LUK
11 Nobɔ yaga naŋ da faa de ba nu eŋ ka ba ŋmaa biŋ a yɛlɛ na zaa naŋ da e te zaa poɔ, 2 a na lɛ balaŋ a piiluu saŋ naŋ da nyɛ bon zaa ne bamenne nimie, kyɛ e a yelbie tontoneba naŋ da de a ama zaa ko te, 3 a da waa la velaa ko maa meŋ, naŋ e a neɛ naŋ peɛre iri a yɛlɛ zaa a yi a piiluu saŋ, ka N ŋmaa a yɛlɛ ama ka a tu taa velaa, Teofilus, naŋ e nensoŋ, 4 ka fo tõɔ̃ bɔŋ ka a yɛlɛ ama zaa da sereŋ waa la lɛ ba naŋ da wuli fo. 5 A saŋ na Hɛrod naŋ da e a Gyudea naa, a puoru neŋkpoŋ kaŋ da bebe la ka o yuori da di Zakaria. O da poɔ la a Abigya pommu zie deme poɔ. O pɔgɔ da poɔ la a Aaron pɔɔyaare poɔ, ka o yuori da di Ɛlezabɛt. 6 Ba zaa da e la yeltori deme Naaŋmen zie a tuuro a Daŋna nɔbinnaa ne O sotori nɔe zaa, a ba taa saŋnaa zaa. 7 Kyɛ ba da ba taa bie, bonso Ɛlezabɛt da e la pɔɔ-aan, kyɛ ka ba meŋ da kore ne yuomo yaga. 8 A saŋ na o naŋ da tonɔ a puoru neŋkpoŋ tomɔ Naaŋmen zie a seŋ lɛ ba naŋ poŋ, 9 a seŋ a puoru neŋkponni e-ere, ba da molle iri o la ka o nyege a bonnyuuri, ka onɔ wa kpɛ a Daŋna Ŋmendie poɔ. 10 Ka a laŋne nobɔ zaa da be yeŋ poɔ a puoro a gogo na saŋ a bonnyuuri naŋ da dire. 11 Ka a Daŋna malke kaŋ sãã o zie, a wa are a bonnyuu nyegoo zie nudoroŋ. 12 Zakaria naŋ da wa nyɛ o, dɔɔne da nyɔge o la, ka dambẽɛ̃ meŋ da kpɛ o. 13 Kyɛ ka a malke da yeli ko o, “Ta zoro dambẽɛ̃ Zakaria, bonso Naŋmen woŋ la fo puoruu. Fo pɔgɔ, Ɛlezabɛt, na dɔge la bie ko fo, ka fo na pore o yuori ka Gyɔn. 14 A na e la noɔ ne kyelloo ko fo, kyɛ nobɔ yaga eŋ na woŋ la noɔ a o dɔgebo zuiŋ. 15 Bonso, o na e la kpoŋ a Daŋna niŋe soɔ. O kon nyu dãã bee dãã kpẽã zaa. O na paale la ne a Sekyerete a yi o ma vorwoɔ poɔ. 16 Kyɛ o na e la ka Israel bibiiri yaga leɛ kyaare a Daŋna ba Naaŋmen zie. 17 O meŋ na gaa la O niŋe soɔ a Elaigya seɛ ne faŋa poɔ, a leɛ a saamine sukyie ko ba bibiiri, kyɛ ka a nɔkonde deme leɛ ko a yeltori deme yɛŋ, a e ka nobɔ kyɔgre gu a Daŋna.” 18 Ka Zakaria yeli ko a malke, “Wolɔ ka N na bɔŋ a ŋaa? Bonso, N e la dɔɔnyaŋa, ka n pɔgɔ meŋ kore ne yuomo yaga lɛ.” 19 Ka a malke leɛ yeli ko o, “Maa la Gabreɛl naŋ ara a Naaŋmen niŋe. O toŋ ma la ka N wa yeli yɛlɛ ko fo kyɛ kanne a yelnoore ama a ko fo. 20 Kyɛ nyɛ, fo na e la gbili a kon tõɔ̃ leɛ yeli yɛlɛ zaa kyɛ gu a bebiri na poɔ a ama zaa naŋ na e. Bonso, fo ba sage de n yelbie naŋ na tu taa a saŋ na naŋ seŋ.” 21 A nobɔ da kyɛllɛ la Zakaria, ka ba nɔe da `maa ne lɛ o naŋ kɔɔre a Ŋmendie poɔ. 22 Kyɛ o naŋ da wa yi wa, o da kon tõɔ̃ yeli yɛlɛ ko ba. Ba da bɔŋ la daadaa ka o nyɛ la gyenno kaŋ a Ŋmendie poɔ, bonzuiŋ o da ko ba la manno kaŋ kyɛ da kon leɛ tõɔ̃ yeli yɛlɛ. 23 A saŋ na o tomɔ naŋ da wa baare la ka o da leɛ gaa o yiri. 24 Ka a beri mine naŋ da wa tɔle baare la ka o pɔgɔ Ɛlezabɛt da taa poɔ. Kyɛ o da sɔgle la omeŋɛ kyuuri anuu kyɛ yeli, 25 “Lɛ la ka a Daŋna e ko ma a beri na poɔ O naŋ da kaa ma, a iri n vi bare a nobɔ poɔ.” 26 A kyuuri ayoɔbo poɔ la ka Naaŋmen da toŋ a malke, Gabreɛl, Galili teŋ kaŋ naŋ di Nazarɛt poɔ, 27 ka o gaa a pɔgɔ kaŋ naŋ ba bɔŋ dɔɔ zie. Ba da eŋ la noɔre ka o na kuli la dɔɔ kaŋ yuori naŋ di Gyosɛf, naŋ poɔ a David yideme poɔ. A pɔgɔ ŋa naŋ ba bɔŋ dɔɔ yuori da di la Maria. 28 A malke naŋ wa kpɛ la, ka o yeli ko o, “N puori fo la. Noɔ yaga be la a fõõ Naaŋmen naŋ nɔŋ gaŋ zie. A Daŋna be la fo zie. Pugibu be la fo zie a pɔgɔbɔ zaa poɔ.” 29 Maria naŋ wa nyɛ o, ka dɔɔne da kpɛ o ne lɛ o naŋ yeli, ka o da teɛre ka boŋ puoruu la aŋa. 30 Lɛ la ka a malke da yeli ko o, “Ta zoro dambẽɛ̃, Maria, bonso, fo nyɛ la nɔndeteroo Naaŋmen zie. 31 Kyɛ kyɛllɛ, fo na taa la poɔ a fo vore poɔ a dɔge bidɔɔ, ka fo na boɔle O yuori ka Yesu. 32 O na taa la yuori, ka ba na boɔlɔ O, a Kpoŋ Zaa Sobɔ Bidɔɔ. A Daŋna Naaŋmen na ko O la O saa David naaloŋ dakogo. 33 Kyɛ O na di la naaloŋ Gyakob yiri poɔ tegteglɛ. A O naaloŋ zaa kon bɔŋ baare.” 34 Lɛ la ka Maria yeli ko a malke, “Wolɔ ka ama na e kyɛ ka N ba bɔŋ dɔɔ zaa?” 35 Ka a malke leɛ yeli ko o, “A Sekyerete na wa la fo zie, ka a Kpoŋ Zaa Sobɔ faŋ yaare O dasuoluŋ pɔge fo. A lɛ meŋ pãã ka ba na boɔlɔ a nenkyerete na fo naŋ na dɔge ka Naaŋmen Bidɔɔ. 36 Kyɛ kyɛllɛ, a fo neɛ Ɛlezabɛt meŋ taa la poɔ a na dɔge bidɔɔ ne o koroŋ na zaa. O poɔ ta la kyuuri ayoɔbo, onɔ ba naŋ daŋ boɔle ka pɔɔ-aan. 37 Bonso, bon zaa kyebe Naaŋmen zie ka O kon tõɔ̃ e.” 38 Ka Maria yeli, “Nyɛ a Daŋna pɔɔgbaŋgbaa. Vɛŋ ka a waa lɛ fo naŋ yeli.” Ka a malke bare o kyɛ gaa. 39 A beri na poɔ la, ka Maria da iri pɔge te do gaa teŋɛ kaŋ naŋ be a Gyudea taŋa paaloŋ poɔ. 40 Be la ka o te kpɛ Zakaria yiri poɔ a puori Ɛlezabɛt. 41 A da waa la ka Ɛlezabɛt naŋ woŋ Maria puoruu la ka o bie dɔŋ o vore poɔ, kyɛ ka Ɛlezabɛt da paale ne a Sekyerete. 42 Ka o duori o kɔkɔre kyɛ yeli, “Maaloo be la fo zie a pɔgɔbɔ poɔ, kyɛ maaloo meŋ be la a bie naŋ be a fo vore poɔ. 43 Kyɛ boŋ la so ka ama zaa wa n zie, ka n Daŋna ma na wa n zie. 44 Kyɛllɛ, a pare na poɔ N naŋ da woŋ a fo puoruu n tobo poɔ, a bie da teɛ la a n vore poɔ ne noɔ. 45 Maaloo be la a pɔgɔ naŋ sage de zie, bonso a bon na a Daŋna naŋ yeli ko o na tu la lɛ.” 46 Ka Maria yeli: “N vooroŋ danna la a Daŋna yuori 47 kyɛ ka n seɛ meŋ woŋ noɔ Naaŋmen n Faara zie, 48 bonso, O teɛre la O pɔɔtonton sigruu yɛlɛ. Kyɛllɛ, a yi pampana ŋa kyɛ gɛrɛ, boorɔ deme zaa na boɔle ma la ka a sobɔ naŋ nyɛ maaloo, 49 bonso, a Kpẽã Zaa Sobɔ toŋ la toŋkpeɛne ko ma—ka O yuori waa bonkyerete. 50 O nyonono be la balaŋ zaa naŋ zoro O, a yi boorɔ zaa te ta boorɔ zaa. 51 O wuli la kpẽã ne O nu; O ŋmɛ la a pɔloŋ deme yaare ne ba sukyie teɛroŋ. 52 O sigri la zikaareba a ba naaloŋ poɔ kyɛ zɛle balaŋ naŋ sigi ka ba do. 53 O vɛŋ la ka kɔŋ deme paale ne bonveɛle kyɛ bare a bondaŋneba ka ba gaa ne nuzagla. 54 O soŋ la O tontonɔ Israel, O nyonono leɛ-teɛroŋ poɔ 55 a seŋ lɛ O naŋ da yeli ko a te saamine, a ko Abraham ne o bibiiri tegteglɛ.” 56 Maria da kpɛ la Ɛlezabɛt zie a na kyuuri ata kyɛ pãã leɛ kuli o yiri. 57 Ɛlezabɛt saŋ naŋ da ta ka o dɔge la, ka o pãã da dɔge bidɔɔ. 58 A o laŋkpeɛrebɛ ane o nobɔ naŋ da woŋ a lɛ a Daŋna naŋ wuli O nyonono kpoŋ ko o, ka ba da laŋ di la noɔ ne o. 59 Lɛ ka a da waa, a beri anii daare, ba da wa la a wa ŋmaa a bie yoɔre. Kyɛ ba da boɔrɔ la ka ba de a saa yuori pore ne a bie yuori Zakaria. 60 Kyɛ ka o ma leɛ yeli, “`M`m. O yuori na di la Gyɔn.” 61 Ka ba yeli ko o, “Neɛ zaa kyebe a fo nobɔ poɔ ka ba boɔlɔ o a yuori ŋa.” 62 Lɛ la ka ba `legre ko o saa a boɔrɔ ka ba bɔŋ lɛ a o bie yuori naŋ na di. 63 Lɛ la ka o sɔre ba ka ba ko o bon-ŋmaara, ka o ŋmaa, “O yuori la Gyɔn.” Ka ba zaa nɔe da `maa. 64 A pare na poɔ, o noɔre da yuo la ka o zele meŋ `lori, ka o yele yɛlɛ a pugro Naaŋmen. 65 Ka dambẽɛ̃ da kpɛ a nobɔ zaa naŋ kpeɛrɛ peɛle ba. Lɛ ka ba da yɔ manna a yɛlɛ ama zaa a Gyudea taŋa paaloŋ zaa poɔ. 66 Balaŋ zaa naŋ da woŋ a ŋaa da de a la ba sukyie poore kyɛ soore, “Boŋ tɔ bie na la aŋa?” Ka a Daŋna nu da be o zie. 67 Ka o saa Zakaria da paale ne a Sekyerete, ka o kanne daŋnyaabo kannoo a yele: 68 “Pugibu be la a Daŋna, a Israel Naaŋmen zie, bonso O wa la wa e ka O nobɔ nyɛ leɛ-yɔɔ-de faabo. 69 O da iri la faabo eelɛ ko te a O tontonɔ David yiri poɔ. 70 (lɛ O naŋ da yeli ka a yi a O noɔr deme naŋ e kyerete nɔe poɔ, balaŋ naŋ da bebe koroŋ zaa), 71 ka te na nyɛ la faabo a yi te dɔndɔnne zie ane a balaŋ zaa naŋ kyiire te, nuuri poɔ— 72 ka O na taa la nyonono te saamine zie kyɛ leɛ teɛre O nɔlaŋ kyerete, 73 a polloo O naŋ polle ko a te saa Abraham: 74 ka O ko te la sori, ka tenee naŋ da nyɛ faabo a yi te dɔndɔnne nuuri poɔ, na tõɔ̃ toŋ la O tomɔ kyɛ ba zoro dambẽɛ̃ 75 a yelkyerete ane yeltoruŋ poɔ O niŋe soɔ, te bebie zaa poɔ. 76 Kyɛ fõõ, n bie, ba na boɔle fo la a Kpoŋ Zaa Sobɔ Ŋmen-noɔr sobɔ. Bonso, fo na de la wẽɛ̃ gaa a Daŋna zie te maale O sobie, 77 a te ko O nobɔ faabo bɔmmo ka a yi a ba yelbebe suuri diu zie, 78 a te Naaŋmen nyonono piilaa zuiŋ, a nyonono na a Ŋmenaa Iru Sobɔ naŋ da yi sazu wa ne te zie 79 a na ko kyãã ko balaŋ naŋ zeŋ lige ne kũũ dasuoluŋ poɔ, a wa wuli te gbɛɛ ka te kpɛ `maaroŋ sobiri poɔ.” 80 Lɛ la ka a bie baa, a waa kpẽã a seɛ poɔ, a kpeɛrɛ wɛgyaŋ poɔ kyɛ gu ka o wa sãã a Israel nobɔ zaa zie.
21 Kyɛ ka a da wa a bebie ama poɔ, ka Siiza Agostos da tere noɔre ka ba sɔre nobɔ zaa naŋ be a Rom paaloŋ poɔ. 2 A sɔroo ŋa da la a sɔro dandaŋ sobɔ ba naŋ da sɔre a saŋ na Sairinius naŋ da kyãã di a Siria paaloŋ naaloŋ. 3 Lɛ la ka neɛ zaa da gaa o teŋ kora poɔ ka ba na te sɔre ba. 4 Lɛ la ka Gyosɛf meŋ yi Nazarɛt teŋɛ naŋ be Galili paaloŋ poɔ, a te gaa Gyudea paaloŋ. O da gaa la David teŋɛ ba naŋ boɔle ka Bɛtlɛhɛm poɔ, bonzuiŋ o da yi la David yideme ne yiiluŋ poɔ. 5 O da gaa la a be ka ba te sɔre o, ane Maria ba naŋ da de ko o ka o kuli, kyɛ ka o poɔ da be. 6 Lɛ ka a da waa a bebir na ba naŋ da be a be, ka o saŋ da ta ka o dɔge. 7 Ka o da dɔge o bidɔɔ, a o pɔɔsare dɔgebo poɔ, ka o da de pɛne a villi pɔge O a de O gaale zag-gbori poɔ, bonzuiŋ ba da ba nyɛ zie na kpɛ ne O a saama yiri poɔ. 8 A zie ŋa poɔ la ka pekyeenɛbɛ meŋ da kpeɛrɛ a wɛre poɔ a kaara ba peere tensoɔ zaa. 9 Kyɛ kyɛllɛ, a Daŋna malke da are la ba niŋe soɔ ka a Daŋna veɛloŋ kyãã villi ba, ka dambẽɛ̃ da kpɛ ba yaga. 10 Lɛ la ka a malke da yeli ko ba, “Yɛ ta zoro dambẽɛ̃. Yɛ kyɛllɛ. N taa la yelnoore naŋ taa noɔ yaga wa ne na ko nobɔ zaa. 11 Bonso, zenɛ, a David teŋɛ poɔ, ba dɔge la a Faara ko yɛ. Onɔ la Kristo, a Daŋna. 12 A mannoo na la aŋa naŋ na wa yɛ zie: Yɛ na nyɛ la bie ba naŋ villi pɛne pɔge ka O gaŋ zag-gbori poɔ.” 13 Ka tenvela malkere yaga da sãã a malke zie daadaa lɛ, a pugro Naaŋmen kyɛ yele, 14 “Eŋno be la a duobu zaa poɔ a ko Naaŋmen, kyɛ ka `maaroŋ be a teŋɛ zu a ko nobɔ zaa O poɔ naŋ pɛle ne.” 15 A naŋ da ta ka a malkere da bare ba kyɛ do te kpɛ tenvelaa la, ka a pekyeenɛbɛ yeli ko taaba, “Yɛ vɛŋ ka te pãã gaa Bɛtlɛhɛm a te nyɛ a yɛlɛ ŋa naŋ e ka a Daŋna da yeli ko te.” 16 Lɛ la ka ba da pɔge gaa te nyɛ Maria ane Gyosɛf ne a bie naŋ gaŋ a zag-gbori poɔ. 17 Ba naŋ da wa nyɛ O, ka ba yaare zie zaa a yele lɛnɛɛ zaa ba naŋ da woŋ a kyaare ne a bie ŋa. 18 A da e la tombeɛ ko balaŋ zaa naŋ da woŋ a yɛlɛ ama ne lɛ a pekyeenɛbɛ naŋ da yeli ko ba. 19 Kyɛ Maria da ba yinne a yɛlɛ ama bare. O da maŋ teɛrɛ la ama zaa o sukyiri poɔ. 20 Ka a pekyeenɛbɛ leɛ gaa a eŋnɛ kyɛ pugro Naaŋmen ne a lɛ zaa ba naŋ da woŋ kyɛ nyɛ, ka a deɛ waa na ba naŋ da yeli ko ba. 21 A beri anii naŋ da wa ta, ba da ŋmaa la a bie yoɔre. Ba da pore la O yuori ka Yesu, a yuori na a malke naŋ da tere kyɛ ka O ma da taa O poɔ. 22 A Maria pɛgebo bebie naŋ wa baare, a seŋ lɛ Moses nɔbinnaa naŋ yeli, ba da taa la a bie wa ne Gyɛrosalɛm a wa de O ko a Daŋna; 23 (a seŋ ba naŋ ŋmaa biŋ a Daŋna nɔbinnaa poɔ, “Bidɔɔ zaa naŋ yuo a vore, ba na boɔlɔ o la bonkyerete ko a Daŋna”), 24 kyɛ maale bɔɔre a seŋ lɛ ba naŋ yeli a Daŋna nɔbinnaa poɔ: “ŋmama ayi bee na-ŋmabilii ayi.” 25 Kyɛ a saŋ ŋa, dɔɔ kaŋ da be la Gyɛrosalɛm poɔ ka o yuori di Simeon. A dɔɔ ŋa deɛ da waa la yeltori sobɔ naŋ moɔ nimie kyɛ kyɛllɛ Israel sukyidiibu, ka a Sekyerete da be o zie. 26 Kyɛ a Sekyerete da e la ka a sãã o zie ka o kon kpi kyɛ gu ka o nyɛ a Daŋna Kristo. 27 A da yi la a Sekyerete zie ka o gaa a Naaŋmen yiri poɔ. A saŋ na a dɔgrebɔ naŋ wa kpɛ ne a bie Yesu ka ba e a lɛ naŋ seŋ a nɔbinna eroŋ kyaare O, 28 Simeon da de O la eŋ o nuuri poɔ kyɛ pugi Naaŋmen a yeli: 29 “Daŋna, pampana ŋa, vɛŋ ka a Fo gbaŋgbaa gɛrɛ ne eŋ`maaroŋ, ka a seŋ a Fo yelbiri. 30 Bonso, n nimie nyɛ la a Fo faabo, 31 Fo naŋ kyɔgre biŋ nobɔ zaa nimie poɔ, 32 ka O e kyãã naŋ na e ka a yɛlɛ sãã a Tendaa deme zie kyɛ e a Fo nobɔ Israel eŋno.” 33 Ka Gyosɛf ane a ma noɔre da `maa ne lɛ o naŋ yeli a bie yɛlɛ. 34 Lɛ la ka Simeon da maale ba ne yelbisonne kyɛ yeli ko O ma Maria, “Kyɛllɛ, ba iri la a Bie ŋa biŋ ka O na wa ne leebu ne leɛ-iruŋ Israel deme yaga zie, kyɛ waa mannoo ba naŋ na yeli yɛlɛ kyaare ne, 35 ka sukyie yaga teɛroŋ sãã. Kyɛ soɔ meŋ na kyɔge la a fomeŋɛ vooroŋ.” 36 Pɔgɔ kaŋ da be la be a di Anna. O da waa la a Ŋmennoɔr sobɔ pɔgɔ kaŋ. O da waa la Fanoɛl pɔɔyaa naŋ yi Aser bale poɔ. O yuomo da waa la yaga, kyɛ o da laŋ kpɛ ne la o serɛ yuomo ayopõĩ a yi o naŋ ba bɔŋ dɔɔ zaa puoriŋ. 37 O da waa la pɔɔkoɔre ka o yuomo ta lezaanaare ne anaare. O daŋ ba yi a Naaŋmen yiri poɔ kyɛ da tonɔ Naaŋmen tomɔ ne nɔ`leŋ ne puoruu tensoɔ ne ŋmenaa zaa. 38 A gogo ŋa poɔ la ka o da kpɛ a te puori bareka puoruu ko a Daŋna, kyɛ yeli a bie yɛlɛ ko balaŋ zaa naŋ kyãã kyɛllɛ leɛyɔɔ- de faabo a Gyɛrosalɛm poɔ. 39 Ba naŋ da wa maale yɛlɛ zaa a seŋ lɛ a Daŋna nɔbinnaa naŋ yeli la, ka ba leɛ gaa Galili a te kpeɛrɛ bamenne teŋɛ Nazarɛt poɔ. 40 Ka a bie te baa, ka O seɛ waa kpẽã. O da paale la O zaa ne yɛŋ, kyɛ Naaŋmen nɔndeteroo da be la O zie. 41 O dɔgrebɔ da maŋ do la Gyɛrosalɛm yuoni zaa a Gaŋ Baro Tigri saŋ. 42 Kyɛ O naŋ wa ta yuomo pie ne ayi, ba da do la Gyɛrosalɛm a seŋ a Tigri eroŋ. 43 A Tigri naŋ wa baare kyɛ ba leɛ kulo la, ka Yesu leɛ be puoriŋ a Gyɛrosalɛm poɔ, ka Gyosɛf ne O ma da ba bɔŋ ne a. 44 Ba da teɛre ka O be la a ba sobitutaaba poɔ. Kyɛ ba naŋ da kyeŋ bebigbuli kyenoo, ba da bɔ O la a ba yideme ne ba nemmilli zie. 45 Ba naŋ da ba nyɛ O, ba da leɛ gaa la Gyɛrosalɛm a te yɔ boɔrɔ O. 46 A da waa la a beri ata saŋ ka ba da nyɛ O a Naaŋmen Yiri poɔ, ka O zeŋ a wuliwullibo poɔ a kyɛllɛ kyɛ soorɔ ba soorbie. 47 Kyɛ balaŋ zaa naŋ woŋ O yɛlɛ nɔe da `maa la ne O nyaan ne O noɔre leɛ-teroo. 48 Ba naŋ da wa nyɛ O, ba nɔe da `maa la. Ka O ma da yeli ko O, “N bie, wolɔ la ka Fo e a ŋaa ko te? Kyɛllɛ, Fo saa ne Maa da boɔrɔ Fo la ne teɛroŋ saŋnaa.” 49 Ka O yeli ko ba “Boŋ la so ka yɛ boɔrɔ Ma? Yɛ ba bɔŋ ka a seŋ la ka N poɔ a N Saa tomɔ poɔ bee?” 50 Kyɛ ba da ba bɔŋ a yɛlɛ ŋa tɛgɛ O naŋ yeli ko ba. 51 Ka O da laŋ gaa ne ba Nazarɛt poɔ a sigri Omeŋɛ ba zie. Kyɛ O ma da de la a yelbie ama zaa eŋ o sukyiri poɔ. 52 Ka Yesu yɛŋ ne karoo ne nɔndeteroo da duoro Naaŋmen ne nobɔ zaa zie.
31 Tebɛreas Siiza naaloŋ yuomo pie ne anuu poɔ la ka Ponteus Pailat da e a Gyudea zikaara. A saŋ ŋa poɔ meŋ la ka Hɛrod da e zikaara Galili paaloŋ poɔ, ka o yɔɔ Felep meŋ e Etorea ne Trakonetes zikaara, ka Losaneos meŋ da e Abilene zikaara. 2 Annas ane Kaiyafas puoru neŋkponnuŋ saŋ la ka a Naaŋmen yelbiri da wa Gyɔn, a Zakaria bidɔɔ zie, a wɛgyaŋ poɔ. 3 O da yi la te kpɛ a Gyordan paaloŋ zaa poore a te kanna a suobu naŋ yi a teɛroŋ leɛbo na naŋ na wa ne yelbebe suuri diu. 4 A seŋ na a yelbie na a Ŋmen-noɔr sobɔ Isaiya naŋ ŋmaa biŋ a o gan poɔ: “Neɛ kaŋ kɔkɔre boɔlɔ la a wɛgyaŋ poɔ, ‘Yɛ maale a Daŋna sori, maale O sobie ka a tori. 5 Ka taŋ koŋkoraa zaa na paale, ka taŋkpoŋ ne tambile zaa sigri, ka zigɔne zaa tori, ka zinyaara zaa leɛ zisaala, 6 kyɛ ka nensaaleba zaa nyɛ Naaŋmen faabo.’ ” 7 Lɛ la ka o yeli ko a nobɔ na zaa naŋ yi ka o na ko ba la suobu, “Yɛnee weere biiri! Aŋ la kpãã yɛ ka yɛ zo yi a sutoloŋ naŋ waara poɔ? 8 Lɛ poɔ, yɛ wɔŋ wɔmɔ naŋ seŋ ne teɛroŋ leɛbo, kyɛ ta daŋ piili yeli ko yɛmenne, ‘Te taa la Abraham ka o e te saa.’ Kyɛ N yeli ko yɛ la ka Naaŋmen na tõɔ̃ iri la Abraham bibiiri a yi a kubo ama poɔ. 9 Kyɛ a pampana ŋa gba, a lɛre be la a teɛ nyaga eŋɛ. A lɛ poɔ, teɛ na zaa naŋ ba wɔŋ wɔmveɛle, ba na kyɛ o la de lɔɔ eŋ vũũ poɔ.” 10 Ka a nobɔ da soore o, a yeli, “Boŋ ka te pãã na e?” 11 Ka o leɛ ko ba a noɔre kyɛ yeli ko ba, “Neɛ na zaa naŋ taa kpare ayi, vɛŋ ka o de kaŋ ko a neɛ naŋ ba taa kaŋ zaa. Ka kaŋ na meŋ naŋ taa bondirii, vɛŋ ka o meŋ e a lɛ.” 12 Ka libiderebe meŋ da wa ka ba wa de suobu kyɛ ka ba da soore o, “Wuliwullo, boŋ ka te na e?” 13 Ka o yeli ko ba, “Yɛ ta de libie gaŋ lɛ ba naŋ ko yɛ noɔre ka yɛ de.” 14 Lɛ meŋ la ka a sogyare mine meŋ soore o, a yeli, “Boŋ la ka te na e?” Ka o yeli ko ba, “Yɛ ta eŋ neɛ zaa baaloŋ poɔ bee ŋmaa zirii kyaare neɛ zaa, kyɛ vɛŋ ka yɛ sanyɔɔ seŋ yɛ.” 15 A nobɔ da kyɔgre gu la kyɛ gyɛlɛ ba sukyie poore, ka Gyɔn e la a Kristo bee o ba e. 16 Ka Gyɔn da tere a noɔre kyɛ yeli ko ba zaa, “Maa ko yɛ la suobu ane kõɔ̃, kyɛ a neɛ naŋ e kpẽã yaga gaŋ ma waara la. N ba seŋ ka N `lori O nɔɔteɛ. O na so yɛ la ane a Sekyerete ane vũũ. 17 O fuuraa be la O nu poɔ, kyɛ ka O na peere maale O gbaŋgbalaa zaa velaa a wuo a mɔbie eŋ O bugo poɔ kyɛ nyege a uri ne vũũ naŋ kon bɔŋ kpinni bare.” 18 Ane dɔre-eŋ yɛlɛ yaga poɔ la ka o kanne a yelnoore kannoo ko a nobɔ. 19 Kyɛ Gyɔn da nyare la Hɛrod a zikaara zu, a yi Hɛrodeas, a o yɔɔ Felep pɔgɔ, ane a efaare zaa Hɛrod naŋ da maale zuiŋ. 20 Ka Hɛrod pãã da toŋ tonfaare naŋ gaŋ ane o naŋ da nyɔge Gyɔn eŋ pigu die poɔ. 21 A nobɔ zaa naŋ da wa de suobu baare la ka a da waa ka Yesu meŋ de suobu. O naŋ da puoro la, ka a tenvelaa da yuo, 22 ka a Sekyerete da sigi wa a na ŋman eŋɛ waaloŋ a wa dɔme O zu. Ka kɔkɔre kaŋ da yi a tenvelaa a yeli, “Fõõ la N Bidɔɔ N naŋ nɔŋ. Fõõ la ka N poɔ pɛle ne.” 23 Yesu meŋɛ pãã da e la yuomo lezɛre ne pie kyɛ pãã da piili a O tomɔ. Nobɔ zaa da de la ka O da e Gyosɛf bie, naŋ e Heli bie. 24 Onɔ la e Matat bie, naŋ e Lɛve bie, naŋ e Mɛlke bie, naŋ e Gyanae bie, naŋ e Gyosɛf bie, 25 naŋ e Matateos bie, naŋ e Amos bie, naŋ e Nahom bie, naŋ e Ɛsle bie, naŋ e Nagae bie, 26 naŋ e Maat bie, naŋ e Matateos bie, naŋ e Sɛme bie, naŋ e Gyosɛf bie, naŋ e Gyuda bie, 27 naŋ e Gyoana bie, naŋ e Resa bie, naŋ e Zorobabɛl bie, naŋ e Salateɛl bie, naŋ e Neri bie, 28 naŋ e Mɛlke bie, naŋ e Ade bie, naŋ e Kosam bie, naŋ e Ɛlmodam bie, naŋ e Er bie, 29 naŋ e Gyose bie, naŋ e Ɛleɛzɛr bie, naŋ e Gyorem bie, naŋ e Matat bie, naŋ e Lɛve bie 30 naŋ e Simeon bie, naŋ e Gyuda bie, naŋ e Gyosɛf bie, naŋ e Gyonam bie, naŋ e Ɛleakem bie, 31 naŋ e Mɛlea bie, naŋ e Mɛnna bie, naŋ e Matata bie, naŋ e Natan bie, naŋ e David bie, 32 naŋ e Gyɛse bie, naŋ e Obɛd bie, naŋ e Boaz bie, naŋ e Salmon bie, naŋ e Naason bie, 33 naŋ e Amenadab bie, naŋ e Aram bie, naŋ e Hɛzron bie, naŋ e Farɛs bie, naŋ e Gyuda bie, 34 naŋ e Gyakob bie, naŋ e Isaak bie, naŋ e Abraham bie, naŋ e Tara bie, naŋ e Nakor bie, 35 naŋ e Sɛrog bie, naŋ e Ragao bie, naŋ e Falɛk bie, naŋ e Hɛbɛr bie, naŋ e Sala bie, 36 naŋ e Kaenan bie, naŋ e Arfazad bie, naŋ e Sɛm bie, naŋ e Noa bie, naŋ e Lamɛk bie, 37 naŋ e Matosala bie, naŋ e Ɛnok bie, naŋ e Gyarɛd bie, naŋ e Malɛleal bie, naŋ e Kaenan bie, 38 naŋ e Ɛnos bie, naŋ e Sɛt bie, naŋ e Adam bie, naŋ e Naaŋmen bie.
