GYɔN

1

1 A piiluŋ saŋ a Yelbiri da bebe la, ka a Yelbiri da be Naaŋmen zie, ka a Yelbiri da e Naaŋmen. 2 O da be la Naaŋmen zie a piiluŋ saŋ. 3 A yi O zie la ka boma zaa da maale. Bommaale zaa da ba kyebe ka Onɔ naane da maale a. 4 O poɔ la ka nyɔvore da be. Ka a nyɔvore ŋa da la nensaala zaa kyãã. 5 Ka a kyãã da nyegrɛ a lige poɔ, kyɛ a lige da ba bɔŋ a tɛgɛ zaa. 6 Naaŋmen da toŋ la dɔɔ kaŋ ka o yuori da di Gyɔn. 7 O da wa la ka o waa danse-dire, a di a kyãã ŋa danseɛ, ka nensaala zaa na tõɔ̃ sage de a yi o zie. 8 Onɔ meŋɛ da ba e a kyãã, kyɛ o da wa la ka o wa di a kyãã na danseɛ. 9 A yelmeŋɛ kyãã la aŋa naŋ da wa a teŋɛ zu a wa ko nensaala zaa kyãã. 10 O da be la a teŋɛ zu, ka a yi a O zie ka a teŋɛ zu da maale, kyɛ a teŋɛ zu da ba bɔŋ O. 11 O da wa la O bommaale zie, kyɛ Omeŋɛ nobɔ da ba de O. 12 Kyɛ balaŋ zaa naŋ da de O, balaŋ la ka O ko sori ka ba waa Naaŋmen biiri, balaŋ naŋ sage de O yuori— 13 balaŋ dɔgebo naŋ da ba yi zẽẽ zie, bee a eŋgan boɔbo zie, bee nensaala boɔbo zie, kyɛ a yi Naaŋmen zie. 14 Ka a Yelbiri da leɛ eŋgan, a kpeɛrɛ ne te. Ka te nyɛ O eŋno, a Saa Bidɔɔ yenaa yoŋ eŋno, Onɔ naŋ paale ne nɔndeteroo ne yelmeŋɛ zaa. 15 Gyɔn da di la O danseɛ. O da ŋmɛ la kpɛlle a yeli, “Ŋa la ka N da yele, ‘A neɛ na naŋ tu n puoriŋ wa, gaŋ ma la, bonzuiŋ O da de la n wẽɛ.̃ ’ ” 16 O yɛlɛ zaa naŋ da paale zie la ka te zaa nyɛ nɔndeteroo a dɔgle taa, 17 bonso, a nɔbinnaa da tu la Moses zie, kyɛ nɔndeteroo ane yelmeŋɛ da tu la Yesu Kristo zie. 18 Neɛ zaa daŋ ba nyɛ Naaŋmen. A Bidɔɔ yenaa yoŋ, naŋ be O Saa lamboriŋ, Onɔ la da manne O yɛlɛ. 19 Aŋa la a Gyɔn danseɛ, a saŋ na a Gyu deme naŋ da toŋ a puoru neŋkponni ane a Lɛve deme naŋ da be Gyɛrosalɛm poɔ ka ba yi te soore Gyɔn, “Aŋ la fo?” 20 O da sage la. O da ba zagre kyɛ da sage yeli, “Maa naane a Kristo.” 21 Ka ba da soore o, “Kyɛ aŋ pãã la fo? Fõõ la Elaigya?” Ka o yeli, “Maa naane.” Ka ba leɛ soore, “Fõõ la a Ŋmen-noɔr sobɔ?” Ka o leɛ yele, “ `M`m.” 22 Lɛ la ka ba da yeli ko o, “Aŋ la fo? Ko te a noɔre ka te leɛ te yeli ko a balaŋ naŋ toŋ te. Boŋ yɛlɛ la ka fo na yeli kyaare fomeŋɛ?” 23 Ka o leɛ yeli, a na a Ŋmennoɔr sobɔ Isaiya naŋ da yeli, “N e la a kɔkɔre na naŋ boɔle a wɛgyaŋ poɔ, ‘Yɛ maale a Daŋna sobiri ka o tori.’ ” 24 Ka a Farasi deme na ba naŋ da toŋ 25 da soore o, “Boŋ la so ka fo terɛ suobu kyɛ fo ba e a Kristo bee Elaigya bee a Ŋmennoɔr sobɔ?” 26 Ka Gyɔn da leɛ yeli ko ba, “N terɛ la suobu ane kõɔ̃. Kyɛ neɛ kaŋa are la a yɛ poɔ, yɛ naŋ ba bɔŋ. 27 Onɔ naŋ tu n puoriŋ waara, e la neɛ na naŋ gaŋ ma. N ba seŋ ka N `lori O nɔɔteɛ.” 28 Yɛlɛ ama da e la lɛ Betabara poɔ, a benee Gyɔn naŋ da terɛ suobu a Gyordan mane gaŋne. 29 A bieo daare Gyɔn da nyɛ la Yesu ka O kyaare o waara, ka o yeli, “Nyɛ a Naaŋmen Pelee naŋ de a tendaa deme zaa yelbebe yi ne. 30 Onɔ la a neɛ na N naŋ da yeli ka, ‘Dɔɔ kaŋ tu la n puoriŋ naŋ gaŋ ma, bonzuiŋ O da de la n wẽɛ̃.’ 31 N da ba bɔŋ O, kyɛ O naŋ tõɔ̃ sãã ko Israel deme zuiŋ la ka N wa terɛ suobu ne kõɔ̃.” 32 Ka Gyɔn di danseɛ a yeli, “N nyɛ la a Seɛ ka O yi tenvelaa poɔ a sigre waara a na ŋman a wa dɔme O zu. 33 N da ba bɔŋ O, kyɛ a neɛ na sobɔ naŋ da toŋ ma ka N wa terɛ suobu ne kõɔ̃ la da yeli ko ma, ‘A neɛ na sobɔ fo naŋ nyɛ ka a Seɛ sigre waara wa dɔme a O zu, Onɔ la terɛ suobu ane a Sekyerete.’ 34 N nyɛ la kyɛ di danseɛ ka aŋa la a Naaŋmen Bidɔɔ.” 35 A bieo daare, Gyɔn da leɛ are la a be ane o tutuuribo bayi. 36 O naŋ da kaara Yesu ka O tɔlɔ la ka o yeli, “Nyɛ a Naaŋmen Pelee.” 37 A o tutuuribo bayi naŋ woŋ lɛ o naŋ yeli la, ka ba da tuuro Yesu. 38 Yesu naŋ leɛ nyɛ ka ba tuuro O la, ka O da soore ba, “Boŋ la ka yɛ boɔrɔ?” Ka ba yeli ko O, “Rabai, (a naŋ wuli ka Wuliwullo a kɔkɔre leɛbo poɔ) yeŋ la ka Fo kpeɛrɛ?” 39 Ka O leɛ yeli ko ba, “Yɛ wa nyɛ.” Lɛ la ka ba gaa te nyɛ be O naŋ kpeɛrɛ a da te kpɛ ne O a bebiri na. Zimaane gogori anaare saŋ da la. 40 A dɔbɔ bayi na kaŋ, naŋ da woŋ Gyɔn yelbie a da tu Yesu la Andero, Simon Pita yɔɔ. 41 Andero daŋ de la wẽɛ̃ a piili bɔ omeŋɛ yɔɔ, Simon, a yeli ko o, “Te nyɛ la a Mɛssea” (a naŋ wuli ka a Kristo a kɔkɔre leɛbo poɔ). 42 Lɛ la ka o da taa Simon wa ne Yesu zie. Yesu da kaa o la kyɛ yeli, “Fõõ la Simon, Gyona bidɔɔ. Ba na boɔlɔ fo la ka Sefas” (naŋ e Pita, a kɔkɔre leɛbo poɔ). 43 A bieo daare la ka Yesu kyɔgre ka O gaa Galili poɔ. A be la ka O nyɛ Felep a yeli ko o, “Tuuro Ma.” 44 Felep da yi la Betsaida, Andero ane Pita teŋɛ. 45 Felep da bɔ nyɛ la Nataneɛl a pãã yeli ko o, “Te nyɛ la a neɛ na Moses naŋ ŋmaa biŋ a nɔbinna gan poɔ, ka a Ŋmen-noɔr deme meŋ da ŋmaa O yɛlɛ biŋ. Onɔ la Yesu naŋ yi Nazarɛt, Gyosɛf bidɔɔ.” 46 Ka Nataneɛl da yeli ko o, “Bonvela kaŋ zaa na bɔŋ yi la Nazarɛt poɔ?” Ka Felep yeli ko o, “Wa nyɛ.” 47 Yesu naŋ da nyɛ Nataneɛl ka o kyaare O waara la, ka O yele o yɛlɛ, “Nyɛ onɔ naŋ sereŋ e Israel neɛ naŋ ba taa bɛlloo zaa.” 48 Ka Nataneɛl soore O, “Wolɔ la ka Fo e bɔŋ ma?” Ka Yesu leɛ yeli ko o, “N da nyɛ fo la a saŋ na fo naŋ da be a kaŋkaŋ teɛ puliŋ, kyɛ ka Felep pãã boɔle fo.” 49 Ka Nataneɛl leɛ yeli ko O, “Rabai, Fõõ la a Naaŋmen Bidɔɔ. Fõõ la a Israel Naa.” 50 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “N naŋ yeli ko fo ka N nyɛ fo la a kaŋkaŋ teɛ puliŋ zuiŋ la ka fo sage de? Fo na nyɛ la yelkponni a gaŋ ama.” 51 Ka O da yeli ko o, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko fo, a yi a saŋ ŋa puoriŋ, fo na nyɛ la tenvelaa ka o yuo, ka Naaŋmen malkere duoro kyɛ sigre a Nensaala Bidɔɔ eŋɛ.”

2

1 A beri ata daare, kultaa tigri da be la Kana, naŋ be Galili poɔ. Yesu ma da be la be. 2 Ba meŋ da boɔle la Yesu ane O tutuuribo a kultaa tigri zie. 3 A tewɔmɔ dãã naŋ da wa te baare, Yesu ma da yeli la ko O, “Ba ba la taa tewɔmɔ dãã.” 4 Ka Yesu yeli ko o, “Pɔgɔ, wolɔ ka fo eŋ N nu a yɛlɛ ŋa poɔ? N saŋ ba ta sɛre.” 5 Ka O ma yeli ko a tontoneba, “Bon na zaa O naŋ yeli ko yɛ, yɛ e.” 6 A be la ka kõɔ̃ yoe ayoɔbo da are, a tu ne a Gyu deme yelmaale pɛgebo. Ka kaŋ zaa na tõɔ̃ kpɛ kõɔ̃ gaalori lezɛre bee lezɛr ne pie. 7 Ka Yesu da yeli ko ba, “Yɛ ɔŋ kõɔ̃ paale a yoe ama zaa.” Lɛ la ka ba ɔŋ a kõɔ̃ a paale a zaa. 8 Ka O pãã yeli ko ba, “Yɛ ɔŋ a mine a de te ko a tigri neŋkpoŋ.” Ka ba e a lɛ. 9 A tigri neŋkpoŋ da lɛnne la a kõɔ̃ naŋ leɛ tewɔmɔ dãã. O da ba bɔŋ zie na a naŋ yi wa, kyɛ a tontoneba naŋ da ɔŋ a kõɔ̃ da bɔŋ la. O da boɔle la a serpaala, 10 a da yeli ko o, “Neɛ zaa maŋ poŋ la a tewɔmɔ dãã velaa a piiluu saŋ, a kyɛ pãã wa ne a tewɔmɔ dãã naŋ ba seŋ, a saŋ na a saama naŋ nyu te seŋ. Kyɛ fõõ biŋ la a tewɔmɔ dãã velaa te ta pampana ŋa.” 11 Yesu da toŋ la a piilu tonseɛle mannoo ŋa a Kana naŋ be Galili poɔ. Lɛ la ka O pãã da wuli O eŋno, ka O tutuuribo da sage de O. 12 A puoriŋ la ka Onɔ, O ma, O yɔɔmine, ane O tutuuribo sigi Kaperneom, kyɛ ba da ba kpɛ a be beri yaga. 13 A Gyu deme Gaŋ Baro Tigri naŋ da tara la, ka Yesu da do Gyɛrosalɛm. 14 O da nyɛ la a Ŋmen Yiri davoro poɔ balaŋ naŋ da koɔrɔ naakoɔre, ane peere, ane ŋmama, ane libitɛgreba ka ba zeŋ a be. 15 O naŋ da maale mir fegraa la, ka O digi ba zaa ane a peere ane a naakoɔre a yi ne a Ŋmen Yiri davoro poɔ, a yaare a tɛgreba libie bare, kyɛ nyɔge ba tabolɛɛ zaa a leɛ bare. 16 O da yeli ko la a balaŋ naŋ da koɔrɔ a ŋmama, “Yɛ de a boma ama yi ne! Yɛ ta e ka N Sãã yiri leɛ daa.” 17 Ka O tutuuribo leɛ teɛre lɛ ba naŋ ŋmaa biŋ: “A Fo yiri miinuu di Ma la.” 18 Ka a Gyu deme da leɛ soore O, “Boŋ mannoo la ka Fo na wuli te, Fo naŋ erɛ a ama?” 19 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Yɛ ŋmɛre a Ŋmendie ŋa, kyɛ N na leɛ mɛ o la beri ata daare.” 20 Ka a Gyu deme leɛ yeli, “Ba de la yuomo lezaayi ne ayoɔbo a mɛ ne a Ŋmendie ŋa, kyɛ ka Fõõ na tõɔ̃ leɛ mɛ o beri ata poɔ bee?” 21 Kyɛ a Ŋmendie na O naŋ da yele, e la Omeŋɛ eŋgan. 22 A lɛ poɔ, O naŋ da leɛ iri yi a kuuni poɔ la, ka O tutuuribo leɛ teɛre lɛ O naŋ da yeli a ŋaa ko ba, kyɛ sage de a Ŋmaabo ane a yelbiri Yesu naŋ da yeli. 23 A saŋ na O naŋ da be a Gyɛrosalɛm a Gaŋ Baro Tigri saŋ, nobɔ yaga da sage de la O yuori, ba naŋ wa nyɛ a tonseɛle O naŋ da toŋ. 24 Kyɛ Yesu da ba de Omeŋɛ ko ba, bonso, O da bɔŋ la ba zaa. 25 A da ba e feroo ka neɛ zaa di nensaala danseɛ ko O, bonzuiŋ O bɔŋ la bon na naŋ be nensaala poɔ.

