A ʋ yele n’a nyɩ wõ, ɛ ʋlɛ n’ʋ bɛ wul nyɩ a tu a yel-mɩŋa na be a Yeezu pʋɔ a. 22 A koro za ɩ-ɩrɩ n’a a fɛr kɛ́ nyɩ bɛr, ɛ ír a nɩsaal kʋra bɛr, a ʋ bɛlʋ tɩɛrʋ ɩ na ʋ wɩɛr a loba. 23 Nyɩ saw bɛ ɩ nyɩ lɩɛbɩ nɩ-paalɛ a nyɩ yã pʋɔ nɩ a nyɩ tɩɛrʋ pʋɔ; 24 nyɩ de a nɩ-paala ɩ-ɩrɩ, a ʋl a Naaŋmɩn na ír ʋ ŋmɛ̃ taa nɩ ʋ, ɛ mɩ́ sãá nyɔ-vʋʋrʋ na tu sɔr ɛ ɩ sõw a pʋɔ, ɛ yi yel-mɩŋa zie a. 25 A na ɩ a ŋa a, nyɩ bɛr a ziri: ŋa za mɩ́ yel a yel-mɩŋa kʋ̀ ʋ tɔ-sob, tɩ za na ɩ ƴãgã-been ɓɛrmɛ̃ a ƴãw. 26 Nyɩ ya nyɛ̃ nɩ suur bɩɩ? Nyɩ taa maalɛ yel-bier ɛ; mʋ̃tɔ̃w ta kpɛ ɛ a nyɩ suur cãa bɛ ɓãa ɩ. 27 Nyɩ ta bɛr vuo kʋ̀ a Gɛgɛra ʋ so nyɩ ɛ. 28 Sob nɛ na tɩ dãw zure a, ʋ bɛr a nyãnyuwlu ɛ nɩ̃ɛ ƴãw fãw tone nɩ a ʋ nuru, mɛ̃ a lɛ a na sɛw a, tʋ̃ɔ mɩ́ páw bom ɩ kʋ̀ sob nɛ na bɛ tɛr a. 29 Ƴɛr-faa za bɛ sɛw k’ʋʋ yi a nyɩ nʋɔrɩ́ ɛ, ɛ cɛ nyɩ ƴɛrɛ ƴɛr-bie na tɛr yel-ɩra a, na na tʋ̃ɔ sõw ɛ wa n maalʋ a bɛlɩ dem na bɛrɛ wone nyɩ a zie. 30 Nyɩ ta ɩ a Vʋʋrʋ Sõw tɛr pʋ-sãwna ɩ, ʋlɛ n’ɩ a bãwfʋ a Naaŋmɩn na ƴãw nyɩ, gùre nɩ a faafʋ bibir nãa wa vɩɛ a. 31 Bom nɛ za na ɩ pʋ-sãwna, suur, su-ɩb, zɛbr-gɔmɛ̃ bɩɩ zʋmɛ a, nyɩ ɩ a za bɔr a nyɩ zie, lãw nɩ a po-tuolu bʋʋrɛ za. 32 Nyɩ ɩ nɩ-vɩɛlɩ a nyɩ cara pʋɔ, ɛ zɔrɛ taa nɩ-baalʋ dɩrɛ nɩ suur kʋ̀rɛ taa, mɛ̃ a lɛ a Naaŋmɩn na dɩ suur kʋ̀ nyɩ a Kɩrɩta ƴãw a.