41 Yesu da paale ne la a Sekyerete a leɛ yi a Gyordan paaloŋ, ka a Seɛ pãã da tage O gaa ne ka O te kpɛ a wɛgyaŋ poɔ. 2 Be la ka a dɛvel da gyenne O bebie lezaayi. Kyɛ a beri na poɔ, O da ba di bon zaa. A lɛ puoriŋ, a naŋ da wa baare, kɔŋ da kpɛ O la. 3 Ka a dɛvel da yeli ko O, “Ka Fõõ sereŋ wa e a Naaŋmen Bidɔɔ, yeli a kuuri ŋa ka o leɛ boroboro.” 4 Kyɛ ka Yesu da leɛ yeli ko o, “A ŋmaa la biŋ: ‘Nensaala kon voorɔ boroboro yoŋ eŋɛ, kyɛ a Naaŋmen yelbiri kaŋ zaa eŋɛ la.’ ” 5 Ka a dɛvel taa O do ne taŋkpoŋ kaŋ zu a te wuli O a teŋɛ zu naaloŋ pare zaa wiẽũ lɛ. 6 Ka a dɛvel yeli ko O, “Ama zaa faŋ ka N na de ko Fo ne a gandaaloŋ, bonso ama zaa be la n zie ka N meŋ taa sori na tõɔ̃ de a zaa ko neɛ na zaa N naŋ boɔrɔ. 7 A lɛ poɔ, ka Fõõ wa puori ma n niŋe soɔ, a ama zaa na e la Fo soobo.” 8 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Gaa N puoriŋ, Setaana, bonso a ŋmaa la biŋ: ‘Fo na puori la a Daŋna fo Naaŋmen a tonɔ O yoŋ tomɔ.’ ” 9 Ka o leɛ taa O gaa ne Gyɛrosalɛm a te vɛŋ ka O do are a Naaŋmen yiri kyoglokolo zu a yeli ko O, “Ka Fõõ sereŋ wa e a Naaŋmen Bidɔɔ, age a be sigi wa le. 10 Bonso, a ŋmaa la biŋ: “ ‘O na tere la noɔre ko O malkere a Fo yɛlɛ zaa eŋɛ ka ba gu Fo velaa; 11 ba na zɛle Fo la ne ba nuuri, ka Fo ta ŋmɛ Fo gbɛre ne kuuri.’ ” 12 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Ba yeli la: ‘Ta gyenne a Daŋna fo Naaŋmen.’ ” 13 A dɛvel naŋ wa baare ne o gyennoo zaa, ka o bare O kyɛ pãã la gu saŋ kaŋ. 14 Ka Yesu leɛ gaa Galili a Seɛ faŋa eŋɛ, ka O yɛlɛ pãã te yaare paale a paaloŋ na zaa. 15 O da wuli la a ba senagɔgre poɔ, ka nobɔ zaa da eŋnɛ O. 16 O da leɛ wa la Nazarɛt, be la ka O da baa. A seŋ lɛ a O eroŋ naŋ wuli, O da kpɛ la a senagɔg a Sabat bebiri. O da iri are la na kanne gan. 17 Ba da de la a Ŋmen-noɔr sobɔ Isaiya gane ko O. O naŋ da yuo a gane la ka O nyɛ a zie na ba naŋ da ŋmaa: 18 “A Daŋna Seɛ be la N eŋɛ, bonso, O pore la kãã eŋ Ma ka N kanne yelnoore ko a naŋ deme. O toŋ Ma la ka N wa saŋ balaŋ naŋ taa sukyie naŋ ŋmɛre boore boore, a kanne faabo ko a nempigri, a vɛŋ ka zɔnne leɛ nyɛrɛ, kyɛ iri balaŋ na ba naŋ nɛb more ka ba gaa weɛlɛ, 19 a kanne a Daŋna yuoni naŋ seŋ.” 20 O pãã da pɔge la a gane a de ko a tontonɔ kyɛ zeŋ. Ka neɛ zaa naŋ be a senagɔg poɔ nimie zaa da be O eŋɛ. 21 Ka O piili yele korɔ ba, “Zenɛ, a ŋmaabo ŋa tu la, a yɛ wonnuŋ poɔ.” 22 Ka a nobɔ zaa da di O danseɛ, ka ba nɔe meŋ da `maa ne a yelbisonne naŋ yi O noɔre poɔ. Ka ba yeli, “Aŋa naane a Gyosɛf bidɔɔ?” 23 Ka O yeli ko ba, “Yɛ na sereŋ lɔɔ la a sokpare ŋa ko Ma, ‘Baalonsanne, saŋ Fomeŋɛ. Bon na zaa te naŋ woŋ ka a e Kaperneom poɔ, e a lɛ a Fomeŋɛ teŋɛ poɔ kyɛ.’ ” 24 Ka O yeli, “N yele la yelmeŋɛ korɔ yɛ, neɛ zaa ba maŋ sage de Ŋmen-noɔr sobɔ zaa yɛlɛ omeŋɛ teŋɛ poɔ. 25 Kyɛ N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ: Elaigya saŋ, pɔɔkɔbɔ yaga da be la Israel poɔ, a saŋ na a sazu naŋ da pɔge yuomo ata ne kyuuri ayoɔbo ka kɔŋkpoŋ da le a tendaa zaa. 26 Kyɛ Naaŋmen da ba toŋ Elaigya ba kaŋ zaa zie, ka Zarɛpat naŋ da be Sidon paaloŋ poɔ pɔɔkoɔre naane. 27 Kɔnne yaga meŋ da be la a Israel poɔ a Ŋmennoɔr sobɔ Elaisa saŋ, kyɛ kaŋ zaa da ba nyɛ sammo, ka Naaman naŋ yi Siria teŋɛ poɔ naane.” 28 Balaŋ zaa naŋ be a senagɔg poɔ, naŋ wa woŋ a yɛlɛ ama, ba da nyɛ la suuri yaga. 29 Ka ba da iri digi O ka O yi a teŋɛ poɔ. Ba da de O la gaa te ta taŋ zizuluŋ kaŋ zie, a zie na ba naŋ da mɛ a teŋɛ, ka ba tõɔ̃ de O lɔɔ eŋ a taŋ bogi poɔ. 30 Kyɛ O da kyeŋ yi la a nobɔ kpakyaga poɔ te gɛrɛ O gaa zie. 31 Ka O pãã sigi Kaperneom, Galili teŋ kaŋ poɔ, a te wullo ba Sabat bebiri zaa poɔ. 32 Ba nɔe da `maa la a O wuluu zuiŋ, bonso O yelbiri da taa la faŋ. 33 A senagɔg poɔ la, ka dɔɔ naŋ da taa kɔntɔn sedɛgre kaŋ da be. O da ŋmɛ la kpɛlle gboligboli 34 a yeli, “Bare te! Boŋ yɛlɛ la ka te taa ne Fo, Yesu naŋ yi Nazarɛt? Fo wa la ka Fo wa saŋ te bare bee? N bɔŋ Fo la! Fõõ la a Naaŋmen Kyerete Sobɔ!” 35 Ka Yesu da nyare o zu kyɛ yeli, “Bare gɔmɔ kyɛ wa yi o eŋɛ!” A kɔntɔn pãã naŋ wa de a dɔɔ lɔɔ eŋ a nobɔ kpakyaga poɔ la, ka o yi a o poɔ. Kyɛ o da ba eŋ o baaloŋ. 36 A nobɔ zaa nɔe da `maa la ka ba da yeli ko taa: “Boŋ la a yelbiri ŋa? Bonso, ane faŋ ne kpẽã O tere la noɔre ko a sedɛgɛ ka a wa yi!” 37 Ka O yɛlɛ da yaare paale ziiri zaa a paaloŋ na poɔ. 38 O da iri yi la a senagɔg poɔ te kpɛ Simon yiri poɔ. Kyɛ ɔɔre yaga da kpeɛrɛ la Simon pɔgɔ ma, ka ba da sɔre O ka O kaa o zie. 39 Ka O da do are pɔge o kyɛ nyare a ɔɔre zu, ka a ɔɔre bare o. A pare na poɔ ka o iri, a pãã tonɔ korɔ ba. 40 A ŋmenaa naŋ da wa kpeɛre, balaŋ zaa naŋ da taa neɛ zaa naŋ beɛrɛ ne baaloŋ tɛɛtɛɛ da taa ba la wa ne O zie. Ka O da de O nuuri a dɔgle ba kaŋ zaa zu kyɛ saŋ ba. 41 Kɔntɔmɔ meŋ da yi la nobɔ yaga zie, a ŋmeɛrɛ kpɛlle kyɛ yele, “Fõõ la a Kristo, a Naaŋmen Bidɔɔ.” Ka O da nyare ba zu kyɛ ba sage ka ba yeli yɛlɛ zaa, bonso ba da bɔŋ la ka Onɔ la e a Kristo. 42 A zie naŋ pãã da wa vɛle, O da yi la be kyɛ gaa wɛgyaŋ zie kaŋ, ka a nobɔ da bɔ O a wa O zie a ba sagra ka O bare ba. 43 Kyɛ ka O da yeli ko ba, “A fere la ka N kanne a Naaŋmen naaloŋ yelnoore ko tenne mine meŋ, bonso a ama zuiŋ la ka O toŋ Ma.” 44 Ka O pãã da kanna a Galili tenne senagɔgre poore.
51 Bebiri kaŋ, O da are peɛle la a Gɛnɛsarɛt mane, ka a nobɔ da pɔge O zie ka ba tõɔ̃ woŋ a Naaŋmen yelbiri. 2 Ka O da nyɛ gboe ayi ka a are a mannoɔre, kyɛ a zom-nyɔgrɔbɔ da bare la a gboe kyɛ gaa te pɛgrɛ ba nɛtere. 3 Ka O da kpɛ a kaŋ poɔ, Simon gbori da la, ka O da yeli o ka o mɔŋ a gbori gaa ne fẽẽ. Lɛ la ka O pãã da zeŋ a gbori poɔ kyɛ wuli a nobɔ. 4 O naŋ da wa yeli O yɛlɛ baare la ka O yeli ko Simon, “Mɔŋ kpɛ a kõɔ̃ zuluŋ zie, a vɛŋ ka fo nɛtere sigi a kõɔ̃ eŋɛ a te nyɔge zomɔ.” 5 Ka Simon leɛ yeli ko O, “Neŋkpoŋ, te nyɛ la woore tensoɔ zaa kyɛ te ba nyɔge bon zaa. Kyɛ, a Fo noɔre yelbiri zuiŋ, N na e la ka a nɛte sigi.” 6 Kyɛ ba naŋ wa e lɛ O naŋ yeli, ba da nyɔge la zomɔ yaga ka ba nɛte da kyeɛrɛ. 7 Ka ba `legre boɔle a ba taaba naŋ be a gbori ayi sobɔ poɔ ka ba wa soŋ ba. Lɛ la ka ba da wa ka a gboe zaa ayi da paale ne zomɔ a boɔrɔ na linni a kõɔ̃ poɔ. 8 Simon Pita naŋ da nyɛ a ŋaa la ka o da le Yesu gbɛɛ puliŋ kyɛ yeli, “Bare ma Daŋna, bonso, N e la yelbieri sobɔ.” 9 Lɛ ka onɔ ane o taaba zaa nɔe da `maa ne lɛ ba naŋ da nyɔge a zomɔ. 10 Lɛ meŋ da la ka a waa Zɛbɛde bidɔbɔ, Gyems ane Gyɔn, naŋ da e Simon tontaaba zie. Ka Yesu da yeli ko Simon, “Ta zoro dambẽɛ̃. A yi pampana kyɛ gɛrɛ fo na nyɔgrɔ la nensaaleba.” 11 Ba naŋ da taa ba gboe wa ta a mannoɔre la ka ba bare boma zaa a kyɛ tu O. 12 A da e la a saŋ na O naŋ da be teŋɛ kaŋ poɔ, ka dɔɔ kaŋ naŋ taa kɔnnoŋ naŋ pɔge o eŋgan zaa, da nyɛ Yesu. O da vɔgle la muru a sɔre O kyɛ yeli, “Daŋna, ka Fõõ wa sage, Fo na tõɔ̃ maale ma ka N waa soŋ.” 13 Ka Yesu tẽɛ̃ O nu a tɔ ne o, kyɛ yeli, “N sage la. Waa soŋ.” A pare na poɔ ka a kɔnnoŋ bare o. 14 Ka O da kpãã o, “Ta wa yele korɔ neɛ zaa. Gɛrɛ te wuli fomeŋɛ ko a puoru neŋkpoŋ kyɛ tere a teroo na naŋ tu a noɔre Moses naŋ tere a fo sammo poɔ, ka a di danseɛ ko ba.” 15 Ne lɛ zaa, O yɛlɛ da yaare yɔ la ka nobɔ yaga da wa laŋ taa ka ba woŋ a yɛlɛ zaa O naŋ yeli kyɛ nyɛ sammo a ba baaloŋ zaa poɔ. 16 Kyɛ Yesu da maŋ yi la O yoŋ zie a te puori a wɛgyaŋ poɔ. 17 A da e la ka daare kaŋ, O naŋ da wullo la, ka Farasi deme ane a nɔbinna wuliwullibo naŋ da yi Galili, Gyudea, ne Gyɛrosalɛm tenne zaa da zeŋ a be. Kyɛ a Daŋna faŋa da be la be a na saŋ ba. 18 Ka dɔbɔ mine da wa O zie a tuo dɔɔ kaŋ naŋ gaŋ bon-ganaa zu ka o endaa zaa kpi. Ba da boɔrɔ la ka ba taa o kpɛ ne a te gaale o Yesu niŋe soɔ. 19 Ba naŋ da ba nyɛrɛ sori na kpɛ bonzuiŋ a nobɔ da waa la yaga zuo, ka ba pãã da do a yiri zu a te turi o ne a o bon-ganaa eŋ a peɛ zu sulee poɔ a nobɔ zaa senselensoɔ a Yesu niŋe soɔ. 20 Yesu naŋ da nyɛ a ba sagdeu, O da yeli la ko o, “Dɔɔ, fo nyɛ la fo yelbebe suuri diu.” 21 Ka a nɔbinna kaakaareba ane a Farasi deme da piili teɛrɛ kyɛ yele, “Aŋ la a neɛ ŋa sobɔ naŋ maŋ yeli yelfaare kyaare Naaŋmen? Aŋ la na tõɔ̃ di yelbebe suuri ka Naaŋmen yoŋ naane?” 22 Kyɛ Yesu naŋ da bɔŋ lɛ zaa ba naŋ teɛrɛ, ka O leɛ yeli ko ba, “Boŋ la so ka yɛ teɛrɛ ama zaa yɛ sukyie poore? 23 Buo sobɔ la e mɔlɛ ka N yeli, ‘Fo nyɛ la fo yelbebe suuri diu,’ bee ka N yeli, ‘Iri a kyene’? 24 Kyɛ ka yɛ na tõɔ̃ bɔŋ ka a Nensaala Bidɔɔ taa la faŋ a teŋɛ zu, ka O di yelbebe suuri. . . .” Ka O da yeli ko a dɔɔ na endaa zaa naŋ da kpi, “N yeli fo la, iri a de fo bon-ganaa a kulo ne.” 25 A pare na poɔ la ka o iri are a ba niŋe soɔ, a de a bon na poɔ o naŋ da gaŋ a te kulo ne, a pugro Naaŋmen. 26 Ka a nobɔ zaa nɔe da `maa ka ba pugro Naaŋmen. Ka dambẽɛ̃ da nyɔge ba, ka ba yeli, “Te nyɛ la yelsaama zenɛ.” 27 A ama zaa naŋ e baare, Yesu da yi la te nyɛ a libidere kaŋ ka o yuori di Lɛve, ka o da zeŋ a libidere tomɔ zie. Ka Yesu yeli ko o, “Tuuro Ma.” 28 Ka o da bare a zaa kyɛ iri tuuro O. 29 Ka Lɛve maale tigri kpoŋ ko Yesu, omeŋɛ yiri poɔ. Libiderebe, naŋ da waa yaga, ane nobɔ mine da laŋ di la ne ba. 30 Kyɛ a ba nɔbinna kaakaareba ne a Farasi deme da boolɔ yɛlɛ kyaare ne a O tutuuribo a soore, “Boŋ la so ka yɛ laŋ dire kyɛ nyuuro ne libiderebe ane yelbebe deme?” 31 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Balaŋ naŋ waa kpeɛne, ba boɔrɔ baalonsanne, kyɛ balaŋ naŋ maŋ beɛrɛ la. 32 N ba wa ka N boɔle yeltori deme, kyɛ yelbebe deme la, ka ba leɛ ba teɛroŋ.” 33 Ka ba da soore O, “Boŋ la so ka Gyɔn tutuuribo maŋ `leŋ noɔre kyɛ maŋ puori puoruu, ka a meŋ waa lɛ a Farasi deme zie, kyɛ ka Fo deme dire kyɛ nyuuro?” 34 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Yɛ na tõɔ̃ fere la ka a kultaa tigri deme `leŋ noɔre a saŋ na a serpaala naŋ be a ba poɔ? 35 Kyɛ a bebie na ta la ka ba na iri a serpaala a yi a ba zie. A bebie ana poɔ la ka ba pãã na `leŋ noɔre.” 36 Ka O meŋ da lɔɔ sokpare ko ba: “Neɛ ba maŋ de pɛn naŋ yi kparpaala a liire ne kparkora. Ka onɔ wa e lɛ, a bompaala na kyeɛ la kyɛ ka a liiru meŋ ba yi taa ne a kpare kora. 37 Kyɛ neɛ kon bɔŋ de tewɔmɔ dãã paala eŋ dãã woɔ kore poɔ. Ka onɔ wa e lɛ, a dãã paala na kyeɛ la a dãã woore, ka a tewɔmɔ dãã zaa kyiri baare, kyɛ ka a dãã woore zaa saŋ. 38 Kyɛ a fere la ka ba de tewɔmɔ dãã paala eŋ dãã woore paala poɔ, ka a zaa ayi tõɔ̃ gaŋ velaa. 39 Kyɛ neɛ kyebe naŋ nyu a dãã kora, na leɛ boɔrɔ a dãã paala, bonso o maŋ yeli ka a dãã kora la waa velaa.”
61 A Sabat ayi daare naŋ tu a piila sobɔ, O da kpɛ kyɔlɔ la a bombie wɛre poɔ, ka O tutuuribo da ŋmaara a bombie zuri a foɔrɔ ba nuuri poɔ ɔɔrɔ. 2 Lɛ la ka a Farasi deme mine soore ba, “Boŋ la so ka yɛ erɛ a Sabat bebiri bon na naŋ ba tu a nɔbinna sori?” 3 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “Yɛ daŋ ba kanne bɔŋ a bon na David naŋ e, a saŋ na kɔŋ naŋ da kpɛ o ne o tutaaba; 4 lɛ o naŋ da kpɛ a Naaŋmen yiri a te de kyɛ ɔɔ a puoru zie boroboro, kyɛ da de a mine meŋ ko o tutaaba, kyɛ ka a ba tu a nɔbinnaa ka neɛ zaa na ɔɔ ka a puoru neŋkponni yoŋ naane?” 5 Ka O yeli ko ba, “A Nensaala Bidɔɔ meŋ e la a Sabat daare Daŋna.” 6 Sabat bebiri kaŋ meŋ, O da kpɛ la a senagɔg poɔ a te wuli, ka dɔɔ kaŋ nudoroŋ naŋ da kpi da be be. 7 Ka a nɔbinna kaakaareba ane a Farasi deme da kaa O, ka O na saŋ la a nembaala a Sabat bebiri bee, ka ba na tõɔ̃ nyɛ vuo te nyare O zu. 8 Kyɛ O da bɔŋ la ba poteɛroŋ, ka O da yeli ko a dɔɔ na nu naŋ da kpi, “Iri a wa are te niŋe soɔ.” Ka o da iri are. 9 Lɛ la ka Yesu pãã yeli ko ba, “N na soore yɛ la yelbonyenaa. A tu la a nɔbinna sori ka te e eveɛle bee efaare a Sabat daare, a faa nyɔvore bee saŋ o bare?” 10 O naŋ da leɛ kaara ba zaa poɔ la ka O yeli ko a dɔɔ, “Tẽɛ̃ fo nu.” Ka o e lɛ, ka o nu da leɛ waa soŋ na a kaŋ. 11 Ka ba suuri da iri yaga, ka ba da nare biŋ a bon na ba naŋ na e ko Yesu. 12 A da e la a beri ana poɔ, ka O da do taŋ kaŋ zu ka O te puori, ka O da puori tensoɔ zaa ko Naaŋmen. 13 Zie naŋ da vɛle, O da boɔle la a O tutuuribo O zie. A ba poɔ la ka O da iri pie ne bayi, a da boɔlɔ ba O potuuribo: 14 Simon (O naŋ da boɔlɔ ka Pita), ane o yɔɔ Andero; Gyems ane Gyɔn; Felep ane Bartolomi; 15 Matiu ane Tomas; Gyems, Alfeos bidɔɔ, ane Simon ba naŋ boɔlɔ Zɛlote; 16 Gyudas, Gyems yɔɔ ane Gyudas Iskarioti naŋ da waa a neɛ na naŋ da koɔre Yesu. 17 Ka O ne ba da sigi wa a wa are zipɛntɛre poɔ. Be la ka O tutuuribo yaga ne nobɔ yaga naŋ yi Gyudea ane Gyɛrosalɛm laŋ ne balaŋ naŋ yi a mannoɔre tenne, Taiya ne Sidon, da wa ka ba tõɔ̃ woŋ O yɛlɛ kyɛ nyɛ sammo a ba baaloŋ zaa poɔ. 18 Balaŋ zaa sedɛgɛ naŋ da nyɔge, da nyɛ la sammo. 19 Ka a nobɔ zaa da erɛ aneɛ ka ba tɔ O, bonso faŋ da maŋ yi la O zie a saŋ ba zaa. 20 Ka O da doɔ O nimie kyaare ne O tutuuribo kyɛ yeli: “Maaloo be la yɛ balaŋ naŋ e naŋ deme zie, bonso, yɛ so la a Naaŋmen naaloŋ. 21 Maaloo be la yɛ balaŋ naŋ taa kɔŋ pampana zie, bonso, yɛ na tege la. Maaloo be la yɛ balaŋ naŋ kono pampana zie, bonso, yɛ na la la. 22 Maaloo be la yɛ zie a saŋ na nobɔ naŋ kyiire yɛ, a saŋ na ba naŋ wa zagre yɛ, a toorɔ yɛ, kyɛ iri yɛ yuori bare ka o e yofaa, a Nensaala Bidɔɔ zuiŋ. 23 “Yɛ dire noɔ a bebiri na daare kyɛ age a kyelloo zuiŋ, bonso, yɛ kyɛllɛ, yɛ yɔɔre sereŋ waa la kpoŋ a tenvelaa poɔ. Bonso, lɛ la ka ba saamine da e ko a Ŋmennoɔr deme. 24 “Kyɛ yɛlɛ nyɔge la yɛ balaŋ zaa naŋ taa boma, bonso, yɛ nyɛ la yɛ sukyidiibu. 25 Yɛlɛ nyɔge la yɛ balaŋ zaa naŋ tege, bonso, kɔŋ na kpɛ yɛ la. Yɛlɛ nyɔge la yɛ balaŋ zaa naŋ laara pampana ŋa, bonso, yɛ na kono la ne kpɛlle kyɛ kyire ŋmenaa kõɔ̃. 26 Yɛlɛ nyɔge yɛ la, ka nobɔ maŋ wa yele yelsonne kyaare yɛ, bonso, lɛ la ka ba saamine e ko a Ŋmen-noɔr ziri deme. 27 “Kyɛ Maa yeli ko la a yɛ balaŋ naŋ wono, ka yɛ nɔnɔ yɛ dɔndɔnne kyɛ erɛ velaa korɔ balaŋ naŋ kyiire yɛ. 28 Yɛ yele yelsonne korɔ balaŋ naŋ ŋmeɛrɛ eŋnɛ yɛ, kyɛ puoro korɔ balaŋ naŋ yele yɛ yelfaa. 29 Ka neɛ wa fale fo takyelɛ kaŋa eŋɛ, leɛ a kaŋ sobɔ na ko o meŋ. Kyɛ ka neɛ wa de fo kparkpoŋ, ta pigi o sori ka o ta de a fo kparle meŋ. 30 Tere ko neɛ na zaa naŋ sɔre fo zie, kyɛ ka neɛ wa de a bon na fo naŋ so, ta leɛ soorɔ o yɛlɛ. 31 E ko nobɔ lɛnɛɛ yɛ naŋ boɔrɔ ka ba e ko yɛ. 32 “Kyɛ ka yɛnee nɔnɔ balaŋ yoŋ naŋ nɔnɔ yɛ, boŋ tɔnɔ la a lɛ taa ko yɛ? Bonso, yelbebe deme meŋ maŋ nɔŋ la balaŋ naŋ nɔnɔ ba. 33 Kyɛ ka yɛnee wa e velaa ko balaŋ naŋ erɛ eveɛle korɔ yɛ, boŋ tɔnɔ la a lɛ taa ko yɛ? Bonso, yelbebe deme meŋ maŋ e la lɛ. 34 Kyɛ ka yɛnee wa pɛŋ boma ko balaŋ yɛ naŋ teɛrɛ ka ba na leɛ yɔɔ yɛ la, boŋ tɔnɔ la a lɛ taa ko yɛ? Bonso, yelbebe deme meŋ maŋ pɛŋ la boma ko ba yelbetaaba kyɛ maŋ teɛre ka ba na leɛ yɔɔ la a zaa ko ba. 35 Kyɛ yɛ nɔnɔ yɛ dɔndɔnne, a erɛ ba velaa, kyɛ meŋ maŋ pɛŋ ba, kyɛ ta teɛre ka yɛ na leɛ nyɛ la bon kaŋ a puoriŋ. Yɛ yɔɔre na waa la kpoŋ, kyɛ yɛ na waa la a Kpoŋ Zaa Sobɔ bidɔbɔ. Bonso, O taa la nimibaaloŋ ko balaŋ naŋ ba puoro bareka ane efaare deme. 36 A lɛ poɔ, yɛ taa nyonono a na yɛ Saa meŋ naŋ taa nyonono. 37 Ta di nobɔ sɛrɛɛ, kyɛ ba meŋ kon di yɛ sɛrɛɛ. Ta de ka neɛ zaa seŋ ne la saŋnaa, kyɛ ba meŋ kon de ka yɛ seŋ ne la saŋnaa. Di suuri ko nobɔ, kyɛ ba meŋ na di la suuri ko yɛ. 38 Tere ko nobɔ, kyɛ ba meŋ na tere la ko yɛ. Yɛ tere ne a manno soŋ, naŋ dii eŋ kyɛ tegteg ka a paale kyire, kyɛ lɛ la ka ba meŋ na tere eŋ yɛ, ka a meŋ paale kyire yɛ gbɛɛ eŋɛ. Bonso, a mannoo na yɛ naŋ manne ne, lɛ meŋ la ka ba na manne ko yɛ.” 39 Ka O da lɔɔ sokpare ko ba: “Zɔŋ na tõɔ̃ tage la o zɔŋ tɔ? Ba zaa bayi kon le a bogi poɔ bee? 40 Tutuuro kon bɔŋ zuo o wuliwullo, kyɛ kaŋ na zaa ba naŋ wuli velaa na waa seŋ la o wuliwullo. 41 “Wolɔ la ka fo kaara dapɛge a fo yɔɔ nimiri poɔ kyɛ ba kyɛllɛ ka daa meŋɛ be la fomeŋɛ nimiri poɔ? 42 Bee wolɔ ka fo tõɔ̃ yeli ko fo yɔɔ, ‘Yɔɔ, vɛŋ ka N iri a dapɛge bare fo nimiri poɔ,’ kyɛ fomeŋɛ ba nyɛ a daa meŋɛ naŋ be fomeŋɛ nimiri poɔ. Fõõ melmelɛ! Daŋ iri a daa meŋɛ bare fomeŋɛ nimiri poɔ kyɛ pãã tõɔ̃ nyɛrɛ velaa a iri a dapɛge naŋ be a fo yɔɔ nimiri poɔ. 43 “Tevelaa ba wɔnɔ wɔmfaare ka tefaa meŋ ba wɔnɔ wɔmveɛle. 44 Nobɔ maŋ bɔŋ la teɛ zaa a yi o wɔmɔ zie. Nobɔ meŋ ba maŋ pɔre kaŋkama, gɔteɛ zu, bee pɔre garepi wɔmɔ gɔteɛ zu. 45 Nenvelaa maŋ wa ne la a bon naŋ e velaa ka a yi a bonveɛle naŋ be o sukyiri poɔ. Kyɛ ka nenfaa meŋ wa ne a bon naŋ e faa ka a yi a bonfaare naŋ be o sukyiri poɔ, bonso, a maŋ yi la a boma naŋ zuo a sukyiri poɔ ka a noɔre pãã maŋ yeli. 46 “Boŋ la vɛŋ ka yɛ maŋ boɔlɔ Ma ka ‘Daŋna, Daŋna,’ kyɛ ba erɛ lɛ N naŋ yeli. 47 Neɛ na zaa naŋ waara N zie a wono N yelbie kyɛ erɛ lɛ, N na wuli yɛ la a neɛ na o naŋ waa seŋ. 48 O na waa la seŋ neɛ naŋ meɛrɛ yiri a tugi kusiŋman eŋɛ yaga a biŋ o yiri pare a be. Ka kõɔ̃ piiri wa, ka a bare kõɔ̃ da zo wa ŋmɛ a yiri na pare. Kyɛ a yiri da ba le, bonso, o da mɛ o la kusiŋman zu. 49 Kyɛ a neɛ na naŋ wono N yelbie kyɛ ba erɛ lɛ, waa la seŋ neɛ naŋ mɛ o yiri a teŋɛ zu kyɛ ba tugi a yiri pare. Ka a bare kõɔ̃ zo wa ŋmɛ a yiri na, ka a yiri le wiẽũ lɛ! A yiri na saŋnaa da waa la yaga.”