3

1 Ka Farasi dɔɔ kaŋa da bebe, o yuori la Nikodemus, naŋ da e Gyu deme kakaara kaŋ. 2 O da wa la Yesu zie tensoɔ saŋ, a wa yeli ko O, “Rabai, te bɔŋ la ka Fo e la wuliwullo naŋ yi Naaŋmen zie, bonzuiŋ neɛ zaa kon bɔŋ toŋ a tonseɛle manno ama Fo naŋ tonɔ ka Naaŋmen ba be a sobɔ zie.” 3 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko fo, see ka ba leɛ dɔge nensaala a boyi saŋ; ka lɛ naane, o kon tõɔ̃ nyɛ a Naaŋmen naaloŋ.” 4 Ka Nikodemus da yeli ko O, “Wolɔ ka ba na leɛ dɔge neɛ ka onɔ kore? O na tõɔ̃ leɛ kpɛ la o ma poɔ a boyi saŋ ka o leɛ dɔge o bee?” 5 Ka Yesu leɛ yeli, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko fo, see ka ba dɔge nensaala ne kõɔ̃ ane a Seɛ, ka lɛ naane, o kon tõɔ̃ kpɛ a Naaŋmen naaloŋ poɔ. 6 Bon na eŋgan naŋ maŋ dɔge e la eŋgan, ka bon na a Seɛ meŋ naŋ dɔge meŋ e a seɛ. 7 Ta vɛŋ ka fo noɔre `maa ane N naŋ yele korɔ fo, ‘See ka ba leɛ dɔge fo.’ 8 A sɛseɛ maŋ fuuro la zie na zaa o naŋ boɔrɔ, ka fo maŋ woŋ a o gɔmɔ, kyɛ fo kon bɔŋ yeli be o naŋ yire bee be o naŋ gɛrɛ. Lɛ la a ko neɛ na zaa a Seɛ naŋ dɔge.” 9 Ka Nikodemus leɛ soore O, “Wolɔ ka ama na e?” 10 Ka Yesu da leɛ yeli ko o, “Fo e la Israel deme wuliwullo a kyɛ ba bɔŋ a yɛlɛ ama pare? 11 N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko fo, te maŋ yeli la bon na te naŋ bɔŋ, a di bon na te naŋ nyɛ danseɛ, kyɛ yɛ ba maŋ boɔrɔ ka yɛ de a te danseɛ diu. 12 Ka Maa yeli teŋɛ zu boma yɛlɛ ko yɛ kyɛ yɛ ba sage de, wolɔ ka yɛ pãã na sage de ka Maa yeli tenvela boma yɛlɛ ko yɛ. 13 Neɛ zaa daŋ ba do kpɛ tenvelaa, ka a neɛ na naŋ yi a tenvelaa sigi wa naane. Onɔ la a Nensaala Bidɔɔ naŋ be tenvelaa poɔ. 14 A na lɛ Moses naŋ da zɛge a waabo ka o do a wɛgyaŋ poɔ, lɛ la ka a meŋ fere ka ba zɛge a Nensaala Bidɔɔ ka O do, 15 ka neɛ na zaa naŋ sage de O ta bɔre wɛ, kyɛ o na taa la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare. 16 “Naaŋmen sereŋ nɔŋ la a donɛɛ; lɛ la so ka O tere O Bidɔɔ yenaa yoŋ, ka neɛ na zaa naŋ sage de O ta bɔre wɛ, kyɛ o na taa la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare. 17 Bonso, Naaŋmen ba toŋ O Bidɔɔ a donɛɛ poɔ ka O wa di a donɛɛ sɛrɛɛ, kyɛ ka a donɛɛ tõɔ ̃ nyɛ faabo a yi O zie. 18 Neɛ na naŋ sage de O ba nyɛrɛ sɛrɛɛ diu, kyɛ a neɛ na naŋ ba sage ne O nyɛ la sɛrɛɛ diu baare, bonzuiŋ o ba sage ne a Naaŋmen Bidɔɔ yenaa yoŋ yuori. 19 A sɛrɛɛ diu la aŋa: Kyãã wa la a donɛɛ poɔ, kyɛ nensaala nɔŋ la lige gaŋ kyãã, bonzuiŋ ba tomɔ e la tonfaare. 20 Neɛ zaa naŋ tonɔ tonfaare kyiire la a kyãã, a kon sage kpɛ a kyãã poɔ ka ba wa nyare o zu a o tomɔ zuiŋ. 21 Kyɛ a neɛ na naŋ maŋ tu a yelmeŋɛ sori na kpɛ la a kyãã poɔ, ka a na tõɔ ̃ sãã ka o tonɔ la o tomɔ Naaŋmen eŋɛ.” 22 A yi a yɛlɛ ama puoriŋ, Yesu ane O tutuuribo da yi kpɛ la Gyudea paaloŋ poɔ. Be la ka O da kpɛ ne ba te ta saŋ kaŋ kyɛ terɛ kõɔ̃ suobu. 23 Ka Gyɔn meŋ da terɛ kõɔ̃ suobu a Ainon mane naŋ peɛle Salɛm poɔ, bonzuiŋ kõɔ̃ yaga da be la be. Nobɔ da maŋ wa la be a wa de kõɔ̃ suobu. 24 A saŋa na, ba da ba eŋ Gyɔn a pigu die sɛre. 25 A lɛ pãã ka nɔkpeɛne da kpɛ Gyɔn tutuuribo ane a Gyu deme mine zie a kyaare ne a yelmaale pɛgebo. 26 Ba da wa la Gyɔn zie a wa yeli ko o, “Rabai, a dɔɔ na naŋ da be fo zie a Gyordan gaŋne, a Onɔ danseɛ fo naŋ da di, kyɛllɛ, O terɛ la kõɔ̃ suobu ka a nobɔ zaa gɛrɛ O zie.” 27 Ka Gyɔn leɛ yeli, “Neɛ zaa kon nyɛ bon zaa ka ana ba yi tenvelaa a wa o zie. 28 Yɛmenne da di la n danseɛ ka N yeli ka, ‘Maa naane a Kristo, kyɛ ba toŋ ma la ka N de O wẽɛ̃.’ 29 Onɔ naŋ taa pɔɔpaala la a serpaala. Kyɛ a serpaala ba naŋ maŋ are a kyɛllɛ o, kyellɛ la yaga a serpaala kɔkɔre zuiŋ. A lɛ poɔ, a n kyelloo ŋa ta la. 30 A fere la ka O do, kyɛ ka Maa sigi. 31 “Onɔ naŋ yi sazu zuo la bon zaa. Onɔ naŋ yi a teŋɛ zu e la a teŋɛ bon, a yele a teŋɛ zu yɛlɛ. Onɔ naŋ yi tenvelaa zuo la bon zaa. 32 O di la a bon na o naŋ woŋ kyɛ nyɛ danseɛ, kyɛ neɛ zaa ba sage ne a O danseɛ diu. 33 A neɛ na naŋ sage de a O danseɛ diu, eŋ la a o `lego a wuli ka Naaŋmen e la yelmeŋɛ sobɔ. 34 Onɔ Naaŋmen naŋ toŋ, yele la a Naaŋmen yelbie, bonso Naaŋmen ba manna a Seɛ terɛ. 35 A Saa nɔnɔ la a Bidɔɔ, a de yɛlɛ zaa a eŋ O nu poɔ. 36 A neɛ na naŋ sage de a Bidɔɔ taa la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare. Kyɛ a neɛ na naŋ ba sage de a Bidɔɔ kon nyɛ nyɔvore, bonso, Naaŋmen suuri be la o zie.”

4

1 A lɛ poɔ, a Daŋna naŋ da wa bɔŋ ka a Farasi deme da woŋ ka O da nyɛrɛ la tutuuribo a tere ba kõɔ̃ suobu ka a gaŋ Gyɔn 2 (kyɛ a da ba e Onɔ naŋ terɛ a kõɔ̃ suobu kyɛ a O tutuuribo la,) 3 O da bare la Gyudea kyɛ leɛ gaa Galili. 4 A da fere la ka O tu yi Samaria paaloŋ. 5 Lɛ la ka O pãã da ta Samaria teŋɛ kaŋ naŋ di Sokar, naŋ peɛle a weɛ zibile kaŋ Gyakob naŋ ko o bidɔɔ Gyosɛf. 6 Gyakob bulee da be la be, kyɛ Yesu naŋ da bale yaga zaa a yi O sori poɔ la, ka O da zeŋ a bulee noɔre. A da e la a gbaŋgbaŋ saŋ. 7 Samaria pɔgɔ kaŋ da wa la ka o wa ɔŋ kõɔ̃. Ka Yesu yeli ko o, “Ko Ma kõɔ̃ ka N nyu.” 8 (Bonso, O tutuuribo da gaa la te kpɛ a teŋɛ poɔ ka ba te da bondirii.) 9 Ka a Samaria pɔgɔ pãã da yeli ko O, “Wolɔ ka Fõõ naŋ e Gyu neɛ, sɔre maa naŋ e Samaria pɔgɔ ka N de kõɔ̃ ko Fo ka Fo nyu? Bonso, a Gyu deme ne a Samaria deme da ba laŋ taa ne yɛlɛ zaa.” 10 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Ka fõõ bɔŋ a Naaŋmen kyɔgtaa ane a sobɔ naŋ yele korɔ fo, ‘Ko Ma kõɔ̃ ka N nyu’, fo da naa soore O la, kyɛ O da naa ko fo la kõɔ̃ naŋ voorɔ.” 11 Ka a pɔgɔ da yeli ko O, “Neŋkpoŋ, Fo ba taa bon zaa na ɔŋ ne, kyɛ ka a bulee meŋ waa zuluŋ. Yeŋ la ka Fo pãã na nyɛ a kõɔ̃ na naŋ voorɔ? 12 Fo zuo la a te saa Gyakob, naŋ ko te a bulee, onɔ naŋ nyu kõɔ̃ a be omeŋɛ, laŋ ne o bibiiri ane a o bon-guoli?” 13 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Neɛ na zaa naŋ nyu a bulee ŋa kõɔ̃, kõɔ̃ nyuuri na leɛ kpɛ o la. 14 Kyɛ neɛ na sobɔ zaa N naŋ ko a kõɔ̃ ka o nyu, kõɔ̃ nyuuri kon leɛ kpɛ o zaa. Kyɛ a kõɔ̃ ŋa N naŋ na ko o, na waa la kõɔ̃ naŋ bullo yire o poɔ meŋ, ka a leɛ nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare.” 15 Ka a pɔgɔ leɛ yeli ko O, “Neŋkpoŋ, ko ma a kõɔ̃ ŋa taaba ka kõɔ̃ nyuuri ta la kpɛ ma, bee ka N ta maŋ wa kyɛ wa ɔŋ kõɔ̃.” 16 Ka Yesu yeli ko o, “Gɛrɛ te boɔle fo serɛ, kyɛ leɛ wa kyɛ.” 17 Ka o da leɛ yeli ko O, “N ba taa serɛ.” Ka Yesu da yeli ko o, “Fo yeli la soŋ, ka fo ba taa serɛ. 18 Bonso, Fo da taa la serbɛ banuu, kyɛ a dɔɔ na fo naŋ taa pampana ba e fo serɛ. A bon na fo naŋ yeli sereŋ e la yelmeŋɛ.” 19 Ka a pɔgɔ yeli ko O, “Neŋkpoŋ, N nyɛ la ka Fo e Ŋmen-noɔr sobɔ. 20 A te saamine da puori la a taŋa ŋa zu, kyɛ yɛnee yeli ka be a naŋ seŋ ka nobɔ maŋ puori, be la Gyɛrosalɛm poɔ.” 21 Ka Yesu yeli ko o, “Pɔgɔ, sage ko Ma, a saŋ tara la ka yɛ kon puori a Saa a taŋa ŋa zu, bee a Gyɛrosalɛm poɔ. 22 Yɛnee puoro la bon na yɛ naŋ ba bɔŋ, kyɛ tenee puoro la bon na te naŋ bɔŋ, bonso, faabo yi la a Gyu deme zie. 23 Kyɛ a saŋ waara la, kyɛ o wa la meŋ, ka a puorpuoribo yelmeŋɛ na puori a Saa, a seɛ ne yelmeŋɛ eŋɛ, bonso, a Saa boɔrɔ la bama taaba ka ba puori O. 24 Naaŋmen e la seɛ. A fere la ka O puorpuoribo puori O, a seɛ ne yelmeŋɛ poɔ.” 25 Ka a pɔgɔ yeli ko O, “N bɔŋ la ka Mɛssea ba naŋ boɔlɔ Kristo waara la. Ka onɔ wa te wa, O na manne la bon zaa ko te.” 26 Ka Yesu yeli ko o, “Maa naŋ yele yɛlɛ korɔ fo, Maa la Onɔ.” 27 A saŋ na poɔ la ka O tutuuribo da wa, ka nɔ`maa da kpɛ ba ne O naŋ da yele yɛlɛ korɔ a pɔgɔ, kyɛ neɛ zaa ba soore O, “Boŋ la ka Fo boɔrɔ?” bee “Boŋ la so ka Fo yele yɛlɛ korɔ a pɔgɔ?” 28 Ka a pɔgɔ da bare o kõɔ̃ yuori kyɛ leɛ gaa te kpɛ a teŋɛ poɔ a te yeli ko a dɔbɔ, 29 “Yɛ wa nyɛ dɔɔ kaŋ naŋ yeli yɛlɛ na zaa N naŋ daŋ e. O na tõɔ̃ e la a Kristo?” 30 Lɛ la ka ba yi a teŋɛ poɔ a wa O zie. 31 A saŋ na la ka a tutuuribo mɔgle a yeli ko O, “Rabai, di bon kaŋ.” 32 Kyɛ ka O yeli ko ba, “N taa la bondirii na di ka yɛ ba bɔŋ.” 33 Lɛ la ka a tutuuribo yeli ko taaba, “Neɛ kaŋ taa la bon kaŋ wa ko O ka O di bee?” 34 Ka Yesu yeli ko ba, “N bondirii la ka N e a Neɛ na sobɔ naŋ toŋ Ma boɔbo, kyɛ baare O tomɔ meŋ. 35 Yɛ ba yeli ka ‘A kyɛre la kyuuri anaare kyɛ ka boma kyeɛbo ta’? Kyɛllɛ, N yeli ko yɛ la, yɛ doɔ yɛ nimie a nyɛ a wɛre, bonso a pɛle la kyɛ be seŋ kyeɛbo. 36 A kyi kyeɛrɛ maŋ nyɛ la kyeɛbo yɔɔbo. O maŋ laŋ la taa wɔmɔ a nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare poɔ, ka a kyeɛrɛ ane a borɔ tõɔ̃ di noɔ laŋ taa. 37 A sereŋ e la yelmeŋɛ ka ba yeli, ‘Kaŋ maŋ bore la, ka kaŋ meŋ kyɛ’. 38 N toŋ yɛ la ka yɛ kyɛ a zie na yɛ naŋ ba toŋ. Nobɔ mine toŋ la, ka yɛ kpɛ a ba tomɔ poɔ.” 39 Nobɔ yaga naŋ yi a Samaria teŋɛ na poɔ da sage ne O la, a yi lɛ a pɔgɔ naŋ da di danseɛ ko ba, “O da yeli la eroŋ na zaa N naŋ da e.” 40 Lɛ la ka a Samaria deme pãã wa O zie, a wa sɔre O ka O kpeɛrɛ ba zie. Ka O da kpɛ ba zie beri ayi. 41 Kyɛ a O yelbiri zuiŋ la ka nobɔ yaga da sage ne O. 42 Lɛ la ka ba da leɛ yeli ko a pɔgɔ, “Te sage ne O la pampana ŋa, kyɛ a ba yi bon na fo naŋ yeli yoŋ zie, bonso, te woŋ a la temenne, a bɔŋ ka a dɔɔ ŋa sereŋ e la a Kristo, a teŋɛ zu Faara.” 43 A naŋ yi a beri ayi daare, O da bare la a be kyɛ gaa Galili. 44 Yesu meŋɛ da di la danseɛ ka Ŋmen-noɔr sobɔ kon nyɛ eŋno omeŋɛ teŋɛ poɔ. 45 O naŋ da kpɛ a Galili paaloŋ poɔ, ka a Galili deme da tuori O. Ba da nyɛ la lɛ zaa O naŋ da toŋ a Gaŋ Baro Tigri zie a Gyɛrosalɛm poɔ, bonzuiŋ ba meŋ da gaa la a Tigri zie. 46 Yesu da leɛ gaa la Kana, Galili teŋɛ kaŋ poɔ, a zie na O naŋ da e ka kõɔ̃ leɛ tewɔmɔ dãã. Ka naa kaŋ da bebe, ka o bidɔɔ da beɛrɛ gaŋ Kaperneom poɔ. 47 O naŋ da woŋ ka Yesu yi la Gyudea a wa kpɛ Galili poɔ la, ka o da gaa O zie a te sɔre O ka O sigi wa saŋ o bidɔɔ, bonso o peɛle la kũũ. 48 Ka Yesu pãã da yeli ko o, “See ka yɛ nyɛ mannoo ane tonseɛle, ka lɛ naane yɛ kon bɔŋ sage de.” 49 Ka a naa yeli ko O, “Neŋkpoŋ, sigi wa, kyɛ ka n bidɔɔ kpi.” 50 Ka Yesu da yeli ko o, “Gɛrɛ. Fo bidɔɔ voorɔ la.” Ka a dɔɔ sage de a yelbiri Yesu naŋ da yeli ko o, a kyɛ gɛrɛ a o gaabo zie. 51 O naŋ da sigre gɛrɛ la ka o tontoneba tuori o, a yele korɔ o, “Fo bidɔɔ voorɔ la.” 52 Ka o pãã soore ba ka boŋ gogori la ka o nyɛ laafia. Ka ba yeli ko o, “Zaameŋ gogo ayopõĩ saŋ la ka a baaloŋ bare o.” 53 Lɛ la ka a saa bɔŋ ka a da e la a gogo na poɔ Yesu naŋ da yeli ko o, “Fo bidɔɔ voorɔ la.” Lɛ ka omeŋɛ sage de ane o yideme zaa. 54 Ŋa la a tonseɛle ayi sobɔ Yesu naŋ toŋ, O naŋ da yi a Gyudea poɔ, a wa kpɛ Galili poɔ.