5

1 A na ɩ a ŋa a, nyɩ cɔwrɛ a Naaŋmɩn, nyɩ na ɩ a ʋ bi-nɔnɩ a ƴãw. 2 Nyɩ tɛr nɔ̃wfʋ ɩ-ɩrɩ mɛ̃ a Kɩrɩta a, ʋ nɔ̃w tɩ na, ɛ de ʋ tʋɔra tɩr a tɩ ƴãw, ɩ dekʋb-bom nɩ bawr-maal-bom na nyuur nʋ̃ɔ̀ nʋ̃ɔ̀ a Naaŋmɩn zie a. 3 Nyɩ pʋɔ nɩ a Naaŋmɩn nɩ-bʋʋrɛ pʋɔ, lɛ so a bɛ sɛw kɛ́ bɛ lɛ por pɩ̃ɔ yele nɩ nɩ-fa-ɩb bʋʋrɛ kãw za lãw nɩ nyuur yúor a nyɩ pʋɔ ɩ. 4 A mɩ̀ bɛ sɛw kɛ́ ƴɛr-pɔmɛ bɩɩ dãbol-ƴɛrʋ bɩɩ dɩɛnʋ ƴɛr-faar yire a nyɩ nʋɔrɩ́ ɛ. Nyɩ mɩ́ vɛ̃ kɛ puore a Naaŋmɩn barka. 5 Nyɩ bãwnɩ a vla, pɩ̃ɔ yel-maalɛ za a, ɩ-fa-maalɛ za nɩ mimir sob, na ɩ tɩɩb-maalɛ a, bɛ kãw za bɛ pʋɔrɛ a Kɩrɩta nɩ a Naaŋmɩn Naalʋ gbã-dɩ-bom pʋɔ ɩ. 6 Nyɩ ta saw nɩr kãw za bɛlɩ nyɩ nɩ ƴɛr-zawlɛ ɩ, a a ŋa za n’a mɩ́ sɩrɩ ɩ a Naaŋmɩn suur ìr a nɩ-gaarɩ ƴãw. 7 Nyɩ ta pʋɔ a bɛ ɩ-faar maalʋ pʋɔ ɩ. 8 Nyɩ tɩ dãw na be lige pʋɔ; ƴɛrɛ ŋa a, nyɩ lãw nɩ nɩ a Sore be cãa pʋɔ, nyɩ ɩrɛ mɛ̃ cãa pʋɔ bibiir a. 9 Ɛ a cãa wɔ̃mɛ dɩ na kɛ vɩɛlʋ, mɩnʋ, nɩ yel-mɩŋa. 10 Nyɩ mɩ́ ƴãw fãw bãw bom nɛ na pɛlɩ a Sore pʋɔ a. 11 Nyɩ taa pʋɔrɛ a lige tõ-toni pʋɔ towtow ɛ, a bɛ tɛr tɔnɛ kãw za ɩ, nyɩ nɩ̃ɛ vɛ̃ kɛ wore a. 12 A alɩ bome nɛ a nɩbɛ bɛ ŋa na mɩ́ sɔwlɛ ɩrɛ a, a manʋ mɩ́ ɩrɛ nɩ vĩ. 13 Ɛ cɛ bom nɛ na yi cãa pʋɔ a, a cãa mɩ́ wul ɩ a bom nɛ ŋmɛ̃a za. 14 Ɛ bom za na sãá cãàmɩ́ a ɩ n cãa. Alɛ so bɛ mɩ́ yel: «Ìr, fʋ̃ʋ na gúre a, lɛb ìr a kũuni pʋɔ, ɛ a Kɩrɩta na caalɩ fʋ na.» 15 A na ɩ a ŋa a, nyɩ tɛr maal-ɩb a nyɩ cenu pʋɔ: nyɩ ta cere mɛ̃ dãbole a ɩ, nyɩ cere mɛ̃ yã-bãwnbɛ 16 na tɛr maal-ɩb a vuo ŋa pʋɔ a, a dɩ̃a zie ŋa sɩrɩ bɛ vɩɛl ɛ. 17 A na ɩ a ŋa a, nyɩ ta ɩrɛ dãbol-ɩb ɛ, nyɩ ƴãw fãw bãw a Sore pʋ-tɩɛrʋ vla. 18 Nyɩ ta kuole dãa ɩ, alɛ n’a waar ɩ a faalʋ; ɛ cɛ nyɩ ɩ a Vʋʋrʋ Sõw paalɩ nyɩ. 19 Nyɩ lãw yiele Sɛb-sõw yielu, nɩ danʋ yielu nɩ yielu na yi Vʋʋrʋ Sõw zie a. Nyɩ yiele danɛ nɩ a Sore nɩ nyɩ pʋɔ za. 20 Nyɩ puore a Naaŋmɩn Sãà yaanɩ kʋra lɛ bom za ƴãw, a tɩ Sore Yeezu Kɩrɩta yúor ƴãw. 21 Nyɩɩm na ƴãwnɛ a Kɩrɩta a, nyɩ sawr taa nɛɛ. 22 Pɔwbɛ ɛ, nyɩ sawr a nyɩ sɩrbɛ nʋɔr, mɛ̃ a lɛ nyɩ na sawr a Sore nʋɔr a. 23 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a