71 Yesu naŋ pãã da yeli a yɛlɛ ama zaa wa baare ka a nobɔ zaa da woŋ la, ka O da kpɛ Kaperneom poɔ. 2 Ka a sogyare kɔɔ zusobɔ gbaŋgbaa kaŋ naŋ da taa nɔmmo o daŋna zie, da beɛrɛ a boɔrɔ ka o kpi. 3 A sogyare kɔɔ zusobɔ naŋ da woŋ Yesu yɛlɛ la, ka o da toŋ Gyu deme nembɛrɛ Yesu zie a sɔrɔ O ka O wa saŋ o gbaŋgbaa. 4 Ba naŋ da wa Yesu zie la, ka ba sɔre O wiẽũ lɛ a yeli, “A dɔɔ ŋa seŋ la ka Fo e lɛ ko o. 5 Bonso, o nɔŋ la a te teŋɛ kyɛ mɛ senagɔg a ko te.” 6 Lɛ la ka Yesu da laŋ gaa ne ba. O naŋ da peɛle a yiri la, ka a sogyare kɔɔ zusobɔ toŋ o bamine O zie a yeli ko O, “Daŋna, ta dɔɔnɔ Fomeŋɛ, bonso, N ba seŋ ka Fo wa kpɛ n yiri poɔ. 7 A lɛ meŋ poɔ, N ba teɛre ka N seŋ ka N wa Fo zie. Yeli a yelbiri yoŋ kyɛ n tontonɔ na nyɛ la sammo. 8 Bonso, N meŋ e la neɛ naŋ be a faŋa puliŋ, a taa sogyare ka ba be n puori. Ka Maa yeli kaŋ zaa, ‘Gɛrɛ,’ o na gaa la. Ka Maa yeli kaŋ, ‘Wa,’ o na wa la. Kyɛ ka N yeli ko n gbaŋgbaa, ‘E aŋa,’ ka o e lɛ meŋ.” 9 Yesu naŋ da woŋ ama zaa la, ka O noɔre da `maa ne o, ka O leɛ puori yeli a nobɔ naŋ tuuro O, “N yeli ko yɛ la, N daŋ ba nyɛ a sagdeu kpoŋ ŋa tɔ a Israel deme poɔ.” 10 A balaŋ ba naŋ da toŋ, naŋ da leɛ gɛrɛ a yiri, ba da te nyɛ la a gbaŋgbaa ka o baaloŋ zaa da baare. 11 A da e la a bieo daare ka O da te kpɛ teŋɛ kaŋ ba naŋ boɔlɔ Nain. O tutuuribo yaga da gaa la ne O laŋ ne nobɔ yaga. 12 O naŋ da wa peɛle a teŋɛ dendɔre la, ka ba da tuo dɔɔ kũũ kaŋ a yire ne. O yoŋ da la ka o ma, naŋ da e pɔɔkoɔre, da dɔge. Nobɔ yaga naŋ yi a teŋɛ poɔ meŋ da bebe la ne a pɔgɔ. 13 A Daŋna naŋ da wa nyɛ a pɔgɔ, O da taa la nyonono ne o a yeli ko o, “Ta kono.” 14 Ka O da gaa te tɔ a kũũ daga, ka a balaŋ naŋ tuo a daga tage are. Kyɛ ka O pãã yeli, “Pɔlbile, N yeli ko fo la, Iri!” 15 Ka a kũũ da leɛ iri zeŋ a piili yele yɛlɛ, ka Yesu da de o ko o ma. 16 Ka dambẽɛ̃ da kpɛ ba zaa, ka ba da pugi Naaŋmen a yeli, “A Ŋmen-noɔr kpoŋ sobɔ iri la a te poɔ,” kyɛ ka “Naaŋmen wa la O nobɔ zie.” 17 Ka O yɛlɛ pãã te yaare paale Gyudea ne a paaloŋ na zaa. 18 Ka a Gyɔn tutuuribo da manne a eroŋ ama zaa ko o. 19 Ka Gyɔn da boɔle o tutuuribo bayi a toŋ ba Yesu zie ka ba soore, “Fõõ la a Onɔ naŋ waara bee te kyɛllɛ nen-yuo?” 20 A dɔbɔ naŋ da wa O zie, ba da yeli la, “Gyɔn a Kõɔ̃ Suobu Terɛ toŋ te la Fo zie a yele, ‘Fõõ la a Onɔ naŋ waara bee te kyɛllɛ kaŋ?’ ” 21 A gogo na poɔ la ka O da saŋ nobɔ yaga a ba baaloŋ, ne beɛroo, ne sedɛgɛ zie. Nobɔ yaga naŋ da zɔŋ, O da e la ka ba leɛ nyɛrɛ. 22 Lɛ la ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Yɛ gaa te manne ko Gyɔn a bon na yɛ naŋ nyɛ kyɛ woŋ, ka a zɔnne nyɛrɛ la, ka a gbɛɛ kyene, ka a kɔnne nyɛ laafia, ka a wonni leɛ wono, ka a kuuni leɛ iri, kyɛ ka ba kanne a yelnoore ko a naŋ deme. 23 Kyɛ maaloo be la a neɛ na bɛraa naŋ ba nyɔge a Maa zuiŋ.” 24 A Gyɔn tontoneba naŋ da wa gaa baare la ka O pãã da piili manna Gyɔn yɛlɛ ko a nobɔ, “Boŋ la ka yɛ yi gaa te kpɛ a wɛgyaŋ poɔ ka yɛ nyɛ? More kaŋ a sɛseɛ naŋ daara? 25 Kyɛ boŋ la ka yɛ yi ka yɛ nyɛ? Dɔɔ naŋ su bonveɛle? Kyɛllɛ, balaŋ naŋ maŋ su bonveɛle kyɛ kpeɛrɛ noɔ poɔ, be la namine davoro poɔ. 26 Kyɛ boŋ la ka yɛ yi ka yɛ nyɛ? Ŋmen-noɔr sobɔ kaŋ bee? Oo, N yeli ko yɛ la, ka o sereŋ gaŋ la Ŋmen-noɔre sobɔ. 27 Onɔ yɛlɛ la ka ba ŋmaa biŋ, “ ‘Kyɛllɛ, N toŋ la N tontonɔ ka o de Fo wẽɛ̃, Onɔ la na de Fo wẽɛ̃ a maale a Fo sori.’ 28 Bonso, N yeli ko yɛ la, balaŋ pɔgɔbɔ naŋ dɔge poɔ, Ŋmennoɔr sobɔ kaŋ zaa kyebe naŋ gaŋ Gyɔn a Kõɔ̃ Suobu Terɛ. Kyɛ onɔ naŋ e a zaa bile Naaŋmen naaloŋ poɔ gaŋ o la.” 29 Ka a nobɔ zaa naŋ da woŋ O yɛlɛ, ane a libiderebe, da sage de ka Naaŋmen sereŋ waa la yeltori sobɔ, a saŋ na ba naŋ da de a suobu Gyɔn naŋ tere. 30 Kyɛ a Farasi deme ane a nɔbɔŋnebɔ zagre la a Naaŋmen wuluu naŋ kyaare ba, bonzuiŋ ba da ba de a suobu naŋ yi Gyɔn zie. 31 Ka a Daŋna yeli, “Boŋ pãã la ka N na de a boorɔ ŋa deme manne ne? Boŋ la ka ba yi taa ne? 32 Ba waa la a na bibiiri naŋ zeŋ a daa poɔ a boɔlɔ taa kyɛ yele, “ ‘Te peɛle la a wɛlee ko yɛ la, kyɛ yɛ ba seɛ. Te koŋ ko yɛ la, kyɛ yɛ ba kyiri ŋmenaa kõɔ̃.’ 33 Bonso, Gyɔn a Kõɔ̃ Suobu Terɛ wa la a ba ɔɔrɔ boroboro bee nyuuro dãã, kyɛ ka yɛ yeli, ‘O taa la kɔntɔn.’ 34 Ka a Nensaala Bidɔɔ meŋ wa a dire kyɛ nyuuro ka yɛ yeli, ‘Nyɛ a digbogbo sobɔ ne dãã nyuuro, a libiderebe ne a yelbebe deme ba.’ 35 Kyɛ yɛŋ wuli la o toruŋ o bibiiri zaa eŋɛ.” 36 Ka a Farasi dɔɔ kaŋ sɔre O ka O laŋ di ne o. Lɛ la ka O gaa a Farasi dɔɔ yiri a te zeŋ na di. 37 Ka pɔg yelbe-erɛ kaŋ naŋ yi a teŋ na poɔ, naŋ wa bɔŋ ka Yesu da zeŋ la a diu zie a Farasi dɔɔ yiri poɔ la, ka o taa kãã wa ne alabasta koleba poɔ 38 a are Yesu gbɛɛ eŋɛ a kono kyɛ piili pɛgrɛ O gbɛɛ ne o ŋmenaa kõɔ̃. Kyɛ o da de la o zukɔɔloŋ meele ne kyɛ moore a O gbɛɛ a pãã de a kãã pore eŋ. 39 A Farasi dɔɔ naŋ da boɔle O naŋ da nyɛ a ŋaa la ka o yeli ko omeŋɛ, “Dɔɔ ŋa, ka Onɔ da e Ŋmen-noɔr sobɔ, O da naa bɔŋ la a pɔgɔ ŋa naŋ toɔrɔ O ane lɛ o naŋ waa, bonso o e la yelbeerɛ.” 40 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Simon, N taa la bon kaŋ na yeli ko fo.” Ka o leɛ yeli, “Wuliwullo, yeli.” 41 “Libitara kaŋ da bebe la, ka nobɔ bayi mine meŋ da di o sane. Ka kaŋ da di o denari kɔɔre anuu sane, kyɛ ka a kaŋ na meŋ di denari lezaayi ne pie. 42 Kyɛ ba naŋ ba taa na leɛ yɔɔ la ka o sage weɛlɛ a bare ba zaa bayi. Yeli ko ma, buo sobɔ la na nɔnɔ o gaŋ?” 43 Ka Simon leɛ yeli, “N teɛre ka a onɔ o naŋ da bare a libie yaga ko.” Ka O yeli ko o, “Fo peɛre la a yɛlɛ velaa.” 44 Ka O leɛ kyaare a pɔgɔ kyɛ yeli ko Simon, “Fo nyɛ la a pɔgɔ ŋa? N kpɛ la fo yiri kyɛ fo ba ko Ma kõɔ̃ ka N na pɛge N gbɛɛ, kyɛ o pɛge la N gbɛɛ ne o ŋmenaa kõɔ̃, a meele ane o zukɔɔloŋ. 45 Fo ba moore Ma, kyɛ a pɔgɔ ŋa ba bare ka o moore N gbɛɛ a saŋ na zaa N naŋ kpɛ kyɛ. 46 Fo ba pore kãã eŋ N zu, kyɛ a pɔgɔ ŋa pore la kãã eŋ N gbɛɛ. 47 A lɛ poɔ, N pãã yeli ko fo la, ne lɛ o yelbebe naŋ waa yaga, N di la a zaa suuri ko o, bonso, o nɔŋ la yaga. Kyɛ a neɛ na sobɔ naŋ nyɛ suuri diu belaŋ lɛ, nɔnɔ la belaŋ lɛ.” 48 Ka O pãã yeli ko a pɔgɔ, “Fo nyɛ la a fo yelbebe suuri diu.” 49 Ka a balaŋ naŋ laŋ zeŋ ne O a gyilli a tabol, piili yele korɔ taaba, “Aŋ la aŋa naŋ dire yelbebe suuri?” 50 Kyɛ ka O leɛ yeli ko a pɔgɔ, “A fo sagdeu faa fo la. Gɛrɛ ne `maaroŋ.”
81 A naŋ da yi a puoriŋ la ka O yi kyɔlɔ a teŋkponni ne a tembilii kaŋ zaa poɔ a kanna kyɛ manna Naaŋmen naaloŋ yelnoore. A pie ne bayi meŋ da be la O zie. 2 Pɔgɔbɔ mine O naŋ digi kɔntɔn bare ba eŋne kyɛ saŋ ba baaloŋ da be la be. Maria, ba naŋ da boɔlɔ Magdalena, da poɔ la ba poɔ. O eŋɛ la ka kɔntɔmɔ ayopõĩ da yi. 3 Gyoana, Koza naŋ da e Hɛrod yiri kaakaara pɔgɔ, Suzana ane ba mine yaga da poɔ la ba poɔ. A pɔgɔbɔ bama la da de a ba bontaroŋ a soŋnɔ ne Yesu. 4 Kyɛ a nobɔ yaga naŋ da wa laŋ taa a yire tenne zaa waara O zie, Yesu da lɔɔ la sokpare kaŋ ko ba: 5 “Bombiyaara la yi te yaare o bombie. O naŋ da yaare la ka a bombie mine le a sori poɔ ka ba nɛb more, kyɛ ka a sazu nuulii wa de a di. 6 Ka a mine meŋ le kusiŋman zu, a naŋ wa buli baare la, ka a leɛ kpi, bonso a da ba nyɛ `maaro. 7 Ka a mine meŋ da le goore poɔ, a buli laŋ ne a goore zaa, ka a milli pɔge. 8 Kyɛ a mine meŋ da le la tɛnvelaa poɔ, a buli, a wɔŋ wɔmɔ kɔɔ.” O naŋ da yeli ama wa baare, ka O ŋmɛ kpɛlle, “Onɔ naŋ taa tobo a na woŋ, vɛŋ ka o woŋ!” 9 Ka O tutuuribo soore O, “A sokpare ŋa pare la boŋ?” 10 Ka O yeli, “O ko la yɛnee ka yɛ bɔŋ a Naaŋmen naaloŋ yelsɔgle. Kyɛ ba kyɛllɛ naŋ kyɛre, O ko ba la ne sokpaga, ka, “ ‘Ba nyɛrɛ la, kyɛ ba kon tõɔ̃ bɔŋ nyɛ, ba wono la, kyɛ ba kon tõɔ̃ bɔŋ a pare.’ 11 “A sokpare tɛgɛ la aŋa: A bombiri la a Naaŋmen yelbiri. 12 A alaŋ naŋ le a sori poɔ la a balaŋ naŋ woŋ, kyɛ ka a dɛvel wa de a yelbiri yi ne a ba sukyie poɔ, ka ba ta sage de a nyɛ faabo. 13 Alaŋ meŋ naŋ le a kusiŋman zu la a balaŋ naŋ woŋ a yelbiri a de o ane kyelloo, kyɛ a ba taa nyaga. Ba sage de la a yelbiri belaŋ lɛ, kyɛ ka ba naŋ wa kpɛ gyen-kaabo poɔ, ka ba le yi. 14 A bombie na meŋ naŋ le a goore poɔ la balaŋ naŋ maŋ woŋ, kyɛ a ba sobiri poɔ ka nyɔvore dɔɔne, ne bontaroŋ ne eŋganoŋ boɔbo milli pɔge ba, ka ba wɔŋ wɔmɔ naŋ ba be. 15 Kyɛ a bombie naŋ le a tɛnvelaa zie la a balaŋ naŋ taa sukyivelaa ne sukyisoŋ. Ba naŋ wa woŋ a yelbiri, ba maŋ nyɔge o la taa, kyɛ wɔŋ wɔmɔ ne kannyiri. 16 “Neɛ zaa kyebe naŋ na nyege kanea vũũ a de bon vɔle pɔge bee de biŋ gado puliŋ. Ba maŋ de la biŋ o aroo zie naŋ do ka balaŋ naŋ wa kpɛ na tõɔ̃ nyɛ a vũũ. 17 A lɛ poɔ, yelsɔgle zaa kyebe naŋ kon bɔŋ sãã, kyɛ yɛlɛ na zaa ba naŋ pɔge meŋ kyebe naŋ kon bɔŋ kpɛ a kyaane poɔ. 18 A lɛ puoriŋ, yɛ teɛre velaa ne lɛ yɛ naŋ woŋ. Bonso, neɛ na zaa naŋ taa, ba na leɛ ko o la yaga. Kyɛ neɛ na zaa naŋ ba taa, ba na de la bon na zaa o naŋ teɛre ka o taa la a yi ne o zie.” 19 Ka Yesu ma ane O yɔɔmine pãã da wa ka ba nyɛ O. Kyɛ ba kon bɔŋ ta O zie, bonso, nobɔ yaga da ŋmaa la gyilli O. 20 Ba da yeli ko O la, “Fo ma ne Fo yɔɔmine are la yeŋ poɔ a boɔrɔ ka ba nyɛ Fo.” 21 Ka O leɛ yeli ko ba, “N ma ne N yɔɔmine la balaŋ naŋ woŋ a Naaŋmen yelbiri kyɛ de a tonɔ ne.” 22 Daare kaŋ, Yesu da kpɛ la gbori ane O tutuuribo. Ka O da yeli ko ba, “Yɛ vɛŋ ka te gaa a mane gaŋ loori.” Lɛ la ka ba kpɛ a gbori te gɛrɛ. 23 Ba naŋ mɔnɔ a gbori gɛrɛ la ka O gbiri. Ka sɛseɛ kpẽã da wa a mane zu, ka a kõɔ̃ da ŋmeɛrɛ kpeɛrɛ a gbori poɔ. Ka dɔɔne da nyɔge ba. 24 Ka a tutuuribo da wa O zie wa seŋ O a yele, “Neŋkpoŋ, Neŋkpoŋ, te bɔrɔ weɛrɛ la.” Ka O iri a kyaare a sɛseɛ ne a kõɔ̃ naŋ dɔɔnɔ. Lɛ la ka ama zaa da baare, ka a zie zaa da waa zomm lɛ. 25 Ka O soore ba, “A yɛ sagdeu bɛɛ?” A da laŋ ne la dambẽɛ̃ ne nɔ`maa ka ba leɛ soorɔ taa, “Aŋ pãã la aŋa? Bonso, O tere la noɔre ko a sɛseɛ ne a kõɔ̃ ka a e O boɔbo.” 26 Ba mɔŋ la a gbori te gaa Gadarene paaloŋ naŋ are kyaare Galili. 27 Yesu naŋ iri a gbori poɔ yire la ka dɔɔ kaŋ naŋ yi a teŋɛ poɔ a taa kɔntɔmɔ ka a kɔɔre, da tuori O. O da ba su bon zaa bee kpeɛrɛ yiri poɔ, kyɛ yabogri zie la ka o da kpeɛrɛ. 28 O naŋ da nyɛ Yesu la ka o ŋmɛ kpɛlle kyɛ le O niŋe soɔ, a yeli ne kɔkɔkpoŋ, “Boŋ yɛlɛ la ka N taa ne Fo Yesu, Naaŋmen Kpoŋ Zaa Bidɔɔ. N sɔrɔ Fo la, ta dɔgre ma.” 29 Bonso Yesu da tere la noɔre ka a sedɛgre yi a dɔɔ eŋɛ. Bonso, a da maŋ nyɔge o la ka a nobɔ maŋ eŋ o bama ne banzɔlɔ a guuro o. O naŋ wa kare a bama bare, a kɔntɔn maŋ digi o la ka o kpɛ a wɛgyaŋ poɔ. 30 Ka Yesu soore o, “Fo yuori la boŋ?” Ka o leɛ yeli, “Legyɛn,” bonzuiŋ a kɔntɔmɔ yaga da kpɛ la o eŋɛ. 31 Kyɛ ka a kɔntɔmɔ da sɔre O ka O ta tere noɔre ka a kpɛ a bogo zuluŋ poɔ. 32 Dobaare yaga da be la a taŋa seɛ a dire. Ka a kɔntɔmɔ da sɔre Yesu ka O ko a sori ka a kpɛ a dobaare eŋne. Lɛ la ka Yesu ko a sori. 33 A kɔntɔmɔ naŋ yi a dɔɔ eŋɛ la, ka a te kpɛ a dobaare eŋne. A dobaare zaa da zo la yaga te sigi a taŋ bogi, a te kpɛ a manzuluŋ poɔ a te nyu kõɔ̃ kpi. 34 A balaŋ naŋ da guolo a dobaare naŋ da wa nyɛ bon na naŋ e, ba da zo yi la a zie ŋa a te manne a yɛlɛ ko a nobɔ naŋ be a teŋɛ ne a paaloŋ zaa poɔ. 35 Lɛ la ka a nobɔ yi wa ka ba te nyɛ bon na naŋ da e. Ba naŋ wa Yesu zie la, ka ba da nyɛ a dɔɔ na a kɔntɔmɔ naŋ yi o zie kyɛ bare o, ka o zeŋ a Yesu gbɛɛ puliŋ a su boma, ka o yɛŋ leɛ. Ka dambẽɛ̃ da kpɛ ba. 36 A balaŋ naŋ da nyɛ a, meŋ da manne la ko a nobɔ lɛ a naŋ da waa ka a dɔɔ na a kɔntɔmɔ naŋ da nyɔge, da nyɛ la sammo. 37 Lɛ la ka a nobɔ na zaa naŋ yi a Gadarene paaloŋ poɔ da yeli Yesu ka O yi ba zie, bonso dambẽɛ̃ da nyɔge ba la yaga lɛ. Lɛ la ka O da iri kpɛ a gbori te gɛrɛ. 38 A dɔɔ na a kɔntɔmɔ naŋ da yi o eŋɛ da sɔre O la ka O vɛŋ ka o be O zie. Kyɛ Yesu da bare o la ka o kuli kyɛ yeli, 39 “Leɛ kuli fo yiri a te manne lɛ Naaŋmen naŋ e ama zaa ko fo.” O da gaa la o gaa zie a te manne a teŋ na zaa poɔ bon na zaa Yesu naŋ e ko o. 40 A saŋ na Yesu naŋ da leɛ wa, nobɔ yaga da tuori O la, bonso ba zaa da kyɛllɛ O la. 41 Kyɛllɛ, ka dɔɔ kaŋ yuori naŋ da di Gyaerɔs naŋ da e a senagɔg neŋkpoŋ kaŋ da wa le Yesu gbɛɛ puliŋ a sɔre O ka O wa o yiri. 42 Bonso, o da taa la pɔɔyaa yenaa yoŋ naŋ e yuomo pie ne ayi, kyɛ o da boɔrɔ la ka o kpi. Yesu naŋ da gɛrɛ, a nobɔ da daara la taa O eŋɛ. 43 Pɔgɔ kaŋ zẽẽ naŋ da kyire yuomo pie ne ayi, ka o de o boma zaa a yɔɔ ko a baalonsamma kyɛ ba nyɛ sammo kaŋ zaa zie, 44 da iri tu la Yesu puoriŋ a te tɔ O kparo kpiiru. A pare na poɔ la, ka a o zẽẽ kyiruu da ŋmaa. 45 Ka Yesu da soore, “Aŋ la tɔ ma?” Ba zaa naŋ da kyiiri la, ka Pita ne balaŋ zaa naŋ be o zie da yeli, “Neŋkpoŋ, a nobɔ yaga la gyilli Fo a daara taa Fo eŋɛ, kyɛ ka Fo soore, ‘Aŋ la tɔ Ma?’ ” 46 Kyɛ ka Yesu yeli, “Neɛ kaŋ tɔ Ma la, bonso N bɔŋ la ka fannoo kaŋ yi la N zie.” 47 A pɔgɔ naŋ da nyɛ ka o yɛlɛ ba sɔgle, o da miine la kyɛ wa le O niŋe soɔ. Ka o yeli ko O a nobɔ zaa niŋe soɔ, a o naŋ tɔ O tɛgɛ, ne lɛ o naŋ da nyɛ sammo a pare na poɔ. 48 Lɛ la ka O da leɛ yeli ko a pɔgɔ, “N pɔɔyaa, taa sukyiri. A fo sagdeu saŋ fo la. Gɛrɛ ne `maaroŋ.” 49 Yesu naŋ da kyãã yele yɛlɛ la ka neɛ kaŋ da yi a senagɔg neŋkpoŋ yiri a wa yeli ko o, “A fo pɔɔyaa kpi la. Ta dɔɔnɔ a Wuliwullo.” 50 Kyɛ Yesu naŋ da woŋ a ŋaa la, ka O leɛ yeli ko o, “Ta zoro dambẽɛ̃, kyɛ deɛ sage de. O na nyɛ la sammo.” 51 O naŋ te kpɛ a yiri, O da ba sage ka neɛ zaa kpɛ ne O ka Pita, Gyems, Gyɔn, a laŋ ne a pɔglee saa ne o ma naane. 52 Ka a nobɔ zaa da kono kyɛ ŋmeɛrɛ kpɛlle, kyɛ ka O da yeli ko ba, “Yɛ ta kono. O ba kpi. O gbire la.” 53 Ka ba da la O, bonzuiŋ ba da bɔŋ ka o kpi la. 54 O naŋ wa digi ba zaa ka ba yi la, ka O nyɔge a pɔglee nu a boɔle o a yeli, “Pɔglee, iri!” 55 Ka o seɛ da leɛ wa, ka o ŋmore iri a pare na poɔ. Lɛ la ka Yesu yeli ka ba ko o bon kaŋ ka o di. 56 Ka o dɔgrebɔ nɔe da `maa. Kyɛ ka Yesu tere noɔre ko ba ka ba ta wa yele korɔ neɛ zaa bon na naŋ e.
