MATIU
11 A Saakomɔ yiiluŋ mannoo ba naŋ ŋmaa biŋ a Yesu Kristo, a David bidɔɔ, a Abraham bidɔɔ, yɛlɛ. 2 Abraham da dɔge la Isaak, ka Isaak dɔge Gyakob, ka Gyakob dɔge Gyuda ane o yɔɔmine. 3 Gyuda dɔge la Farɛs ane Zɛra, ka ba ma da e Tamar. Farɛs da dɔge la Hɛzron, ka Hɛzron dɔge Aram. 4 Aram dɔge la Amenadab, ka Amenadab dɔge Naason, ka Naason dɔge Salmon. 5 Salmon dɔge la Boaz, ka o ma da e Rahab. Boaz da dɔge la Obɛd, ka o ma da la Ruti. Obɛd da dɔge la Gyɛse. 6 Gyɛse da dɔge la a Naa David. A Naa David da dɔge la Solomon, ka o ma da e Uraiya pɔgɔ. 7 Solomon da dɔge la Rehoboam, ka Rehoboam dɔge Abigya, ka Abigya dɔge Asa. 8 Asa dɔge la Gyɛhosafat, ka Gyɛhosafat dɔge Gyɛhoram, ka Gyɛhoram dɔge Uzaiya. 9 Uzaiya da dɔge la Gyotam, ka Gyotam dɔge Ahaz, ka Ahaz dɔge Hɛzɛkaiya. 10 Hɛzɛkaiya da dɔge la Manasa, ka Manasa dɔge Amon, ka Amon dɔge Gyosaiya. 11 Gyosaiya da dɔge la Gyɛkonaiya ane o yɔɔmine a saŋ na ba naŋ da de ba gaa n e te bare ba Babelon teŋɛ poɔ. 12 Ba naŋ leɛ wa yi a Babelon wa la, ka Gyɛkonaiya da dɔge Salateɛl, ka Salateɛl da dɔge Zorobabɛl. 13 Zorobabɛl da dɔge la Abeod, ka Abeod dɔge Ɛleakem, ka Ɛleakem dɔge Azor. 14 Azor da dɔge la Zadok, ka Zadok dɔge Akim, ka Akim dɔge Ɛleod. 15 Ɛleod da dɔge la Ɛleɛzɛr, ka Ɛleɛzɛr dɔge Matan, ka Matan dɔge Gyakob. 16 Gyakob da dɔge la Gyosɛf naŋ da e Maria serɛ. Onɔ la dɔge Yesu, ba naŋ boɔlɔ Kristo. 17 A lɛ poɔ, a boorɔ zaa naŋ yi Abraham te ta David da ta la pie ne anaare, ka a boorɔ naŋ yi David saŋ a te ta a saŋ na ba naŋ da de ba gaa ne Babelon teŋɛ, meŋ da ta la pie ne anaare. Ka a leɛ e boorɔ pie ne anaare naŋ yi a saŋ na ba naŋ da de ba gaa ne a Babelon teŋɛ, a wa te ta Kristo saŋ. 18 A ŋaa la ka a Yesu Kristo dɔgebo waa. Ba eŋ la noɔre ka O ma Maria na kuli la Gyosɛf. Kyɛ a saŋ na ba naŋ da ba laŋ taa sɛre, ba da nyɛ la ka o taa poɔ, ka a poɔ yi a Sekyerete zie. 19 O serɛ Gyosɛf da e la yeltori sobɔ. O da ba boɔrɔ ka o iri o pare nobɔ poɔ, kyɛ teɛre ka o na bare o zomm lɛ. 20 O naŋ teɛrɛ a ama la, kyɛ kyɛllɛ, ka malke naŋ yi a Daŋna zie, wa o zie zannoo poɔ a wa yeli, “Gyosɛf, David bidɔɔ, ta zoro dambẽɛ̃ ka fo de Maria kuli ne ka o te e fo pɔgɔ, bonzuiŋ, a bon na naŋ eŋ o a poɔ e la a Sekyerete. 21 O na dɔge la bidɔɔ, ka fo pore a bie yuori ka Yesu, bonzuiŋ, Onɔ la na faa O nobɔ a yi ba yelbebe poɔ.” 22 Ama zaa e la lɛ ka a tu lɛ a Daŋna naŋ da yeli, naŋ yi a Ŋmen-noɔr sobɔ noɔre yelbie poɔ: 23 “Kyɛllɛ, a pɔɔsaraa naŋ ba bɔŋ dɔɔ na taa la poɔ, kyɛ o na dɔge la bie ka o e dɔɔlee, ka ba boɔlɔ O ka Imanuel” — a pare la, “Naaŋmen be la te zie.” 24 Gyosɛf naŋ wa iri o gõɔ̃ zu, o e la lɛ a Daŋna malke naŋ da tere noɔre ko o. O da de la Maria kuli ne ka o te e o pɔgɔ. 25 Kyɛ o da ba bɔŋ o na dɔɔ ne pɔgɔ kyɛ gu ka o wa te dɔge o bidɔɔ dandaŋ sobɔ. O da pore la o yuori ka Yesu.
21 Ba naŋ da dɔge Yesu a Bɛtlɛhɛm, a Gyudea poɔ, a Hɛrod naaloŋ saŋ, kyɛ kyɛllɛ, ka yɛŋ bɔŋnebɔ mine yi a sapare zie a wa Gyɛrosalɛm, 2 a soore, “Yeŋ la ka ba dɔge a Gyu deme Naa? Bonso, te nyɛ la O ŋmarbiri a sapareŋ, a wa ka te wa puori O.” 3 A Naa Hɛrod naŋ da woŋ a yelbiri ŋa, ka o sukyiri dɔɔnɔ, onɔ laŋ ne a Gyɛrosalɛm deme zaa. 4 O naŋ da boɔle a puoru neŋkponni ninderebe zaa ane a nɔbinna kaakaareba laŋ taa la, ka o soore ba be ba naŋ na dɔge a Kristo. 5 Ka ba leɛ yeli, “Bɛtlɛhɛm, Gyudea poɔ la. Bonso, a ŋaa la ka a Ŋmen-noɔr sobɔ ŋmaa biŋ: 6 “ ‘Kyɛ fõõ Bɛtlɛhɛm, naŋ be Gyudea paaloŋ poɔ, fo ba e bile a Gyudea zikaareba poɔ, bonzuiŋ, a fo poɔ la ka Zikaara na yi, naŋ na waa a kyeenɛ a N nobɔ Israel deme zie.’ ” 7 Lɛ la ka Hɛrod sɔgle boɔle a yɛŋ bɔŋnebɔ, a soore ba a saŋ na a ŋmarbiri naŋ da sãã. 8 Ka o toŋ ba ka ba gaa Bɛtlɛhɛm kyɛ yeli, “Yɛ gaa te sereŋ bɔ a Bibile. Ka yɛnee wa te nyɛ O, yɛ wa yeli ko ma ka N meŋ gaa te nyɛ O a meŋ puori O.” 9 Ba naŋ woŋ a Naa noɔre yɛlɛ, ka ba tu ba sori. Kyɛ kyɛllɛ, a ŋmarbiri ba naŋ da nyɛ a sapare, da leɛ de ba la wẽɛ̃ gɛrɛ kyɛ gu ka o te are a zie na a Bibile naŋ da be. 10 Ba naŋ nyɛ a ŋmarbiri, ba da kyellɛ la ne kyelloo yaga. 11 Ba naŋ wa ta a yiri la, ka ba nyɛ a Bibile ne O ma Maria, ka ba gbi dumo a puori O. Kyɛ ba pãã da yuo la ba woore a ko O kyɔgtaare. A kyɔgtaare la salema, bonnyuu daali, ane more. 12 Naaŋmen naŋ da kpãã ba a ba zannoo poɔ ka ba ta leɛ gaa Hɛrod zie, ba da leɛ tu la sor yuo a kuli ba teŋɛ. 13 Ba naŋ wa gaa baare la, kyɛ kyɛllɛ, ka a Daŋna malke wa Gyosɛf zannoo poɔ, a yele, “Iri de a Bibile ane O ma a zo gaa ne Egyept. Kpeɛrɛ a be kyɛ gu a saŋ na N naŋ tere fo noɔre, bonso Hɛrod na boɔrɔ la ka o ko a Bibile.” 14 Lɛ la ka o da iri a de a Bibile ane O ma a yi ne a tensoɔ saŋ a gaa ne Egyept. 15 Be la ka o da be kyɛ gu ka Hɛrod wa kpi, ka a tu lɛ a Daŋna naŋ da yeli naŋ yi a Ŋmennoɔr sobɔ zie: “A yi Egyept poɔ la ka N boɔle N Bidɔɔ.” 16 Hɛrod naŋ da nyɛ ka a yɛŋ bɔŋnebɔ deme bɛlle o la bare, ka o suuri da iri yaga. O da tere la noɔre ka ba ko bibilii zaa naŋ e dɔɔlii a yi yuomo ayi kyɛ sigre, a Bɛtlɛhɛm paaloŋ zaa poɔ, a yi a saŋ na o naŋ da soore a yɛlɛ ŋa a yɛŋ bɔŋnebɔ deme zie. 17 Lɛ ka a bon na a Ŋmen-noɔr sobɔ Gyɛrɛmaiya naŋ da yeli tu a lɛ, a yele: 18 “Ba woŋ la kɔkɔre kaŋ a Rama poɔ, naŋ kono hiine, Rakyɛl la kono o biiri zuiŋ. O ba sagra ka o di kannyiri, bonzuiŋ ba ba kyebe.” 19 Hɛrod naŋ wa kpi baare la, kyɛ kyɛllɛ, ka a Daŋna malke wa Gyosɛf zannoo poɔ a Egyept poɔ, 20 a yeli, “Iri de a Bibile ane O ma gaa ne Israel teŋɛ, bonso balaŋ naŋ da boɔrɔ ka ba ko a Bibile, kpi la.” 21 Lɛ ka o iri a de a Bibile ane O ma a gaa ne a Israel teŋɛ poɔ. 22 Kyɛ o naŋ da woŋ ka Arkɛleos di la naaloŋ Gyudea poɔ, a o saa Hɛrod zie, dambẽɛ̃ da kpɛ o la ka o ba leɛ gaa be. Naaŋmen da kpãã o la a o zannoo poɔ, lɛ la ka o leɛ gaa Galili paaloŋ poɔ. 23 Be la ka o gaa te kpeɛrɛ teŋɛ kaŋ ba naŋ boɔlɔ Nazarɛt, ka a na tõɔ̃ tu lɛ a Ŋmen-noɔr sobɔ naŋ da yeli: “Ba na boɔle O la Nazarɛt neɛ.”
31 A saŋ ŋa poɔ la ka Gyɔn, a Kõɔ̃ Suobu Terɛ, da wa a Gyudea wɛgyaŋ poɔ a wa kanna 2 kyɛ yele, “Yɛ leɛ yɛ teɛroŋ, bonso a tenvela naaloŋ peɛle la.” 3 A neɛ ŋa la ba naŋ da yeli, ka a yi a Ŋmen-noɔr sobɔ Isaiya zie: “Neɛ kaŋ kɔkɔre boɔlɔ la a wɛgyaŋ poɔ, ‘Yɛ maale a Daŋna sori, maale O sobie ka a tori.’ ” 4 Gyɔn da su la bontaŋ kɔɔloŋ bonsuuri, kyɛ `leŋ gan bɛlɛnte a gyilli o seɛ. O bondirii da la sansobo ane seere. 5 Nobɔ da yi la Gyɛrosalɛm ane Gyudea ane Gyordan paaloŋ zaa a gaa o zie. 6 Ba da kyiire la ba yelbebe a de suobu a o zie a Gyordan mane poɔ. 7 Kyɛ o naŋ nyɛ ka Farasi ane Sadusi deme ka ba waara a zie na o naŋ maŋ terɛ a suobu, ka o yeli ko ba: “Yɛnee weere biiri! Aŋ la kpãã yɛ ka yɛ zo yi a sutoloŋ naŋ waara poɔ? 8 A lɛ poɔ, yɛ wɔŋ wɔmɔ naŋ seŋ ne teɛroŋ leɛbo. 9 Kyɛ ta teɛrɛ ka yɛ na yeli ko la yɛmenne, ‘Te taa la Abraham ka o e te saa.’ Kyɛ N yeli ko yɛ la ka Naaŋmen na tõɔ̃ iri la Abraham bibiiri a yi a kubo ama poɔ. 10 Kyɛ pampana ŋa gba, a lɛre be la a teɛ nyaga eŋɛ. A lɛ poɔ, teɛ na zaa naŋ ba wɔŋ wɔmveɛle, ba na kyɛ o la de lɔɔ eŋ vũũ poɔ. 11 “Maa so yɛ la ane kõɔ̃ a yɛ eroŋ leɛbo eŋɛ. Kyɛ n puoriŋ, a neɛ na naŋ e kpẽã yaga gaŋ ma waara la. N ba seŋ ka N tuo O nɔɔteɛ. O na so yɛ la ane a Sekyerete ane vũũ. 12 A O fuuraa be la O nu poɔ, kyɛ ka O na peere maale O gbaŋgbalaa zaa velaa a wuo O mɔbie zaa eŋ a bugo poɔ, kyɛ nyege a uri ane vũũ naŋ kon bɔŋ kpinni bare.” 13 Ka Yesu pãã yi Galili wa a Gyordan mane zie ka O wa de suobu Gyɔn zie. 14 Kyɛ ka Gyɔn da ba sage kyɛ yeli, “A fere la ka N de suobu Fo zie, kyɛ boŋ la so ka Fo waara n zie?” 15 Ka Yesu leɛ yeli, “Vɛŋ ka a waa lɛ pampana ŋa. Bonso, a seŋ la ka te e a ŋaa ka yeltoruŋ zaa wa tu baare.” Ka Gyɔn pãã sage. 16 Yesu naŋ da de suobu baare a yi a kõɔ̃ poɔ la, ka a pare na poɔ, kyɛ kyɛllɛ, a tenvelaa da yuo, ka O nyɛ Naaŋmen Seɛ ka O sigre waara a na ŋman, a wa dɔme O zu. 17 Kyɛ kyɛllɛ, ka kɔkɔre kaŋ da yi a tenvelaa a yele, “Ŋaa la N Bidɔɔ N naŋ nɔŋ; Onɔ la ka N poɔ pɛle ne.”
41 Ka a Seɛ pãã da tage Yesu kpɛ ne O a wɛgyaŋ poɔ ka a dɛvel na te gyenne O. 2 Yesu naŋ da `leŋ noɔre bebie lezaayi, ane tensoore lezaayi la, ka kɔŋ da kpɛ O. 3 Ka a nen-gyennaa wa O zie a wa yeli, “Ka Fõõ sereŋ wa e a Naaŋmen Bidɔɔ, tere noɔre ka a kubo ama leɛ boroboro.” 4 Kyɛ ka Yesu leɛ yeli, “A ŋmaa la biŋ, ‘Nensaala kon voorɔ boroboro yoŋ eŋɛ, kyɛ a yelbiri kaŋ zaa naŋ yire Naaŋmen noɔre eŋɛ la.’ ” 5 Ka a dɛvel de O gaa ne a tenkyerete poɔ, a te vɛŋ ka O do are a Naaŋmen yiri kyoglokolo zu, 6 a yele korɔ O, “Ka Fõõ sereŋ wa e a Naaŋmen Bidɔɔ, age sigi wa le. Bonso, a ŋmaa la biŋ: “ ‘O na tere la noɔre ko O malkere a Fo yɛlɛ zaa eŋɛ, kyɛ ba na zɛle Fo la ne ba nuuri, ka Fo ta ŋmɛ Fo gbɛre ne kuuri.’ ” 7 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “A meŋ ŋmaa la biŋ: ‘Ta gyenne a Daŋna fo Naaŋmen.’ ” 8 A la leɛ, ka a dɛvel de O do ne taŋkpoŋ kaŋ zu, a te wuli O a teŋɛ zu naaloŋ pare zaa ne ama zaa gandaaloŋ, 9 a yele korɔ O, “N na ko Fo la a ama zaa, ka Fõõ wa gbi dumo kyɛ puori ma.” 10 Lɛ la ka Yesu leɛ yeli ko o, “Tage yi N zie, Setaana, bonso, a ŋmaa la biŋ: ‘Fo na puori la a Daŋna fo Naaŋmen a tonɔ O yoŋ tomɔ.’ ” 11 Lɛ la ka a dɛvel pãã bare O, kyɛ kyɛllɛ, ka malkere da wa te kaara O. 12 Yesu naŋ wa te woŋ ka ba nyɔge la Gyɔn eŋ pigu die poɔ la, ka O leɛ gaa Galili poɔ. 13 O naŋ bare Nazarɛt la ka O gaa te kpeɛrɛ Kaperneom naŋ peɛle a mane noɔre, a Zɛbolon ne Naftale loori, 14 ka a na tu a bon na a Ŋmen-noɔr sobɔ Isaiya naŋ yeli: 15 “Zɛbolon teŋɛ ane Naftale teŋɛ, a sori naŋ kpɛ a mane poɔ, a lanne Gyordan, Galili naŋ e a Tendaa deme zie— 16 a nobɔ naŋ zeŋ a lige poɔ nyɛ la kyãã kpoŋ; kyɛ balaŋ naŋ zeŋ a kũũ dasuoluŋ paaloŋ poɔ, kyãã iri la ba zie.” 17 A yi a saŋ na ka Yesu piili kanna a yele, “Yɛ leɛ yɛ teɛroŋ, bonso, a tenvela naaloŋ peɛle la.” 18 Yesu naŋ da kyene lanna a Galili mane la, ka O nyɛ yɔɔmine bayi, Simon ba naŋ boɔlɔ Pita ane o yɔɔ Andero. Ba da lɔɔrɔ la ba nɛte a mane poɔ, bonso ba da e la zom-nyɔgrɔbɔ. 19 Ka Yesu yeli ko ba, “Yɛ wa tuuro Ma. N na e la ka yɛ waa nensaala nyɔgrɔbɔ.” 20 A pare na poɔ ka ba bare ba nɛtere kyɛ tu O gaa. 21 Ba naŋ gɛrɛ la ka O la nyɛ yɔɔmine bayi, Gyems, a Zɛbɛde bidɔɔ, ane o yɔɔ Gyɔn. Ba da be la a gbori poɔ ane a ba saa Zɛbɛde, ka ba maala a ba nɛtere, kyɛ ka O boɔle ba. 22 A pare na poɔ la ka ba bare a gbori ne a ba saa kyɛ tu O. 23 Ka Yesu da yɔ Galili zaa a wullo a ba senagɔgre poore, a kanna a Naaŋmen naaloŋ yelnoore, kyɛ saŋna beɛroŋ ne baaloŋ boore zaa a nobɔ zie. 24 Ka O yɛlɛ yaare a Siria paaloŋ zaa poɔ, ka nobɔ taa ba baaleba zaa wa ne O zie. Ba wa ne la balaŋ naŋ taa baaloŋ boore kaŋ zaa, ne balaŋ naŋ taa eŋ-ɔbe, kɔntɔn erɛ, koŋkonlere, ane balaŋ endaa zaa naŋ da kpi O zie, ka O saŋ ba. 25 Ka nobɔ yaga naŋ yi Galili, ane Dɛkapoles, ane Gyɛrosalɛm, ane Gyudea, ane a Gyordan gaŋne da tu O.
51 O naŋ wa nyɛ nobɔ yaga la, ka O do taŋa kaŋ zu a te zeŋ. O tutuuribo da wa la O zie, 2 kyɛ ka O piili wullo ba, a yele: 3 “Maaloo be la balaŋ naŋ waa naŋ deme a ba seere poore, bonso, bana la so a tenvela naaloŋ. 4 Maaloo be la balaŋ naŋ kono zie, bonso ba na nyɛ la sukyidiibu. 5 Maaloo be la a balaŋ naŋ waa baaloŋ zie, bonso, ba na di la a teŋɛ zu gbandiruu. 6 Maaloo be la balaŋ naŋ taa kɔŋ ane kõɔ ̃ nyuuri zie a yeltori boɔbo poɔ, bonso ba na tege la. 7 Maaloo be la a nyonono deme zie, bonso, ba na nyɛ la nyonono. 8 Maaloo be la a sukyiwelwel deme zie, bonso, ba na nyɛ la Naaŋmen. 9 Maaloo be la a balaŋ naŋ e `maaroŋ maaleba zie, bonso, ba na boɔle ba la Naaŋmen bidɔbɔ. 10 Maaloo be la a balaŋ naŋ nyɛ dɔgroŋ a yeltori zuiŋ, bonso, ba so la a tenvela naaloŋ. 11 “Maaloo be la yɛ zie a saŋ na zaa ba naŋ na toorɔ yɛ, a dɔgrɔ yɛ, a yeli yelfaare ŋmaa zirii kyaare yɛ, a Maa zuiŋ. 12 Yɛ dire noɔ kyɛ vɛŋ ka yɛ poore pɛle, a yɛ yɔɔre naŋ waa kpoŋ a tenvelaa poɔ zuiŋ, bonso, lɛ la ka ba meŋ da dɔgre a Ŋmen-noɔr deme naŋ da de yɛ wẽɛ̃. 13 “Yɛnee la a teŋɛ zu nyɛnnoo. Kyɛ ka nyɛnnoo tuo wa yi, wolɔ ka a na tõɔ̃ leɛ e taa a tuo? A ba la e vela ko bon zaa, se ka ba de lɔɔ bare a nɛb kpare ne gbɛɛ. 14 “Yɛnee la a teŋɛ zu kyãã. Teŋkpoŋ naŋ be taŋa zu kon tõɔ̃ sɔgle. 15 A lɛ meŋ poɔ, nobɔ ba maŋ nyege kanea vũũ a de peɛ a vɔgle pɔg. Ba maŋ de biŋ la o aroo zie naŋ do ka o kyaana ko neɛ zaa naŋ be a yiri poɔ. 16 A lɛ poɔ, yɛ vɛŋ ka yɛ kyãã kyaane nobɔ niŋe soɔ, ka ba na tõɔ̃ nyɛ a yɛ eveɛle kyɛ pugi yɛ Saa naŋ be tenvelaa poɔ. 17 “Yɛ ta teɛre ka N wa la ka N wa saŋ a Nɔbinnaa bee a Ŋmennoɔr deme Ŋmaabo bare. N ba wa ka N wa saŋ ama, kyɛ N wa la ka N tõɔ̃ maale ka a tu a lɛ. 18 N yele la yelmeŋɛ korɔ yɛ, yelbiri bile bee make yenaa kon bɔŋ tɔle yi a Nɔbinnaa poɔ kyɛ gu ka a zaa wa te e baare kyɛ a tenvelaa ane a teŋɛ zu meŋ na tɔle la gaa. 19 Ka neɛ zaa wa te saŋ nɔe-tero bile ama kaŋ zaa, kyɛ wuli nobɔ ka ba meŋ erɛ a lɛ, ba na boɔle o la a zaa bile a tenvela naaloŋ poɔ. Kyɛ neɛ na zaa naŋ tuuro kyɛ wullo a nɔe-teroo ama, ba na boɔle o la neŋkpoŋ a tenvela naaloŋ poɔ. 20 A lɛ meŋ poɔ la ka N yele korɔ yɛ, ka yɛ yeltori eroŋ ba gaŋ a nɔbinna kaakaareba ane a Farasi deme eroŋ, yɛ kon bɔŋ kpɛ a tenvela naaloŋ poɔ. 21 “Yɛ woŋ la ka ba da yeli koroŋ zaa, ‘Ta ko neɛ; kyɛ neɛ na zaa naŋ ko neɛ, seŋ la sɛrɛɛ diu.’ 22 Kyɛ Maa yele korɔ yɛ la, ka neɛ na suuri naŋ iri ne o yɔɔ, kyɛ ka o ba taa saŋnaa zaa, o seŋ la sɛrɛɛ diu. A la leɛ, ka neɛ wa yeli o yɔɔ ka ‘Raka’, o na kpɛ la a Sanhederen yɛlɛ poɔ. Kyɛ ka neɛ wa yeli, ka ‘Fõõ dambol ŋa!’ o na seŋ la a tenfaa vũũ dɔgroŋ. 23 “A lɛ poɔ, ka fõõ wa terɛ a kyɔgtaa a altar zie, kyɛ wa leɛ teɛre ka fo yɔɔ taa la yɛlɛ kaŋ ne fo, 24 bare a fo kyɔgtaa a altar niŋe soɔ. De wẽɛ̃ gaa ka fõõ ne a fo yɔɔ te di suuri ko taaba, kyɛ ka fo pãã wa terɛ a fo kyɔgtaa. 25 “Maale a yɛlɛ na fo naŋ taa ne a fo dɔndɔmɔ wiẽũ lɛ, a saŋ na yɛ naŋ gɛrɛ a sɛrɛɛ diu zie, ka a fo dɔndɔmɔ ta de fo ko a sɛrɛɛ dire, ka a sɛrɛɛ dire meŋ ta de fo ko a neŋkaara naŋ na de fo lɔɔ eŋ pigu die poɔ. 26 N yele la yelmeŋɛ korɔ fo, fo kon yi a pigu die poɔ kyɛ gu ka fo wa te yɔɔ a fo sane pare baara. 27 “Yɛ woŋ la ka a da yeli koroŋ zaa, ‘Ta toŋ peɛmo tomɔ.’ 28 Kyɛ Maa yele korɔ yɛ la, ka neɛ kaŋ zaa wa kaa pɔgɔ ane boɔbo, o faa pẽɛ̃ la a pɔgɔ o sukyiri poɔ. 29 Ka fo doroŋ nimiri wa vɛŋ ka fo ŋmɛ gbɛre, `loori a fo nimiri a lɔɔ bare. A na e la velaa ka fo eŋgan zie kaŋ bɔre gaŋ ba naŋ na de a fo eŋgan zaa lɔɔ eŋ tenfaa poɔ. 30 Kyɛ ka fo doroŋ nu wa vɛŋ ka fo ŋmɛ gbɛre, kyɛ o ŋmaa a de o lɔɔ bare. A na e la velaa ka fo eŋgan zie kaŋ bɔre gaŋ ba naŋ na de a fo eŋgan zaa lɔɔ eŋ tenfaa poɔ. 31 “Ba yeli la, ‘Neɛ na zaa naŋ na bare o pɔgɔ, vɛŋ ka o ko o baroo gane.’ 32 Kyɛ Maa yele korɔ yɛ la, ka neɛ na zaa naŋ na wa bare o pɔgɔ, ka a ba e dɔɔpeɛmo yɛlɛ, o na vɛŋ la ka o pɔgɔ toŋ peɛmo tomɔ. Lɛ ka neɛ na zaa naŋ na de a pɔgɔ na o serɛ naŋ bare, meŋ toŋ la peɛmo tomɔ. 33 “Yɛ leɛ woŋ la ka ba da yeli koroŋ zaa, ‘Ta saŋ noɔre fo naŋ eŋ bare, kyɛ e lɛ zaa fo naŋ eŋ ko a Daŋna.’ 34 Kyɛ Maa yele korɔ yɛ la, ka yɛ ta pɔ togtogi. Ta pɔ ne tenvelaa, bonso, o e la Naaŋmen naaloŋ dakogo. 35 Ta pɔ ne teŋɛ zu, bonso, o e la O gbɛre dakogo. Ta pɔ ne Gyɛrosalɛm, bonso, o e la a Nakpoŋ teŋɛ. 36 Ta pɔ ne a fo zu, bonso, fo kon tõɔ̃ maale zukɔɔloŋ bonyenaa ka o waa pelaa bee sɔglaa. 37 Vɛŋ ka yɛ Oo e Oo, kyɛ ka yɛ `M`m e `M`m. Bon zaa naŋ zuo a ama yi la a faaloŋ sobɔ zie. 38 “Yɛ da woŋ la ka ba yeli, ‘Nimiri na yɔɔ la nimiri sane, ka nyene meŋ na yɔɔ la nyene sane.’ 39 Kyɛ Maa yeli ko yɛ la, ka yɛ ta are kyaare ne nenfaa. Ka neɛ wa fale fo a fo doroŋ takyelɛ eŋɛ, leɛ a gɔɔ deni ko o meŋ. 40 Ka neɛ wa boɔrɔ ka o de fo gaa ne a kɔɔto zie a de a fo kparo, vɛŋ ka o de a fo kparkpoŋ meŋ poɔ. 41 Ka neɛ wa fere fo ka fo gaa mɛle gbuli, vɛŋ ka fo gaa mɛlɛ ayi ne o. 42 Tere ko a neɛ na naŋ sɔre fo, kyɛ ta mɔŋ neɛ na naŋ boɔrɔ ka o pɛŋ a fo zie. 43 “Yɛ da woŋ la ka ba da yeli, ‘Nɔnɔ fo laŋkpeɛrɛ, kyɛ kyiire fo dɔndɔnne.’ 44 Kyɛ Maa yeli ko yɛ la, ka yɛ nɔnɔ yɛ dɔndɔnne, kyɛ yele yelsonne korɔ balaŋ naŋ ŋmeɛrɛ eŋnɛ yɛ. Yɛ erɛ velaa korɔ balaŋ naŋ kyiire yɛ, kyɛ puoro korɔ balaŋ naŋ yele yɛ yelfaa kyɛ dɔgrɔ yɛ, 45 ka yɛ na tõɔ̃ waa a yɛ Saa naŋ be tenvelaa poɔ bidɔbɔ. Bonso, Onɔ la vɛŋ ka O ŋmenaa iri puri a efaare ne a eveɛle deme zie, kyɛ bare a saa ka a wa a yeltori deme ane a yelbatori deme zie. 46 Ka yɛnee nɔnɔ balaŋ yoŋ naŋ nɔnɔ yɛ, boŋ yɔɔre la ka yɛ na nyɛ? A libiderebe meŋ ba erɛ lɛ? 47 Kyɛ ka yɛnee puori yɛ yɔɔmine yoŋ, boŋ la ka yɛ erɛ gaŋ yɛ taaba? A libiderebe meŋ ba erɛ lɛ? 48 A lɛ poɔ, yɛ waa soŋ a seŋ lɛ yɛ Saa naŋ be tenvelaa poɔ naŋ waa soŋ.