5

1 Ama puoriŋ, a Gyu deme tigri kaŋ da ta la, ka Yesu do Gyɛrosalɛm. 2 Kyɛ tambogi vela kaŋ ba naŋ boɔlɔ Bɛtɛsda a Hibiru kɔkɔre poɔ, da be la Gyɛrosalɛm poɔ a peɛle a Peere Dendɔre. O da taa la verandare anuu. 3 A poɔ la ka baaleba yaga, zɔnne, gbɛɛ, ane gbɛr-kuumo deme da gaŋ a kyɛllɛ a kõɔ̃ dɔŋ. 4 Saŋ kaŋ malke maŋ sigi wa la a tambogi poɔ a dɔŋ a kõɔ̃. Neɛ na zaa naŋ da de wẽɛ̃ kpɛ a kõɔ̃ na poɔ a malke naŋ dɔŋ, maŋ nyɛ la sammo a yi baaloŋ na zaa o naŋ taa poɔ. 5 Dɔɔ kaŋ naŋ taa baaloŋ naŋ da kɔɔre ta yuomo lezɛre ne pie ne anii da be la be. 6 Yesu naŋ da nyɛ o ka o gaŋ a be, a bɔŋ ka o be la o baaloŋ ŋa poɔ ka a kɔɔre, ka O soore o, “Fo boɔrɔ la ka fo waa kpẽã?” 7 Ka a dɔɔbaala leɛ yeli ko O, “Neŋkpoŋ, N ba taa neɛ zaa naŋ na soŋ ma ka N kpɛ a tambogi poɔ a saŋ na a kõɔ̃ naŋ maŋ wa dɔŋ. Ka Maa wa waara ka N kpɛ, neɛ maŋ daŋ ma la a sigi kpɛ.” 8 Ka Yesu da yeli ko o, “Iri! De a fo bon-ganaa a kyene ne.” 9 A pare na poɔ la ka a dɔɔ da waa kpẽã, a da de o bon-ganaa a kyene ne. Sabat bebiri da la. 10 A lɛ la ka a Gyu deme da yeli ko a dɔɔ na naŋ da nyɛ sammo, “A e la Sabat bebiri. A ba tu sori ka fo tuo fo bon-ganaa.” 11 Ka o leɛ yeli ko ba, “A dɔɔ na naŋ e ka N waa kpẽã la yeli ko ma, ‘De fo bon-ganaa kyene ne.’ ” 12 Lɛ la ka ba soore o, “A dɔɔ buo sobɔ la yeli ka fo de a fo bon-ganaa kyene ne?” 13 Kyɛ a dɔɔ na naŋ da nyɛ sammo da ba bɔŋ a neɛ na naŋ saŋ o, bonso Yesu da moɔle kpɛ la a gyamaa naŋ da bebe poɔ. 14 A puoriŋ la ka Yesu da nyɛ o a Ŋmen Yiri poɔ a yeli ko o, “Kyɛllɛ, pampana ŋa fo waa la kpẽã. Bare yelbebe eroŋ, ka lɛ naane, yelfaa kaŋ naŋ zuo lɛ na nyɔge fo la.” 15 Ka a dɔɔ gaa te yeli ko a Gyu deme ka Yesu la e ka o waa kpẽã. 16 A lɛ poɔ, a Gyu deme da dɔɔnɔ la Yesu a boɔrɔ ka ba ko O, bonzuiŋ O da toŋ la ama a Sabat bebiri daare. 17 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “N Saa maŋ tonɔ la a te ta a saŋ ŋa, ka N meŋ tonɔ.” 18 A lɛ zuiŋ, a Gyu deme da moɔrɔ la kpẽã zaa ka ba ko O. A ba e O naŋ da saŋ a Sabat bebiri bare yoŋ la, kyɛ O meŋ da yeli la ka Naaŋmen e la O Saa, a de ka O ne Naaŋmen seŋ la taa. 19 Ka Yesu pãã da leɛ yeli ko ba, “N sereŋ yeli la a yelmeŋɛ ko yɛ, a Bidɔɔ kon tõɔ̃ e bon zaa Omeŋɛ, see bon na O naŋ nyɛ O Saa ka O e. Bonso, bon na zaa O naŋ maŋ e, a Bidɔɔ meŋ maŋ e la lɛ. 20 Bonso, a Saa nɔnɔ la a Bidɔɔ, a wullo O bon na zaa Omeŋɛ naŋ maŋ e. O na wuli O la toŋkpeɛne naŋ zuo ama, ka yɛ nɔe tõɔ̃ `maa. 21 A na a lɛ a Saa naŋ maŋ seŋ kuuni a korɔ ba nyɔvoe, lɛ meŋ la ka a Bidɔɔ na ko neɛ zaa O naŋ boɔrɔ nyɔvore. 22 A lɛ poɔ, a Saa ba dire neɛ zaa sɛrɛɛ kyɛ O de la a sɛrɛɛ diu zaa ko a Bidɔɔ, 23 ka nobɔ zaa da naa de gyermɛ ko a Bidɔɔ a seŋ lɛ ba naŋ de gyermɛ ko a Saa. A neɛ na sobɔ naŋ ba de gyermɛ ko a Bidɔɔ, meŋ ba de gyermɛ ko a Saa naŋ toŋ O. 24 “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, neɛ na naŋ woŋ a N yelbiri kyɛ sage ne a Neɛ na naŋ toŋ Ma, taa la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare, kyɛ kon nyɛ saŋnaa zaa. O yi la kũũ poɔ a kpɛ nyɔvore poɔ. 25 N sereŋ yeli la a yelmeŋɛ ko yɛ, a gogo waara la, kyɛ o wa la meŋ, ka kuuni na woŋ a Naaŋmen Bidɔɔ kɔkɔre, kyɛ balaŋ naŋ woŋ na voorɔ la. 26 A seŋ na a Saa naŋ taa nyɔvore Omeŋɛ eŋɛ, lɛ la ka O ko a Bidɔɔ ka O meŋ taa nyɔvore Omeŋɛ eŋɛ. 27 Kyɛ O meŋ ko O la faŋa ka O di sɛrɛɛ, bonzuiŋ O e la a Nensaala Bidɔɔ. 28 “Ta taa nɔ`maa a ama poɔ, bonso, a gogo waara la ka balaŋ zaa naŋ kpi gaŋ ba yabogri poore na woŋ la O kɔkɔre. 29 Ba na wa yi la a kuuni poɔ. Balaŋ naŋ toŋ tonveɛle na yi kpɛ la nyɔvore leɛ-iruŋ poɔ, kyɛ balaŋ naŋ toŋ tonfaare na yi kpɛ la saŋnaa leɛ-iruŋ poɔ. 30 Mmeŋɛ zie, N kon tõɔ̃ e bon zaa. N maŋ di la sɛrɛɛ seŋ lɛ N naŋ woŋ. Kyɛ N sɛrɛɛ diu tori la, bonzuiŋ, N ba dire sɛrɛɛ te seŋ Mmeŋɛ boɔbo, kyɛ a Saa naŋ da toŋ Ma boɔbo la. 31 “Ka Maa di Mmeŋɛ danseɛ, a N danseɛ diu ba e yelmeŋɛ. 32 Kaŋ sobɔ bebe la naŋ di N danseɛ, kyɛ N bɔŋ ka a danseɛ O naŋ dire kyaare Ma, e la danseɛ yelmeŋɛ. 33 “Yɛ da toŋ la nobɔ Gyɔn zie, kyɛ o da di la danseɛ ko a yelmeŋɛ. 34 N ba sage ne nensaala danseɛ diu, kyɛ N yele la a yɛlɛ ama ka yɛ na tõɔ̃ nyɛ faabo. 35 Onɔ da la a kanea naŋ dire ka zie kyaane, ka yɛ da sage ta tao kaŋ ka yɛ di la noɔ a O kyãã poɔ. 36 “Kyɛ N taa la danseɛ naŋ zuo Gyɔn danseɛ, bonso, a tomɔ na a Saa naŋ ko Ma ka N toŋ baare, a tomɔ ama N naŋ toŋ, di la danseɛ ko Ma ka a Saa la toŋ Ma. 37 A Saa meŋɛ naŋ toŋ Ma, da di la N danseɛ. Yɛ da ba woŋ O kɔkɔre saŋ kaŋ zaa, bee nyɛ lɛ O naŋ waa. 38 Kyɛ yɛ ba taa O yelbiri ka o kpeɛrɛ yɛ zie, bonzuiŋ, yɛ ba sage ne a Sobɔ na O naŋ toŋ. 39 Yɛ gyɛle bɔ a Nmaabo poɔ, bonso, a poɔ la ka yɛ teɛrɛ ka yɛ taa la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare. Kyɛ ana la di N danseɛ. 40 Kyɛ yɛ ba boɔrɔ ka yɛ wa N zie, ka yɛ na tõɔ̃ taa nyɔvore. 41 “N ba dere eŋno nensaaleba zie. 42 Kyɛ N bɔŋ yɛ la, ka yɛ ba taa Naaŋmen nɔmmo a yɛ poɔ. 43 N wa la N Saa yuori eŋɛ, kyɛ yɛ ba sage de Ma. Kyɛ ka neɛ kaŋ meŋ wa omeŋɛ yuori poɔ, yɛ na sage de o la. 44 Wolɔ ka yɛ pãã na tõɔ̃ sage de, yɛnee naŋ maŋ nyɛ eŋno yɛ taaba zie, kyɛ yɛ ba maŋ bɔ eŋno naŋ yi a Naaŋmen bonyenaa yoŋ zie? 45 “Kyɛ yɛ ta teɛrɛ ka N na nyare la yɛ zu a ko a Saa. Kyɛ a kaŋ naŋ nyare yɛ zu la Moses, yɛ naŋ dɛlle. 46 Ka yɛnee da sage de Moses, yɛ da naa sage de Ma la, bonso, N yɛlɛ la ka o ŋmaa. 47 Kyɛ ka yɛnee ba sage ne bon na o naŋ da ŋmaa biŋ, wolɔ ka yɛ na sage de lɛ N naŋ yeli?”

6

1 A yɛlɛ ama puoriŋ la ka Yesu da gaŋ Galili mane, ba meŋ naŋ boɔlɔ Tebɛreas mane. 2 Ka nobɔ yaga da tu O, bonzuiŋ ba da nyɛ la a tonseɛle O naŋ toŋ baaleba eŋɛ. 3 Ka Yesu da iri do taŋ zu a te zeŋ ne O tutuuribo. 4 A Gyu deme Gaŋ Baro Tigri meŋ da tara la. 5 Yesu naŋ da doɔ O nimie a nyɛ nobɔ yaga naŋ kyaare O waara la, ka O da soore Felep, “Yeŋ ka te na da boroboro ka a nobɔ bama di?” 6 Yesu da yeli la a ŋaa, ka O gyenne o kaa, bonso O da bɔŋ la bon na O naŋ na e. 7 Ka Felep da leɛ yeli ko O, “Denari kɔɔre ayi boroboro kon tõɔ̃ seŋ ba ka ba kaŋ zaa nyɛ belaŋ.” 8 A O tutuuribo kaŋ, Andero naŋ e Simon Pita yɔɔ, yeli ko O la, 9 “Dɔɔlee kaŋ be la kyɛ a taa barle zɔn boroboro anuu ne zombilii ayi. Kyɛ boŋ la ama ko nobɔ yaga bama zaa?” 10 Ka Yesu yeli, “E ka a nobɔ zeŋ teŋɛ.” Moɔ yaga da be la be, ka a dɔbɔ, naŋ da tara turi anuu, da tõɔ̃ zeŋ. 11 Yesu da de la a boroboro. O naŋ da wa puori bareka puoruu baare la, ka O de a poŋ ko a tutuuribo, ka ba meŋ poŋ ko a balaŋ naŋ da zeŋ. Lɛ meŋ la ka ba da poŋ a zombilii, ka ba nyɛ seŋ lɛ ba naŋ boɔrɔ. 12 Ba naŋ wa tege la ka O yeli ko O tutuuribo, “Yɛ wuo a bondi-ŋmaara naŋ kyɛre laŋ taa, ka bon zaa ta wɛ. 13 Lɛ poɔ la ka ba wuo a barle boroboro anuu bondi-ŋmaara naŋ kyɛre laŋ taa, ka a da paale pɛbilii pie ne ayi. 14 A nobɔ bama naŋ da nyɛ a tonseɛle manno ŋa Yesu naŋ da e, ba da yeli la, “Yelmeŋɛ, ŋa la a Ŋmen-noɔr sobɔ na naŋ na wa a donɛɛ poɔ.” 15 Yesu naŋ da bɔŋ ka ba boɔrɔ ka ba nyɔge O ne kpẽã a e ka O waa ba naa la, ka O da leɛ gaa te do a taŋ zu Omeŋɛ. 16 Zie naŋ wa `maa la ka O tutuuribo da sigi a mane zie. 17 Be la ka ba te kpɛ gbori gaŋ a mane te gaa Kaperneom. A saŋ ŋa poɔ, a zie da sɔɔ la, kyɛ ka Yesu da ba wa ba zie. 18 Ka a mane kõɔ̃ da dɔɔnɔ, bonzuiŋ sɛseɛ kpẽã da fuuro la. 19 Ba naŋ da mɔŋ gaa mɛlɛ ata bee anaare la ka ba nyɛ Yesu ka O kyene a kõɔ̃ zu a tara peɛlɛ a gbori, ka dambẽɛ̃ da kpɛ ba. 20 Ka O da yeli ko ba, “Maa la. Yɛ ta zoro dambẽɛ̃.” 21 Lɛ la ka ba pãã da sage de O eŋ a gbori poɔ. A pare na poɔ la ka a gbori da ta a mane noɔre, a zie na ba naŋ gɛrɛ. 22 A bieo daare, a nobɔ naŋ da be a mane gaŋne, da nyɛ la ka gbori zaa ba kyebe see a gbori na a O tutuuribo yoŋ naŋ da kpɛ. Yesu da ba laŋ kpɛ a gbori ne O tutuuribo, kyɛ ba yoŋ la da kpɛ gaa. 23 Ne lɛ zaa, gboe mine da yi la Tebɛreas a wa peɛle a zie na a Daŋna naŋ da puori bareka puoruu kyɛ ka a nobɔ da ɔɔ a boroboro. 24 A nobɔ naŋ da nyɛ ka Yesu bee O tutuuribo da ba kyebe, ba meŋ da kpɛ la a gboe poɔ a wa Kaperneom a boɔrɔ Yesu. 25 Ba naŋ da nyɛ O a mane gaŋne la, ka ba yeli ko O, “Rabai, dabori saŋ la ka Fo wa kyɛ?” 26 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a ba e yɛ naŋ nyɛ a tonseɛle manno zuiŋ la ka yɛ boɔrɔ Ma, kyɛ yɛ naŋ da ɔɔ a boroboro tege zuiŋ la. 27 Yɛ ta toŋ tomɔ ka yɛ nyɛ bondirii naŋ na saŋ, kyɛ ka yɛ nyɛ bondirii naŋ na bebe tegteglɛ a wa ne nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare, a bondirii na a Nensaala Bidɔɔ naŋ na ko yɛ. Bonso, Onɔ la ka Naaŋmen a Saa da de eŋ O `lego.” 28 Ka ba pãã soore O, “Boŋ la ka te na e a tõɔ̃ toŋ Naaŋmen tomɔ?” 29 Ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Naaŋmen tomɔ la aŋa: ka yɛ sage de Onɔ na O naŋ toŋ.” 30 Lɛ la ka ba leɛ soore O, “Boŋ tonseɛle mannoo la ka Fo na e ka te tõɔ̃ nyɛ a sage de Fo? Boŋ tomɔ la ka Fo na toŋ? 31 Te saakommine da di la manna a wɛgyaŋ poɔ, a na ba naŋ ŋmaa biŋ, ‘O da ko ba la boroboro naŋ yi tenvelaa ka ba di.’ ” 32 Ka Yesu pãã da yeli ko ba, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, Moses da ba ko yɛ a boroboro naŋ yi tenvelaa, kyɛ N Saa la korɔ yɛ boroboro yelmeŋɛ naŋ yi tenvelaa. 33 Bonso, a Naaŋmen boroboro la a sobɔ na naŋ yi tenvelaa sigi wa a wa ko a donɛɛ nyɔvore.” 34 Ka ba pãã yeli ko O, “Daŋna, ko te a boroboro ŋa tegteglɛ.” 35 Ka Yesu yeli ko ba, “Maa la a nyɔvore boroboro. A neɛ na naŋ wa N zie, kɔŋ kon leɛ kpɛ o, kyɛ a neɛ na sobɔ meŋ naŋ sage ne Ma, kõɔ̃ nyuuri kon leɛ kpɛ o. 36 Kyɛ N yeli ko yɛ la ka yɛ nyɛ Ma la, kyɛ yɛ ba sage de. 37 Balaŋ zaa a Saa naŋ ko Ma na wa la N zie, kyɛ a neɛ na meŋ naŋ wa N zie, N kon bɔŋ lɔɔ o bare. 38 Bonso, N yi la tenvelaa sigi wa, ka N ta e Mmeŋɛ boɔbo kyɛ N toŋ a neɛ na naŋ toŋ Ma boɔbo. 39 A Saa naŋ toŋ Ma boɔbo la aŋa, ka balaŋ zaa O naŋ ko Ma ka N ta bɔre kaŋ zaa bare, kyɛ iri do ne ba a bebibaara daare. 40 A neɛ na naŋ toŋ Ma boɔbo la aŋa, ka neɛ zaa naŋ nyɛ a Bidɔɔ, a sage de O, na taa la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare, kyɛ N meŋ na seŋ o la do ne a bebibaara daare.” 41 Ama poɔ la ka a Gyu deme boolɔ yɛlɛ kyaare O, bonzuiŋ O yeli la, “Maa la a boroboro naŋ yi tenvelaa sigi wa.” 42 Ka ba yeli, “Aŋa naane Yesu, Gyosɛf bidɔɔ, O saa ane O ma te naŋ bɔŋ? Wolɔ ka O pãã yeli, ‘N yi la tenvelaa a sigi wa’?” 43 Lɛ ka Yesu leɛ yeli ko ba, “Yɛ ta boolɔ yɛlɛ yɛmenne poɔ. 44 Neɛ zaa kon bɔŋ wa N zie see ka a Saa naŋ toŋ Ma tage o wa ne. Kyɛ N na seŋ o la do ne a bebibaara daare. 45 Ba ŋmaa la biŋ a Ŋmen-noɔr deme gama poɔ: ‘Naaŋmen na wuli la ba zaa.’ A lɛ zuiŋ neɛ na zaa naŋ wono kyɛ zanna a Saa zie, na wa la N zie. 46 A ba e ka neɛ zaa daŋ nyɛ la a Saa, see a neɛ na sobɔ naŋ yi Naaŋmen zie. Onɔ la da nyɛ a Saa. 47 N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a neɛ na naŋ sage de Ma taa la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare. 48 Maa la a nyɔvore boroboro. 49 A yɛ saakommine da di la manna a wɛgyaŋ poɔ kyɛ da kpi. 50 Ŋa la a boroboro naŋ yi tenvelaa a sigi wa, ka neɛ zaa na tõɔ̃ di o kyɛ ta kpi. 51 Maa la a boroboro naŋ voorɔ a yi tenvelaa a sigi wa. Ka neɛ wa di a boroboro ŋa, o na voorɔ la tegteglɛ. A boroboro na N naŋ na tere e la a N eŋgan nɛne. Onɔ la ka N na tere ka a e a donɛɛ nyɔvore.” 52 Lɛ la ka a Gyu deme piili ŋmeɛrɛ nɔkpeɛne a ba poɔ a yele, “Wolɔ ka a dɔɔ ŋa na de O eŋnɛne ko te ka te di?” 53 Ka Yesu pãã yeli ko ba, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ka yɛnee ba di a Nensaala Bidɔɔ eŋ-nɛne kyɛ nyu O zẽẽ, yɛ ba taa nyɔvore a yɛ poɔ. 54 Neɛ na zaa naŋ dire N eŋ-nɛne kyɛ nyuuro N zẽẽ, taa la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare, kyɛ N na seŋ o la do ne a bebibaara daare. 55 Bonso, N eŋ-nɛne e la bondirii meŋɛ, kyɛ ka N zẽẽ meŋ e bonnyuuri meŋɛ. 56 Neɛ na naŋ dire N eŋ-nɛne kyɛ nyuuro N zẽẽ be la N poɔ, ka N meŋ be o poɔ. 57 A seŋ lɛ a Saa naŋ voorɔ naŋ toŋ Ma, ka N voorɔ a Saa zuiŋ, lɛ la ka a neɛ na sobɔ naŋ dire Ma meŋ na voorɔ a N zuiŋ. 58 Ŋa la a boroboro naŋ da yi tenvelaa a sigi wa. A ba e na yɛ saakommine naŋ da di manna kyɛ kpi, kyɛ a neɛ na naŋ dire a boroboro ŋa na voorɔ la tegteglɛ.” 59 O da yeli la a yɛlɛ ama a senagɔg poɔ a saŋ na O naŋ da wullo Kaperneom poɔ. 60 A lɛ poɔ, O tutuuribo yaga naŋ wa woŋ a ŋaa, ba yeli la, “Yelkpẽã la aŋa. Aŋ la na tõɔ̃ bɔŋ a tɛgɛ?” 61 Yesu naŋ da bɔŋ Omeŋɛ poɔ eŋɛ ka O tutuuribo boolɔ yɛlɛ kyaare ne a yɛlɛ aŋa la, ka O yeli ko ba, “A ŋaa e la ka yɛ leɛ puoriŋ? 62 Boŋ pãã ka yɛnee na e ka yɛ nyɛ a Nensaala Bidɔɔ ka O do a zie na O naŋ da be koroŋ? 63 A seɛ la terɛ nyɔvore, kyɛ a eŋgan ba taa tɔnɔ. A yelbie N naŋ yeli ko yɛ e la seɛ kyɛ la e nyɔvore. 64 Kyɛ yɛ mine bebe la naŋ ba sage de.” Bonso, a piiluŋ saŋ, Yesu da bɔŋ la balaŋ naŋ ba sage de, ane kaŋ na naŋ na iri de O ko ba. 65 Ka O yeli, “Lɛ la ka N yeli ko yɛ, ka neɛ zaa kon tõɔ̃ wa N zie, ka a Saa naane na ko o sori.” 66 A naŋ yi a saŋ na poɔ la ka O tutuuribo yaga leɛ puori a da ba la kyene ne O. 67 Ka Yesu soore a pie ne bayi, “Yɛ meŋ boɔrɔ la ka yɛ leɛ gaa bee?” 68 Ka Simon Pita pãã da leɛ yeli ko O, “Daŋna, aŋ zie la ka te na gaa? Fo taa la a nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare yelbie. 69 Te sage de la kyɛ bɔŋ ka Fõõ la a Kristo, a Naaŋmen naŋ voorɔ Bidɔɔ.” 70 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “N ba kaa iri a yɛ pie ne bayi bee? Kyɛ yɛ kaŋ sobɔ e la dɛvel!” 71 O da yele la Gyudas Iskarioti naŋ e Simon bidɔɔ yɛlɛ. Bonso, onɔ la da naa iri de O ko ba, ane lɛ o naŋ da e a pie ne bayi kaŋ.