91 Yesu naŋ da boɔle O tutuuribo pie ne bayi laŋ taa, O da ko ba la faŋ ne kpẽã ka ba na tõɔ̃ digi kɔntɔmɔ bare kyɛ na tõɔ̃ saŋ baaloŋ zaa. 2 O da toŋ ba la ka ba yi te kanne a Naaŋmen naaloŋ yelbiri kyɛ saŋ a baaleba. 3 O da yeli ko ba la: “Yɛ ta de bon zaa tu ne a sori. Yɛ ta de dateera, bee woɔ, bee boroboro, bee libie, bee kpare ayi. 4 Ka yɛnee wa kpɛ yiri kaŋ zaa poɔ, yɛ kpeɛrɛ be, kyɛ be la ka yɛ meŋ na leɛ yi. 5 Ka neɛ zaa ba wa tuori de yɛ, a saŋ na yɛ naŋ wa yi a teŋɛ na poɔ, yɛ piŋ a uuruŋ bare a yɛ gbɛɛ eŋɛ, ka a di danseɛ kyaare ne ba.” 6 Lɛ la ka ba yi a kpɛ tenne poɔ a kanna a yelnoore kyɛ meŋ saŋna nembaaleba zie na zaa ba naŋ gaa. 7 Ka Hɛrod, ba naa kaŋa, da woŋ yɛlɛ zaa O naŋ erɛ, ka buriburi da nyɔge o, bonzuiŋ nobɔ mine da yeli ka Gyɔn naŋ da kpi la leɛ yi a kuuni poɔ. 8 Ka ba mine yeli ka Elaigya leɛ sãã la, kyɛ ka ba mine meŋ yeli ka a Ŋmen-noɔr sobɔ kora na kaŋ la leɛ yi. 9 Kyɛ ka Hɛrod yeli, “N daŋ ŋmaa la Gyɔn zu bare, kyɛ ka aŋ meŋ la ka N wono O yɛlɛ ama?” O pãã da boɔrɔ la ka o nyɛ O. 10 A potuuribo naŋ wa leɛ wa, ba da wa manne la ko Yesu bon na zaa ba naŋ da e. Ka O da de ba yoŋ ka ba te gaa wɛgyaŋ poɔ naŋ peɛle teŋɛ kaŋ ba naŋ boɔlɔ Betsaida. 11 A nobɔ naŋ wa bɔŋ a ŋaa ka ba da tu O. O da tuori ba la kyɛ yeli ko ba a Naaŋmen naaloŋ yɛlɛ kyɛ da saŋ balaŋ naŋ taa baaloŋ a boɔrɔ sammo. 12 A zie naŋ da boɔrɔ ka o sɔɔ, a pie ne bayi da gaa la O zie a te yeli O, “Bare a nobɔ ka ba gaa te kpɛ a tenne ne a paaloŋ poɔ a te bɔ bondirii ane gaabo ziiri, bonso te be la wɛgyaŋ poɔ.” 13 Kyɛ O da yeli ko ba la, “Yɛ ko ba bon kaŋ ka ba di.” Ka ba leɛ yeli, “Te ba taa boroboro ka a zuo anuu ane zomɔ ayi yoŋ, see ka te gaa te da bondirii ko a nobɔ bama zaa.” 14 Bonso, a dɔbɔ da waa la turi anuu. Ka O da yeli ko O tutuuribo, “Yɛ vɛŋ ka ba zeŋ ziiri lezaayi ne pie pie.” 15 Lɛ la ka ba da e a lɛ, a vɛŋ ka ba zaa zeŋ. 16 Ka O pãã de a boroboro anuu ane a zomɔ ayi a gbole kaa sazu a puori, kyɛ ŋmaa a boroboro a de ko O tutuuribo ka ba de poŋ ko a nobɔ. 17 Ka ba zaa da di tege, kyɛ ka a bondi-ŋmaara naŋ kyɛre da paale pɛbilii pie ne ayi ka ba da wuo. 18 Saŋ kaŋ O yoŋ naŋ da puoro, ka O tutuuribo da be O zie. Ka O soore ba, “Aŋ la ka a nobɔ yeli ka N waa la?” 19 Ka ba da leɛ yeli, “Gyɔn, a Kõɔ̃ Suobu Terɛ, ka ba mine meŋ yeli ka Elaigya, kyɛ ka ba mine meŋ yeli ka a koroŋ saŋ Ŋmennoɔr sobɔ kaŋ na la leɛ iri wa.” 20 Ka O da soore ba, “Kyɛ yɛnee meŋ yeli ka aŋ la Ma?” Ka Pita leɛ yeli, “A Kristo naŋ yi Naaŋmen zie.” 21 Ka O da kpãã ba daadaa kyɛ tere noɔre ka ba ta wa yele a yɛlɛ ama korɔ neɛ kaŋ zaa, 22 a yeli, “A fere la ka a Nensaala Bidɔɔ nyɛ woore yɛlɛ yaga poɔ, ka a nembɛrɛ, a puoru neŋkponni ninderebe, ane a nɔbinna kaakaareba zagre O bare a ko O, kyɛ a beri ata daare, Naaŋmen na seŋ O la.” 23 Lɛ la ka O pãã da leɛ yeli ko ba, “Ka kaŋ zaa wa boɔrɔ ka o tu N puoriŋ, vɛŋ ka o kyiire omeŋɛ kyɛ tuo o dagara bebiri zaa, a tuuro Ma. 24 Bonso, neɛ na zaa naŋ boɔrɔ ka o faa o nyɔvore na bɔre o la bare, kyɛ neɛ na zaa naŋ bɔre o nyɔvore a Maa zuiŋ, na faa o la. 25 Bonso, boŋ tɔnɔ la ka neɛ na nyɛ ka onɔ wa nyɛ a donɛɛ zaa kyɛ ka omeŋɛ saŋ bee bɔre? 26 Bonso, neɛ na zaa naŋ zoro vi a Maa bee N yelbie zuiŋ, a Nensaala Bidɔɔ meŋ na nyɛ la vi o zuiŋ, ka Onɔ wa te wa Omeŋɛ eŋno poɔ ne O Sãã ane a malkere kyerete eŋno poɔ. 27 Kyɛ N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ba mine naŋ are kyɛ, kon nyɛ kũũ kyɛ gu ka ba wa te nyɛ a Naaŋmen naaloŋ.” 28 A seŋ beri anii saŋ a yɛlɛ ama puoriŋ la, ka O da de Pita, Gyɔn, ane Gyems a te do ne a taŋ kaŋ zu a te puori. 29 O naŋ da puoro la ka O niŋe waaloŋ da leɛ, ka O bonsuuri meŋ waa pelaa kyɛ nyegrɛ. 30 Kyɛ nyɛ, ka dɔbɔ bayi da yele yɛlɛ ne O. Bana da la Moses ane Elaigya. 31 Ba da sãã la ne eŋno a yeli O kũũ yɛlɛ na O naŋ da naa kpi Gyɛrosalɛm poɔ. 32 Kyɛ goɔŋ da kpɛ la Pita ane balaŋ naŋ da be O zie. Ba naŋ da wa iri a goɔŋ poɔ, ba da nyɛ la O eŋno ane a dɔbɔ bayi naŋ are ne O. 33 A da e la lɛ a saŋ na ba naŋ da bare O, ka Pita da yeli ko Yesu, “Neŋkpoŋ, a waa la velaa ka te be kyɛ. Vɛŋ ka te maale sɛgre ata. Fõõ so kaŋ, Moses meŋ kaŋ, ka Elaigya meŋ so kaŋ.” Kyɛ o da ba bɔŋ bon na o naŋ yeli. 34 O naŋ da yele a yɛlɛ ama la, ka zanzugo kaŋ da wa ligi pɔge ba, ka dambẽɛ̃ da nyɔge ba a saŋ na ba naŋ da kpɛ a zanzugo poɔ. 35 Ka kɔkɔre kaŋ da yi a zanzugo poɔ a yeli, “Aŋa la N Bidɔɔ N naŋ nɔŋ. Yɛ kyɛllɛ O.” 36 A kɔkɔre naŋ wa yeli baare, ba da nyɛ la ka Yesu yoŋ la be a be. Ba da e la gbili lɛ, kyɛ a bebie ana poɔ, ba da ba leɛ yeli ko neɛ kaŋ zaa bon na ba naŋ da nyɛ. 37 A bieo daare, ba naŋ yi a taŋa zu sigi wa la, ka nobɔ yaga da tuori O. 38 Kyɛ kyɛllɛ, dɔɔ kaŋ naŋ da poɔ a nobɔ poɔ da ŋmɛ la kpɛlle a yeli, “Wuliwullo, N sɔre fo la. Kaa n bidɔɔ zie, bonso o yoŋ la n bidɔgraa. 39 Sedɛgre kaŋ maŋ nyɔge o la, ka o ŋmeɛrɛ kpɛlle daadaa lɛ. A maŋ e o la ka gyemɛ nyɔge o ka o fuuro motaare o noɔre poɔ. A maŋ eŋ o la baaloŋ poɔ, kyɛ a maŋ e la tuo kyɛ ka a bare o. 40 N da sɔre la Fo tutuuribo ka ba digi o bare, kyɛ ba da ba tõɔ̃.” 41 Ka Yesu leɛ yeli, “Oo, yɛnee basagdeu ne yelbatori boorɔ deme. N na kɔɔre la yɛ zie a seŋ wolɔ? A na kɔɔre seŋ wolɔ ka N na di kannyiri yɛ zie? Taa a fo bidɔɔ wa ne kyɛ.” 42 O naŋ da waara la ka a kɔntɔn da ŋmɛ o lɔɔ a e ka o gyemɛ iri. Ka Yesu nyare a sedɛgre zu, a saŋ a bie, a leɛ de o ko o saa. 43 Ka ba nɔe zaa da `maa a Naaŋmen faŋkpoŋ zuiŋ. Ba zaa nɔe naŋ da `maa ne a bon na zaa Yesu naŋ da e, ka O da yeli ko a O tutuuribo, 44 “Yɛ vɛŋ ka a yelbie ama sigi kpɛ yɛ tobo poɔ, bonso, ba na nyɔge la a Nensaala Bidɔɔ a eŋ O a nensaala nuuri poɔ.” 45 Kyɛ ba da ba bɔŋ a yɛlɛ ama pare, ka a da sɔgle a ba zie ka ba kon bɔŋ a pare, kyɛ ba da zoro la dambẽɛ̃ ka ba soore O a yɛlɛ ama tɛgɛ. 46 Ka tagetaa yɛlɛ kaŋ da kpɛ ba poɔ, ka ba buo sobɔ la na e ba zaa kpoŋ sobɔ. 47 Yesu naŋ da bɔŋ a ba sukyie teɛroŋ la, ka O de bibilee kaŋ a vɛŋ ka o are O lombori eŋɛ. 48 Ka O da yeli ko ba, “Neɛ na zaa naŋ na tuori de a bibilee ŋa a N yuori eŋɛ, meŋ tuori de Ma la. Kyɛ neɛ na zaa naŋ na tuori de Ma, meŋ tuori de la a Sobɔ na naŋ toŋ Ma. Bonso, a neɛ na naŋ waa a bile a yɛ zaa poɔ, onɔ la na e a kpoŋ sobɔ.” 49 Ka Gyɔn leɛ yeli, “Neŋkpoŋ, te nyɛ la neɛ kaŋ, ka o digre kɔntɔmɔ bara a Fo yuori eŋɛ, ka te da yeli o ka o ta e a lɛ, bonzuiŋ o ba tuuro te.” 50 Ka Yesu da yeli ko o, “Yɛ ta pigi o sori, bonzuiŋ neɛ na naŋ ba kyaare te, e la te kaŋ.” 51 A saŋ naŋ da ta la ka ba de O ka O do, O da moɔ la nimiri nare ka O gaa Gyɛrosalɛm. 52 O da toŋ la tontoneba ka ba de O niŋe; kyɛ ba naŋ da gaa, ba da te kpɛ la Samaria deme teŋɛ kaŋ poɔ a na maale a zie ko O. 53 Kyɛ a be nobɔ da ba tuori O, bonso O nimiri da moɔ la ka O gaa Gyɛrosalɛm. 54 O potuuribo Gyems ane Gyɔn naŋ da nyɛ a ŋaa la, ka ba da yeli, “Daŋna, Fo boɔrɔ la ka te tere noɔre ka vũũ yi sazu wa a wa di ba a seŋ lɛ Elaigya naŋ da e?” 55 Ka O leɛ nyare ba zu kyɛ yeli, “Yɛ ba bɔŋ seɛ buo zie la ka yɛ yi. 56 Bonso, a Nensaala Bidɔɔ da ba wa ka O wa saŋ nensaala nyɔvore bare, kyɛ O wa la ka O faa ba.” Lɛ ka ba leɛ gaa tembile kaŋ poɔ. 57 A saŋ na ba naŋ da tu a sori la, ka neɛ kaŋ da yeli ko O, “Daŋna, N na tu Fo la gaa zie na zaa Fo naŋ na gaa.” 58 Ka Yesu yeli ko o, “Mobaare taa la bogri, ka sazu nuulii taa kyogri, kyɛ a Nensaala Bidɔɔ ba taa zie na biŋ O zu.” 59 Kyɛ ka O pãã leɛ yeli kaŋ, “Tuuro Ma!” Ka o yeli, “Daŋna, bare ma ka N daŋ de wẽɛ̃ gaa te ũũ n saa.” 60 Ka Yesu yeli ko o, “Vɛŋ ka kuuni ũũ bamenne kuuni, kyɛ ka fo gaa te kanne a Naaŋmen naaloŋ.” 61 Ka kaŋ meŋ yeli, “Daŋna, N na tu Fo la, kyɛ vɛŋ ka N daŋ de wẽɛ̃ gaa te puori balaŋ zaa naŋ be n yiri poɔ, a pãã bare ba.” 62 Ka Yesu yeli ko o, “Neɛ kyebe naŋ de o nu eŋ kɔɔbo boma poɔ, kyɛ leɛ kaara puori, na seŋ ne a Naaŋmen naaloŋ.”
101 Ama zaa naŋ wa tɔle la, ka a Daŋna meŋ la iri ba mine lezaata ne pie, a toŋ ba bayi bayi O niŋe soɔ tenne zaa poɔ ane benee zaa O naŋ da boɔrɔ ka O gaa. 2 Ka O pãã yeli ko ba, “A bonkyeɛre sereŋ waa la yaga, kyɛ a tontoneba waa la belaŋ lɛ. A lɛ poɔ, yɛ sɔre a kyeɛbo Daŋna, ka O toŋ tontoneba, ka ba yi te kpɛ a O kyeɛbo poɔ. 3 Yɛ gɛrɛ yɛ gaabo zie. Yɛ kyɛllɛ, N toŋ yɛ la ka yɛ yi a na pebilii gboŋgboe poɔ. 4 Yɛ ta taa libie woɔ, bee woɔ zaa, bee nɔɔteɛ, kyɛ ta puori neɛ zaa a sobiri poɔ. 5 “Kyɛ ka yɛnee wa kpɛ yiri kaŋ zaa, yɛ piili yeli, ‘`Maaroŋ be a yiri ŋa poɔ.’ 6 Ka `maaroŋ bidɔɔ wa bebe, yɛ `maaroŋ na pɛnne la a be, ka lɛ naane a na leɛ wa la yɛ zie. 7 Kyɛ yɛ be a yiri na poɔ a dire kyɛ nyuuro bon na zaa ba naŋ ko yɛ, bonso, a tontonɔ seŋ la o yɔɔre. Yɛ ta yoɔrɔ yie. 8 “Yɛnee wa kpɛ teŋɛ kaŋ zaa, ka ba naŋ wa tuori yɛ, yɛ di bon na zaa ba naŋ biŋ yɛ niŋe soɔ. 9 Yɛ saŋ a baaleba na zaa naŋ be a be, kyɛ yeli ko ba, ‘A Naaŋmen naaloŋ peɛle yɛ la!’ 10 Kyɛ ka yɛnee wa kpɛ teŋɛ kaŋ zaa poɔ, ka ba naŋ ba wa tuori yɛ, yɛ gɛrɛ yɛ gaabo zie kyɛ kpɛ a teŋ ŋa foɔle poɔ a yeli, 11 ‘A yɛ teŋɛ uuruŋ zaa naŋ tɔ te, te meele a la eŋ yɛ. Ane a lɛ zaa, yɛ bɔŋ a ŋaa, ka a Naaŋmen naaloŋ peɛle yɛ la.’ 12 Kyɛ N yeli ko yɛ la, a na waa la mɔlɛ a bebiri na poɔ ko Sodom gaŋ a teŋɛ na. 13 “Yɛlɛ nyɔge la fõõ Korazin! Yɛlɛ nyɔge la fõõ Betsaida! Bonso, ka a toŋkpeɛne na ba naŋ da toŋ a yɛ zie meŋ da toŋ Taiya ane Sidon poɔ, ba da naa leɛ la ba teɛroŋ koroŋ zaa kyɛ su boɔre wagyɛre a zeŋ ne tampɛloŋ poɔ. 14 Kyɛ a na waa la mɔlɛ ko Taiya ane Sidon a sɛrɛɛ diu daare a gaŋ yɛ. 15 Kyɛ fõõ Kaperneom, naŋ do a sazu, ba na de fo la a sigi ne a kuuni zie. 16 “Onɔ naŋ kyɛllɛ yɛ, meŋ kyɛllɛ Ma la, kyɛ onɔ naŋ ba eŋnɛ yɛ, meŋ ba eŋnɛ Ma. Kyɛ onɔ naŋ ba eŋnɛ Ma, meŋ ba eŋnɛ a Sobɔ na naŋ toŋ Ma.” 17 Ka a lezaata ne pie leɛ wa ne noɔ a yele, “Daŋna, a kɔntɔmɔ meŋ sigri la bamenne ko te a Fo yuori eŋɛ.” 18 Ka O da yeli ko ba, “N nyɛ la Setaana ka o yi tenvelaa le a na saa naŋ nyegre. 19 Kyɛ kyɛllɛ, N ko yɛ la faŋ ka yɛ na tõɔ̃ do nɛbe weere, ane nanne, ane a dɔndɔmɔ fannoo zaa, kyɛ bon zaa kon bɔŋ eŋ yɛ baaloŋ. 20 Ane lɛ zaa, yɛ ta kyellɛ a yɛlɛ ŋa poɔ ka a sefaare sigri la amenne ko yɛ. Kyɛ yɛ kyellɛ, bonzuiŋ Naaŋmen ŋmaa la yɛ yoe biŋ tenvela gane poɔ.” 21 A gogo na poɔ, Yesu da kyellɛ la a Seɛ eŋɛ kyɛ yeli, “N pugi Fo la N Saa, tenvelaa ane teŋɛ zu Daŋna, Fo naŋ sɔgle a yɛlɛ ama a yɛŋ bɔŋnebɔ ne a nyaane deme zie kyɛ vɛŋ ka a sãã a bibilii zie. Oo, N Saa, bonso, a ŋaa waa la velaa a Fo niŋe soɔ. 22 “N Saa de la boma zaa ko Ma. Neɛ zaa ba bɔŋ sobɔ na a Bidɔɔ naŋ e, ka a Saa yoŋ naane. Neɛ zaa ba bɔŋ sobɔ na a Saa naŋ e, ka a Bidɔɔ yoŋ naane ane a sobɔ na zie a Bidɔɔ naŋ sage ka O sãã.” 23 Ka O da leɛ kyaare O tutuuribo a yeli ko ba yoŋ, “Maaloo be la a nimie na naŋ nyɛ bon na yɛ naŋ nyɛ. 24 Bonzuiŋ, N yele la korɔ yɛ ka Ŋmen-noɔr deme ane namine yaga da boɔrɔ la ka ba nyɛ a bon na yɛ naŋ nyɛ, kyɛ ba da ba nyɛ a, kyɛ woŋ a bon na yɛ naŋ woŋ kyɛ ba da ba woŋ a.” 25 Nɔbɔŋnɔ kaŋ iri are a boɔrɔ ka o gyenne O a yele, “Neŋkpoŋ, wolɔ ka N na e a di a nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare gbandiruu?” 26 Ka O yeli ko o, “Boŋ la ka ba ŋmaa biŋ a nɔbinnaa poɔ? Wolɔ la ka fo maŋ sɔre a?” 27 Ka O leɛ yeli, “Nɔnɔ a Daŋna fo Naaŋmen ne fo sukyiri zaa, ne fo vooroŋ zaa, ne fo kpeɛŋaa zaa, ane fo teɛroŋ zaa, kyɛ nɔnɔ fo laŋkpeɛrɛ seŋ fomeŋɛ.” 28 Ka O yeli ko o, “Fo tere la a noɔre velaa. Erɛ a ama, kyɛ fo na voorɔ la.” 29 Kyɛ o da boɔrɔ la ka o wuli ka o deme da kpɛ la a soore Yesu, “Aŋ la n laŋkpeɛrɛ?” 30 Ka Yesu leɛ yeli: “Dɔɔ kaŋ da yi la Gyɛrosalɛm a sigre Gyɛreko a te le nannyigri nuuri poɔ, ka ba da faa o bonsuuri a eŋ o baaloŋ kyɛ te gɛrɛ kyɛ bare o ka o gaŋ a be a kyɛre fẽẽ na kpi. 31 Ka a da waa ka puoru neŋkpoŋ kaŋ da tuuro a sori na poɔ. Kyɛ o naŋ da wa nyɛ o, o da leɛ tu la soyuo te tɔle. 32 Lɛ meŋ la, Lɛve dɔɔ kaŋ, o naŋ wa ta o zie, ka o da are kaa o, kyɛ meŋ leɛ tu soyuo tɔle. 33 Kyɛ Samaria dɔɔ kaŋ naŋ tu a sori na, da wa ta la a zie na o naŋ be. O naŋ wa nyɛ o la, ka o da taa nimibaaloŋ ne o. 34 Ka o da sɛre ta o zie a te `leŋ a o felɛ ne nate-pɛmɛ, kyɛ kyiri kãã ne tewɔmɔ dãã eŋ a, a de o dɔgle a omeŋɛ boŋo zu, a taa o gaa ne a saama yiri a te kaa o. 35 A bieo daare, o naŋ da gɛrɛ la, ka o da iri denari ayi ko a saama yiguuro, kyɛ yeli ko o, ‘Kaara o velaa. Kyɛ bon na zaa naŋ zuo lɛ fo naŋ wa saŋ o eŋɛ, ka Maa wa leɛ wa, N na leɛ yɔɔ fo la.’ 36 “A nobɔ bama bata poɔ, buo la ka fo teɛre ka o e la laŋkpeɛrɛ tasobɔ ko a sobɔ na naŋ le a nannyigri nuuri poɔ?” 37 Ka o yeli, “A neɛ na naŋ taa nyonono ko o.” Lɛ la ka Yesu yeli ko o, “Gɛrɛ a te erɛ a lɛ.” 38 A saŋ na ba naŋ da gɛrɛ la, ka O kpɛ tembile kaŋ poɔ. Ka pɔgɔ kaŋ yuori naŋ di Marta tuori O ka O kpɛ o yiri. 39 Ka o da taa o yɔɔpɔgɔ, ka o yuori da di Maria, ka o da zeŋ Yesu gbɛɛ puliŋ a kyɛllɛ O yelbiri. 40 Kyɛ Marta da bale la yaga ne a tomɔ, ka o da gaa O zie a te yeli, “Daŋna, Fo ba nyɛ lɛ n yɔɔpɔgɔ naŋ bare ma ka N tonɔ N yoŋ. Yeli o ka o wa soŋ ma.” 41 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Marta, Marta, fo taa la teɛroŋ ne dɔɔne yɛlɛ yaga poɔ, 42 kyɛ yelfera bonyenaa la bebe. Maria iri la a bon na naŋ e velaa, kyɛ kaŋ zaa kon bɔŋ leɛ de o yi o zie.”
111 A saŋ na Yesu naŋ da puoro zie kaŋ poɔ kyɛ wa baare la, ka O tutuuribo kaŋ yeli ko O, “Daŋna, wuli te lɛ te naŋ na maŋ puori, a na Gyɔn meŋ naŋ da wuli o tutuuribo.” 2 Ka O yeli ko ba, “Ka yɛnee wa puoro, yɛ maŋ yeli ka: “ ‘Te Saa naŋ be tenvelaa poɔ, ka Fo yuori waa soŋ, ka Fo naaloŋ wa, ka Fo boɔbo e a teŋɛ zu a na a naŋ e a tenvelaa meŋ poɔ. 3 Ko te a bebiri ŋa boroboro ka a seŋ te. 4 Di te yelbebe suuri ko te, bonso, te meŋ maŋ di la suuri ko neɛ na zaa naŋ di sama a te zie. Ta vɛŋ ka te kpɛ gyennoo poɔ, kyɛ iri te yi faaloŋ poɔ.’ ” 5 Ka O yeli ko ba, “Yɛ buo sobɔ la na taa o ba, a gaa o zie zipoŋ sentaa a te yeli ko o, ‘N ba, pɛŋ ma boroboro ata, 6 bonso n ba kaŋ yi la sori wa n zie, kyɛ N ba taa bon zaa na ko o.’ 7 “Ka onɔ naŋ be a die poɔ na sage kyɛ yeli, ‘Ta dɔɔnɔ ma. A dendɔre pɔge la, ka n bibiiri laŋ ne ma a n gado zu. N kon bɔŋ iri a de ko fo.’ 8 N yeli ko yɛ la, ne lɛ o naŋ kon iri a de ko o, o naŋ e o ba zuiŋ, kyɛ a o yelferaa zuiŋ, o na iri la a de ko o lɛnɛɛ zaa o naŋ boɔrɔ. 9 “Lɛ la ka N yeli ko yɛ: Sɔre. Ba na ko yɛ la. Bɔ. Yɛ na nyɛ la. Ŋmɛ a dendɔre. Ba na yuo la ko yɛ. 10 Bonso neɛ zaa naŋ sɔrɔ, maŋ nyɛ la; a neɛ na naŋ boɔrɔ, maŋ nyɛ la; ka a kaŋ na meŋ naŋ ŋmeɛrɛ a dendɔre, ba na yuo la ko o. 11 “Ka bidɔɔ wa sɔre boroboro a yɛ kaŋ zaa naŋ waa o saa zie, o na ko o la kuuri bee? Bee ka o naŋ wa sɔre zom, o na bare la a zom kyɛ leɛ de waabo ko o bee? 12 Bee ka o sɔre gyɛle, o na de la naŋ ko o bee? 13 Ka yɛnee pãã naŋ e efaare deme wa bɔŋ lɛ yɛ naŋ na maŋ ko yɛ biiri kyɔgtaveɛle, wolɔ la ka a pãã na seŋ ka a yɛ tenvela Saa na de a Sekyerete ko balaŋ naŋ sɔre O?” 14 O da digi la kɔntɔn kaŋ bare, ka o noɔre da pɔge. Lɛ la ka a da waa ka a kɔntɔn naŋ yi baare, ka a gbara da yeli yɛlɛ ka a nobɔ zaa nɔe da `maa. 15 Ka ba mine da yeli, “O maŋ digre la kɔntɔmɔ bara a yi Beɛlzɛbob, a kɔntɔmɔ zikaara zie.” 16 Ka ba mine naŋ da gyenne O, da sɔre O ka O ko ba manno kaŋ naŋ yi tenvelaa. 17 Kyɛ O naŋ da bɔŋ a ba teɛroŋ la, ka O pãã yeli ko ba, “Naaloŋ na zaa naŋ poŋ kyaare ne omeŋɛ na nyɛ la saŋnaa, ka yiri kaŋ zaa meŋ naŋ poŋ kyaare ne omeŋɛ meŋ na le la. 18 Ka Setaana meŋ wa poŋ kyaare ne omeŋɛ, wolɔ ka o naaloŋ na are? N yeli la a ŋaa bonzuiŋ, yɛ yeli ka Beɛlzɛbob zie la ka N maŋ digi kɔntɔmɔ bare. 19 Kyɛ ka Maa wa digi kɔntɔmɔ bare ka a yi Beɛlzɛbob zie, aŋ meŋ zie la ka yɛ bidɔbɔ digi a bare? A lɛ poɔ, ba na e la yɛ sɛrɛɛ direbe. 20 Kyɛ ka Maa digi kɔntɔmɔ bare ane Naaŋmen nubiri, bonnoŋ kyebe ka a Naaŋmen naaloŋ wa la yɛ zie. 21 “Ka dɔɔkpẽã wa kyɔgre gu o yiri, o boma zaa na gaŋ la ne `maaroŋ. 22 Kyɛ ka neɛ kaŋ naŋ taa faŋ gaŋ o wa nyɔge o, o na tõɔ̃ o la. O na faa la o zɔɔzɔɔ boma na zaa o naŋ da dɛlle, kyɛ poŋ o yiri boma zaa. 23 “Onɔ naŋ ba be N zie, kyaare Ma la, kyɛ onɔ naŋ ba laŋ wuo ne Ma yaara a la bara. 24 “Ka a sedɛgre wa yi neɛ eŋɛ, o maŋ tu la zikuoni a boɔrɔ pɛnnoo zie. Kyɛ ka o naŋ ba nyɛ kaŋ zaa, ka o yeli, ‘N na leɛ kuli la a yiri na poɔ N naŋ yi.’ 25 Onɔ wa te wa, o maŋ nyɛ la ka ba peere a yiri a maale boma zaa biŋ velaa. 26 Lɛ ka o pãã maŋ gaa la te de seere ayopõĩ naŋ taa potuoluŋ gaŋ omeŋɛ ka a kpɛ te kpɛerɛ be. Kyɛ a neɛ na waaloŋ, a baaraa zaa, maŋ leɛ waa la faa gaŋ lɛ o naŋ da waa.” 27 A saŋ na O naŋ da yeli a yɛlɛ ama la, ka pɔgɔ kaŋ naŋ be a nobɔ poɔ da duori o kɔkɔre kyɛ yeli ko O, “Maaloo be la a vore na naŋ dɔge Fo ane a berɛ na Fo naŋ da ɛnne zie.” 28 Ka O yeli, “A ba e zirii, kyɛ maaloo be la balaŋ naŋ woŋ a Naaŋmen yelbiri a de a taa velaa.” 29 A nobɔ naŋ da kpaare laŋ taa, ka O da piili yele, “Potuo boorɔ deme la bama. Ba boɔrɔ la yelseɛle manno kaŋ, kyɛ mannoo zaa ba terɛ korɔ ba ka Gyona, a Ŋmen-noɔr sobɔ mannoo naane. 30 A na Gyona naŋ da waa mannoo ko a Nenɛva deme, lɛ la ka a Nensaala Bidɔɔ meŋ na waa ko a boorɔ ŋa deme. 31 A pare deme Pɔɔnaa na iri la are kyaare ne a boorɔ ŋa dɔbɔ a sɛrɛɛ diu daare a saŋ ba bare, bonso, o yi la a teŋɛ baara zie ka o wa woŋ Solomon yɛŋ. Kyɛ kyɛllɛ, kaŋ na naŋ zuo Solomon be la kyɛ. 32 Nenɛva dɔbɔ na iri la are kyaare ne a boorɔ ŋa deme a sɛrɛɛ diu daare a saŋ ba bare, bonso ba da leɛ la ba teɛroŋ Gyona kannoo zuiŋ. Kyɛ kyɛllɛ, kaŋ na naŋ zuo Gyona be la kyɛ. 33 “Neɛ kyebe na nyege kanea a de biŋ zisɔglaa poɔ bee biŋ o a peɛ puliŋ. Kyɛ o maŋ de biŋ la o aroo zie naŋ do ka balaŋ naŋ kpeɛrɛ waara na tõɔ̃ nyɛrɛ a kyãã. 34 A eŋgan kanea la a nimiri. A lɛ poɔ, ka fo nimiri wa waa velaa, fo eŋgan zaa meŋ na paale la o zaa ne kyãã. Kyɛ ka fo nimiri waa faa, fo eŋgan zaa meŋ na paale la o zaa ne lige. 35 Lɛ poɔ, gu fomeŋɛ velaa, ka a kyãã naŋ be fo zie, ka o ta waa lige. 36 Ka fo eŋgan wa paale o zaa ne kyãã, ka o zie kaŋ zaa ba be lige poɔ, a eŋgan zaa na taa la kyãã a seŋ lɛ kanea kyãã naŋ maŋ nyegrɛ ko fo kyãã.” 37 O naŋ da yeli a yɛlɛ ama la, ka Farasi neɛ kaŋ wa sɔre O ka O laŋ di ne o. Lɛ la ka O da gaa te zeŋ a na di. 38 Kyɛ a Farasi dɔɔ naŋ wa nyɛ ka O ba pɛge kyɛ dire, o noɔre da `maa la. 39 Ka a Daŋna da yeli ko o, “A yɛnee Farasi deme maŋ pɛge la a kɔp ne a laa puori, kyɛ yɛ poore maŋ paale la ne diŋmoremo ne potuoluŋ. 40 Yɛnee dambol deme, a sobɔ naŋ maale a bon na naŋ be a puori naane maale a bon na naŋ be a poɔ bee? 41 Kyɛ yɛ pãã tere ko a naŋ deme a boma yɛ naŋ taa. Kyɛ nyɛ, boma zaa na waa la bompɛgre yɛ zie. 42 “Kyɛ yɛlɛ nyɔge yɛ la, yɛnee Farasi deme! Bonso, yɛ maŋ tere la minti ne ruu ne zɛvaare kaŋ zaa ziiri pie sobɔ, kyɛ tɔle a sɛrɛɛ diu ane a Naaŋmen nɔmmo bare. A seŋ ka yɛ da e a ama kyɛ ta bare a kaŋ ka a ba e. 43 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la, yɛnee Farasi deme! Bonso, yɛ nɔŋ la a dakogri naŋ do a senagɔgre poore ane puoritaa a daa poore. 44 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la, yɛnee nɔbinna kaakaareba ane Farasi deme, yɛnee melmelebɛ! Bonso, yɛ waa la a na yare naŋ ba sãã, kyɛ ka a nobɔ na naŋ kyene a zu ba bɔŋ ka a bebe.” 45 Ka a nɔbɔŋnɔ kaŋ leɛ yeli ko O, “Wuliwullo, Fo naŋ yele a yɛlɛ ama, Fo meŋ toorɔ te la zomɔ.” 46 Ka O yeli, “Yɛlɛ nyɔge yɛ la, yɛnee nɔbɔŋnebɔ! Bonso, yɛ maŋ tuo la nobɔ tuori na ba naŋ kon bɔŋ tuo. Kyɛ yɛmenne ba sagra na tɔ a ne yɛ nubiri kaŋ zaa. 47 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la! Bonso, yɛ mɛ la a Ŋmen-noɔr deme yabogri, yɛmenne saamine naŋ da ko. 48 Yelmeŋɛ, yɛ di la danseɛloŋ ka yɛ sage ne la a yɛ saamine a ba eroŋ zaa poɔ, bonso bana meŋɛ la da ko ba, kyɛ ka yɛ meŋ mɛ a ba yabogri. 49 A lɛ poɔ, a Naaŋmen yɛŋ meŋ yeli la, ‘N na toŋ la Ŋmen-noɔr deme ane potuuribo ba zie, kyɛ ba mine, ba na ko ba la kyɛ dɔgre ba mine.’ 50 A lɛ pãã, a Ŋmen-noɔr deme zaa zẽẽ naŋ da kyiri a yi a teŋɛ biŋnu saŋ, ama zaa na dɔgle a boorɔ ŋa deme zuri, 51 a piili ne Abel zẽẽ te ta Zakaria zẽẽ. Onɔ la da kpi a altar ne a Ŋmen yiri senselensoɔ. N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ama zaa na wa la a boorɔ ŋa nobɔ zie. 52 “Yɛlɛ nyɔge yɛ la, yɛnee nɔbɔŋnebɔ! Bonso yɛ de la a bɔmmo saafebir yi ne. Yɛ kon kpɛ yɛmenne, kyɛ balaŋ naŋ boɔrɔ kpeɛbo, yɛ da maŋ pigi la ba sori.” 53 O naŋ da yeli a yɛlɛ ama ko ba la, ka a nɔbinna kaakaareba ane a Farasi deme a piili nyare O zu, a boɔrɔ ka ba ŋmɛ nɔkpeɛne ne O yelyaga zuiŋ. 54 Ba da gu O la a boɔrɔ ka ba nyɔge O yɛlɛ kaŋ O naŋ na yeli eŋɛ, ka ba tõɔ̃ eŋ O saŋna kaŋ poɔ.