61 “Yɛ gu velaa ka yɛ ta terɛ yɛ teroo nobɔ niŋe soɔ ka ba nyɛ yɛ. Ka yɛnee wa e a lɛ, yɛ kon nyɛ yɔɔre a yɛ Saa naŋ be tenvelaa poɔ zie. 2 “A lɛ poɔ, ka fõõ wa tere teroo, ta peɛlɛ eelɛ ka neɛ zaa woŋ, a na a melmelebɛ naŋ maŋ e a senagɔgre ane a foɔle zaa poɔ. Ba maŋ e la lɛ ka ba nyɛ yuori a nobɔ zie. N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ba nyɛ la ba yɔɔre. 3 Kyɛ ka fõõ wa terɛ teroo, ta vɛŋ ka fo gɔɔ nu bɔŋ a bon na fo doroŋ nu naŋ erɛ, 4 ka a fo teroo e yelsɔglaa, kyɛ a fo Saa naŋ nyɛrɛ bon zaa naŋ sɔgle, Omeŋɛ na ko fo la yɔɔre a nobɔ zaa niŋe soɔ. 5 “Kyɛ ka fõõ wa puoro, ta waa seŋ a melmelebɛ, bonso, ba maŋ nɔŋ la ka ba are a senagɔgre ane a sokyare eŋne a puoro ka nobɔ zaa nyɛ ba. N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ba nyɛ la ba yɔɔre. 6 Kyɛ fõõ, ka fo wa puoro, kpɛ fo die poɔ a pɔge a dendɔre kyɛ puori ko fo Saa naŋ be a zisɔglaa zie, kyɛ a fo Saa naŋ nyɛrɛ bon zaa naŋ sɔgle, na ko fo la yɔɔre a nobɔ zaa niŋe soɔ. 7 Kyɛ ka yɛnee wa puoro, yɛ ta bolbolɔ na a tendaa deme. Ba maŋ teɛre ka Naaŋmen na woŋ la ba yɛlɛ a ba yelbie yaga zuiŋ. 8 Yɛ ta waa a na a balaŋ, bonso, yɛ Saa bɔŋ la bon na yɛ naŋ boɔrɔ kyɛ ka yɛ bɔŋ sɔre. 9 “A lɛ poɔ, a ŋaa la ka yɛ naŋ na maŋ puori: “ ‘Te Saa naŋ be tenvelaa poɔ, ka Fo yuori waa soŋ, 10 ka Fo naaloŋ wa, ka Fo boɔbo e a teŋɛ zu a na a naŋ e a tenvelaa meŋ poɔ. 11 Ko te a bebir ŋa boroboro, ka a seŋ te. 12 Di te sama suuri ko te, a seŋ na lɛ te meŋ naŋ di suuri ko balaŋ naŋ di sama te zie. 13 Ta vɛŋ ka te kpɛ gyennoo poɔ, kyɛ iri te yi faaloŋ poɔ. Bonso, Fõõ la so a naaloŋ, ane a faŋa, ane a eŋno, tegteglɛ. Amen.’ 14 Ka yɛnee wa di a nobɔ gbɛrŋmeɛbo suuri, yɛ Saa naŋ be tenvelaa poɔ meŋ na di la suuri ko yɛ. 15 Kyɛ ka yɛnee ba di a nobɔ gbɛr-ŋmeɛbo suuri ko ba, yɛ Saa meŋ kon di yɛ gbɛrŋmeɛbo suuri ko yɛ. 16 “Kyɛ ka yɛnee wa `leŋne noɔre, yɛ ta erɛ seŋ a melmelebɛ naŋ maŋ saŋ ba niŋe. Bonso, ba maŋ saŋ la ba niŋe a wuli nobɔ ka ba `leŋ la noɔre. N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ba nyɛ la ba yɔɔre. 17 Kyɛ fõõ, ka fo wa `leŋne noɔre, sɔ kãã a fo zu eŋɛ kyɛ pɛge fo niŋe, 18 ka a ta wuli nobɔ zaa ka fo `leŋne la noɔre, kyɛ wuli ko fo Saa yoŋ, naŋ be a zisɔglaa zie. Kyɛ a fo Saa naŋ nyɛrɛ bon zaa naŋ sɔgle, na ko fo la yɔɔre a nobɔ niŋe soɔ. 19 “Yɛ ta biŋ naboma ko yɛmenne a teŋɛ zu, be mɔɔre ane bazẽẽ naŋ na saŋ bare, ka nannyigri meŋ kpɛ te zu a. 20 Kyɛ yɛ biŋ yɛ naboma a tenvelaa poɔ, be mɔɔre ane bazẽẽ naŋ kon bɔŋ saŋ a bare, ka nannyigri meŋ kon bɔŋ kpɛ a te zu a. 21 Bonso, be na a yɛ naboma naŋ be, be la ka a yɛ sukyiri meŋ na be. 22 “A eŋgan kanea la a nimiri. A lɛ poɔ, ka fo nimiri wa waa velaa, fo eŋgan na paale la o zaa ne kyãã. 23 Kyɛ ka fo nimiri waa faa, fo eŋgan na paale la o zaa ne lige. Ka a kyãã naŋ be fo eŋɛ waa lige, a lige ŋa na sereŋ waa la kpoŋ! 24 “Neɛ zaa kon tõɔ̃ e gbaŋgbaa ko daŋneba bayi, bonso, o na kyiire la kaŋ kyɛ nɔŋ kaŋ, bee o na are la ko kaŋ kyɛ de a kaŋ gyagɔlɔ lɛ. Yɛ kon tõɔ̃ e gbaŋgbaa ko Naaŋmen ane naboma. 25 “A lɛ poɔ, N yeli ko yɛ la, yɛ ta teɛrɛ yɛ nyɔvore yɛlɛ, ane bon na yɛ naŋ na di bee nyu. Yɛ ta teɛrɛ yɛ eŋgan yɛlɛ ne a bon na yɛ naŋ na su. A nyɔvore ba gaŋ a bondirii? A eŋgan meŋ ba gaŋ bonsuuri? 26 Kaa nyɛ a sazu bonagre. A ba maŋ bore bee kyɛ, bee eŋ bugo poɔ. Kyɛ a yɛ tenvela Saa guolo a la. Yɛ ba taa tɔnɔ yaga gaŋ ama bee? 27 Yɛ buo sobɔ la, a o teɛroŋ poɔ, na tõɔ̃ kare zuo lɛ o naŋ kare seŋ? 28 “Kyɛ boŋ la so ka yɛ teɛrɛ bonsuuri yɛlɛ? Nyɛ lɛ a weɛ tepoore naŋ maŋ buli a baa. A ba maŋ toŋ tomɔ bee pilli sumiri. 29 Kyɛ N yeli ko yɛ la, ka Solomon ne o veɛloŋ zaa, o da ba su boma a na ama kaŋ zaa. 30 Ka Naaŋmen maŋ ko a moɔ boma ama bonsuuri naŋ bebe zenɛ a weɛ poɔ, kyɛ ka bieo ba lɔɔ a eŋ vũũ poɔ, wolɔ ka O na leɛ ko yɛ bonsuuri seŋ, yɛnee sagdeu bile deme? 31 A lɛ poɔ, yɛ ta teɛrɛ a yɛlɛ ama kyɛ yele, ‘Boŋ la ka te na di?’ bee ‘Boŋ la ka te na nyu?’ bee ‘Boŋ la ka te na su?’ 32 A boma ama zaa la ka a tendaa deme maŋ boɔrɔ. Bonso, a yɛ tenvela Saa bɔŋ la ka yɛ boɔrɔ la a boma ama zaa. 33 Kyɛ yɛ daŋ bɔ a Naaŋmen naaloŋ ane O yeltori yɛlɛ zaa, kyɛ O pãã na de la ama zaa eŋ poɔ yɛ. 34 A lɛ poɔ, yɛ ta teɛre bieo yɛlɛ, bonso, bieo la na teɛrɛ omeŋɛ yɛlɛ. Bebiri zaa taa la omeŋɛ yelfaare.
71 “Ta di nobɔ sɛrɛɛ ka ba meŋ ta di yɛ sɛrɛɛ. 2 A lɛ meŋ, a sɛrɛɛ diu na yɛ naŋ di sɛrɛɛ ne, ba meŋ na di la a sɛrɛɛ diu ŋa ko yɛ; kyɛ a mannoo na yɛ naŋ manne ne, lɛ meŋ la ka ba na manne ko yɛ. 3 “Wolɔ la ka fo kaara a dapɛge fo yɔɔ nimiri poɔ, kyɛ ba kyɛllɛ ka a daa meŋɛ be la a fomeŋɛ nimiri poɔ? 4 Bee wolɔ ka fo na yeli ko fo yɔɔ, ‘Vɛŋ ka N iri a dapɛge bare fo nimiri poɔ,’ kyɛ nyɛ, ka a daa meŋɛ be a fomeŋɛ nimiri poɔ? 5 Fõõ melmelɛ! Daŋ iri a daa meŋɛ bare fomeŋɛ nimiri poɔ kyɛ pãã tõɔ̃ nyɛrɛ velaa a iri a dapɛge naŋ be a fo yɔɔ nimiri poɔ. 6 “Ta ko baare bon na naŋ e bonsoŋ, bee lɔɔ yɛ lɛpɛl-veɛle eŋ dobaare poɔ. Ka yɛnee wa e lɛ, a na nɛbe a la ne gbɛɛ kyɛ leɛ wa tage yɛ kyeɛre bare. 7 “Sɔre. Ba na ko yɛ la. Bɔ. Yɛ na nyɛ la. Ŋmɛ a dendɔre. Ba na yuo la ko yɛ. 8 Bonso, neɛ zaa naŋ sɔrɔ, maŋ nyɛ la; neɛ na naŋ boɔrɔ, maŋ nyɛ la; ka a kaŋ na meŋ naŋ ŋmeɛrɛ a dendɔre, ba na yuo la ko o. 9 “Bee, yɛ buo sobɔ la, ka o bidɔɔ wa sɔre boroboro, na de kuuri ko o? 10 Bee, ka o naŋ wa sɔre zom, o na de la waabo ko o? 11 Ka yɛnee pãã naŋ e efaare deme, wa bɔŋ lɛ yɛ naŋ na maŋ ko yɛ biiri kyɔgtaveɛle, wolɔ la ka a pãã na seŋ ka yɛ Saa naŋ be a tenvelaa poɔ na de bonveɛle ko balaŋ naŋ sɔre O? 12 A lɛ poɔ, bon na zaa yɛ naŋ boɔrɔ nobɔ ka ba e ko yɛ, yɛ meŋ e lɛ ko ba, bonso, ŋaa la a Nɔbinnaa ane a Ŋmen-noɔr deme Ŋmaabo. 13 “Kpɛ a dendɔr bile eŋɛ, bonso, a sobiri naŋ gɛrɛ a zisaŋnaa zie ne a be dendɔre e la yɛloŋ, kyɛ nobɔ yaga maŋ kpɛ la be. 14 Kyɛ a sobiri naŋ gɛrɛ a nyɔvore zie ne a be dendɔre e la bile, kyɛ onɔ la ka nobɔ belaŋ maŋ bɔ kpɛ. 15 “Yɛ gu a Ŋmen-noɔr ziri deme, naŋ maŋ wa yɛ zie a su pegama, kyɛ ba poɔ poɔ ka ba waa gboŋgbobaare naŋ saŋna boma bara weɛlɛ. 16 A yi ba wɔmɔ zie la ka yɛ na bɔŋ ba. Ba maŋ pɔre la garepi wɔmɔ gɔteɛ zu, bee ba maŋ pɔre la kaŋkama gɔteɛ zu? 17 A lɛ poɔ meŋ, tevelaa zaa maŋ wɔŋ la wɔmveɛle, kyɛ ka tefaa meŋ wɔŋ wɔmfaare. 18 Tevelaa kon tõɔ̃ wɔŋ wɔmfaare, ka tefaa meŋ kon tõɔ̃ wɔŋ wɔmveɛle. 19 Teɛ zaa naŋ ba wɔŋ wɔmveɛle, ba maŋ kyɛ o la lɔɔ a eŋ vũũ poɔ. 20 A lɛ poɔ, a yi a ba wɔmɔ zie la ka yɛ na bɔŋ ba. 21 “A ba e ka neɛ zaa naŋ yele korɔ Ma, ‘Daŋna, Daŋna,’ la na kpɛ a tenvela naaloŋ poɔ, see a neɛ na yoŋ naŋ erɛ N Saa naŋ be tenvelaa poɔ boɔbo. 22 A bebiri na poɔ la ka nobɔ yaga na yeli ko Ma, ‘Daŋna, Daŋna, te da ba kanne Fo yelbie a Fo yuori eŋɛ? Te da ba digi kɔntɔmɔ bare kyɛ toŋ tonseɛle yaga a Fo yuori eŋɛ?’ 23 Lɛ ka N pãã na yeli ko ba daadaa, ‘N daŋ ba bɔŋ yɛ. Tage yi N zie, yɛnee nɔkondeu deme!’ 24 “A lɛ poɔ, neɛ na zaa naŋ wono N yelbie ama a erɛ lɛ, waa la na yɛŋ sobɔ naŋ mɛ o yiri kusiŋman zu. 25 Ka saa wa, ka a bare zaa paale ne kõɔ̃, ka sɛseɛ fo ŋmɛ a yiri na. Kyɛ o da ba le, bonso, a yiri pare da be la kusiŋman zu. 26 Kyɛ neɛ na zaa naŋ wono N yelbie ama, kyɛ ba erɛ lɛ, waa la na dambol sobɔ naŋ mɛ o yiri biire zu. 27 Ka saa wa, ka a bare zaa paale ne kõɔ̃, ka sɛseɛ fo ŋmɛ a yiri na, ka a yiri le gbem! A yiri na leebu da sereŋ waa la kpoŋ. ” 28 A naŋ da waa, ka Yesu naŋ da yeli a yelbie ama zaa wa baare, a nobɔ zaa nɔe da `maa la, a O wuluu zuiŋ. 29 Bonso, O da wullo la na neɛ naŋ taa faŋa, kyɛ O ba wullo a na a nɔbinna kaakaareba naŋ maŋ wullo.
81 O naŋ da yi a taŋa zu sigi wa la, ka nobɔ yaga da tu O. 2 Kyɛ kyɛllɛ, ka dɔɔ kɔŋkɔŋ kaŋ wa gbi dumo O niŋe kyɛ yeli, “Daŋna, ka Fõõ wa sage, Fo na tõɔ̃ maale ma ka N waa soŋ.” 3 Ka Yesu tẽɛ ̃O nu a tɔ ne o, kyɛ yeli, “N sage la. Waa soŋ.” A pare na poɔ ka o kɔnnoŋ na zaa baare. 4 Ka Yesu yeli ko o, “Kaara velaa ka fo ta yeli a yɛlɛ ŋa ko neɛ zaa. Gɛrɛ te wuli fomeŋɛ ko a puoru neŋkpoŋ, kyɛ tere a kyɔgtaa na naŋ tu a noɔre Moses naŋ tere, ka a di danseɛ ko ba.” 5 Yesu naŋ wa te kpɛ Kaperneom poɔ, ka sogyare kɔɔ zusobɔ kaŋ wa O zie a wa sɔrɔ ka O wa soŋ o, 6 a yele, “Daŋna, n tontonɔ endaa zaa naŋ kpi gaŋ la a yiri poɔ. O nyɛrɛ la woore yaga.” 7 Ka Yesu yeli ko O, “N na gaa la te saŋ o.” 8 Ka a sogyare kɔɔ zusobɔ leɛ yeli, “Daŋna, N ba seŋ ka Fo wa kpɛ n yiri poɔ. Yeli a yelbiri yoŋ kyɛ a n tontonɔ na nyɛ la sammo. 9 Bonso, N e la neɛ naŋ be a faŋa puliŋ a taa sogyare ka ba be n puori. Ka Maa yeli kaŋ zaa, ‘Gɛrɛ,’ o na gaa la. Ka Maa yeli kaŋ, ‘Wa,’ o na wa la. Kyɛ ka N yeli ko n gbaŋgbaa, ‘E aŋa,’ ka o e lɛ meŋ.” 10 Yesu naŋ woŋ a ŋaa la, ka O noɔre da `maa, ka O yeli ko a balaŋ naŋ tuuro O, “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, N daŋ ba nyɛ sagdeu kpoŋ ŋa tɔ a Israel deme poɔ. 11 Maa yele la korɔ yɛ, ka nobɔ yaga na yi la a sapare ane luo a wa laŋ zeŋ ane Abraham, Isaak ane Gyakob a tenvela naaloŋ poɔ. 12 Kyɛ ba na iri la a naaloŋ bidɔbɔ a lɔɔ ba eŋ a yeŋ lige poɔ: a be la konni ne nyendoŋ na be.” 13 Ka Yesu yeli ko a sogyare kɔɔ zusobɔ, “Gɛrɛ, a seŋ lɛ fo naŋ sage de, lɛ la ka a meŋ na e.” Ka o tontonɔ da nyɛ sammo a gogo na poɔ. 14 Yesu naŋ wa kpɛ Pita yiri la, ka O nyɛ Pita pɔgɔ ma ka o gaŋ ka ɔɔre kpeɛrɛ o. 15 Ka O tɔ o nu, ka a ɔɔre bare o, kyɛ ka o pãã iri a tonɔ korɔ ba. 16 A zie naŋ wa te `maa la, ka ba da taa nobɔ yaga naŋ da taa kɔntɔmɔ wa ne O zie. Ka O digi a sefaare bare ane O yelbiri yoŋ, kyɛ saŋ balaŋ zaa naŋ beɛrɛ. 17 Ama la da tu a lɛ a Ŋmen-noɔr sobɔ Isaiya naŋ da yeli: “Omeŋɛ de la a te baaloŋ kyɛ de a te beɛroŋ zaa tuo.” 18 Yesu naŋ wa te nyɛ a nobɔ naŋ gyilli O, ka ba waa yaga la, ka O tere noɔre ka ba gaŋ a mane. 19 Ka a nɔbinna kaakaara kaŋ da wa O zie a wa yeli, “Wuliwullo, N na tu Fo la gaa zie na zaa Fo naŋ na gaa.” 20 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Mɔbaare taa la bogri, ka a sazu nuulii taa kyogri, kyɛ a Nensaala Bidɔɔ ba taa zie na biŋ O zu.” 21 Ka O tutuuribo kaŋ da yeli ko O, “Daŋna, bare ma ka N daŋ de wẽɛ̃ gaa te ũũ n sãã.” 22 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Tuuro Ma kyɛ vɛŋ ka kuuni ũũ bamenne kuuni.” 23 O naŋ da kpɛ a gbori la, ka O tutuuribo da tu O. 24 Kyɛ kyɛllɛ, ka sɛseɛ kpoŋ wa a mane zu, ka a kõɔ̃ da ŋmeɛrɛ kpeɛrɛ a gbori poɔ. Kyɛ Yesu da gbire la. 25 Ka O tutuuribo da gaa O zie te seŋ O a yeli, “Daŋna, faa te! Te bɔrɔ weɛrɛ la!” 26 Ka O leɛ yeli, “Boŋ la so ka yɛ zoro dambẽɛ̃, yɛnee naŋ taa sagdeu belaŋ?” Ka O pãã da iri a kyaare a sɛseɛ ane a mane, ka a zie zaa da waa zomm lɛ. 27 Ka a dɔbɔ nɔe zaa da `maa, ka ba soore, “Dɔɔ wolɔ la aŋa, ka sɛseɛ ane mane kõɔ̃ tuuro O noɔre?” 28 O naŋ wa gaŋ te ta a mane gaŋne, a teŋɛ na a Gɛrɛgɛsɛne deme naŋ kpeɛrɛ, ka kɔntɔn deme bayi da yi a yabogri zie a tuori O. Ba da taa la potuo zuo. Neɛ zaa kon tõɔ̃ tu a sori na. 29 Kyɛllɛ, ka ba ŋmɛ kpɛlle a yeli, “Boŋ yɛlɛ la ka te taa ne Fo, Yesu, Naaŋmen Bidɔɔ? Fo wa la kyɛ ka Fo wa dɔgre te yaga zaa, ne lɛ zaa a saŋ naŋ ba ta, bee?” 30 A ba puori eŋɛ, dobaare yaga da be la be a dire. 31 Ka a kɔntɔmɔ sɔre Yesu a yeli, “Ka Fõõ wa digi te bare, vɛŋ ka te kpɛ a dobaare eŋne.” 32 Ka O yeli ko ba, “Yɛ gɛrɛ!” Lɛ la ka a yi a te kpɛ a dobaare eŋne. Nyɛ! A dobaare zaa da zo la yaga te sigi a taŋ bogi, a kpɛ a manzuluŋ poɔ a te nyu kõɔ̃ kpi. 33 A balaŋ naŋ da guolo a dobaare da zo yi la a zie ŋa kyɛ gaa te kpɛ a teŋɛ poɔ a manne a yɛlɛ na zaa, ane a bon na zaa naŋ da wa a kɔntɔn deme zie a ko a teŋɛ deme. 34 Kyɛ kyɛllɛ, ka a teŋɛ deme zaa da yi wa a tuori Yesu. Ba naŋ wa te nyɛ O la, ka ba da sɔre O ka O yi ba paaloŋ poɔ.
91 Yesu kpɛ la a gbori a gaŋ wa Omeŋɛ teŋɛ poɔ. 2 Ka dɔbɔ mine da taa dɔɔ kaŋ naŋ gaŋ bonganaa zu kyɛ o endaa zaa kpi, a wa ne O zie. Yesu naŋ nyɛ a ba sagdeu, O da yeli la ko a dɔɔ na endaa zaa naŋ da kpi, “N bidɔɔ, taa sukyiri. Fo nyɛ la fo yelbebe suuri diu.” 3 Kyɛ kyɛllɛ, ka nɔbinna kaakaareba mine da yeli bamenne zie, “A neɛ ŋa sobɔ yele la yelfaare kyaare ne Naaŋmen.” 4 O naŋ bɔŋ ba teɛroŋ la ka Yesu yeli, “Boŋ la vɛŋ ka yɛ taa teɛroŋ faa a yɛ sukyie poore? 5 Buo sobɔ la e mɔlɛ, ka N yeli, ‘Fo nyɛ la fo yelbebe suuri diu,’ bee ka N yeli, ‘Iri kyene’? 6 Kyɛ ka yɛ na tõɔ̃ bɔŋ ka a Nensaala Bidɔɔ taa la faŋ a teŋɛ zu, ka O di yelbebe suuri. . . .” Ka O pãã yeli ko a dɔɔ na endaa zaa naŋ da kpi, “Iri de a fo bon-ganaa kulo ne.” 7 Ka o iri a kuli. 8 A laŋne deme naŋ wa nyɛ a ŋaa, ka ba nɔe zaa da `maa, ka ba pugi Naaŋmen naŋ ko nensaala a faŋ ŋa tɔ. 9 Yesu naŋ yi be gɛrɛ la ka O nyɛ dɔɔ kaŋ ba naŋ boɔlɔ ka Matiu, ka o zeŋ a libidere tomɔ zie. Ka Yesu yeli ko o, “Tuuro Ma.” Ka Matiu iri tuuro O. 10 A naŋ da ta ka Yesu zeŋ a di bondirii Matiu yiri poɔ la, kyɛ kyɛllɛ, ka a libiderebe ane yelbebe deme yaga da wa laŋ di ne O ane a O tutuuribo. 11 A Farasi deme naŋ nyɛ a ŋaa la, ka ba soore O tutuuribo, “Boŋ la so ka yɛ Wuliwullo laŋ dire ne libiderebe ane yelbebe deme?” 12 Yesu naŋ woŋ a ŋaa la, ka O yeli ko ba, “Balaŋ naŋ waa kpeɛne ba boɔrɔ baalonsanne, kyɛ balaŋ naŋ maŋ beɛrɛ la. 13 Kyɛ yɛ gaa te zanne a ŋmaabo ŋa tɛgɛ: ‘N boɔrɔ la nyonono, kyɛ N ba boɔrɔ bɔɔre maalo.’ Bonso, N ba wa ka N boɔle yeltori deme, kyɛ yelbebe deme la, ka ba leɛ ba teɛroŋ.” 14 Ka Gyɔn tutuuribo da wa O zie a soore, “Boŋ la so ka tenee ane a Farasi deme maŋ `leŋ noɔre, kyɛ ka Fo tutuuribo ba maŋ `leŋ noɔre?” 15 Ka Yesu yeli ko ba, “A kultaa tigri deme na tõɔ̃ kono la a saŋ na a serpaala naŋ be ba poɔ? Kyɛ a bebie na ta la, ka ba na iri a serpaala a yi ba zie, kyɛ ka ba pãã `leŋ noɔre. 16 “Neɛ ba maŋ de pɛmpaala a liire ne kparkora, bonso, a liiruu na tage yi la a boŋkora poɔ, ka a kparkyeɛroo waa faa gaŋ lɛ o naŋ da waa. 17 Kyɛ nobɔ kon bɔŋ de tewɔmɔ dãã paala eŋ dãã woɔ kore poɔ. Ka ba naŋ e lɛ, a dãã paala na kyeɛ la a dãã woore, ka a tewɔmɔ dãã zaa kyiri baare, kyɛ ka a dãã woore zaa saŋ. Kyɛ ba maŋ de la tewɔmɔ dãã paala eŋ a dãã woore paala poɔ, ka a zaa ayi tõɔ̃ gaŋ velaa.” 18 Kyɛllɛ, O naŋ da wa yele a yɛlɛ ama la, ka zikaara kaŋ da wa gbi dumo O niŋe soɔ kyɛ yeli, “N pɔɔyaa la deɛ kpi. Wa de Fo nu dɔgle o, ka o leɛ nyɛ nyɔvore.” 19 Ka Yesu iri ka O ne O tutuuribo tu a dɔɔ. 20 Kyɛ a pare na poɔ, ka pɔgɔ kaŋ naŋ kyire zẽẽ yuomo pie ne ayi saŋ zaa da iri tu O puoriŋ a te tɔ a O kparo kpiiru. 21 Bonso, a pɔgɔ da yeli la ko omeŋɛ, “Ka Maa deɛ tɔ a O kparo yoŋ, N na nyɛ la sammo.” 22 Ka Yesu leɛ O puoriŋ, kyɛ O naŋ wa nyɛ o, ka O yeli, “Taa sukyiri, N pɔɔyaa, a fo sagdeu saŋ fo la.” Ka a pɔgɔ nyɛ sammo a yi a gogo na poɔ. 23 Yesu naŋ da kpɛ a zikaara yiri a te nyɛ a wɛbilii peɛlɛbɛ, ane nobɔ yaga ka ba ŋmeɛrɛ kpɛlle, 24 ka O yeli ko ba, “Yɛ maale vuo, bonso, a pɔglee ba kpi. O gbire la.” Kyɛ ka ba da la O. 25 A nobɔ naŋ wa yi baare la, ka O kpɛ a te nyɔge a pɔglee nu, ka o iri. 26 Ka a yɛlɛ ŋa yaare a paaloŋ na zaa poɔ. 27 Yesu naŋ wa yi a be la, ka zɔnne bayi tuuro O a boɔlɔ kyɛ yele, “David Bidɔɔ, taa nyonono ko te!” 28 O naŋ da kpɛ a yiri la, ka a zɔnne wa a O zie, ka Yesu soore ba, “Yɛ sage de la ka N na tõɔ̃ la e aŋa?” Ka ba leɛ yeli ko O, “Oo, Daŋna.” 29 Ka O pãã tɔ ba nimie kyɛ yeli, “A seŋ na yɛ sagdeu, vɛŋ ka a e a lɛ ko yɛ.” 30 Ka ba leɛ nyɛrɛ. Kyɛ Yesu kpãã ba la yaga a yele, “Yɛ ta vɛŋ ka neɛ wa woŋ a yɛlɛ ŋa.” 31 Kyɛ ka ba yi a te de O yɛlɛ manne ka a yaare a paaloŋ na zaa poɔ. 32 Kyɛllɛ, ba naŋ da yire la, ka ba da taa gbara kaŋ kɔntɔn naŋ nyɔge wa ne O zie. 33 Kyɛ O naŋ wa digi a kɔntɔn bare la, ka a gbara da yeli yɛlɛ. A nobɔ zaa nɔe da `maa la ka ba yeli, “Neɛ zaa daŋ ba nyɛ ama taaba Israel teŋɛ poɔ.” 34 Kyɛ ka a Farasi deme yeli, “A yi a kɔntɔmɔ zikaara zie la ka O maŋ tõɔ̃ digi a kɔntɔmɔ bare.” 35 Yesu gaa la te kpɛ a tembɛrɛ ane a tembilii zaa a wullo a nobɔ a ba senagɔgre poɔ. O da kanna la a naaloŋ yelnoore, kyɛ saŋna baaloŋ ane beɛroŋ zaa a nobɔ poɔ. 36 Kyɛ O naŋ wa nyɛ a nobɔ naŋ waa yaga la, ka O da taa nimibaaloŋ ne ba, bonzuiŋ, ba da bale la kyɛ yaare paale zie zaa a na peere naŋ ba taa kyeenɛ. 37 Ka O pãã yeli ko O tutuuribo, “A bonkyeɛre sereŋ waa la yaga kyɛ a tontoneba waa la belaŋ lɛ. 38 A lɛ poɔ, yɛ sɔre a kyeɛbo Daŋna, ka O toŋ tontoneba, ka ba yi te kpɛ a O kyeɛbo poɔ.”
