2 KORƐ̃TƖ

1

1 A mãa Pol, Naaŋmɩn na nɔ̃w yã ƴãw ɩ̃ ɩ a Kɩrɩta Yeezu nɩ-tona a, nɩ a tɩ yɛb Timote, tɩmɛ nɛ bɛ kʋ̀rɛ a sɛbɛ ŋa a Naaŋmɩn Lãw-yir na be a Korɛ̃tɩ tẽw a, lãw nɩ a Kɩrɩta-nɩbɛ za na be a Akayi a. 2 A Naaŋmɩn tɩ Sãà nɩ a Sore Yeezu Kɩrɩta maalʋ nɩ ƴã-ɓaarʋ, a be a nyɩ zie. 3 A Naaŋmɩn, tɩ Sore Yeezu Kɩrɩta Sãà, su-ɓaarʋ Sãà nɩ mɔwlʋ za Naaŋmɩn tɛr ɩ puoru. 4 Ʋ mɩ́ mɔwlɛ tɩ nɩ a tɩ kpɩɛrʋ za pʋɔ, kɛ́ tɩ mɩ̀ tʋ̃ɔ mɔwlɛ a bɛlɩ dem za na be kpɩɛrʋ pʋɔ a, a mɔwlʋ a tɩɩm mɩŋa na páwr a Naaŋmɩn zie a ƴãw. 5 Mɛ̃ a lɛ tɩ na pʋɔ a Kɩrɩta tuo pʋɔ yaga za a, lɛ mɩ̀ n’a tɩ mɩ́ páw mɔwlʋ yaga za a Kɩrɩta ƴãw. 6 Tɩ be n kpɩɛrʋ pʋɔ bɩɩ? A nyɩ mɔwlʋ nɩ a nyɩ faafʋ ƴãw n’a. Tɩ nyɛ̃ nɩ mɔwlʋ bɩɩ? A nyɩ mɔwlʋ n’a, kɛ́ nyɩ tʋ̃ɔ saw de a tuo al tɛɛ za tɩ mɩ̀ na wone a. 7 Ɛ a tɩɛrʋ tɩ na tɛr a nyɩ ƴãw a bɩ na; tɩ bãwnɩ a na: nyɩ na lãw nɩ tɩ a tuo pʋɔ a, nyɩ mɩ̀ lãw nɩ tɩ nɩ a mɔwlʋ pʋɔ. 8 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, yɛbr ɩ, tɩ bɛ bɔbr kɛ́ nyɩ ɩ zɔn a kpɩɛrʋ na ta tɩ a Azi a ƴãw ɛ: a kpɛ tɩ na tɩ gãw a tɩ fãw, ɛ̀ tɩ bɛ tɩ tɩɛrɛ kɛ tɩ na cãa na vʋʋrɛ ɩ. 9 Tɩɩm tɛɛ za ƴãw a, tɩ tɩ yel a kɛ tɩ kpi na baarɩ, lɛ so tɩ bɛ tɩ cãa ƴãw a tɩ tɩɛrʋ a tɩɩm mɩŋa ƴãw ɛ, tɩ tɩ de nɩ a tɩ tɩɛrʋ ƴãw a Naaŋmɩn ƴãw, ʋl na mɩ́ ɩ a kũuni bɛ lɛb yi a. 10 Ʋlɛ n’ʋ faa tɩ a kũu ŋa tɔ ƴãw, ɛ na cãa faa tɩ; ʋl ƴãw n’a tɩ ƴãw a tɩ tɩɛrʋ, ʋ na cãa na faa tɩ. 11 Ɛ a nyɩɩm tɛɛ za mɩ̀ sõwne tɩ na nɩ a nyɩ puoru, k’aa maalʋ tɩ na na páw a nɩ-yaga puoru zũú a, ɩ nɩ-yaga puore a Naaŋmɩn yaanɩ a tɩ ƴãw. 12 A dãsɩɛ ŋa a tɩ tɩɛrʋ na dɩ a tɩ ƴãw a n’ɩ a tɩ dɛpaal-bom: a tɩ ɩb a tẽw zu a, baa zuo a za a nyɩ zie a, bɛ tɩ tɛr a mɩnɛ kãw ɛ, ɛ ɩ vɩɛlʋ tɛwr, ɛ a za yi a Naaŋmɩn zie; nɩsaal yã-bãwfʋ bɛ n’a tɩ tɩ ɩrɛ nɩ ɛ, Naaŋmɩn maalʋ n’a. 13 Tɩ bɛ sɛbr nyɩ bʋ̃-yoru kãw za, a bɛ ɩ a al tɔr za nyɩ na kanɛ ɛ wone a ɩ. Ɛ ɩ̃ tɩɛrɛ na kɛ́ nyɩ na tʋ̃ɔ na bãw a yel ŋa pɛr za, 14 ʋl nyɩ na bãw cɛ ŋmãa a ƴɛrɛ ŋa a: a tɩ Sore Yeezu waa bibir a, tɩ na ɩ n a nyɩ dɛpaal-bom, mɛ̃ a lɛ nyɩ na ɩ a tɩ dɛpaal-bom a. 15 A tɩɛrʋ ŋa na bɛ bʋnɛ a zũú n’a, ɩ̃ tɩ de niwn yel k’ɩ̃ɩ na wa n a nyɩ zie wa ɩ nyɩ páw maalʋ gb’aa ayi dɔwlɩ, 16 ɛ ɩ̃ yi a nyɩ zie cen Masedʋan, ɛ pãa tɩ yi a Masedʋan lɛb wa a nyɩ zie, nyɩ wa sõw mɛ̃ ɩ̃ cen a Zude. 17 A a ŋa ɩ̃ na tɩ tɩɛr k’ɩ̃ɩ ɩ a, ɩ̃ bɛ tɩ tɩɛrɩ tɔ bɩɩ? Bɩɩ a lɛ ɩ̃ na tɩɛrɩ k’ɩ̃ɩ maalɩ a, ɩ n nɩsaalbɛ pʋ-tɩɛrʋ tɛwr? A ɩ lɛ ɩ̃ mɩ́ lãw yel a «ʋ̃ʋ» nɩ a «ʋ̃ʋ’hʋ̃» ʋ? 18 A Naaŋmɩn dɩ n a ɩ̃ dãsɩɛ k’aa tɩ ƴɛrʋ a nyɩ zie bɛ tɩ ɩ «ʋ̃ʋ» nɩ «ʋ̃ʋ’hʋ̃» ɛ. 19 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a Naaŋmɩn Bie Yeezu Kɩrɩta tɩ na hieri yel kʋ̀ nyɩ a, mãa nɩ a Sɩlvɛ̃ nɩ a Timote a, ʋ bɛ tɩ ɩ «ʋ̃ʋ» nɩ «ʋ̃ʋ’hʋ̃» ɛ, ʋ tɩ ɩ n «ʋ̃ʋ» tɛwr kʋra lɛ. 20 A maalʋ al za a Naaŋmɩn na yel k’ʋʋ na tɩr a a, a ʋ pʋɔ n’a a za «ʋ̃ʋ» be. A na ɩ lɛ a, a Yeezu Kɩrɩta n’ʋ so tɩ mɩ́ sɔw «Amɛn», a Naaŋmɩn yúor-vɩɛlʋ-danʋ ƴãw. 21 A sob nɛ na mɩ́ ɩ tɩ kpɛmɛ lãw nɩ nyɩ ɛ lãw nɩ a Kɩrɩta a, ɛ ʋ zɛ tɩ a kãa sõw a, a Naaŋmɩn n’ʋ, 22 ʋl na ŋmãa a ʋ bãwfʋ ƴãw tɩ, ɛ ƴãw a Vʋʋrʋ Sõw a tɩ socie pʋɔ, ʋ ɩ a maalʋ tɩ nãa páw a bãwfʋ a. 23 Mãa a, Naaŋmɩn n’ɩ a ɩ̃ dãsɩɛ sob, ʋ ɩ ɩ̃ kpi mãa wa ŋmarɛ ziri a: a nyɩ vla ƴãw n’a ɩ̃ bɛ lɛb wa a Korɛ̃tɩ ɛ. 24 Tɩ bɛ bɔbr kɛ tɩ fɛrɛ nyɩ a nyɩ Naaŋmɩn saw-deb pʋɔ ɩ, bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, nyɩ kpɛmɛ nɩ a saw-deb pʋɔ; ɛ cɛ tɩ bɔbr a kɛ tɩ lãw nɩ nyɩ tone kɛ̀ nyɩ wone nʋ̃ɔ̀.

2

1 A na ɩ a ŋa a, ɩ̃ yel a k’ɩ̃ɩ bɛ lɛbr waar a nyɩ zie ɩ, ɩ̃ na bɛ bɔbr kɛ́ nyɩ lɛb tɛr pʋ-sãwna a ƴãw. 2 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, mãa wa ɩ nyɩ tɛr pʋ-sãwna a, ãa n’ʋ na lɛb ɩ nʋ̃ɔ̀ kpɛ m, a bɛ ɩ a sob nɛ ɩ̃ na ɩ ʋ tɛr pʋ-sãwna a? 3 Alɛ so ɩ̃ sɛb nyɩ a a ŋa, k’aa bɛlɩ dem nãá tɩ ƴãw mɛ̃ nʋ̃ɔ̀ a, bɛ ta ɩ pʋ-sãwna tɛr mɛ̃ a lɛn daar ɩ̃ nãa ta a nyɩ zie a ɩ. A nyɩɩm ƴãw a, ɩ̃ bɛ bʋnɛ ɩ, a ɩ̃ nʋ̃ɔ̀ mɩ̀ na ɩ n a nyɩ za dem. 4 Sɩza n’a, kpɩɛrʋ nɩ pʋ-sãwna yaga tɛr mɛ̃ na, ɩ̃ sɛbr nyɩ kone nɩ marmar ƴãw pʋɔ, ɛ cɛ a bɛ ɩ k’ɩ̃ɩ ɩ nyɩ tɛr pʋ-sãwna ɩ, ɛ ɩ k’ɩ̃ɩ ɩ nyɩ bãw ɩ̃ na nɔnɛ nyɩ bɛ tɛr manʋ a. 5 Nɩr wa n’ʋ so pʋ-sãwna be be a, mãa bɛ n’ʋ ʋ ƴãw a pʋ-sãwna ɩ, a nyɩ za nɛ bɛ, bɩɩ, tɩ ta dɔwlɩ kʋ̃ɔ ɛ, a nyɩ mɩnɛ nɛ bɛ. 6 A nyɩ yaga zie wa yel k’aa nɩr ŋa tɔ sãw na a, a man ʋ na. 7 Ɛ cɛ nyɩ nɩ̃ɛ dɩ suur kʋ̀ ʋ ɛ mɔwl ʋ, k’ʋ taa wa mab tɛr pʋ-sãwna zuo ɛ. 8 Alɛ so ɩ̃ zɛlɛ nyɩ, kɛ́ nyɩ wul nɔ̃wfʋ ɩb a ʋ zie. 9 Bom ŋa ƴãw n’a ɩ̃ tɩ sɛb nyɩ: ɩ̃ tɩ bɔbr a k’ɩ̃ɩ ɩ nyɩ kaa nyɛ̃, nyɩ cãa na sawr a ɩ̃ nʋɔr kʋra lɛ bɩɩ. 10 Sob nɛ sãwna nyɩ na mɩ́ de bɛr a baarɩ a, ɩ̃ mɩ̀ mɩ́ de na bɛr a baarɩ, sãwna wa sɩrɩ be be a fɛr k’ɩ̃ɩ de bɛr a baar a. Ɛ mãa a, mãa wa de nɩr sãwna bɛr a baarɩ a, a nyɩ ƴãw n’a ɩ̃ ɩ a lɛ a Kɩrɩta niŋé, 11 k’aa Sɩtaana ta bɛ̀lɩ tɩ nyɔw ɛ; bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, tɩ bɛ ɩ zɔn a ʋ pʋ-tɩɛrʋ ƴãw ɛ. 12 Ɩ̃ na tɩ ta a Tʋrʋwasɩ a Yeezu Kɩrɩta Yel-nʋ̃ɔ̀ hieru ƴãw a, a Sore na saa tɩ saw ɩ̃ na tʋ̃ɔ tone vla vla za a, 13 a ɩ̃ tɩɛrʋ bɛ tɩ gã zi-been ɛ, ɩ̃ na bɛ tɩ nyɛ̃ a ɩ̃ yɛb Títɩ̀ a zũú. Lɛ so ɩ̃ tɩ bɛr a Tʋrʋwasɩ tẽw dem ɛ cen a Masedʋan. 14 Naaŋmɩn so yaanɩ! A Kɩrɩta ƴãw a, ʋ mɩ́ ƴãw na tɩ pʋɔ a ʋ zɛb-tʋ̃ɔfʋ nɩbɛ pʋɔ kʋra lɛ, ɛ a tɩɩm zũú, ʋ ɩ bɛ bãw a Kɩrɩta ziir za mɛ̃ tʋrali a nyũu na yi pàw a ziir za a. 15 Sɩza n’a a Naaŋmɩn zie a, tɩ ɩ na mɛ̃ tʋrali na nyuur vla a Kɩrɩta de kʋ̀rɛ a Naaŋmɩn a. Tɩ ɩ n a lɛ a bɛlɩ dem na be a faafʋ sɔr zu a ƴãw, nɩ a bɛlɩ dem na bɔrɛ a ƴãw. 16 Bɛ ŋa zie a, kũu nyũu na waar ɩ kũu a n’a, ɛ bɛ ŋa zie a ɩ nyɔ-vʋʋrʋ nyũu na waar ɩ nyɔ-vʋʋrʋ a. Ɛ ãa n’ʋ sɛw taa nɩ a ton ŋa tɔ? 17 Tɩɩm bɛ ŋmɛ̃ mɛ̃ a nɩbɛ yaga zie na de a Naaŋmɩn ƴɛrʋ ʋ ɩ yɛ̀rʋ́ bom a ɩ. Tɩɩm a, a Naaŋmɩn n’ʋ tõ tɩ, tɩ ƴɛrɛ a ʋ ƴɛrʋ nɩ yel-mɩŋa a ʋ niŋé, lãw nɩ a Kɩrɩta.