121 A saŋ na poɔ, nobɔ yaga neɛ naŋ kon tõɔ̃ sɔre, da laŋ la taa a ŋmaa gyilli a nɛbrɛ taa a be. O da piili yeli ko la O tutuuribo: “Yɛ bɔŋ velaa a Farasi deme belɛ naŋ e melmeloo. 2 Bonso, bon zaa naŋ pɔge kyebe naŋ kon bɔŋ sãã, bee sɔgle ka neɛ kon wa bɔŋ. 3 A lɛ poɔ, bon na zaa yɛ naŋ yeli lige poɔ, ba na woŋ o la kyaane poɔ. Kyɛ ka yɛlɛ na yɛ naŋ waale tobo eŋɛ die poɔ, ba na kanne o la a yie zu. 4 “Kyɛ ka N yeli ko yɛ, N bamine, yɛ ta zoro a balaŋ naŋ maŋ ko a eŋgan dambẽɛ̃, kyɛ a yi a lɛ puoriŋ, a ba taa eroŋ kaŋ zaa ba naŋ na tõɔ̃ e. 5 Kyɛ N na wuli yɛ la kaŋ na yɛ naŋ na zoro. Yɛ zoro a neɛ na naŋ na ko yɛ baare a taa faŋ a na lɔɔ yɛ eŋ tenfaa poɔ. Oo, N yeli ko yɛ la, yɛ zoro o. 6 Ba ba koɔra gbanloɔre anuu kobo ayi? Kyɛ Naaŋmen ba yinni a kaŋ zaa. 7 Kyɛ a kɔɔloŋ zaa yɛ zu eŋɛ, O sɔre la a zaa. A lɛ poɔ, yɛ ta zoro dambẽɛ̃. Yɛ taa la tɔnɔ gaŋ gbanloɔre yaga. 8 “N la leɛ yeli ko yɛ la, neɛ na zaa naŋ na sage ka o bɔŋ Ma la nobɔ niŋe soɔ, a Nensaala Bidɔɔ meŋ na sage ka O bɔŋ o la a Naaŋmen malkere niŋe soɔ. 9 Kyɛ neɛ na naŋ kon sage ka o bɔŋ Ma la nobɔ niŋe soɔ, N meŋ kon sage ka N bɔŋ o la a Naaŋmen malkere niŋe soɔ. 10 Kyɛ neɛ na zaa naŋ na yeli yelbiri kyaare ne a Nensaala Bidɔɔ, o na nyɛ la suuri diteroo, kyɛ a sobɔ na naŋ yeli yelfaare kyaare ne a Sekyerete, o kon nyɛ suuri diteroo. 11 “Ka ba naŋ wa taa yɛ gaa ne a senagɔgre poore ane sɛrɛɛ direbe ane zikaareba zie, ta taa teɛroŋ zaa ne lɛ bee noɔre na yɛ naŋ na iri bee bon na yɛ naŋ na yeli. 12 Bonso, a Sekyerete na wuli yɛ la a gogo na poɔ lɛ a naŋ seŋ ka yɛ yeli.” 13 Ka kaŋ naŋ yi a nobɔ poɔ da yeli ko O, “Wuliwullo, yeli n yɔɔ ka o poŋ a gbannoŋ boma ne ma.” 14 Ka Yesu da yeli ko o, “Dɔɔ, aŋ la biŋ Ma ka N dire sɛrɛɛ bee maala yɛ yɛlɛ?” 15 Ka O pãã da yeli ko ba, “Yɛ kaara velaa a gu yɛmenne a yɛ taaba boma miinuu poɔ, bonso, neɛ zaa nyɔvore ba be boma na zaa o naŋ taa zie.” 16 Ka O da lɔɔ sokpare ko ba a yeli, “Dɔɔtara kaŋ weɛ da maŋ wɔŋ la wɔmɔ yaga. 17 Ka o teɛre ko omeŋɛ a yeli, ‘Wolɔ ka N na e? N ba taa zie na biŋ n bombie.’ 18 “Ka o da yeli, ‘N na e la a ŋaa. N na ŋmɛre la n bugri zaa a leɛ mɛ a, ka a waa kpoŋ gaŋ lɛ. A poɔ la ka N na eŋ n bombie ne n bonveɛle zaa. 19 Kyɛ N na yeli ko la mmeŋɛ vooroŋ, “Vooroŋ, fo taa la bonveɛle yaga naŋ biŋ gu yuomo yaga. Zeŋ pɛnnɛ, dire, nyuuro, a nyɛrɛ popeɛloŋ.” ’ 20 “Kyɛ ka Naaŋmen yeli ko o, ‘Fõõ damboli ŋa! A tensoɔ ŋa fo vooroŋ na yi la fo zie, kyɛ aŋ soobo na la a boma ama zaa fo naŋ maale biŋ?’ 21 “Lɛ meŋ la onɔ naŋ biŋ naaloŋ boma omeŋɛ zie, kyɛ ba taa naaloŋ boma Naaŋmen zie.” 22 Ka O yeli ko O tutuuribo, “A lɛ poɔ, N yeli ko yɛ la, yɛ ta teɛrɛ yɛ nyɔvore yɛlɛ, ane bon na yɛ naŋ na di. Yɛ ta teɛre a yɛ eŋgan yɛlɛ ne a bon na yɛ naŋ na su. 23 Nyɔvore gaŋ la bondirii, ka eŋgane meŋ gaŋ bonsuuri. 24 Kaa nyɛ a galeŋgaare. A ba maŋ bore bee kyɛ. A meŋ ba taa yiri na biŋ bombie bee bugo, kyɛ Naaŋmen guolo a la. Tɔnɔ awolɔ la ka yɛ taa gaŋ a sazu bon-agre? 25 Kyɛ yɛ buo sobɔ la, a o teɛroŋ poɔ na tõɔ̃ kare zuo lɛ o naŋ kare seŋ? 26 Ka yɛnee pãã kon tõɔ̃ e yɛlɛ na naŋ e bile, wolɔ la ka yɛ miine ne a kyɛllɛ na zaa? 27 “Nyɛ lɛ tepoore naŋ maŋ buli a baa. A ba maŋ toŋ tomɔ bee pilli sumiri. Kyɛ N yeli ko yɛ la, ka Solomon ne o veɛloŋ zaa, o da ba su boma a na ama kaŋ zaa. 28 Ka Naaŋmen maŋ ko moɔ boma bonsuuri ana naŋ bebe zenɛ a weɛ poɔ, kyɛ ka bieo ba lɔɔ a eŋ vũũ poɔ, wolɔ ka O na leɛ ko yɛ bonsuuri seŋ, yɛnee sagdeu bile deme? 29 Kyɛ yɛ ta maŋ boɔrɔ bon na yɛ naŋ na di bee bon na yɛ naŋ na nyu bee bonnɔ a yɛ teɛroŋ poɔ. 30 Bonso, ama zaa la ka a tendaa deme zaa maŋ boɔrɔ, kyɛ yɛ Saa bɔŋ la ka yɛ boɔrɔ la a boma ama. 31 Kyɛ yɛ bɔ a Naaŋmen naaloŋ, kyɛ O pãã na de la ama zaa eŋ poɔ yɛ. 32 “Ta zoro dambẽɛ̃, peere naŋ ba waa yaga, bonso yɛ Saa poɔ pɛle la ka O ko yɛ a naaloŋ. 33 Yɛ koɔre a boma na zaa yɛ naŋ taa kyɛ de tere ko nembaaleba. Yɛ maale warewoore naŋ kon bɔŋ kore a ko yɛmenne, naboma naŋ kon bɔŋ baare a sazu tenvelaa poɔ. Nannyige zaa kon bɔŋ kpɛ a be, bee ka mɔɔre saŋ a bare. 34 Bonso, be a yɛ naboma naŋ be, be la ka yɛ sukyiri meŋ na be. 35 “Yɛ `leŋ yɛ seere ne bɛlɛnte, ka yɛ kaneane meŋ dire ne vũũ. 36 Yɛ waa a na dɔbɔ naŋ kyɛllɛ ba neŋkpoŋ naŋ na yi a kultaa tigri zie wa, kyɛ ka onɔ wa ŋmɛ a pane, ka ba yuo o wiẽũ lɛ ka o kpɛ. 37 Maaloo na be la a tontoneba balaŋ a neŋkpoŋ naŋ wa nyɛ ka ba nare guuro. Yelmeŋɛ ka N yeli ko yɛ, o na `leŋ o seɛ, kyɛ e ka ba zeŋ a di, kyɛ pãã wa de bondirii ko ba ka ba di. 38 Kyɛ ka onɔ wa leɛ wa a yiri guuru ayi sobɔ bee ata sobɔ saŋ, kyɛ wa nyɛ ka ba erɛ a lɛ, maaloo na be la a tontoneba bama zie. 39 Kyɛ yɛ bɔŋ a ŋaa, ka a yidandɔɔ da bɔŋ a gogo na a nannyige naŋ na wa, o da naa gu la, a ta vɛŋ ka o ŋmɛre o yiri a kpɛ. 40 A lɛ poɔ, yɛ meŋ kyɔgre gu, bonso, a gogo na poɔ yɛ naŋ ba teɛrɛ, a Nensaala Bidɔɔ na wa la.” 41 Ka Pita yeli ko O, “Daŋna, Fo lɔɔ la sokpare ŋa ko te yoŋ bee a nobɔ zaa la?” 42 Ka a Daŋna yeli, “Aŋ pãã la a yelmennoo ne a yɛŋ tontombie na o daŋna naŋ eŋ ka o kaara a tontoneba zaa a o yiri poɔ, a korɔ ba ba bondirii pommu ka a saŋ wa ta? 43 Maaloo na be la a tontonɔ ŋa zie, ka o daŋna wa leɛ wa nyɛ o ka o erɛ lɛ. 44 N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, o na eŋ o la ka o e o boma zaa kaara. 45 Kyɛ ka a tontonɔ na wa yeli o sukyiri poɔ ‘N daŋna kɔɔre la,’ kyɛ piili ŋmeɛrɛ a dɔɔtontoneba ane a pɔɔtontoneba kyɛ di kyɛ nyu te kuoli, 46 a tontonɔ na daŋna na wa la a bebiri na o naŋ kon bɔŋ, a gogo na poɔ o meŋ naŋ kon bɔŋ. O na ŋmɛ o la wɛle ziiri ayi a kyɛ eŋ o a basagdeu deme zie. 47 “Kyɛ a tontonɔ na naŋ da bɔŋ o daŋna boɔbo kyɛ ba maale kyɔgre omeŋɛ bee toŋ ka a seŋ o daŋna boɔbo, ba na fɔbe o la gbɛɛ yaga ne fegraa. 48 Kyɛ a kaŋ na naŋ ba bɔŋ kyɛ da e eroŋ naŋ seŋ fɔbo, ba na fɔbe o la fẽẽ lɛ. A kaŋ na ba naŋ tere yaga ko, o zie meŋ la ka ba na bɔ yaga. Kyɛ a kaŋ na zie nobɔ naŋ maŋ de yaga ko, o zie la ka ba na boɔrɔ yaga. 49 “N wa la ka N wa eŋ vũũ a teŋɛ zu, kyɛ N sereŋ boɔrɔ la ka a vũũ ŋa daŋ mare. 50 Kyɛ N taa la suobu kaŋ N naŋ na so, kyɛ a fere Ma la kyɛ gu ka a wa te baare. 51 Yɛ teɛre ka N wa la ka N wa ne `maaroŋ a teŋɛ zu bee? N yeli ko yɛ la, a ba e lɛ, kyɛ wɛloo la. 52 A yi pampana kyɛ gɛrɛ, nobɔ banuu naŋ kpeɛrɛ yiri na wɛle la ziir ayi, ka bata kyaare ne bayi, ka a bayi kyaare ne a bata. 53 Saa na poŋ kyaare ne la o bidɔɔ, ka a bidɔɔ meŋ poŋ kyaare ne a saa. A ma na kyaare ne o pɔɔyaa, ka a pɔɔyaa meŋ kyaare ne la o ma. A serɛ ma na kyaare ne o bidɔɔ pɔgɔ, ka a bidɔɔ pɔgɔ meŋ kyaare ne o serɛ ma.” 54 Ka O pãã leɛ yeli ko a nobɔ: “Ka yɛnee wa nyɛ zanzuuri ka a waara a yi luo, a pare na poɔ yɛ maŋ yeli la, ‘Saa na wa la,’ kyɛ lɛ la ka a waa. 55 Kyɛ ka yɛnee wa nyɛ pare sɛseɛ ka a fuuro, yɛ maŋ yeli la, ‘Toloŋ na wa la,’ kyɛ ka a waa a lɛ. 56 Yɛnee melmelebɛ, yɛ bɔŋ la lɛ yɛ naŋ na manne a sazu ne teŋɛ zu waaloŋ, kyɛ wolɔ ka yɛ kon tõɔ̃ manne a saŋ ŋa waaloŋ? 57 “Kyɛ boŋ la vɛŋ ka yɛmenne kon tõɔ̃ iri bɔŋ bon na naŋ tu sotori. 58 Ka fõõ na laŋ gaa ne fo dɔndɔmɔ a sɛrɛɛ dire zie, e aneɛ laŋ yeli ne o a sori poɔ ka fo tõɔ̃ maale a yɛlɛ. Ka lɛ naane, o na tage fo la kpɛ ne a sɛrɛɛ dire zie ka a sɛrɛɛ dire meŋ de fo ko a neŋkaara, ka o de fo lɔɔ eŋ pigu die poɔ. 59 N yeli ko fo la, fo kon yi a pigu die poɔ kyɛ gu ka fo wa de a fo libiri pare baara yɔɔ.”
131 A saŋ na poɔ, ba mine da bebe la naŋ da yeli ko Yesu a lɛ zaa a Galili deme yɛlɛ naŋ waa, ka Pailat da de la ba zẽẽ meele ne ba bɔɔre maaloo poɔ. 2 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Yɛ teɛre ka a Galili deme bama e la yelbe-erebɛ gaŋ a balaŋ zaa naŋ be a Galili paaloŋ, a woore ama taaba ba naŋ da nyɛ zuiŋ? 3 N yeli ko yɛ la, a ba e lɛ! Kyɛ ka yɛnee ba leɛ yɛ teɛroŋ, yɛ zaa meŋ na bɔre wɛ la. 4 Bee, a balaŋ pie ne banii na zu a Seloam kyoglokolo naŋ le ko, yɛ teɛre ka ba da e la yelbeerebɛ gaŋ a nobɔ zaa naŋ da kpeɛrɛ a Gyɛrosalɛm poɔ bee? 5 N yeli ko yɛ la, a ba e lɛ! Kyɛ ka yɛnee ba leɛ yɛ teɛroŋ, yɛ zaa meŋ na bɔre wɛ la.” 6 Kyɛ ka O lɔɔ sokpare ŋa: “Dɔɔ kaŋ da taa la kaŋkaŋ teɛ ka o are o weɛ poɔ, ka o yi boɔrɔ o wɔmɔ na pɔre, kyɛ o da ba nyɛ kaŋ zaa. 7 Ka o pãã da yeli ko o wɛkaara, ‘Nyɛ, a yuomo ata ama poɔ la ka N maŋ wa a boɔrɔ wɔmɔ a kaŋkaŋ teɛ ŋa eŋɛ, kyɛ ba maŋ nyɛ kaŋ zaa. Kyɛ o lɔɔ bare! Boŋ la vɛŋ ka o dire a teŋɛ?’ 8 “Ka a wɛkaara leɛ yeli ko o, ‘Daŋna, bare ka a teɛ bebe a yuoni ŋa meŋ poɔ kyɛ gu ka N tugi viiri a eŋ binni kuoluŋ. 9 Ka a teɛ wa wɔŋ wɔmɔ, a na veɛlɛ la. Kyɛ ka ana ba wa e lɛ, fo pãã na tõɔ̃ kyɛ lɔɔ bare.’ ” 10 Yesu da wullo la a senagɔgre kaŋ poɔ a Sabat bebiri. 11 Ka pɔgɔ, sefaa kaŋ naŋ da gbɛre yuomo pie ne anii, da bebe. O da gore la goro kaŋ naŋ vɛŋ ka o kon bɔŋ dɔle omeŋɛ iri. 12 Kyɛ Yesu naŋ da nyɛ o, O da boɔle o la ka o wa O zie, a yeli ko o, “Pɔgɔ, N `lori fo la ka fo yi a fo baaloŋ poɔ.” 13 Ka O da de O nuuri dɔgle o, ka a pare na poɔ ka o are tori kyɛ pugi Naaŋmen. 14 Kyɛ a senagɔg zikaara da nyɛ la suuri kyɛ iri a noɔre Yesu zie, bonso Yesu da saŋ la a pɔgɔ a Sabat bebiri poɔ. O pãã da yeli ko la a nobɔ, “Bebie ayoɔbo la bebe a seŋ ka neɛ na toŋ tomɔ. A bebie ama poɔ la ka yɛ na tõɔ̃ wa nyɛ sammo, kyɛ a ba e a Sabat bebiri.” 15 Ka a Daŋna pãã leɛ yeli ko o, “Yɛnee melmelebɛ! A Sabat bebir poɔ, yɛ kaŋ zaa ba maŋ `lori o naadɛre bee o boŋo a zage poɔ a tage o gaa ne ka o te nyu kõɔ̃? 16 A ba seŋ a pɔgɔ ŋa naŋ e Abraham pɔɔyaa Setaana naŋ `leŋ, yɛ teɛrɛ nyɛ, ka a te ta yuomo pie ne anii, ka N `lori o ka o yi a `leŋno ŋa poɔ a Sabat daare?” 17 Kyɛ O naŋ da yeli a yɛlɛ ama, ka vi da kpɛ O dɔndɔnne zaa, kyɛ a nobɔ zaa poore da pɛle la ne a eŋno tomɔ o naŋ da toŋ. 18 Ka O pãã da yeli, “Wolɔ la ka a Naaŋmen naaloŋ seŋ? Boŋ la ka N na manne ne? 19 O waa la a na sɛlmabiri neɛ naŋ de lɔɔ eŋ o dabag poɔ ka o buli baa te leɛ tekpoŋ ka a sazu nuulii a wuo kyogri a ullii eŋɛ.” 20 A puoriŋ ka O da leɛ yeli, “Boŋ la ka N na manne ne a Naaŋmen naaloŋ? 21 O waa la a na belɛ ka pɔgɔ de sɔgle eŋ boroboro zɔŋ laare manno ata poɔ, kyɛ gu ka a belɛ kpɛ a zaa.” 22 Ka O pãã yɔ a tembɛrɛ ane a tembilii zaa poore a wuli wuluu kyɛ kyene kyaare Gyɛrosalɛm. 23 Ka kaŋ soore O, “Daŋna, nobɔ belaŋ lɛ la na nyɛ faabo bee?” Ka O yeli ko ba, 24 “Yɛ moɔ nimie ka yɛ tu a dendɔr bile kpɛ, bonso, N yeli ko yɛ la, nobɔ yaga na boɔrɔ la ka ba kpɛ kyɛ kon nyɛ sori. 25 Ka a yidandɔɔ wa iri pɔge a dendɔre, yɛ na are la a yeŋ poɔ a ŋmeɛrɛ a pane a yele, ‘Daŋna, Daŋna, yuo ko te.’ “Kyɛ O na leɛ yeli ko yɛ la, ‘N ba bɔŋ yɛ, bee a zie na yɛ naŋ yi wa.’ 26 “Kyɛ yɛ na piili yele la, ‘Te da di la kyɛ nyu ne Fo, kyɛ Fo da wuli la a te tenne foɔle poore.’ 27 “Kyɛ o na yeli la, ‘N yele korɔ yɛ la, N ba bɔŋ yɛ, bee a zie na yɛ naŋ yi. Tage yi N zie, yɛnee yelbatori tontoneba.’ 28 “Konni ane nyendoŋ na bebe la, a saŋ na yɛ naŋ na nyɛ Abraham, ane Isaak, Gyakob ne a Ŋmen-noɔr deme zaa a Naaŋmen naaloŋ poɔ, kyɛ ka yɛnee, ka O lɔɔ yɛ bare. 29 Ba na yi la sapare ne luo, a zu ne a pare a wa zeŋ a Naaŋmen naaloŋ poɔ. 30 Kyɛ kyɛllɛ, a pare baara deme na sereŋ e la danwẽɛ̃ deme, kyɛ ka a danwẽɛ̃ deme meŋ waa a pare baara deme.” 31 A bebiri na daare, Farasi deme mine da wa la O zie a wa yeli ko O, “Yi kyɛ gaa, bonso Hɛrod boɔrɔ na ko Fo la.” 32 Kyɛ ka O da yeli ko ba, “Yɛ gaa te yeli a Mɔbaa na, ‘Kyɛllɛ, N maŋ digi la kɔntɔmɔ bare kyɛ saŋ baaleba zenɛ ne bieo, kyɛ a beri ata daare N na ta la N tao zie.’ 33 Ane lɛ zaa, a fere la ka N kyene zenɛ ne bieo, ne a dayere, bonso, a kon tõɔ̃ e ka a Ŋmen-noɔr sobɔ bɔre wɛ a Gyɛrosalɛm yeŋ poɔ. 34 “Oo Gyɛrosalɛm, Gyɛrosalɛm, a sobɔ na naŋ koorɔ a Ŋmennoɔr deme kyɛ zaara a balaŋ ba naŋ toŋ fo zie, N da maŋ boɔrɔ la gbɛɛ yaga ka N wuo a fo biiri laŋ taa na noɔ naŋ maŋ ũũ ne o bilii o pegrɛ puli poɔ, kyɛ yɛ da ba sagra! 35 Kyɛllɛ, ba bare la yɛ yiri ka o gaŋ davuo ko yɛ. Kyɛ yelmeŋɛ N yeli ko yɛ la, yɛ kon leɛ nyɛ Ma kyɛ gu ka yɛ wa yeli, ‘Maaloo be la Onɔ naŋ waara a Daŋna yuori eŋɛ.’ ”
141 Sabat bebiri kaŋ, O da kpɛ la Farasi neŋkpoŋ kaŋ yiri ka O te di bondirii, ka ba pãã da kaara lɛ O naŋ erɛ. 2 Kyɛ nyɛ, dɔɔ kaŋ da are la O nimitɔɔre eŋɛ a taa baaloŋ kaŋ ka o eŋgan zaa mɔre. 3 Ka Yesu leɛ soore a nɔbɔŋnebɔ ane a Farasi deme, “A tu la a nɔbinna sori ka neɛ saŋ baaloŋ a Sabat daare?” 4 Kyɛ ba da ba yeli yɛlɛ zaa. Lɛ ka O da de o, a saŋ o, a bare o ka o gɛrɛ. 5 Ka O leɛ yeli ko ba, “Yɛ buo sobɔ la na taa boŋ bee naadɛre ka o naŋ le bogi poɔ, ka o kon pɔge wiẽũ lɛ a iri o a Sabat bebiri?” 6 Kyɛ ba da ba tõɔ̃ leɛ ko O a noɔre a yɛlɛ ama poɔ. 7 Ka O lɔɔ sokpare ko a balaŋ ba naŋ boɔle a tigri zie, O naŋ da nyɛ ka ba maŋ iri a eŋno ziiri, a yeli ko ba, 8 “Ka neɛ kaŋ zaa wa boɔle fo kultaa tigri zie, ta maŋ de a eŋno zie zeŋ, kaapɔge ba meŋ boɔle la kaŋ naŋ taa yuori gaŋ fo ka o wa; 9 ka a kaŋ na naŋ da boɔle fo ane o wa wa fo zie a yeli, ‘Iri kyɛ vɛŋ ka a dɔɔ ŋa zeŋ a zie ŋa,’ kyɛ ka fo pãã iri ne vi a te zeŋ a zie na naŋ sigi. 10 Kyɛ ba naŋ wa boɔle fo, gaa te zeŋ zie na naŋ sigi, ka a sobɔ naŋ boɔle fo wa nyɛ fo, o na yeli ko fo la, ‘M ba, iri do zeŋ zisoŋ ŋa zie.’ Lɛ fo na taa la eŋno a balaŋ naŋ laŋ zeŋ ne fo zie. 11 Bonso, neɛ na zaa naŋ maŋ duori omeŋɛ na sigi la, kyɛ a neɛ na naŋ sigri omeŋɛ na do la.” 12 Ka O meŋ leɛ yeli ko a sobɔ naŋ da boɔle O, “Ka fõõ wa boɔle nobɔ ka ba wa di ŋmentoŋ tuo bee zimaane diu, ta boɔle fo bamine, bee fo yɔɔmine, bee fo nobɔ, bee fo laŋkpeɛrebɛ naŋ taa boma, ka ba ta la boɔle fo a leɛ yɔɔ fo a sane. 13 Kyɛ ka fõõ wa maale tigri, boɔle a naŋ deme, wɔɔre, gbɛɛ ane zɔnne zaa. 14 Lɛ la ka fo na nyɛ maaloo, bonso ba kon tõɔ̃ leɛ yɔɔ fo a sane. Kyɛ fo na nyɛ la a sane yɔɔbo a saŋ na a yeltori deme naŋ na yi kuuni poɔ.” 15 A kaŋ naŋ da laŋ zeŋ ne O a diu zie naŋ da woŋ a yɛlɛ ama, o da yeli ko O la, “Maaloo be la a onɔ naŋ na di bondirii a Naaŋmen naaloŋ poɔ.” 16 Ka O yeli ko o, “Dɔɔ kaŋ da maale la zimaane tigri kpoŋ a kyɛ boɔle nobɔ yaga ka ba wa. 17 A zimaane diu saŋ naŋ wa ta, ka o da toŋ o tontonɔ ka o te yeli ko balaŋ o naŋ da boɔle ka ba wa, ka boma zaa maale biŋ. 18 “Kyɛ ka ba zaa da laŋ taa a piili sɔrɔ sori. Ka a danwẽɛ̃ sobɔ da yeli ko o, ‘N da la weɛ kaŋ ka a fere ka N gaa te nyɛ. N sɔrɔ fo la ka fo ko ma sori.’ 19 “Ka kaŋ meŋ da yeli, ‘N da la naakoɔre pie a boɔrɔ ka N yi te kɔ ne a nyɛ. N sɔrɔ fo la ka fo ko ma sori.’ 20 “Ka kaŋ meŋ da yeli, ‘N kuli la pɔgɔ. A lɛ poɔ, N kon tõɔ̃ wa.’ 21 “Ka a tontonɔ na da leɛ wa manne ama zaa ko o neŋkpoŋ. Ka a yidandɔɔ da nyɛ suuri a yeli ko o tontonɔ, ‘Yi wiẽũ lɛ, kpɛ a teŋɛ sokyara ne sobie zaa poore a te taa a naŋ deme ne wɔɔre, gbɛɛ, ane zɔnne zaa wa ne kyɛ.’ 22 “Ka a tontonɔ yeli, ‘Neŋkpoŋ, N da e la seŋ fo naŋ da tere a noɔre, kyɛ ziiri kyãã be la a die poɔ.’ 23 “Ka a neŋkpoŋ yeli ko a tontonɔ, ‘Yi kpɛ a sokyara zaa ne zie na zaa dankyeme naŋ gyilli a te fere ba k a ba wa ka n yiri tõɔ̃ paale. 24 Bonso, N yeli ko yɛ la ka a nobɔ kaŋ na zaa fo naŋ da boɔle kon leɛ lɛnne n zimaane diu.’ ” 25 Nobɔ yaga da tu O la gaa, ka O da leɛ a yeli ko ba, 26 “Ka neɛ kaŋ zaa wa wa N zie kyɛ ba kyiiri o saa ne o ma, pɔgɔ ane bibiiri, yɔɔmine ane yɔɔpuulii, ane o nyɔvore meŋɛ, o kon tõɔ̃ waa N tutuuro. 27 A neɛ na zaa naŋ ba tuo o dagara a tuuro N puoriŋ kon tõɔ̃ waa N tutuuro. 28 “Yɛ buo sobɔ la naŋ boɔrɔ ka o mɛ kyoglokolo, kon bɔŋ de wẽɛ̃ zeŋ nare a sane, ka o taa la libie yaga a na tõɔ̃ baare a meɛbo? 29 Bee, ka onɔ wa biŋ a yiri pare baare, kyɛ ba tõɔ̃ mɛ o zaa baare, balaŋ zaa naŋ nyɛ o, na piili erɛ o la laara, 30 a yele, ‘A dɔɔ ŋa da piili meɛrɛ la, kyɛ o da ba tõɔ̃ baare.’ 31 “Bee, naa buo la naŋ gɛrɛ ka o te zɔɔ ne naa kaŋ, kon de wẽɛ̃ zeŋ nare nyɛ ka o na tõɔ̃ de la o sogyare turi pie a zɔɔ kyaare ne a naa kaŋ naŋ taa sogyare turi lezɛre? 32 Ka lɛ naane, kaŋ na naŋ be zitɔɔre na toŋ la yelmaaleba ka ba de wẽɛ̃ te sɔre ka a waa `maaroŋ. 33 A lɛ meŋ poɔ, yɛ kaŋ na zaa naŋ ba leɛ a boma zaa o naŋ taa bare puoriŋ, a sobɔ ŋa kon tõɔ̃ waa N tutuuro. 34 “Nyɛnnoo waa la bonvelaa, kyɛ ka nyɛnnoo tuo wa yi, wolɔ ka a na tõɔ̃ leɛ e taa a tuo? 35 A ba maŋ seŋ ka ba eŋ a tɛnɛ eŋɛ, bee binni taŋ poɔ. Kyɛ nobɔ maŋ de a la lɔɔ bare. “Onɔ naŋ taa tobo na woŋ, vɛŋ ka o woŋ.”