101 Yesu naŋ da boɔle O tutuuribo pie ne bayi, O ko ba la faŋ gaŋ a sedɛgɛ ka ba maŋ tõɔ̃ digi a bare, kyɛ saŋ beɛroŋ kaŋ zaa ane baaloŋ kaŋ zaa. 2 A potuuribo pie ne bayi yoe la ama: A danwêɛ̃ sobɔ la Simon, ka ba boɔlɔ Pita, ane o yɔɔ Andero; Gyems naŋ e Zɛbɛde bidɔɔ, ane o yɔɔ Gyɔn; 3 Felep ane Bartolomi; Tomas ane Matiu naŋ e libidere; Gyems, naŋ e Alfeos bidɔɔ, ane Lɛbeos naŋ di ka Tadeos; 4 Simon, naŋ e Kanaan neɛ kaŋ, ane Gyudas Iskarioti naŋ da koɔre Yesu. 5 A bama pie ne bayi la ka Yesu toŋ ane a nɔe ama: “Yɛ ta kpɛ a Tendaa deme paaloŋ poɔ bee kpɛ a Samaria deme paaloŋ poɔ. 6 Kyɛ yɛ gaa a Israel yideme peere naŋ bɔre zie. 7 Ka yɛnee wa gɛrɛ, yɛ kanna kyɛ yele, ‘A tenvela naaloŋ peɛle la.’ 8 Yɛ saŋ baaleba. Yɛ e ka kɔŋkɔnne waa soŋ. Yɛ seŋ kuuni. Yɛ digi kɔntɔmɔ bare. Yɛ nyɛ la mɔlɛ, yɛ meŋ tere mɔlɛ. 9 Yɛ ta taa salema, bee libiselva, bee libizẽɛ̃ gɛrɛ ne a yɛ libibɛlɛnte poɔ. 10 Yɛ ta taa woɔ zaa gɛrɛ ne, bee kpare ayi, bee nɔɔteɛ, bee dateeraa, bonso a tontonɔ seŋ la o bondirii. 11 “Ka yɛnee wa kpɛ teŋkpoŋ bee tembile zaa poɔ, yɛ bɔ neɛ naŋ seŋ, a kpɛ o yiri kyɛ gu ka yɛ wa yi be gɛrɛ. 12 Ka yɛnee wa kpɛ a yiri poɔ, yɛ puori a yideme. 13 Ka a yiri wa seŋ, yɛ vɛŋ ka yɛ `maaroŋ wa be a yiri poɔ. Kyɛ ka a yiri ba wa seŋ, yɛ vɛŋ ka yɛ `maaroŋ leɛ wa yɛ zie. 14 Ka neɛ zaa ba wa tuori de yɛ bee kyɛllɛ a yɛ yelbie, a saŋ na yɛ naŋ wa yi a yiri na bee a teŋɛ na poɔ kyɛ gɛrɛ, yɛ piŋ a uuruŋ bare yɛ gbɛɛ eŋɛ. 15 N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a na waa la mɔlɛ ko Sodom ane Gomora paaloŋ, a sɛrɛɛ diu daare, gaŋ a teŋɛ na. 16 Kyɛllɛ, N tonɔ yɛ la ka yɛ yi a na peere gboŋgboe poɔ. A lɛ poɔ, yɛ taa yɛŋ a na weere kyɛ waa baaloŋ a na ŋmama. 17 “Kyɛ yɛ gu yɛmenne velaa nensaala zie, bonso ba na de yɛ la do ne a Sanhederen kɔɔto ziiri kyɛ fɔbe yɛ a ba senagɔgre poore. 18 N zuiŋ la ka ba na taa yɛ gaa ne a zikaareba ane a namine zie, ka yɛ waa danseɛ deme ko ba ane a Tendaa deme. 19 Kyɛ ka ba naŋ wa de yɛ do ne, yɛ ta taa teɛroŋ zaa ne lɛ yɛ naŋ na yeli, bee a bon na yɛ naŋ na yeli, bonso, a gogo na poɔ, O na ko yɛ la a bon na yɛ naŋ na yeli. 20 Bonso, a ba e yɛnee meŋɛ noɔre la na yele, kyɛ a yɛ Saa Seɛ la na yele a yɛ eŋɛ. 21 “Yɔɔ na iri de la o yɔɔ ko ba ka ba ko o, ka saa meŋ na e lɛ ko o bie. A bibiiri na are kyaare ne la ba dɔgrebɔ a e ka ba ko ba. 22 Nobɔ zaa na kyiire yɛ la, a Maa yuori zuiŋ. Kyɛ a neɛ na naŋ are kpẽã a te ta a baaroo saŋ na nyɛ la faabo. 23 Ka ba naŋ wa dɔgre yɛ a teŋɛ kaŋ poɔ, yɛ yi gaa teŋɛ yuo. N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, yɛ kon yɔ a Israel tenne zaa baare kyɛ ka a Nensaala Bidɔɔ wa. 24 “A tutuuro ba zuo o wuliwullo, bee ka gbaŋgbaa meŋ zuo o daŋna. 25 A seŋ la ka a tutuuro waa na o wuliwullo, ka a gbaŋgbaa meŋ waa na o daŋna. Kyɛ ka ba naŋ wa boɔlɔ a yidandɔɔ ka Beɛlzɛbob, wolɔ ba pãã na boɔlɔ o yideme? 26 “A lɛ poɔ, yɛ ta zoro ba dambẽɛ̃. Bonso, bon zaa naŋ pɔge kyebe naŋ kon bɔŋ sãã, bee sɔgle ka neɛ kon wa bɔŋ. 27 Bon na N naŋ yeli ko yɛ lige poɔ, yɛ yeli kyaane poɔ. Bon na yɛ naŋ woŋ yɛ toori poɔ, yɛ kanne yie zu. 28 Yɛ ta zoro balaŋ naŋ maŋ ko a eŋgan kyɛ kon tõɔ̃ ko a vooroŋ dambẽɛ̃. Kyɛ yɛ zoro neɛ naŋ na tõɔ̃ saŋ a vooroŋ ne a eŋgan zaa tenfaa poɔ. 29 Ba ba koɔre gbanloɔre ayi kobo bee? Kyɛ kaŋ zaa kon bɔŋ le teŋɛ ka a ba yi a yɛ Saa boɔbo. 30 Kyɛ a kɔɔloŋ zaa a yɛ zu eŋɛ, O sɔre la a zaa. 31 A lɛ poɔ, yɛ ta zoro dambẽɛ̃. Yɛ taa la tɔnɔ gaŋ gbanloɔre yaga. 32 “A lɛ poɔ, neɛ na zaa naŋ sage ka o bɔŋ Ma la nobɔ niŋe soɔ, N meŋ na sage ka N bɔŋ o la N Saa naŋ be tenvelaa poɔ niŋe soɔ. 33 Kyɛ, neɛ na zaa naŋ ba sage ka o bɔŋ Ma la nobɔ niŋe soɔ, N meŋ kon sage ka N bɔŋ o la N Saa naŋ be tenvelaa poɔ niŋe soɔ. 34 “Yɛ ta teɛre ka N wa la ka N wa ne `maaroŋ a teŋɛ zu. N ba wa ka N wa ne `maaroŋ, kyɛ zɔɔre soɔ la. 35 Bonso, N wa la ka N wa leɛ “ ‘dɔɔ kyaare ne o saa, pɔɔyaa kyaare ne o ma, ne bidɔɔ pɔgɔ kyaare ne o serɛ ma, 36 ka dɔɔ dɔndɔnne na e omeŋɛ yideme.’ 37 “A neɛ na naŋ nɔnɔ o saa bee o ma gaŋ Ma, ba seŋ ne Ma. Neɛ na meŋ naŋ nɔnɔ o bidɔɔ bee o pɔɔyaa gaŋ Ma, ba seŋ ne Ma. 38 Neɛ naŋ ba de o dagara tuuro ne Ma, meŋ ba seŋ ne Ma. 39 Neɛ na naŋ nyɛ o nyɔvore na bɔre o la bare, kyɛ neɛ na naŋ bɔre o nyɔvore a Maa zuiŋ, na leɛ nyɛ o la. 40 “Neɛ naŋ tuori de yɛ, tuori de Ma la, kyɛ a neɛ na naŋ tuori de Ma, tuori de la a Neɛ na naŋ toŋ Ma. 41 Neɛ naŋ tuori de Ŋmen-noɔr sobɔ, a Ŋmen-noɔr sobɔ yuori eŋɛ, na nyɛ la a Ŋmen-noɔr sobɔ yɔɔre. Kyɛ neɛ naŋ tuori de yeltori sobɔ, a yeltori sobɔ yuori eŋɛ, na nyɛ la a yeltori sobɔ yɔɔre. 42 Kyɛ ka neɛ na zaa naŋ tere kõɔ̃ `maaroŋ yoŋ ne kɔp a ko a nembilii ama kaŋ zaa, a tutuuro yuori eŋɛ, N yeli yɛ la yelmeŋɛ, o yɔɔre kon bɔŋ bɔre.”
111 A naŋ da waa ka Yesu da tere noɔre ko O tutuuribo pie ne bayi baare la, ka O da yi be gaa te wullo kyɛ kanna a ba tenne poore. 2 Gyɔn, naŋ be pigu die poɔ, naŋ wa te woŋ a Kristo tomɔ yɛlɛ, toŋ la o tutuuribo bayi 3 ka ba gaa te soore O, “Fõõ la a Onɔ naŋ waara, bee te kyɛllɛ nenyuo?” 4 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Yɛ leɛ gaa te yeli ko Gyɔn bon na yɛ naŋ woŋ kyɛ nyɛ, 5 ka zɔnne nyɛrɛ la, ka gbɛɛ meŋ kyene, kɔnne nyɛ la laafia, ka wonni meŋ wono, ka kuuni leɛ iri, kyɛ ka ba kanne a yelnoore ko a naŋ deme. 6 Maaloo be la neɛ na bɛraa naŋ ba nyɔge a Maa zuiŋ.” 7 Ba naŋ iri gɛrɛ la ka Yesu pãã da piili manna Gyɔn yɛlɛ korɔ nobɔ yaga, “Boŋ la ka yɛ da yi gaa te kpɛ a wɛgyaŋ poɔ ka yɛ nyɛ? Muri kaŋ sɛseɛ naŋ daara? 8 Kyɛ boŋ la ka yɛ yi ka yɛ nyɛ? Dɔɔ naŋ su bonveɛle? Kyɛllɛ, a balaŋ naŋ maŋ su bonveɛle be la namine yie poore. 9 Kyɛ boŋ la ka yɛ yi ka yɛ nyɛ? Ŋmen-noɔr sobɔ kaŋ bee? Oo, N yeli ko yɛ la ka o gaŋ Ŋmen-noɔr sobɔ. 10 Bonzuiŋ Onɔ yɛlɛ la ka ba ŋmaa biŋ, “ ‘Kyɛllɛ, N toŋ la N tontonɔ ka o de fo wẽɛ̃, Onɔ la na de fo wẽɛ̃ a maale a fo sori.’ 11 Yelmeŋɛ, N yeli ko yɛ la, balaŋ pɔgɔbɔ naŋ dɔge poɔ, kaŋ zaa naŋ iri do kyebe naŋ gaŋ Gyɔn, a Kõɔ ̃ Suobu Terɛ. Kyɛ onɔ naŋ e a zaa bile a tenvela naaloŋ poɔ gaŋ o la. 12 A yi Gyɔn a Kõɔ ̃ Suobu Terɛ bebie a wa ta pampana ŋa, a tenvela naaloŋ zo kpɛ la zɔɔre poɔ, ka a zɔɔre deme faa a naaloŋ a ba faŋa zuiŋ. 13 A Ŋmen-noɔr deme zaa ane a Nɔbinnaa da kanne la daŋ-nyaabo kannoo a wa ta Gyɔn bebiri. 14 Kyɛ ka yɛnee wa sage de, onɔ la Elaigya naŋ na wa. 15 Onɔ naŋ taa tobo a na woŋ, vɛŋ ka o woŋ. 16 “Kyɛ boŋ la ka N na de a boorɔ ŋa manne ne? O waa la a na bibiiri naŋ zeŋ daare poɔ kyɛ boɔlɔ ba taaba, 17 a yele, “ ‘Te peɛle la a wɛlee ko yɛ, kyɛ yɛ ba seɛ. Te koŋ ko yɛ la, kyɛ yɛ ba ŋmɛ kpɛlle.’ 18 Bonso, Gyɔn wa la, a ba dire bee nyuuro, kyɛ ka ba yeli ka o taa la kɔntɔn. 19 Ka a Nensaala Bidɔɔ meŋ wa a dire kyɛ nyuuro ka ba yeli, ‘Nyɛ a digbogbo sobɔ ane dãã nyuuro, a libiderebe ane a yelbebe deme ba.’ Kyɛ yɛŋ wuli la o toruŋ o bibiiri eŋɛ.” 20 Ka Yesu da piili nyare a tenne na poore O naŋ da maŋ toŋ O toŋkpeɛne, bonzuiŋ ba da ba leɛ ba teɛroŋ. 21 “Yɛlɛ nyɔge la fõõ, Korazin. Yɛlɛ nyɔge la fõõ, Betsaida. Bonso, ka a toŋkpeɛne na naŋ da toŋ a yɛ zie meŋ da tu la Taiya ane Sidon poɔ, ba da naa leɛ la ba teɛroŋ koroŋ zaa, kyɛ su boɔre wagyɛre a zeŋ tampɛloŋ poɔ. 22 Kyɛ N yeli ko yɛ la, a na waa la mɔlɛ ko Taiya ane Sidon a sɛrɛɛ diu daare a gaŋ yɛ. 23 Kyɛ fõõ Kaperneom naŋ do are a sazu, ba na de fo la sigi ne a kuuni zie. Bonso, ka a toŋkpeɛne na naŋ da toŋ fo zie meŋ da wa Sodom poɔ, ba da naa kyãã be la be te ta zenɛ. 24 Kyɛ N yeli ko yɛ la, ka a na waa la mɔlɛ ko Sodom teŋɛ a sɛrɛɛ diu daare a gaŋ yɛ.” 25 A saŋ na la ka Yesu leɛ yeli, “N pugi Fo la N Saa, tenvelaa ane teŋɛ zu Daŋna, Fo naŋ sɔgle a yɛlɛ ama a yɛŋ bɔŋnebɔ ane a nyaane deme zie kyɛ vɛŋ ka a sãã a bibilii zie. 26 Oo, N Saa, bonso, aŋa waa la velaa a Fo niŋe soɔ. 27 “N Saa de la boma zaa ko Ma. Neɛ zaa ba bɔŋ a Bidɔɔ, ka a Saa yoŋ naane. Ka neɛ zaa meŋ ba bɔŋ a Saa, ka a Bidɔɔ yoŋ naane ane a sobɔ na zie a Bidɔɔ naŋ sage ka O sãã. 28 “Wa N zie, yɛ balaŋ na zaa naŋ tonɔ kyɛ bale ne yeltuori tegroŋ, kyɛ N na ko yɛ la pɛnnoo. 29 Yɛ de a N dakyara a dɔgle a yɛ bɔgɔ zu kyɛ zanne N zie, bonso N waa la baaloŋ a sigre Mmeŋɛ N sukyiri poɔ, kyɛ yɛ na nyɛ la pɛnnoo a yɛ seere poore. 30 Bonzuiŋ, N dakyara ba taa tuo ka N tuori meŋ ba waa tegroŋ.”
121 A saŋ na la ka Yesu kpɛ kyɔlɔ a bombie wɛre a Sabat bebiri daare, kyɛ kɔŋ da kpɛ la O tutuuribo ka ba piili ŋmaara a bombie zuri ɔɔrɔ. 2 A Farasi deme naŋ da nyɛ a ŋaa, ka ba yeli ko O, “Kyɛllɛ, Fo tutuuribo erɛ la a Sabat bebiri bon na naŋ ba tu a nɔbinna sori.” 3 Kyɛ ka O leɛ yeli ko ba, “Yɛ ba kanne bɔŋ bon na David naŋ e a saŋ na kɔŋ naŋ da kpɛ o ne o tutaaba; 4 lɛ o naŋ da kpɛ a Naaŋmen yiri te ɔɔ a puoru zie boroboro naŋ ba tu a nɔbinnaa ka onɔ bee o tutaaba ɔɔ, ka a puoru neŋkponni yoŋ naane? 5 Bee, yɛ ba sɔre a Nɔbinnaa poɔ ka a Sabat bebie poɔ, a puoru neŋkponni naŋ be a Ŋmendie poɔ maŋ toŋ la tomɔ naŋ ba tu a Sabat daare nɔbinnaa kyɛ ba saŋ yɛlɛ zaa? 6 Kyɛ Maa yeli ko yɛ, ka kaŋ na naŋ zuo a Ŋmendie be la kyɛ. 7 Ka yɛnee da bɔŋ a yɛlɛ ama pare, ‘N boɔrɔ la nyonono, a ba e bɔɔre maalo,’ yɛ da kon di sɛrɛɛ zaa kyaare ne a balaŋ naŋ ba taa saŋnaa. 8 Bonso, a Nensaala Bidɔɔ meŋ e la a Sabat daare Daŋna.” 9 A saŋ na O naŋ da yi be, O kpɛ la ba senagɔg poɔ. 10 Kyɛ kyɛllɛ, ka dɔɔ kaŋ nu naŋ da kpi, da be be. Kyɛ ba da boɔrɔ la sori ka ba nyare O zu, a soore O, “A tu la a nɔbinna sori ka ba saŋ baaloŋ a Sabat daare?” 11 Ka Yesu yeli ko ba, “Nen buori sobɔ la a yɛ poɔ naŋ na taa pero bonyenaa ka o le bogzuluŋ poɔ a Sabat bebiri, kon tõɔ̃ nyɔg o iri bare? 12 Tɔnɔ awolɔ ka nensaala taa gaŋ a peroŋ? A lɛ poɔ, a tu la a nɔbinna sori ka te e eveɛle a Sabat daare.” 13 Ka O pãã yeli ko a dɔɔ, “Tẽɛ̃ fo nu.” Ka o tẽɛ̃ o nu, ka o nu leɛ waa soŋ na a kaŋ na. 14 Kyɛ ka a Farasi deme yi te nare biŋ lɛ ne lɛ ba naŋ na tõɔ̃ e ka ba saŋ O bare. 15 O naŋ bɔŋ ne a ŋaa la, ka O yi a be. Nobɔ yaga da tu O la, ka O saŋ a ba baaloŋ zaa. 16 Kyɛ O kpãã ba la ka ba ta wa yele O yɛlɛ korɔ neɛ zaa, 17 ka a tu a yɛlɛ a Ŋmen-noɔr sobɔ Isaiya naŋ da yeli, 18 “Yɛ nyɛ N Tontonɔ ŋa N naŋ da iri, Onɔ N naŋ nɔŋ, ka N poɔ pɛle ne; N na de la N Seɛ dɔgle O, ka O na kanne a yeltori sɛrɛɛ diu ko a Tendaa deme. 19 O kon taa nɔkpeɛne bee tane; neɛ zaa meŋ kon woŋ O kɔkɔre a sobie poore. 20 O kon ka muri naŋ ŋmɛra, kyɛ O kon kpinni kanea migri naŋ erɛ zoore, kyɛ gu ka O de yeltori sɛrɛɛ diu gaa ne a toɔmo zie. 21 A Tendaa deme na taa la kyelloo a O yuori zuiŋ.” 22 Ka ba pãã da taa kɔntɔn sobɔ kaŋ naŋ e zɔŋ kyɛ ba yele yɛlɛ, wa ne O zie. Yesu saŋ o la ka o tõɔ̃ nyɛrɛ kyɛ meŋ yele yɛlɛ. 23 Ka nobɔ yaga zaa nɔe da `maa ka ba soore, “Onɔ naane David Bidɔɔ bee?” 24 Kyɛ a Farasi deme naŋ da woŋ a ŋaa la, ka ba yeli, “A dɔɔ ŋa kon tõɔ̃ digre kɔntɔmɔ bara ka a ba yi Beɛlzɛbob, a kɔntɔmɔ zikaara zie.” 25 Yesu da bɔŋ la ba teɛroŋ a pãã yeli ko ba, “Naaloŋ na zaa naŋ poŋ kyaare ne omeŋɛ na nyɛ la saŋnaa, kyɛ ka teŋɛ bee yiri na zaa naŋ poŋ kyaare ne omeŋɛ kon tõɔ̃ are. 26 Ka Setaana wa digi Setaana bare, o kyaare la omeŋɛ. Wolɔ pãã la ka o naaloŋ na are? 27 Kyɛ ka Maa wa digi kɔntɔmɔ bare ka a yi Beɛlzɛbob zie, aŋ meŋ zie la ka a yi ka yɛnee bidɔbɔ digi a bare? A lɛ poɔ, ba na e la yɛ sɛrɛɛ direbe. 28 Kyɛ ka Maa digi a kɔntɔmɔ bare a yi a Naaŋmen Seɛ zie, a Naaŋmen naaloŋ pãã wa la yɛ zie. 29 “Bee, wolɔ ka neɛ na kpɛ dɔɔkpẽã yiri a te tuo o boma yi ne ka o ba daŋ `leŋ a dɔɔkpẽã, kyɛ pãã zu o boma? 30 “Onɔ naŋ ba be N zie, kyaare Ma la, kyɛ onɔ naŋ ba laŋ wuo ne Ma, yaare a la bare. 31 A lɛ poɔ la ka N yeli ko yɛ ka yelbieri ane yelbifaare kaŋ zaa na taa la suuri diteroo ko nensaaleba, kyɛ yelbifaare naŋ kyaare a Sekyerete kon nyɛ suuri diteroo ko nensaaleba. 32 Neɛ na zaa naŋ yeli yelbiri kyaare ne a Nensaala Bidɔɔ na nyɛ la suuri diteroo, kyɛ neɛ na zaa naŋ yeli kyaare ne a Sekyerete, kon nyɛ suuri diteroo a pampana ŋa saŋ bee a saŋ na naŋ na wa. 33 “Ka yɛnee maale a teɛ ka o veɛlɛ, o wɔmɔ meŋ na veɛlɛ la, bee ka yɛnee maale a teɛ ka o waa faa, o wɔmɔ meŋ na waa faa, bonso a maŋ yi a tewɔmɔ zie la ka ba tõɔ̃ bɔŋ a teɛ. 34 Yɛnee weere bibiiri, wolɔ ka yɛnee naŋ waa efaare deme na tõɔ̃ yeli yelveɛle? Bonso, a yi a boma naŋ zuo a sukyiri poɔ la ka a noɔre pãã maŋ yeli. 35 Nenvelaa maŋ wa ne bonveɛle ka a yi a bonveɛle naŋ be o sukyiri poɔ. Ka nenfaa meŋ wa ne bonfaare ka a yi a bonfaare naŋ be o zie. 36 Kyɛ Maa yeli ko yɛ la, a sɛrɛɛ diu bebiri, nobɔ na manne la yelbilaama kaŋ zaa ba naŋ yeli. 37 A lɛ poɔ, a yi fo yelbie poɔ la ka ba na bɔŋ ka fo yɛlɛ tori la, kyɛ a meŋ yi fo yelbie poɔ la ka ba na bɔŋ ka fo yɛlɛ ba tori.” 38 Ka a nɔbinna kaakaareba ane Farasi deme mine leɛ yeli ko O, “Wuliwullo, te boɔrɔ la ka te nyɛ tonseɛle manno kaŋ Fo zie.” 39 Ka O leɛ yeli ko ba, “Boorɔ naŋ erɛ potuo ne pẽɛ̃pẽɛ̃ tomɔ maŋ boɔrɔ la ka ba nyɛ manno kaŋ, kyɛ mannoo zaa ba terɛ korɔ ba ka Gyona, a Ŋmen-noɔr sobɔ mannoo naane. 40 Bonso, a na Gyona naŋ da be a zoŋkpoŋ poɔ bebie ata ne tensɔɔre ata, lɛ la ka a Nensaala Bidɔɔ meŋ na be a teŋɛ poɔ bebie ata ne tensɔɔre ata. 41 A Nenɛva deme na iri la are kyaare ne a boorɔ ŋa nobɔ a sɛrɛɛ diu daare, a saŋ ba bare, bonso, ba da leɛ la ba teɛroŋ a Gyona kannoo zuiŋ. Kyɛ kyɛllɛ, kaŋ na naŋ zuo Gyona be la kyɛ. 42 A pare deme Pɔɔnaa na iri la are kyaare ne a boorɔ ŋa nobɔ a sɛrɛɛ diu daare, a saŋ ba bare, bonso, o da yi la a teŋɛ baara zie ka o wa woŋ Solomon yɛŋ. Kyɛ kyɛllɛ, kaŋ na naŋ zuo Solomon be la kyɛ. 43 “Ka sedɛgre wa yi neɛ eŋɛ, o maŋ tu la zikuoni a boɔrɔ pɛnno zie kyɛ ba nyɛ kaŋ zaa. 44 Ka o pãã yeli, ‘N na kuli la a yiri na poɔ N naŋ yi.’ O naŋ wa te wa, o maŋ nyɛ la a yiri ka neɛ zaa kyebe, a nyɛ ka ba peere a zie a maale boma zaa biŋ velaa. 45 Lɛ ka o pãã maŋ gaa te de seere ayopõĩ mine naŋ taa potuoluŋ gaŋ omeŋɛ a wa ne, ka a kpɛ te kpeɛrɛ be. Kyɛ a neɛ na waaloŋ, a baaraa zaa, na leɛ waa la faa gaŋ lɛ o naŋ da waa. Lɛ la ka a meŋ na waa ko a potuo boorɔ ŋa deme.” 46 Yesu naŋ da kyãã yele yɛlɛ korɔ a nobɔ la, ka O ma ane O yɔɔmine da wa are a yeŋ poɔ, a boɔrɔ ka ba yeli yɛlɛ ne O. 47 Ka neɛ kaŋ pãã yeli ko O, “Kyɛllɛ, Fo ma ane Fo yɔɔmine are la yeŋ a boɔrɔ ka ba yeli yɛlɛ ne Fo.” 48 Ka Yesu leɛ soore a neɛ na, “Aŋ la N ma? Kyɛ aŋ la N yɔɔmine?” 49 Ka O tẽɛ ̃ O nu kyaare O tutuuribo kyɛ yeli, “Nyɛ N ma ane N yɔɔmine. 50 Bonso, neɛ na zaa naŋ erɛ N Saa naŋ be tenvelaa poɔ boɔbo, onɔ la N yɔɔ, ne N yɔɔpuulee, ane N ma.”