3

1 Tɩ lɛb a maal tĩ wule a tɩɩm mɩŋa tɩ na ɩ nɩ-vɩɛlɩ a bɩɩ? Bɩɩ a fɛr a kɛ tɩ mɩ̀ mɩ́ tɛr bãwfʋ sɛb-tʋɔlɩ wa n a nyɩ zie bɩɩ? Bɩɩ kɛ́ nyɩ mɩ́ kʋ̀ tɩ bãwfʋ sɛb-tʋɔlɩ mɛ̃ a nɩbɛ bɛ mɩnɛ a bɩɩ? 2 Nyɩmɛ nɛ bɛ ɩ a tɩ sɛb-tʋɔla, sɛb-tʋɔla bɛ na sɛb ƴãw a tɩ socie pʋɔ a, sɛbɛ nɩsaalbɛ za na na tʋ̃ɔ bãw ɛ kanɩ a. 3 Sɩza n’a, a sãá nɩ cãàmɩ lɛ kɛ́ nyɩ ɩ n a sɛb-tʋɔla a Kɩrɩta na sɛb ɛ̀ tɩ de lʋɔrɩ tɩr a. Sɛb-kʋ̃ɔ bɛ n’a bɛ sɛb ɩ ɛ, a Naaŋmɩn na vʋʋrɛ a, Vʋʋrʋ Sõw n’ʋ; kʋsɛ-pamɛ zu bɛ n’a bɛ sɛb ɛ, a nɩsaalbɛ socie pʋɔ n’a. 4 A ŋa n’a tɩ mɩ́ bɛr tɩɛrʋ a Naaŋmɩn niŋé a Kɩrɩta zũú. 5 A bɛ kaar mɛ̃ tɩ na tʋ̃ɔ na tõ a ton ŋa tɔ nɩ a tɩɩm mɩŋa fãw, a ɩ mɛ̃ tɩɩm zie n’a a yi ɛ; tɩmɛ wa tɛr fãw a, a tɩ fãw yi n Naaŋmɩn zie. 6 Ʋlɛ n’ʋ ɩ tɩ tʋ̃ɔ lɩɛbɩ Wõ-ta-paala tõ-tõ-biir. Sɛbrʋ Wõ-ta-paala bɛ n’ʋ ɛ, Vʋʋrʋ Wõ-ta-paala n’ʋ, bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a sɛbrʋ kʋ́rɛ na ɛ a Vʋʋrʋ tɩrɛ nyɔ-vʋʋrʋ. 7 Bɛ tɩ sɛb ɩ a Naaŋmɩn-Wulu ƴɛr-bie kʋsɛ-pamɛ zu, ɛ́ a Naaŋmɩn yúor-vɩɛlʋ-danʋ tɩ sãá nyɩwrɛ a lɛn daar. A Mõyiir niwn tɩ nyɩwrɛ na k’a Ɩsɩrayɛl biir bɛ tʋɔr jɩrɛ a ʋ niwn nɩ mimie ɩ, ɛ cɛ a vɩɛlʋ ŋa tɩ ɩ n bʋ̃-tɔla. A Naaŋmɩn-Wulu a tõ-nʋɔr na tɩ n’ɩ k’ʋʋ kʋ́rɛ a, a Wulu ŋa wa sãá nɩ yúor-vɩɛlʋ-danʋ sɛw a ŋa a, 8 ŋmɩŋmɩn za n’a a tõ-nʋɔr, a Vʋʋrʋ Sõw na tone a, kʋ̃ tɛr yúor-vɩɛlʋ-danʋ zuo lɛ? 9 A tõ-nʋɔr na waar ɩ kũu a nɩsaalbɛ zie a tɩ tɛr ɩ yúor-vɩɛlʋ-danʋ; ŋmɩŋmɩn za n’a a tõ-nʋɔr, na so a nɩsaalbɛ mɩ́ ɩ nɩ-mɩn a Naaŋmɩn niŋé a, kʋ̃ tɛr yúor-vɩɛlʋ-danʋ zuo lɛ? 10 Mɔ̃ mɩ̀, a dãwdãw yúor-vɩɛlʋ-danʋ bɔr ɩ a ƴɛrɛ ŋa yúor-vɩɛlʋ-danʋ niŋé, ʋ na zuo ʋ polpol lɛ a ƴãw. 11 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a bom ʋl na tɔlɛ a, wa tɩ dãw tɛr yúor-vɩɛlʋ-danʋ a, ŋmɩŋmɩn za n’a a bom nɛ na bere kʋra lɛ a kʋ̃ tɛr yúor-vɩɛlʋ-danʋ zuo lɛ? 12 A yel ŋa ƴãw tɩ na ƴãw a tɩ tɩɛrʋ a n’a so, tɩ ɓãa ƴãw bɛr dɛ̃bɩ̃ɛ. 13 Tɩ bɛ ɩrɛ mɛ̃ a Mõyiir na mɩ́ tɩ de pɛn pàw a niwn k’aa Ɩsɩrayɛl biir ta nyɛ̃ a yúor-vɩɛlʋ-danʋ ŋa, na ɩ bʋ̃-tɔla a, baarʋ ɛ. 14 Ɛ cɛ a bɛ tɩɛrʋ tɩ kpawl a, ɛ wa tɩ tɔ dɩ̃a a, bɛlɛ mɩ́ wa kanɛ a Wõ-ta-kʋra sɛbr a, a pɛn-been nɛ n’ʋ mɩ̀ cãa pàw a bɛ tɩɛrʋ. Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a Kɩrɩta cãa n’ʋ íre a pɛn ŋa bɛrɛ. 15 Cãa wa tɩ tɔ a dɩ̃a mɩ̀ a, a lɛn daar za bɛ na mɩ́ wa kanɛ a Mõyiir sɛbr a, pɛn mɩ́ pàw nɩ a bɛ tɩɛrʋ. 16 A fʋ na lɩɛbɩ a fʋ ɩb tu a Sore a pʋɔ n’a bɛ mɩ́ ír a pɛn ŋa bɛr. 17 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a Sore n’ɩ a Vʋʋrʋ Sõw, ɛ be a Sore Vʋʋrʋ na be a, be n’a a tʋɔra-sob be. 18 Tɩɩm za bɛ na ír a pɛn bɛr tɩ a niwn ƴãw a, tɩ ɩrɛ nɩ a Sore yúor-vɩɛlʋ-danʋ sãanɛ mɛ̃ caala pʋɔ a, tɩ lɩɛb a ŋmɛ̃ taa nɩ a Sore, ʋl na ɩ a Vʋʋrʋ a, ʋlɛ n’ʋ mɩ́ ɩ tɩ yi yúor-vɩɛlʋ-danʋ pʋɔ kpɛ yúor-vɩɛlʋ-danʋ na vɩɛl zuo a pʋɔ.