151 Ka a libiderebe ane a yelbebe deme zaa da sɛre ta O a na woŋ O yɛlɛ. 2 Ka a Farasi deme ane a nɔbinna kaakaareba da boolɔ yele, “A dɔɔ ŋa maŋ tuori de la yelbebe deme kyɛ maŋ laŋ di ne ba.” 3 Ka O da lɔɔ a sokpare ŋa ko ba a yeli, 4 “Yɛ nen buo sobɔ la naŋ taa peere kɔɔ, ka kaŋ bɔre, kon bare a peere lezaanaare ne pie ne awae a moɔ poɔ, kyɛ yɔ boɔrɔ a bonyenaa na naŋ bɔre kyɛ gu ka o wa nyɛ o? 5 Kyɛ ka o naŋ wa nyɛ o, ka o zɛle o pare o bɔgɔ zu a kyellɛ ne. 6 Kyɛ ka o naŋ wa ta yiri, o na boɔle la o bamine ane o laŋkpeɛrebɛ laŋ taa a yeli ko ba ‘Yɛ laŋ kyellɛ ne ma, bonso, N nyɛ la n pero na naŋ da bɔre.’ 7 N yeli ko yɛ la, lɛ meŋ la ka kyelloo yaga meŋ na be a tenvelaa poɔ, ka yelbe-erɛ bonyenaa wa leɛ o teɛroŋ gaŋ yeltori deme lezaanaare ne pie ne awae naŋ ba boɔrɔ ka ba leɛ ba teɛroŋ. 8 “Bee, pɔgɔ buo la na taa selva libie pie ka onɔ bɔre kaŋ bare, o kon nyege kanea a peere a yiri a bɔ velaa kyɛ gu ka o wa te nyɛ a libiri? 9 Kyɛ ka onɔ wa te nyɛ a libiri, ka o boɔle o kyɛn-mine ane o laŋkpeɛrebɛ laŋ taa a yeli, ‘Yɛ laŋ kyellɛ ne ma, bonso N nyɛ la a libiri naŋ da bɔre.’ 10 Lɛ meŋ la ka N yeli ko yɛ: Kyelloo maŋ be la a Naaŋmen malkere zie ka yelbe-erɛ bonyenaa wa leɛ o teɛroŋ.” 11 Ka O pãã da leɛ yeli, “Dɔɔ kaŋ da taa la bidɔbɔ bayi. 12 Ka a bile sobɔ yeli ko o saa, ‘N saa, poŋ te a fo boma a iri n deme ko ma.’ Lɛ la ka o de o boma zaa poŋ ko ba. 13 “A da ba kɔɔre kyɛ ka a bidɔɔ bile laŋ o boma taa a yi tu ne sori te gaa tentɔɔre kaŋ poɔ. A be la ka o toŋ pɔloŋ tonfaare, a di a o boma zaa baare. 14 Kyɛ o naŋ wa di a zaa baare la, ka kɔŋkpoŋ da le a paaloŋ na poɔ, ka o piili boɔrɔ boma. 15 Lɛ la ka o gaa te laŋ ne a teŋɛ ŋa neɛ kaŋ, ka o de o a vɛŋ ka o kpɛ o weɛ poɔ te guolo dobaare. 16 A da naa e o la popeɛloŋ ka o di a bompɛgɛ na a dobaare naŋ da dire, kyɛ neɛ zaa da ba ko o bon zaa. 17 “Kyɛ o naŋ da wa nyɛ omeŋɛ, lɛ la ka o da yeli, ‘N saa tontoneba bawolɔ la bebe a taa bondirii a maŋ di kyɛ kyɛre, kyɛ ka N na kpi ne kɔŋ! 18 N na iri la leɛ gaa n saa zie a te yeli ko o: N saa, N maale la yelbieri kyaare ne a tenvelaa ane fo niŋe soɔ. 19 N ba leɛ seŋ ka fo boɔle ma fo bidɔɔ. Maale ma ka N waa a fo tontonɔ kaŋ fo naŋ yɔɔrɔ.’ 20 Lɛ la ka o iri gaa o saa zie. “Kyɛ o naŋ be tɔɔre la, ka o saa da nyɛ o. Ka nimibaaloŋ da be o zie, ka o zo tuori nyɔge o a kori kyɛ moore o. 21 “Lɛ la ka a bidɔɔ da yeli ko o, ‘N saa, N maale la yelbieri kyaare ne tenvelaa ane fo niŋe soɔ. N ba seŋ ka fo boɔle ma fo bidɔɔ.’ 22 “Kyɛ ka o saa da yeli ko o gbaŋgbaare, ‘Yɛ wa ne kparwogi velaa wa su o, kyɛ eŋ o nuteraa o nubir eŋɛ, kyɛ eŋ nɔɔteɛ o gbɛɛ eŋɛ. 23 Yɛ taa a naale-vare te naŋ da guoli wa ne wa ko, kyɛ vɛŋ ka te ɔɔ kyɛ di noɔ. 24 Bonso, n bidɔɔ ŋa da kpi la kyɛ leɛ voorɔ. O da bɔre la, kyɛ te leɛ nyɛ o la.’ Lɛ ka ba da piili dire noɔ. 25 “A saŋ ŋa, o bidɔɔ kpoŋ da be la a weɛ poɔ. Kyɛ o naŋ da wa peɛlɛ a yiri la, ka o woŋ yieluŋ ne seɛre. 26 Ka o da boɔle a tontonɔ kaŋ a soore o ka boŋ la vɛŋ ka ama zaa erɛ. 27 Lɛ la ka o da yeli ko o, ‘A fo yɔɔbile wa la. Kyɛ fo saa da ko la a naalevare te naŋ da guoli, bonzuiŋ o da tuori la fo yɔɔbile ne laafia ne `maaroŋ.’ 28 “Ka o da nyɛ suuri kyɛ zagre ka o kpɛ a yiri. Lɛ la ka o saa da yi wa mɔgle o. 29 Ka o da leɛ yeli ko o saa, ‘Nyɛ, a yuomo ama zaa N tonɔ korɔ fo la. N meŋ daŋ ba gaŋ fo noɔre saŋ kaŋ zaa, kyɛ fo daŋ ba ko ma bolee ka N tõɔ̃ di noɔ ne n bamine. 30 Kyɛ a pare na poɔ, a fo bidɔɔ ŋa naŋ leɛ wa, onɔ naŋ da di a fo boma zaa ne a tuutuupɔgɔbɔ, ka fo ko a naalevare ko o!’ 31 “Ka o saa yeli ko o, ‘N bidɔɔ, fo maŋ be la n zie tegteglɛ. Boma zaa N naŋ taa e la fo boma. 32 Kyɛ a seŋ la ka te di noɔ, bonso a fo yɔɔ ŋa da kpi la kyɛ leɛ voorɔ. O da bɔre la, kyɛ ka te leɛ nyɛ o.’ ”
161 Ka O leɛ yeli ko O tutuuribo, “Dɔɔtara kaŋ da bebe la a taa o tontonɔ kaŋ naŋ kaara o yiri boma zaa. Ka nobɔ da yeli ko o ka a o tontonɔ ŋa da saŋna la o boma zaa bara. 2 Lɛ la ka o da boɔle o, a yeli ko o, ‘Boŋ la a ŋaa N naŋ woŋ a fo yɛlɛ poɔ? Manne wuli a boma zaa N naŋ eŋ fo ka fo kaara, bonso fo kon tõɔ̃ leɛ e a yikaara.’ 3 “Ka a yikaara yeli ko omeŋɛ, ‘Wolɔ ka N na e? A n neŋkpoŋ iri ma la yi a yikaara tomɔ. N kon tõɔ̃ tugi tɛne, kyɛ ka N zoro vi na sɔre. 4 N bɔŋ la lɛ N naŋ na e, ka Maa ba wa nyɛ a tomɔ ama na toŋ, ka nobɔ na tuori de ma ba yie poɔ.’ 5 “Lɛ la ka o boɔle neɛ na zaa naŋ di sane o neŋkpoŋ zie, a soore a danwẽɛ̃ sobɔ, ‘Awolɔ sane la ka fo di a n neŋkpoŋ zie?’ 6 “Ka o yeli, ‘Kãã gaalori kɔɔre anii.’ “Lɛ la ka a yikaara yeli ko o, ‘De a fo sane gane a zeŋ wiẽũ lɛ a maale a ka a sane e kɔɔre anaare.’ 7 “Kyɛ ka o pãã leɛ yeli ko a ayi sobɔ, ‘Awolɔ sane la ka fo meŋ di?’ “Ka o leɛ yeli, ‘Mɔbie boɔre kɔɔre anaare la.’ “Ka o yeli o, ‘De a fo sane gane a maale a ka a e boɔre kɔɔre ata ne lezaata.’ 8 “Ka a neŋkpoŋ pugi a yikaara naŋ ba e yeltori sobɔ, bonzuiŋ o da e la neɛ naŋ nyaa. Bonso a teŋɛ ŋa zu bidɔbɔ taa la yɛŋ ne lɛ ba naŋ maŋ erɛ korɔ ba taaba a gaŋ a kyãã bidɔbɔ. 9 Kyɛ ka N yeli ko yɛ, yɛ bɔ bamine ko yɛmenne a yi a yelbatori naboma zie. A lɛ poɔ, ka yɛ yɛlɛ wa saŋ, ba na tuori de yɛ la ka yɛ kpɛ yie naŋ na bebe tegteglɛ. 10 “Onɔ sobɔ naŋ taa yelmeŋɛ bombelaŋ poɔ, meŋ na taa la yelmeŋɛ bon-yaga poɔ. Kyɛ onɔ sobɔ naŋ ba e yeltori sobɔ bombelaŋ poɔ, meŋ ba e a yeltori sobɔ bon-yaga poɔ. 11 Lɛ pãã ka yɛnee ba wa taa yelmeŋɛ a yelbatori naboma poɔ, aŋ la na de naboma meŋɛ eŋ yɛ nuuri poɔ ka yɛ kaara? 12 Kyɛ ka yɛnee ba wa taa yelmeŋɛ ane neɛ kaŋ boma, aŋ na ko yɛ a yɛmenne boma? 13 “Tontonɔ kaŋ zaa kon tõɔ̃ e gbaŋgbaa daŋneba bayi tomɔ poɔ, bonso o na kyiiri la kaŋ kyɛ nɔŋ kaŋ, bee o na are la ko kaŋ kyɛ de a kaŋ gyagɔlɔ lɛ. Yɛ kon tõɔ̃ e gbaŋgbaa ko Naaŋmen ane naboma.” 14 Ka Farasi deme meŋ, naŋ da e nobɔ naŋ nɔŋ libie, da woŋ a yɛlɛ ama zaa a da nyore nimie kyaare O. 15 Ka O yeli ko ba, “Yɛnee la a balaŋ naŋ wuli ka yɛ eroŋ tu la, nobɔ niŋe soɔ, kyɛ Naaŋmen bɔŋ la yɛ sukyie. Bon na naŋ do saa nobɔ zie waa la bondɛgre Naaŋmen nimie soɔ. 16 “A Nɔbinnaa ane a Ŋmennoɔr deme Ŋmaabo da be la be a te ta a saŋ na Gyɔn naŋ pãã da wa. A yi a saŋ na la ka ba kanne a Naaŋmen naaloŋ kannoo, kyɛ ka neɛ zaa ferɛ ka ba kpɛ a be. 17 A na waa la mɔlɛ ka tenvelaa ane teŋɛ zu tɔle gaŋ ka a Nɔbinna yelbiri make yenaa ta tu. 18 “Neɛ na zaa naŋ bare o pɔgɔ kyɛ leɛ de pɔgɔ, toŋ la peɛmo tomɔ. Kyɛ ka a kaŋ na sobɔ meŋ naŋ de a pɔgɔ na o serɛ naŋ bare, meŋ toŋ la peɛmo tomɔ. 19 “Tara sobɔ kaŋ la da bebe a maŋ su kparzeɛ ane wagyɛpela velaa kyɛ dire noɔ bebiri zaa. 20 Kyɛ sɔrsɔrɔ kaŋ meŋ da bebe la ka o yuori di Lazaros. Ba da de o la te biŋ a tara sobɔ ŋa dendɔr noɔre, ka o eŋgan zaa meŋ da e felɛ. 21 O da maŋ boɔrɔ la ka o di a bondirii kyɛllɛ na naŋ maŋ le gaŋ a tara sobɔ tabol puliŋ, kyɛ ka baare meŋ da maŋ wa a wa lɛnne o felɛ. 22 “A sɔrsɔrɔ naŋ da kpi, malkere da wa de o la gaa ne Abraham lambori. Kyɛ ka a tara sobɔ meŋ da kpi ka ba de o ũũ. 23 O da be la tenfaa poɔ a nyɛrɛ woore yaga kyɛ pãã da gbole kaa nyɛ Abraham tɔɔre zaa, ka Lazaros be o lambori eŋɛ. 24 Ka o da boɔle kyɛ yeli, ‘N saa, Abraham, taa nyonono ko ma kyɛ toŋ Lazaros ka o wa de o nubiri toŋ kõɔ̃ poɔ a wa tɔ ne n zele ka o `maa, bonso N nyɛrɛ la woore yaga a vũũ ŋa poɔ.’ 25 “Kyɛ ka Abraham da yeli, ‘Bidɔɔ, leɛ bɔŋ velaa ka a fo nyɔvore saŋ, fo da nyɛ la fo bonveɛle kyɛ ka Lazaros meŋ da nyɛ bonfaare. Kyɛ pampana ŋa, o nyɛrɛ la sukyidiibu, kyɛ ka fõõ meŋ pãã nyɛrɛ woore. 26 A yi ama zaa puoriŋ, a tenee ne fõõ zie, vuo kpoŋ bebe la ka balaŋ naŋ boɔrɔ ka ba tɔle a yi kyɛ wa fo zie kon tõɔ̃, kyɛ balaŋ naŋ be fo zie meŋ kon tõɔ̃ wa te zie.’ 27 “Ka o leɛ yeli, ‘N pãã sɔrɔ fo la, n saa, ka fo toŋ Lazaros ka o gaa n saa yiri, 28 bonso, N taa la yɔɔmine banuu. Vɛŋ ka o tõɔ̃ di danseɛ ko ba, ka lɛ naane, ba meŋ na wa la a zie ŋa woore yaga naŋ be.’ 29 “Ka Abraham da yeli ko o, ‘Ba taa la Moses ane a Ŋmennoɔr deme. Vɛŋ ka ba kyɛllɛ ba.’ 30 “Ka o leɛ yeli, ‘N ba sage, n saa Abraham! Ka neɛ yi a kuuni poɔ a gaa ba zie, ba na leɛ la ba teɛroŋ.’ 31 “Ka o meŋ da yeli ko o, ‘Ka balaŋ ba kyɛlle woŋ Moses ne a Ŋmen-noɔr deme, ba meŋ kon sage de ka neɛ yi la kuuni poɔ gba a wa ba zie.’
171 Ka O pãã yeli ko O tutuuribo, “A kon tõɔ̃ bɔŋ e ka gbɛr-ŋmeɛbo ta wa, kyɛ yɛlɛ nyɔge la a neɛ na sobɔ naŋ taa a wa ne. 2 A na waa la velaa ka ba `leŋ neɛrɛ yagle o kɔkɔre eŋɛ a de o lɔɔ eŋ mane poɔ gaŋ o naŋ na e ka a bibilii bama kaŋ zaa wa ŋmɛ gbɛre. 3 Yɛ gu yɛmenne velaa. “Ka fo yɔɔ wa maale yelbieri kyaare fo, nyare o zu. Ka onɔ wa leɛ o teɛroŋ, di suuri ko o. 4 Kyɛ ka onɔ wa leɛ maale yelbieri kyaare fo gbɛɛ ayopõĩ bebiyenaa poɔ, kyɛ ka a e gbɛɛ ayopõĩ la ka o leɛ puori a yele, ‘N leɛ la n teɛroŋ,’ fo na di la suuri ko o.” 5 Ka a potuuribo da yeli ko a Daŋna, “E ka te sagdeu do.” 6 Lɛ la ka a Daŋna yeli, “Ka yɛnee taa sagdeu a na sɛlmabiri, yɛ na tõɔ ̃ yeli la ko a kaŋkaŋ teɛ ŋa, ‘Voɔ fo nyaga eŋɛ a te sɛle mane poɔ,’ kyɛ o na sage la yɛ noɔre. 7 “Kyɛ yɛ buo sobɔ la naŋ taa tontonɔ ka o koɔrɔ bee kyeenɛ peere na yeli ko o saŋ na o naŋ yi a weɛ wa, ‘Wa zeŋ teŋɛ di bondirii’? 8 Kyɛ o kon yeli ko o, ‘Maale bon kaŋ ko ma ka N di, kyɛ maale fomeŋɛ a de a bondirii biŋ ko ma kyɛ gu ka N wa di kyɛ nyu baare; a puoriŋ, ka fo meŋ tõɔ̃ di kyɛ nyu’? 9 O na puori la a tontonɔ ŋa bareka ne o naŋ toŋ lɛ o naŋ ko o noɔre ka o toŋ? N ba teɛrɛ lɛ. 10 Lɛ meŋ la yɛ zie. Ka yɛnee wa toŋ tomɔ zaa ba naŋ ko yɛ noɔre ka yɛ toŋ, yɛ yeli, ‘Te e la tontonweere deme. Te toŋ la te feroo tomɔ.’ ” 11 A saŋ na O naŋ da duoro Gyɛrosalɛm la ka O tu yi Samaria ane Galili sɔgɔ. 12 O naŋ da wa kpɛ tembile kaŋ poɔ, be la ka o da tuori dɔbɔ pie naŋ da waa kɔnne, ka ba are zitɔɔre. 13 Ka ba da duori ba kɔkɔe kyɛ yeli, “Yesu, Neŋkpoŋ, taa nyonono te zie!” 14 O naŋ da nyɛ ba la, ka O yeli ko ba, “Yɛ gaa a te wuli yɛmenne ko a puoru neŋkponni.” A da waa la lɛ ba naŋ pãã da gɛrɛ la, ka ba da nyɛ sammo. 15 Ka ba kaŋ naŋ da nyɛ ka o nyɛ sammo la, ka o leɛ gaa te duori o kɔkɔre pugi ne Naaŋmen, 16 kyɛ le ne o niŋe O gbɛɛ eŋɛ a puori O bareka. O da waa la Samaria dɔɔ. 17 Lɛ la ka Yesu da leɛ yeli, “Yɛ ba e pie naŋ da nyɛ sammo? Kyɛ a bawae na pãã bɛɛ? 18 A ba kaŋ zaa kyebe naŋ leɛ wa te de pugibu ko Naaŋmen, ka a saana ŋa naane?” 19 Ka O pãã yeli ko o, “Iri are gɛrɛ fo gaa zie. A fo sagdeu e la ka fo nyɛ sammo.” 20 A saŋ na a Farasi deme naŋ da soore O a saŋ na a Naaŋmen naaloŋ naŋ na wa la, ka O da leɛ yeli ko ba, “A Naaŋmen naaloŋ ba waara a nobɔ naŋ pigre ziiri. 21 Ba meŋ kon yeli ka, ‘Nyɛ o kyɛ,’ bee ‘Kaa zie ŋa,’ bonso, kyɛllɛ, a Naaŋmen naaloŋ be la yɛ eŋne.” 22 Ka O yeli ko a tutuuribo, “A bebie na ta la ka yɛ na boɔrɔ ka yɛ nyɛ a Nensaala Bidɔɔ bebiri na kaŋ zaa, kyɛ yɛ kon nyɛ o. 23 Ba na yeli ko yɛ la, ‘Kaa kyɛ!’ bee ‘Kaa zie ŋa!’ Ta zoro gɛrɛ ba zie bee tuuro ba. 24 A na saanyegroo naŋ maŋ yi ziyenaa sazu poɔ nyegre kyaane a sazu poɔ ziiri naŋ kyɛre, lɛ meŋ la ka a Nensaala Bidɔɔ na waa O bebiri daare. 25 Kyɛ see ka O de wẽɛ̃ nyɛ woore ziiri yaga poɔ kyɛ ka a boorɔ ŋa deme meŋ zagre O bare. 26 “A na lɛ a naŋ da waa a Noa bebie poɔ, lɛ ka a meŋ na waa a Nensaala Bidɔɔ bebie poɔ. 27 Ba da dire la kyɛ nyuuro. Ba da dere la pɔgɔbɔ, kyɛ ka ba da de ba terɛ ka ba kulo serbɛ. A da e la lɛ a te ta a bebie Noa naŋ da kpɛ a gbori kpoŋ, ka a kõɔ̃ piiri da wa saŋ ba zaa bare. 28 “Lɛ ka a meŋ da waa a Lot bebie poɔ. Ba da dire la kyɛ nyuuro. Ba da daara la boma kyɛ koɔrɔ. Ba da borɔ la, kyɛ meɛrɛ. 29 Kyɛ a bebiri na Lot naŋ da yi Sodom poɔ, ka vũũ ne gyermore da yi a sazu a saŋ ba zaa bare. 30 “Lɛ meŋ la ka a na waa a bebiri na poɔ a Nensaala Bidɔɔ naŋ na sãã. 31 A bebiri na poɔ, ta vɛŋ ka neɛ na sobɔ naŋ be o peɛ zu, kyɛ ka o boma be a die poɔ, ka o sigi o peɛ zu te de o boma gɛrɛ ne. Lɛ meŋ la, ta vɛŋ ka a neɛ na sobɔ naŋ be o weɛ poɔ ka o leɛ kuli yiri. 32 Teɛre Lot pɔgɔ yɛlɛ. 33 Neɛ na zaa naŋ na boɔrɔ ka o faa o nyɔvore na bɔre o la bare, kyɛ neɛ na zaa naŋ na bɔre o nyɔvore na leɛ nyɛ o la. 34 N yeli ko yɛ la, a tensoɔ na nobɔ bayi na gaŋ la gado bonyenaa zu; ba na de la kaŋ kyɛ bare kaŋ. 35 Pɔgɔbɔ bayi na laŋ ɛrɛ la zɔn, ka ba na de la kaŋ kyɛ bare kaŋ. 36 Dɔbɔ bayi na be la weɛ poɔ, ka ba na de la kaŋ kyɛ bare kaŋ.” 37 Ka ba leɛ soore O, “Yeŋ la, Daŋna?” Ka O yeli ko ba, “Benee zaa kũũ naŋ be, be la ka selle na laŋ taa.”
181 Ka O da lɔɔ sokpare a ko ba, ka a seŋ ka nobɔ maŋ puoro kyɛ ta bale, 2 a yele, “Teŋɛ kaŋ sɛrɛɛ dire la da bebe a ba zoro Naaŋmen bee eŋnɛ nobɔ. 3 Ka pɔɔkoɔre kaŋ naŋ be a teŋɛ na poɔ, da gaa o zie a yeli, ‘Leɛ tere a faaloŋ yɔɔre ko n dɔndɔmɔ.’ 4 “Kyɛ o da ba e lɛ ka a kɔɔre fẽẽ lɛ. Kyɛ a puoriŋ la ka o leɛ yeli ko omeŋɛ, ‘Ne lɛ zaa N naŋ ba zoro Naaŋmen bee eŋnɛ nobɔ, 5 ne lɛ zaa a pɔɔkoɔre ŋa naŋ dɔɔnɔ ma, N na leɛ tere la a faaloŋ yɔɔre ko o dɔndɔmɔ. Ka lɛ naane, N na bale ne la a lɛ o naŋ maŋ waara n zie saŋ zaa.’ ” 6 Ka a Daŋna yeli, “Kyɛlle lɛ a yelbatori sɛrɛɛ dire sobɔ naŋ yeli. 7 Kyɛ Naaŋmen kon e lɛ ko Omeŋɛ nen-iri deme naŋ kono korɔ O ŋmenaa ne tensoɔ zaa kyɛ di kannyiri ko ba? 8 N yeli ko yɛ la, O na leɛ tere la faaloŋ yɔɔre ko ba dɔndɔnne wiẽũ lɛ. Ne lɛ zaa, ka a Nensaala Bidɔɔ wa te wa, O na nyɛ la sagdeu a teŋɛ zu?” 9 O da lɔɔ la a sokpare ŋa meŋ ko balaŋ zaa naŋ maŋ de bamenne ka ba waa yeltori deme kyɛ pãã da kyiiri nobɔ mine: 10 “Dɔbɔ bayi da do la kpɛ a Ŋmen yiri ka ba te puori. Kaŋ e la a Farasi neɛ, ka kaŋ meŋ e libidere. 11 Ka a Farasi neɛ are a puori a ŋaa ko omeŋɛ, ‘Naaŋmen, N puori Fo la bareka, ka N ba waa na dɔbɔ mine—diŋmoremɔ deme, yelbatori deme, peɛpeɛmɛ, bee a na a libidere ŋa. 12 N maŋ `leŋ la noɔre boyi daa zaa poɔ. N maŋ tere la a ziiri pie toɔra a yi boma zaa N naŋ taa.’ 13 “Kyɛ a libidere naŋ are tɔɔre da kon tõɔ̃ e ka o nimie gbole kaa sazu, kyɛ ka o ŋmeɛrɛ o nyaa a yele, ‘Naaŋmen taa nyonono ko ma, N naŋ e yelbe-erɛ.’ 14 “N yeli ko yɛ la, a dɔɔ ŋa da gaa la o yiri na yeltori sobɔ gaŋ a kaŋ na, bonso, neɛ na zaa naŋ duori omeŋɛ, na sigi la, kyɛ a neɛ na naŋ sigri omeŋɛ, ba na duori o la.” 15 Ka ba meŋ da taa bipilii wa ne O zie ka O tɔ ba. Kyɛ a tutuuribo naŋ wa nyɛ a ŋaa la, ka ba da nyare ba zu. 16 Ka Yesu boɔle ba O zie a yeli, “Yɛ vɛŋ ka a bibiiri wa N zie, kyɛ ta pigi ba sori. Bonso, a bibiiri bama taaba la so a tenvela naaloŋ. 17 N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, neɛ na zaa naŋ ba wa de a Naaŋmen naaloŋ a na a bibile na, kon bɔŋ kpɛ o poɔ.” 18 Ka a zikaara kaŋ soore O, “Wuliwul velaa, boŋ la ka N na e a di a nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare gbannoŋ?” 19 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Boŋ la vɛŋ ka fo boɔle Ma nenvelaa? Neɛ zaa ba e nenvela ka bonyenaa yoŋ naane. Onɔ la Naaŋmen. 20 Fo bɔŋ la a Naaŋmen nɔe: ‘Ta toŋ peɛmo tomɔ. Ta ko neɛ. Ta zuuro. Ta di danse-zirii. Eŋnɛ fo saa ne fo ma.” 21 Ka o yeli, “Ama zaa ka N tuuro a yi N pɔloo saŋ zaa.” 22 Yesu naŋ wa woŋ a yɛlɛ ama la, ka O yeli ko o, “Yelyenaa yoŋ la kyɛre. Koɔre a boma na zaa fo naŋ taa a poŋ ko naŋ deme, kyɛ fo na taa la naboma tenvelaa poɔ. E a lɛ kyɛ wa tuuro Ma.” 23 Kyɛ o naŋ da woŋ a ŋaa la, ka o da taa posaŋnaa yaga, bonso o da taa la boma yaga. 24 Kyɛ Yesu naŋ da nyɛ ka o da taa posaŋnaa yaga la, ka O yeli, “A sereŋ e la tuo ko balaŋ naŋ taa boma yaga ka ba kpɛ a tenvela naaloŋ poɔ. 25 Bonso, a na waa la mɔlɛ ka bontaŋ kpɛ sumini vuori a gaŋ tara sobɔ naŋ na kpɛ a tenvela naaloŋ poɔ.” 26 Ka a balaŋ naŋ da woŋ a ŋaa, da yeli, “Aŋ la pãã na tõɔ̃ nyɛ faabo?” 27 Ka O yeli, “A boma naŋ kon tõɔ̃ e nensaala zie na tõɔ̃ e la Naaŋmen zie.” 28 Ka Pita pãã yeli, “Kyɛllɛ, te bare la te boma zaa kyɛ tuuro Fo.” 29 Ka O yeli ko ba, “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, neɛ kyebe naŋ bare o yiri bee o dɔgrebɔ bee o yɔɔmine bee pɔgɔ bee bibiiri a Naaŋmen naaloŋ zuiŋ, 30 naŋ kon nyɛ boma gbɛɛ yaga zuo a pampana ŋa saŋ. Kyɛ a saŋ na naŋ na wa poɔ, o meŋ na nyɛ la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare.” 31 Ka O da de a pie ne bayi yi ne ba yoŋ a te yeli ko ba, “Yɛ kyɛllɛ, te duoro la Gyɛrosalɛm, kyɛ a Nensaala Bidɔɔ yɛlɛ na zaa a Ŋmen-noɔr deme naŋ ŋmaa na tu la lɛ. 32 Bonso, ba na de O la ko a Tendaa deme, ka ba e O la, a to O zomɔ kyɛ kyiri motaare eŋ O. 33 Ba na fɔbe O la a e ka O kpi. Kyɛ a beri ata daare, O na leɛ iri la.” 34 Kyɛ ba da ba bɔŋ a ama kaŋ zaa tɛgɛ. A yelbiri ŋa da sɔgle la ba zie, ka ba meŋ da ba bɔŋ a boma na O naŋ da yeli pare. 35 Yesu naŋ da wa peɛlɛ Gyɛreko la, ka dɔɔ zɔŋ kaŋ zeŋ a sori noɔre a sɔrɔ. 36 O naŋ woŋ ka nobɔ yaga tɔlɔ la, ka o soore ka a tɛgɛ la boŋ. 37 Lɛ la ka ba yeli ko o ka Yesu naŋ yi Nazarɛt la tɔlɔ. 38 Ka o da ŋmeɛrɛ kpɛlle a yele, “Yesu, David Bidɔɔ, taa nyonono ne ma!” 39 Ka a balaŋ naŋ de wẽɛ̃ da nyare o zu kyɛ yeli o ka o bare gɔmɔ. Kyɛ lɛ la ka o pãã da leɛ ŋmeɛrɛ kpɛlle yaga: “David Bidɔɔ, taa nyonono ne ma!” 40 Ka Yesu tage are kyɛ tere noɔre ka ba taa o wa ne O zie. O naŋ wa ta O la, ka Yesu soore o, 41 “Boŋ la ka fo boɔrɔ ka N e ko fo?” Ka o yeli, “Daŋna, N boɔrɔ la ka N leɛ nyɛrɛ.” 42 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Leɛ nyɛrɛ! Fo sagdeu saŋ fo la.” 43 A pare na poɔ, ka o da leɛ nyɛrɛ, a tuuro O a pugro Naaŋmen. A nobɔ zaa naŋ nyɛ a ŋaa meŋ da pugi la Naaŋmen.