sɩr n’ɩ a pɔw nɩ-kpɛ̃ɛ mɛ̃ a lɛn tɔr za a Kɩrɩta na ɩ a Lãw-yir nɩ-kpɛ̃ɛ a, ʋl na ɩ a ʋ ƴãgan faarɛ a. 24 Ɛ cɛ mɛ̃ a lɛ a Lãw-yir na sawr a Kɩrɩta nʋɔr a, a pɔwbɛ, bɛ sawr a bɛ sɩrbɛ nʋɔr a yele za pʋɔ. 25 Sɩrbɛ ɛ, nyɩ nɔnɛ a nyɩ pɔwbɛ mɛ̃ a lɛ a Kɩrɩta na nɔ̃w a Lãw-yir tɩ de ʋ tʋɔra tɩr a ʋ ƴãw a. 26 Ʋ ɩ n a ŋa bɔbr k’ʋʋ pɛw ʋ nɩ a kʋ̃ɔ nɩ a Naaŋmɩn ƴɛrʋ, ʋ ɩ sõw. 27 Ʋ tɩ bɔbr a kɛ́ a Lãw-yir ar a ʋ niŋé vɩɛl nyɩwrɛ, ɛ ta tɛr dɛwr ɛ, ta vár ƴãgan ɛ, ta tɛr faalʋ za ɩ, ʋ tɩ bɔbr a k’aa Lãw-yir ɩ sõw ɛ ta tɛr sãwna nɩr yere ɩ. 28 A ŋa n’a a fɛr kɛ a sɩrbɛ nɔnɛ a bɛ pɔwbɛ, mɛ̃ a bɛ mɩŋa ƴãgan a. Ʋlɩ sob na nɔnɛ a ʋ pɔw a, ʋ tʋɔra n’ʋ ʋ nɔnɛ. 29 Nɩr za bɛ dãw hɩɛn a ʋ mɩŋa ƴãgan ɛ, ʋ nɩ̃ɛ na mɩ́ vɛ̃ kɛ guole ʋ, ɛ kaarɛ a ʋ zie vla, mɛ̃ a lɛ a kɩrɩta na ɩrɛ a ʋ Lãw-yir ƴãw a, 30 a Lãw-yir na ɩ a ʋ ƴãgan, ɛ tɩ za ɩ a ʋ ƴãgan ŋa ɓɛrmɛ a. 31 Alɛ n’a so, mɛ̃ a lɛ a Sɛb-sõw na yel a: « A dɛb na mɩ́ bɛr a ʋ sãà nɩ a ʋ mã, ɛ tɩ lãw nɩ a ʋ pɔw, bɛ za ayi lɩɛbɩ nɩ-been.» 32 A yel ŋa, na bɛ tɛr bãw baarʋ a, ɩ n yel kpɛ̃ɛ: mãa yere na k’ʋʋ caar ɩ a Kɩrɩta nɩ a Lãw-yir. 33 Alɛ saa ŋmɛ̃ ŋmɩŋmɩn a, a fɛr a kɛ nyɩ kãw za mɩ́ nɔnɛ a ʋ pɔw mɛ̃ a ʋl mɩŋa a, ɛ pɔw za ƴãwnɛ a ʋ sɩr.

6

1 Bibiir i, nyɩ sawr a nyɩ dɔwrbɛ nʋɔr a Sore niŋé, a ŋa n’a sɛw. 2 «Ƴãwnɛ fʋ sãà nɩ fʋ mã» n’ɩ a Naaŋmɩn nɔ-ƴãwna dãw-niwn sob, a Naaŋmɩn na ƴãw lãw nɩ maalʋ nʋɔr ŋa a: 3 «Kɛ́ fʋ tʋ̃ɔ wõne nʋ̃ɔ̀ ɛ páw nyɔ-vʋʋr-wogo a tẽw zu.» 4 Nyɩɩm dɔwrbɛ ɛ, nyɩ ta gaarɛ a nyɩ bibiir bɛrɛ ɩ, nyɩ guole bɛ nɩ wulu nɩ kpaalʋ na yi a Sore zie a. 5 Gbãgbaar ɩ, nyɩ sawr a nyɩ tẽw zu ka nɩbɛ na so nyɩ a nʋɔr, nɩ ƴãwfʋ nɩ zɔba, nɩ nyɩ pʋɔ za mɛ̃ a Kɩrɩta nʋɔr ʋ nyɩ sawr a. 6 Nyɩ ta ɩrɛ a a ŋa bɛ na piwre nyɩ a zũú ɛ, mɛ̃ nyɩ bɔbr a kɛ nyɩ ɩrɛ a pɛlɩ nɩsaalbɛ pʋɔ a ɩ; ɛ cɛ nyɩ ɩrɛ mɛ̃ Kɩrɩta gbãgbaar na páwr a Naaŋmɩn pʋ-tɩɛrʋ maalʋ ƴãw a. 7 Nyɩ tone nɩ pʋ-pla, mɛ̃ a Sore mɩŋa n’ʋ nyɩ tone, ɛ a bɛ ɩ nɩsaalbɛ nɛ bɛ a ɩ. 8 Nyɩ bãwnɩ a na, bʋ̃-vla nɛ ŋa za na maalɩ a, ʋ ɩ n gbãgbaa bɩɩ nɩr na so ʋ tʋɔra a, ʋ na lɛb a