4

1 Su-ɓaarʋ zũú na n’a Naaŋmɩn kʋ̀ tɩ a tõ-nʋɔr ŋa a, alɛ so tɩ bɛ be na bal bɛr ɛ. 2 Tɩ zawr ɩ ɩb za bɛ na mɩ́ sɔwlɩ ɩrɛ a, nɩ bom za na ɩrɛ vĩ a. Tɩ bɛ tɛr yã-ɩb bɛlɛ nɩ nɩbɛ ɩ, tɩ bɛ tɛwr a Naaŋmɩn ƴɛrʋ tule nɩ a nɩbɛ ɩ, tɩ nɩ̃ɛ na ɩrɛ k’aa yel-mɩŋa sãá, bɔbr ɩ k’aa nɩbɛ za nyɛ̃ kɛ́ tɩ ɩ n nɩ-mɩn a Naaŋmɩn niŋé. 3 Ɛ cɛ a Yel-nʋ̃ɔ̀ tɩ na manɛ a, wa cãa ɩ mɛ̃ ʋ sɔwl a a, a bɛlɩ dem na bɔrɛ a zie n’a ʋ sɔwlɩ, 4 a Naaŋmɩn bɛ-saw-dierbɛ, bɛl a tẽ-daa ŋa naaŋmɩn na zɔ̃w a bɛ tɩɛrʋ, kɛ́ bɛ ta nyɛ̃ a Kɩrɩta Yel-nʋ̃ɔ̀ yúor-vɩɛlʋ-danʋ cãa a, a Kɩrɩta ŋa na ɩ a Naaŋmɩn ŋmɛ̃-ta-tɔ tɔr za a. 5 Tɩɩm mɩŋa bɛ nɛ bɛ tɩ hiere yere kʋ̀rɛ a nɩbɛ ɩ, Sore Yeezu Kɩrɩta n’ʋ. Tɩɩm a, tɩ yere na kɛ tɩ ɩ n a nyɩ tõ-tõ-biir a Yeezu zũú. 6 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a Naaŋmɩn ʋl na yel kɛ: «A cãa, ʋ caalɩ a lige sɔgɔ a», ʋl mɩŋa n’ʋ caalɩ a tɩ socie pʋɔ, k’ʋʋ ɩ tɩ bãw a ʋ yúor-vɩɛlʋ-danʋ cãa na caalɛ a Kɩrɩta niwn ƴãw a. 7 Ɛ cɛ tɩ tɛr ɩ a na-bʋ̃-sɩza ŋa mɛ̃ yawra duwli pʋɔ n’a tɩ ƴãw a, k’aa kpɛnʋ ŋa na bɛ tɛr tɔ a, ta yi tɩɩm zie ɩ, ʋ yi Naaŋmɩn zie. 8 Kpɩɛrʋ bʋʋrɛ za ta tɩ na, ɛ́ a bɛ dĩ tɩ kʋ́ ɛ; a mɩ́ ɩ na mɛ̃ tɩ na tɔl a gu a, ɛ́ tɩ tʋ̃ɔ tɔl; 9 bɛ diw tɩ na gʋɔr ɩ, ɛ́ bɛ páw tɩ ɛ; bɛ lɔb tɩ nɩ tẽw, ɛ cɛ bɛ kʋ́ tɩ ɛ. 10 Kʋra lɛ n’a a Kɩrɩta kũu be a tɩ ƴãganɩ́, k’aa ʋ nyɔ-vʋʋrʋ mɩ̀ tʋ̃ɔ sãá a tɩ ƴãganɩ́. 11 Tɩ na saa cãa vʋʋrɛ a, ɛ cɛ a kũu jɩɛrɛ tɩ nɩ kʋra lɛ a Yeezu yúor ƴãw, k’aa ʋ nyɔ-vʋʋrʋ mɩ̀ tʋ̃ɔ sãá a tɩ ƴãgan na ɩ bʋ̃-kpiira a pʋɔ. 12 A na ŋmɛ̃ a ŋa a, a kũu tone nɩ a tɩ zie, ɛ a nyɔ-vʋʋrʋ tone a nyɩ zie. 13 A Sɛb-sõw yel a: «Ɩ̃ saw na de, alɛ so ɩ̃ ƴɛr.» A tɩɩm mɩ̀, a saw-deb-been ŋa tɩɛrʋ tɩ na tɛr a n’a so tɩ mɩ̀ saw de, ɛ alɛ n’a so tɩ ƴɛrɛ. 14 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, tɩ bãwnɩ a na, a sob nɛ na ɩ a Sore Yeezu ʋ lɛb yi a kũu pʋɔ a, mɩ̀ na ɩ na tɩ lãw nɩ a Yeezu lɛb yi a kũu pʋɔ, ɛ ʋ na de tɩ na lãw nɩ nyɩ a ʋ zie. 15 A nyɩɩm ƴãw n’a tɩ sawr tuo za, k’aa Naaŋmɩn maalʋ tarɛ nɩ-yaga dɔwlɛ, lɛ n’a nɩ-yaga na puore a Naaŋmɩn yaanɩ a ʋ yúor-vɩɛlʋ-danʋ ƴãw. 16 Alɛ so tɩ bɛ be za nãa bal bɛr ɛ. A tɩ nɩsaal ʋl na sãá a, saa sãwnɛ cere a, a tɩ nɩsaal ʋl na be a pʋ̃ɔmɩ́ a, lɩɛbɛ nɩ paala bibir za. 17 A kpɩɛrʋ tɩ na páwr a ƴɛrɛ ŋa a, bɛ zɛ̃ bom a yúor-vɩɛlʋ-danʋ na bɛ dɩ vuo ɛ be kʋra lɛ a ƴãw ɛ. A yúor-vɩɛlʋ-danʋ ŋa ƴãw n’a a kpɩɛrʋ a ŋa cɔbrɛ tɩ. 18 Bom nɛ tɩ na bɔbr kɛ́ tɩ páw a, ʋ bɛ ɩ bom bɛ na mɩ́ nyɛ̃ a ɩ, bom bɛ na bɛ mɩ́ nyɛ̃ a n’ʋ. Bom bɛ na mɩ́ nyɛ̃ a be n be sɛr, ɛ cɛ a bom bɛ na bɛ mɩ́ nyɛ̃ a, be kʋra lɛ.

5

1 Tɩ bãwnɩ a na, a pɛn yir ʋl pʋɔ tɩ na be kpɩɛr a (a pɛr lɛ k’aa tɩ tẽw zu ka ƴãgan) ʋlɛ wa sãw a, Naaŋmɩn cɔbrɛ nɩ kpɛb-zie bɛrɛ tɩ a tẽ-vla pʋɔ, kpɛb-zie na bɛ ɩ nɩsaal nuru bʋ̃-maala a, ɛ be kʋra lɛ a. 2 Ɛ tɩ kone na bɔbr ɩ tuotuo kɛ tɩ ta a tẽ-vla pʋɔ kpɛb-zie, a ɩ mɛ̃ kparʋ tɩ na su dɔwlɩ a tẽw zu ka kpɛb-zie zu a. 3 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, tɩ na su n bom, tɩ kʋ̃ ɩ ƴãgã-zawla ɩ. 4 Sɩza n’a, a tɩɩm na be a pɛn yir ŋa pʋɔ a, tɩ kone na mɛ̃ nɩbɛ na tuo tuor ìre nɩ guur a. Tɩ bɛ bɔbr kɛ tɩ yaa a tẽw zu ka kpɛb-zie bɛr ɛ, tɩ bɔbr a kɛ tɩ su a tẽ-vla pʋɔ dem dɔwlɩ, k’aa nyɔ-vʋʋrʋ vɔl a ʋlɩ bom nɛ na ɩ bʋ̃-kpiira. 5 A sob nɛ na cɔbrɩ tɩ a a ŋa ƴãw a, ʋlɛ n’ɩ a Naaŋmɩn, na kʋ̀ tɩ a Vʋʋrʋ Sõw, ʋ ɩ a maalʋ tɩ nãa páw a bãwfʋ a. 6 A na ɩ a ŋa a, bʋnʋ kãw za bɛ ka a tɩ zie towtow ɛ, tɩ bãwnɩ a na, lɛn daar za tɩ na kpɩɛr a ƴãgan ŋa pʋɔ a, tɩ yi na zaa a tɩ kpɛb-zie zãá nɩ a Sore. 7 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, Naaŋmɩn saw-deb a so tɩ cere, nyɛb bɛ n’a so ɩ. 8 Bʋnʋ kãw za bɛ ka a tɩ zie ɩ, ɛ́ tɩ nyɛ̃ a sa kɛ tɩ yi ɛ bɛr a ƴãgan ŋa, ɛ cen tɩ be a Sore zie. 9 Ɛ cɛ bom nɛ tɩ na bɔbr zuo a za a, n’ɩ kɛ tɩ pɛlɩ a ʋ pʋɔ, tɩmɛ saa na be a ƴãgan ŋa pʋɔ bɩɩ yi kɛ bɛr ʋ a. 10 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a fɛr a kɛ́ tɩ za cen a Kɩrɩta ƴɛrʋ-maalʋ zie ʋ tɩ maal ɩ tɩ a ƴɛrʋ. Lɛn daar a ŋa za na páw bom nɛ na sɛw taa nɩ ʋ a, a vla bɩɩ a faa, a tu a lɛ ʋ na vʋʋrɩ a tẽw zu a. 11 A na ɩ a ŋa tɩ bãw ʋlɩ bom nɛ na n’ɩ a zɔrɛ-a-Sore a, tɩ bɔbr a kɛ tɩ ɩ a nɩsaalbɛ za saw kɛ sɩza n’a. Naaŋmɩn bãw tɩ na tɩ tɔ, ɛ ɩ̃ tɩɛr kɛ nyɩ mɩ̀ bãw mɛ̃ na nɩ a nyɩ pʋɔ tɩ tɔ. 12 Tɩ bɛ lɛb maal tĩ wule nyɩ tɩ na ɩ nɩ-vɩɛlɩ a ɩ, tɩ bɔbr a kɛ́ tɩ ɩ nyɩ nyʋʋr a tɩ ƴãw, kɛ́ nyɩ tʋ̃ɔ mɩ́ tɛr sɔwfʋ sɔw kʋ̀ a bɛlɩ dem na nyʋʋr ɩ-ɩrɩ na sãá a ƴãw, ɛ bɛ nyʋʋr a socir pʋɔ ɩ-ɩrɩ ƴãw a ɩ. 13 Tɩmɛ wa ɩ dãbol-ɩb a, Naaŋmɩn ƴãw n’a tɩ ɩ a dãbol-ɩb; tɩmɛ wa ɩ yã-bãw-ɩb a, nyɩɩm ƴãw n’a. 14 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a Kɩrɩta nɔ̃wfʋ fɩɩrɩ tɩ na tɛr, tɩɩm na bãw kɛ nɩ-been yõ kpi n a nɩbɛ za ƴãw a, ɛ k’aa na ɩ lɛ a, bɛ za lãw nɩ ʋ na kpi a. 15 Ɛ ʋ kpi n a bɛ za ƴãw, k’aa nɩ-vʋʋrɩ ta cãa vʋʋrɛ bɛl mɩŋa ƴãw ɛ, ɛ vʋʋrɛ a ʋlɩ sob nɛ ƴãw na kpi ɛ lɛb yi a bɛ ƴãw a. 16 Lɛ n’a so tɩ bɛ cãa bãw nɩr za nɩsaalʋ bãwfʋ tɛwr ɛ. Tɩmɛ saa tɩ dãw bãw a Kɩrɩta nɩsaalʋ bãwfʋ a, ƴɛrɛ ŋa a, tɩ bɛ cãa bãw ʋ a lɛ ɩ. 17 Lɛ so nɩr wa lãw nɩ a Kɩrɩta a, ʋ lɩɛb ɩ nɩ-paala. Bʋ̃-kʋra tɔl a ɛ bʋ̃-paala n’ʋ be be. 18 Naaŋmɩn zie n’a a za yi, ʋl na ɩ tɩɩm nɩ ʋl lɛ kpɛ taa a Kɩrɩta ƴãw, ɛ ʋ de ʋlɛ nɩ a nɩbɛ lɛ-kpɛ-taa tõ-nʋɔr kʋ̀ tɩ a. 19 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a Kɩrɩta zũú, a Naaŋmɩn n’ʋ tone kɛ́ ʋlɛ nɩ a nɩsaalbɛ za lɛ kpɛ taa, lɛ so ʋ mɩ́ tɩ de a bɛ sãwna bɛr a baarɩ, ɛ ƴãw a lɛ-kpɛ-taa ƴɛr-bie a tɩ nʋɔrɩ́. 20 A na ɩ a ŋa a, a Kɩrɩta n’ʋ tõ n tɩ a tõ-nʋɔr ŋa a nyɩ zie, ɛ a ɩ mɛ̃ a Naaŋmɩn mɩŋa n’ʋ yere kʋ̀rɛ nyɩ nɩ a tɩ nʋɔr a: tɩ zɛlɛ nyɩ nɩ yãayãa, a Kɩrɩta yúor ƴãw, nyɩ saw kɛ̀ nyɩɩm nɩ a Naaŋmɩn lɛ kpɛ taa. 21 A Kɩrɩta bɛ tɩ tɛr yel-bier ɛ, ɛ a Naaŋmɩn tuo ʋ a tɩ yel-bier, kɛ́ tɩ tʋ̃ɔ lãw nɩ ʋ lɩɛbɩ nɩ-mɩn a Naaŋmɩn niŋé.