191 Ka Yesu da kpɛ kyɔle te yi Gyɛreko poɔ. 2 Kyɛ nyɛ, dɔɔ kaŋ da be la be, ba naŋ boɔlɔ Zakeos, ka o da e libidere neŋkpoŋ kyɛ meŋ da taa boma yaga. 3 Ka o da boɔrɔ ka o nyɛ a neɛ na sobɔ ba naŋ boɔlɔ Yesu, kyɛ da kon tõɔ̃, bonso a nobɔ da waa la yaga kyɛ ka omeŋɛ meŋ da waa dɔɔŋmaa. 4 Lɛ la ka o da zo de wẽɛ ̃ a te do kaŋkaŋ teɛ a na tõɔ ̃ nyɛ O, bonso O da na tu la a be sori. 5 Yesu naŋ wa ta a zie la ka O gbole kaa nyɛ o, a yeli ko o, “Zakeos, pɔge wiẽũ a sigi wa, bonso a fere la ka N kpɛ fo yiri zenɛ.” 6 Lɛ la ka o pɔge wiẽũ a sigi wa a te tuori O ne popeɛloŋ. 7 Kyɛ ba naŋ da wa nyɛ a ŋaa, ka ba waala yele, “O gaa la ka O te e a yelbieri sobɔ saana.” 8 Ka Zakeos iri are kyɛ yeli ko a Daŋna, “Daŋna, kyɛllɛ, N de la n boma kyɛlle ko a naŋ deme. Kyɛ ka Maa daŋ ŋmaa zirii kyaare ne neɛ kaŋ zaa a de o boma, N na leɛ yɔɔ o la gbɛɛ anaare.” 9 Ka Yesu yeli ko o, “Zenɛ, faabo wa la a yiri ŋa poɔ, bonzuiŋ o meŋ e la Abraham bidɔɔ. 10 Bonso, a Nensaala Bidɔɔ wa la ka O wa bɔ nyɛ kyɛ faa balaŋ naŋ bɔre.” 11 Ba naŋ da woŋ a yɛlɛ ama la, ka O da leɛ lɔɔ sokpare kaŋ ko ba, bonzuiŋ O da tara la Gyɛrosalɛm, kyɛ ka ba meŋ da teɛre ka a Naaŋmen naaloŋ na sãã la daadaa lɛ. 12 A lɛ poɔ ka O pãã da yeli, “Dɔɔ yuori sobɔ kaŋ la da gɛrɛ na kpɛ tentɔɔre kaŋ ka o bɔ naaloŋ ko omeŋɛ kyɛ pãã leɛ kuli. 13 Lɛ la ka o da boɔle o gbaŋgbaare pie a de minari pie ko ba, kyɛ yeli ko ba, ‘Yɛ de tonɔ ne tomɔ kyɛ gu ka N leɛ wa.’ 14 “Kyɛ o nobɔ da kyiire o la, a da iri nobɔ toŋ o zie ka ba yeli, ‘Te kon sage ka a dɔɔ ŋa di naaloŋ te zu.’ 15 “Ne lɛ zaa, o da di la a naaloŋ a pãã leɛ kuli. O naŋ da ta o yiri, o da tere la noɔre ka ba boɔle a gbaŋgbaare bama, balaŋ o naŋ tere a libie, ka o tõɔ̃ bɔŋ tɔnɔ awolɔ kaŋ zaa naŋ maŋ nyɛ a o koɔroo poɔ. 16 “Ka a dandaŋ sobɔ wa yeli, ‘N daŋna, a fo mina nyɛ la tɔnɔ minari pie.’ 17 “Ka o yeli ko o, ‘Fo e la aneɛ, kyɛ e gbaŋgbaa velaa sobɔ. Fo taa la yelmeŋɛ bombelaŋ eŋɛ; a lɛ zuiŋ, fo na kaara la tenne pie mine zu.’ 18 “Ka a bayi sobɔ meŋ da wa yeli, ‘N daŋna, a fo mina nyɛ la tɔnɔ minari anuu.’ 19 “Lɛ meŋ la ka o da yeli ko o, ‘Kaara tenne anuu zu.’ 20 “Ka a kaŋ meŋ wa yeli, ‘N daŋna, fo mina be la kyɛ. N da `leŋ o la eŋ pɛne poɔ a biŋ gu ne fo. 21 Bonso, N zoro la fo dambẽɛ̃, fo naŋ e dɔɔkpẽã zuiŋ. Fo maŋ de la bon na fo naŋ ba biŋ, kyɛ maŋ kyɛ bon na fo naŋ ba bore.’ 22 “Ka o da yeli ko o, ‘A yi la fomeŋɛ noɔre poɔ ka N na di fo sɛrɛɛ. Gbaŋgbaa potuo sobɔ ŋa! Fo bɔŋ la ka N waa la dɔɔkpẽã, a maŋ de bon na N naŋ ba biŋ, kyɛ kyeɛrɛ bon na N naŋ ba bore. 23 Wolɔ pãã so ka fo da ba de n libie ko libitɛgreba ka Maa wa te wa ka N na tõɔ̃ de n toɔre ne a tɔnɔ?’ 24 “Ka o yeli ko balaŋ naŋ are ba zie, ‘Yɛ de a mina a o zie a de ko a kaŋ na naŋ taa a minari pie.’ 25 “Ka ba yeli ko o, ‘Te daŋna, o taa la minari pie.’ 26 “Ka O leɛ yeli, ‘N yeli ko yɛ la, ka neɛ wa taa, ba na leɛ ko o la, kyɛ kaŋ na naŋ ba taa, ba na faa la bon na o naŋ da taa a yi o zie. 27 Kyɛ, yɛ wa ne n dɔndɔnne, balaŋ naŋ da ba boɔrɔ ka N di naaloŋ ba zu, a ko ba n niŋe soɔ.’ ” 28 O naŋ da yeli a ŋaa la, ka O de wẽɛ ̃ a duoro gɛrɛ Gyɛrosalɛm. 29 O naŋ da wa peɛle Bɛtfagye ne Bɛtane, ne a taŋ na ba naŋ boɔlɔ Ɔleve taŋ la, ka O toŋ O tutuuribo bayi, 30 a yeli, “Yɛ gaa te kpɛ a tembile naŋ be yɛ nimitɔɔre eŋɛ. Ka yɛnee wa kpeɛrɛ a be, yɛ na nyɛ la boŋlee ka o `leŋ, o zu neɛ zaa daŋ ba zɔme. `Lori o wa ne a kyɛ. 31 Kyɛ ka neɛ zaa wa soore yɛ, ‘Boŋ la so ka yɛ `loro o?’ yɛ leɛ yeli ko o, ‘Bonzuiŋ a Daŋna la boɔrɔ o.’ ” 32 A lɛ poɔ, balaŋ O naŋ da toŋ da bare la a be, a te nyɛ ka a seŋ lɛ O naŋ da manne ko ba. 33 Kyɛ ba naŋ `loro a boŋlee, ka a boŋlee deme da soore ba, “Boŋ la so ka yɛ `loro a boŋlee?” 34 Ka ba yeli, “A Daŋna la boɔrɔ o.” 35 Ka ba da taa a boŋlee wa ne Yesu zie a wa de ba bonsuuri lɔɔ pɔge, a de Yesu dɔgle o zu. 36 Kyɛ O naŋ da gɛrɛ, ba da de la ba bonsuuri a yɛre pɔge a sobiri zaa. 37 O naŋ da sigre tara a Ɔleve taŋ seɛ la, ka O tutuuribo yaga zaa piili dire noɔ a pugro Naaŋmen ne kɔkɔkponni a toŋkpeɛne na ba naŋ da nyɛ zuiŋ. 38 Ka ba da yeli, “Maaloo be la a Naa na naŋ waara a Daŋna yuori eŋɛ!” “`Maaroŋ na be la tenvelaa poɔ, kyɛ ka eŋno do a duobu zaa poɔ!” 39 Ka a Farasi deme mine naŋ be a gyamaa poɔ da yeli ko O, “Wuliwullo, nyare Fo tutuuribo zu.” 40 Ka O leɛ yeli ko ba, “N yeli ko yɛ la, ka bama wa pɔge ba nɔe, a pare na poɔ, a kubo na ŋmɛ la kpɛlle.” 41 O naŋ da wa peɛle a teŋɛ la, ka O da nyɛ a teŋɛ kyɛ koŋ o eŋɛ, 42 a yeli, “Ka Fõõ meŋɛ, a fo bebir ŋa poɔ, da bɔŋ yɛlɛ na naŋ wa ne `maaroŋ ko fo! Kyɛ pampana ŋa, a sɔgle la a fo nimie poɔ. 43 Bonso, a beri na wa la fo zu, ka fo dɔndɔnne na tugi bogi gyilli fo, a zeŋ gyilli fo, a pigi fo lobo zaa. 44 Kyɛ ba na ŋmɛre fo la ka fo gaŋ a teŋɛ soɔ, ane a fo bibiiri naŋ be fo poɔ. Ba kon bare fo kuyenaa ka a dɔgle kaŋ zu, bonso fo da ba bɔŋ a daare na O naŋ na wa fo zie.” 45 Ka O da kpɛ a Ŋmen Yiri davoro poɔ a piili digre a balaŋ naŋ koɔrɔ kyɛ daara bara, 46 a yeli ko ba, “A ŋmaa la biŋ, ‘N yiri e la puoru yiri,’ kyɛ yɛnee maale o la ‘nannyigri die.’ ” 47 Ka O da wullo bebiri zaa a Ŋmen Yiri poɔ. Kyɛ a puoru neŋkponni ninderebe ane a nɔbinna kaakaareba ne a nobɔ ninderebe da boɔrɔ la ka ba saŋ O bare. 48 Kyɛ ba da ba tõɔ̃ bɔŋ bon na ba naŋ na e, bonzuiŋ a nobɔ zaa da kyɔgre kyɛllɛ la ka ba woŋ O yɛlɛ.
201 A bebiri kaŋ, O naŋ da wullo a nobɔ a Ŋmen yiri poɔ kyɛ kanna a yelnoore la, ka a puoru neŋkponni ninderebe, ne a nɔbinna kaakaareba, ne a nembɛrɛ da wa O zie. 2 Ba da wa yeli ko O la, “Yeli ko te, boŋ faŋ la ka Fo taa a de tonɔ ne a yɛlɛ ama? Kyɛ aŋ la ko Fo a faŋ ŋa?” 3 Ka O leɛ yeli ko ba, “N meŋ na soore yɛ la yelbiyenaa, kyɛ yɛ ko Ma a noɔre. 4 A kõɔ̃ suobu na Gyɔn naŋ tere, a yi la tenvelaa poɔ bee nensaala zie?” 5 Ka ba da laŋ teɛre ko bamenne kyɛ pãã yeli, “Ka tenee yeli, ‘Tenvelaa la,’ O na yeli, ‘Wolɔ pãã la ka yɛ ba sage ne o?’ 6 Kyɛ ka tenee yeli, ‘Nensaala zie la,’ a nobɔ zaa na za te la ane kubo, bonso ba zaa da sage la ka Gyɔn da e la Ŋmen-noɔr sobɔ.” 7 Lɛ la ka ba da leɛ tere noɔre, ka ba ba bɔŋ a zie na ana yi wa. 8 Ka Yesu da yeli ko ba, “N meŋ kon yeli ko yɛ a zie na N naŋ nyɛ a faŋa N naŋ de tonɔ ne a yɛlɛ ama.” 9 Ka O pãã da piili lɔɔrɔ sokpare kaŋ korɔ ba, “Dɔɔ kaŋ la da sɛle o tewɔmɔ weɛ a de ko koɔreba mine kyɛ tu sowogi ka a kɔɔre. 10 A wɔmɔ pɔroo saŋ naŋ wa tara, o da toŋ la o tontonɔ kaŋ a kɔkoɔreba zie ka ba de a wɔmɔ mine tere. Kyɛ a kɔkoɔreba da ŋmɛ o la yaga kyɛ bare o ka o gaa ne nuzagla. 11 Ka o leɛ toŋ a tontonɔ kaŋ, ka ba leɛ ŋmɛ o meŋ, a eŋ o vi kyɛ bare o ka o gaa ne nuzagla. 12 Ka o leɛ toŋ a bata sobɔ, ka ba te eŋ o baaloŋ meŋ, a de o lɔɔ bare. 13 “Ka a weɛ daŋna pãã yeli, ‘Boŋ la ka N na e? N na toŋ la n binɔnaa. Kaapɔge, ba na ko o la gyermɛ ka ba naŋ wa nyɛ o.’ 14 “Kyɛ a kɔkoɔreba naŋ wa te nyɛ o, ba da teɛre la ko bamenne a yeli, ‘A gbandire la aŋa. Yɛ wa ka te ko o, ka a gbannoŋ boma na tõɔ̃ waa te soobo.’ 15 Ka ba de o lɔɔ bare a weɛ puoriŋ, a ko o. “A lɛ poɔ, boŋ la ka a weɛ daŋna na e ko ba? 16 O na wa la wa saŋ a kɔkoɔreba bama bare kyɛ de a weɛ ko nen-yobo.” Ba naŋ woŋ a ŋaa la, ka ba yeli, “A kon bɔŋ e lɛ!” 17 Ka O kaa ba kyɛ yeli, “Boŋ pãã la aŋa ba naŋ ŋmaa biŋ: “ ‘A kuuri na a meɛmeɛrebɛ naŋ zagre, waa la a goŋgonaa zu kuuri’? 18 Neɛ na zaa naŋ le a kuuri na zu na kare la, kyɛ a neɛ na zu o naŋ na le, o na ɛre o la kyomɔkyomɔ.” 19 A puoru neŋkponni ninderebe ane a nɔbinna kaakaareba, a gogo na poɔ, da bɔ la vuo a na nyɔge O, kyɛ ba da zoro la a nobɔ dambẽɛ̃, bonzuiŋ ba da bɔŋ la ka O lɔɔ la a sokpare ŋa kyaare ne ba. 20 Lɛ la ka ba gu O, a eŋ nobɔ ka ba sɔgle kaara O a erɛ a na ba waa la yeltori deme ka ba tõɔ̃ bɛre nyɔge O a O yelbie poɔ, ka ba na tõɔ̃ de O ko a zusobɔ ne a faŋ sobɔ zikaara. 21 Ka ba soore O, “Wuliwullo, te bɔŋ la ka Fo maŋ yele la kyɛ wullo ka a tori velaa, kyɛ Fo ba dire nɔmboore korɔ neɛ zaa kyɛ maŋ wullo Naaŋmen sobiri ne yelmeŋɛ. 22 A tu la a nɔbinnaa ka te yɔɔ zuyɔɔre ko Siiza, bee a ba tu?” 23 Kyɛ O da bɔŋ la a ba bɛlloo eroŋ zaa, a soore ba, “Boŋ la so ka yɛ gyenne Ma? 24 Wuli Ma a denari. Aŋ foto ne ŋmaabo la be o eŋɛ?” Ka ba leɛ yeli, “Siiza la.” 25 Ka O yeli ko ba, “A lɛ poɔ, yɛ ko Siiza a boma naŋ e Siiza soobo, kyɛ ko Naaŋmen a boma naŋ e Naaŋmen soobo.” 26 Kyɛ ba da ba tõɔ̃ bɛre nyɔge O a yelbie ama poɔ a nobɔ niŋe. Ba nɔe da `maa la ne lɛ O naŋ leɛ tere a noɔre. Ka ba pãã da e gbili lɛ. 27 Sadusi deme naŋ kyiire ka kuuni leɛ-iruŋ bebe, da wa la O zie, a wa soore O soorbir kaŋ, 28 a yeli, “Wuliwullo, Moses ŋmaa la gane ko te, ka neɛ yɔɔ wa taa pɔgɔ kyɛ kpi, kyɛ ka o ba taa biiri, a seŋ la ka o yɔɔ de a pɔgɔ a dɔge bibiiri ka ba e o yɔɔ soobo. 29 A lɛ poɔ, yɔɔmine bayopõĩ la da bebe, ka a danwẽɛ̃ sobɔ de pɔgɔ ka ba ba dɔge bie zaa kyɛ ka o kpi. 30 Ka a ayi sobɔ meŋ de a pɔgɔ ŋa a meŋ ba dɔge bie zaa ne o kyɛ meŋ kpi. 31 Ka a ata sobɔ meŋ de o. A da waa la ka ba zaa bayopõĩ meŋ de o kyɛ ba dɔge bie zaa, kyɛ ka ba zaa meŋ kpi. 32 A pare baara zaa, ka a pɔgɔ meŋ kpi. 33 A lɛ poɔ, a kuuni leɛ-iruŋ poɔ, aŋ pɔgɔ pãã na la a bama poɔ, a bayopõĩ zaa naŋ daŋ kuli o?” 34 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “A pampana ŋa saŋ bibiiri maŋ de la pɔgɔbɔ kyɛ kuli serbɛ. 35 Kyɛ balaŋ ba naŋ de ka ba seŋ ka ba nyɛ a saŋ na ane a kuuni leɛ-iruŋ, ba kon de pɔgɔbɔ bee kuli serbɛ. 36 Ba meŋ ba tõɔ̃ leɛ kpiire, bonso ba seŋ la taa ne malkere, kyɛ meŋ waa Naaŋmen bibiiri, ba naŋ faa e a kuuni leɛ-iruŋ bibiiri. 37 A kuuni maŋ leɛ iri la, a na Moses naŋ da wuli a teɛ eŋɛ, a saŋ na o naŋ da boɔle a Daŋna, ka Abraham Naaŋmen, ne Isaak Naaŋmen ane Gyakob Naaŋmen. 38 O ba e a kuuni Naaŋmen, kyɛ a vobɔ Naaŋmen la. Bonso, ba zaa voorɔ la O eŋɛ.” 39 Ka a nɔbinna kaakaareba mine da leɛ yeli, “Wuliwullo, Fo yeli la velaa.” 40 A yi a lɛ puoriŋ, ba da ba leɛ taa pera na soore O sooroo zaa. 41 Kyɛ ka O da soore ba, “Wolɔ ka ba tõɔ̃ yeli ka a Kristo e la David Bidɔɔ? 42 David meŋɛ da yeli la a Pugibu Yieluŋ gane poɔ: “ ‘A Daŋna yeli la ko n Daŋna, “Zeŋ N nudoroŋ zie 43 kyɛ gu a saŋ na N naŋ na e ka Fo dɔndɔnne leɛ Fo gbɛɛ dakogo.” ’ 44 A lɛ poɔ, ka David da maŋ boɔle O ka Daŋna, wolɔ pãã la ka O e o bidɔɔ?” 45 A nobɔ zaa naŋ da kyɛlle la, ka O pãã da yeli ko O tutuuribo, 46 “Yɛ gu a nɔbinna kaakaareba, naŋ maŋ boɔrɔ ka ba su kparwogri kyene ne, kyɛ nɔnɔ ka ba puori taa daa poore, ne a dakogri naŋ do a senagɔgre poore, ne a eŋno dakogri a tigri zie. 47 Ba maŋ faara la pɔɔkɔbɔ yie, kyɛ wuli bamenne a ba puoru wogri eŋɛ. A nobɔ bama na nyɛ la saŋnaa ka a zuo lɛ.”
211 Ka O da gbole kaa, a nyɛ libitaareba ka ba lɔɔrɔ ba kyɔgtaare eŋnɛ a libitero daga poɔ. 2 Ka O meŋ da nyɛ pɔɔkoɔre naŋ sobɔ kaŋ ka o meŋ lɔɔ libibilii ayi eŋ a libitero daga poɔ. 3 Ka O yeli, “N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a pɔɔkoɔre naŋ sobɔ ŋa la tere gaŋ ba zaa. 4 Bonso, a bama zaa tere la a kyɔgtaa ko Naaŋmen a yi a ba libi-yaga poɔ, kyɛ a pɔgɔ ŋa zie, a yi o naŋno poɔ la ka o de o nyɔvore boma zaa tere.” 5 A saŋ na ba mine naŋ da yeli a Ŋmen Yiri yɛlɛ, lɛ ba naŋ da mɛ o ne kusiveɛle ane kyɔgtaare la, ka O yeli, 6 “A boma ama zaa yɛ naŋ nyɛ, a bebie na ta la ka kusiri kaŋ zaa kon bɔŋ dɔgle o tasobɔ zu ka ba kon de a lɔɔ bare.” 7 Lɛ la ka ba da soore O, “Wuliwullo, dabori la ka a yɛlɛ ama na e? Boŋ mannoo meŋ la na wuli ka a na tõɔ̃ e la lɛ?” 8 Ka O leɛ yeli: “Yɛ kaara velaa ka bɛllɛ ta kpɛ yɛ, bonso, nobɔ yaga na wa la N yuori eŋɛ, a yeli, ‘Maa la a Kristo,’ bee ‘A saŋ tara la.’ A lɛ poɔ, yɛ ta tu ba puoriŋ. 9 Kyɛ ka yɛnee wa woŋ zɔɔre ane dɔŋ yɛlɛ, yɛ ta miine ne dambẽɛ̃, bonso, a fere la ka ama zaa de wẽɛ̃ a e, kyɛ a baaraa saŋ kon wa sɛre.” 10 Ka O pãã da yeli ko ba: “Teŋɛ na iri zɔɔ ne la o teŋ tasobɔ, ka naaloŋ meŋ zɔɔ ne o naaloŋ tasobɔ. 11 Teŋ-ŋmɛro kponni, kɔŋ, ne baaloŋ faare na wa la ziiri mine, kyɛ dambẽɛ̃ beeloŋ ne manno kponni na yi la sazu wa. 12 “Kyɛ ka ama zaa naŋ na bɔŋ piili, ba na nyɔge yɛ la, a dɔgre yɛ, a iri de yɛ do ne a senagɔgre kɔɔto ziiri, a eŋ yɛ pigu deri poore. Ba na taa yɛ la wa ne namine ne zikaareba niŋe eŋɛ a N yuori zuiŋ. 13 Ama zaa na e la ka yɛ waa danseɛ deme ko ba. 14 A lɛ poɔ, yɛ maale a yɛlɛ ama biŋ a yɛ sukyie poɔ, kyɛ ta de wẽɛ̃ teɛrɛ noɔre na yɛ naŋ na tere. 15 Bonso, N na ko yɛ la noɔre ane yɛŋ ka yɛ dɔndɔnne kon tõɔ̃ yeli yɛlɛ kyaare ne yɛ bee are kyaare yɛ yɛlɛ zaa poɔ. 16 Yɛ dɔgrebɔ ane yɛ yɔɔmine, yɛ nobɔ ane yɛ bamine na iri de yɛ la ko ba, kyɛ ba na e la ka ba ko yɛ mine. 17 Nobɔ zaa na kyiiri yɛ la, a Maa yuori zuiŋ. 18 Kyɛ zukɔɔloŋ bonyenaa zaa kon bɔŋ bɔre yɛ zu eŋɛ. 19 A yɛ kannyiri poɔ, yɛ na faa la yɛ nyɔvoe. 20 “Ka yɛnee wa nyɛ ka sogyare ŋmaa gyilli Gyɛrosalɛm, yɛ bɔŋ ka a saŋnaa tara la. 21 Kyɛ balaŋ naŋ be Gyudea poɔ, vɛŋ ka ba zo yi te do tanne zu, ka balaŋ naŋ be a teŋɛ poɔ, vɛŋ ka ba yi, kyɛ balaŋ naŋ be wɛre poɔ, ka ba ta kpɛ a teŋɛ poɔ. 22 Bonso, a bebie ama la a faaloŋ leɛ-yɔɔre bebie, ka a yɛlɛ na zaa ba naŋ ŋmaa biŋ na tõɔ̃ tu. 23 Kyɛ yɛlɛ nyɔge la balaŋ naŋ taa poɔ, ane balaŋ naŋ ɛnnɛ bibilii a bebie na poɔ. Bonso, yeltegroŋ kpoŋ na wa la a teŋɛ zu, kyɛ ka suuri meŋ wa a nobɔ bama zie. 24 Ba mine na le la a zɔɔre soɔ noɔre eŋɛ, kyɛ ba na nyɔge ba la ka ba waa nempigri a gaa ne tenne zaa poɔ. A Tendaa deme na nɛbrɛ la Gyɛrosalɛm kyɛ gu ka a Tendaa deme saŋ wa te ta. 25 “Mannoo na be la a ŋmenaa poɔ, kyɛ be a kyũũ ane ŋmarbie poɔ, ka a tendaare woore ane buriburi meŋ be teŋɛ zu, ka a mane ne o kõɔ̃ naŋ vuuro meŋ pɔgrɔ gɔmɔ. 26 Nobɔ sukyie na ŋmaa la ne dambẽɛ̃ ane lɛ ba naŋ kyɛllɛ a boma naŋ waara a teŋɛ zu, bonso a sazu faŋ zaa na miine la. 27 Ba pãã na nyɛ la a Nensaala Bidɔɔ ka O waara zanzugo poɔ ne faŋ ane eŋno yaga. 28 Ka ama zaa wa piile, yɛ doɔ yɛ zuri nyɛ, bonso yɛ leɛ-yɔɔ-de faabo tara la.” 29 Ka o lɔɔ sokpare kaŋ ko ba, “Nyɛ a kaŋkaŋ teɛ ane a teere zaa. 30 Ka a naŋ wa bɔre vaare, yɛ na nyɛ la kyɛ bɔŋ yɛmenne poɔ ka sẽɛ̃ kpeɛrɛ la. 31 Lɛ meŋ la, ka yɛnee wa nyɛ ama zaa ka a erɛ, yɛ bɔŋ ka a Naaŋmen naaloŋ tara la. 32 “N yele la yelmeŋɛ korɔ yɛ, a boorɔ ŋa deme kon bɔŋ tɔle kyɛ gu ka ama zaa wa te e baare. 33 Sazu ne teŋɛ zu na tɔle la, kyɛ N yelbie kon bɔŋ tɔle. 34 “Kyɛ yɛ gu yɛmenne velaa, ka yɛ sukyie ta bale ne yeltegroŋ, dããkuoluŋ ane a nyɔvore ŋa yeltuori, ka a bebiri ta wa pɔge yɛ ka yɛ kon bɔŋ ne a. 35 Bonso, o na wa la a na bɛraa ko a balaŋ zaa naŋ kpeɛrɛ a teŋɛ zu zaa zie. 36 A lɛ poɔ, yɛ gu kyɛ puoro tegteglɛ, ka ba na tõɔ̃ de yɛ ka yɛ na seŋ ne ka yɛ zo yi a ama zaa naŋ na wa, kyɛ ka yɛ meŋ tõɔ̃ are a Nensaala Bidɔɔ niŋe soɔ.” 37 A ŋmenaa saŋ la ka Yesu da maŋ wullo a Ŋmen Yiri poɔ, kyɛ ka tensoɔ zaa ka O maŋ do taŋ kaŋ ba naŋ boɔlɔ ka Ɔleve taŋ te gaŋ a be. 38 Baguo saŋ zaa, a nobɔ zaa da maŋ wa la a Ŋmen Yiri poɔ a na woŋ O yɛlɛ.