páw ʋ a Sore zie. 9 Ɛ nyɩɩm na so a gbãgbaar a, nyɩ mɩ̀ ɩrɛ a lɛ a bɛ zie. Nyɩ bɛr a bɛ tanʋ. Nyɩ bãwnɩ a na, nyɩɩm nɩ a bɛl za Sore be n a sa-zu, ɛ ʋl bɛ tɛr owru kãw za a nɩsaalbɛ ƴãw ɛ. 10 A al na cɛ a n’ɩ kɛ́ nyɩ tɛr fãw na yi nyɩɩm nɩ a Sore lãw taa pʋɔ a, nyɩ tɛr fãw na yi a ʋ fãw na kpɛmɛ bɛ tɛr tɔ a pʋɔ. 11 Nyɩ de a Naaŋmɩn zɛbr bome, tʋ̃ɔ zɛb tʋ̃ɔ nɩ a Gɛgɛra yã-maalʋ. 12 Nɩsaal bɛ n’ʋ tɩ zɛbr ɩ ɛ, niwn-dierbɛ nɩ kpɛnʋ dem a, a bɛlɩ dem na so a lige tẽ-daa ŋa a, nɩ a kɔ̃tɔ̃-faar na be a salom zu a, bɛlɛ nɛ bɛ tɩ zɛbr ɩ. 13 A lɛ so, nyɩ de a Naaŋmɩn zɛbr bome, lɛ n’a a bibi-faa-bibir, nyɩ kʋ̃ saw bɛ tʋ̃ɔ nyɩ ɛ, ɛ cãa tʋ̃ɔ ar sa-ƴẽwn a a ŋa za pùorí. 14 A na ɩ lɛ a, nyɩ ìr cɔbrɩ gu: nyɩ de a yel-mɩŋa sɛ sɩ̃ɛmɩ́ mɛ̃ kpawr a, ɛ su a mɩnʋ mɛ̃ zɛbr nyãa-kpale a. 15 Ɛ a ƴã-ɓaarʋ Yel-nʋ̃ɔ̀ hieru ton na faarɛ a, ɩ nafawr nyɩ ƴãw. 16 Ɛ baa zuo a za, nyɩ de a Naaŋmɩn-sawfʋ ʋ ɩ a kur-pãgala, ʋ na sõw nyɩ na nyɩ kpiiri a pime vũu a Faalʋ-sob na tɛbr ɩ nyɩ a. 17 Nyɩ saw de a faafʋ mɛ̃ kpawɔ-kpow nyɩ na vɔblɩ a, ɛ tɛr a Vʋʋrʋ Sõw zɛbr sɔ-kpɛ̃ɛ, a pɛr lɛ kɛ a Naaŋmɩn ƴɛrʋ. A zɛbr bome (6.14-17). 18 Nyɩ puore zɛlɛ a a ŋa za a Naaŋmɩn zie. A Vʋʋrʋ Sõw, ʋ sõwne nyɩ, nyɩ puore kʋra lɛ. A lɛ ƴãw a, nyɩ bɛr gʋ̃ɔ ɛ taa lɛbr pùor ɛ. Nyɩ puore kʋ̀rɛ a Naaŋmɩn nɩ-bʋʋrɛ za; 19 nyɩ mɩ̀ puore kʋ̀rɛ mɛ̃, kɛ́ Naaŋmɩn ƴãw a ƴɛr-bie al na sɛw a a ɩ̃ nʋɔrɩ́, k’ɩ̃ tʋ̃ɔ ɓãa ƴãw manɩ a Yel-nʋ̃ɔ̀ yel-sɔwla wul ʋ sãá. 20 Ɩ̃ na saa be a gaso pʋɔ a, ɩ̃ cãa na ɩ nɩr bɛ na tõ a Yel-nʋ̃ɔ̀ ŋa yúor ƴãw a. Lɛ so, nyɩ puore kʋ̀rɛ mɛ̃, k’ɩ̃ tʋ̃ɔ ɓãa ƴãw manɛ ʋ mɛ̃ a lɛ a na fɛr k’ɩ̃ɩ ɩrɛ a. 21 A tɩ yɛb-nɔna Tɩsɩkɩ mɩ̀ na lãw nɩ mɛ̃ tone a Sore bɛ lɛbr pùor a, na manɩ nɩ a ɩ̃ yele za kʋ̀ nyɩ, nyɩ tʋ̃ɔ bãw lɛ a na ŋmɛ̃ a ɩ̃ zie a, nɩ bom nɛ ɩ̃ na ɩrɛ a. 22 Ɩ̃ sʋ̃ɔm a tõ ʋ a nyɩ zie, k’ʋʋ wa manɩ a tɩ yele kʋ̀ nyɩ ɛ mɔwlɩ nyɩ. 23 A Naaŋmɩn Sãà nɩ a Sore Yeezu Kɩrɩta kʋ̀ a yɛbr za ƴã-ɓaarʋ, nɔ̃w-taa nɩ Naaŋmɩn-sawfʋ. 24 A bɛlɩ dem za na nɔnɛ a tɩ Sore Yeezu Kɩrɩta nɩ nɔ̃wfʋ na bɛ tɛr sãwfʋ a, a Naaŋmɩn maalʋ, ʋ be a bɛ zie.