6

1 Ɛ tɩ na lãw nɩ a Naaŋmɩn tone a, tɩ zɛlɛ nyɩ na kɛ́ nyɩ ta bɛr a ʋ maalʋ nyɩ na páw a lo tẽw wɛ ɩ. 2 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, Naaŋmɩn yere na: «A daar na wa ta a, ɩ̃ saw nɩ a fʋ zɛlʋ, ɛ a faafʋ bibir na wa vɩɛ a, ɩ̃ sõw fʋ na.» Ɛ cɛ a daar ɩ a ŋa na ta a, a faafʋ bibir ɩ a ŋa na vɩɛ a. 3 Tɩ bɛ bɔbr k’aa tɩ tõ-nʋɔr tɛr sãwna bɛ yere ɩ, alɛ so tɩ tone kɛ́ tɩ ta ɩ nɩr kãw za maalɩ yel-bier ɛ. 4 Tɩ nɩ̃ɛ na bɔbr kɛ tɩ sɩrɩ sãá ɩ Naaŋmɩn tõ-tõ-biir a yele za pʋɔ: tɩ dɩrɛ nɩ kanyir yaga ɛ tɛr tʋɔra-nyɔwfʋ a kpɩɛrʋ pʋɔ, a fɛrʋ pʋɔ nɩ a pʋl-vʋ̃ɔ daar. 5 Bɛ pɔb tɩ na, ɛ nyɔw tɩ ƴãw gaso pʋɔ. Bɛ dam ɩ a zu-sɛbla ƴãw ʋ ìr a tɩ ƴãw, tɩ tõ na tɩ bal, tɩ bɛ ũù mimir ɛ, tɩ bɛ dɩ bom ɛ. 6 Tɩ bɔbr a k’aa tɩ vɩɛlʋ nɩ a tɩ bãwfʋ, a tʋɔra-nyɔwfʋ nɩ a ɩ-vɩɛlɩ, a Vʋʋrʋ Sõw tome nɩ a nɔ̃wfʋ sɩza tɩ na nɔnɛ a nɩbɛ a, tɩ bɔbr a k’aa wul a sãá kɛ tɩ ɩ n Naaŋmɩn tõ-tõ-biir; 7 a yel-mɩŋa tɩ na kanɛ kʋ̀rɛ a nɩbɛ a pʋɔ n’a, nɩ a Naaŋmɩn fãw zũú n’a tɩ bɔbr kɛ́ tɩ wul kɛ tɩ ɩ n Naaŋmɩn tõ-tõ-biir. A mɩnʋ ɩ-ɩrɩ a Naaŋmɩn niŋé n’ɩ a zɛbr bome tɩ na tɛr zɛbr ɩ, ɛ gùre nɩ tɩ tʋɔra a. 8 Bɛ mɩ́ ƴãwnɛ tɩ na bɩɩ jewre tɩ, bɛ mɩ́ pore nɩ a tɩ yúor yo-vla bɩɩ pore a tɩ yúor yo-faa. Zir-ŋmarbɛ n’ɩ tɩ a nɩbɛ zie, zɩ̃ kɛ yel-mɩŋa n’a tɩ yere; 9 tɩ sãá na mɛ̃ nɩbɛ bɛ na bɛ bãw a, ɛ́ tɩ ɩ nɩbɛ bɛ na bãw vla a; bɛ de tɩ na bʋɔlɛ na-kpi-bio mɩnɛ, ɛ́ tɩɩm n’ɩ bɛ ŋan vʋʋrɛ. Bɛ dɔwrɩ tɩ na, ɛ́ bɛ kʋ́ tɩ ɛ; 10 bɛ ƴãwnɛ tɩ nɩ pʋ-sãwna, ɛ́ nʋ̃ɔ̀ kpɩɛr tɩ bibie za; tɩ ɩ n nan dem, ɛ́ ɩrɛ nɩ-yaga lɩɛbɛ na-mɩnɛ; tɩɩm na tɛr bom za a, a sãá na mɛ̃ tɩ bɛ tɛr bom a. 11 Korɛ̃tɩ tẽw dem ɩ, tɩ dɔl ɩ nʋɔr ƴɛr a nyɩ zie nɩ tɩ pʋɔ za. 12 Tɩ nɔ̃w nyɩ na nɩ a tɩ pʋɔ za, ɛ cɛ nyɩmɛ nɛ bɛ bɛ nɔ̃w tɩ nɩ a nyɩ pʋɔ za ɩ. 13 Lɛ so ɩ̃ ƴɛrɛ a nyɩ zie mɛ̃ a ɩ̃ bibiir zie a: «Nyɩ mɩ̀ nɔ̃w tɩ nɩ nyɩ pʋɔ za.» 14 Nyɩ ta ɩ nyɩɩm nɩ a Naaŋmɩn bɛ-saw-dierbɛ lãw taa mɛ̃ nĩ-kʋɔrɩ bɛ na caw taa nɩ da-been a nyuru zu a ɩ. Ŋmɩŋmɩn za n’a a mɩnʋ nɩ a faalʋ na tʋ̃ɔ lãw taa? Ŋmɩŋmɩn za n’a cãa nɩ lige na tʋ̃ɔ lãw taa? 15 Bʋ̃ʋ wõ-taa n’a na tʋ̃ɔ be a Kɩrɩta nɩ a Belɩyaar cara pʋɔ? Bʋ̃ʋ n’a Naaŋmɩn saw-diere nɩ Naaŋmɩn bɛ-saw-diere na tʋ̃ɔ lãw? 16 Bʋ̃ʋ wõ-taa n’a na tʋ̃ɔ be a Naaŋmɩn yir nɩ a tɩbɛ cara pʋɔ? Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, tɩmɛ nɛ bɛ ɩ a Naaŋmɩn na vʋʋrɛ a yir, mɛ̃ a lɛ a Naaŋmɩn tɔr za na yel a: «Ɩ̃ na kpɩɛr ɩ a bɛ pʋɔ, ɛ́ cere a bɛ sɔgɔ, ɩ̃ na ɩ n a bɛ Naaŋmɩn, ɛ́ bɛ ɩ a ɩ̃ nɩ-bʋʋrɛ.» 17 Alɛ so a Sore yere: «Nyɩ yi zaa a nɩbɛ bɛ ŋa pʋɔ, nyɩ taw zãá nɩ bɛ. Nyɩ taa tʋɔr bom za na tɛr dɛwr a ɩ, ɛ ɩ̃ na de nyɩ na. 18 Ɩ̃ na ɩ n sãà a nyɩ zie, ɛ́ nyɩ ɩ bi-dɛbr nɩ pɔwyaar a ɩ̃ zie, a Sore kpɛnʋ-za-sob ʋ yere.»

7

1 Ɩ̃ nɩ-nɔnɩ ɩ, a a ŋa za a Naaŋmɩn na yel k’ʋʋ na ɩ na kʋ̀ tɩ a zũú, nyɩ ɩ a tɩɩm tɛɛ za so a dɛwr za na dɛwr a ƴãgan nɩ a sɩ́ɛ a, tɩ so a za bɛr, ɛ ƴãw fãw ɩ nɩ-son ƴãwnɛ a Naaŋmɩn. 2 Nyɩ tɛr a tɩ tɩɛrʋ a nyɩ socie pʋɔ. Tɩ bɛ sãw nɩr kãw za ɩ, bɛ dɩ nɩr kãw za lɔb ɛ, bɛ nɛb nɩr za ɩ. 3 Ɩ̃ bɛ yere a a ŋa k’ɩ̃ɩ yel kɛ́ nyɩ sãw na ɩ. Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, mɛ̃ a lɛ ɩ̃ na dãw yel a, tɩ nɔnɛ nyɩ na bɛ dɩ vuo ɩ, lãw baa bɩɩ lãw kpi n’a. 4 Ɩ̃ bɛr ɩ tɩɛrʋ yaga za a nyɩ ƴãw, ɛ nyʋʋr yaga za a nyɩ ƴãw. A tɩ kpɩɛrʋ za pʋɔ a, ɩ̃ nyɛ̃ nɩ mɔwlʋ yaga ɛ nʋ̃ɔ̀ kpɛ m bɛ dɩ vuo ɩ. 5 Tɩ na tɩ ta a Masedʋan a, tɩ bɛ nyɛ̃ pɩɛnʋ towtow ɛ, kpɩɛrʋ bʋʋrɛ za n’a tɩ nɩ̃ɛ nyɛ̃ a ziir za: zɛbr tɩ n’a a yẽw, ɛ a tɩ pʋ̃ɔmɩ́ a ɩ dɛ̃bɩ̃ɛ. 6 Ɛ cɛ Naaŋmɩn na mɔwlɛ a bɛlɩ dem na mɩ́ siwre bɛ tʋɔra a, mɔwlɩ tɩ nɩ a Títɩ̀ waa pʋɔ. 7 Ɛ cɛ a ʋ waa pʋɔ tɛwr bɛ n’a tɩ nyɛ̃ a mɔwlʋ ɛ, tɩ mɩ̀ nyɛ̃ nɩ mɔwlʋ, a mɔwlʋ ʋl mɩŋa na páw a nyɩ zie a pʋɔ. Ʋ manɩ na kʋ̀ m kɛ́ nyɩ bɔbr ɩ tuotuo kɛ́ nyɩ nãa lɛ nyɛ̃ m, ɛ manɩ a nyɩ pʋ-sãwna lãw nɩ a lɛ nyɩ na tʋlɛ a ɩ̃ ƴãw a. Alɛ n’a so nʋ̃ɔ̀ lɛb bãw kpɩɛr mɛ̃ yaga za. 8 A sɛb-tʋɔla ɩ̃ na sɛb nyɩ a wa ƴãw nyɩ pʋ-sãwna a, ɩ̃ bɛ yere k’ɩ̃ɩ nãá bãw kɛ lɛ ɩ. Ɩ̃ na wa nyɛ̃ ʋ ƴãw nyɩ pʋ-sãwna blã lɛ tɛwr ƴãw a, ɩ̃ yel a kɛ mãa tɩ bãw kɛ lɛ. 9 Ɛ cɛ ƴɛrɛ ŋa a, ɩ̃ cɩlɛ na, ɛ a bɛ kaar mɛ̃ a nyɩ pʋ-sãwna ƴãw n’a ɩ̃ cɩlɛ ɩ, ɩ̃ cɩlɛ na a pʋ-sãwna ŋa na ɩ nyɩ lɩɛbɩ a nyɩ ɩb a ƴãw. Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a pʋ-sãwna ŋa tu n a lɛ a Naaŋmɩn na bɔbr a. Lɛ so, tɩ bɛ sãw nyɩ bom za ƴãw ɛ. 10 A pʋ-sãwna na tu a Naaŋmɩn pʋ-tɩɛrʋ a waar ɩ nɩ ɩb-lɩɛbʋ na tɩrɛ faafʋ a, ɛ nãa-bãw-kɛ-lɛ kãw za bɛ ka ʋ pʋɔ ɩ. A pʋ-sãwna na tu a tẽ-daa ŋa a waar ɩ nɩ kũu. 11 Nyɩ nyɛ̃ bom nɛ a pʋ-sãwna na tu Naaŋmɩn a na ƴãw nyɩ ɩ a: ʋ ƴãw na nyɩ tʋlɛ, ɛ zɛlɛ a nyɩ sãwna suur; bʋ̃ʋ suur nɩ bʋ̃ʋ dɛ̃bɩ̃ɛ n’a ʋ bɛ ƴãw nyɩ! Ʋ ƴãw na nyɩ bɔbr kɛ nyɩ nãa lɛ nyɛ̃ m, nyɩ tʋlɛ a yel-fa-maalɛ kpãafʋ ƴãw. Nyɩ ɩ n bom za wul kɛ́ nyɩ bɛ tɛr sãwna a yel ŋa pʋɔ ɩ. 12 A na ɩ a ŋa a, a sɛb-tʋɔla ɩ̃ na sɛb nyɩ a, bɛ ɩ a yel-fa-maalɛ ƴãw ɛ, bɛ lɛ ɩ a ʋlɩ sob nɛ ʋ na sãw a ƴãw ɛ. Ɩ̃ tɩ bɔbr a, a Naaŋmɩn niŋé, kɛ́ nyɩ nyɛ̃ a lɛ nyɩ na sɩrɩ tʋlɛ a tɩ ƴãw a. 13 Alɛ n’a so tɩ na nyɛ̃ a mɔwlʋ a. Mɔwlʋ tɛwr bɛ n’a tɩ nyɛ̃ ɩ. A Títɩ̀ nʋ̃ɔ̀ ɩ na nʋ̃ɔ̀ kpɛ tɩ tɩ dɔwlɩ. Sɩza n’a, a nyɩ za ɩb ɩ na ʋ bɛr tɩɛrʋ. 14 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, vĩ bɛ ɩrɛ mɛ̃ ɩ̃ na nyʋʋr a nyɩ ƴãw a ʋ zie a ɩ. Ɛ cɛ mɛ̃ a lɛ tɩ na mɩ́ yel a yel-mɩŋa kʋra lɛ a, lɛ n’a a nyʋʋr, tɩ na nyʋʋr a nyɩ ƴãw a Títɩ̀ zie a, wa ɩ sɩza. 15 A nɔ̃wfʋ ʋ na nɔ̃w nyɩ a mɩ́ lɛb a ɩ kpɛ̃ɛ dɔwlɩ, ʋ na mɩ́ lɛ tɩɛrɩ a lɛ nyɩ za na saw a ʋ nʋɔr nɩ a lɛ nyɩ na tuori nyɔw ʋ nɩ ƴãwfʋ lãw nɩ zɔba a. 16 Ɩ̃ cɩlɛ na ɩ̃ na na tʋ̃ɔ bɛr tɩɛrʋ a nyɩ ƴãw a yele za pʋɔ a.