221 A Boroboro Naŋ Ba Taa Belɛ Tigri, naŋ e a tigri na ba naŋ maŋ boɔle ka Gaŋ Baro Tigri, da peɛle la. 2 Ka a puoru neŋkponni ninderebe ne a nɔbinna kaakaareba da nare lɛ ba naŋ na e a ko O, bonso ba da zoro la a nobɔ dambẽɛ̃. 3 Lɛ la ka Setaana da kpɛ Gyudas, o saa yuori da la Iskarioti. O meŋ da poɔ la a pie ne bayi poɔ. 4 Lɛ la ka o da gaa te laŋ ne a puoru neŋkponni ninderebe ne a nembɛrɛ a na bɔ vuo lɛ o naŋ na tõɔ̃ iri de Yesu ko ba. 5 Ka ba poore da pɛle yaga, ka ba da sage na ko o libie. 6 Lɛ la ka o da polle kyɛ pãã bɔ vuo na o naŋ na tu iri de O ko ba a nobɔ puoriŋ. 7 A Boroboro Naŋ Ba Taa Belɛ daare da ta la, a saŋ na a naŋ seŋ ka ba ko a Gaŋ Baro pelee. 8 Ka O da toŋ Pita ane Gyɔn, a yeli, “Yɛ gaa maale a Gaŋ Baro Tigri ko te ka te tõɔ̃ di.” 9 Ka ba da soore O, “Yeŋ la ka Fo boɔrɔ ka te maale?” 10 Ka O leɛ yeli ko ba, “Kyɛlɛ ka yɛee wa kpɛa teŋ . poɔ dɔ . kaŋnaŋtuo kõ .̃yuori na tuori yɛla. Yɛtuuro o te kpɛ a yiri na poɔo naŋkpɛ 11 Yɛ pãã yeli ko a yiri na daŋna, ‘A Wuliwullo soore fo la: Yeŋ la ka a saama die be ka N na di a Gaŋ Baro Tigri ne N tutuuribo?’ 12 O na wuli yɛ la dikpoŋ naŋ be a peɛ zu, ka boma zaa maale biŋ. A be la ka yɛ na kyɔgre gu te.” 13 Ka ba da gaa te nyɛ ka a waa seŋ lɛ O naŋ da yeli ko ba. Lɛ la ka ba kyɔgre gu a Gaŋ Baro Tigri. 14 Kyɛ a gogo naŋ wa ta, O da laŋ zeŋ ne la O potuuribo pie ne bayi. 15 Ka O da yeli ko ba, “N da sereŋ boɔrɔ la ka N laŋ di a Gaŋ Baro Tigri ne yɛ, kyɛ pãã nyɛ woore. 16 Bonso, N yeli ko yɛ la, N kon leɛ bɔŋ di o kyɛ gu ka a Naaŋmen naaloŋ wa tõɔ̃ tu.” 17 Ka O pãã de a kɔp, a puori bareka puoruu, kyɛ yeli, “Yɛ de aŋa, a poŋ ko taaba. 18 Bonso, N yeli ko yɛ la, N kon leɛ nyu a tewɔmɔ kõɔ̃ kyɛ gu ka a Naaŋmen naaloŋ wa te wa.” 19 Ka O leɛ de a boroboro, a puori bareka puoruu, kyɛ ŋmaa a de ko ba, kyɛ yeli, “N eŋgan la aŋa ka N de ko yɛ. Yɛ erɛ a ŋaa a maŋ teɛrɛ N yɛlɛ.” 20 A lɛ meŋ la, ba naŋ di a zimaane bondirii wa baare, ka O de a kɔp kyɛ yeli, “A kɔp ŋa la a nɔlaŋ paala naŋ be N zẽẽ poɔ, a zẽẽ N naŋ kyiri ko yɛ. 21 Kyɛ yɛ kyɛllɛ, a neɛ na sobɔ naŋ na iri de Ma ko ba, o nu be la N zie a tabol ŋa zu. 22 Kyɛ yelmeŋɛ, a Nensaala Bidɔɔ na gaa la a seŋ lɛ Naaŋmen naŋ da maale biŋ, kyɛ yɛlɛ nyɔge la a neɛ na sobɔ naŋ na iri de O ko ba.” 23 Ka ba da piili soorɔ taaba, ka ba buo sobɔ la na e a lɛ. 24 Ka nɔkpeɛne da kpɛ ba poɔ, ka ba buo sobɔ la na e ba zaa kpoŋ. 25 Lɛ la ka O pãã yeli ko ba, “A Tendaa deme namine la di ba nobɔ zaa kponni, kyɛ balaŋ naŋ di naaloŋ ba zu, ba maŋ boɔle ba la ka kaareba sonne. 26 Kyɛ a ba waa lɛ a yɛ poɔ. Kyɛ a onɔ sobɔ naŋ e kpoŋ a yɛ zaa poɔ, vɛŋ ka o waa a na yɛ zaa bile sobɔ. Kyɛ onɔ sobɔ naŋ e a zusobɔ, vɛŋ ka o waa a na onɔ naŋ tonɔ korɔ yɛ. 27 Bonso, aŋ la zuo a zaa, a kaŋ na naŋ zeŋ a tabol loori bee kaŋ na naŋ poŋ a diu? A ba e a neɛ naŋ zeŋ a tabol zie? Kyɛ N be la yɛ poɔ a na a kaŋ na naŋ poŋ a diu. 28 Kyɛ yɛnee la a balaŋ naŋ kyãã be N zie a N gyennoo zaa poɔ. 29 Kyɛ N de la naaloŋ ko yɛ, a seŋ lɛ N Saa naŋ de kaŋ ko Ma, 30 ka yɛ na tõɔ̃ di kyɛ nyu a N tabol zie a N naaloŋ poɔ. Kyɛ yɛ na zeŋ la nadakogri zu a dire a Israel bale pie ne ayi sɛrɛɛ.” 31 Ka a Daŋna da yeli, “Simon, Simon. Kyɛllɛ, Setaana sereŋ soore la yɛ yɛlɛ ka o va yɛ a na mɔbie. 32 Kyɛ N daŋ puori ko fo la, ka fo sagdeu ta saŋ. Kyɛ ka fõõ wa leɛ puoriŋ, e ka fo yɔɔmine waa kpẽã.” 33 Ka o yeli ko O, “Daŋna, N kyɔgre la ka N gaa ne Fo a pigu die ane a kũũ zie.” 34 Lɛ la ka O pãã da yeli, “N yeli ko fo la Pita, fo na zagre Ma la bota ka fo ba bɔŋ Ma, kyɛ ka nɔdaa bɔŋ koŋ zenɛ.” 35 Ka O da soore ba, “N naŋ da toŋ yɛ ka yɛ ta taa libiwoɔ, bee woɔ zaa, bee nɔɔteɛ, yɛ da bɔ la bon kaŋ gu bee?” Ka ba yeli, “Bon zaa da ba kɔnnɔ te.” 36 Ka O pãã da yeli ko ba, “Kyɛ pampana, a neɛ na naŋ taa libiwoɔ, yɛ vɛŋ ka o de o ane woɔ kaŋ. Kyɛ a neɛ na naŋ ba taa zɔɔre soɔ, yɛ vɛŋ ka o koɔre o kparo da ne kaŋ. 37 Bonso, N yeli ko yɛ la, a fere ka ama ba naŋ ŋmaa biŋ tu a lɛ N zie: ‘Ba da de O la ka O poɔ a yelbebe deme poɔ’; bonso bon zaa naŋ kyaare Ma taa la baaro zie.” 38 Ka ba pãã da yeli, “Daŋna, nyɛ zɔɔre sɔre ayi la be kyɛ.” Ka O da leɛ yeli ko ba, “A seŋ la lɛ.” 39 O da yi gaa la a Ɔleve taŋ na lɛ O naŋ maŋ erɛ, ka O tutuuribo meŋ da tu O puoriŋ. 40 O naŋ da wa ta a zie la, ka O yeli ko ba, “Yɛ puoro ka yɛ ta kpɛ gyennoo poɔ.” 41 Ka O da tage yi ba zie fẽẽ lɛ, a gbi a puori, 42 “N Saa, ka Fo boɔbo waa lɛ, de a kɔp ŋa N zie. Ane a lɛ zaa, a ba e N boɔbo, kyɛ vɛŋ ka Fo boɔbo e.” 43 Ka malke kaŋ naŋ yi tenvelaa da sãã O zie a maale O ka O leɛ taa kpẽã. 44 O naŋ da be tuo poɔ, O da puori la yaga ne nimizeɛ. Ka O wale leɛ na zẽẽgbulo, naŋ da kyire a tensoɔ. 45 O naŋ da wa iri a puoruu zie a wa O tutuuribo zie la, ka O nyɛ ba ka ba gbire a ba posaŋnaa zuiŋ. 46 Lɛ la ka O yeli ko ba, “Boŋ la so ka yɛ gbire? Yɛ iri puoro, ka lɛ naane, yɛ na kpɛ la gyennoo poɔ.” 47 O naŋ da kyãã yele la, ka nobɔ yaga da wa ta, ka kaŋ na ba naŋ da boɔlɔ Gyudas, a pie ne bayi kaŋ, da de ba wẽɛ ̃ kyɛ tara Yesu zie a na moore O. 48 Ka Yesu soore o, “Gyudas, fo iri de la a Nensaala Bidɔɔ ko ba ane mooroo bee?” 49 A Yesu tutaaba naŋ da nyɛ bon na naŋ e la, ka ba da soore O, “Daŋna, te de a zɔɔre soɔ kyɛ ne ba bee?” 50 Lɛ la ka a ba kaŋ da de a soɔ kyɛ ne a puoru neŋkpoŋ zusobɔ tontonɔ doroŋ toori ŋmaa bare. 51 Ka Yesu da leɛ yeli, “Bare a ama!” Kyɛ O da tɔ la o toori a saŋ o. 52 Ka Yesu pãã da yeli ko a puoru neŋkponni ninderebe, a Ŋmen Yiri guuribo, ne a nembɛrɛ zaa naŋ wa O zie, “Yɛ yi wa la a na yɛ naŋ gu nannyige ne zɔɔzɔɔ sɔre ne dagolo? 53 Bebiri zaa N da maŋ be la yɛ zie a Ŋmen Yiri poɔ, kyɛ yɛ da ba nyɔge Ma. Kyɛ yɛ gogo la aŋa, ane a lige fannoo saŋ.” 54 Ba naŋ pãã da nyɔge O la, ka ba da de O gaa ne a puoru neŋkponni zusobɔ yiri. Kyɛ Pita da be la tɔɔre fẽẽ a tuuro ba puoriŋ. 55 Ba naŋ da wa mare vũũ a ba poɔ a sɛrɛɛ diu yiri davoro poɔ kyɛ laŋ zeŋ la, ka Pita da zeŋ ba poɔ. 56 Ka pɔglee tontonɔ kaŋ naŋ da nyɛ o ka o zeŋ peɛle a vũũ, ka o kaa o lɛɛŋ kyɛ yeli, “A dɔɔ ŋa meŋ da be la O zie.” 57 Kyɛ o da kyiiri la kyɛ yeli, “Pɔgɔ. N ba bɔŋ O.” 58 A da ba kɔɔre kyɛ ka kaŋ meŋ da nyɛ o, a yeli, “Fo meŋ e la ba kaŋ.” Kyɛ ka Pita da yeli, “Dɔɔ. N ba poɔ ba poɔ.” 59 Kyɛ a seŋ gogo yenaa naŋ da wa tɔle la, ka kaŋ meŋ da sage ne a yeli, “Yelmeŋɛ, a neɛ ŋa meŋ da be la O zie, bonso o e la Galili neɛ.” 60 Kyɛ ka Pita da yeli, “Dɔɔ. N ba bɔŋ bon na fo naŋ yele.” A pare na poɔ, o naŋ da kyãã yele la, ka nɔdaa da koŋ. 61 Lɛ la ka a Daŋna da leɛ kaa Pita. Ka Pita leɛ teɛre a Daŋna yelbiri, lɛ O naŋ da yeli ko o: “Fo na zagre Ma la bota, kyɛ ka nɔdaa bɔŋ koŋ.” 62 Ka Pita yi yeŋ poɔ a te koŋ yaga. 63 A dɔbɔ naŋ da nyɔge Yesu da e O la la, kyɛ ŋmɛ O. 64 Kyɛ ba naŋ da `leŋ O nimie pɔge, ba da fale O la O niŋe eŋɛ kyɛ soore O, “Kanne daŋ-nyaabo kannoo! Aŋ la fale Fo?” 65 Kyɛ ka yɛlɛ yaga poɔ ka ba da yeli yelfaare kyaare ne O. 66 Zie naŋ da vɛle, ka a nobɔ nembɛrɛ, a puoru neŋkponni ninderebe, ne a nɔbinna kaakaareba da wa laŋ taa, a de O gaa ne ba laŋne zie a yeli, 67 “Fõõ la a Kristo? Yeli ko te.” Ka O yeli ko ba, “Ka Maa yeli ko yɛ, yɛ kon sage de. 68 Kyɛ ka Maa meŋ soore yɛ, yɛ kon tõɔ̃ leɛ ko Ma noɔre bee bare Ma ka N gɛrɛ. 69 A yi ama puoriŋ, a Nensaala Bidɔɔ na zeŋ la a Naaŋmen fannoo nudoroŋ zie.” 70 Ka ba zaa leɛ yeli, “Fo e la a Naaŋmen Bidɔɔ bee?” Ka O yeli ko ba, “Yɛmenne la yeli ka Maa la.” 71 Ka ba yeli, “Boŋ danseɛ ka te leɛ boɔrɔ? Bonso, te woŋ a la temenne ka a yi Omeŋɛ noɔre poɔ.”
231 Ka a nobɔ zaa iri taa O gaa ne Pailat zie. 2 Ba da piili nyare la O zu a yeli, “Te nyɛ la a dɔɔ ŋa ka O leɛrɛ te teŋɛ. O ba sagra ka ba yɔɔ zuyɔɔ ko Siiza, kyɛ yeli ka Onɔ la a Kristo, naŋ e Naa kaŋ.” 3 Ka Pailat soore O a yeli, “Fõõ la a Gyu deme Naa?” Ka O leɛ yeli ko o, “A waa la lɛ fo naŋ yeli.” 4 Lɛ la ka Pailat pãã yeli ko a puoru neŋkponni ninderebe ne a nobɔ zaa, “N ba nyɛ saŋnaa zaa a dɔɔ ŋa zie.” 5 Kyɛ ka ba da moɔ nimie a yeli, “O dɔre la a nobɔ zaa eŋ, a wullo Gyudea zaa poɔ, a piili Galili te ta kyɛ.” 6 Pailat naŋ da woŋ Galili yuori la, ka o da soore ka a dɔɔ e la Galili neɛ. 7 O naŋ da wa bɔŋ ka O e la Hɛrod paaloŋ neɛ, o da taa O la gaa ne Hɛrod zie, o meŋ naŋ da be Gyɛrosalɛm a saŋ na. 8 Hɛrod naŋ da wa nyɛ Yesu, o poɔ da pɛle la yaga, bonso a kɔɔre la ka o da boɔrɔ ka o nyɛ O, bonzuiŋ o da woŋ la O yɛlɛ yaga kyɛ ka o teɛre ka o na nyɛ la tonseɛle kaŋ O naŋ na toŋ. 9 Ka o da soore O yɛlɛ yaga poɔ, kyɛ O da ba leɛ ko o noɔre. 10 Ka a puoru neŋkponni ninderebe ane a nɔbinna kaakaareba iri are a nyare O zu yaga lɛ. 11 Lɛ la ka Hɛrod ne o zɔɔre dɔbɔ da de ka O ba e bon zaa, kyɛ da e O la, a su O kparwogi vela kaŋ a leɛ taa O gaa ne Pailat zie. 12 A bebiri na daare la ka Pailat ne Hɛrod nyɔge taa baaloŋ, bonso ba daŋ e la dɔndeme. 13 Pailat naŋ pãã da boɔle a puoru neŋkponni ninderebe ne a zikaareba ane a nobɔ zaa laŋ taa, 14 ka o da yeli ko ba, “Yɛ taa la a dɔɔ ŋa wa ne n zie a yeli ka O leɛrɛ la a nobɔ. Kyɛ nyɛ, N peɛre O la baare a yɛ zaa niŋe, kyɛ N ba nyɛ saŋnaa zaa a dɔɔ ŋa zie a kyaare ne a yɛlɛ na zaa yɛ naŋ nyare ne O zu. 15 Hɛrod meŋ ba nyɛ saŋnaa zaa O zie. Bonso, N da toŋ O la ne yɛ a o zie, kyɛ nyɛ, bon zaa kyebe O zie naŋ seŋ ka O kpi. 16 A lɛ poɔ, N na dɔgre O la kyɛ bare O.” 17 Bonso a fere la ka o bare kaŋ ko ba a ba tigri poɔ. 18 Ka a pare na poɔ, a nobɔ zaa da yeli gboligboli, “De a dɔɔ ŋa gaa ne kyɛ bare Barabas ko te!” 19 (Barabas da la a sobɔ na ba naŋ da lɔɔ eŋ pigu die poɔ, bonso o da iri la zɔɔre a teŋɛ poɔ kyɛ ko neɛ meŋ.) 20 A lɛ poɔ, Pailat naŋ da boɔrɔ ka o bare Yesu, o da leɛ yeli la yɛlɛ ko ba. 21 Kyɛ ka ba duori ba kɔkɔe a yeli, “Kpa O! Kpa O!” 22 Ka o yeli ko ba a bota sobɔ saŋ, “Wolɔ? Boŋ saŋnaa la ka O saŋ? N ba nyɛ saŋnaa zaa naŋ seŋ ka O kpi. A lɛ poɔ, N na dɔgre O la kyɛ bare O.” 23 Kyɛ a pare na poɔ, ba da yeli la yɛlɛ ne kɔkɔkponni a boɔrɔ ka ba kpa O. Ka a nobɔ bama ne a puoru neŋkponni ninderebe kɔkɔe da gaŋ. 24 Lɛ la ka Pailat da tere noɔre ka a e a lɛ ba naŋ boɔrɔ. 25 Ka o da bare a neɛ naŋ da piili a zɔɔre kyɛ ko neɛ, onɔ ba naŋ da eŋ pigu die poɔ, a na ba naŋ da boɔrɔ. Kyɛ o da de la Yesu ko ba a seŋ lɛ ba naŋ da boɔrɔ. 26 Ba naŋ da de O gɛrɛ ne la, ka ba nyɔge dɔɔ kaŋ naŋ di Simon, Sairin neɛ, naŋ da yi a weɛ poɔ waara. Ba da de la a dagara a dɔgle o ka o tuo tuuro ne Yesu. 27 Nobɔ yaga da tuuro O la, ka pɔgɔbɔ naŋ kono hiine O eŋɛ meŋ da poɔ a ba poɔ. 28 Kyɛ ka Yesu da leɛ a yeli, “Gyɛrosalɛm pɔɔyaare, yɛ ta kono N yɛlɛ. Kyɛ yɛ kono yɛmenne ane yɛ bibiiri eŋne. 29 Bonso, kyɛllɛ, a bebie sereŋ tara la ka ba na yeli, ‘Maaloo be la balaŋ naŋ ba dɔgrɔ zie, a vorwoore na zaa naŋ da ba dɔge ane berɛ naŋ da ba ɛnne!’ 30 Kyɛ, “ ‘ba pãã na piili yele la korɔ a tanne, “Yɛ le te zu!” kyɛ yele korɔ a tambilii, “Yɛ pɔge te!” ’ 31 Ka ba naŋ e ama zaa tevaare poɔ, boŋ la na e tekuo poɔ?” 32 Ba meŋ da de la yelfa-erebɛ bayi a poɔ O eŋɛ gaa ne ka ba na ko. 33 Kyɛ ba naŋ wa ta a zie na ba naŋ boɔlɔ ka Zuŋmama, be la ka ba da kpa O ane a yelfa-erebɛ, ka kaŋ be O doroŋ ka kaŋ meŋ be O gɔbaa eŋɛ. 34 Ka Yesu yeli, “Saa, di suuri ko ba. Bonso, ba ba bɔŋ bon na ba naŋ erɛ.” Ka ba da de O boma a molle poŋ. 35 Ka a nobɔ are kaara, kyɛ ka a zikaareba meŋ are ne ba a nyore nimie a yele, “O faa la ba mine; yɛ vɛŋ ka O faa Omeŋɛ ka Onɔ wa e a Kristo, Naaŋmen naŋ kaa iri.” 36 Ka a sogyare meŋ da ta O zie a e O la. Ba da de la dãã miiruŋ a ko O, 37 a yeli, “Ka Fõõ wa e a Gyu deme Naa, faa fomeŋɛ!” 38 A O zusoɔ, ba da yagle la ŋmaabo ba naŋ da ŋmaa Grik, Latin, ane Hibiru kɔkɔe poɔ naŋ yeli: ŊA LA A GYU DEME NAA. 39 Ka a yelfa-erɛ kaŋ ba naŋ da kpa da yeli yelfaare kyaare ne O, a yeli, “Ka Fõõ wa e a Kristo, faa fomeŋɛ ane te.” 40 Kyɛ ka a kaŋa na da leɛ nyare o zu, a yeli, “Fo ba zoro Naaŋmen gba, fo naŋ nyɛ ka fo meŋ be la a saŋnaa ŋa poɔ? 41 A tori la ka te nyɛ a dɔgroŋ ŋa, bonso, te nyɛ la dɔgroŋ ka a seŋ a te eroŋ, kyɛ a dɔɔ ŋa ba saŋ yɛlɛ zaa.” 42 Ka o pãã da yeli ko Yesu, “Daŋna, teɛre n yɛlɛ ka Fõõ wa kpɛ Fo naaloŋ poɔ.” 43 Ka Yesu da yeli ko o, “Yelmeŋɛ la ka N yeli ko fo, zenɛ fo na laŋ ne Ma la a Tennoɔ poɔ.” 44 A da tara la gogori ayoɔbo, ka lige da pɔge a teŋɛ zaa kyɛ gu a gogori awae saŋ. 45 A ŋmenaa da leɛ sɔɔ la kyɛ ka a Ŋmendie pɛn-gyeraa da kyeɛre ziiri ayi. 46 Ka Yesu da duori O kɔkɔre a ŋmɛ kpɛlle, kyɛ yeli, “N Saa, Fo nuuri poɔ la ka N de N seɛ eŋ.” O naŋ da yeli a ŋaa wa baare la, ka O pãã da voore O vooroŋ pare baara. 47 A saŋ na a sogyare kɔɔ zusobɔ naŋ wa nyɛ bon na naŋ e la, ka o pugi Naaŋmen a yeli, “A dɔɔ ŋa da sereŋ e la yeltori sobɔ.” 48 Ka a nobɔ na zaa naŋ da wa laŋ taa a be, a nyɛ bon na zaa naŋ da e, ka ba da ŋmɛ ba nyare kyɛ leɛ te gɛrɛ. 49 Kyɛ O nembɔŋne zaa ane a pɔgɔbɔ naŋ da tu O yi Galili, da be la zitɔɔre kyɛ kaara a yɛlɛ ama. 50 Kyɛ kyɛllɛ, dɔɔ kaŋ da bebe la ka o yuori di Gyosɛf, a Sanhederen neɛ kaŋ naŋ waa nenvelaa kyɛ waa yeltori sobɔ. 51 A dɔɔ ŋa da ba sage ne ba teɛroŋ bee eroŋ. O da yi la Arematea, a Gyu deme teŋɛ kaŋ. Omeŋɛ da kyɛllɛ la a Naaŋmen naaloŋ waabo. 52 Ka a dɔɔ ŋa da gaa Pailat zie te sɔre ka ba ko o Yesu eŋgan. 53 Ka o da de O sigi ne, a te de pɛmpeɛle villi pɔge, a de eŋ yabogi ba naŋ tugi piiri eŋɛ, a be na ba naŋ daŋ ba ũũ neɛ zaa. 54 A kyɔgroo bebiri da la aŋa, kyɛ ka a Sabat bebiri na piili. 55 A pɔgɔbɔ naŋ da yi Galili laŋ ne Yesu, meŋ da tuuro ba la, a te nyɛ a yabogi ane lɛ a O eŋgan naŋ gaŋ. 56 Ba da leɛ la gaa te maale bonnyuuri ane tẽẽkãã a eŋgan eŋɛ. Kyɛ ba da pɛnne la a Sabat bebiri a seŋ lɛ a nɔbinnaa naŋ wuli.
241 A koseɛra piilu daare baguo pipi saŋ, bana ane pɔgɔbɔ ba mine da gaa la a yabogi zie ne a bonnyuuri na ba naŋ da maale. 2 Kyɛ ba da nyɛ la a yabogi noɔre kuuri ka o yuo gaŋ. 3 Ka ba kpɛ, kyɛ ba da ba nyɛ a Daŋna Yesu eŋgan. 4 A da waa la nɔ`maa ko ba, kyɛ kyɛllɛ, dɔbɔ bayi naŋ su bonsuuri naŋ nyegrɛ a na saanyegroo da are la ba zie. 5 Lɛ la ka dambẽɛ̃ da kpɛ ba, kyɛ ka ba sugli ba nimie kyaare teŋɛ soɔ. Ka ba da yeli ko ba, “Wolɔ ka yɛ boɔrɔ vobɔ kuuni poɔ? 6 O ba kyebe kyɛ. O leɛ iri la. Yɛ teɛre lɛ O naŋ da yeli ko yɛ saŋ na O naŋ da kyãã be Galili poɔ, 7 a yeli, ‘A fere la ka ba iri de a Nensaala Bidɔɔ eŋ a yelbe-erebɛ nuuri poɔ, ka ba kpa O a dagara zu. Kyɛ a beri ata daare, O na leɛ iri la.’ ” 8 Lɛ la ka ba leɛ teɛre O noɔre yɛlɛ. 9 Lɛ la ka ba leɛ yi a yabogi zie, a te manne ama zaa ko a pie ne bonyena ne a balaŋ naŋ kyɛre. 10 A pɔgɔbɔ da e la Maria Magdalena, Gyoana, Maria naŋ e Gyems ma, ane pɔgɔbɔ mine naŋ da be a ba zie. A pɔgɔbɔ bama la da yeli a ama zaa ko a potuuribo. 11 Ka ba yelbie da sãã ba zie a na zirii, ka ba da ba sagra na de. 12 Pita da iri la zo gaa a yabogi zie. O naŋ da te gũũ la ka o nyɛ a pɛmpeɛle ka a gaŋ a toɔra. Ka o leɛ gaa, ka o noɔre `maa ne bon na naŋ e. 13 Kyɛ nyɛ, a bebiri na poɔ, Yesu tutuuribo bayi da tu la sori gɛrɛ tembile kaŋ yuori naŋ di Ɛmaos, naŋ da waa mɛlɛ ayopõĩ a yi be kyɛ gɛrɛ Gyɛrosalɛm. 14 Ka ba da yele korɔ taaba bon na zaa naŋ da e. 15 Lɛ la ka a da waa, ba naŋ da yeli yɛlɛ ko taaba kyɛ teɛrɛ la, ka Yesu meŋɛ tage ta ba a laŋ gaa ne ba. 16 Kyɛ ba nimie da sɔɔ la ka ba da ba bɔŋ O. 17 Ka O yeli ko ba, “Boŋ yelbie la ka yɛ taa ne taaba a kyene ne posaŋnaa?” 18 Ka ba kaŋ na yuori naŋ di Klɛopas, da leɛ yeli ko O, “Fo yoŋ la a saana Gyɛrosalɛm poɔ, bee? Fo da ba woŋ a yɛlɛ na naŋ e a be, a bebie ama poɔ?” 19 Ka O yeli ko ba, “Boŋ yɛlɛ?” Ka ba da leɛ yeli ko O, “A yɛlɛ naŋ kyaare ne Yesu naŋ yi Nazarɛt, ka O da e la Ŋmennoɔr sobɔ naŋ taa faŋ O eroŋ ne O noɔre poɔ, Naaŋmen ane nobɔ zaa niŋe soɔ. 20 A puoru neŋkponni ninderebe ane a te zikaareba da de O la tere ka ba iri ka a seŋ la ka O kpi, kyɛ kpa O a dagara zu. 21 Kyɛ te da teɛre la ka Onɔ la a sobɔ naŋ na leɛ yɔɔ de kyɛ faa Israel. Kyɛ a gaŋ ama zaa poɔ, zenɛ la a beri ata saŋ a yɛlɛ ama zaa naŋ e. 22 Kyɛ pɔgɔbɔ mine meŋ naŋ yi a te poɔ naŋ da daŋ ta a yabogi, da `maa la te nɔe. 23 Ba naŋ da ba nyɛ a O eŋgan, ba da wa yeli la ka ba nyɛ la malkere, gyenno kaŋ poɔ, naŋ da yeli ko ba ka O voorɔ la. 24 Lɛ la ka te tutaaba mine da gaa a yabogi zie a te nyɛ ka a waa seŋ lɛ a pɔgɔbɔ naŋ yeli. Kyɛ Onɔ eŋ, ba da ba nyɛ O.” 25 Ka O pãã da yeli ko ba, “Yɛnee damboli deme, yɛnee naŋ taa sukyie naŋ ba sagra wiẽũ lɛnɛɛ zaa a Ŋmen-noɔr deme naŋ da yeli! 26 A ba seŋ ka a Kristo nyɛ woore ama zaa poɔ kyɛ pãã kpɛ O eŋno poɔ?” 27 Kyɛ a piili ne Moses ane a Ŋmen-noɔr deme zaa, O da manne ko ba la bon na ba naŋ yeli kyaare O yɛlɛ a Ŋmaabo zaa poɔ. 28 Ba da peɛle la a tembile na ba naŋ da gɛrɛ, kyɛ O da e la a na O gɛrɛ la tɔɔre. 29 Ka ba da mɔgle O a yeli, “Kpɛ ne te, bonso zimaane saŋ tara la; a bebiri meŋ baara la.” Lɛ la ka O kpɛ te be ba zie. 30 A naŋ da waa ka O laŋ zeŋ ne ba a tabol zie la, ka O da de boroboro a puori bareka puoruu kyɛ da ŋmaa a poŋ ko ba. 31 Ka ba nimie da yuo ka ba leɛ bɔŋ ka Onɔ la, kyɛ ka O bɔre ba zie a pare na poɔ. 32 Ka ba yeli ko taaba, “Te sukyie da ba dire vũũ a saŋ na O naŋ da yele yɛlɛ korɔ te a sobiri poɔ, kyɛ da yuo a Ŋmaabo ko te?” 33 Ka ba da iri a gogo na poɔ leɛ te gaa Gyɛrosalɛm. Be la ka ba te nyɛ a pie ne bonyena ane a balaŋ naŋ da be a ba poɔ, ka ba zaa laŋ taa, 34 a yeli, “A Daŋna sereŋ leɛ iri la! O da sãã la Simon zie.” 35 Ka ba da yeli lɛ zaa naŋ da e a sori poɔ, ne lɛ zaa O naŋ da vɛŋ ka ba bɔŋ O a boroboro ŋmaabo poɔ. 36 Ba naŋ da yele ama la ka Yesu meŋɛ la are ba senselensoɔ kyɛ yeli ko ba, “`Maaroŋ be yɛ zie.” 37 Ka ba da miine ne dambẽɛ̃, kyɛ da teɛre ka ba nyɛ la nenseɛ. 38 Ka O da yeli ko ba, “Boŋ la so ka yɛ dɔɔnɔ yɛmenne? Kyɛ boŋ la so ka yɛ vɛŋ ka bonnoŋ kpɛ a yɛ sukyie poore? 39 Nyɛ N nuuri ne N gbɛɛ kyɛ bɔŋ ka Maa meŋɛ la. Yɛ tɔ Ma kyɛ nyɛ. Nenseɛ ba taa eŋ-nɛne ne kɔbɔ, na yɛ naŋ nyɛ ka N taa.” 40 O naŋ da yeli ama la ka O wuli ba O nuuri ne a O gbɛɛ. 41 Kyɛ ba naŋ da ba kyãã sagra a noɔ zuiŋ, ka ba nɔe da `maa, ka O yeli ko ba, “Yɛ taa la bondirii kyɛ?” 42 Lɛ la ka ba da de zom ɔŋnaa ane seere ko O. 43 Ka O da de ɔɔ a ba niŋe soɔ. 44 Kyɛ O pãã da yeli ko ba la, “A yelbie ama la ka N da maŋ yeli ko yɛ a saŋ na N naŋ da be yɛ poɔ: A fere la ka yɛlɛ zaa tu lɛ ba naŋ da ŋmaa biŋ a Moses nɔbinnaa poɔ, ne a Ŋmen-noɔr deme ne a Pugibu Yieluŋ Ŋmaabo poɔ, naŋ yeli kyaare ne Ma.” 45 Lɛ la ka O yuo ba teɛroŋ, ka ba tõɔ̃ bɔŋ a Ŋmaabo pare. 46 Ka O pãã da yeli ko ba, “Ŋaa la ka ba ŋmaa: A fere la ka a Kristo nyɛ woore kyɛ leɛ iri yi a kuuni poɔ a beri ata daare. 47 Kyɛ ka a da naa e ka ba kanne la a teɛroŋ leɛbo ane yelbebe suuri diu O yuori eŋɛ a tendaa zaa poɔ, ka a piili Gyɛrosalɛm poɔ. 48 Yɛ e la danseɛ deme a yɛlɛ ama zaa poɔ. 49 Kyɛ nyɛ, N na toɔle la a bon na N Saa naŋ polle ko yɛ. Kyɛ yɛ kyãã kpeɛrɛ Gyɛrosalɛm teŋɛ poɔ, kyɛ gu ka yɛ wa nyɛ a faŋ naŋ yi a sazu zie.” 50 O da taa ba la gaa a te ta ne Bɛtane teŋɛ. Kyɛ O naŋ da zɛge O nuuri, O da maala ba la ne yelbisonne. 51 A da waa la a saŋ na O naŋ da maale ba la, ka O da bare ba, ka ba taa O do ne te kpɛ a tenvelaa poɔ. 52 Ka ba gbi dumo a puori O kyɛ leɛ te do Gyɛrosalɛm ne noɔ kpoŋ, 53 a te be a Ŋmen Yiri poɔ tegteglɛ a pugro kyɛ yele yelbisonne korɔ Naaŋmen. Amen.