131 A lɛ daare la ka Yesu yi a yiri poɔ a te zeŋ a mane noɔre. 2 Nobɔ yaga naŋ da wa laŋ taa a gyilli O, ka O da iri kpɛ a gbori poɔ a te zeŋ be kyɛ bare a nobɔ ka ba are a mannoɔre. 3 Kyɛ ka O pãã yeli yɛlɛ yaga ko ba ne sokpaga a yeli, “Kyɛllɛ, bombiyaara la yi a te yaare o bombie. 4 O naŋ da yaare la ka bombie mine le a sori poɔ ka nuulii wa de a di. 5 Ka a mine da le a kusiŋman zie naŋ da ba taa tɛnɛ yaga, kyɛ a da buli la wiẽũ lɛ, bonso a tɛnɛ da ba sigi yaga a be. 6 Kyɛ a ŋmenaa naŋ da wa do, a bombulo da gbeɛle la kpi a zaa, bonzuiŋ, a ba taa nyaga. 7 Kyɛ a mine da le la goore poɔ, ka a goore baa a milli pɔge a. 8 Kyɛ a mine da le la tɛnvelaa poɔ a wɔŋ wɔmɔ, ka a mine wɔŋ wɔmɔ kɔɔ, ka a mine lezaata, ka a mine meŋ wɔŋ wɔmɔ lezɛre ne pie. 9 Onɔ naŋ taa tobo a na woŋ, vɛŋ ka o woŋ.” 10 Kyɛ a tutuuribo wa O zie a yeli ko O, “Boŋ la so ka Fo yele korɔ ba ne sokpaga?” 11 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Bonzuiŋ, O ko la yɛnee ka yɛ bɔŋ a tenvela naaloŋ yelsɔgle, kyɛ a bana zie, O da ba de ko ba. 12 Neɛ na zaa naŋ taa, ba na leɛ de a la ko o ka o taa yaga lɛ. Kyɛ neɛ na zaa naŋ ba taa, ba na de la a ana na zaa o naŋ taa. 13 A ŋaa la so ka N yeli ko ba ne sokpaga: “Ba nyɛrɛ la, kyɛ ba ba nyɛ; ba wono la, kyɛ ba ba woŋ bee bɔŋ a pare. 14 Kyɛ daŋ-nyaabo kannoo Isaiya naŋ da kanne, tu la baare ba zie: “ ‘Yɛ na maŋ wono la, kyɛ yɛ kon bɔŋ a pare; yɛ na maŋ nyɛrɛ la, kyɛ yɛ kon bɔŋ a tɛgɛ. 15 Bonso, a nobɔ bama sukyiri waa la tegroŋ; ka ba ba woŋ vela ne ba tobo, ka ba meŋ pɔge ba nimie. Ka lɛ naane, ba na nyɛ la ne ba nimie, kyɛ woŋ ne ba tobo, a bɔŋ a pare ane ba sukyiri a leɛ bamenne, ka N meŋ saŋ ba.’ 16 Kyɛ maaloo be la yɛ nimie zie, bonzuiŋ a nyɛrɛ la. Maaloo be la yɛ tobo zie, bonzuiŋ a wono la. 17 A lɛ zuiŋ, N yele la yelmeŋɛ korɔ yɛ, Ŋmen-noɔr deme ane yeltori deme yaga da boɔrɔ la ka ba nyɛ bon na yɛ naŋ nyɛ kyɛ ba da ba nyɛ a, kyɛ woŋ bon na yɛ naŋ woŋ kyɛ ba da ba woŋ a. 18 “A lɛ poɔ, yɛ kyɛllɛ woŋ a bombiyaara sokpare pare: 19 Kaŋ sobɔ zaa naŋ wa woŋ a naaloŋ yelbiri, kyɛ ba bɔŋ a pare, a efaare sobɔ maŋ wa la a wa faa bon na naŋ yaare o sukyiri poɔ. Aŋa la a bombiri ba naŋ bore a sori poɔ. 20 Kyɛ a kaŋ na naŋ nyɛ a bombiri a kusiŋman zie la a neɛ na naŋ woŋ a yelbiri a de a ne noɔ wiẽũ lɛ. 21 Kyɛ o naŋ ba taa nyaga omeŋɛ poɔ, lɛ la ka o kon kɔɔre yaga. Bonso, ka yeltuo bee dɔŋ wa te wa, a yelbiri zuiŋ, a pare na poɔ o maŋ ŋmɛ la gbɛre. 22 Kyɛ a kaŋ na naŋ nyɛ a bombie a goore zie la a neɛ na naŋ maŋ wono a yelbiri, kyɛ ka a teŋɛ zu teɛroŋ ne bontaroŋ bɛlloo faa milli pɔge a yelbiri ka o ba tõɔ̃ wɔŋ wɔmɔ zaa. 23 Kyɛ a kaŋ na naŋ nyɛ a bombie tɛnvelaa zu la a neɛ na naŋ wono a yelbiri a bɔŋ a pare, a sereŋ wɔŋ wɔmɔ, ka kaŋ wɔŋ kɔɔ, ka kaŋ lezaata, kyɛ kaŋ meŋ wɔŋ lezɛre ne pie.” 24 Ka Yesu leɛ lɔɔ a sokpare kaŋ ko ba a yeli: “A tenvela naaloŋ waa la na neɛ naŋ bore bombisonne o weɛ poɔ. 25 Kyɛ a saŋ na a nobɔ naŋ da gbire, o dɔndɔmɔ da wa bore la mɔweere eŋ o mɔbie poɔ kyɛ leɛ gaa. 26 A mɔbie naŋ wa buli kyɛ wɔŋ la ka a mɔweere meŋ sãã. 27 “Ka a daŋna tontoneba wa o zie a wa yeli, ‘Neŋkpoŋ, fo ba bore bombisonne a fo weɛ poɔ bee? Kyɛ yeŋ la ka a mɔweere yi?’ 28 “Ka o leɛ yeli, ‘Dɔndɔmɔ kaŋ tomɔ la aŋa.’ “A tontoneba leɛ soore o, ‘Fo boɔrɔ ka te gaa te voɔ a, bee?’ 29 “Kyɛ ka o leɛ yeli, ‘`M`m. Bonzuiŋ ka yɛnee wa voɔrɔ a mɔweere, kaapɔg a mɔbie meŋ na voɔ la. 30 Vɛŋ ka a zaa laŋ buli kyɛ gu a kyeɛbo saŋ. Kyɛ a kyeɛbo saŋ, N na yeli ko a mɔbie kyeɛreba: yɛ piili gbaale `leŋ a mɔweere a nyege, kyɛ pãã wuo a mɔbie wa eŋ n bugo poɔ.’ ” 31 Ka O leɛ lɔɔ a sokpare kaŋ ko ba a yeli, “A tenvela naaloŋ waa la a na sɛlmabiri, neɛ naŋ de bore o weɛ poɔ. 32 A sereŋ e la bombibile a bomborɔ poɔ, kyɛ ka onɔ wa baa, o maŋ waa la kpoŋ gaŋ a weɛ zɛvaare boma zaa a kyɛ leɛ teɛ, ka a sazu nuulii wa wuo kyogri o ullii eŋɛ.” 33 O leɛ lɔɔ la a sokpare kaŋ ko ba: “A tenvela naaloŋ waa la a na belɛ, ka pɔgɔ de sɔgle eŋ a boroboro zɔŋ laare manno ata poɔ, kyɛ gu ka a belɛ kpɛ a zaa.” 34 Yesu yeli la ama zaa ko nobɔ ne sokpaga, kyɛ O da ba yeli yɛlɛ zaa ko ba ka a ba e sokpare, 35 ka a na waa lɛ a Ŋmen-noɔr sobɔ naŋ da yeli: “N na yuo la n noɔre ne sokpaga, N na manne la yelsɔgle ana Naaŋmen naŋ sɔgle a yi a teŋɛ pare biŋnu saŋ.” 36 Ka Yesu bare a nobɔ kyɛ kpɛ a yiri poɔ. Ka O tutuuribo da wa O zie a wa yeli, “Manne ko te a mɔweere naŋ be a weɛ poɔ sokpare pare.” 37 Ka O leɛ yeli ko ba, “A neɛ naŋ bore a bombisonne e la a Nensaala Bidɔɔ. 38 A weɛ la a donɛɛ, a bombisonne la a naaloŋ bidɔbɔ, kyɛ a mɔweere la a efaare sobɔ bidɔbɔ. 39 A dɔndɔmɔ na naŋ bore a e la a dɛvel. A bonkyeɛbo la a teŋ baaro saŋ, kyɛ a kyeɛreba la a malkere. 40 “A na ba naŋ pãã wuo a mɔweere nyege a vũũ poɔ, lɛ ka a pãã na waa a teŋ baaro saŋ. 41 A Nensaala Bidɔɔ na toŋ la O malkere ka ba wa te laŋ wuo boma zaa naŋ waara ne gbɛrŋmeɛbo ane balaŋ zaa naŋ erɛ barewonnuŋ a O naaloŋ poɔ 42 a lɔɔ ba eŋ vũũ zeɛlɛ poɔ: be la konni ne nyendoŋ na be. 43 Kyɛ ka a yeltori deme na nyegrɛ a na ŋmenaa a ba Saa naaloŋ poɔ. Onɔ naŋ taa tobo a na woŋ, vɛŋ ka o woŋ. 44 “A la leɛ, a tenvela naaloŋ waa la na bonsoŋ naŋ sɔgle weɛ poɔ, ka neɛ naŋ daŋ nyɛ, ka o de sɔgle, kyɛ pãã gaa o kyelloo poɔ te koɔre o boma zaa a da ne a weɛ na. 45 “A la leɛ, a tenvela naaloŋ waa la a na naŋkoɔraa naŋ boɔrɔ lɛpɛle naŋ veɛle zuo. 46 Ka onɔ wa nyɛ lɛpɛlɛ bonyenaa naŋ taa tɔnɔ yaga, o na leɛ gaa la te koɔre o boma zaa a da ne. 47 “A la leɛ, a tenvela naaloŋ waa la na zom-nyɔgrɔ nɛte ba naŋ da de lɔɔ mane poɔ a nyɔge ne zomboore mine. 48 O naŋ da wa paale la ka ba tage o yi wa ne a mannoɔre a pãã te zeŋ iri a zonveɛle eŋ a peɛ poɔ kyɛ lɔɔ a zonfaare bare. 49 Lɛ la ka a na waa a teŋɛ baaro saŋ. A malkere na wa la a wa gyɛle iri a potuo deme a yi a yeltori deme poɔ 50 a lɔɔ ba eŋ a vũũ zeɛlɛ poɔ: be la konni ne nyendoŋ na be.” 51 Yesu da soore ba, “Yɛ bɔŋ la a yɛlɛ ama zaa pare bee?” Ka ba yeli ko O, “Oo, Daŋna.” 52 Ka O pãã yeli ko ba, “A lɛ poɔ, a nɔbinna kaakaara zaa ba naŋ da wuli a tenvela naaloŋ yɛlɛ, waa la na yidandɔɔ naŋ kpɛ o bonveɛle disɔglaa a de bompaala ne boŋkore yi ne.” 53 A naŋ da waa ka Yesu da wa baare a sokpaga ama la, ka o yi a be. 54 O naŋ wa kpɛ Omeŋɛ teŋɛ la ka O da wuli ba a ba senagɔg poɔ. Ka ba nɔe zaa da `maa, ka ba yeli, “Yeŋ la ka a dɔɔ ŋa nyɛ a yɛŋ ŋa ane toŋkpeɛne ama? 55 A dɔɔ ŋa naane a kapɛnta bidɔɔ? O ma yuori naane Maria, ka O yɔɔmine meŋ naane Gyems, Gyosɛf, Simon, ane Gyudas? 56 Kyɛ O yɔɔpuulii zaa ba be te zie? Yeŋ pãã la ka a dɔɔ ŋa nyɛ yɛlɛ ama zaa?” 57 Ka ba suuri da iri yaga ne O. Kyɛ Yesu da yeli ko ba la, “A ba e ka Ŋmen-noɔr sobɔ ba taa eŋno, kyɛ o ba taa eŋno omeŋɛ teŋɛ ane omeŋɛ yiri poɔ.” 58 Ka O da ba toŋ toŋkpeɛne yaga a be, a ba basagdeu zuiŋ.
141 A saŋ na la ka Hɛrod, ba naa kaŋa, woŋ a Yesu yuori duoruu yɛlɛ, 2 ka o yeli ko o tontoneba, “Gyɔn, a Kõɔ̃ Suobu Terɛ la aŋa. O iri la yi a kuuni poɔ, kyɛ lɛ la so ka toŋkpeɛne ama tonɔ o zie.” 3 Bonso, Hɛrod da nyɔge la Gyɔn a `leŋ o eŋ a pigu die poɔ, Hɛrodias, a o yɔɔ Felep pɔgɔ zuiŋ. 4 Bonzuiŋ, Gyɔn da yeli ko o la, “A ba tu a nɔbinnaa ka fo taa fo yɔɔ pɔgɔ.” 5 Ka Hɛrod da boɔrɔ ka o ko Gyɔn, kyɛ o da zoro la a nobɔ dambẽɛ̃, bonzuiŋ ba da de la ka Gyɔn e ka Ŋmen-noɔr sobɔ kaŋ. 6 Hɛrod dɔgebo bebiri tigri wa ta la ka Hɛrodias pɔɔyaa da seɛ ba niŋe soɔ, ka Hɛrod poɔ zaa pɛle ne o. 7 A lɛ poɔ la ka o polle noɔre ka o na ko la a pɔglee bon na zaa o naŋ sɔre o zie. 8 A na o ma naŋ daŋ wuli o, lɛ ka o meŋ wa yeli, “De Gyɔn, a Kõɔ̃ Suobu Terɛ zu a eŋ bondilaa poɔ wa ko ma.” 9 Kyɛ a naa poɔ da saŋ la. Kyɛ a noɔre o naŋ da faa polle, ne o bonditaaba naŋ da be be zuiŋ la, ka o tere noɔre ka ba de a wa ne ko o. 10 Lɛ la ka o toŋ ka ba ŋmaa Gyɔn zu bare a pigu die poɔ. 11 Ba da wa ne la o zu a bondilaa poɔ a de ko a pɔglee ka o meŋ de gaa ne te ko o ma. 12 Ka Gyɔn tutuuribo da wa de o eŋgan a te ũũ, kyɛ pãã gaa te yeli ko Yesu. 13 Yesu naŋ wa te woŋ bon na naŋ e, O da leɛ kpɛ la a gbori gaa te kpɛ wɛgyaŋ kaŋ poɔ, O yoŋ. A nobɔ naŋ da woŋ a ŋaa, ka ba yaga zie da tu O ne gbɛɛ a yi a tenne poore. 14 Yesu naŋ te wa yi a gbori poɔ a nyɛ nobɔ yaga la, ka O taa nimibaaloŋ ne ba a saŋ balaŋ zaa naŋ taa baaloŋ. 15 Zimaane saŋ naŋ wa ta la ka O tutuuribo wa O zie a wa yeli, “A wɛgyaŋ zie la aŋa, kyɛ a saŋ tɔle la. Bare a nobɔ ka ba gaa te kpɛ a tembilii poore a te da bondirii ko bamenne.” 16 Ka Yesu yeli ko ba, “A ba fere ka ba gaa. Yɛ ko ba bon kaŋ ka ba di.” 17 Ka ba yeli ko O, “Te taa la boroboro anuu ane zomɔ ayi yoŋ.” 18 Ka O yeli, “Yɛ de a wa ko Ma.” 19 Ka O pãã tere noɔre ko a nobɔ ka ba zeŋ a moɔ zu. Kyɛ O de la a boroboro anuu ane a zomɔ ayi a gbole kaa a sazu, a puori, kyɛ ŋmaa a boroboro a de ko a tutuuribo, ka ba meŋ de ko a nobɔ. 20 Ba zaa da di la tege, kyɛ ka a tutuuribo da wuo a bondiŋmaara naŋ kyɛre a paale pɛbilii pie ne ayi. 21 A dɔbɔ balaŋ naŋ da di waa la turi anuu, kyɛ pɔgɔbɔ ane bibiiri meŋ be be. 22 A pare na poɔ, Yesu e la ka O tutuuribo kpɛ a gbori a de wẽɛ̃ gaŋ a mane, kyɛ ka O pãã bare a nobɔ ka ba yaare. 23 O naŋ wa bare a nobɔ la, ka O do a taŋa zu ka O te puori a be O yoŋ. A zie naŋ wa `maa, O da be la be O yoŋ. 24 Kyɛ ka a gbori meŋ da be a mane senselensoɔ, a daara yoɔrɔ, bonzuiŋ sɛseɛ da kyaare ba la ka a maŋkõɔ̃ meŋ dɔɔnɔ. 25 A tensoɔ guuro anaare saŋ, Yesu da gaa la ba zie a kyene a maŋkõɔ̃ zu. 26 A tutuuribo naŋ da nyɛ O, ka O kyene a maŋkõɔ̃ zu, ba sukyie da dɔɔnɔ ka ba yeli, “Nyaakpẽẽ la!” Ka ba da ŋmɛ kpɛlle a ba dambẽɛ̃ zuiŋ. 27 A pare na poɔ la ka Yesu da yeli ko ba, “Yɛ taa sukyiri. Maa la. Yɛ ta zoro dambẽɛ̃.” 28 Ka Pita leɛ yeli, “A naŋ wa e Fõõ Daŋna, boɔle ma ka N yi wa Fo zie a kõɔ̃ zu.” 29 Ka O yeli, “Wa.” Ka Pita naŋ wa yi a gbori poɔ sigi, o kyene a kõɔ̃ zu te gɛrɛ Yesu zie. 30 Kyɛ o naŋ da nyɛ a sɛseɛ kpoŋ la, ka o zoro dambẽɛ̃ a piili morɔ a ŋmɛ kpɛlle, “Daŋna faa ma!” 31 A pare na poɔ ka Yesu tẽɛ̃ O nu a nyɔge o kyɛ yeli, “Fõõ sagdeu bile sobɔ, boŋ la so ka fo bonnɔ?” 32 Ba naŋ wa do kpɛ a gbori poɔ, ka a sɛseɛ ŋmaa. 33 Ka a balaŋ naŋ be a gbori poɔ pãã wa puori O a yeli, “Yelmeŋɛ, Fo e la a Naaŋmen Bidɔɔ.” 34 Ba naŋ wa gaŋ a mane la, ka ba kpɛ Gɛnɛsarɛt paaloŋ poɔ. 35 A be dɔbɔ naŋ wa nyɛ Yesu a bɔŋ O, ka ba tere noɔre ko a paaloŋ zaa naŋ gyilli ba, ka ba taa ba baaleba zaa wa ne O zie. 36 Ba da sɔre O la ka O vɛŋ ka ba tɔ O kparo kpiiru yoŋ. Balaŋ zaa naŋ da tɔ O, da nyɛ la sammo.
151 Ka Farasi deme ane nɔbinna kaakaareba mine naŋ yi Gyɛrosalɛm pãã da wa Yesu zie a wa soore O, 2 “Boŋ la so ka Fo tutuuribo yi a nembɛrɛ eroŋ sobiri? Bonso, ba ba maŋ pɛge ba nuuri kyɛ bɔŋ di bondirii.” 3 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Kyɛ boŋ la so ka yɛ meŋ yi a Naaŋmen noɔre sobiri a yɛ nembɛrɛ eroŋ zuiŋ? 4 Bonso, Naaŋmen da tere la noɔre a yeli, ‘Eŋnɛ fo saa ne fo ma’ ne ‘Onɔ naŋ wa yeli yelfaare kyaare ne o saa bee o ma, vɛŋ ka ba ko o.’ 5 Kyɛ, yɛnee yeli la ka neɛ na tõɔ̃ yeli ko o saa bee o ma, ‘Sommo zaa fo naŋ da naa nyɛ n zie, a e la kyɔgtaa ko Naaŋmen,’ 6 a lɛ pãã sage ka o ba eŋnɛ o saa bee o ma. Lɛ la ka yɛ e ka Naaŋmen noɔre ba taa faŋ a yɛ nembɛrɛ eroŋ zuiŋ. 7 Yɛnee melmelebɛ! Isaiya kanne la yɛ yɛlɛ velaa, a saŋ na o naŋ da yeli: 8 “ ‘A nobɔ bama sɛre tara N zie ne ba nɔe, a eŋnɛ Ma ne ba nɔgbɛmɛ, kyɛ ba sukyie waa la tɔɔre ne Ma. 9 Ba puoro Ma la ne puoruu naŋ ba taa tonɔ; ba wuli la nensaala nɔteroo ka a sereŋ e la wuluu.’ ” 10 Ka Yesu da boɔle nobɔ yaga O zie a yeli ko ba, “Yɛ kyɛllɛ, kyɛ bɔŋ a pare. 11 Bon na naŋ kpeɛrɛ nensaala noɔre poɔ kon bɔŋ e ka neɛ waa dɛgre, kyɛ bon na naŋ yire a noɔre poɔ, ana la maŋ e neɛ ka o waa nendɛgre.” 12 Ka O tutuuribo pãã wa O zie a yeli ko O, “Fo bɔŋ la ka a Farasi deme poore da saŋ la, ba naŋ da woŋ a yɛlɛ ama?” 13 Ka O leɛ yeli, “Bombuli na zaa a N tenvela Saa naŋ ba bore, ba na voɔ o la bare. 14 Bare ba. Ba e la zɔnne naŋ tagra zɔnne. Ka zɔŋ wa tagra zɔŋ, ba zaa bayi na le la a bogi poɔ.” 15 Ka Pita leɛ yeli ko O, “Manne a sokpare ŋa pare ko te.” 16 Ka Yesu yeli, “Yɛ kyãã ba bɔŋ a pare bee? 17 Yɛ ba bɔŋ sɛre ka bon na zaa naŋ kpɛ a noɔre maŋ kpɛ la a poɔ, kyɛ pãã yi a eŋgan kpɛ a bangyera laa poɔ. 18 Kyɛ a boma na naŋ maŋ yire a noɔre, yire la a sukyiri poɔ. Ama la maŋ vɛŋ ka neɛ waa nendɛgre. 19 Bonso, a sukyiri poɔ la ka teɛroŋ faare, neŋko, pẽɛ̃pẽɛ̃ tomɔ, pẽɛ̃pẽɛ̃ efaare, nannyigruŋ, ziri danseɛ, ane yelbifaare maŋ yi wa. 20 Ama la maŋ vɛŋ ka neɛ waa nendɛgre. Kyɛ ka neɛ wa dire ne nuuri naŋ ba pɛge, a ba e ka o waa nendɛgre.” 21 Yesu da yi la a be a sɛre kpɛ Taiya ane Sidon paaloŋ poɔ. 22 Kyɛ kyɛllɛ, ka Kanaan pɔgɔ kaŋ naŋ yi a be paaloŋ poɔ da wa O zie a ŋmɛ kpɛlle a yeli, “Daŋna, David Bidɔɔ, taa nyonono ne ma! N pɔɔyaa nyɛrɛ la woore yaga, a kɔntɔn naŋ nyɔge o zuiŋ!” 23 Kyɛ Yesu ba yeli yelbiyena zaa ko o. Ka O tutuuribo wa O zie a sɔre O a yeli, “Bare o ka o gɛrɛ, bonso, o tuuro te la a ŋmeɛrɛ kpɛlle.” 24 Ka O leɛ yeli, “Ba ba toŋ Ma zie zaa ka a Israel peere naŋ bɔre zie naane.” 25 Ka a pɔgɔ pãã wa gbi dumo O niŋe kyɛ yeli, “Daŋna, soŋ ma!” 26 Ka O leɛ yeli, “A ba veɛlɛ ka ba de a bibiiri boroboro a lɔɔ eŋ a babilii.” 27 Ka a pɔgɔ leɛ yeli, “Oo, Daŋna, kyɛ a babilii maŋ di la a bondi-ŋmaara na naŋ yi le a ba neŋkponni tabolɛɛ puliŋ.” 28 Ka Yesu pãã leɛ yeli ko o, “Pɔgɔ, fo sagdeu sereŋ e la kpoŋ. A na waa la lɛ fo naŋ boɔrɔ.” Ka o pɔɔyaa da nyɛ laafia a gogo na poɔ. 29 Ka Yesu yi a be kyɛ lanna a Galili mane a te do taŋ kaŋ zu a zeŋ a be. 30 Ka nobɔ yaga pãã da wa O zie. Ba da taa la gbɛɛ, zɔnne, gbare, wɔɔre, ane ba taaba yaga a wa biŋ O gbɛɛ eŋɛ, ka O saŋ ba. 31 Lɛ ka a nobɔ nɔe da `maa, ba naŋ wa nyɛ ka gbare yeli yɛlɛ, ka wɔɔre nyɛ laafia, ka gbɛɛ kyene, kyɛ ka zɔnne meŋ nyɛrɛ. Ba da pugi la a Israel Naaŋmen. 32 Kyɛ ka Yesu da boɔle O tutuuribo ka ba wa O zie a yeli, “Nimibaaloŋ erɛ Ma la a nobɔ bama eŋɛ, bonzuiŋ pampana ŋa, ba be la N zie beri ata, kyɛ ba ba taa bondirii zaa. Kyɛ N ba boɔrɔ ka N bare ba ka ba gaa ne kɔŋ, ka lɛ naane, ba na le la a sori poɔ.” 33 Ka O tutuuribo yeli ko O, “Yeŋ la ka te na nyɛ boroboro a wɛgyaŋ ŋa poɔ naŋ na seŋ a nobɔ bama zaa?” 34 Ka Yesu soore ba, “Boroboro awolɔ ka yɛ taa?” Ka ba leɛ yeli, “Ayopõĩ ane zombilii belaŋ.” 35 Ka O yeli a nobɔ ka ba zeŋ teŋɛ. 36 Kyɛ ka O de a boroboro ayopõĩ ane a zombilii, a puori Naaŋmen bareka kyɛ ŋmaa a boroboro a de ko a O tutuuribo, ka ba meŋ de ko a nobɔ. 37 Ka ba di tege ba zaa. Ba da wuo la a boroboro ŋmaara naŋ kyɛre paale pɛkponni ayopõĩ. 38 Kyɛ a dɔbɔ yoŋ naŋ da di, noɔre da ta la turi anaare, ka pɔgɔbɔ ane bibiiri meŋ da be be. 39 Yesu naŋ da bare a nobɔ ka ba yaare la, ka O da kpɛ a gbori a te gaa Magdala paaloŋ poɔ.