8

1 Yɛbr ɩ, tɩ bɔbr a kɛ tɩ ɩ nyɩ bãw a maalʋ a Naaŋmɩn na kʋ̀ a Masedʋan Lãw-yie a. 2 Kpɩɛrʋ ta n a be Kɩrɩta-nɩbɛ yaga za, ɛ cɛ bɛ tɩ cãa cɩlɛ yaga za ɛ́ tɩr a bɛ bʋ̃-tɛrɩ yaga yaga zawla lɛ, bɛ na saa bɛ tɩ tɛr a a. 3 Ɩ̃ dɩ n a bɛ dãsɩɛ, bɛ tɩr a mɛ̃ a lɛ bɛ na tʋ̃ɔ a, ɛ́ tɩr gãw lɛ mɔ̃ mɩ̀, ɛ́ nyɛ̃ bɛ tʋɔra tɩr. 4 Bɛ lɔb ɩ nuru zɛlɩ nɩ tɩ yãayãa, kɛ́ tɩ saw bɛ pʋɔ sõw kɛ̀ bɛ tɩr bom kʋ̀ a Zude tẽw Kɩrɩta-nɩbɛ. 5 Bɛ ɩ na gãw a lɛ tɩ na tɩ tɩɛrɛ a: bɛ de nɩ niwn de bɛ tʋɔra kʋ̀ a Naaŋmɩn, al pùorí, Naaŋmɩn saw bɛ mɩ́ de bɛ tʋɔra za kʋ̀ tɩ. 6 Alɛ n’a so tɩ zɛlɩ a Títɩ̀ k’ʋʋ sõw a nɔ̃wfʋ ton ŋa tʋ̃ɔ tõ vla a nyɩ zie, mɛ̃ a lɛ ʋ na tɩ tĩ ʋ a. 7 Ɛ́ bom za na ʋr a nyɩ zie a: a Naaŋmɩn saw-deb, a ƴɛrʋ bãwfʋ, a yele-bãwfʋ, yele ƴãw nyɩ na tʋlɛ bɛ tɛr bɛrʋ, lãw nɩ a nɔ̃wfʋ tɩ na wul nyɩ a, a a ŋa za na ʋr a nyɩ zie a, nyɩ mɩ̀ saw tɩr yaga za a yel ŋa ƴãw. 8 Ɩ̃ bɛ ƴãwnɛ nʋɔr kʋ̀rɛ nyɩ a ka ɩ, ɛ cɛ ɩ̃ manɛ nɩ lɛ ŋmaarɛ bɛ mɩnɛ na tʋlɛ a, k’ɩ̃ɩ zaw a nyɩ tɩɛrʋ nyɩ mɩ̀ tʋ̃ɔ wul k’aa nyɩ nɔ̃wfʋ ɩ n sɩza. 9 Nyɩ bãw nɩ a lɛ a tɩ Sore Yeezu Kɩrɩta na maalɩ tɩ a, ʋl na tɩ kpɛ bom za naalʋ a, ʋ lɩɛb ɩ nãw sob a nyɩɩm ƴãw, k’ʋʋ ɩ nyɩ kpɛ naalʋ nɩ a ʋ nãw. 10 Mãa na nyɛ̃ lɛ a n’a ɩ̃ yere kʋ̀rɛ nyɩ a yel ŋa ƴãw: a ŋa n’a sɛwnɩ nyɩ, nyɩmɛ na nɛ bɛ dɩyã de niwn tone a ton ŋa, ɛ́ mɩ̀ tɩ de niwn yel kɛ nyɩ na tõ ʋ na a. 11 A na ɩ a ŋa a, ƴɛrɛ ŋa a, nyɩ tõ ʋ tɩ ɓɩɩlɩ, lɛ n’a a nyɩ tɩɛr-vɩɛlɩ na man taa nɩ a ɩ-ɩrɩ nyɩ na ɩ mɛ̃ a lɛ nyɩ na tʋ̃ɔ a. 12 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a fʋ tɩɛrʋ wa sɩrɩ vɩɛl a, Naaŋmɩn mɩ́ saw na de a bʋ̃-kʋra ɛ́ bɛ sowre bom fʋ na bɛ tɛr a ɩ, a lɛ fʋ na tɛr a n’a ʋ mɩ́ jɩrɛ. 13 Bɛ bɛ yel kɛ nyɩ wɩɛ a nyɩ taabɛ ɛ ƴãw nyɩ tʋɔra fɛrʋ pʋɔ ɩ, ɛ cɛ ɩ k’a sɛw taa yele n’a. 14 A ƴɛrɛ ŋa a, a nyɩ tɛra dɔwlɛ na sõw nɩ a bɛ bom-bɛ-tɛrʋ; lɛ n’a bibir kãw, a bɛ tɛra dɔwlɛ mɩ̀ na sõw a nyɩ bom-bɛ-tɛrʋ, lɛ n’a a tɛra na sɛw taa, 15 a tu a a ŋa a Sɛb-sõw na tɩ yel a: «Ʋlɩ sob na tɩ wob yaga a, bɛ tɩ tɛr a dɔwlɩ ɛ, ɛ́ sob nɛ na wob pʋrɩ a, bɛ tɩ bɔ bom gu ɛ.» 16 Naaŋmɩn tɛr ɩ puoru, ʋl na ƴãw a Títɩ̀ ʋ mɩ̀ tʋlɛ a nyɩ ƴãw a. 17 Ʋ saw nɩ a tɩ zɛlʋ, ɛ tʋlɛ a tome ƴãw tɩ zuo, lɛ so ʋ nyɛ̃ ʋ tʋɔra wa a nyɩ zie. 18 Tɩ tõ ʋ na, ʋlɛ nɩ a yɛb ʋl a Lãw-yie za na mʋʋrɛ a Yel-nʋ̃ɔ̀ tome ʋ na tone a zũú. 19 Ɛ lɛ waar, a Lãw-yie kaa na ir ʋ, k’ʋʋ lãw nɩ tɩ yi lo a sɔr a nɔ̃wfʋ ton ŋa pʋɔ, a ton ŋa tɩ na tone a Sore tɔr za yúor-vɩɛlʋ-danʋ ƴãw a, nɩ kɛ́ tɩ wul a tɩ pʋ-tɩɛr-vɩɛlɩ a. 20 Tɩ bɛ bɔbr kɛ́ nɩr kãw za wa yere tɩ, kɛ́ tɩ bɛ maal tɛr a libi-yaga a ŋa bɛ na kʋ̀ tɩ a ɩ. 21 Tɩ bɛ bɔbr a vla maalʋ Sore yõ zie ɩ, tɩ mɩ̀ bɔbr ɩ a lɛ a nɩsaalbɛ zie. 22 Tɩ tone nɩ a tɩ yɛb lãw nɩ bɛ; gb’a a ŋmɩn za, tɩ ɩ ʋ na kaa, ɛ ʋ wul ʋ na tʋlɛ a tome ƴãw a. Ƴɛrɛ ŋa a, ʋ tʋlɛ nɩ a tome ƴãw zuo lɛ, ʋ na de a nyɩ yele yaga za a ƴãw. 23 A Títɩ̀ ʋl a, ʋ ɩ n a ɩ̃ tu-ta-tɔ nɩ a ɩ̃ lãw-tõ-tɔ na be a nyɩ zie a; ɛ a yɛbr bɛl na bɩɛlɩ ʋ a, a Lãw-yie n’a tõ bɛ, ɛ́ bɛ tone k’aa Kɩrɩta páw yúor-vɩɛlʋ-danʋ. 24 A na ɩ a ŋa a, nyɩ wul bɛ kɛ́ nyɩ nɔnɛ bɛ nɩ yel-mɩŋa, nɩ kɛ́ nyɩmɛ nɛ bɛ ɩ a tɩ nyʋʋr-bom a bɛ zie a Lãw-yie niŋé.

9

1 A sõwfʋ nyɩ na tɛr a Zude tẽw Kɩrɩta-nɩbɛ ƴãw a, a bɛ tɛr k’ɩ̃ɩ sɛb nyɩ ɛ. 2 Ɩ̃ bãw nɩ a nyɩ tɩɛr-vɩɛlɩ a yel ŋa ƴãw, ɛ́ nyʋʋr a nyɩ ƴãw a Masedʋan tẽw dem zie yere nɩ: «A Akayi Kɩrɩta-nɩbɛ cɔbr ɩ a sõwfʋ baarɩ dɩyã za.» Ɛ a tʋlʋ nyɩ na tʋlɛ a tome ƴãw a, a zaw nɩ a Lãw-yie yaga zie tɩɛrʋ a mɩ̀ ƴãw fãw. 3 Ɩ̃ tone nɩ yɛbr a nyɩ zie, k’aa nyʋʋr ɩ̃ na nyʋʋr a nyɩ ƴãw a yel ŋa ƴãw a, ta ɩ zawla ɩ, ɛ́ nyɩ sɩrɩ cɔbrɩ baarɩ gu, mɛ̃ a lɛ ɩ̃ na dãw yel a. 4 Alɛ bɛ ɩ lɛ, Masedʋan tẽw nɩbɛ wa páw mɛ̃ wa, wa nyɛ̃ nyɩ bɛ cɔbrɩ baarɩ a, a tɩɛrʋ tɩ na ƴãw a nyɩ ƴãw bɛ bʋnɛ a, nãa ɩ tɩ nɩ vĩ bɛ dɩ vuo ɩ, ɛ ɩ̃ bɛ saw yere k’aa tɩ vĩ ŋa na ɩ n a nyɩ vĩ ɛ. 5 Alɛ so ɩ̃ nyɛ̃ k’aa fɛr a, k’ɩ̃ɩ zɛlɩ yɛbr bɛ de tɩ niwn a nyɩ zie wa cɔbrɩ a nyɩ sõwfʋ bʋ̃-tɩrɩ, nyɩ na yel kɛ nyɩ na tɩr a a. Mãa wa ta a, a na cɔbr a baarɩ, lɛ n’a a na wul kɛ́ nyɩ tɩrɛ na nɩ pʋ-pla, kɛ nyɩ bɛ kpɛ mimir a tɩrʋ ƴãw ɛ. 6 Nyɩ lɛ tɩɛrɩ a yel ŋa: Sob nɛ na bʋ̀r zaa pʋrɩ a, zaa pʋrɩ lɛ n’a ʋ na cɛ; ɛ sob nɛ na bʋ̀r yaga a, yaga n’a ʋ na cɛ. 7 A na ɩ a ŋa a, ŋa za mɩ́ tɩr mɛ̃ a lɛ ʋ na tɩɛr k’ʋʋ na tɩr a a, ʋ ta tɩrɛ nɩ pʋ-sãwna ɩ, ɛ́ a mɩ̀ ta ɩ fɛrʋ ɛ, bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, Naaŋmɩn nɔnɛ nɩ a sob nɛ na mɩ́ tɩr a bom nɩ pʋ-pla a. 8 Naaŋmɩn tɛr ɩ fãw na tʋ̃ɔ paalɩ nyɩ nɩ maalʋ bʋʋrɛ bʋʋrɛ za, nyɩ mɩ́ tɛr bom za na sɛw a kʋra lɛ, ɛ tɛr a dɔwlɩ yel-vla za maalʋ ƴãw. 9 Mɛ̃ a lɛ a Sɛb-sõw na yel a: «Ʋ põ nɩ a ʋ bome, ʋ de a na kʋ̀ nan dem a ʋ mɩnʋ be n kʋra lɛ.» 10 A Naaŋmɩn na kʋ̀rɛ a bʋ̃-bʋʋrɛ a bʋ̀r-bʋ̀rɛ a, ɛ kʋ̀rɛ ʋ a bʋ̃-dɩrɩ na guole ʋ a, mɩ̀ na kʋ̀ nyɩ nɩ a bʋ̃-bʋʋrɛ, ʋ na ɩ na a yɛ̀r, ɛ ɩ a nyɩ yel-mɩnʋ ɩ-vɩɛlɩ wɔmɛ yãwmɛ̃. 11 Ʋ na ɩ na nyɩ kpɛ naalʋ a man kʋra lɛ, kɛ̀ nyɩ tʋ̃ɔ tɩrɛ taa bɛrɛ ɩ, lɛ n’a nɩ-yaga na puore a Naaŋmɩn yaanɩ a bome tɩ na tɩr kʋ̀ bɛ a nyɩ yúor ƴãw a. 12 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a cɩɛrʋ ton ŋa a, a Kɩrɩta-nɩbɛ yel-fɛrɩ tɛwr sõwfʋ ƴãw bɛ n’a ɩ, a fɛr a k’aa ɩ nɩ-yaga puore a Naaŋmɩn barka. 13 Nɩ-yaga na na nyɛ̃ a nyɩ ton ŋa vɩɛl sɛw a ŋa a, bɛ na íre nɩ a Naaŋmɩn yúor-vɩɛlʋ-danʋ, nyɩ na saw a nʋɔr a ƴãw. A nyɩ nʋɔr-sawfʋ ŋa wul a kɛ́ nyɩ de nɩ a Kɩrɩta Yel-nʋ̃ɔ̀. Bɛ mɩ̀ na íre nɩ a Naaŋmɩn yúor-vɩɛlʋ-danʋ, nyɩ na saw de a nyɩ bʋ̃-tɛrɩ tɩr bɛ põ kʋ̀ bɛ, lãw nɩ a ŋmaarɛ bɛl za na cɛ a. 14 Bɛ na ɩ na a sãá, a puoru bɛ na puore kʋ̀rɛ nyɩ a pʋɔ, kɛ́ bɛ nɔnɛ nyɩ na, a maalʋ na bɛ dɩ vuo a Naaŋmɩn na kʋ̀ nyɩ a zũú. 15 Naaŋmɩn so puoru, a maalʋ na bɛ tɛr manʋ ʋ na tɩrɛ a ƴãw.