7

1 A yɛlɛ ama puoriŋ la ka Yesu da kyene Galili poɔ. O da ba boɔrɔ ka O kyene Gyudea poɔ, bonzuiŋ, a Gyu deme da boɔrɔ ka ba ko O. 2 Kyɛ a Gyu deme Puoru Sɛgre Tigri da tara la. 3 A lɛ zuiŋ ka O yɔɔmine da yeli ko O, “Yi a kyɛ, a kyeŋ gaa Gyudea ka Fo tutuuribo tõɔ̃ nyɛ a tomɔ Fo naŋ tonɔ. 4 Neɛ zaa ba maŋ sɔglɔ tonɔ tomɔ a saŋ na poɔ O naŋ boɔrɔ ka ba bɔŋ O kperaa lɛ. Ka Fõõ tonɔ a tomɔ ama, wuli Fomeŋɛ ko a donɛɛ deme.” 5 Bonso, O yɔɔmine meŋ gba da ba sage de O. 6 Lɛ la ka Yesu yeli ko ba, “N saŋ ba ta sɛre, kyɛ yɛnee saŋ maŋ e la sere. 7 A donɛɛ deme kon tõɔ̃ kyiire yɛ, kyɛ ba kyiire Ma la, bonzuiŋ, N di la danseɛ ka ba tomɔ e la faare. 8 Yɛ do a tigri zie. Maa ba duoro a tigri zie sɛre, bonso N saŋ ba ta sɛre.” 9 O naŋ da yeli a yɛlɛ ama ko ba, O da kyãã be la a Galili poɔ. 10 Kyɛ a O yɔɔmine naŋ da do a tigri zie, O meŋ da do gaa la be. O da ba gaa kperaa lɛ, kyɛ da e a na sɔgloo la. 11 A Gyu deme pãã da boɔrɔ O la a tigri zie a soore, “Yeŋ ka O be?” 12 Balaŋ naŋ da be a nobɔ poɔ a boolɔ yɛlɛ kyaare ne O da e la yaga, kyɛ ka ba mine da yeli, “O e la nenvelaa.” Ka ba mine leɛ yeli, “ `M`m, O bɛllɛ la a nobɔ.” 13 Ne a lɛ zaa, neɛ zaa da ba yeli O yɛlɛ ka a sãã, bonzuiŋ ba da zoro la a Gyu deme dambẽɛ̃. 14 A Tigri naŋ da te kpɛ ta sɔgɔ la, ka Yesu da do kpɛ a Ŋmen Yiri poɔ te wullo. 15 A Gyu deme nɔe da `maa la, ka ba da yeli, “Wolɔ ka a dɔɔ ŋa bɔŋ gama kannoo kyɛ da ba zanne zaa?” 16 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “N wuluu ba e N bon, kyɛ a Sobɔ naŋ toŋ Ma toɔre la. 17 Ka neɛ zaa boɔrɔ ka o toŋ Naaŋmen boɔbo, o na bɔŋ kyaare ne la a wuluu, ka a yi la Naaŋmen zie, bee ka a yi la Mmeŋɛ zie. 18 Neɛ na naŋ yele omeŋɛ yɛlɛ boɔrɔ la omeŋɛ eŋno. Kyɛ neɛ na naŋ boɔrɔ a Sobɔ na naŋ toŋ O eŋno, e la yelmeŋɛ sobɔ. Yelbatoruŋ zaa kyebe a O poɔ. 19 Moses ba ko yɛ a nɔbinnaa? Kyɛ yɛ kaŋ zaa ba tuuro a nɔbinnaa. Boŋ vɛŋ ka yɛ boɔrɔ ka yɛ ko Ma?” 20 Ka a nobɔ da leɛ yeli, “Fo taa la kɔntɔn. Aŋ la boɔrɔ ka o ko Fo?” 21 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “N toŋ la ton bonyenaa ka yɛ zaa nɔe `maa. 22 Moses naŋ da ko yɛ yɔŋmaabo zuiŋ la (a da ba yi Moses zie, kyɛ a da yi la a saamine zie), ka yɛ maŋ ŋmaa dɔɔ yoɔre a Sabat bebiri. 23 A dɔɔ naŋ nyɛ yɔ-ŋmaabo a Sabat bebiri ka a nɔbinnaa Moses naŋ tere ta saŋ, boŋ la so ka yɛ nyɛ suuri ne Ma, N naŋ e ka a dɔɔ zie zaa waa soŋ a Sabat bebiri? 24 Yɛ ta kaara lɛ nensaala naŋ waa kyɛ dire o sɛrɛɛ, kyɛ yɛ maŋ di sɛrɛɛ ne yeltoruŋ sɛrɛɛ diu.” 25 Ba mine naŋ da yi Gyɛrosalɛm pãã da yeli la, “A dɔɔ ŋa naane ka ba boɔrɔ ka ba ko? 26 Nyɛ, O yele la yɛlɛ kperaa lɛ, kyɛ ba ba yeli yɛlɛ zaa ko O. A teŋkaareba ta bɔŋ kyɛ sage ka a dɔɔ ŋa sereŋ e la a Kristo? 27 Kyɛ te bɔŋ la be a dɔɔ ŋa naŋ yi. A saŋ na a Kristo naŋ na wa, neɛ zaa kon bɔŋ a zie na O naŋ yi wa.” 28 Yesu naŋ da kyãã wullo a Ŋmen Yiri poɔ la, ka O da ŋmɛ kpɛlle a yeli, “Yɛ bɔŋ Ma la, a meŋ bɔŋ a zie na N naŋ yi! N ba be kyɛ Mmeŋɛ zuiŋ, kyɛ a Sobɔ naŋ toŋ Ma e la yelmeŋɛ sobɔ! Yɛ ba bɔŋ O! 29 Kyɛ Maa bɔŋ O la, bonzuiŋ N yi la O zie, ka O toŋ Ma!” 30 Lɛ la ka ba da boɔrɔ ka ba nyɔge O, kyɛ neɛ zaa nu da ba tɔ O, bonzuiŋ O saŋ da ba ta sɛre. 31 Ka nobɔ yaga da sage de O a yele, “Ka a Kristo wa te wa, O na toŋ la tonseɛle ka a gaŋ lɛ a dɔɔ ŋa naŋ toŋ?” 32 A Farasi deme da woŋ ka a nobɔ da boolɔ yele la a yɛlɛ ama kyaare ne O. Ka a Farasi deme ane a puoru neŋkponni ninderebe da toŋ tontoneba ka ba gaa te nyɔge O. 33 Ka Yesu pãã yeli ko ba, “N na be la yɛ zie a kɔɔre belaŋ lɛ, kyɛ N na leɛ gaa la a Sobɔ na naŋ toŋ Ma zie. 34 Yɛ na bɔ Ma la, kyɛ yɛ kon nyɛ Ma. A zie na N naŋ na be, yɛ kon tõɔ̃ wa be.” 35 Ka a Gyu deme da yeli ko taa, “Yeŋ la ka O teɛre ka O na gaa la ka te kon tõɔ̃ nyɛ O? O teɛre ka O na gaa la a be na te nobɔ naŋ yaare kpeɛrɛ a Grik deme zie, a te wuli a Grik deme bee? 36 Boŋ yelbie la ka O yeli: ‘Yɛ na bɔ Ma la, kyɛ yɛ kon nyɛ Ma’ kyɛ ‘A zie na N naŋ na be, yɛ kon tõɔ̃ wa be’?” 37 A bebibaara naŋ e a Tigri bebikpoŋ daare la, ka Yesu da iri are kyɛ ŋmɛ kpɛlle a yeli, “Ka kõɔ̃ nyuuri wa kpɛ kaŋ zaa, yɛ vɛŋ ka o wa N zie a wa nyu! 38 Bare kõɔ̃ naŋ taa nyɔvore na zo yi la a neɛ na sobɔ naŋ sage ne Ma poɔ, a na a Ŋmaabo naŋ yeli!” 39 Kyɛ O yeli la ama kyaare ne a Seɛ, Onɔ a balaŋ naŋ sage de da naa nyɛ. Bonso, a Sekyerete da ba wa sɛre, bonzuiŋ Yesu da ba nyɛ O eŋno sɛre. 40 A lɛ zuiŋ, nobɔ yaga naŋ yi a gyamaa poɔ naŋ da woŋ a yelbie ama, da yeli la, “Yelmeŋɛ, ŋa la a Ŋmen-noɔr sobɔ.” 41 Ka ba mine yeli, “Ŋa la a Kristo.” Kyɛ ka ba mine yeli, “A Kristo na yi la Galili poɔ? 42 A Ŋmaabo ba yeli ka Kristo na yi la David bibiiri poɔ kyɛ yi Bɛtlɛhɛm, a teŋɛ na poɔ David naŋ da kpeɛrɛ?” 43 A lɛ poɔ, a nobɔ da poŋ la ziiri ayi a Yesu zuiŋ. 44 Ba mine da boɔrɔ la ka ba nyɔge O, kyɛ kaŋ zaa nu da ba tɔ O. 45 Ka a tontoneba da leɛ wa a puoru neŋkponni ninderebe ane a Farasi deme zie, ka ba da soore ba, “Boŋ la so ka yɛ ba taa O wa ne?” 46 Lɛ la ka a tontoneba da leɛ yeli ko ba, “Neɛ zaa daŋ ba yeli yɛlɛ a seŋ a dɔɔ ŋa.” 47 Ka a Farasi deme da leɛ soore ba, “O da meŋ bɛllɛ yɛ la bee? 48 A zikaareba kaŋ sobɔ bee a Farasi deme kaŋ sobɔ da sage de O la bee? 49 Kyɛ a gyamaa ŋa naŋ ba bɔŋ a nɔbinnaa, ŋmɛ-eŋ be la ba zie.” 50 Nikodemus, naŋ da gaa Yesu zie a tensoɔ saŋa, kyɛ da e a ba kaŋ, da yeli la ko ba, 51 “A te nɔbinnaa maŋ di la neɛ sɛrɛɛ kyɛ pãã kyɛlle woŋ a bɔŋ bon na a sobɔ naŋ erɛ?” 52 Ka ba leɛ yeli ko o, “Fo meŋ yi la Galili bee? Bɔ kaa a Ŋmaabo poɔ. Ŋmen-noɔr sobɔ zaa daŋ ba yi Galili.” 53 Ka neɛ zaa da leɛ gaa omeŋɛ yiri.