161 A Farasi deme laŋ ne a Sadusi deme da wa la Yesu zie a wa gyenne O, a soore O ka O wuli ba manno kaŋ naŋ yi tenvelaa. 2 Ka O leɛ yeli ko ba, “Ka a zie wa `maa, yɛ maŋ yeli la ka a zie na veɛlɛ la bonso a sazu e la zeɛ. 3 Ka beguo saŋ, yɛ na yeli ka zenɛ kon waa vela bonso a sazu e la zeɛ a peɛle teŋɛ. Yɛnee melmelebɛ! Yɛ bɔŋ la lɛ yɛ naŋ na tõɔ̃ manne a sazu waaloŋ pare, kyɛ yɛ kon tõɔ̃ manne a saŋ mannoo pare. 4 A boorɔ ŋa potuo ne pẽɛ̃pẽɛ̃ deme maŋ boɔrɔ la manno kaŋ, kyɛ ba kon nyɛ kaŋ zaa ka a mannoo na naŋ yi Gyona, a Ŋmen-noɔr sobɔ naane.” Lɛ la ka Yesu bare ba kyɛ gaa. 5 Kyɛ O tutuuribo naŋ wa gaŋ a mane, ba da yinni la ka ba de boroboro wa ne. 6 Ka Yesu yeli ko ba, “Yɛ gu kyɛ kaara yɛmenne velaa a Farasi deme ane a Sadusi deme belɛ eŋɛ.” 7 Ka ba da laŋ teɛre a yɛlɛ ama kyɛ pãã yele, “Te naŋ ba de boroboro wa ne zuiŋ la.” 8 Yesu, naŋ bɔŋ a bon na ba naŋ yele la, ka O yeli ko ba “Yɛnee sagdeu bile deme, boŋ la so ka yɛ yele yɛlɛ a yɛ poɔ ka yɛ ba de boroboro wa ne? 9 Yɛ kyãã ba bɔŋ a pare? Yɛ ba teɛre bɔŋ a boroboro anuu yɛlɛ a nobɔ turi anuu naŋ di, kyɛ a pɛbilii nɔe awolɔ la ka yɛ wuo paale? 10 Bee, yɛ ba teɛre bɔŋ a boroboro ayopõĩ yɛlɛ a nobɔ turi anaare naŋ di? Pɛkponni awolɔ la ka yɛ da wuo paale? 11 Wolɔ ka yɛ ba bɔŋ ka N da ba yeli a boroboro yɛlɛ ko yɛ? Yɛ gu yɛmenne a Farasi deme ane a Sadusi deme belɛ eŋɛ.” 12 Lɛ la ka ba pãã bɔŋ ka O ba yeli ka ba gu bamenne a boroboro belɛ eŋɛ, kyɛ a Farasi deme ane a Sadusi deme wuluu eŋɛ la. 13 Yesu naŋ wa kpɛ Sɛsarea Felepe paaloŋ la ka O soore O tutuuribo, “Aŋ la ka a nobɔ yeli ka Maa a Nensaala Bidɔɔ waa?” 14 Ka ba da leɛ yeli, “Ba mine yeli ka Gyɔn a Kõɔ̃ Suobu Terɛ la, ka ba mine yeli ka Elaigya, kyɛ ka ba mine meŋ yeli ka Gyɛrɛmaiya bee a Ŋmen-noɔr sobɔ kaŋ la.” 15 Ka O da soore ba, “Kyɛ ka yɛnee meŋ yeli ka aŋ la Ma?” 16 Ka Simon Pita leɛ yeli, “Fõõ la a Kristo, a Naaŋmen Voora Bidɔɔ.” 17 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Maaloo be la fo zie, Simon, Gyonas bidɔɔ, bonso, nensaala kaŋ zaa ba wuli fo ama, kyɛ N Saa naŋ be a tenvelaa poɔ la. 18 Kyɛ N meŋ yeli la ko fo, ka fõõ la Pita; kyɛ a piiri ŋa zu ka N na mɛ N puoru deme yiri, ka a kuuni zie dendɔe kon bɔŋ tõɔ̃ ba. 19 N na ko fo la a tenvela naaloŋ saafebie. Bon na zaa fo naŋ `leŋ a teŋɛ zu, ba na `leŋ o la a tenvelaa poɔ, kyɛ bon na zaa fo naŋ `lori a teŋɛ zu, ba na `lori o la a tenvelaa poɔ.” 20 Yesu pãã kpãã la O tutuuribo ka ba ta wa yeli ko neɛ kaŋ zaa ka Onɔ la Yesu naŋ e a Kristo. 21 A yi a saŋ ŋa poɔ kyɛ gɛrɛ la ka Yesu piili manna korɔ O tutuuribo ka a fere ka O gaa Gyɛrosalɛm a te nyɛ woore yaga a nembɛrɛ, ne a puoru neŋkponni ninderebe, ne a nɔbinna kaakaareba zie. O yeli ka ba na ko O la, kyɛ a beri ata daare, Naaŋmen na seŋ O la. 22 Ka Pita da tage O yi ne a piili te nyare O zu, kyɛ yeli, “Koraa, Daŋna! Ama zaa kon bɔŋ wa Fo zie!” 23 Ka Yesu leɛ Pita zie a yeli ko O, “Yi gaa N puoriŋ, Setaana! Fo waa la gbɛr-ŋmeɛbo N zie. Fo ba taa Naaŋmen yɛlɛ fo teɛroŋ poɔ, kyɛ nensaala yɛlɛ la ka fo taa.” 24 Ka Yesu pãã da leɛ yeli ko O tutuuribo, “Kaŋ zaa wa boɔrɔ ka o tu N puoriŋ, vɛŋ ka o kyiire omeŋɛ kyɛ tuo o dagara a tuuro Ma. 25 Bonso, neɛ na zaa naŋ boɔrɔ ka o faa o nyɔvore, na bɔre o la bare, kyɛ neɛ na zaa naŋ bɔre o nyɔvore Maa zuiŋ, na nyɛ o la. 26 Bonso, boŋ tɔnɔ la ka neɛ na nyɛ ka onɔ wa nyɛ a donɛɛ zaa, kyɛ bɔre a omeŋɛ nyɔvore? Bee boŋ la ka neɛ na de tɛgɛ ne o nyɔvore? 27 Bonso, a Nensaala Bidɔɔ na wa la, O Saa eŋno poɔ, laŋ ne O malkere kyɛ pãã ko neɛ kaŋ zaa o tɔnɔ a seŋ lɛ o naŋ toŋ. 28 N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ka ba mine naŋ are kyɛ, kon nyɛ kũũ kyɛ gu ka ba wa te nyɛ a Nensaala Bidɔɔ ka O waara, a O naaloŋ poɔ.”
171 Bebie ayoɔbo naŋ wa tɔle, Yesu da iri de la Pita, Gyems, ane Gyɔn, Gyems yɔɔ, a taa ba yoŋ do ne taŋkpoŋ kaŋ zu. 2 Be la ka O waaloŋ da leɛ a ba niŋe soɔ. O niŋe da nyegrɛ la seŋ ŋmenaa, ka O bonsuuri meŋ waa pelaa seŋ kyãã. 3 Kyɛ nyɛ, ka Moses ane Elaigya da sãã ba zie, a yele yɛlɛ ne O. 4 Ka Pita leɛ yeli ko Yesu, “Daŋna, a waa la velaa ka te be kyɛ. Ka Fõõ wa sage, vɛŋ ka te maale sɛgre ata a kyɛ, Fõõ so kaŋ, Moses meŋ kaŋ, ka Elaigya meŋ so kaŋ.” 5 O naŋ da kyãã yele, kyɛ kyɛllɛ, ka zanzugo kaŋ naŋ nyegrɛ da wa ligi pɔge ba. Kyɛ kyɛllɛ, ka kɔkɔre kaŋ yi a zanzugo poɔ, a yeli, “Aŋa la N Bidɔɔ N naŋ nɔŋ; Onɔ la ka N poɔ pɛle ne. Yɛ kyɛllɛ O.” 6 A tutuuribo naŋ wa woŋ a yɛlɛ ŋa, ba da vɔgle muru, ka dambẽɛ ̃ da kpɛ ba yaga. 7 Kyɛ ka Yesu wa tɔ ba a yeli, “Yɛ iri. Yɛ ta zoro dambẽɛ.̃ ” 8 Ba naŋ da doɔ ba nimie, ba da ba nyɛ neɛ zaa ka Yesu yoŋ naane. 9 Ba naŋ da wa sigre a taŋ la, ka Yesu ko ba noɔre a yeli, “Yɛ ta wa yeli ko neɛ zaa a gyennoo na yɛ naŋ da nyɛ kyɛ gu ka a Nensaala Bidɔɔ wa iri yi a kuuni poɔ baare.” 10 Ka O tutuuribo soore O, “Kyɛ boŋ la so ka a nɔbinna kaakaareba maŋ yeli ka a fere la ka Elaigya de wẽɛ̃ wa?” 11 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Elaigya na sereŋ de la wẽɛ̃ wa, a leɛ maale boma zaa. 12 Kyɛ Maa yeli la ko yɛ ka Elaigya faa wa, kyɛ ba da ba bɔŋ o. Ba meŋ da e la lɛnɛɛ zaa ba naŋ boɔrɔ ka ba e ko o. A lɛ meŋ poɔ, a Nensaala Bidɔɔ na nyɛ la woore ba nuuri poɔ.” 13 Lɛ la ka a tutuuribo pãã bɔŋ a pare, ka Gyɔn a Kõɔ̃ Suobu Terɛ yɛlɛ la ka Yesu yeli ko ba. 14 Ba naŋ da wa tara a nobɔ naŋ waa yaga zie la ka dɔɔ kaŋa wa Yesu zie a wa gbi dumo O niŋe, a yele, 15 “Daŋna, taa nyonono n bidɔɔ zie, bonso o e la koŋkonlere a nyɛrɛ woore yaga. O maŋ le la vũũ poɔ, bee a le kõɔ̃ poɔ. 16 N da taa o la wa ne a Fo tutuuribo zie, kyɛ ba da ba tõɔ̃ saŋ o.” 17 Ka Yesu leɛ yeli, “Yɛnee, basagdeu ne yelbatori boorɔ deme. N na kɔɔre la yɛ zie a seŋ wolɔ? A na kɔɔre seŋ wolɔ ka N na di kannyiri yɛ zie? Taa o wa ne N zie.” 18 Ka Yesu nyare a kɔntɔn zu, ka o yi a o eŋɛ kyɛ a bie nyɛ sammo a gogo na poɔ. 19 Ka a tutuuribo wa Yesu zie ba yoŋ a wa soore O, “Boŋ la so ka tenee kon tõɔ̃ digi o bare?” 20 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “A yɛ basagdeu zuiŋ la. N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ka yɛnee wa taa sagdeu a na sɛlmabiri, yɛ na tõɔ̃ yeli ko a taŋ ŋa, ‘Sɛre yi kyɛ a gaa tɔɔre,’ ka o sɛre gaa. Bon zaa ba kyebe yɛ naŋ kon bɔŋ e. 21 Kyɛ ama taaba ba maŋ yire, ka puoruu ne nɔ`leŋ naane.” 22 Ba naŋ wa laŋ taa Galili poɔ, O da yeli la ko ba, “Ba na nyɔge la a Nensaala Bidɔɔ a eŋ O a nensaala nuuri poɔ. 23 Ba na ko O la, kyɛ a beri ata daare O na leɛ iri la.” Ka a tutuuribo poore da saŋ yaga. 24 Yesu ane O tutuuribo naŋ wa te ta Kaperneom, a Ŋmendie zuyɔɔ libiderebe da wa la Pita zie a wa soore o, “Yɛ wuliwullo ba maŋ yɔɔ a Ŋmendie yɔɔre bee?” 25 Ka o yeli “`M`m, O maŋ yɔɔ la.” Pita naŋ wa kpɛ a yiri, Yesu da de la wẽɛ̃ a soore o, “Simon, boŋ la ka fo teɛrɛ? Aŋ zie la ka a tendaa namine maŋ de a ba kyeɛroo ne zuyɔɔre? Ba maŋ de la a ba bidɔbɔ zie bee saama zie?” 26 Ka Pita leɛ yeli, “A saama zie la.” Ka Yesu yeli ko o, “Yelmeŋɛ, ba bare la ba bidɔbɔ weɛlɛ. 27 Ane lɛ zaa, ka te ta ŋmɛ gbɛre ba zie, gaa a mane noɔre, a te lɔɔ zompĩĩ, a de a zome dandaŋ sobɔ na fo naŋ nyɔge. Fõõ naŋ wa yuo o noɔre, fo na nyɛ la libiri kaŋ. De ana ko ba ka a e Maa ne fõõ yɔɔre.”
181 A saŋ na la, ka a tutuuribo wa Yesu zie a wa soore, “Aŋ la na e ba zaa kpoŋ sobɔ a tenvela naaloŋ poɔ?” 2 Ka Yesu boɔle bibile kaŋ ka o wa O zie, a vɛŋ ka o are a ba senselensoɔ. 3 Ka O yeli, “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ka yɛnee ba leɛ yɛ eroŋ a waa na bibilii, yɛ kon bɔŋ kpɛ a tenvela naaloŋ poɔ. 4 A lɛ pãã neɛ na zaa naŋ sigri omeŋɛ na a bibile ŋa, onɔ la na e ba zaa kpoŋ sobɔ a tenvela naaloŋ poɔ. 5 “Neɛ zaa naŋ tuori de a bibile ŋa tasobɔ kaŋ, Maa yuori eŋɛ, tuori de Ma la. 6 Kyɛ ka neɛ wa vɛŋ ka a bibilii bama kaŋ zaa naŋ sage de Ma wa ŋmɛ gbɛre, a da naa waa la velaa yaga ka ba `leŋ neɛre yagle o kɔkɔre eŋɛ a de o lɔɔ eŋ maŋkõɔ̃ zuluŋ poɔ ka o nyu kõɔ̃ kpi. 7 “Yɛlɛ nyɔge la a donɛɛ, a gbɛr-ŋmeɛbo zuiŋ! Bonso, a fere la ka gbɛr-ŋmeɛbo wa, kyɛ yɛlɛ pãã nyɔge la a neɛ na sobɔ naŋ taa a wa ne. 8 Ka fo nu bee gbɛre wa e ka fo ŋmɛ gbɛre, ŋmaa o lɔɔ bare. A na waa la velaa ka fo kpeɛrɛ ne nuyenaa bee gbɛr-yenaa gaŋ fo naŋ na taa nuuri ayi bee gbɛɛ ayi kyɛ ka ba de fo lɔɔ eŋ vũũ naŋ kon bɔŋ kpinni poɔ. 9 Kyɛ ka fo nimiri wa e ka fo ŋmɛ gbɛre, `loori iri o a lɔɔ bare. A na waa la velaa ka fo kpeɛrɛ ne nimiyenaa gaŋ fo naŋ na taa nimie ayi kyɛ ka ba de fo lɔɔ eŋ tenfaa vũũ poɔ. 10 “Yɛ kaara velaa ka yɛ ta wa zagre bibilii bama kaŋ zaa, bonso, N yeli la ko yɛ, ka a tenvelaa poɔ, ba malkere maŋ kaara la N Saa naŋ be tenvelaa poɔ niŋe. 11 Bonso, a Nensaala Bidɔɔ da wa la ka O wa faa a bon na naŋ bɔre. 12 “Boŋ la ka yɛ teɛrɛ? Ka neɛ taa peere kɔɔ, ka kaŋ bɔre, o kon bare a peere lezaanaare ne pie ne awae na kyɛ gaa a tanne zu te bɔ a bonyena na naŋ bɔrɔ? 13 Ka onɔ wa nyɛ o, N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, o poɔ na pɛle la yaga ane a peyena na gaŋ a peere lezaanaare ne pie ne awae naŋ ba bɔre. 14 A lɛ poɔ, a yɛ Saa naŋ be tenvelaa poɔ, meŋ kon boɔrɔ ka bibilii bama kaŋ zaa bɔre wɛ. 15 “Kyɛ, ka fo yɔɔ wa maale yelbieri kyaare fo, gaa te yeli o saŋnaa ko o, a fõõ ne a onɔ yoŋ zie. Ka onɔ wa kyɛllɛ a fo yɛlɛ, fo leɛ de la fo yɔɔ. 16 Kyɛ ka onɔ ba wa sage ka o kyɛllɛ fo yɛlɛ, taa a fo yɔɔ bonyeni bee bayi gaa ne o zie, ka a yɛlɛ zaa na tõɔ̃ are a danseɛ deme bayi bee bata noɔre zuiŋ. 17 Ka onɔ wa zagre ka o kyɛllɛ ba yɛlɛ, yɛ de a yɛlɛ gaa ne a puoru deme zie. Kyɛ ka onɔ pãã wa zagre ka o kyɛllɛ a puoru deme, de o ka o waa na tendaa sobɔ bee a na libidere. 18 “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, bon na zaa yɛ naŋ `leŋ teŋɛ zu, ba na `leŋ o la tenvelaa poɔ. Kyɛ bon na zaa yɛ naŋ `lori a teŋɛ zu, ba na `lori o la a tenvelaa poɔ. 19 “N leɛ yeli la ko yɛ, ka yɛnee bayi zaa wa sage taa a teŋɛ zu ne bon na zaa yɛ naŋ sɔrɔ, N Saa naŋ be tenvelaa poɔ na e la lɛ ko yɛ. 20 Bonso, benee nobɔ bayi bee bata naŋ laŋ taa a Maa yuori zuiŋ, N meŋ be la ba kpakyaga.” 21 Ka Pita pãã wa Yesu zie a wa yeli ko O, “Daŋna, gbɛɛ awolɔ la ka N na di suuri ko n yɔɔ ka onɔ wa saŋ ma? Gbɛɛ ayopõĩ bee?” 22 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “N yeli ko fo la ka a ba e gbɛɛ ayopõĩ, kyɛ gbɛɛ lezaata ne pie, ziiri ayopõĩ. 23 “A lɛ poɔ a tenvela naaloŋ waa la na naa kaŋ naŋ da boɔrɔ ka o pigri kaa a sane na zaa a o gbaŋgbaare naŋ di o zie. 24 O naŋ piili kaara a yɛlɛ la, ka ba da taa dɔɔ kaŋ naŋ di o talantare turi pie sane, wa ne o zie. 25 Kyɛ a dɔɔ naŋ da kon tõɔ̃ yɔɔ o sane la, ka a daŋna tere noɔre ka ba de onɔ, ne o pɔgɔ, ane o bibiiri ane o boma zaa a koɔre a te yɔɔ o sane. 26 “Ka a gbaŋgbaa da le o niŋe soɔ, a sɔre o, ‘Daŋna, di kannyiri ko ma. N na yɔɔ fo la a zaa.’ 27 Ka a gbaŋgbaa daŋna da taa nyonono a bare o, kyɛ di a sane suuri ko o. 28 “Kyɛ a gbaŋgbaa ŋa naŋ wa yi baare la, ka o nyɛ o gbaŋgbaa tasobɔ kaŋ naŋ di o denari kɔɔ sane. O da nyɔge la o kɔkɔre, a yele korɔ o, ‘Yɔɔ ma n sane!’ 29 “Ka o gbaŋgbaa tasobɔ meŋ da le o gbɛɛ puliŋ, kyɛ sɔrɔ o a yele, ‘Di kannyiri ko ma. N na yɔɔ fo la a zaa.’ 30 “Kyɛ ka o zagre, kyɛ taa a dɔɔ te lɔɔ eŋ pigu die poɔ kyɛ gu ka o wa te yɔɔ a sane. 31 A o gbaŋgbaa taaba naŋ wa nyɛ lɛ zaa naŋ e, ka ba poore zaa saŋ. Ka ba da gaa te manne a yɛlɛ zaa ko a ba daŋna. 32 “Lɛ la ka o daŋna pãã da boɔle o, a yeli o, ‘Fõõ gbaŋgbaa potuo sobɔ ŋa! N da bare fo la a n sane zaa fo naŋ di, bonzuiŋ fo da sɔre ma la. 33 A ba seŋ ka fo taa nyonono ko a fo gbaŋgbaa tasobɔ, a na lɛ N naŋ da taa nyonono ko fo bee?’ 34 O daŋna naŋ da nyɛ suuri yaga, o da iri de o la ko a pigu die dɔgrɔbɔ kyɛ gu ka o wa te yɔɔ a sane zaa baare. 35 “A ŋaa la ka N tenvela Saa meŋ na e ko yɛ, ka yɛ kaŋ zaa ba wa di gbɛr-ŋmeɛbo suuri ko o yɔɔ a o sukyiri poɔ.”
191 A da e la ka Yesu naŋ da baare a yɛlɛ ama, ka O yi Galili gaa te kpɛ a Gyudea paaloŋ poɔ, a zie na naŋ gaŋ a Gyordan mane. 2 Nobɔ yaga zaa da tu O la, ka O da saŋ ba baaloŋ zaa a be. 3 A Farasi deme meŋ da wa la O zie a boɔrɔ ka ba gyenne O, kyɛ soore O, “A taa la sori ka dɔɔ bare o pɔgɔ a yɛlɛ kaŋ zaa poɔ, bee?” 4 Ka O leɛ yeli ko ba, “Yɛ ba kanne ka Onɔ naŋ maale a nobɔ a piiluu saŋ, ‘maale ba la dɔɔ ne pɔgɔ,’ 5 kyɛ yeli, ‘A ŋaa la so ka dɔɔ na bare o saa ne o ma, kyɛ mare taa ne o pɔgɔ ka a ba bayi na leɛ eŋgan bonyenaa’? 6 A lɛ zuiŋ, ba ba leɛ waa nobɔ bayi, kyɛ eŋgan bonyenaa la. A lɛ poɔ, bon na Naaŋmen naŋ maale ka a laŋ taa, ta vɛŋ ka neɛ wɛle a bare.” 7 Ka ba soore O, “Boŋ la so ka Moses tere noɔre ka dɔɔ ko o pɔgɔ a baro gane kyɛ pãã bare o?” 8 Ka Yesu da yeli ko ba, “Moses ko yɛ la sori ka yɛ bare yɛ pɔgɔbɔ, a yɛ zukpeɛne zuiŋ, kyɛ a da ba e lɛ a dandaŋ saŋ. 9 N yeli ko yɛ la ka neɛ na zaa naŋ bare o pɔgɔ, ka a ba e dɔɔpeɛmo yɛlɛ, kyɛ leɛ de pɔgɔ, toŋ la peɛmo tomɔ. Kyɛ a kaŋ na sobɔ meŋ naŋ de a pɔgɔ na o serɛ naŋ bare, meŋ toŋ la peɛmo tomɔ.” 10 Ka O tutuuribo yeli ko O, “Ka a ŋaa wa la a dɔɔ zie kyaare ne o pɔgɔ, a na e la velaa ka neɛ ta de pɔgɔ.” 11 Kyɛ ka Yesu yeli ko ba, “Neɛ zaa naane na tõɔ̃ sage de a yelbiri aŋa, see balaŋ yoŋ ba naŋ de a ko. 12 Bonso, ba mine e la dɔɔvare, bonzuiŋ lɛ la ka ba yi a ba mamine vore a ba dɔgebo saŋ. Kyɛ dɔɔvare mine bebe la, bonzuiŋ nobɔ la maale ba lɛ. Dɔɔvare mine meŋ da vare la bamenne a tenvela naaloŋ zuiŋ. A neɛ na naŋ na tõɔ̃ sage de a ŋaa, vɛŋ ka o sage de.” 13 Ka ba da taa bibiiri wa ne Yesu zie ka O de O nuuri dɔgle ba, a puori ko ba. Ka a tutuuribo da nyare ba zu. 14 Ka Yesu yeli, “Yɛ vɛŋ ka a bibiiri wa N zie. Yɛ ta pigi ba sori. Bonso, a bibiiri bama taaba la so a tenvela naaloŋ.” 15 O naŋ da de O nuuri a dɔgle ba la, ka O yi be gɛrɛ. 16 Kyɛ kyɛllɛ, ka neɛ kaŋ da wa Yesu zie a wa soore O, “Wuliwullo velaa, boŋ eveɛle la ka N na e te nyɛ nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare?” 17 Ka Yesu yeli ko o, “Boŋ la vɛŋ ka fo boɔle Ma nenvelaa? Neɛ zaa ba e nenvela, ka bonyenaa yoŋ naane. Onɔ la Naaŋmen. Ka fõõ wa boɔrɔ ka fo kpɛ nyɔvore poɔ, tuuro a Naaŋmen nɔe zaa.” 18 Ka a dɔɔ soore, “A buo?” Ka Yesu leɛ yeli, “Ta ko neɛ. Ta toŋ peɛmo tomɔ. Ta zu boma. Ta di danse-zirii. 19 Eŋnɛ fo saa ne fo ma, kyɛ nɔnɔ fo laŋkpeɛrɛ seŋ fomeŋɛ.” 20 Ka a pɔlbile yeli ko O, “Ama zaa ka N tuuro a yi n pɔlo saŋ zaa. Boŋ la kyɛre?” 21 Ka Yesu yeli ko o, “Ka fõõ wa boɔrɔ ka fo wa ta a tao zie, gaa a te koɔre a boma na zaa fo naŋ taa kyɛ de ko naŋ deme. Lɛ la ka fo na taa naboma tenvelaa poɔ. E a lɛ kyɛ wa tuuro Ma.” 22 Kyɛ a pɔlbile naŋ da woŋ a bon na O naŋ yeli, o da yi la be ane posaŋnaa a gɛrɛ, bonso o da taa la boma yaga. 23 Ka Yesu pãã leɛ yeli ko O tutuuribo, “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a na waa la tuo ko bontara ka o kpɛ a tenvela naaloŋ poɔ. 24 N leɛ yeli ko yɛ la, ka a na waa la mɔlɛ ka bontaŋ kpɛ sumini vuori, a gaŋ tara sobɔ naŋ na kpɛ a Naaŋmen naaloŋ poɔ.” 25 A O tutuuribo naŋ da woŋ a ŋaa, ka ba nɔe da `maa yaga, ka ba yeli, “Aŋ la pãã na tõɔ̃ nyɛ faabo?” 26 Ka Yesu kaa ba kyɛ yeli ko ba, “A ŋaa kon tõɔ̃ e nensaala zie, kyɛ Naaŋmen zie, bon zaa na tõɔ̃ e la.” 27 Kyɛ ka Pita leɛ yeli ko O, “Kyɛllɛ, te bare la te boma zaa kyɛ tuuro Fo. Boŋ la ka te pãã na leɛ nyɛ?” 28 Ka Yesu yeli ko ba, “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a leɛ-maaloo saŋ, a saŋ na ka a Nensaala Bidɔɔ naŋ na zeŋ O eŋno naaloŋ dakogo zu, yɛnee naŋ tuuro Ma meŋ na zeŋ la naaloŋ dakogri pie ne ayi zuri, a dire a Israel bale pie ne ayi sɛrɛɛ. 29 Kyɛ neɛ na zaa naŋ bare yie bee yɔɔmine, bee yɔɔpuulii, bee saa, bee ma, bee pɔgɔ, bee bibiiri, bee wɛre a Maa yuori zuiŋ, na nyɛ la boma ziiri kɔɔ tɔnɔ kyɛ di a nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare gbannoŋ. 30 Kyɛ ba yaga zie naŋ e danwẽɛ̃ deme na waa la pare baara deme, kyɛ a pare baara deme meŋ na waa la a danwẽɛ̃ deme.