10

1 A mãa Pol, bɛ na yel k’ɩ̃ɩ mɩ́ siwre nɩ ɩ̃ tʋɔra yaga za mãa wa be a nyɩ sɔgɔ a, ɛ́ kpɛ pʋra a lɛn daar ɩ̃ na mɩ́ wa zãá a, mãa tɔr za n’ʋ kpaalɛ nyɩ a Kɩrɩta su-baalʋ nɩ a ʋ vɩɛlʋ zũú: 2 ɩ̃ zɛlɛ nyɩ na, nyɩ ta saw ɩ̃ wa wul nyɩ k’ɩ̃ɩ kpɛ n pʋra mãa wa wa a nyɩ zie a ɩ. Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, ɩ̃ bɛ tɩɛr k’ɩ̃ɩ na bɛr ɩ a bɛlɩ dem na yere k’aa tɩ ɩ-ɩrɩ tu n nɩsaalʋ tɛwr a ɩ. 3 Tɩ na saa ɩ nɩsaalbɛ a, tɩ bɛ zɛbr a zɛbr mɛ̃ a lɛ tɛwr nɩsaalbɛ na mɩ́ zɛbr a ɩ. 4 A tɩ zɛbr bome bɛ yi nɩsaalbɛ zie ɩ, Naaŋmɩn zie n’a a tɩ zɛbr bome fãw yi, k’aa tʋ̃ɔ mɩ́ ŋmɛ a yi-kpɛn lɔb. Tɩ mɩ́ ŋmɛ n a tɩɛrʋ na bɛ tu yel-mɩŋa a lɔb, 5 tɩ mɩ́ tʋ̃ɔ nɩ fãw za na zɛwr ʋ tʋɔra bɛ sawr kɛ́ bɛ bãw a Naaŋmɩn a ɩ. Tɩ mɩ́ tʋ̃ɔ nɩ nɩsaal tɩɛrʋ za, a ɩ mɛ̃ gaso pʋɔ n’a tɩ nyɔw ʋ ƴãw a, kɛ́ tɩ ɩ ʋ sawr a Kɩrɩta nʋɔr. 6 Ɛ nyɩmɛ dɛ wa sawr nʋɔr tɩ ɓɩɩlɩ a, tɩ cɔbr a baarɩ gu kɛ́ tɩ dɔwrɩ nʋɔr-zawrʋ za. 7 Nyɩ jɩrɛ a lɛ a yele na sɩrɩ ŋmɛ̃ a: nɩr wa bãw k’aa Kɩrɩta so ʋ a, ʋ páw bãwnɩ a: a Kɩrɩta wa so ʋ a, a Kɩrɩta mɩ̀ so tɩ. 8 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, vĩ bɛ ɩrɛ mɛ̃ mãa saa pɔrɛ nɩ a fãw a Sore na kʋ̀ tɩ a ɩ, ʋ kʋ̀ tɩ nɩ a fãw ŋa a nyɩ vla ƴãw, a nyɩ loba ƴãw bɛ n’a ɩ. 9 Ɩ̃ bɛ bɔbr k’ɩ̃ɩ ɩ mɛ̃ ɩ̃ ƴãwnɛ nyɩ nɩ dɛ̃bɩ̃ɛ nɩ a ɩ̃ sɛbr ɛ. 10 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, bɛ yere na: «A Pol sɛbr ƴɛr-bie mɩ́ tɩbrɛ na ɛ kpɛmɛ, ɛ cɛ a ʋl tɔr za wa be a tɩ sɔgɔ a, ʋ bɛ mɩ́ tɛr fãw ɛ, a ʋ ƴɛrʋ bɛ mɩ́ tɛr pɛr ɛ.» 11 A sob nɛ na yere a a ŋa a, ʋ páw bãwnɩ a: a lɛ tɩ na ƴɛrɛ a tɩ sɛbr pʋɔ tɩ na zãá a, lɛ tɔr za n’a tɩ na ŋmɛ̃ a tɩ ɩ-ɩrɩ pʋɔ, tɩmɛ wa be a nyɩ sɔgɔ a. 12 Tɩ kʋ̃ kpɛ pʋra yel kɛ tɩɩm nɩ a nɩbɛ bɛ mɩnɛ kãw, na mɩ́ manɛ a bɛ tʋɔra ɩ-vɩɛlɩ a, sɛw nɩ taa a ɩ, bɩɩ tɩ kʋ̃ de tɩ tʋɔra manɛ nɩ bɛ ɩ. Dãbole nɛ bɛ, bɛ na de bɛ tʋɔra bɛ lɩɛbɩ bʋ̃-mána bɛ manɛ nɩ bɛ tʋɔra a ƴãw. 13 Tɩɩm a, tɩ kʋ̃ pɔrɛ tɩ col ɩ ɛ. Tɩ na mɩ́ pɔ na tɩ ta n a be a Naaŋmɩn na ƴãw a tɩ tome zie tɩ tɩɛ a, ʋ na saw tɩ wa ta a nyɩ zie a ƴãw. 14 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, tɩ bɛ zuore a tɩ tʋr-bɔw bɛrɛ ɩ, mɛ̃ a lɛ nãa tɩ n’a, tɩmɛ bɛ tɩ wa a nyɩ zie a. Tɩmɛ nɛ bɛ sɩrɩ de niwn ta a nyɩ zie kʋ̀ nyɩ a Kɩrɩta Yel-nʋ̃ɔ̀. 15 Tɩ bɛ de tome nɩ-yoru na tõ a, pɔrɛ nɩ yaga za zuo ɛ. Ɛ cɛ, tɩ nɩ̃ɛ na tɩɛrɛ k’aa nyɩ Naaŋmɩn sawfʋ na kɛrɛ na dɔwlɛ, nɩ kɛ tɩ na tʋ̃ɔ na tõ tõ-kpɛ̃ɛ zuo lɛ a nyɩ sɔgɔ, ɛ cɛ a cãa ɩ a tɩ tome tʋr-bɔw pʋɔ. 16 Al pùorí, tɩ na tʋ̃ɔ na hieri yel a Yel-nʋ̃ɔ̀ ten na be a nyɩ tẽw nidaa pʋɔ, ɛ kʋ̃ pɔrɛ nɩ tome nɩ-yoru na tõ a bɛl mɩŋa tome puo pʋɔ a ɩ. 17 Mɛ̃ a lɛ a Sɛb-sõw na yel a: «Ʋlɩ sob wa zɛwr ʋ tʋɔra a, ʋ zɛwr ʋ tʋɔra a Sore ƴãw.» 18 A sob nɛ na nyɛ̃ ʋ tʋɔra ʋ ɩ nɩ-vla a, ʋ yele bɛ n’a bɛ mɩ́ de ɩ, sob nɛ a Sore na yel k’ʋʋ ɩ n nɩ-vla a n’ʋ.