8

1 Ka Yesu da gaa te do a Ɔleve taŋa zu. 2 A baguo pipi saŋ, O da leɛ wa la a wa kpɛ a Ŋmen Yiri poɔ, ka a nobɔ zaa da wa O zie, ka O zeŋ a wuli ba. 3 A nɔbinna kaakaareba ane a Farasi deme da nyɔge la pɔgɔ kaŋ naŋ toŋ peɛmo tomɔ, a kpɛ wa ne O zie. Ba naŋ e ka a pɔgɔ are a nobɔ niŋe, 4 ka ba yeli ko Yesu, “Wuliwullo, ba nyɔge la a pɔgɔ ŋa ka o be peɛmo tomɔ poɔ. 5 A nɔbinnaa poɔ, Moses da tere la noɔre ko te ka te de kuuri a za ne a pɔgɔ ŋa tɔ ko. A lɛ poɔ, boŋ la ka Fõõ yeli?” 6 Ba da soore la a soorbiri ŋa a gyenne O, ka ba tõɔ̃ de a nyare ne Yesu zu. Kyɛ Yesu da gũũ la teŋɛ kyɛ ŋmaa a teŋɛ soɔ ane O nubiri. 7 Ba naŋ da kyãã soore O yelbie la, ka O dɔle Omeŋɛ kyɛ yeli ko ba, “A sobɔ na naŋ ba taa yelbieri zaa a yɛ poɔ, yɛ vɛŋ ka o de wẽɛ̃ de kuuri za ne a pɔgɔ.” 8 Kyɛ ka O leɛ gũũ a ŋmaa a teŋɛ soɔ. 9 A lɛ, balaŋ naŋ da woŋ a bɔŋ ba teɛroŋ poɔ ka ba meŋ saŋ la, da yire la bonyena, bonyena, a piili ne a nembɛrɛ a te ta a ba baaro zie. Kyɛ ka Yesu yoŋ da kyɛre ane a pɔgɔ naŋ are a kpakyaga. 10 Yesu naŋ da wa leɛ iri dɔle a ba nyɛ neɛ zaa kyɛ a pɔgɔ yoŋ la, ka O da yeli ko o, “Pɔgɔ, yeŋ la ka a balaŋ naŋ nyare fo zu be? Neɛ zaa ba di fo sɛrɛɛ, ka fo seŋ saŋnaa bee?” 11 Ka o yeli, “Bonyenaa zaa kyebe, Daŋna.” Ka Yesu da yeli ko o, “N meŋ ba di fo sɛrɛɛ. Gɛrɛ, kyɛ ta leɛ e yelbebe.” 12 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “Maa la a donɛɛ kyãã. Neɛ na sobɔ naŋ tuuro Ma kon bɔŋ kyeŋ lige poɔ, kyɛ o na taa la nyɔvore kyãã.” 13 A lɛ zuiŋ ka a Farasi deme da yeli ko O, “Fo di la Fomeŋɛ danseɛ. Fo danseɛ ba e yelmeŋɛ.” 14 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “Meŋ gba, ka Maa di Mmeŋɛ danseɛ, N danseɛ e la yelmeŋɛ. Bonso, N bɔŋ la zie na N naŋ yi wa, ane zie na N naŋ gɛrɛ. Kyɛ yɛnee ba bɔŋ zie na N naŋ yi wa bee zie na N naŋ gɛrɛ. 15 Yɛ maŋ di la eŋganoŋ sɛrɛɛ, kyɛ N ba dire neɛ zaa sɛrɛɛ. 16 Ane meŋ, ka Maa di a sɛrɛɛ, N sɛrɛɛ diu e la yelmeŋɛ, bonzuiŋ, N ba e N yoŋ kyɛ a Saa naŋ toŋ Ma be la N zie. 17 A meŋ ŋmaa la biŋ a yɛ nɔbinnaa poɔ, ka nobɔ bayi danseɛ diu e la yelmeŋɛ. 18 Maa la a neɛ na sobɔ naŋ dire Mmeŋɛ danseɛ, kyɛ a kaŋ meŋ naŋ dire N danseɛ la a Saa naŋ toŋ Ma.” 19 Ka ba pãã da soore O, “Yeŋ la ka a Fo Saa be?” Ka Yesu da leɛ yeli, “Yɛ ba bɔŋ Ma bee a N Saa. Ka yɛnee da bɔŋ Ma, yɛ meŋ da naa bɔŋ la N Saa.” 20 O da yeli la a yelbie ama a libiteroo zie, O naŋ da kyãã wullo a Ŋmen Yiri poɔ. Kyɛ neɛ zaa da ba de o nu tɔ ne O, bonso O saŋ da ba ta sɛre. 21 Ka Yesu pãã da leɛ yeli ko ba, “N gɛrɛ la zie ka yɛ na bɔ Ma, kyɛ yɛ na kpi la a yɛ yelbebe eŋɛ. Zie na N naŋ gɛrɛ, yɛ kon tõɔ̃ wa.” 22 Lɛ la ka a Gyu deme da yeli, “O na ko la Omeŋɛ bee? A ŋaa zuiŋ la ka O yeli, ‘Zie na N naŋ gɛrɛ, yɛ kon tõɔ̃ wa’?” 23 Kyɛ ka O da yeli ko ba, “Yɛ yi la a samaluon puliŋ, kyɛ N yi la a sazu. Yɛnee e la a donɛɛ ŋa nobɔ, kyɛ Maa ba e a donɛɛ ŋa neɛ. 24 A lɛ zuiŋ la ka N yeli ko yɛ, ka yɛ na kpi la a yɛ yelbebe poɔ. Bonso, ka yɛnee ba sage de ka Maa la a Onɔ, yɛ na kpi la a yɛ yelbebe poɔ.” 25 Ka ba pãã da soore O, “Aŋ la Fo?” Ka Yesu da yeli ko ba, “A e la a na N naŋ da yeli ko yɛ a yi a piiluŋ saŋ. 26 A kyaare ne yɛ, N taa la yɛlɛ yaga na yeli kyɛ di a sɛrɛɛ. Kyɛ a neɛ na naŋ toŋ Ma e la yelmeŋɛ sobɔ. Kyɛ bon na zaa N naŋ woŋ a yi O zie, N yeli ko la a donɛɛ deme.” 27 Ba da ba bɔŋ a tɛgɛ, ka O Saa yɛlɛ la ka O da yele korɔ ba. 28 Lɛ la ka Yesu da yeli ko ba, “Ka yɛnee wa zɛge a Nensaala Bidɔɔ ka O do, lɛ la ka yɛ na bɔŋ ka Maa la a Onɔ, ka N ba erɛ bon zaa Mmeŋɛ eŋɛ, kyɛ N yeli la a yɛlɛ ama a na a Saa naŋ wuli Ma. 29 A neɛ na naŋ toŋ Ma be la N zie. A Saa ba bare Ma N yoŋ, bonzuiŋ, N maŋ e la boma na naŋ pɛle O poɔ.” 30 O naŋ da yeli a yelbie ama la, ka nobɔ yaga da sage de O. 31 Ka Yesu pãã da yeli ko a Gyu deme naŋ da sage de O, “Ka yɛnee wa tuuro N yelbiri sobiri poɔ, yɛ sereŋ e la N tutuuribo. 32 Kyɛ yɛ na bɔŋ la a yelmeŋɛ, ka a yelmeŋɛ e ka yɛ so yɛmenne.” 33 Ka ba da leɛ yeli ko O, “Te e la Abraham bibiiri. Te daŋ ba e neɛ zaa gbaŋgbaare. Wolɔ ka Fo tõɔ̃ yeli ko te, ‘Yɛ na so la yɛmenne’?” 34 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, neɛ zaa naŋ erɛ yelbieri e la yelbieri gbaŋgbaa. 35 Kyɛ a gbaŋgbaa ba kpeɛrɛ a yiri poɔ tegteglɛ, kyɛ a bidɔɔ maŋ kpeɛrɛ la be tegteglɛ. 36 A lɛ zuiŋ, ka a Bidɔɔ e ka yɛ so yɛmenne, yɛ na sereŋ so la yɛmenne. 37 N bɔŋ la ka yɛ e la Abraham bibiiri. Kyɛ yɛ boɔrɔ la ka yɛ ko Ma, bonzuiŋ N yelbiri ba taa vuo zaa a yɛ poɔ. 38 N yeli la a bon na Maa naŋ nyɛ N Saa zie, kyɛ ka yɛnee erɛ bon na yɛ naŋ nyɛ a yɛ saa zie.” 39 Ka ba da leɛ yeli ko O, “Abraham e la te saa.” Ka Yesu da yeli ko ba, “Ka yɛnee da waa Abraham bibiiri, yɛ da naa toŋ la Abraham tomɔ. 40 Kyɛ pampana ŋa, yɛ boɔrɔ ka yɛ ko Ma, a dɔɔ naŋ yeli ko yɛ a yelmeŋɛ O naŋ woŋ a yi Naaŋmen zie. Abraham daŋ ba toŋ a ŋaa. 41 Yɛ erɛ la a yɛ saa eroŋ.” Ka ba pãã da yeli ko O, “Ba ba dɔg te zeŋ-yiri bibiiri. Te taa la Saa bonyena. Naaŋmen la.” 42 Ka Yesu da yeli ko ba, “Ka Naaŋmen da e yɛ Saa, yɛ da naa nɔŋ Ma la, bonso, N yi la Naaŋmen zie a kyɛ wa. N ba wa Mmeŋɛ zuiŋ, kyɛ Onɔ naŋ toŋ Ma. 43 Boŋ la so ka yɛ ba bɔŋ a yɛlɛ N naŋ yele tɛgɛ? Yɛ ba bɔŋ, bonzuiŋ, yɛ kon tõɔ̃ woŋ N yelbiri. 44 Yɛ e la yɛ saa a dɛvel biiri, a boɔrɔ ka yɛ erɛ yɛ saa boɔbo. O da e la neŋkoora a yi a piiluu saŋ. O ba are a yelmeŋɛ poɔ, bonso, yelmeŋɛ zaa kyebe o zie. Ka onɔ ŋmaara zirii, o maŋ yeli la ka a yi la omeŋɛ teɛroŋ poɔ, bonso, o e la ziri-ŋmaara kyɛ leɛ e a ziri-ŋmaabo saa. 45 Kyɛ N naŋ yeli a yelmeŋɛ ko yɛ zuiŋ la ka yɛ ba sage de Ma. 46 Yɛ buo sobɔ la na tõɔ̃ e ka N sage ka N taa la yelbieri? Ka Maa yeli a yelmeŋɛ, boŋ la so ka yɛ ba sage de Ma. 47 A neɛ na naŋ yi Naaŋmen zie, maŋ woŋ la Naaŋmen yelbie. A lɛ poɔ, yɛ ba woŋ a, bonzuiŋ, yɛ ba yi Naaŋmen zie.” 48 Ka a Gyu deme pãã da leɛ soore O, “Te da ba yeli ka a tori la ka Fo e la Samaria neɛ a taa kɔntɔn?” 49 KaYesu da leɛ yeli, “N ba taa kɔntɔn, kyɛ N de la gyermɛ ko N Saa, kyɛ yɛ ba de gyermɛ ko Ma. 50 N ba boɔrɔ Mmeŋɛ eŋno. Neɛ kaŋ be la be naŋ boɔrɔ a, kyɛ dire sɛrɛɛ. 51 N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, ka neɛ zaa wa tu N noɔre yelbiri, o kon bɔŋ kpi togtogi.” 52 Ka a Gyu deme pãã da yeli ko O, “Pampana ŋa te bɔŋ ka Fo taa la kɔntɔn. Abraham kpi la, ka a Ŋmen-noɔr deme meŋ da kpi. Kyɛ ka Fo yeli ka neɛ zaa naŋ tu a Fo noɔre yelbiri, ka o kon bɔŋ kpi togtogi. 53 Fo zuo la a te Saa Abraham naŋ kpi bee? A Ŋmennoɔr deme meŋ kpi la. Aŋ la ka Fo teɛre ka Fo e la?” 54 Ka Yesu da leɛ yeli, “Ka Maa eŋnɛ Mmeŋɛ, a N eŋno ba waa bon zaa. N Saa la a Neɛ na naŋ eŋnɛ Ma, Onɔ yɛ naŋ yeli ka O e la yɛ Naaŋmen. 55 A ne lɛ zaa, yɛ naŋ ba bɔŋ O, kyɛ Maa bɔŋ O la. Ka Maa wa yeli ka N ba bɔŋ O, N na waa la ziriŋmaara a te seŋ yɛ. Kyɛ N bɔŋ O la a tu O noɔre yelbiri. 56 A yɛ saa Abraham da kyellɛ la ka o nyɛ N bebiri. O da nyɛ o la, ka o poɔ da pɛle.” 57 Ka a Gyu deme pãã da yeli ko O, “Fo ba ta yuomo lezaayi ne pie sɛre, kyɛ nyɛ Abraham?” 58 Ka Yesu da yeli ko ba, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, N bebe la kyɛ ka ba pãã dɔge Abraham.” 59 A ŋaa poɔ la ka ba da wuo kubo ka ba za ne O. Kyɛ ka Yesu da sɔgle Omeŋɛ a sɔgle yi a Ŋmen Yiri poɔ a kpɛ a ba poɔ te tɔle gaa.

9

1 Yesu naŋ tɔlɔ gɛrɛ la ka O nyɛ dɔɔ kaŋ naŋ e zɔŋ a yi o dɔgebo saŋ. 2 Ka O tutuuribo soore O, “Rabai, aŋ la toŋ yelbieri, a dɔɔ ŋa bee o dɔgrebɔ la ka ba dɔge o zɔŋ?” 3 Ka Yesu da leɛ yeli, “A dɔɔ ŋa bee o dɔgrebɔ naane toŋ yelbieri, kyɛ o zɔnne na e la ka Naaŋmen tomɔ tõɔ̃ yuo sãã o zie. 4 A fere la ka N toŋ a Neɛ na sobɔ naŋ toŋ Ma tomɔ a ŋmenaa saŋ. A tensoɔ waara la ka kaŋ zaa kon tõɔ̃ toŋ tomɔ. 5 N naŋ faa be a donɛɛ poɔ, Maa la a donɛɛ kyãã.” 6 O naŋ da yeli a yɛlɛ ama, O da poore la motaare biŋ a teŋɛ soɔ, a bu a tɛnɛ ne a motaare, a de a tɛnɛ sɔ ne a dɔɔ zɔŋ na nimie. 7 Ka O da yeli ko o, “Gaa te pɛge fomeŋɛ a Seloam tambogi poɔ” (Seloam pare la Tommo). Lɛ la ka o gaa te pɛge, a leɛ wa a nyɛrɛ. 8 A lɛ zuiŋ, o laŋkpeɛrɛbɛ ne balaŋ naŋ daŋ nyɛ o ka o e zɔŋ, da yeli la, “A dɔɔ ŋa naane da maŋ zeŋ sɔrɔ?” 9 Ka ba mine yeli ka, “Onɔ la.” Kyɛ ka ba mine yeli, “O yi la taa ne a dɔɔ.” Kyɛ ka o yeli, “Maa la.” 10 A lɛ zuiŋ, ka ba da soore o, “Wolɔ la ka fo nimie e yuo?” 11 Ka o da leɛ yeli, “A dɔɔ na ba naŋ boɔlɔ Yesu la bu tɛnɛ a de sɔ ne n nimie, kyɛ yeli ko ma, ‘Gaa a Seloam tambogi poɔ te pɛge’. Lɛ la ka N gaa te pɛge ka n nimie leɛ yuo.” 12 Ka ba pãã soore o, “Yeŋ ka O be?” Ka o yeli, “N ba bɔŋ.” 13 Ka ba taa o, a neɛ na naŋ da e zɔŋ, a wa ne a Farasi deme zie. 14 A Sabat bebiri da la ka Yesu bu tɛnɛ a yuo ne a dɔɔ nimie. 15 Ka a Farasi deme meŋ pãã da leɛ soore o lɛ o naŋ e ka o nimie leɛ nyɛrɛ. Ka o yeli ko ba, “O de la tɛnɛ sɔ ne n nimie, ka N pɛge, a nyɛrɛ.” 16 Lɛ la ka a Farasi deme mine yeli, “A dɔɔ ŋa ba yi Naaŋmen zie, bonso, O ba tu a Sabat bebiri noɔre.” Kyɛ ka ba mine da soore, “Wolɔ ka dɔɔ naŋ e yelbieri sobɔ na tõɔ̃ toŋ tonseɛle ŋa tɔ.” Lɛ la ka wɛle taa da be ba poɔ. 17 Ka ba da leɛ soore a dɔɔ zɔŋ, “Onɔ naŋ da yuo a fo nimie, boŋ yɛlɛ la ka fo na yeli kyaare ne O?” Ka o yeli, “O e la a Ŋmen-noɔr sobɔ kaŋ.” 18 Kyɛ a Gyu deme da ba sage ne o, ka o da zɔŋ la kyɛ leɛ nyɛrɛ, a kyɛ gu ka ba boɔle a onɔ naŋ leɛ nyɛrɛ dɔgrebɔ. 19 Ka ba da soore ba, “A yɛ bidɔɔ la aŋa yɛ naŋ yeli ka yɛ dɔge o la zɔŋ? Wolɔ la ka o pãã leɛ nyɛrɛ pampana ŋa?” 20 Ka o dɔgrebɔ da leɛ yeli ko ba, “Te bɔŋ ka te bidɔɔ la, a bɔŋ ka te da dɔge o la zɔŋ. 21 Kyɛ lɛ o naŋ e nyɛrɛ pampana ŋa, te ba bɔŋ, bee neɛ na naŋ yuo o nimie, te ba bɔŋ. O seŋ la neɛ. Yɛ soore o. O na yeli la omeŋɛ yɛlɛ.” 22 O dɔgrebɔ da yeli la a yɛlɛ ama, bonzuiŋ ba da zoro la a Gyu deme dambẽɛ̃. Bonso, a Gyu deme da laŋ la noɔre ka neɛ zaa naŋ de Yesu ka Onɔ la a Kristo, ka ba na iri o la bare a senagɔg poɔ. 23 A lɛ zuiŋ la ka o dɔgrebɔ da yeli, “O seŋ la neɛ. Yɛ soore o.” 24 Lɛ la ka ba da leɛ boɔle a dɔɔ na naŋ da e zɔŋ a yeli ko o, “Ko Naaŋmen a eŋno. Te bɔŋ la ka a dɔɔ ŋa e la yelbebe sobɔ.” 25 Ka o da leɛ yeli, “Ka O e la yelbebe sobɔ bee ka O ba e, N ba bɔŋ. Yelyenaa N naŋ bɔŋ la, ka N da e la zɔŋ, kyɛ pampana N nyɛrɛ la.” 26 Ka ba pãã da leɛ soore o, “Boŋ la ka O da e ko fo? Wolɔ la ka O e yuo a fo nimie?” 27 Ka o leɛ yeli ko ba, “N daŋ yeli ko yɛ la, kyɛ ka yɛ ba kyɛllɛ. Boŋ la so ka yɛ boɔrɔ ka yɛ leɛ woŋ? Yɛ meŋ boɔrɔ la ka yɛ e O tutuuribo bee?” 28 Ka ba piili a toorɔ o a yele, “Fo e la O tutuuro, kyɛ tenee e la Moses tutuuribo. 29 Te bɔŋ la ka Naaŋmen da yeli la yɛlɛ ko Moses, kyɛ a neɛ ŋa eŋ, te ba bɔŋ zie na O naŋ yi.” 30 Ka a dɔɔ da leɛ yeli ko ba, “Aŋa e la nɔ`maa bon, ka yɛ ba bɔŋ zie na O naŋ yi, kyɛ Onɔ la yuo n nimie. 31 Te bɔŋ la ka Naaŋmen ba kyɛllɛ yelbebe deme. O maŋ kyɛllɛ la woŋ neɛ na zaa naŋ zoro Naaŋmen a erɛ O boɔbo. 32 A donɛɛ naŋ piili zaa, te daŋ ba woŋ ka neɛ zaa yuo la neɛ na ba naŋ dɔge ka o e zɔŋ nimie. 33 Ka a dɔɔ ŋa da ba yi Naaŋmen zie, O da kon tõɔ̃ e bon zaa.” 34 Ka ba da leɛ yeli ko o, “Fõõ, ba naŋ dɔge yelbebe yoŋ poɔ, fo wullo te la?” Lɛ la ka ba digi o bare. 35 Yesu da woŋ la ka ba kare la a dɔɔ bare. O naŋ da wa nyɛ o, O da soore o la, “Fo sage de la a Naaŋmen Bidɔɔ?” 36 Ka o da leɛ yeli, “Daŋna, aŋ la O, ka N na tõɔ̃ sage de O?” 37 Ka Yesu da yeli ko o, “Fo da nyɛ O la; kyɛ Onɔ meŋ la a Sobɔ naŋ yele ne fo a yɛlɛ.” 38 Ka o da yeli, “Daŋna, N sage de la.” Ka o da gbi dumo puori O. 39 Ka Yesu da yeli, “Sɛrɛɛ diu zuiŋ la ka N wa a donɛɛ ŋa poɔ, ka balaŋ naŋ ba nyɛrɛ na tõɔ̃ nyɛrɛ la kyɛ ka balaŋ naŋ nyɛrɛ na tõɔ̃ waa zɔnne.” 40 Ka a Farasi deme mine naŋ da be O zie, da woŋ a yelbie ama a soore O, “Te meŋ zɔŋ la bee?” 41 Ka Yesu da yeli ko ba, “Ka yɛnee da zɔŋ, yɛ kon taa yelbieri zaa. Kyɛ pampana ŋa, yɛ yeli la, ‘Te nyɛrɛ la’. A lɛ zuiŋ, yɛ yelbieri na bebe la.