201 “A tenvela naaloŋ waa la a na yidandɔɔ kaŋ naŋ yi beguo saŋ a boɔrɔ nobɔ ka ba na toŋ o weɛ poɔ kyɛ de ba yɔɔre. 2 O naŋ da wa sage ka o yɔɔ ba denari bonyeni ka a seŋ a bebiri tomɔ, o da toŋ ba la ka ba kpɛ o weɛ poɔ. 3 “A beguo gogori awae saŋ, o da yi te nyɛ la ka ba mine are a daa poɔ a ba erɛ bon zaa. 4 Ka o yeli ko ba, ‘Yɛ meŋ gaa te kpɛ n weɛ poɔ, kyɛ N na yɔɔ yɛ la bon na naŋ seŋ.’ 5 Lɛ la ka ba gaa. “O da leɛ yi la a gbaŋgbaŋ saŋ ane a zimaane gogori ata saŋ a leɛ e a lɛ. 6 A da peɛle a zimaane gogori anuu saŋ ka o leɛ yi te nyɛ ka ba mine meŋ are kyɛ ba erɛ bon zaa. Ka o soore ba, ‘Boŋ la so ka yɛ are kyɛ a bebiri zaa kyɛ ba erɛ bon zaa?’ 7 “Ka ba yeli ko o, ‘Neɛ zaa ba de te ka te na toŋ tomɔ.’ “Ka o yeli ko ba, ‘Yɛ meŋ gaa te kpɛ n weɛ poɔ, kyɛ yɛ na nyɛ la bon na naŋ seŋ.’ 8 “A zie wa te `maa la ka a weɛ daŋna yeli ko o tonton kaara, ‘Boɔle a tontoneba a yɔɔ ba ba libie. Piili yɔɔra a pare baara deme na te naŋ de, a duoro te ta a balaŋ naŋ de wẽɛ̃.’ 9 “A tontoneba balaŋ ba naŋ da de a zimaane gogori anuu saŋ naŋ da wa, kaŋ zaa da de la denari bonyeni. 10 Kyɛ ka a danwẽɛ̃ tontoneba naŋ da wa, ba da teɛre la ka ba na de la gaŋ lɛ. Kyɛ ba kaŋ zaa meŋ da de la denari bonyeni. 11 Ba naŋ wa de la, ka ba boolɔ yɛlɛ kyaare ne a yiri daŋna, 12 kyɛ yele, ‘A pare baara deme bama toŋ la gogo yenaa yoŋ, kyɛ fo de la ka te zaa e bonyena. Kyɛ ka tenee la nyɛ dɔgroŋ a tomɔ poɔ, ka a ŋmenaa ŋmɛ te.’ 13 “Ka o leɛ yeli a kaŋ, ‘N ba, N ba erɛ faa korɔ fo. Fo da ba sage ka fo na de la denari bonyeni bee? 14 De fo yɔɔre gɛrɛ ne. Kyɛ N na ko la a pare baara deme na lɛ N naŋ ko fo. 15 N ba taa sori ka N e lɛ N naŋ boɔrɔ ne mmeŋɛ libie? Bee, fo nimiri e la faa N naŋ e nenvelaa zuiŋ?’ 16 “A lɛ poɔ, a pare baara na e la a danwẽɛ̃ sobɔ, ka a danwẽɛ̃ sobɔ meŋ e a pare baara, bonso, balaŋ ba naŋ boɔle waa la yaga, kyɛ balaŋ ba naŋ iri, waa la belaŋ.” 17 Yesu naŋ da duoro Gyɛrosalɛm la ka O de a tutuuribo pie ne bayi a yi ne ba yoŋ a sobiri poɔ, a yeli ko ba, 18 “Yɛ kyɛllɛ, te duoro la Gyɛrosalɛm, kyɛ ba na iri de la a Nensaala Bidɔɔ ko a puoru neŋkponni ninderebe ane a nɔbinna kaakaareba. Ba na di la O sɛrɛɛ a sage ka a seŋ la ka O kpi. 19 Kyɛ ba na leɛ iri de O la ko a Tendaa deme ka ba e O la, kyɛ fɔbe O, a kpa O a dagara zu. A beri ata daare, O na leɛ iri la.” 20 Ka a Zɛbɛde bidɔbɔ ma da wa Yesu zie ne o bidɔbɔ. O naŋ wa gbire dumo la, ka o sɔre Yesu ka O soŋ o ne bon kaŋ. 21 Ka O soore o, “Boŋ la ka fo boɔrɔ?” Ka o yeli ko O, “Tere noɔre ka n bidɔbɔ bayi bama na zeŋ la Fo zie a Fo naaloŋ poɔ, ka kaŋ na zeŋ la Fo nudoroŋ eŋɛ, ka kaŋ meŋ zeŋ Fo nugɔɔ eŋɛ.” 22 Ka Yesu leɛ yeli, “Yɛ ba bɔŋ bon na yɛ naŋ sɔrɔ. Yɛ na tõɔ̃ nyu ne la a kɔp na N naŋ na nyu ne, kyɛ tõɔ̃ de a suobu na N naŋ da de?” Ka ba yeli ko O, “Te na tõɔ̃ la.” 23 Ka Yesu yeli ko ba, “Yɛ na sereŋ nyu ne la a kɔp na N naŋ nyu ne, kyɛ de a suobu na N naŋ da de. Kyɛ ka yɛ kaŋ zaa na zeŋ a N doroŋ bee gɔɔ zie, N ba taa sori ka N de ko yɛ. Kyɛ ba na de la a ziiri ama ko balaŋ na N Saa naŋ maale biŋ ka ba wa zeŋ.” 24 A tutuuribo pie naŋ wa te woŋ a ŋaa, ba poore da saŋ la yaga ne a yɔɔmine bayi na. 25 Ka Yesu boɔle ba a yeli, “Yɛ bɔŋ la ka a Tendaa deme zikaareba dire la naaloŋ ba zu, ka ba neŋkponni meŋ dire faŋa ba zu. 26 A kon e lɛ yɛ zie. Kyɛ ka yɛ kaŋ zaa wa boɔrɔ ka o e neŋkpoŋ a yɛ poɔ, vɛŋ ka o e yɛ tontonɔ. 27 Kyɛ ka yɛ kaŋ zaa wa boɔrɔ ka o de yɛ wẽɛ̃, vɛŋ ka o e yɛ gbaŋgbaa. 28 Lɛ la ka a Nensaala Bidɔɔ meŋ ba wa ka ba tonɔ korɔ O, kyɛ O wa la ka O wa tonɔ korɔ nobɔ a de O nyɔvore a leɛ yɔɔ de ne nensaaleba yaga.” 29 Yesu ane O tutuuribo naŋ da yire Gyɛreko la ka nobɔ yaga da tu O. 30 Kyɛ kyɛllɛ, zɔnne bayi da zeŋ la a sori noɔre. Ba naŋ wa te woŋ ka Yesu la tɔlɔ, ka ba ŋmeɛrɛ kpɛlle a yele, “Daŋna, David Bidɔɔ, taa nyonono ne te!” 31 Ka a nobɔ nyare ba zu kyɛ yeli ko ba ka ba bare gɔmɔ, kyɛ lɛ la ka ba pãã leɛ ŋmeɛrɛ kpɛlle gaŋ lɛ a yele, “Daŋna, David Bidɔɔ, taa nyonono ne te!” 32 Ka Yesu tage are kyɛ boɔle ba, a yeli, “Boŋ la ka yɛ boɔrɔ ka N e ko yɛ?” 33 Ka ba yeli ko O, “Daŋna, te boɔrɔ la ka te nimie leɛ yuo.” 34 Ka Yesu da taa nyonono ne ba, a tɔ ba nimie. A pare na poɔ, ka ba leɛ nyɛrɛ a tuuro O.
211 Ba naŋ wa gɛrɛ Gyɛrosalɛm kyɛ ta Bɛtfagye, a Ɔleve Taŋa zu la, ka Yesu da toŋ tutuuribo bayi, 2 a yeli ko ba, “Yɛ gaa te kpɛ a tembile na naŋ be yɛ nimitɔɔre eŋɛ. A kon kɔɔre, kyɛ yɛ na nyɛ la boŋo ka o `leŋ a be ne o bile. `Lori a wa ne N zie. 3 Kyɛ ka neɛ zaa wa yeli yɛlɛ zaa ko yɛ, yɛ na yeli ko a sobɔ, ‘A Daŋna la boɔrɔ a’. O na tere a la daadaa.” 4 Ama zaa e la lɛ ka a tu a bon na a Ŋmen-noɔr sobɔ naŋ da yeli: 5 “Yeli ko a Zion pɔɔyaa, ‘Kyɛllɛ, fo Naa waara la fo zie baaloŋ lɛ, a zɔme boŋo kaŋ, ane boŋlee a boŋo naŋ dɔge.’ ” 6 Ka a tutuuribo gaa te e a seŋ lɛ Yesu naŋ tere noɔre ko ba. 7 Ba da taa la a boŋo ane o bile wa ne kyɛ de ba bonsuuri a lɔɔ pɔge a, ka Yesu do zɔme. 8 Ka nobɔ yaga zaa da wa yɛre ba bonsuuri pɔge a sobiri, ka ba mine meŋ kyɛ teɛ ullii yɛre pɔge a sobiri zaa. 9 A nobɔ balaŋ naŋ de wẽɛ ̃ ane balaŋ naŋ be a puoriŋ da ŋmɛ la kpɛlle a yeli, “Hosanna, David Bidɔɔ!” “Maaloo be la Onɔ naŋ waara a Daŋna yuori eŋɛ!” “Ka Hosanna do a duobu zaa poɔ!” 10 Yesu naŋ kpɛ Gyɛrosalɛm poɔ, a teŋɛ zaa da miine la, ka ba soore, “Aŋ la aŋa?” 11 Ka a nobɔ yeli, “Ŋa la Yesu, a Ŋmen-noɔr sobɔ naŋ yi Nazarɛt naŋ be Galili paaloŋ poɔ.” 12 Ka Yesu da kpɛ a Ŋmen Yiri davoro poɔ a te digi balaŋ naŋ koɔrɔ kyɛ daara a Ŋmen Yiri davoro poɔ bare. O da nyɔge la a libitɛgreba tabolɛɛ zaa ane a ŋman koɔreba dakogri a leɛ bare. 13 Ka O yeli ko ba, “A ŋmaa la biŋ: ‘Ba na boɔle la N yiri, ka puoru yiri,’ kyɛ yɛnee maale o la nannyigri die.” 14 Zɔnne ane gbɛɛ da wa la O zie a Ŋmen Yiri poɔ, ka O da saŋ ba. 15 Kyɛ a puoru neŋkponni ninderebe ane a nɔbinna kaakaareba poore da ba pɛle, ba naŋ da wa nyɛ a tonseɛle O naŋ da toŋ ane a bibiiri naŋ da pɔgrɔ gɔmɔ a Ŋmen Yiri davoro poɔ a yele, “Hosanna ko a David Bidɔɔ.” 16 Ka ba yeli ko O, “Fo woŋ la lɛ a bibiiri bama naŋ yele?” Ka Yesu leɛ yeli, “Oo. Yɛ daŋ ba kanne, “ ‘A bibiiri ane a bilɛɛre nɔe poɔ la ka pugibu velaa Fo naŋ da maale na be’?” 17 Ka O bare ba kyɛ yi a teŋɛ poɔ te gaa Bɛtane a te gaŋ be. 18 A beguo saŋ O naŋ da leɛ sigre a teŋɛ poɔ la, ka kɔŋ da kpɛ O. 19 O naŋ nyɛ kaŋkaŋ teɛ kaŋ a sori noɔre, ka O tage ta, kyɛ O da ba nyɛ bon zaa ka vaare yoŋ naane. Ka O pãã yeli ko a teɛ, “A yi pampana ŋa kyɛ gɛrɛ, fo kon leɛ wɔŋ wɔmɔ zaa togtogi.” A pare na poɔ ka a kaŋkaŋ teɛ suori vaare. 20 O tutuuribo naŋ da nyɛ a ŋaa, ka ba nɔe zaa da `maa, ka ba yeli, “Wolɔ la ka a kaŋkaŋ teɛ suori wiẽũ lɛ?” 21 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ka yɛnee wa taa sagdeu kyɛ ba bonnɔ, a ba e na lɛ yoŋ la ka yɛ na tõɔ̃ e ko a kaŋkaŋ teɛ ŋa, kyɛ yɛ meŋ na tõɔ̃ yeli la ko a taŋ ŋa, ‘Sɛre yi kyɛ te lɔɔ fomeŋɛ eŋ a mane poɔ,’ kyɛ ka a na e a lɛ. 22 Kyɛ bon na zaa yɛ naŋ sɔre ne sagdeu a yɛ puoruu poɔ, yɛ na nyɛ la.” 23 O naŋ da kpɛ a Ŋmen yiri poɔ la, ka a puoru neŋkponni ninderebe ane a nobɔ nembɛrɛ da wa O zie a saŋ na O naŋ da wullo, a soore, “Boŋ faŋ la ka fo taa a de tonɔ ne a yɛlɛ ama? Kyɛ aŋ la ko Fo a faŋ ŋa?” 24 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “N meŋ na soore yɛ la yelbiyenaa. Ka yɛnee wa yeli ko Ma, N meŋ na yeli ko yɛ la a zie na N naŋ nyɛ a faŋa a de tonɔ ne a yɛlɛ ama. 25 A kõɔ̃ suobu na Gyɔn naŋ tere, yeŋ la ka a yi? A yi la tenvelaa poɔ bee nensaala zie?” Ka ba laŋ teɛrɛ ko bamenne kyɛ pãã yeli, “Ka tenee yeli, ‘Tenvelaa la,’ O na yeli ko te, ‘Wolɔpã a la ka yɛba sage ne o?’ 26 Kyɛ ka tenee yeli, ‘Nensaala zie la’—Te zoro la a nobɔ dambẽɛ̃, bonso, ba zaa de la Gyɔn ka o e Ŋmen-noɔr sobɔ.” 27 Lɛ la ka ba leɛ yeli ko Yesu, “Te ba bɔŋ.” Ka O yeli ko ba, “N meŋ kon yeli ko yɛ a zie na N naŋ nyɛ a faŋa N naŋ de tonɔ ne a yɛlɛ ama. 28 “Kyɛ yɛ teɛre la wolɔ? Dɔɔ kaŋ da bebe la a taa bidɔbɔ bayi. O da wa la a danwẽɛ̃ sobɔ zie a wa yeli, ‘N bidɔɔ, kpɛ n weɛ poɔ zenɛ a te toŋ tomɔ ko ma.’ 29 “Ka a bidɔɔ leɛ yeli, ‘N kon e lɛ.’ Kyɛ a ba kɔɔre, ka o leɛ o yɛŋ a kyɛ gaa te toŋ. 30 “Ka a dɔɔ da leɛ wa la a bidɔɔ ayi sobɔ zie a wa yeli o meŋ a lɛ. Ka o leɛ yeli, ‘N na gaa la, daŋna,’ kyɛ o da ba gaa. 31 “A bama bayi poɔ, buo sobɔ la toŋ a o saa boɔbo?” Ka ba yeli ko O, “A dandaŋ sobɔ.” Ka Yesu yeli ko ba, “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a libiderebe ane a dɔɔpeɛmɛ na de la yɛ wẽɛ ̃ kpɛ a Naaŋmen naaloŋ poɔ. 32 Bonso, Gyɔn wa la yɛ zie a yeltori sobiri poɔ, kyɛ ka yɛ da ba sage ne o. Kyɛ a libiderebe ane a dɔɔpeɛmɛ da sage ne o la. Kyɛ yɛnee, yɛ naŋ da nyɛ a ŋaa, yɛ da ba leɛ yɛ teɛroŋ a na sage ne o. 33 “Yɛ leɛ kyɛllɛ a sokpare kaŋ: Yidandɔɔ kaŋ daŋ bebe la a sɛle o tewɔmɔ weɛ, a mɛ dankyen gyilli o zaa. O tugi la tewɔmɔ dãã maalo zie a o poɔ kyɛ leɛ mɛ kyoglokolo a o poɔ. O pãã de la a weɛ ko kɔkoɔreba mine kyɛ tu sowogi. 34 A wɔmɔ pɔroo saŋ naŋ wa tara, o da toŋ la o tontoneba a kɔkoɔreba zie ka ba tõɔ̃ de a weɛ wɔmɔ mine wa ne. 35 “Ka a kɔkoɔreba nyɔge a o tontoneba, a ŋmɛ kaŋ, a ko kaŋ meŋ, kyɛ za a kaŋ ane kubo. 36 Ka o la leɛ toŋ tontoneba yaga gaŋ balaŋ naŋ da de ba wẽɛ̃ gaa, ka a kɔkoɔreba leɛ e a lɛ ko ba. 37 Kyɛ a baaraa ka o toŋ o bidɔɔ a yeli, ‘Ba na ko la n bidɔɔ gyermɛ.’ 38 “Kyɛ a kɔkoɔreba naŋ wa nyɛ a o bidɔɔ, ba yeli la ko taaba, ‘A gbandire la aŋa. Yɛ wa ka te ko o, kyɛ di a o gbandiruŋ.’ 39 Lɛ la ka ba nyɔge o, a de o a lɔɔ bare a weɛ puoriŋ, kyɛ ko o. 40 “A lɛ poɔ a weɛ daŋna wa te wa, boŋ la ka o na e ko a kɔkoɔreba bama?” 41 Ka ba yeli ko O, “O na sereŋ saŋ la a potuo deme bama bare, kyɛ de a weɛ ko kɔkoɔreba mine naŋ maŋ ko o a wɔmɔ a pɔroo saŋ.” 42 Ka Yesu yeli ko ba, “Yɛ da ba kanne a Ŋmaabo poɔ: “ ‘A kuuri na a meɛmeɛrebɛ naŋ zagre, waa la a goŋgonaa zu kuuri; a Daŋna eroŋ la aŋa, ka a waa tombeɛ a te nimie poɔ’ ? 43 “A lɛ poɔ N pãã yeli ko yɛ la: Ba na de la a Naaŋmen naaloŋ yɛ zie a ko nobɔ na naŋ na e ka o taa wɔmɔ. 44 Neɛ na zaa naŋ le a kuuri ŋa zu na kare la, kyɛ a neɛ na zu o naŋ na le, o na ɛre o la kyomɔkyomɔ.” 45 A puoru neŋkponni ninderebe ane a Farasi deme naŋ wa woŋ a Yesu sokpaga, ba da bɔŋ la ka bana la ka O yele. 46 Ka ba bɔ vuo a na nyɔge O, kyɛ ba da zoro la a nobɔ dambẽɛ, bonzuiŋ ba da de O la ka O e Ŋmen-noɔr sobɔ kaŋ.
221 Ka Yesu leɛ yeli ko ba ane sokpaga, a yeli: 2 “A tenvela naaloŋ waa la a na naa kaŋa naŋ maale kultaa tigri ko o bidɔɔ. 3 O toŋ la o tontoneba ka ba te yeli ko balaŋ o naŋ da boɔle ka ba wa a kultaa tigri zie, kyɛ ba da ba sage ka ba wa. 4 “Ka o leɛ toŋ a tontoneba mine kyɛ yeli, ‘Yɛ yeli ko balaŋ N naŋ boɔle: Kyɛllɛ, N maale la bondirii, kyɛ ba ko la n niikoɔre ane nii N naŋ guoli. Bon zaa maale biŋ. Yɛ wa a kultaa tigri zie.’ 5 “Kyɛ ba da ba kyɛllɛ ba. Ba zaa da gaa la ba ziiri. Kaŋ da gaa la o weɛ, kyɛ ka kaŋ meŋ gaa te koɔra o boma. 6 Ka a kyɛlle da nyɔge o tontoneba a to ba zomɔ, kyɛ ko ba. 7 A naa naŋ woŋ a ŋaa, o da nyɛ la suuri yaga a toŋ o sogyare ka ba gaa te ko a neŋkooreba bama zaa kyɛ nyege ba teŋɛ zaa ne vũũ. 8 “Kyɛ o pãã leɛ yeli ko la o tontoneba, ‘A kultaa tigri maale la baare, kyɛ a balaŋ N naŋ da boɔle ba seŋ ne. 9 A lɛ poɔ, yɛ gaa a sokyara poore a te boɔle balaŋ na zaa yɛ naŋ nyɛ ka ba wa a kultaa tigri zie.’ 10 Lɛ la ka a tontoneba bana da yi kpɛ a sokyara zaa poore, a te nyɔge a nobɔ na zaa ba naŋ nyɛ laŋ taa, nenfaare ane nenveɛle zaa, ka a kultaa tigri zie paale ne saama. 11 “Kyɛ a naa naŋ wa kpɛ nyɛ a saama, o da nyɛ la dɔɔ kaŋ naŋ da ba su a kultaa tigri kparo. 12 Ka o soore o, ‘N ba, wolɔ ka fo e kpɛ kyɛ, kyɛ ba su a kultaa tigri kparo?’ Ka a dɔɔ da kon leɛ tõɔ̃ haa o noɔre. 13 “Lɛ la ka a naa yeli ko a tontoneba, ‘Yɛ `leŋ o nuuri ane o gbɛɛ, a taa o yi ne te lɔɔ o bare a yeŋ zilige poɔ: be la konni ane nyendoŋ na be.’ 14 “Bonso, yaga la ka O boɔle, kyɛ belaŋ la ka O kaa iri.” 15 Ka a Farasi deme pãã yi nare lɛ ba na tõɔ̃ bɛre nyɔge O a O yelbie poɔ. 16 Ka ba toŋ a ba tutuuribo O zie, laŋ ne Hɛrod deme, ka ba yeli, “Wuliwullo, te bɔŋ la ka Fo e la yelmeŋɛ sobɔ kyɛ wullo a Naaŋmen sobiri ne yelmeŋɛ. Fo ba dire nɔmboore korɔ neɛ zaa, bonso Fo ba kaara nensaaleba waaloŋ. 17 A lɛ poɔ, yeli ko te lɛ Fo teɛroŋ naŋ waa. A tu la a nɔbinnaa ka te yɔɔ zuyɔɔre ko Siiza bee a ba tu?” 18 Kyɛ Yesu bɔŋ la ba poteɛroŋ faa a yeli, “Yɛnee melmelebɛ! Boŋ la so ka yɛ gyenne Ma? 19 Yɛ wuli ma a libibiri na ba naŋ maŋ de yɔɔ a zuyɔɔ.” Ka ba taa a denari kaŋ wa ko O. 20 Ka O soore ba, “Aŋ foto ne ŋmaabo la aŋa?” 21 Ka ba leɛ yeli, “Siiza la.” Ka O pãã yeli ko ba, “A lɛ poɔ, yɛ ko Siiza a boma naŋ e Siiza soobo, kyɛ ko Naaŋmen a boma naŋ e Naaŋmen soobo.” 22 Ba naŋ da wa woŋ a yelbie ama, ka ba nɔe da `maa, ka ba bare O kyɛ gɛrɛ. 23 A bebiri na poɔ la ka Sadusi deme da wa Yesu zie, balaŋ naŋ maŋ yeli ka kuuni leɛ-iruŋ kyebe, a da soore O soorbir kaŋ, 24 a yeli, “Wuliwullo, Moses da yeli, ka neɛ wa kpi, kyɛ ba taa biiri, ka o yɔɔ na de o pɔgɔ a dɔge bibiiri ka ba e o yɔɔ soobo. 25 A daŋ waa ka yɔɔmine bayopõĩ da be la te poɔ. A danwẽɛ̃ sobɔ da de la pɔgɔ kyɛ kpi. Kyɛ o da ba taa bie zaa. Lɛ la ka o bare o pɔgɔ ko a o yɔɔ. 26 Ka a la leɛ e a lɛ ko a ayi sobɔ ane a ata sobɔ, a yi be te ta a ayopõĩ sobɔ. 27 A pare baara zaa, ka a pɔgɔ meŋ kpi. 28 A lɛ poɔ, a kuuni leɛ-iruŋ poɔ, aŋ pɔgɔ pãã na la, a bama bayopõĩ poɔ, a ba zaa naŋ daŋ kuli o?” 29 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Yɛ tuli la, bonzuiŋ yɛ ba bɔŋ a Ŋmaabo bee a Naaŋmen faŋa. 30 Bonso, a kuuni leɛ-iruŋ saŋ, ba kon de pɔgɔbɔ bee kuli serbɛ, kyɛ ba na waa la a na Naaŋmen malkere naŋ be a tenvelaa poɔ. 31 Kyɛ a kuuni leɛ-iruŋ yɛlɛ poɔ, yɛ ba kanne ana Naaŋmen naŋ da yeli ko yɛ, a O naŋ da yeli, 32 ‘Maa la a Abraham Naaŋmen, ane Isaak Naaŋmen, ane a Gyakob Naaŋmen.’? Naaŋmen ba e a kuuni Naaŋmen, kyɛ a voobɔ Naaŋmen la.” 33 A nobɔ naŋ wa te woŋ a ŋaa, ka ba nɔe da `maa ane a O wuluu. 34 Kyɛ a Farasi deme naŋ da woŋ ka Yesu da e la a Sadusi deme ka ba kon tõɔ̃ leɛ haa ba nɔe, ba da laŋ la taa. 35 Ka ba kaŋ naŋ e nɔbɔŋnɔ pãã soore te gyenne O, a yeli, 36 “Wuliwullo, buori la a nɔkpoŋ a Nɔbinnaa poɔ?” 37 Ka Yesu yeli ko o, “ ‘Nɔnɔ a Daŋna fo Naaŋmen ne fo sukyiri zaa, ne fo vooroŋ zaa, ane fo teɛroŋ zaa.’ 38 Ŋa la e a nɔbinna dandaŋ sobɔ kyɛ la e a zaa kpoŋ sobɔ. 39 A ayi sobɔ peɛle o la: ‘Nɔnɔ fo laŋkpeɛrɛ seŋ fomeŋɛ.’ 40 A Nɔbinnii ayi ama zu la ka a Nɔbinnaa zaa ne a Ŋmen-noɔr deme Ŋmaabo zaa naŋ yagle.” 41 A Farasi deme naŋ da laŋ taa, ka Yesu da soore ba, 42 “Boŋ la ka yɛ teɛrɛ, a Kristo yɛlɛ poɔ? Aŋ Bidɔɔ la O?” Ka ba yeli ko O, “David Bidɔɔ la.” 43 Ka O yeli ko ba, “Kyɛ wolɔ pãã la ka David da yeli yɛlɛ a Seɛ poɔ, a da maŋ boɔlɔ O ka Daŋna, a yeli, 44 “ ‘A Daŋna yeli la ko n Daŋna: “Zeŋ N nudoroŋ zie kyɛ gu a saŋ na N naŋ na e ka Fo dɔndɔnne leɛ Fo gbɛɛ dakogo” ’? 45 Ka David pãã da maŋ boɔlɔ O, ka Daŋna, wolɔ pãã la ka O e o Bidɔɔ?” 46 Neɛ zaa kon tõɔ̃ leɛ yeli yelbie zaa ko O, kyɛ a yi a daare na puoriŋ, neɛ zaa da ba leɛ taa pera ka o soore O sooroo zaa.