11

1 Bʋ̃ʋ pãa ɩ a! Nyɩ nãa saw kʋ̀ m ɩ̃ tõ yãya-tome blã! Ʋ̃ʋ nyɩ saw kʋ̀ m! 2 Nyuur na yi Naaŋmɩn zie a ɩrɛ mɛ̃ nɩ a nyɩ ƴãw. Dɛb-been yõ tẽtẽ n’ʋ ɩ̃ ƴãw nɩ nyɩ a yúor, k’ɩ̃ɩ tʋ̃ɔ de nyɩ kʋ̀ a Kɩrɩta mɛ̃ pɔwsɩrale na bɛ tɛr dɛwr a. 3 Ɛ cɛ, mɛ̃ a lɛ a waab na tɩ bɛlɩ a Awa a, dɛ̃bɩ̃ɛ ɩrɛ mɛ̃ na, a nyɩ tɩɛrʋ nãa wa lɩɛbɛ tɩɛr-faar ɛ tawr nyɩ zãanɛ nɩ a Kɩrɩta puor-tub ʋl na bɛ bãw a mɩnɛ kãw a. 4 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, nyɩ mɩ́ saw na de nɩ-sãsara lɛ na hiere yere Yeezu-yũo na bɛ ɩ a ʋl tɩ na hieri yel kʋ̀ nyɩ a ɩ, ɛ saw de yã-yũo nɩ wul-yũo na bɛ ɩ a Vʋʋrʋ Sõw nɩ a Yel-nʋ̃ɔ̀ nyɩ na páw a tɩ zie a dem a ɩ. 5 Ɛ cɛ, ɩ̃ bɛ tɩɛr kɛ a nyɩ nɩ-ton-kazawr bɛ ŋa zuo mɛ̃ nɩ yel kãw za ƴãw ɛ. 6 Sɩza n’a, ɩ̃ tɔ̃w bɛ bãw ƴɛrʋ ɛ, ɛ cɛ a yele-bãwfʋ lowr a, a bɛ ɩ a lɛ ɩ: bom za ƴãw, yele za pʋɔ, tɩ wul nyɩ na a sãá. 7 Ɩ̃ na siwri ɩ̃ tʋɔra manɩ a Naaŋmɩn Yel-nʋ̃ɔ̀ kʋ̀ nyɩ mɔlɛ lɛ k’ɩ̃ɩ zɛw nyɩ a, sãwna n’a bɩɩ? 8 Lãw-yie a mɩnɛ n’a ɩ̃ kpow, ɩ̃ saw na bɛ kaarɛ a ɩ̃ zie k’ɩ̃ɩ tone a nyɩɩm. 9 Ɛ ɩ̃ na tɩ be a nyɩ zie, a wa fɛrɛ mɛ̃ a, nɩr kãw za bɛ hanɩ a ɩ̃ ƴãw ɛ, a yɛbr na tɩ yi a Masedʋan wa a tɩ kʋ̀ m ɩ a ɩ̃ bʋ̃-bɔbrɩ; a yele za pʋɔ, ɩ̃ bɛ saw nyɩ hanɩ a ɩ̃ ƴãw ɛ, ɛ́ mɩ̀ bɛ be za na saw ɛ. 10 A Kɩrɩta yel-mɩŋa na be a ɩ̃ pʋɔ a ƴãw, ɩ̃ yere nɩ a ŋa: nɩr za kʋ̃ tʋ̃ɔ ɩ ɩ̃ bɛ nyʋʋr a yel ŋa ƴãw a Akayi ten pʋɔ ɩ. 11 Ɛ bʋ̃ʋ so ɩ̃ ƴɛr a a ŋa? Ɩ̃ na bɛ nɔnɛ nyɩ a n’a bɩɩ? Naaŋmɩn yõ n’ʋ bãw! 12 Ɩ̃ na cãa na ɩrɛ a a ŋa ɩ̃ na ɩrɛ a, k’ɩ̃ɩ ɩ a bɛlɩ dem na pɔrɛ kɛ́ bɛ zɛ̃ tɩ na a, ta cãa tɛr pɔb bom ɛ. 13 A nɩbɛ bɛ ŋa a, nɩ-ton-bɛlɛ bɛlɛ mɩnɛ nɛ bɛ, tõ-tõ-biir na bɛ tɛr yel-mɩŋa a, ɛ bɛlɩ ɩ Kɩrɩta nɩ-toni a. 14 A a ŋa za dɛ bɛ ɩ nɔ-ɓãan ɛ: a Sɩtaana tɔr za mɩ́ bɛlɩ na ɩ cãa malkɩ. 15 Lɛ so a Sɩtaana tõ-tõ-biir mɩ̀ na bɛlɩ ɩ yel-mɩŋa tõ-tõ-biir a, yel-pʋrɩ n’ʋ a bɛ zie. A bɛ baarʋ na tu n a lɛ a bɛ ɩ-ɩrɩ na ŋmɛ̃ a. 16 Ɩ̃ lɛb a yere a yel ŋa: nɩr kãw za taa wa tɩɛr k’ɩ̃ɩ yarɛ na ɩ. Bɩɩ nɩr wa tɩɛrɛ k’ɩ̃ɩ yarɛ na a, nyɩɩm saw k’ɩ̃ɩ yarɛ na, ɩ̃ mɩ̀ tʋ̃ɔ zɛw ɩ̃ tʋɔra blã. 17 Sɩza n’a, a yele na wa ƴãw mɛ̃ ɩ̃ na zɛwr ɩ̃ tʋɔra a, ɩ̃ bɛ ƴɛrɛ mɛ̃ a lɛ a Sore nãa tɩ bɔbr k’ɩ̃ɩ ƴɛr a ɩ, ɩ̃ ƴɛrɛ na mɛ̃ yãyaar sob a. 18 Nɩ-yaga na faa pɔrɛ a bɛ nɩsaalʋ yel-vɩɛlɩ ƴãw a, mãa mɩ̀ na pɔrɛ na. 19 Nyɩɩm na bãw yã a, nyɩ mɩ́ nɔ̃w na saw de a dãbole. 20 Nyɩ mɩ́ saw na kɛ bɛ ɩrɛ nyɩ mɛ̃ gbãgbaar a, ɛ saw bɛ nɛbr nyɩ, nyɩ mɩ́ saw na bɛ farɛ a nyɩ bome za ɛ pɔrɛ a nyɩ zu, ɓarɛ nɩ nyɩ. 21 Vĩ ɩrɛ mɛ̃ nɩ a yelu ƴãw: tɩ wul a kɛ tɩ maal a ɩ bãbaalbɛ tɩ zuo! Ɩ̃ ƴɛrɛ na mɛ̃ yãyaar sob a, a bom nɛ ƴãw a nɩbɛ na zɛwr bɛ tʋɔra a, mãa mɩ̀ na tʋ̃ɔ na zɛw ɩ̃ tʋɔra. 22 Mɛ̃ bɛ taa ɩ Ebire nɩbɛ? A mãa mɩ̀! Bɛ ɩ n Ɩsɩrayɛl bʋʋrɛ yaa? A mãa mɩ̀! Bɛ ɩ n Abraham nɩ-bʋʋrɛ ɛ? A mãa mɩ̀! 23 Bɛ ɩ n Kɩrɩta tõ-tõ-biir yaa? A ka a, ɩ̃ na ƴɛr ɩ yãya-ƴɛrʋ: ɩ̃ ɩ ʋ na zuo bɛ. A balʋ pʋɔ n’a o, ɩ̃ zuo bɛ na, a gaso pʋɔ kpɛb ƴãw n’a o, ɩ̃ gãw bɛ na, a ŋmɩɛrʋ lowr wa n’a a, bɛ ŋmɛ mɛ̃ na zuo bɛ; gb’a a ŋmɩn za, ɩ̃ tɩ cɛ nɩ blã nãá kpi. 24 Gb’a anũu n’a a Zifʋ mɩnɛ ƴãw mɛ̃ a fʋba nɛɛ lɩz’a ayi for bir, 25 gb’a ata n’a a Ʋrɔm tẽw nɩbɛ fɔb mɛ̃, gb’a-been n’a a nɩbɛ lɔb ɩ mɛ̃ kʋsɛbɛ; gb’a ata n’a a ɩ̃ gbor tu kʋ̃ɔ, ɛ gb’aa been ɩ̃ gã a kʋ̃ɔ-kpɛ̃ɛ pʋɔ bibi-ɓil nɩ tɩ̃ɩsɔw-ɓil. 26 Gb’aa yaga za, gbɛɛ n’a ɩ̃ cen nɩ a ta-ten, a barʋ kʋ̃ɔ-paalʋ nɩ a nyãnyu-nɩ-kʋ́rbɛ ƴãwnɛ mɛ̃ kũu dɛ̃bɩ̃ɛ, lãw nɩ a ɩ̃ yɛbr na ɩ a ɩ̃ bʋʋrɛ nɩbɛ a, nɩ a zawlɛ bɛl na bɛ ɩ a ɩ̃ bʋʋrɛ nɩbɛ a, a tẽw pʋɔ bɩɩ a wɛ-kar pʋɔ, a kʋ̃ɔ-kpɛ̃ɛ zu bɩɩ a yɛb-bɛlɛ bɛlɛ mɩnɛ sɔgɔ. 27 Tõ-kpɛn ƴãw mɛ̃ nɩ balʋ nɩ hanʋ; gb’a a ŋa za, ɩ̃ bɛ ũù mimir ɛ; kɔ̃ nɩ kʋ̃ɔ-nyuur kpɛ m a; gb’a a ŋmɩn za ɩ̃ tɛr ɩ mʋta-tuo; ƴawr kpɛ m a, ɩ̃ bɛ tɩ tɛr bʋ̃-suuri ɛ. 28 Ɩ̃ bɛ ƴɛrɛ a al za na cɛ a ƴɛrʋ ɛ, a yel ʋl na ƴãwnɛ mɛ̃ a tɩɛrʋ bibie za a: a Lãw-yie za kaafʋ tɩɛrʋ. 29 Ãa n’ʋ ɩ bãbaal, ɩ̃ɩ bɛ lãw nɩ ʋ ɩ a bãbaal? Ãa n’ʋ lɛb pùor a saw-deb pʋɔ, ɛ a bɛ dɩrɛ mɛ̃ mɛ̃ vũu a? 30 Alɛ wa fɛr k’ɩ̃ɩ zɛwr ɩ̃ tʋɔra a, a ɩ̃ bãbaalʋ ƴãw n’a ɩ̃ na zɛwr ɩ̃ tʋɔra. 31 A Naaŋmɩn tɩ Sore Yeezu Sãà, na tɛr ƴãwfʋ yome yome za a, bãwnɩ a na k’ɩ̃ɩ bɛ ŋmarɛ ziri ɛ. 32 A Damasɩ ɩ̃ na tɩ be a, a na-kpɛ̃ɛ lɩɛrɛ ʋl na lɩɛrɩ a nãà Aretasɩ a, tɩ ƴãw na bɛ gu a tẽw kɛ́ bɛ nyɔw mɛ̃. 33 Ɛ cɛ zãgba pʋɔ n’a bɛ tɩ ƴãw mɛ̃ tur bɛr tokoro vʋ́ɔrɩ́, ɩ̃ lanɩ a dacin siw zɔ cɩ̃ɛ, ʋ bɛ páw mɛ̃ ɩ. A zãgba pʋɔ bɛ na ƴãw a Pol a (11.33).