10

1 “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a neɛ na naŋ ba tu a pezage dendɔre kpɛ, kyɛ do tu zie kaŋ kpɛ, e la nannyige ane fafaara. 2 Kyɛ a neɛ na naŋ maŋ tu a dendɔre kpɛ la a peere kyeenɛ. 3 A dendɔre guuro maŋ yuo la a dendɔre ko o, ka a peere maŋ woŋ o kɔkɔre. O boɔle la omeŋɛ peere yoe, a maŋ de a wẽɛ̃ a yi ne. 4 O naŋ wa taa omeŋɛ peere yi ne, o maŋ de la a wẽɛ̃, ka a peere tuuro o, bonso, a bɔŋ la a o kɔkɔre. 5 Kyɛ ne a lɛ zaa, a kon tu saana. Kyɛ a na zo la yi o zie, bonso, a ba bɔŋ a saana kɔkɔre.” 6 Yesu da lɔɔ la a sokpare ŋa ko ba, kyɛ ba da ba bɔŋ a yɛlɛ O naŋ da yeli ko ba tɛgɛ. 7 A lɛ zuiŋ la ka Yesu pãã da leɛ yeli ko ba, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, Maa la a peere dendɔre. 8 Balaŋ zaa naŋ da de wẽɛ ̃ wa N eŋɛ, e la nannyigri ane fafaareba, kyɛ a peere da ba kyɛlle ba. 9 Maa la a dendɔre. Ka neɛ zaa wa tu N zie kpɛ, o na nyɛ la faabo. O na kpɛ la kyɛ leɛ yi a nyɛ moɔ ɔɔ. 10 A nannyige da ba wa weɛlɛ, kyɛ o wa la ka o zu bee ko bee saŋ bare. Maa wa la ka ba tõɔ̃ taa nyɔvore, a taa o yaga yaga lɛ. 11 “Maa la a pekyeensoŋ. A pekyeensoŋ maŋ de la O nyɔvore biŋ ko a peere. 12 Kyɛ a neɛ na ba naŋ da de a yɔɔrɔ o, ba e a pekyeenɛ kyɛ ba e a peere sobɔ. Lɛ la ka onɔ wa nyɛ gboŋgbori ka o waara, ka o zo yi kyɛ bare a peere. Ka a gboŋgbori pãã nyɔge a peere kyɛ ŋmɛ a yaare bare. 13 A neɛ na sobɔ maŋ zo la bonzuiŋ, o tonɔ la o yɔɔre yoŋ eŋɛ. A lɛ poɔ, o ba taa a peere teɛroŋ. 14 “Maa la a pekyeensoŋ sobɔ. N bɔŋ la N peere, ka N peere meŋ bɔŋ Ma— 15 a na a Saa naŋ bɔŋ Ma, kyɛ N meŋ bɔŋ a Saa. N meŋ de la N nyɔvore biŋ ko a peere. 16 N taa la peere mine naŋ ba yi a pezage ŋa poɔ. A seŋ la ka N meŋ taa a wa ne. A na woŋ la N kɔkɔre, ka a zaa waa pezage yenaa ka pekyeen yenaa kaara a. 17 A lɛ poɔ la ka N Saa nɔŋ Ma, bonzuiŋ N biŋ la N nyɔvore, kyɛ ka N na tõɔ̃ leɛ de o. 18 Neɛ zaa ba de o N zie, kyɛ Maa la biŋ o Mmeŋɛ. N taa la faŋ ka N biŋ o kyɛ leɛ taa faŋ ka N leɛ de o. A noɔre ŋa la ka N de N Saa zie.” 19 A yelbie ama poɔ la ka a Gyu deme da leɛ poŋ taa. 20 Ka ba yaga zie da yeli, “O taa la kɔntɔn a leɛ yan-yaa. Boŋ la so ka yɛ kyɛllɛ O yɛlɛ?” 21 Kyɛ ka ba mine yeli, “Ama ba e neɛ kɔntɔn naŋ nyɔge yelbie. Kɔntɔn na tõɔ̃ yuo la zɔnne nimie?” 22 Lɛ la ka a Ŋmen Yiri Pɛgebo Tigri wa Gyɛrosalɛm poɔ, kyɛ a da e la a sɛseɛ saŋ. 23 Yesu da be la a Ŋmen Yiri poɔ a kyene Solomon vɛranda zu. 24 Ka a Gyu deme pãã wa gyilli O a soore O, “A na kɔɔre la ta wolɔ kyɛ ka Fo vɛŋ ka te bonnɔ. Ka Fõõ la a Kristo, yeli daadaa ko te.” 25 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “N yeli ko yɛ la, kyɛ yɛ ba sage de. A tomɔ N naŋ toŋ a N Saa yuori eŋɛ la di N danseɛ. 26 Kyɛ yɛ ba sage de, bonzuiŋ, a na N naŋ da yeli ko yɛ, yɛ ba e N peere. 27 N peere maŋ kyɛllɛ la N kɔkɔre. N bɔŋ a la ka a meŋ maŋ tuuro Ma. 28 N ko a la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare, kyɛ a kon bɔŋ bɔre wɛ meŋ. Neɛ zaa meŋ kon bɔŋ faa a, a N nu poɔ. 29 N Saa naŋ de ama ko Ma, zuo la bon zaa. Neɛ zaa kon tõɔ̃ bɔŋ faa a N Saa nu poɔ. 30 Maa ane a Saa e la bonyena.” 31 A lɛ puoriŋ la ka a Gyu deme da leɛ wuo kubo ka ba za O. 32 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “N wuli yɛ la tonveɛle yaga naŋ yi a Saa zie. A tonveɛle buo sobɔ la so ka yɛ zaara Ma?” 33 Ka a Gyu deme leɛ yeli ko O, “Te ba zaara Fo a tonveɛle eŋɛ, kyɛ a Fo naŋ yeli yelfaare kyaare ne Naaŋmen zuiŋ la. Bonzuiŋ Fõõ, naŋ e nensaala, maale la Fomeŋɛ ka Fo e Naaŋmen.” 34 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “Ba ba ŋmaa biŋ a yɛ nɔbinna gan poɔ, ‘N yeli la ka yɛ e la ŋmemɛ’? 35 Ka Onɔ boɔle ba ‘ŋmemɛ’, balaŋ zie a Naaŋmen yelbie naŋ wa—kyɛ a Ŋmaabo kon tõɔ ̃ saŋ— 36 yɛ yeli ka Onɔ a Saa naŋ iri biŋ a toŋ O a donɛɛ poɔ, ka O da yeli la yelfaare kyaare ne Naaŋmen, bonzuiŋ N yeli ka Maa la a Naaŋmen Bidɔɔ? 37 Ka Maa ba tonɔ a N Saa naŋ toŋ Ma tomɔ, yɛ ta sage de Ma. 38 Kyɛ ka Maa tonɔ a tomɔ, kyɛ lɛ zaa yɛ naŋ ba sage de, yɛ sage ne a tomɔ, ka yɛ na tõɔ ̃ bɔŋ a kyɛ sage de ka a Saa be la N eŋɛ ka N meŋ be O eŋɛ.” 39 A lɛ poɔ la ka ba da boɔrɔ ka ba leɛ nyɔge O, kyɛ ka O da leɛ zo yi ba nu poɔ. 40 Yesu da leɛ gaa la a Gyordan gaŋne, a be a Gyɔn naŋ daŋ terɛ a suobu. Be la ka O da te kpeɛrɛ. 41 Ka nobɔ yaga da wa O zie, a wa yeli, “Gyɔn da ba toŋ tonseɛle mannoo zaa, kyɛ yɛlɛ na zaa Gyɔn naŋ da yeli kyaare ne a dɔɔ ŋa e la yelmeŋɛ.” 42 A be la ka nobɔ yaga da sage de Yesu.

11

1 Dɔɔ kaŋa naŋ di Lazaros da beɛrɛ la. O da yi la Bɛtane, Maria ne o yɔɔ Marta teŋɛ. 2 Lazaros naŋ da gaŋ beɛrɛ yɔɔpuulee la Maria, onɔ naŋ da kyiri kããnyuu eŋ a Daŋna kyɛ da de o zukɔɔloŋ a meele ne O gbɛɛ. 3 Lɛ la ka o yɔɔpuulii da toŋ toɔlɔ ko Yesu a yeli, “Daŋna, a sobɔ na Fo naŋ nɔnɔ, beɛrɛ la.” 4 Yesu naŋ da woŋ a toɔlɔ ŋa la, ka O yeli, “A beɛroŋ ŋa kon wa ne kũũ, kyɛ a na wa ne la eŋno ko Naaŋmen, ka a Naaŋmen Bidɔɔ na tõɔ̃ nyɛ eŋno a yi a lɛ zie.” 5 Yesu da nɔnɔ la Marta ane o yɔɔ ane Lazaros. 6 Kyɛ O naŋ da woŋ ka Lazaros beɛrɛ la, O da kyãã kpeɛrɛ la a be te ta bebie ayi. 7 A ŋaa puoriŋ la ka O pãã da yeli ko O tutuuribo, “Yɛ vɛŋ ka te leɛ gaa te kpɛ Gyudea poɔ.” 8 Ka O tutuuribo da yeli ko O, “Rabai, a ba kɔɔre kyɛ ka a Gyu deme naane da boɔrɔ ka ba za Fo, kyɛ ka Fo leɛ gɛrɛ a be?” 9 Ka Yesu da leɛ yeli, “A ŋmenaa ba taa gogori pie ne ayi bee? Neɛ na naŋ kyene a ŋmenaa saŋ ba ŋmeɛrɛ gbɛɛ, bonzuiŋ, o nyɛrɛ la a donɛɛ ŋa kyãã. 10 Kyɛ ka neɛ kyene tensoɔ, o maŋ ŋmeɛrɛ la o gbɛɛ, bonzuiŋ, a kyãã ba be o zie.” 11 O naŋ da yeli a yɛlɛ ama wa baare la ka O yeli ko ba, “A te ba Lazaros gbire la, kyɛ N gɛrɛ la be ka N te seŋ o.” 12 Ka O tutuuribo pãã da yeli, “Daŋna, ka onɔ gbire, o na nyɛ la laafia.” 13 Kyɛ Yesu da yeli la o kũũ yɛlɛ, kyɛ ka O tutuuribo teɛre ka O yeli ka o pɛnnɛ la a goɔŋ poɔ. 14 A lɛ poɔ la ka O da leɛ yeli ko ba daadaa, “Lazaros kpi la. 15 Kyɛ a yɛ zuiŋ, N poɔ pɛle la yaga, N naŋ ba kyebe be, ka yɛ na tõɔ̃ sage de. Ne lɛ zaa, yɛ vɛŋ ka te gaa o zie.” 16 Lɛ la ka Tomas, ba naŋ boɔlɔ Dedomɔs, da yeli ko o tututaaba, “Yɛ vɛŋ ka te meŋ gaa, ka te tõɔ̃ laŋ kpi ne O.” 17 O naŋ wa tara la, ka Yesu nyɛ ka Lazaros faa da be a yabogi poɔ beri anaare. 18 Bɛtane da peɛle la Gyɛrosalɛm, kyɛ waa na mɛlɛ ayi ane be. 19 Ka Gyu deme yaga da wa Marta ane Maria zie ka ba dii ba sukyie a ba yɔɔdɔɔ kũũ poɔ. 20 Marta naŋ da woŋ ka Yesu waara la ka o pãã da yi te tuori O. Kyɛ Maria da be la a yiri poɔ. 21 Ka Marta pãã da yeli ko Yesu, “Daŋna, ka Fõõ da be kyɛ, n yɔɔdɔɔ da kon kpi. 22 Kyɛ N bɔŋ la ka, pampana gba, bon na zaa Fo naŋ sɔre Naaŋmen zie, O na ko Fo la.” 23 Ka Yesu da yeli ko o, “A fo yɔɔdɔɔ na leɛ iri la.” 24 Ka Marta da yeli ko O, “N bɔŋ la ka o na leɛ iri la a kuuni leɛ-iruŋ poɔ, a bebibaara daare.” 25 Ka Yesu da yeli ko o, “Maa la a kuuni leɛ-iruŋ ane a nyɔvore. A neɛ na sobɔ naŋ sage ne Ma na nyɛ la nyɔvore, ane lɛ zaa o naŋ kpi. 26 Kyɛ neɛ zaa naŋ voorɔ kyɛ sage ne Ma kon bɔŋ kpi. Fo sage ne la a ama?” 27 Ka o yeli ko O, “Oo, Daŋna, N sage de la ka Fo e la a Kristo, a Naaŋmen Bidɔɔ naŋ na wa kpɛ a donɛɛ poɔ.” 28 Kyɛ o naŋ da yeli ama baare la, ka o da leɛ gaa te boɔle o yɔɔ, Maria, a yi ne puori, a yeli ko o, “A Wuliwullo be la a kyɛ. O boɔlɔ fo la.” 29 Maria naŋ da woŋ a ŋaa la, ka o da iri wiẽũ a gaa O zie. 30 Yesu da ba kpɛ a teŋɛ poɔ sɛre, kyɛ O da be la a zie na Marta naŋ tuori O. 31 A Gyu deme naŋ da be Maria zie a yiri poɔ a mɔglɔ o ka o di kannyiri, ba naŋ da nyɛ lɛ o naŋ ŋmore iri yi o yoŋ la, ka ba tu o puoriŋ a yele, “O gɛrɛ la a yabogi zie ka o te koŋ a be.” 32 Maria naŋ da wa ta a be Yesu naŋ be a nyɛ O, o da le la gbi dumo O gbɛɛ eŋɛ kyɛ yeli ko O, “Daŋna, ka Fõõ da be kyɛ, n yɔɔdɔɔ da kon kpi.” 33 Yesu naŋ da nyɛ o ka o kono, ka a Gyu deme meŋ da tuuro o a kono la, ka Yesu da hiine a seɛ poɔ kyɛ taa posaŋnaa. 34 Ka O da soore, “Yeŋ la ka yɛ gaale o?” Ka ba da yeli ko O, “Wa nyɛ, Daŋna.” 35 Yesu da kyiri la ŋmenaa kõɔ̃. 36 Lɛ la ka a Gyu deme da yeli, “Nyɛ lɛ O naŋ da nɔŋ o.” 37 Kyɛ ka ba mine meŋ da yeli, “A dɔɔ ŋa naŋ tõɔ̃ yuo a zɔnne nimie, da kon tõɔ̃ vɛŋ ka a dɔɔ ŋa kpi?” 38 Yesu naŋ da leɛ hiine Omeŋɛ poɔ, O da wa la a yabogi zie. A yaa da e la bogi ka kuuri da pɔge o noɔre. 39 Ka O da yeli, “Yɛ iri a kuuri bare.” Kyɛ ka Marta, a dɔɔ naŋ kpi yɔɔpuulee, da yeli ko O, “Daŋna, a ŋaa saŋ, nyuu pɔge la a zie, bonzuiŋ, beri anaare la aŋa o naŋ da kpi.” 40 Ka Yesu da yeli ko o, “N ba yeli ko fo ka fõõ wa sage de, fo na nyɛ la a Naaŋmen eŋno?” 41 Ka ba pãã da nyɔge a kuuri iri yi ne a be a kũũ naŋ da gaŋ. Ka Yesu da gbole kaa sazu kyɛ yeli, “N Saa, N puori Fo la bareka ne Fo naŋ da woŋ lɛ N naŋ yeli. 42 N bɔŋ la ka Fo maŋ woŋ la lɛ N naŋ yeli. Kyɛ N yele la a ama a nobɔ bama naŋ are a kyɛ zuiŋ, ka ba na tõɔ̃ sage de ka Fõõ la toŋ Ma.” 43 O naŋ da yeli ama baare la, ka O boɔle gboligboli, “Lazaros, yi wa!” 44 Ka a dɔɔ naŋ da kpi da leɛ yi wa, ka o nu ne o gbɛɛ zaa villi ne bog-ũũ boma, kyɛ ka o niŋe pɔge ne pɛne. Ka Yesu da yeli ko ba, “Yɛ fori a bog-ũũ boma bare o, kyɛ vɛŋ ka o gɛrɛ.” 45 A lɛ poɔ, a Gyu deme yaga naŋ da wa ka ba nyɛ Maria, a da nyɛ lɛ Yesu naŋ da e, ba da sage de O la. 46 Kyɛ ba mine da gaa la a Farasi deme zie a te manne lɛ zaa Yesu naŋ da e. 47 Lɛ la ka a puoru neŋkponni ninderebe ane a Farasi deme da boɔle a Sanhederen laŋ taa. Ka ba da soore taa, “Boŋ la ka te na e? A dɔɔ ŋa tonɔ la tonseɛle mannoo yaga. 48 Ka tenee bare O ka O kyãã erɛ a ŋaa, neɛ zaa na sage de O la, kyɛ a Rom deme meŋ na wa de la te zie ne a te teŋɛ gaa ne.” 49 Ka ba kaŋ naŋ di Kaiyafas, naŋ da e a puoru neŋkponni zusobɔ a yuoni na poɔ, da yeli ko ba, “Yɛ ba bɔŋ bon zaa. 50 Yɛ meŋ ba teɛre bɔŋ ka a seŋ la ka dɔɔ bonyenaa kpi a nobɔ zuiŋ gaŋ a tendaa deme zaa na bɔre wɛ.” 51 O da ba yeli ama o yoŋ eŋɛ. Kyɛ o naŋ da e a puoru neŋkponni zusobɔ a yuoni na poɔ, o da kanne la daŋ-nyaabo kannoo ka Yesu la na kpi ko a tendaa deme. 52 Kyɛ a da ba e a tendaa deme yoŋ, kyɛ laŋ ne a Naaŋmen bibiiri naŋ da yaare, ka O na tõɔ̃ laŋ ba taa ka ba waa bonyenaa. 53 A lɛ poɔ, a yi a bebiri na la ka ba da piili nare biŋ ka ba ko O. 54 Lɛ la ka Yesu da ba la yoɔrɔ kperaa lɛ a Gyu deme poɔ. Kyɛ O da leɛ yi gaa la paaloŋ kaŋ naŋ peɛle a wɛgyaŋ, a kpɛ teŋɛ kaŋ naŋ di Efraim poɔ. Be la ka O da kpeɛrɛ ne a O tutuuribo. 55 A naŋ da wa tara a Gyu deme Gaŋ Baro Tigri, nobɔ yaga da yi la a ba tenne poore a do Gyɛrosalɛm. Ba da gaa la be ka ba te pɛge bamenne a Gyu deme pɛgebo poɔ kyɛ ka a Gaŋ Baro Tigri bɔŋ ta. 56 Ka ba pãã da yɔ boɔrɔ Yesu, kyɛ ba naŋ da are a Ŋmen Yiri poɔ ka ba piili soorɔ taa, “Boŋ la ka yɛ teɛre? O kon wa a Tigri bee?” 57 Kyɛ a puoru neŋkponni ninderebe ane a Farasi deme da tere la noɔre, ka neɛ zaa wa bɔŋ a zie na Yesu naŋ be, ka o yeli ko ba ka ba te nyɔge O.