231 Ka Yesu pãã yeli ko a nobɔ ane O tutuuribo, 2 a yeli, “A nɔbinna kaakaareba ane a Farasi deme zeŋ la a Moses dakogo zu. 3 A lɛ poɔ, boma na zaa ba naŋ wuli yɛ, yɛ tuuro kyɛ erɛ, kyɛ ta erɛ lɛ ba naŋ maŋ erɛ, bonso, ba ba erɛ lɛ ba naŋ maŋ yeli. 4 Bonso, ba maŋ `leŋ la tuori tegrɛ a de pare nobɔ bɔgɔ zu, kyɛ bamenne ba sagra ka ba daara ne ba nubiri kaŋ zaa. 5 “Kyɛ ba maŋ toŋ la ba tomɔ zaa ka nensaala nyɛ. Ba maale la ba zuleri ka a yɛllɛ kyɛ maale ba puoru bonsuuri koŋkori ka a meŋ waa wogo. 6 Ba nɔŋ la a eŋno ziiri a tigri zie, ane a dakogri naŋ do a senagɔgre poore. 7 Ba nɔŋ la puoritaa daa poore, a boɔrɔ ka nobɔ boɔle ba ka Rabai, Rabai. 8 “Kyɛ yɛnee zie, yɛ ta vɛŋ ka ba boɔle yɛ Rabai, bonso Nen-yenaa la yɛ Wuliwullo, Onɔ la a Kristo, kyɛ ka yɛ zaa waa yɔɔmine. 9 Kyɛ yɛ ta boɔle neɛ kaŋ zaa naŋ be teŋɛ zu ka Saa, bonso Nen-yenaa la yɛ Saa, Onɔ naŋ be a tenvelaa poɔ. 10 Yɛ ta meŋ vɛŋ ka ba boɔle yɛ ka Wuliwullibo, bonso, Nen-yenaa la yɛ Wuliwullo, Onɔ la a Kristo. 11 Kyɛ, a yɛ zaa kpoŋ sobɔ na e la a yɛ tontonɔ. 12 Neɛ na zaa naŋ na duori omeŋɛ na sigi la, kyɛ neɛ na zaa naŋ na sigri omeŋɛ, na do la. 13 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la, nɔbinna kaakaareba ane Farasi deme, yɛnee melmelebɛ! Bonso, yɛnee la pɔge a tenvela naaloŋ a nensaala niŋe soɔ. Yɛnee, yɛmenne kon kpɛ bee sage ka balaŋ naŋ kpeɛrɛ, ka ba kpɛ. 14 Yɛlɛ nyɔge yɛ la nɔbinna kaakaareba ane Farasi deme, yɛnee melmelebɛ! Bonso, yɛ maŋ di la pɔɔkɔbɔ yie kyɛ maŋ puori puoru wogri ka yɛ wuli yɛmenne. Lɛ zuiŋ, yɛ na nyɛ la sɛrɛɛ diu saŋnaa ka a zuo lɛ. 15 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la nɔbinna kaakaareba ane Farasi deme, yɛnee melmelebɛ! Bonso, yɛ maŋ yɔ la gaŋ tenne ane mama a te bɔ nyɛ kaŋ naŋ na tu yɛ, kyɛ ka onɔ wa te waa yɛ tutuuro kaŋ, yɛ maŋ e la ka o waa tenfaa bie gbɛɛ ayi gaŋ lɛ yɛnee, yɛmenne naŋ waa. 16 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la, yɛnee zɔŋ tagreba meŋ naŋ ba nyɛrɛ, yɛnee naŋ maŋ yeli, ‘Ka neɛ kaŋ zaa wa pɔ ne a Ŋmendie, a ba erɛ bon zaa, kyɛ ka neɛ wa pɔ ne a Ŋmendie salema, o di la sane.’ 17 Yɛnee dambolo ane zɔnne! Buo la kpoŋ, a salema bee a Ŋmendie naŋ maale a salema ka a waa soŋ? 18 Yɛ meŋ leɛ yeli la, ‘Ka neɛ kaŋ zaa wa pɔ ne a altar, a ba erɛ bon zaa, kyɛ ka neɛ wa pɔ ne a kyɔgtaa naŋ be a altar zu, o di la sane.’ 19 Yɛnee dambolo ane zɔnne! Buo sobɔ la gaŋ, a kyɔgtaa bee a altar naŋ maŋ maale ka a kyɔgtaa waa soŋ? 20 A lɛ poɔ, neɛ naŋ pɔ ne a altar, pɔ ne o la ane a bon na zaa naŋ be o zu. 21 Kyɛ neɛ na meŋ naŋ pɔ ne a Ŋmendie, meŋ pɔ ne o la ane a neɛ na naŋ kpeɛrɛ o poɔ. 22 Kyɛ neɛ na naŋ pɔ ne tenvelaa, pɔ ne la Naaŋmen naaloŋ dakogo, ane a Neɛ naŋ zenɛ o zu. 23 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la, yɛnee nɔbinna kaakaareba ane Farasi deme, yɛnee melmelebɛ! Bonso, yɛ maŋ tere la yɛ zɛmeele—minti, ne anis, ane kumin—ziiri pie sobɔ, kyɛ pãã bare a Nɔbinnaa yeltegroŋ; a na sɛrɛɛ diu, nyonono, ane sagdeu. A seŋ ka yɛ da e a ama kyɛ ta bare a kaŋ ka a ba e. 24 Yɛnee zɔŋ tagreba naŋ ba nyɛrɛ, yɛ kyoɔre la naazoore bare kyɛ vɔle bontaŋ. 25 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la, yɛnee nɔbinna kaakaareba ane Farasi deme, yɛnee melmelebɛ! Bonso, yɛ maŋ pɛge la a kɔp ane a laa puori, kyɛ a poore maŋ paale la ne diŋmoremo ne potuoluŋ. 26 Farasi zɔnne! De wẽɛ̃ pɛge a kɔp ane a laa poɔ, kyɛ a puori meŋ na pɛge la. 27 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la a yɛnee nɔbinna kaakaareba ane Farasi deme, yɛnee melmelebɛ! Yɛ waa la a na yabogri ba naŋ maŋ sɔ ne guorpela ka a puori sereŋ waa veɛle, kyɛ a poɔ zaa paale ne kuuni kɔbɔ ane bondɛgre zaa. 28 A lɛ meŋ, a yɛ waaloŋ poɔ, yɛ maŋ wuli la nobɔ ka yɛ waa la na yeltori deme, kyɛ a yɛ sukyie poɔ, ka yɛ paale ne melmelloo ane nɔkondeu. 29 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la, yɛnee nɔbinna kaakaareba ane Farasi deme, yɛnee melmelebɛ! Bonzuiŋ, yɛ maŋ mɛ la a Ŋmen-noɔr deme yabogri kyɛ maale a yeltori deme yabogri ka a veɛlɛ, 30 kyɛ pãã yeli, ‘Ka tenee da voorɔ a te saakommine saŋ, te da kon poɔ a balaŋ naŋ da kyiri a Ŋmen-noɔr deme zẽẽ poɔ.’ 31 A lɛ poɔ, yɛ di la danseɛ kyaare ne yɛmenne ka yɛnee la a balaŋ naŋ ko a Ŋmennoɔr deme bidɔbɔ. 32 A lɛ pãã, yɛ de paale a yɛ saakommine bommannaa. 33 “Yɛnee weere! Yɛnee dompama biiri! Wolɔ ka yɛ na zo yi a tenfaa sɛrɛɛ diu poɔ? 34 A lɛ poɔ, yɛ kyɛllɛ, N toŋ la Ŋmen-noɔr deme ane yɛŋ deme ane ŋmaabo zanneba yɛ zie. Ba mine ka yɛ na ko kyɛ kpa a dagara zu. Ba mine ka yɛ na fɔbe a yɛ senagɔgre poore, kyɛ dɔgrɔ ba tenne zaa poɔ. 35 A lɛ pãã, a yeltori deme zẽẽ zaa naŋ kyiri a teŋɛ zu, na wa dɔgle la yɛ zuri, a piili ne a yeltori sobɔ Abel zẽẽ a te ta a Zakaraiya, Barakaiya bidɔɔ zẽẽ. Onɔ la ka yɛ da ko, a Ŋmendie ane a altar senselensoɔ. 36 N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ama zaa na wa la a boorɔ ŋa nobɔ zie. 37 “Oo Gyɛrosalɛm, Gyɛrosalɛm, a sobɔ na naŋ koorɔ a Ŋmennoɔr deme kyɛ zaara a balaŋ ba naŋ toŋ fo zie, N da maŋ boɔrɔ la gbɛɛ yaga ka N wuo fo biiri laŋ taa na noɔ naŋ maŋ ũũ ne o bilii o pegrɛ puliŋ, kyɛ yɛ da ba sagra! 38 Kyɛllɛ, yɛ yiri pãã gaŋ la davuo ko yɛ. 39 Bonso, N yeli ko yɛ la, yɛ kon leɛ nyɛ Ma kyɛ gu ka yɛ yeli, ‘Maaloo be la Onɔ naŋ waara a Daŋna yuori eŋɛ.’ ”
241 Yesu naŋ da yi a Ŋmen yiri poɔ baare la, ka O tutuuribo wa O zie a wa wuli O a Ŋmen yiri ziiri meɛbo. 2 Ka Yesu yeli ko ba, “Yɛ ba nyɛ ama zaa? N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, kusiri kaŋ zaa kon bɔŋ dɔgle o tasobɔ zu, ka ba kon de a lɔɔ bare.” 3 Yesu naŋ da do zeŋ a Ɔleve Taŋa zu la ka O tutuuribo wa O zie ba yoŋ a wa yeli, “Yeli ko te, dabori la ka a yɛlɛ ama na e. Boŋ mannoo meŋ la na wuli a Fo waabo ane a teŋɛ baaro saŋ?” 4 Ka Yesu leɛ yeli ko ba: “Yɛ kaara velaa ka neɛ ta wa bɛlle yɛ. 5 Bonso, nobɔ yaga na wa la N yuori eŋɛ, a yeli, ‘Maa la a Kristo,’ kyɛ pãã bɛlle nobɔ yaga. 6 Yɛ meŋ na woŋ la zɔɔre yɛlɛ kyɛ leɛ woŋ zɔɔre mannoo. Kaara velaa ka yɛ ta vɛŋ ka a dɔɔnɔ yɛ, bonso a fere la ka ama zaa de wẽɛ̃ a e, kyɛ a baaroo saŋ kon wa sɛre. 7 Teŋ na iri zɔɔ ne la o teŋ tasobɔ, ka naaloŋ meŋ zɔɔ ne o naaloŋ tasobɔ. Kɔŋ na le la. Baaloŋ faare ne teŋ-ŋmɛre na wa la ziiri yaga. 8 Ama zaa e la a dɔgebo ɔɔbo piilu. 9 “Kyɛ ba na iri de yɛ la tere ka ba dɔgre yɛ a ko yɛ. A tendaare zaa na kyiire yɛ la a N yuori zuiŋ. 10 A saŋ na, nobɔ yaga na ŋmɛ la gbɛre, a iri de ba taaba tere, kyɛ leɛ kyiire taa. 11 Ziri Ŋmennoɔr deme na sãã la, a bɛllɛ nobɔ yaga. 12 A nɔkondeu na yɛlle la zuo ka nobɔ yaga nɔmmo leɛ `maa. 13 Kyɛ a neɛ na naŋ na are kpẽã te ta a baaroo saŋ na nyɛ la faabo. 14 Kyɛ ba na kanne la a naaloŋ yelnoɔ kannoo ŋa a teŋɛ zu zaa, ka a waa a danseɛ diu ko a tendaare zaa kyɛ ka a baaroo pãã wa. 15 “Lɛ ka yɛnee wa nyɛ ‘a bompoɔrɔ naŋ wa ne saŋnaa’ ka o are a zikyerete zie, a na lɛ a Ŋmen-noɔr sobɔ Daniel naŋ yeli—vɛŋ ka a kaŋkanna bɔŋ a pare— 16 yɛ vɛŋ ka a balaŋ naŋ be Gyudea poɔ, zo yi te do a tanne zu. 17 Ta vɛŋ ka neɛ zaa sigi o peɛ zu te de bon zaa o die poɔ. 18 Ta vɛŋ ka a neɛ na naŋ be o weɛ poɔ leɛ te de o kparo. 19 Kyɛ yɛlɛ nyɔge la balaŋ naŋ taa poɔ ane balaŋ naŋ ɛnnɛ bibilii a bebie ama poore. 20 Kyɛ yɛ puoro ka yɛ zoobu ta wa sɛseɛ saŋ bee a Sabat bebiri. 21 Bonso, a saŋ na na wa ne la yelfere yaga naŋ da ba waa lɛ a yi a teŋɛ zu piilu a te ta pampana, kyɛ meŋ kon bɔŋ e zaa. 22 Ka a bebie ana da ba waa ŋmaaŋmaa lɛ, eŋgan zaa da kon nyɛ faabo. Kyɛ a neniri na zuiŋ, a bebie ana na ŋmaa la. 23 A lɛ saŋ ka neɛ wa yeli ko yɛ, ‘Nyɛ, Kristo be la kyɛ!’ bee, ‘O be la a zie ŋa!’ ta sage de. 24 Bonso, ziri Kristori ne ziri Ŋmen-noɔr deme na iri la a wuli manno kponni kyɛ toŋ tombeere a te bɛlle a nen-iri meŋɛ, ka ana na tõɔ̃. 25 Kyɛllɛ, N daŋ yeli la a yɛlɛ ama zaa ko yɛ. 26 “A lɛ, ka neɛ zaa wa yeli yɛ, ‘Kyɛllɛ, Kristo be la a wɛgyaŋ poɔ,’ yɛ ta wa yire. Bee, ka ba wa yeli, ‘Kyɛllɛ, O be la a deri poore,’ yɛ ta sage. 27 Bonso, a na saanyegroo naŋ maŋ yi a sapare nyegre kyaane a luo, lɛ la ka a Nensaala Bidɔɔ meŋ na wa. 28 Benee zaa boŋkũũ naŋ be, be la ka selle na laŋ taa. 29 “A pare na poɔ, a bebie ama yelfere wa te baare, “ ‘A ŋmenaa na ligi la, ka a kyũũ kon leɛ tere o kyãã; a ŋmarbie na yi la a sazu a le, kyɛ ka a sazu faŋ zaa miine.’ 30 “Ka a Nensaala Bidɔɔ mannoo pãã na sãã a sazu poɔ, ka a teŋɛ zu tendaare nobɔ zaa pãã na kono ne kpɛlle. Ba na nyɛ la a Nensaala Bidɔɔ ka O sigre waara a sazu zanzuuri poɔ ne faŋ ane eŋno yaga. 31 Eelɛ na peɛle la gboligboli, kyɛ O na toŋ la O malkere ka ba boɔle O nen-iri zaa yi a sɛseɛ ziiri anaare zaa poɔ ane a sazu koŋkobo zaa ka ba laŋ taa. 32 “Pampana ŋa, yɛ zanne a sokpare naŋ yi a kaŋkaŋ teɛ zie. A saŋ na o ullii naŋ wa teɛrɛ yire a bɔre vaare, yɛ maŋ bɔŋ ka sẽɛ̃ kpeɛrɛ la. 33 Lɛ meŋ la, ka yɛnee wa nyɛ ama zaa, yɛ bɔŋ ka a tara la yɛ dendɔe eŋɛ. 34 N yele la yelmeŋɛ korɔ yɛ, a boorɔ ŋa deme kon bɔŋ tɔle, kyɛ gu ka a yɛlɛ ama zaa wa te e baare. 35 A sazu ne a teŋɛ zu na tɔle la, kyɛ N yelbie kon bɔŋ tɔle. 36 “Neɛ zaa ba bɔŋ a bebiri na bee a gogo na. A tenvela malkere meŋɛ ba bɔŋ, kyɛ N Saa yoŋ la bɔŋ. 37 A lɛ a naŋ da waa Noa bebie saŋ, lɛ la ka a meŋ na waa a Nensaala Bidɔɔ waabo saŋ. 38 Bonso, a beri na poɔ a kõɔ̃ piiri naŋ da ba wa sɛre, nobɔ da dire la, a nyuuro, a kulo taa, kyɛ dere ba pɔɔyaare ko dɔbɔ ka ba kuli, a wa te ta a saŋ na Noa naŋ da kpɛ a gbori kpoŋ. 39 Ba da ba bɔŋ, kyɛ gu ka a kõɔ̃ piiri wa de ba zaa gaa ne. Lɛ meŋ la ka a na waa a Nensaala Bidɔɔ waabo saŋ. 40 Dɔbɔ bayi na be la weɛ poɔ, ka ba de kaŋ kyɛ bare kaŋ. 41 Pɔgɔbɔ bayi na laŋ ɛrɛ la, ka ba de kaŋ kyɛ bare kaŋ. 42 “A lɛ poɔ, yɛ gu velaa, bonzuiŋ yɛ ba bɔŋ a gogo na a Daŋna naŋ na wa. 43 Kyɛ yɛ bɔŋ a ŋaa: Ka a yidandɔɔ da bɔŋ a tensoɔ na saŋ a nannyige naŋ na wa, o da naa gu la, a ta vɛŋ ka o ŋmɛre o yiri a kpɛ. 44 A lɛ poɔ, yɛ meŋ kyɔgre gu, bonso a gogo na poɔ yɛ naŋ ba teɛre, a Nensaala Bidɔɔ na wa la. 45 “Aŋ pãã la a yelmennoo ne a yɛŋ tontombie na o daŋna naŋ eŋ ka o kaara a tontoneba zaa a o yiri poɔ a korɔ ba ba bondirii pommu ka a saŋ wa ta? 46 Maaloo na be la a tontonɔ na zie ka o daŋna wa leɛ wa nyɛ o ka o erɛ lɛ. 47 N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, o na eŋ o la ka o e o boma zaa kaara. 48 Kyɛ ka a tontonfaa na naŋ na yeli o sukyiri poɔ, ‘N daŋna kɔɔre la, o naŋ na wa,’ 49 kyɛ piili ŋmeɛrɛ a o tonton taaba kyɛ di kyɛ nyu ne a dããkuoluu deme, 50 a tontonɔ na daŋna na wa la a bebiri na o naŋ kon bɔŋ, a gogo na poɔ o meŋ naŋ kon bɔŋ. 51 O na ŋmɛ o la wɛle ziiri ayi a kyɛ eŋ o a melmelebɛ zie: be la konni ne nyendoŋ na be.
251 “A tenvela naaloŋ pãã na waa la a na pɔɔsare pie naŋ de ba kaneane yi ne ka ba tuori a pɔɔpaala serɛ. 2 Banuu da waa la yɛŋ bɔŋnebɔ, ka banuu meŋ waa dambolo. 3 A dambolo banuu na da de la ba kaneane, kyɛ ba da ba de a kãã. 4 A yɛŋ bɔŋnebɔ banuu da de la ba kaneane, kyɛ ba meŋ da de la kãã a ba kolebare poɔ. 5 A pɔɔpaala serɛ naŋ da kɔɔre la, ka goɔŋ da kpɛ ba zaa ka ba gbire. 6 “Zipoŋ sentaa saŋ la ka kpɛlle ŋmɛ: ‘A pɔɔpaala serɛ la waara! Yɛ yi tuori o!’ 7 “Lɛ la ka a pɔɔsare bama zaa iri a goɔŋ zu, a duori a ba kaneane a meele ba kanea mie bare. 8 Ka a dambolo deme yeli ko a yɛŋ bɔŋnebɔ, ‘Yɛ ko te a yɛ kãã mine. Te vũũ kpinnee la.’ 9 “Ka a yɛŋ bɔŋnebɔ leɛ yeli, ‘Te kon tõɔ̃. A ba kyebe yaga naŋ na ta te zaa. Yɛ gaa a balaŋ naŋ koɔrɔ kãã zie a te da a mine.’ 10 “Kyɛ ba naŋ da gɛrɛ ka ba te da a kãã la, ka a pɔɔpaala serɛ ta. A balaŋ naŋ da kyɔgre gu o ane ba kãã da laŋ kpɛ ne o la a kultaa tigri zie, kyɛ ka ba pãã pɔge a dendɔre. 11 “A ba kɔɔre kyɛ ka a pɔɔsare balaŋ meŋ wa a wa boɔlɔ, ‘Daŋna! Daŋna! Yuo a pane ko te!’ 12 “Ka O leɛ yeli, ‘N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, N ba bɔŋ yɛ.’ 13 “A lɛ poɔ, yɛ pãã gu velaa, bonzuiŋ, yɛ ba bɔŋ a bebiri bee a gogo na poɔ a Nensaala Bidɔɔ naŋ na wa. 14 “A tenvela naaloŋ meŋ na waa la a na dɔɔ kaŋa naŋ na tu sori, a boɔle o gbaŋgbaare laŋ taa a de o boma ko ba. 15 O de la talantare anuu a ko kaŋ, a ko kaŋ meŋ talantare ayi, kaŋ meŋ talanta bonyeni, ka a manne kaŋ zaa faŋ, kyɛ pãã tu a sori. 16 Ka a neɛ naŋ nyɛ a talantare anuu pãã de o deme daara ne boma koɔrɔ a nyɛ tɔnɔ talantare anuu poɔ a lɛ o daŋna naŋ da ko o. 17 Ka a neɛ naŋ nyɛ talantare ayi meŋ e lɛ a meŋ nyɛ talantare ayi tɔnɔ poɔ a lɛ o daŋna naŋ da ko o. 18 Kyɛ a neɛ naŋ da nyɛ a talanta bonyeni da gaa la te tugi bogi kyɛ pãã sɔgle o daŋna libie a bogi na poɔ. 19 “A da kɔɔre la yaga kyɛ ka a gbaŋgbaare bama daŋna yi a sori wa, ka o pigri kaa a libie na o naŋ ko ba. 20 A kaŋ na naŋ da nyɛ talantare anuu da taa la o deme wa ne, laŋ ne atalantare anuu tɔnɔ o naŋ da nyɛ, a yeli, ‘N daŋna, fo ko ma la talantare anuu. Nyɛ, N nyɛ la tɔnɔ talantare anuu meŋ.’ 21 “Ka o daŋna yeli ko o, ‘Fo e la aneɛ, kyɛ e gbaŋgbaa velaa sobɔ naŋ taa yelmeŋɛ. Fo taa la yelmeŋɛ ane bombelaŋ; N na vɛŋ la ka fo kaara n boma yaga zu. Kpeɛrɛ a fo daŋna popeɛloŋ poɔ.’ 22 “Ka a kaŋ na meŋ naŋ da nyɛ a talantare ayi, da wa yeli, ‘N daŋna, fo ko ma la talantare ayi. Nyɛ, N nyɛ la tɔnɔ talantare ayi meŋ.’ 23 “Ka o daŋna yeli ko o, ‘Fo e la aneɛ, kyɛ e gbaŋgbaa velaa sobɔ naŋ taa yelmeŋɛ. Fo taa la yelmeŋɛ ne bombelaŋ; N na vɛŋ la ka fo kaara n boma yaga zu. Kpeɛrɛ a fo daŋna popeɛloŋ poɔ.’ 24 “Ka a kaŋ na naŋ da nyɛ a talanta bonyeni meŋ wa a wa yeli, ‘N daŋna, N bɔŋ ka fo waa la dɔɔkpẽã naŋ maŋ kyɛ boma fo naŋ ba bore, kyɛ tuuri a benee fo naŋ ba yaare bomboorɔ bare. 25 A lɛ zuiŋ, N da zoro la dambẽɛ̃ a yi te tugi bogi a sɔgle a talanta fo naŋ da ko ma a bogi poɔ. Nyɛ a fo talanta fo naŋ ko ma.’ 26 “Ka o daŋna leɛ yeli ko o, ‘Gbaŋgbaa potuo sobɔ ŋa! Entuo sobɔ ŋa! Fo bɔŋ la ka N maŋ kyɛ la be N naŋ ba bore kyɛ tuuri be N naŋ ba yaare bomboorɔ. 27 A lɛ poɔ, fo da naa de la a n libiri na ko libitɛgreba, ka N naŋ wa, N da naa nyɛ la n toɔra ne a tɔnɔ. 28 “ ‘A lɛ poɔ, yɛ de a talanta o zie, a de ko a kaŋ na naŋ taa a talantare pie. 29 Bonso, ka neɛ wa taa, ba na leɛ ko o la yaga; kyɛ kaŋ na naŋ ba taa, ba na faa la bon na o naŋ da taa a yi o zie. 30 Kyɛ yɛ de a gbaŋgbaa na naŋ ba taa tɔnɔ a lɔɔ eŋ a yeŋ lige poɔ: be la konni ane nyendoŋ na be.’ 31 “Ka a Nensaala Bidɔɔ wa te wa ane O eŋno, ane a malkere kyerete zaa, O na zeŋ la O naaloŋ dakogo naŋ taa eŋno zu. 32 A tendaare deme zaa na laŋ la taa O niŋe soɔ, ka O ogi ba a na kyeenɛ naŋ ogi peere a yi boore poɔ. 33 O na de la a peere eŋ O nudoroŋ, kyɛ ka a boore meŋ be O nugɔɔ. 34 “Ka a Naa pãã na leɛ yeli ko balaŋ naŋ be O nudoroŋ zie, ‘Yɛ wa, yɛnee naŋ nyɛ maaloo N Saa zie, a di a gbandiruŋ naŋ e a naaloŋ ba naŋ da maale biŋ yɛ a teŋ pare biŋnu saŋ. 35 Bonso, kɔŋ da kpɛ Ma la ka yɛ ko ma boma ka N di, ka kõɔ̃ nyuuri kpɛ Ma, ka yɛ ko Ma kõɔ̃ ka N nyu. N da e la saana ka yɛ boɔle Ma, ka N wa kpɛ yɛ yiri poɔ. 36 N da ba taa bonsuuri, ka yɛ ko Ma a mine ka N su. N da beɛrɛ la, ka yɛ wa nyɛ Ma. N da be la pigu die poɔ, ka yɛ da wa N zie.’ 37 “Ka a yeltori deme pãã na leɛ yeli O, ‘Daŋna, dabori la ka te nyɛ Fo ka kɔŋ kpɛ Fo, ka te ko Fo bondirii, bee ka kõɔ̃ nyuuri kpɛ Fo ka te ko Fo kõɔ̃? 38 Dabori la ka te nyɛ Fo ka Fo e saana ka te boɔle Fo ka Fo kpɛ te yiri, bee nyɛ Fo ka Fo ba taa bonsuuri ka te ko Fo a mine? 39 Dabori la ka te nyɛ Fo ka Fo beɛrɛ, bee ka Fo be pigu die poɔ ka te wa nyɛ Fo?’ 40 “Ka a Naa na leɛ yeli ko ba, ‘N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ka bon na zaa yɛ naŋ e ko a N yɔɔmine bile kaŋ zaa, Maa la ka yɛ e tere.’ 41 “Kyɛ O pãã na yeli la ko a balaŋ naŋ be O nugɔɔ, ‘Yɛ tage yi N zie, yɛnee naŋ nyɛ ŋmɛ-eŋ, a kpɛ vũũ naŋ kon bɔŋ kpinne poɔ, a vũũ na Naaŋmen naŋ maale biŋ ka a gu a dɛvel ane o malkere. 42 Bonso, kɔŋ da kpɛ Ma la, kyɛ ka yɛ ba ko Ma bon zaa ka N di, ka kõɔ̃ nyuuri meŋ da kpɛ Ma, kyɛ ka yɛ ba ko Ma kõɔ̃ ka N nyu. 43 N da e la saana kyɛ yɛ da ba boɔle Ma ka N wa kpɛ yɛ yiri, ka N da ba taa bonsuuri, kyɛ yɛ da ba ko Ma boma ka N su, ka N da la be pigu die poɔ, kyɛ yɛ da ba wa N zie.’ 44 “Ka ba meŋ pãã na leɛ yeli, ‘Daŋna, dabori la ka te nyɛ Fo ka kɔŋ kpɛ Fo bee ka kõɔ ̃ nyuuri kpɛ Fo, bee ka Fo e saana, bee a ba taa bonsuuri, bee a beɛrɛ, bee a be pigu die poɔ ka te ba soŋ Fo?’ 45 “Ka O pãã na leɛ yeli ko ba, ‘Yelmeŋɛ la ka N yele korɔ yɛ, bon na zaa yɛ naŋ da ba e ko a bama bile kaŋ zaa, yɛ da ba e ko Ma.’ 46 “A nobɔ bama na gaa la te kpɛ dɔgroŋ naŋ kon bɔŋ baare poɔ, kyɛ a yeltori deme na kpɛ la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare poɔ.”