12

1 A na ɩ a ŋa a, alɛ saa bɛ tɛr pɛr a, ɩ̃ mɩ̀ na zɛw nɩ ɩ̃ tʋɔra. Ƴɛrɛ ŋa a, a bʋ̃-nyɛrɩ a Sore na ƴãw ɩ̃ nyɛ̃ a, nɩ a yel-wuli ʋ na wul mɛ̃ a, al ƴɛrʋ n’a ɩ̃ na ƴɛr. 2 Ɩ̃ bãw nɩ Kɩrɩta-nɩr kãw, yome pie nɩ anaar ɩ dɩ̃a, bɛ na ír do n tɩ gãw nɩ a salom a. Ɩ̃ bɛ bãw a ʋ ƴãgan n’ʋ bɛ ír ɩ ʋ do n bɩɩ a ʋ ƴãgan bɛ n’ʋ a, Naaŋmɩn yõ n’ʋ bãw. 3 Ɩ̃ bãwnɩ a na, a nɩr ŋa a, bɛ ír ʋ na do n nɩ a ʋ ƴãgan, bɩɩ bɛ bɛ ír ʋ do n nɩ a ʋ ƴãgan a, Naaŋmɩn yõ n’ʋ bãw, 4 bɛ ír ʋ na do n tɩ ta n a Paradi, be n’a ʋ wõ ƴɛr-bie ʋ na kʋ̃ tʋ̃ɔ manɩ a, ɛ́ nɩsaal bɛ tɛr sɔr k’ʋʋ lɛb yel a. 5 A nɩr ŋa ƴãw a, ɩ̃ na zɛwr ɩ ɩ̃ tʋɔra. Ɛ cɛ, mãa a, a ɩ̃ bãbaalʋ ƴãw n’a ɩ̃ na zɛwr ɩ̃ tʋɔra. 6 Bʋ̃ʋ pãa ɩ? Mãa tɩ bɔbr k’ɩ̃ɩ zɛwr ɩ̃ tʋɔra a, a kʋ̃ʋ ɩ yãyaar a ɩ, a nãá ɩ n yel-mɩŋa tɛwr ɩ̃ yere, ɛ cɛ ɩ̃ bɛ ɩrɛ a lɛ ɩ, ɩ̃ na bɛ bɔbr kɛ́ bɛ tɛr tɩɛrʋ a ɩ̃ ƴãw, ʋ zuo a lɛ bɛ na nyɛ̃ m ɩ̃ ɩrɛ a, bɩɩ ʋ zuo a lɛ bɛ na wone ɩ̃ yere a ɩ. 7 Ɛ a yele a ŋa bɛ na wul mɛ̃ ɩ̃ nyɛ̃ a, a na tɩ ɩ nɔ-ɓãa-yele a zũú n’a, bɛ ƴãw ’wɔbrʋ kãw a ɩ̃ ƴãgánɩ́, Sɩtaana malkɩ bɛ na ƴãw k’ʋʋ ŋmɩɛr mɛ̃ k’ɩ̃ɩ taa wa nanɩ zɛwr ɩ̃ tʋɔra a. 8 Gb’a ata za n’a ɩ̃ zɛlɩ a Sore k’ʋʋ ír a ’wɔbrʋ ŋa bɛr mɛ̃. 9 Ɛ cɛ ʋ tɩ yel mɛ̃ na: «A ɩ̃ maalʋ sɛw fʋ na, a bãbaalʋ pʋɔ n’a a ɩ̃ fãw mɩ́ sãá ʋ za bɛ nyɛ̃.» Lɛ so ɩ̃ na nɩ̃ɛ zɛwr ɩ̃ tʋɔra a ɩ̃ bãbaalʋ ƴãw, k’aa Kɩrɩta fãw tʋ̃ɔ be a ɩ̃ zie. 10 Lɛ zũú n’a nʋ̃ɔ̀ cãa kpɩɛr mɛ̃ a bãbaalʋ, a zʋmɛ nɩ a yel-fɛrɩ pʋɔ, a dɔwrʋ nɩ a pʋl-vʋ̃ɔ pʋɔ, ɩ̃ na saw de a Kɩrɩta a ƴãw. Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a lɛn daar ɩ̃ na mɩ́ ɩ bãbaal a, lɛn daar a, ɩ̃ mɩ́ kpɛmɛ. 11 Mãa n’ɩ ŋan ƴɛrɛ yãya-ƴɛrʋ, ɛ cɛ nyɩmɛ nɛ bɛ fɛr mɛ̃ ƴãw. Nyɩmɛ nɛ bɛ a tɩ sɛw kɛ́ nyɩ manɛ a ɩ̃ ɩ-vɩɛlɩ. Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, ɩ̃ na saa bɛ ɩ nɩr a, a nɩ-ton-kazawr bɛ ŋa kãw za bɛ zuo mɛ̃ bom kãw za ƴãw ɛ. 12 A yele al na wul k’ɩ̃ɩ ɩ n nɩ-tona a, maal ɩ a nyɩ sɔgɔ nɩ tʋɔra nyɔwfʋ na vɩɛl bɛ cɛ a: yele na ɩ bãwfʋ sãá a, yel-bãw-guuri nɩ nɔ-ɓãa-yele. 13 Bʋ̃ʋ n’ʋ a Lãw-yie al na cɛ a tɛr zuo nyɩ? Alɛ bɛ ɩ ɩ̃ na bɛ ƴãw nyɩ hanɩ a ɩ̃ ƴãw a? Nyɩ dɩ suur kʋ̀ m a yel ŋa na bɛ tu sɔr a ƴãw. 14 Mãa n’ɩ ŋan cɔbrɩ a nyɩ zie waa baarɩ, ɩ̃ na na wa a gb’a ata sob a, ɛ cɛ ɩ̃ cãa kʋ̃ ƴãw nyɩ hanɩ a ɩ̃ ƴãw ɛ. Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, a nyɩ bʋ̃-tɛrɩ bɛ n’a ɩ̃ bɔbr ɛ, a nyɩɩm tɛɛ za n’a ɩ̃ bɔbr. Bibiir bɛ nɛ bɛ a fɛrɛ kɛ bɛ bɔbr bine a dɔwrbɛ ƴãw ɛ, dɔwrbɛ nɛ bɛ a fɛr kɛ bɛ ɩrɛ a lɛ a bibiir ƴãw. 15 Ɛ mãa a, mãa saa na sãw a ɩ̃ bʋ̃-tɛrɩ za bɛr a nyɩ ƴãw a, ɛ de ɩ̃ tʋɔra za tɩr a nyɩ ƴãw a, nʋ̃ɔ̀ na kpɩɛr mɛ̃ na. Mãa wa nɔnɛ nyɩ sɛw a ŋa a, nyɩ na saw na bɛ nɔ̃w mɛ̃ man a lɛ bɩɩ? 16 A na ɩ lɛ a, nyɩ saw na kɛ́ nyɩ bɛ hanɩ a ɩ̃ ƴãw ɛ. Ɛ cɛ bɛ na yel a k’ɩ̃ɩ na ɩ nɩ-bɛlɛ a, kɛ́ yã n’a ɩ̃ maalɩ nyɔw nɩ nyɩ. 17 A nɩbɛ bɛl ɩ̃ na tõ a nyɩ zie a, ɩ̃ ƴãw nɩ bɛ kãw nɛb nyɩ a ɩ̃ ƴãw bɩɩ? 18 Ɩ̃ zɛlɩ nɩ yãayãa k’aa Títɩ̀ wa a nyɩ zie, ɛ ɩ̃ tõ ʋ na ʋlɛ nɩ a yɛb ʋl ƴɛrʋ ɩ̃ na ƴɛr a. A Títɩ̀ nɛb nyɩ na bɩɩ? Yã-been bɛ n’ʋ mãa nɩ a ʋl tɩ tɛr vʋʋr ɩ a nyɩ zie ɩ? Sɔr-been bɛ n’ʋ tɩ tu ɛ? 19 A mɩnɛ kãw, nyɩ tɩɛrɛ nɩ koro za, kɛ tɩ bɔbr a kɛ tɩ manɩ a tɩ yel-mɩŋa a nyɩ niŋé. Lɛ bɛ n’a ɩ, Naaŋmɩn niŋé n’a tɩ lãw nɩ a Kɩrɩta ƴɛrɛ. Ɛ a a ŋa za a, ɩ̃ nɩ-nɔnɩ ɩ, a nyɩ maalʋ ƴãw n’a. 20 Ɩ̃ zɔrɛ nɩ dɛ̃bɩ̃ɛ ɩ̃ nãà wa ta a nyɩ zie nyɛ̃ nyɩ, nyɩ bɛ ŋmɛ̃ a lɛ ɩ̃ na bɔbr a ɩ, ɛ́ nyɩ mɩ̀ nyɛ̃ m ɩ̃ bɛ ŋmɛ̃ a lɛ nyɩ na bɔbr a ɩ. Ɩ̃ zɔrɛ nɩ dɛ̃bɩ̃ɛ ɩ̃ nãa wa ta a nyɩ zie nyɛ̃ taw-taa nɩ nyuur, suur nɩ cier-taa, tʋ-taa nɩ zu-yel-taa, nyʋʋr nɩ damnʋ a. 21 Ɩ̃ zɔrɛ nɩ dɛ̃bɩ̃ɛ ɩ̃ nãa lɛb wa a be, a ɩ̃ Naaŋmɩn wa ɩ ɩ̃ nyɛ̃ vĩ a nyɩ niŋé, ɛ a fɛr k’ɩ̃ɩ kõ a nyɩ yaga ƴãw a, a bɛl na dãw maalɩ a yel-bier ɛ bɛ lɩɛbɩ a bɛ ɩb so a bɛ dɛwr bɛr, ɛ́ bɛ zawrɩ a pɩ̃ɔ yele nɩ a faalʋ bɛr a.

13

1 A gb’a ata sob ɩ a ŋa ɩ̃ na waar a nyɩ zie a. Mɛ̃ a lɛ a Sɛb-sõw na yel a: «Dãsɩɛ dem ayi bɩɩ ata ƴɛrʋ zũú n’a yel za na mɩ́ maalɩ.» 2 Ɩ̃ tɩ dãw na yel, ɛ lɛ yel a lɛ ɩ̃ na tɩ wa nyɛ̃ nyɩ a gb’a ayi sob a, ɛ a dɩ̃a ɩ̃ na bɛ ka a nyɩ sɔgɔ a, ɩ̃ lɛb a yere kʋ̀rɛ a bɛlɩ dem na tɩ dãw maalɩ a yel-bier a, nɩ a bɛl za na cɛ a: mãa wa lɛb wa a nyɩ zie a, ɩ̃ kʋ̃ ɩrɛ a nyɩ zie nɩ mimi-ɓaar ɛ, 3 mɛ̃ nyɩ taa bɔbr k’ɩ̃ɩ wul k’aa Kɩrɩta ƴɛrɛ nɩ a ɩ̃ zie! A nyɩ ƴãw a, ʋ bɛ ɩ bãbaal ɛ, ʋ mɩ́ wul ɩ a ʋ fãw a sãá a nyɩ sɔgɔ. 4 Sɩza n’a, ʋ tɩ ɩ n bãbaal a lɛn daar bɛ na tɩ kpa ʋ a da-gara zu a, ɛ cɛ Naaŋmɩn fãw ɩ na ʋ vʋʋrɛ. Ɛ a tɩɩm na lãw nɩ ʋ a, tɩ mɩ̀ ɩ n bãbaalbɛ, ɛ cɛ tɩ na wul nyɩ na a sãá, a Naaŋmɩn fãw na ɩ na tɩ lãw nɩ ʋ ɩ nɩ-vʋʋrɩ. 5 A nyɩɩm tɛɛ za, nyɩ ɩ nyɩ tʋɔra kaa, nyɩ jɛl nyɩ mɩŋa nyɛ̃, nyɩmɛ wa be a Naaŋmɩn saw-deb pʋɔ a. Mɛ̃ nyɩ taa nyɛ̃ bãw kɛ a Yeezu Kɩrɩta be n a nyɩ sɔgɔ? Bɩɩ nyɩ jɛl ɩ a nyɩ tʋɔra kaa nyɛ̃ nyɩ sãw? 6 Ɩ̃ tɩɛr a kɛ́ nyɩ na nyɛ̃ na bãw kɛ́ tɩ bɛ guu ɛ. 7 Tɩ puore na kɛ́ Naaŋmɩn ta saw nyɩ maalɩ yel-faa kãw za ɩ. Tɩ bɛ bɔbr kɛ tɩ ɩ a lɛ wul tɩ na bɛ guu a ɩ, tɩ bɔbr a kɛ tɩ nyɛ̃ nyɩ, nyɩ ɩrɛ a vla, alɛ saa sãá mɛ̃ tɩ guu na a. 8 Bʋ̃ʋ n’ʋ vɛ̃, tɩ kʋ̃ tʋ̃ɔ ɩ bom za sãw a yel-mɩŋa ɩ, ʋl tɛwr ƴãw n’a tɩ na tʋ̃ɔ ɩ bom. 9 Tɩ mɩ̀ cɩlɛ na, tɩ na mɩ wa ɩ bãbaalbɛ ɛ cɛ nyɩ tɛr fãw a. Lɛ so tɩ mɩ́ puore kɛ́ nyɩ vɩɛl bɛ cɛ ɩ. 10 Alɛ n’a so ɩ̃ zãá nɩ nyɩ ɛ sɛbr nyɩ a yel ŋa; ɩ̃ bɛ bɔbr k’ɩ̃ɩ wa ta mʋ̃ɔ mimir ƴãw nyɩ ɛ, mɛ̃ a lɛ a Sore na kʋ̀ m a fãw a ɩ. A nyɩ maalʋ ƴãw n’a ʋ kʋ̀ m a fãw ŋa, a nyɩ loba ƴãw bɛ n’a ɩ. 11 Ƴɛrɛ ŋa a, yɛbr ɩ, nyɩ cɩlɛ, nyɩ ƴãw fãw ɩrɛ kɛ́ nyɩ vɩɛl tɩ tɔ, nyɩ kpaalɛ taa, nyɩ lãw-taa tɩɛrʋ, nyɩ tɛr a ƴã-ɓaarʋ, ɛ a nɔ̃wfʋ nɩ a ƴã-ɓaarʋ Naaŋmɩn na be n a nyɩ zie. 12 Nyɩ nyɔw taa weri pùori taa mɛ̃ yɛbr a. A Kɩrɩta-biir za puore nyɩ na. 13 A Sore Yeezu Kɩrɩta maalʋ, a Naaŋmɩn nɔ̃wfʋ nɩ a lãw-taa na yi a Vʋʋrʋ Sõw zie a, a be a nyɩ za zie.