12

1 A da kyɛre la beri ayoɔbo ka a Gaŋ Baro Tigri ta, kyɛ ka Yesu da ta Bɛtane, a be Lazaros naŋ kpeɛrɛ, onɔ Yesu naŋ da seŋ kuuni poɔ. 2 Be la ka ba da maale zimaane diu ko Yesu. Marta la da tere a diu, kyɛ ka Lazaros da poɔ a balaŋ naŋ zeŋ a tabol zie ne Yesu. 3 Lɛ la ka Maria da de nard-kããnyuu soŋ a daaro naŋ da zuo, naŋ seŋ kɔbilii ayi mannoo, a kyiri eŋ Yesu gbɛɛ eŋɛ kyɛ de o zukɔɔlɔŋ meele ne, ka a yiri zaa da nyu laare ne a kããnyuu. 4 Kyɛ O tutuuro kaŋ, Gyudas Iskarioti, Simon bidɔɔ, naŋ da koɔre O, da leɛ yeli la, 5 “Wolɔ la ka yɛ kon koɔre a kããnyuu ŋa a soŋ ne nembaaleba? A da naa tõɔ̃ koɔre la a nyɛ denari kɔɔrata.” 6 O da ba yeli a ŋaa o naŋ maŋ teɛrɛ nembaaleba yɛlɛ zuiŋ, kyɛ o naŋ da e nannyige zuiŋ la. Onɔ la da maŋ guuro a libie woɔ, kyɛ o da maŋ iri la a mine naŋ be a woɔ poɔ a ko omeŋɛ. 7 Ka Yesu da leɛ yeli, “Yɛ bare a pɔgɔ. O biŋ la a kããnyuu ŋa gu ne a bebiri na ba naŋ na ũũ Ma. 8 Yɛ maŋ taa la a nembaaleba a yɛ poɔ, kyɛ yɛ kon maŋ nyɛ Ma a yɛ poɔ tegteglɛ.” 9 A puoriŋ la ka Gyu deme yaga da woŋ ka Yesu be la be. Ba da ba wa Yesu zuiŋ yoŋ, kyɛ ka ba meŋ na tõɔ̃ wa nyɛ Lazaros O naŋ da seŋ kũũ poɔ. 10 Kyɛ a puoru neŋkponni ninderebe da leɛ nare biŋ la ka ba ko Lazaros meŋ. 11 Bonso, o zuiŋ la ka a Gyu deme yaga da gɛrɛ Yesu zie, a da sage de O. 12 A bieo daare la ka nobɔ yaga naŋ da wa a Tigri da woŋ ka Yesu tara la Gyɛrosalɛm. 13 A lɛ zuiŋ, ba da de la kpaakpaa vaare a yi ne ka ba te tuori ne O a ŋmeɛrɛ kpɛlle, “Hosanna!” “Maaloo be la a Onɔ naŋ waara a Daŋna yuori eŋɛ!” “Onɔ la a Israel Naa!” 14 Ka Yesu da nyɛ boŋlee kaŋ a do zɔme, a na lɛ ba naŋ ŋmaa biŋ, 15 “Ta zoro dambẽɛ̃, Zion Pɔɔyaa; kyɛllɛ, fo Naa waara la, a do zɔme boŋ bile.” 16 A piiluu saŋ, a O tutuuribo da ba bɔŋ a yɛlɛ ama tɛgɛ. Kyɛ a saŋ na Yesu naŋ da wa nyɛ O eŋno la, ka ba da leɛ teɛre O yɛlɛ zaa ba naŋ da ŋmaa biŋ, ka ba da e la a yɛlɛ ama zaa ko O. 17 A lɛ poɔ, a nobɔ naŋ da be O zie, a saŋ na O naŋ da boɔle Lazaros ka o yi a yabogi poɔ a leɛ seŋ o yi kuuni poɔ, da di la danseɛ. 18 A ama zuiŋ la ka nobɔ yaga da yi te tuori O, bonso ba da woŋ ka Onɔ la toŋ a tonseɛle ŋa. 19 Lɛ la ka a Farasi deme da yeli ko taa, “Yɛ ba nyɛ ka ama ba taa tɔnɔ? Nyɛ lɛ a donɛɛ deme zaa naŋ gyilli tuuro O!” 20 Grik deme meŋ da poɔ la a balaŋ naŋ da do ka ba te puori a Tigri daare. 21 Ka ba da wa Felep naŋ yi Betsaida, Galili poɔ, zie, a yeli, “Neŋkpoŋ, te boɔrɔ la ka te nyɛ Yesu.” 22 Ka Felep da gaa te yeli la ko Andero, ka ba bayi pãã da yeli ko Yesu. 23 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “A gogo ta la ka a Nensaala Bidɔɔ nyɛ O eŋno. 24 N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, see ka mɔbiri le teŋɛ a kpi, ka lɛ naane, o maŋ bebe la bonyenaa yoŋ. Kyɛ ka onɔ wa kpi, o maŋ yɛlle la a leɛ mɔbie yaga. 25 A neɛ na naŋ nɔnɔ o nyɔvore, na bɔre o la, kyɛ ka a neɛ na meŋ naŋ kyiire o nyɔvore a donɛɛ ŋa poɔ, na gu o la kyɛ taa nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare. 26 Neɛ na zaa naŋ tonɔ tomɔ korɔ Ma, vɛŋ ka o tu Ma. Kyɛ be zaa N naŋ be, be la ka N tontonɔ meŋ na be. A Saa na de la gyermɛ ko neɛ zaa naŋ tonɔ tomɔ korɔ Ma. 27 “Pampana, N sukyiri ba are vela, kyɛ boŋ la ka N pãã na yeli? ‘Saa, faa Ma a gogo ŋa poɔ’? Kyɛ a ŋaa zuiŋ la ka N wa a gogo ŋa poɔ. 28 Saa, eŋnɛ Fo yuori!” Lɛ la ka kɔkɔre kaŋ yi tenvelaa poɔ a yeli, “N eŋnɛ o la kyɛ na leɛ eŋnɛ o.” 29 A lɛ poɔ, a gyamaa naŋ da are a be, naŋ da woŋ a ŋaa, ba da yeli la ka saa la tane. Ka ba mine yeli ka malke kaŋ la yeli yɛlɛ ko O. 30 Ka Yesu da leɛ yeli, “A kɔkɔre ŋa da ba wa Maa zuiŋ, kyɛ yɛnee zuiŋ la. 31 Pampana ŋa, a donɛɛ ŋa sɛrɛɛ diu saŋ wa la. Pampana ŋa, ba digi la a donɛɛ ŋa zikaara bare ka o yi. 32 Kyɛ Maa, ka ba naŋ wa zɛge Ma ka N yi a teŋɛ zu do, N na tage la nobɔ zaa ka ba wa N zie.” 33 O da yeli la a ŋaa a wuli a kũũ na boorɔ O naŋ na kpi. 34 Ka a nobɔ da leɛ yeli ko O, “Te woŋ la a nɔbinnaa poɔ, ka Kristo na bebe tegteglɛ; lɛ poɔ, wolɔ ka Fo yeli, ‘A fere la ka ba zɛge a Nensaala Bidɔɔ ka O do’? Aŋ la a ‘Nensaala Bidɔɔ’ ŋa? ” 35 Ka Yesu pãã da yeli ko ba, “A kyãã naŋ be yɛ poɔ kon kɔɔre. A saŋ na yɛ naŋ taa a kyãã, yɛ kyene ka lige ta pɔge yɛ. A neɛ na sobɔ naŋ kyene lige poɔ ba bɔŋ be o naŋ gɛrɛ. 36 Yɛ naŋ taa a kyãã, yɛ sage de a kyãã ka yɛ na tõɔ̃ waa a kyãã bidɔbɔ.” O naŋ da yeli a yɛlɛ ama baare, Yesu da yi sɔgle la Omeŋɛ ba zie. 37 Ane lɛ zaa, Yesu naŋ da toŋ tonseɛle a ba niŋe, kyɛ ba da ba sage de O, 38 ka a na tu a Ŋmennoɔr sobɔ Isaiya yelbiri: “Daŋna, aŋ la sage de a te toɔlɔ? Kyɛ aŋ zie la ka a Daŋna da wuli O nukpẽã?” 39 Lɛ la ka ba da ba tõɔ̃ sage de, bonzuiŋ, a na Isaiya naŋ da leɛ yeli: 40 “O pɔge la ba nimie kyɛ e ka ba sukyie waa tegroŋ, ka ba ta nyɛrɛ ne ba nimie, bee bɔŋ ne a ba sukyie, a leɛ ba eroŋ ka N saŋ ba.” 41 A yɛlɛ ama la ka Isaiya da yeli, o naŋ da nyɛ Yesu eŋno a kyɛ yeli O yɛlɛ. 42 Kyɛ ane lɛ zaa, yaga zie naŋ da poɔ a zikaareba poɔ meŋ da sage de O la. Kyɛ ba da ba sage yeli ka ba sage de O la, bonso ba da zoro la a Farasi deme dambẽɛ̃ ka ba na iri ba la bare a senagɔg poɔ. 43 Bonzuiŋ, ba da nɔŋ la nensaaleba pugibu gaŋ a pugibu naŋ yi Naaŋmen zie. 44 Kyɛ Yesu da ŋmɛ la kpɛlle a yeli, “A neɛ na naŋ sage de Ma, ba sage de Maa yoŋ, kyɛ a Sobɔ na naŋ toŋ Ma la! 45 Kyɛ a neɛ na naŋ nyɛrɛ Ma, nyɛrɛ la a Sobɔ na naŋ toŋ Ma! 46 N wa kpɛ la a donɛɛ poɔ a na kyãã ka neɛ na zaa naŋ sage de Ma kon be lige poɔ! 47 “Kyɛ ka neɛ zaa wa woŋ N yelbie kyɛ ba sage de, N ba dire o sɛrɛɛ, bonso, N ba wa ka N di a donɛɛ sɛrɛɛ. Kyɛ N wa la ka N wa faa a donɛɛ. 48 Kaŋ naŋ zagre Ma kyɛ ba sage de N yelbie, taa la neɛ naŋ na di o sɛrɛɛ. A yelbiri na N naŋ yeli la na di o sɛrɛɛ a bebibaara daare. 49 Bonso, N da ba yeli ne Mmeŋɛ faŋ. Kyɛ a Saa naŋ toŋ Ma la tere a noɔre ko ma, a yeli a yɛlɛ na N naŋ da naa yeli ane lɛ N naŋ na yeli. 50 N bɔŋ la ka O nɔteroo e la nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare. A lɛ poɔ, lɛnɛɛ zaa N naŋ yeli, lɛ la ka a Saa yeli Ma ka N yeli.”