261 Yesu naŋ yeli ama zaa wa baare la, ka O leɛ yeli ko O tutuuribo, 2 “Yɛ bɔŋ la ka a Gaŋ Baro Tigri kyɛre la bebie ayi, ka ba pãã na iri de a Nensaala Bidɔɔ ko ba, ka ba kpa O a dagara zu.” 3 Lɛ la ka a puoru neŋkponni ninderebe ne a nɔbinna kaakaareba ane a nobɔ nembɛrɛ da laŋ taa a puoru neŋkponni zusobɔ naŋ di Kaiyafas yiri davoro, 4 ka ba pãã nare biŋ lɛ ba naŋ na e te nyɔge Yesu sobiri bɛllo kaŋ poɔ a ko O. 5 Ka ba yeli, “Kyɛ, a kon e a tigri daare poɔ, ka lɛ naane, dɔɔne na wa la a nobɔ zie.” 6 Yesu naŋ da be Bɛtane a Simon naŋ e kɔŋkɔŋ yiri poɔ la, 7 ka pɔgɔ kaŋ da wa O zie ane kããnyuu daaro naŋ zuo, a alabasta koleba poɔ, a wa de kyiri eŋ O zu eŋɛ a saŋ na O naŋ zeŋ a diu zie. 8 A tutuuribo naŋ wa nyɛ a ŋaa, ka ba da nyɛ suuri a yeli, “Wolɔ la ka o saŋ saŋne a ŋaa? 9 A kããnyuu ŋa da naa tõɔ̃ koɔre la a nyɛ libie yaga a soŋ ne nembaaleba.” 10 Yesu naŋ bɔŋ a ŋaa tɛgɛ, ka O yeli ba, “Wolɔ ka yɛ dɔɔnɔ a pɔgɔ? O toŋ la tonvelaa ko Ma. 11 Yɛ maŋ taa la a nembaaleba yɛ poɔ, kyɛ yɛ kon maŋ nyɛ Ma a yɛ poɔ tegteglɛ. 12 Bonso, o naŋ kyiri a kããnyuu ŋa eŋ N eŋgan eŋɛ, o kyɔgre Ma la gu N ũũbu. 13 N yeli la a yelmeŋɛ ko yɛ, zie na zaa a donɛɛ zaa poɔ ba naŋ na kanne a yelnoore ŋa, ba meŋ na yeli la a bon na a pɔgɔ ŋa naŋ da e, a taa o teɛroŋ.” 14 A pie ne bayi kaŋ naŋ di Gyudas Iskarioti, pãã da gaa la a puoru neŋkponni ninderebe zie, 15 a yeli ko ba, “Boŋ la ka yɛ na ko ma ka Maa iri de O ko yɛ?” Lɛ la ka ba sage ka ba de selva libie lezɛre ane pie ko o. 16 A yi a lɛ puori ka o bɔ vuo lɛ o naŋ na tõɔ̃ iri de O ko ba. 17 A Boroboro Naŋ Ba Taa Belɛ Tigri piilu daare la ka a tutuuribo da wa Yesu zie a wa soore O, “Yeŋ la ka Fo boɔrɔ ka te gaa te kyɔgre ka Fo wa di a Gaŋ Baro Tigri?” 18 Ka O leɛ yeli, “Yɛ gaa te kpɛ a teŋɛ poɔ, dɔɔ kaŋ zie, a yeli ko o, ‘A Wuliwullo yeli la: N saŋ tara la. N na wa la ka N wa di a Gaŋ Baro Tigri ne N tutuuribo a fo yiri poɔ.’ ” 19 Lɛ la ka a tutuuribo e seŋ lɛ Yesu naŋ yeli ka ba e, kyɛ maale a Gaŋ Baro Tigri. 20 A zie naŋ wa `maa la, ka Yesu da zeŋ a laŋ ne a pie ne bayi. 21 Ba naŋ da dire la ka O yeli, “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a yɛ kaŋ na iri de Ma la ko ba.” 22 Ka ba poore da saŋ yaga ka ba kaŋ zaa maŋ soore O, “Daŋna, Maa la bee?” 23 Ka Yesu leɛ yeli, “A neɛ na naŋ laŋ toŋ nu ne Ma a laa poɔ, onɔ la na iri de Ma ko ba. 24 A Nensaala Bidɔɔ na gaa la a seŋ lɛ ba naŋ ŋmaa O yɛlɛ biŋ. Kyɛ yɛlɛ nyɔge la a neɛ na naŋ na iri de a Nensaala Bidɔɔ ko ba. A da naa waa la velaa ko a neɛ na ka ba naŋ da ba dɔge o.” 25 Ka Gyudas, a neɛ na naŋ da iri de O ko ba da leɛ soore, “Rabai, Maa la?” Ka Yesu leɛ yeli, “Fõõ la yeli.” 26 Ba naŋ da dire la ka Yesu de boroboro a puori bareka puoruu, kyɛ ŋmaa a de ko a tutuuribo a yeli, “Yɛ de ɔɔ. N eŋgan la aŋa.” 27 Kyɛ ka O leɛ de a kɔp, a puori bareka puoruu, kyɛ de ko ba a yeli, “Yɛ zaa, yɛ de nyu. 28 N zẽẽ la aŋa, naŋ yi a nɔlaŋ paala poɔ, ka N kyiri ko nobɔ yaga a ba yelbebe suuri diu eŋɛ. 29 N yeli ko yɛ la, N kon nyu a tewɔmɔ kõɔ̃ ŋa a yi pampana ŋa kyɛ gu a daare na N naŋ na leɛ nyu ane yɛ a N Saa naaloŋ poɔ.” 30 Ba naŋ wa yieli Ŋmenyieluŋ kaŋ baare, ba da yi do la a Ɔleve Taŋa zu. 31 Ka Yesu pãã yeli ko ba, “Tensoɔ ŋa, yɛ zaa na ŋmɛ la gbɛr Maa zuiŋ, bonso, ba ŋmaa la biŋ: “ ‘N na ŋmɛ la a pekyeenɛ, ka a peere zaa zo yaare.’ 32 Kyɛ ka Maa wa leɛ iri, N na de la yɛ wẽɛ̃ gaa te kpɛ Galili poɔ.” 33 Ka Pita leɛ yeli ko O, “Ka ba zaa wa ŋmɛ gbɛre gba a Fo zuiŋ, Maa kon bɔŋ ŋmɛ gbɛre.” 34 Ka Yesu yeli ko o, “N yeli la yelmeŋɛ ko fo, a tensoɔ ŋa, fo na zagre Ma la bota, kyɛ ka a nɔdaa bɔŋ koŋ.” 35 Ka Pita yeli ko O, “Ka Maa na wa laŋ kpi ne Fo, kyɛ N kon bɔŋ zagre Fo bare.” Lɛ la ka a O tutuuribo zaa meŋ yeli. 36 Ka Yesu pãã taa O tutuuribo gaa ne zie kaŋ ba naŋ boɔlɔ ka Gɛtsɛmane, a yeli ko ba, “Yɛ zeŋ kyɛ, kyɛ ka N gaa zie kaŋ te puori.” 37 O da taa la Pita ane a Zɛbɛde bidɔbɔ bayi a gaa ne, kyɛ pãã da piili taa posaŋnaa ka O teɛroŋ ba zeŋ soŋ. 38 Lɛ la ka O pãã yeli ko ba, “N poɔ saŋ la yaga ka a seŋ ka N kpi. Yɛ be kyɛ a guuro ne Ma.” 39 Ka O da gaa tɔɔre fẽẽ lɛ kyɛ vɔgle muru a puori, “N Saa, ka a naŋ na tõɔ̃, de a kɔp ŋa N zie. Ane a lɛ zaa, a ba e bon na N naŋ boɔrɔ, kyɛ bon na Fõõ naŋ boɔrɔ.” 40 Ka O da leɛ gaa O tutuuribo zie a te nyɛ ba ka ba gbire. Ka O yeli ko Pita, “Lɛɛ? Yɛ kon tõɔ̃ zeŋ gu ne Ma ka a ta gogo yena gba bee? 41 Yɛ gu kyɛ puoro, ka lɛ naane, yɛ na kpɛ la gyennoo poɔ. A seɛ sereŋ boɔrɔ la, kyɛ a eŋgan bale la.” 42 Ka O leɛ gaa a boyi saŋ a te puori, “N Saa, ka a naŋ kon tõɔ̃ e ka Fo de a kɔp ŋa N zie see ka N nyu o poɔ, vɛŋ ka Fo boɔbo e.” 43 O naŋ da leɛ wa, O da nyɛ ba la ka ba leɛ gbire, bonzuiŋ ba nimie da paale la ne goɔŋ. 44 Lɛ la ka O da bare ba kyɛ leɛ gaa a bota saŋ a te puori lɛ O naŋ da puori. 45 O pãã da leɛ gaa la a O tutuuribo zie a yeli ko ba, “Yɛ kyãã gbire kyɛ pɛnnɛ. Kyɛllɛ, a gogo tara la ka ba iri de a Nensaala Bidɔɔ eŋ a yelbebe deme nuuri poɔ. 46 Iri. Yɛ vɛŋ ka te gaa. Kyɛllɛ, a neɛ na naŋ na iri de Ma ko ba, tara la.” 47 O naŋ da kyãã yele la, kyɛ kyɛllɛ, ka Gyudas, a pie ne bayi kaŋ, da wa ta, a wa ne nobɔ yaga naŋ da taa sɔre ne dagolo. A puoru neŋkponni ninderebe ne a nobɔ nembɛrɛ la da toŋ ba. 48 A neɛ na naŋ na iri de O ko ba da `legre ko ba la a yele, “A kaŋ na N naŋ na moore la a Dɔɔ. Yɛ nyɔge O.” 49 A pare na poɔ la, ka o da gaa Yesu zie a te yeli, “Rabai, N puori Fo la!” kyɛ pãã da moore O. 50 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “N ba, boŋ la so ka fo wa kyɛ?” Lɛ la ka a nobɔ ŋmore yi a nyɔge Yesu, a de O gaa ne. 51 Kyɛ kyɛllɛ, a Yesu tu tasobɔ kaŋ da voɔ o soɔ a kyɛ ne a puoru neŋkponni zusobɔ tontonɔ kaŋ toori ŋmaa bare. 52 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Leɛ eŋ fo soɔ a o eŋno zie, bonso, balaŋ kaŋ zaa naŋ voɔ a soɔ na bɔre wɛ la a soɔ eŋɛ. 53 Fo teɛre ka N kon tõɔ̃ boɔle N Saa pampana ŋa, ka O bare malkere naŋ gaŋ turi pie ne ayi gba ka ba wa N zie bee? 54 Kyɛ a Ŋmaabo naŋ yeli ka a da naa e la lɛ, wolɔ la ka a Ŋmaabo na tõɔ̃ tu?” 55 A gogo na poɔ la ka Yesu yeli ko a nobɔ, “Yɛ yi wa la a na yɛ naŋ gu nannyige ne zɔɔzɔɔ sɔre ane dagolo ka yɛ nyɔge Ma? Bebiri zaa N da maŋ zeŋ la yɛ zie a Ŋmen yiri poɔ a wuli, kyɛ yɛ da ba nyɔge Ma. 56 Kyɛ ama zaa waa la ka a na tõɔ̃ tu lɛ ba naŋ ŋmaa biŋ a Ŋmen-noɔr deme Ŋmaabo poɔ.” A tutuuribo zaa pãã da bare O la kyɛ zo. 57 Balaŋ naŋ nyɔge Yesu da de O la gaa ne a puoru neŋkponni zusobɔ naŋ di Kaiyafas zie. Be la ka a nɔbinna kaakaareba ane a nembɛrɛ da laŋ taa. 58 Kyɛ Pita da be la tɔɔre fẽẽ a tuuro O puoriŋ, a te kpɛ a puoru neŋkponni zusobɔ davoro poɔ, a te laŋ zeŋ ne a ziguuribo a kyɛllɛ bon na naŋ na wa. 59 Ka a puoru neŋkponni ninderebe ne a nembɛrɛ ne a Sanhederen deme zaa da boɔrɔ ziri-ŋma danseɛ deme naŋ na tõɔ̃ ŋmaa zirii eŋ Yesu, kyɛ ka ba pãã tõɔ̃ nyɔge O ko. 60 Kyɛ ba da ba nyɛ kaŋ zaa. Ziri-ŋma danseɛ deme da waa la yaga a be, kyɛ ba da ba nyɛ kaŋ zaa. A ama zaa puoriŋ, ziri-ŋma danseɛ deme bayi da yi wa la, 61 a yeli, “A dɔɔ ŋa da yeli, ‘N na tõɔ̃ ŋmɛre la a Ŋmendie kyɛ leɛ mɛ o berata poɔ.’ ” 62 Lɛ la ka a puoru neŋkponni zusobɔ iri are kyɛ yeli ko Yesu, “Fo kon tõɔ̃ iri a noɔre bee? Boŋ danseɛ yɛlɛ la ka a dɔbɔ bama dire kyaare ne Fo?” 63 Kyɛ Yesu da e la gbili lɛ. Ka a puoru neŋkponni zusobɔ yeli ko O, “Pɔ ne a Naaŋmen Voora, yeli ko te, ka Fo sereŋ e la a Kristo, a Naaŋmen Bidɔɔ.” 64 Ka Yesu yeli ko o, “Fõõ la yeli. Kyɛ ka N yeli ko yɛ, nendaare kaŋ yɛ na nyɛ la a Nensaala Bidɔɔ ka O zeŋ a Fannoo Sobɔ nudoroŋ zie kyɛ waara a sazu zanzuuri poɔ.” 65 Lɛ la ka a puoru neŋkponni zusobɔ tage o bonsuuri kyeɛre a yele, “O yeli la yelfaare kyaare ne Naaŋmen! Wolɔ ka te leɛ boɔrɔ danseɛ deme? Kyɛllɛ, pampana ŋa yɛ woŋ la a yelfaare O naŋ yeli kyaare ne Naaŋmen. 66 Boŋ la ka yɛ teɛre?” Ka ba leɛ yeli, “O seŋ la kũũ.” 67 Ka ba pãã kyiri motaare eŋ O nimie poɔ a gbuli nu ŋmɛ O, kyɛ ka ba mine fale O, 68 kyɛ yeli, “Kristo, yeli daŋ-nyaabo yɛlɛ ko te! Aŋ la ŋmɛ Fo?” 69 Pita da zeŋ la a davoro poɔ. Ka pɔgle tontonɔ kaŋ wa o zie, a wa yeli, “Fo meŋ da be la a Yesu naŋ yi Galili zie.” 70 Kyɛ o da kyiire la a ba zaa zie kyɛ yeli, “N ba bɔŋ bon na fo naŋ yele.” 71 O naŋ da iri yi te kpɛ a davoro noɔre, ka pɔgle kaŋ da nyɛ o a yeli ko a nobɔ, “A dɔɔ ŋa meŋ da be la Yesu naŋ yi Nazarɛt zie.” 72 Ka o leɛ kyiire a pɔ ka o ba bɔŋ a dɔɔ. 73 A ba kɔɔre kyɛ ka a balaŋ naŋ are be da wa Pita zie a yeli, “Yelmeŋɛ, fo meŋ e la ba kaŋ, bonso fo yelyeli iri la fo pare.” 74 Ka o da piili ŋmeɛrɛ eŋnɛ omeŋɛ kyɛ poɔrɔ a yele, “N ba bɔŋ a dɔɔ!” A pare na poɔ ka nɔdaa koŋ. 75 Ka Pita pãã teɛre a yelbiri na Yesu naŋ da yeli ko o: “Fo na zagre Ma la bota kyɛ ka nɔdaa bɔŋ koŋ.” Ka o yi yeŋ poɔ a te koŋ yaga.
271 A zie naŋ da vɛle ka a puoru neŋkponni ninderebe ane a nobɔ nembɛrɛ zaa da nare lɛ ne lɛ ba naŋ na e a tõɔ̃ ko Yesu. 2 Ba naŋ `leŋ O la, ka ba tage O gaa ne a iri de O ko a zikaara, Ponteus Pailat. 3 Gyudas, naŋ da iri de O ko ba, naŋ da wa te nyɛ ka ba de ka Yesu saŋnaa seŋ la kũũ, o poɔ da saŋ la. O da leɛ taa la a selva libie lezɛre ne pie gaa ne te ko a puoru neŋkponni ninderebe ane a nembɛrɛ 4 a yeli, “N maale la yelbieri, bonso N iri de la a neɛ naŋ ba taa saŋnaa zaa zẽẽ ko yɛ.” Ka ba leɛ yeli, “Ka a lɛ e wolɔ ko te? A waa la fomeŋɛ yɛlɛ.” 5 Lɛ la ka Gyudas de a libie lɔɔ eŋ a Ŋmendie poɔ, kyɛ yi gɛrɛ a gaa te `leŋ dafeelɛ. 6 Ka a puoru neŋkponni ninderebe wuo a selva libie kyɛ yeli, “A ba tu ka a libie ama kpɛ a te kyeɛroo poɔ, a naŋ faa waa zẽẽ libie.” 7 Lɛ la ka ba nare biŋ ka ba de a libie da ne yomeɛrɛ weɛ, ka o waa saama kuuni ũũbu zie. 8 Lɛ la so ka ba boɔlɔ a zie na ka Zẽẽ Weɛ a te ta zenɛ. 9 A lɛ poɔ, a da tu la bon na a Ŋmennoɔr sobɔ Gyɛrɛmaiya naŋ da yeli, “Ba de la a selva libie lezɛre ne pie, naŋ seŋ lɛ a Israel bibiiri naŋ da sɔre eŋ O, 10 a da ne a yomeɛrɛ weɛ, a seŋ a Daŋna naŋ eŋ noɔre ko ma.” 11 Yesu da are la a zikaara niŋe, ka a zikaara soore O, “Fõõ la a Gyu deme Naa?” Ka Yesu leɛ yeli ko o, “A waa la lɛ fo naŋ yeli.” 12 A saŋ na a puoru neŋkponni ninderebe ane a nembɛrɛ naŋ nyare O zu, O da ba yeli yɛlɛ zaa. 13 Ka Pailat soore O, “Fo ba woŋ a danseɛ yaga ba naŋ dire kyaare ne Fo?” 14 Kyɛ O da ba yeli yɛlɛ zaa bee yelbiri bonyeni zaa gba, a ko o, ka a zikaara noɔre da `maa yaga. 15 A da waa la o eroŋ a tigri na saŋ ka a zikaara da maŋ bare nempigra kaŋ ko a nobɔ, a neɛ na ba naŋ boɔrɔ. 16 A saŋ ŋa poɔ la ka ba da taa a nempigra kaŋ yuori naŋ yire ka ba boɔlɔ o Barabas. 17 A lɛ la ka a nobɔ naŋ wa te laŋ taa ka Pailat soore ba, “Buo sobɔ la ka yɛ boɔrɔ ka N bare ko yɛ? Barabas bee Yesu ba naŋ boɔlɔ Kristo?” 18 Bonso, o da bɔŋ ka nyuuri zuiŋ la ka ba da iri de Yesu ko ba. 19 Pailat naŋ da zeŋ a sɛrɛɛ diu dakogo zu la, ka o pɔgɔ toŋ o zie a yeli, “Ta vɛŋ ka fo nu be a dɔɔ na naŋ ba taa saŋnaa zaa poɔ. Bonso, N nyɛ la woore yaga n zannoo poɔ zenɛ a dɔɔ ŋa zuiŋ.” 20 Kyɛ a puoru neŋkponni ninderebe ne a nembɛrɛ da dɔrɔ eŋnɛ la a nobɔ ka ba sɔre de Barabas kyɛ ko Yesu. 21 Ka a zikaara leɛ soore ba, “A bama bayi buo sobɔ la ka yɛ boɔrɔ ka N bare ko yɛ?” Ka ba yeli, “Barabas!” 22 Ka Pailat soore ba, “Wolɔ la ka N pãã na e ne Yesu naŋ di Kristo?” Ka ba zaa leɛ yeli ko o, “Vɛŋ ka ba kpa O!” 23 Ka Pailat leɛ yeli, “Wolɔ? Boŋ saŋnaa la ka O saŋ?” Kyɛ ka ba duori ba kɔkɔe a yele, “Vɛŋ ka ba kpa O!” 24 Pailat naŋ wa nyɛ ka o ba taa vuo zaa, kyɛ nyɛ ka dɔɔne boɔrɔ ka a wa, ka o de kõɔ̃ a gaa a nobɔ niŋe eŋɛ a pɛge o nuuri, kyɛ pãã yeli, “N ba poɔ a dɔɔ ŋa naŋ ba taa saŋnaa zaa zẽẽ yɛlɛ poɔ. A e la yɛ yɛlɛ.” 25 Ka a nobɔ zaa leɛ yeli, “Vɛŋ ka O zẽẽ yɛlɛ be te eŋɛ ane te bibiiri eŋɛ.” 26 Ka o pãã bare Barabas ko ba, kyɛ vɛŋ ka ba fɔbe Yesu kyɛ de O tere ka ba na te kpa O a dagara zu. 27 Ka a zikaara sogyare pãã de Yesu kpɛ ne a Pratorium poɔ. Be la ka ba sogyare taaba zaa wa laŋ taa a gyilli O. 28 Ba da yaare la O boma zaa, kyɛ de kpare zeɛ su O. 29 Ba naŋ da wuo goore zupile, ba da de o la vɔgle O zu eŋɛ. Ba leɛ de la tambir eŋ O nudoroŋ poɔ, a gbi O niŋe soɔ a e O la, kyɛ yeli, “Te puori Fo la, Gyu deme Naa!” 30 Ba da poore la motaare eŋ O, kyɛ de a tambir ŋmɛ ne O zu eŋɛ. 31 Ba naŋ e O la wa te baare, ba da yaa la a kpare zeɛ, kyɛ de Omeŋɛ boma su O. Ba pãã da taa O la gaa ne a na te kpa O. 32 Ba naŋ da yire la ka ba nyɛ dɔɔ kaŋ naŋ yi Sairin, ka o yuori di Simon. Ba da fere o la ka o tuo a dagara. 33 Ba naŋ da wa ta zie kaŋ ba naŋ boɔlɔ Gɔlgɔta bee a zuŋmama zie, 34 ka ba da de dãã miiruŋ naŋ puuli ne kaleŋkaare ko O ka O nyu. Kyɛ O naŋ fori kaa la ka O zagre ka O nyu. 35 Ba naŋ kpa O wa baare la ka ba de O boma a molle poŋ. 36 Ba da zeŋ la a be a guuro O. 37 A O zusoɔ, ba da biŋ la a ŋmaabo naŋ wuli a yɛlɛ na ba naŋ kyaare ne O: ŊA LA YESU A GYU DEME NAA. 38 Ba pãã da kpa la nannyigri bayi ane O, ka kaŋ be O doroŋ ka kaŋ meŋ be O gɔba eŋɛ. 39 A balaŋ naŋ da tɔlɔ a be da yeli la yelfaare kyaare ne O, a gɔɔrɔ ba zuri 40 kyɛ yele, “Fõõ naŋ na ŋmɛre a Ŋmendie kyɛ leɛ mɛ o berata poɔ, faa fomeŋɛ. Ka Fõõ sereŋ wa e a Naaŋmen Bidɔɔ, sigi a dagara zu.” 41 A lɛ meŋ la ka a puoru neŋkponni ninderebe ane a nɔbinna kaakaareba ane a nembɛrɛ ane a Farasi deme da e O la la, 42 a yeli, “O faa la ba mine, kyɛ O kon tõɔ̃ faa Omeŋɛ. Ka Onɔ waa la a Israel deme Naa, vɛŋ ka O pãã sigi a dagara zu kyɛ ka te pãã sage de O. 43 O sage de la Naaŋmen. Ka Naaŋmen wa boɔrɔ O, vɛŋ ka O faa O pampana ŋa, bonso O yeli ka ‘Maa la a Naaŋmen Bidɔɔ.’ ” 44 A lɛ la ka a nannyigri ba naŋ kpa ne O meŋ da toorɔ O. 45 A da waa ka, a gogori ayoɔbo saŋ, ka lige da pɔge a teŋɛ zaa kyɛ gu a gogori awae saŋ. 46 Kyɛ a da tara la a gogori awae saŋ ka Yesu da duori O kɔkɔre a ŋmɛ kpɛlle a yeli, “Eli, Eli, lama sabaktane?”—naŋ wuli, “N Naaŋmen, N Naaŋmen, wolɔ ka Fo bare Ma?” 47 A nobɔ mine naŋ da are a be, naŋ wa te woŋ a ŋaa, ba da yeli la, “A dɔɔ ŋa boɔlɔ la Elaigya.” 48 A pare na poɔ la ka ba kaŋ sobɔ zo a te de sɔpɔ a buri ne dãã miiruŋ, a eŋ tambiwogi eŋɛ a turi Yesu ka O nyu. 49 Kyɛ ka a balaŋ naŋ kyɛre yeli, “Bare O. Vɛŋ ka te nyɛ ka Elaigya na wa faa O la bee.” 50 Ka Yesu da leɛ duori O kɔkɔre a ŋmɛ kpɛlle, kyɛ vɛŋ ka O seɛ yi. 51 Kyɛ kyɛllɛ, ka a Ŋmendie pɛn-gyeraa da kyeɛre poŋ ziiri ayi, a yi a zusoɔ te ta a pare. Ka a teŋɛ dɔŋ, kyɛ ka a pie ŋmɛre yaare. 52 Ka a yabogri da ŋmɛre yuo. Ŋmendeme eŋgama yaga naŋ da gbiri, da iri la, 53 a yi a yabogri poɔ, a saŋ na Yesu naŋ da leɛ yi kuuni poɔ, ka ba gaa te kpɛ a tensoŋ poɔ, a sãã nobɔ yaga zie. 54 A saŋ na a sogyare kɔɔ zusobɔ ane a balaŋ naŋ be o zie a guuro Yesu, naŋ wa nyɛ a teŋɛ dɔŋ ane bon na zaa naŋ da e, ba da zo la dambẽɛ̃ yaga a yeli, “Yelmeŋɛ, a dɔɔ ŋa da e la a Naaŋmen Bidɔɔ.” 55 Pɔgɔbɔ yaga da be la be, naŋ are zitɔɔre kyɛ kaara a yɛlɛ ama, balaŋ naŋ da tu Yesu a yi Galili kyɛ soŋnɔ O. 56 Maria Magdalena, Maria naŋ e Gyems ane Gyosɛf ma, ane Zɛbɛde bidɔbɔ ma, da poɔ la ba poɔ. 57 A zie naŋ wa te `maa la, ka dɔɔtara kaŋ naŋ yi Arematea naŋ di Gyosɛf, da wa a be. O meŋ da e la Yesu tutuuro kaŋ. 58 O da gaa la Pailat zie ka o te sɔre ka ba ko o a Yesu eŋgan. Lɛ la ka Pailat tere noɔre ka ba de a kũũ ko o. 59 Gyosɛf naŋ wa da de a kũũ, o da de la pɛmpeɛl veɛle a villi pɔge, 60 a de eŋ a omeŋɛ yabogi paala ba naŋ da tugi piiri eŋɛ. O da billi la kukpoŋ te pɔge a yabogi noɔre, kyɛ te gɛrɛ. 61 Maria Magdalena ane a Maria kaŋ da zeŋ la kyaare a yabogi noɔre. 62 A bieo daare, a bebiri na naŋ tu a kyɔgroo bebiri, a puoru neŋkponni ninderebe ane a Farasi deme da wa laŋ taa Pailat zie, 63 a yeli, “Daŋna, te leɛ teɛre la ka a bɛlbɛllɛ ŋa naŋ da voorɔ, O da yeli la, ‘A beri ata saŋ N na leɛ iri la.’ 64 A lɛ poɔ, tere noɔre ka ba sereŋ gu a yabogi a te ta a beri ata daare. Ka lɛ naane, a O tutuuribo na wa zu iri la a O eŋgan kyɛ yeli a nobɔ ka O leɛ yi la kuuni poɔ. Kyɛ a bɛlloo pare baara ŋa na e la faa gaŋ a dandaŋ deni.” 65 Ka Pailat yeli ko ba, “Yɛ taa la guuribo. Yɛ gaa te gu a yabogi velaa, a lɛ yɛ naŋ na tõɔ̃.” 66 Lɛ la ka ba gaa te maale a yabogi noɔre, a mare pɔge a kuuri, a vɛŋ ka a guuribo gu.
281 A Sabat bebiri naŋ wa tɔle, a ziveɛlmɛ saŋ a koseɛra piilu daare poɔ, ka Maria Magdalena ane a Maria kaŋ da gaa te nyɛ a yabogi. 2 Kyɛ kyɛllɛ, a teŋɛ da ŋmɛre la ne dɔɔne yaga, bonso a Daŋna malke kaŋ da yi la tenvelaa sigi wa a billi a yabogi noɔre kuuri bare, kyɛ do zeŋ o zu. 3 A o waaloŋ zaa da sãã la a na saanyegroo, kyɛ ka o bonsuuri pɛle a na sakubo. 4 Ka dambẽɛ̃ da kpɛ a yaguuribo, ka ba da miine kyɛ waa na dɔbɔ naŋ kpi. 5 Ka a malke yeli ko a pɔgɔbɔ, “Yɛ ta zoro dambẽɛ̃. N bɔŋ ka yɛ boɔrɔ la Yesu, ba naŋ kpa a dagara zu. 6 O ba kyebe kyɛ, bonso O iri la na O naŋ da yeli. Yɛ wa nyɛ a zie na a Daŋna naŋ da gaŋ. 7 Yɛ gɛrɛ wiẽũ a te yeli O tutuuribo ka O iri la yi a kuuni poɔ. Kyɛ kyɛllɛ, O de la wẽɛ̃ yɛ eŋɛ a gɛrɛ Galili. Be la ka yɛ na nyɛ O. Kyɛllɛ, N da yeli yɛ la.” 8 Lɛ la ka a pɔgɔbɔ pɔge yi a yabogi zie ne dambẽɛ̃, kyɛ noɔ yaga meŋ da be la ba zie ka ba zo gaa te yeli a yɛlɛ ko O tutuuribo. 9 Ba naŋ da gɛrɛ te yeli a yɛlɛ ko O tutuuribo la ka Yesu tuori ba a yeli, “N puori yɛ la.” Lɛ la ka ba wa O zie a nyɔge O, O gbɛɛ eŋɛ kyɛ puori O. 10 Ka Yesu pãã yeli ko ba, “Yɛ ta zoro dambẽɛ̃. Yɛ gaa yeli ko N yɔɔmine ka ba gaa te kpɛ Galili poɔ. Be la ka ba na nyɛ Ma.” 11 A pɔgɔbɔ naŋ da gɛrɛ la, kyɛ kyɛllɛ, ka a yaguuribo mine da wa kpɛ a teŋɛ poɔ a te yeli ko a puoru neŋkponni ninderebe bon na zaa naŋ e. 12 A saŋ na a puoru neŋkponni ninderebe naŋ wa laŋ ne a nembɛrɛ, a nare lɛ ba naŋ na e, ba da ko la a sogyare libie yaga, 13 a yeli, “Yɛ yeli ka O tutuuribo la wa tensoɔ saŋ a wa zu O eŋgan iri, a saŋ na te naŋ gbire. 14 Ka a yɛlɛ wa ta a zikaara, te na mɔgle o la, ka a e ka yɛ kon leɛ taa teɛroŋ zaa.” 15 Lɛ la ka a sogyare de a libie kyɛ e lɛ ba naŋ yeli ko ba ka ba e. Ka a senselloŋ ŋa yaare pɔge a Gyu deme zaa a wa te ta zenɛ. 16 A tutuuribo pie ne bonyena da gaa la Galili te do taŋ kaŋ zu, a na Yesu naŋ da yeli ko ba. 17 Ba naŋ da wa nyɛ O, ba da puori O la, kyɛ ka ba mine da bonnɔ. 18 Ka Yesu da wa ba zie a yeli ko ba, “Naaŋmen ko Ma la faŋ zaa a teŋɛ zu ne a tenvelaa poɔ. 19 A lɛ poɔ, yɛ gaa te mɔgle a nobɔ ka ba waa tutuuribo tendaa zaa poɔ, kyɛ ko ba suobu a Saa ne a Bidɔɔ ne a Sekyerete yuori eŋɛ. 20 Yɛ wullo ba, ka ba eŋnɛ nɔe na zaa N naŋ tere. Kyɛ kyɛllɛ, N be la yɛ zie tegteglɛ kyɛ gu a teŋɛ baaro saŋ.” Amen.