13

1 A Gaŋ Baro Tigri naŋ da wa peɛle, Yesu da bɔŋ la ka O saŋ ta la ka O yi a donɛɛ ŋa poɔ kyɛ gaa O Saa zie. O naŋ da nɔŋ Omeŋɛ nobɔ naŋ be a donɛɛ poɔ, O pãã da nɔŋ ba la te ta a baaraa saŋ. 2 Ba naŋ da di a zimaane bondirii baare, a dɛvel faa da de la eŋ Simon bidɔɔ, Gyudas Iskarioti sukyiri poɔ, ka o koɔre Yesu. 3 Yesu da bɔŋ la ka a Saa la da de boma zaa eŋ O nuuri poɔ, kyɛ ka O da yi Naaŋmen zie kyɛ leɛ gɛrɛ Naaŋmen zie. 4 Lɛ la ka O da iri a diu zie a yage O bonsuuri, kyɛ de bɔɔdoa sɛ O seɛ eŋɛ. 5 A lɛ puoriŋ la, ka O da pore kõɔ̃ eŋ talaa poɔ a da piili pɛgrɛ a tutuuribo gbɛɛ. O pãã da de la a bɔɔdoa na O naŋ da sɛ, a meele ne ba gbɛɛ. 6 O naŋ wa ta Simon Pita zie la, ka Pita yeli ko O, “Daŋna, Fo na pɛge la n gbɛɛ bee?” 7 Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Fo ba bɔŋ bon na N naŋ erɛ pampana ŋa, kyɛ fo na bɔŋ la a tɛgɛ saŋ kaŋ naŋ na wa.” 8 Ka Pita yeli ko O, “Fo kon bɔŋ pɛge n gbɛɛ togtogi.” Ka Yesu leɛ yeli ko o, “Ka Maa ba pɛge fo, fo ba taa yɛlɛ zaa ne Ma.” 9 Ka Simon Pita yeli ko O, “Daŋna, ta pɛge n gbɛɛ yoŋ, kyɛ pɛge n nuuri ane n zu meŋ.” 10 Ka Yesu yeli ko o, “Ka neɛ wa so kõɔ̃, a ba seŋ ka o leɛ pɛge, ka o gbɛɛ yoŋ naane, kyɛ o eŋgan zaa yi la perete. Yɛ e la perete, kyɛ yɛ zaa naane.” 11 Bonso, O da bɔŋ la a neɛ na sobɔ naŋ na koɔre O, a lɛ zuiŋ la ka O da yeli ka yɛ zaa naane yi perete. 12 A lɛ poɔ, O naŋ da baare a ba gbɛɛ pɛgebo kyɛ leɛ su a O boma a leɛ gaa te zeŋ, O soore ba la, “Yɛ bɔŋ la a lɛ N naŋ e ko yɛ tɛgɛ? 13 Yɛ maŋ boɔlɔ Ma la ‘Wuliwullo’ ane ‘Daŋna’. Yɛ yeli la velaa, bonso, lɛ la ka N meŋ sereŋ waa. 14 Ka Maa, a yɛ Daŋna ane yɛ Wuliwullo na pɛge yɛ gbɛɛ, a seŋ la ka yɛ meŋ pɛge taa gbɛɛ. 15 N wuli yɛ la a mannewuluu ka yɛ meŋ erɛ a seŋ lɛ N naŋ e ko yɛ. 16 N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, tontonɔ zaa ba zuo o neŋkpoŋ, kyɛ toɔtoɔlɔ meŋ ba gaŋ a neɛ na naŋ toɔle o. 17 Ka yɛnee wa bɔŋ a yɛlɛ ama zaa, yɛ zu na nomɔ la ka yɛnee wa sereŋ erɛ a. 18 “N ba yele yɛ zaa yɛlɛ. N bɔŋ la balaŋ N naŋ da iri. Kyɛ ama e la ka a na tõɔ̃ tu a Ŋmaabo: ‘Onɔ naŋ ɔɔrɔ a boroboro ne Ma, zɛge la o gbɛre kyaare Ma.’ 19 “Pampana ŋa N yeli ko yɛ la kyɛ ka a yɛlɛ bɔŋ wa, ka ana pãã wa wa, yɛ na sage de la ka Maa la a Onɔ. 20 N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, a neɛ na sobɔ naŋ dere kaŋ na N naŋ toŋ, dere Ma la. Kyɛ a neɛ na sobɔ naŋ dere Ma, meŋ dere la a Sobɔ na naŋ toŋ Ma.” 21 Yesu naŋ da yeli ama baare, O sukyiri da ba are vela, ka O da di danseɛ a yeli, “N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, yɛ kaŋ na iri de Ma la ko ba.” 22 Lɛ la ka a tutuuribo da leɛrɛ kaara taaba kyɛ ba bɔŋ a sobɔ na la ka O yele. 23 A tutuuro na Yesu naŋ da nɔŋ, da zeŋ dɛlle peɛle O la. 24 Lɛ la ka Simon Pita da leɛ `legre a tutuuro ŋa ka o soore bɔŋ a sobɔ na yɛlɛ O naŋ yele. 25 A kaŋ na naŋ da dɛlle Yesu nyaa eŋɛ, da soore O, “Daŋna, aŋ la?” 26 Ka Yesu da leɛ yeli, “Onɔ la ka N na ŋmaa a boroboro tere ko, ka Maa wa toŋ N nu a laa poɔ.” O naŋ da ŋmaa a boroboro a de a toŋ a laa poɔ la, ka O da de ko Gyudas Iskarioti, Simon bidɔɔ. 27 Gyudas naŋ da de a boroboro baare la ka Setaana kpɛ o. Ka Yesu pãã da yeli ko o, “Bon na fo naŋ boɔrɔ ka fo e, e wiẽũ.” 28 Kyɛ kaŋ zaa naŋ da zeŋ a diu zie da ba bɔŋ a tɛgɛ Yesu naŋ da yeli a ŋaa ko o. 29 Bonso, ba naŋ faa da bɔŋ ka Gyudas la da taa a libie woɔ, ba mine da teɛre ka Yesu da yeli la ka o da bon na ba naŋ boɔrɔ a Tigri zie, bee o ko a naŋ deme bon kaŋ. 30 Gyudas naŋ da de a boroboro baare la, ka o iri yi wiẽũ lɛ. A zie meŋ da sɔɔ la. 31 O naŋ da yi baare la ka Yesu yeli, “Pampana ŋa a Nensaala Bidɔɔ nyɛ la eŋno, ka Naaŋmen meŋ nyɛ eŋno O eŋɛ. 32 Ka Naaŋmen wa nyɛ eŋno O eŋɛ, Naaŋmen meŋ na ko la a Bidɔɔ eŋno Omeŋɛ eŋɛ, kyɛ O pãã na ko O la eŋno daadaa lɛ. 33 “N bibiiri, N na be la yɛ zie fẽẽ lɛ. Yɛ na bɔ Ma la. A seŋ lɛ N naŋ da yeli ko a Gyu deme, lɛ la ka N meŋ yeli ko yɛ pampana ŋa: Zie na N naŋ gɛrɛ, yɛ kon bɔŋ wa be. 34 “N ko yɛ la nɔpaala: Yɛ nɔnɔ taa. A seŋ lɛ N naŋ da nɔŋ yɛ, lɛ la ka yɛ meŋ na nɔnɔ taa. 35 A na yi a ŋaa poɔ la ka neɛ zaa na bɔŋ ka yɛ e la N tutuuribo, ka yɛnee wa nɔnɔ taa.” 36 Ka Simon Pita soore O, “Daŋna, yeŋ la ka Fo gɛrɛ?” Ka Yesu da leɛ yeli ko o, “Zie na N naŋ gɛrɛ, fo kon tõɔ̃ tu Ma pampana ŋa, kyɛ a yi a lɛ puoriŋ, fo na tu Ma la.” 37 Ka Pita da yeli ko O, “Daŋna, boŋ la so ka N kon tõɔ̃ tu Fo pampana? N na biŋ la n nyɔvore ko Fo.” 38 Lɛ la ka Yesu da leɛ yeli ko o, “Fo na sereŋ biŋ la fo nyɔvore ko Ma? N sereŋ yele la yelmeŋɛ korɔ fo, nɔdaa kon bɔŋ koŋ kyɛ ka fo zagre Ma gbɛɛ bota.”

14

1 “Yɛ ta vɛŋ ka yɛ sukyie dɔɔnɔ. Yɛ sage de Naaŋmen, kyɛ sage de Maa meŋ. 2 N Saa yiri poɔ, deri waa la yaga. Ka lɛ naane, N da naa yeli ko yɛ la. N gɛrɛ la be ka N te maale zie bare yɛ. 3 Kyɛ ka Maa wa gaa te maale zie bare yɛ, N na leɛ wa la a wa de yɛ gaa ne N zie, ka yɛ meŋ te be a be N naŋ be. 4 Yɛ bɔŋ la a zie na N naŋ gɛrɛ a kyɛ bɔŋ a sori meŋ.” 5 Ka Tomas yeli ko o, “Daŋna, te ba bɔŋ zie na Fo naŋ gɛrɛ. Wolɔ ka te na bɔŋ a sori?” 6 Ka Yesu da yeli ko o, “Maa la a sori, a yelmeŋɛ, ane a nyɔvore. Neɛ zaa kon tõɔ̃ wa a Saa zie see ka o tu N zie. 7 Ka fõõ sereŋ da bɔŋ Ma, fo sereŋ da naa bɔŋ la a Saa meŋ. A yi pampana kyɛ gɛrɛ, yɛ bɔŋ O la kyɛ nyɛ O meŋ.” 8 Ka Felep da yeli ko O, “Daŋna, wuli te a Saa; lɛ yoŋ na seŋ te la.” 9 Ka Yesu da yeli ko o, “Fo ba bɔŋ Ma, Felep, ane lɛ zaa N naŋ be yɛ zie ka a kɔɔre? A neɛ na naŋ nyɛ Ma, nyɛ la a Saa. Wolɔ la ka fo pãã yeli, ‘Wuli te a Saa’? 10 Fo ba sage de ka N be la a Saa eŋɛ, kyɛ ka a Saa meŋ be N eŋɛ? A yelbie na N naŋ yele korɔ yɛ ba yi Mmeŋɛ zie yoŋ. Kyɛ a Saa naŋ kpeɛrɛ N zie, Onɔ la tonɔ a tomɔ. 11 Sage de Ma ka N be la a Saa eŋɛ, ka a Saa meŋ be N eŋɛ. Ka lɛ naane, sage de Ma a tomɔ meŋɛ zuiŋ. 12 N sereŋ yele la yelmeŋɛ korɔ yɛ, a neɛ na sobɔ naŋ sage de Ma, meŋ na toŋ la a tomɔ na N naŋ toŋ. O meŋ na toŋ la tomɔ gaŋ ama zaa gba, bonzuiŋ N gɛrɛ la N Saa zie. 13 Kyɛ N na e la lɛ zaa yɛ naŋ sɔre N yuori eŋɛ, ka a Saa tõɔ̃ taa eŋno a Bidɔɔ eŋɛ. 14 Ka yɛnee wa sɔre bon zaa yɛ naŋ boɔrɔ N yuori eŋɛ, N na e la lɛ ko yɛ. 15 “Ka yɛnee wa nɔŋ Ma, yɛ tuuro a nɔe N naŋ tere. 16 Kyɛ N na sɔre la a Saa, ka O ko yɛ Sonsoŋnɔ kaŋ ka O wa be yɛ zie tegteglɛ. 17 Onɔ la a yelmeŋɛ Seɛ. A donɛɛ kon tõɔ̃ sage de O, bonzuiŋ, o ba nyɛ O bee bɔŋ O. Kyɛ yɛnee bɔŋ O la, bonso, O kpeɛrɛ ne yɛ la, kyɛ na be yɛ poɔ. 18 N kon bare yɛ a na bikpeere. N na wa la yɛ zie. 19 A kon kɔɔre kyɛ a donɛɛ kon leɛ nyɛ Ma zaa. Kyɛ yɛnee na nyɛrɛ Ma la. N naŋ voorɔ zuiŋ la ka yɛ meŋ na voorɔ. 20 A bebiri na poɔ la ka yɛ na bɔŋ ka N be la N Saa eŋɛ, ka yɛ meŋ be N eŋɛ, kyɛ ka N be yɛ eŋɛ. 21 A neɛ na naŋ taa N nɔe a tuuro a, la a sobɔ na naŋ nɔnɔ Ma. Neɛ na naŋ nɔnɔ Ma, a Saa meŋ na nɔnɔ o la. N meŋ na nɔnɔ o la, a de Mmeŋɛ a sãã o zie.” 22 Lɛ la ka Gyudas, a ba e Iskarioti, yeli ko O, “Kyɛ Daŋna, boŋ la so ka Fo na de Fomeŋɛ a sãã te zie, kyɛ ba sãã a donɛɛ deme zie?” 23 Ka Yesu da leɛ yeli ko o, “Ka neɛ zaa wa nɔnɔ Ma, o na tu la N yelbiri. N Saa na nɔŋ o la, ka Te meŋ wa o zie a maale Te kpeɛbo zie ne o. 24 Neɛ na naŋ ba nɔnɔ Ma, ba tuuro N yelbie. Kyɛ a yelbiri na yɛ naŋ woŋ ba e Mmeŋɛ yɛlɛ, kyɛ a Saa naŋ toŋ Ma yɛlɛ la. 25 “N da yeli la a yɛlɛ ama ko yɛ a saŋ na N naŋ da be yɛ zie. 26 Kyɛ a Sonsoŋnɔ, a Sekyerete, a Saa naŋ na toŋ a N yuori eŋɛ, Onɔ la na wuli yɛ bon zaa, kyɛ leɛ teɛre yɛ yɛlɛ zaa N naŋ da yeli ko yɛ. 27 N bare la `maaroŋ ko yɛ. A N `maaroŋ la ka N ko yɛ. N ba ko yɛ seŋ lɛ a donɛɛ naŋ ko yɛ. Yɛ ta vɛŋ ka yɛ sukyie dɔɔnɔ, bee zoro dambẽɛ̃. 28 “Yɛ woŋ la ka N yeli ko yɛ, ‘N gɛrɛ la, kyɛ N na leɛ wa la yɛ zie’. Ka yɛnee da nɔnɔ Ma, yɛ poɔ da naa pɛle la N naŋ yeli ka N gɛrɛ la a Saa zie, bonso, N Saa zuo Ma la. 29 N pãã yeli ko yɛ la pampana, kyɛ ka a bɔŋ wa te e, ka a naŋ wa e, yɛ na sage de la. 30 N kon leɛ yeli yɛlɛ ne yɛ ka a kɔɔre, bonso, a donɛɛ ŋa zikaara waara la, kyɛ o ba taa yɛlɛ zaa N zie. 31 Kyɛ a donɛɛ na tõɔ̃ bɔŋ ka N nɔŋ la a Saa, lɛ la ka N e lɛnɛɛ zaa a Saa naŋ tere noɔre ko Ma. “Yɛ iri ka te gaa.

15

1 “Maa la a teɛ meŋɛ, kyɛ ka N Saa e a tekoɔra. 2 Ulle kaŋ zaa naŋ be N poɔ, naŋ ba wɔŋ wɔmɔ, O maŋ kyɛ o la bare. Kyɛ ulle kaŋ zaa naŋ maŋ wɔŋ wɔmɔ, O maŋ kpɛlle o la bare ka o tõɔ̃ wɔŋ wɔmɔ yaga. 3 Yɛ faa yi la perete a yelbiri N naŋ yeli ko yɛ zuiŋ. 4 Yɛ be N poɔ, kyɛ N meŋ na be la yɛ poɔ. A na a ullee naŋ kon bɔŋ wɔŋ wɔmɔ omeŋɛ ka o ba be a teɛ poɔ, lɛ la ka yɛ meŋ kon bɔŋ wɔŋ wɔmɔ ka yɛnee ba be N poɔ. 5 “Maa la a teɛ, kyɛ yɛnee la a ullii. A neɛ na sobɔ naŋ be N poɔ, ka N meŋ be o poɔ, maŋ wɔŋ la wɔmɔ yaga. Bonso, ka Maa naane, yɛ kon bɔŋ tõɔ̃ e bon zaa. 6 Ka neɛ zaa ba wa be N poɔ, o waa la seŋ ullee ba naŋ are bare ka o ko, ka ba wuo a de lɔɔ eŋ vũũ poɔ ka a di. 7 Ka yɛnee wa be N poɔ, ka N yelbie meŋ be yɛ poɔ, yɛ na sɔre la bon na zaa yɛ naŋ boɔrɔ, kyɛ ka a meŋ wa yɛ zie. 8 A ŋaa poɔ la ka N Saa na nyɛ eŋno, ka yɛ wɔŋ wɔmɔ yaga a wuli yɛmenne ka yɛ e la N tutuuribo. 9 “A seŋ lɛ a Saa naŋ nɔŋ Ma, lɛ la ka N nɔŋ yɛ. Yɛ be N nɔmmo poɔ. 10 Ka yɛnee wa tu a N nɔe, yɛ na be la N nɔmmo poɔ, a seŋ lɛ N naŋ tu N Saa nɔe a be O nɔmmo poɔ. 11 N yeli la a yɛlɛ ama ko yɛ ka N noɔ tõɔ̃ be yɛ zie, ka yɛ noɔ meŋ tõɔ̃ paale. 12 N noɔr la aŋa: Yɛ nɔnɔ taa a seŋ lɛ N naŋ da nɔŋ yɛ. 13 Neɛ zaa ba taa nɔmmo naŋ zuo a ŋaa, a gaŋ neɛ naŋ de o nyɔvore biŋ ko o bamine. 14 Yɛ e la N bamine ka yɛnee wa erɛ lɛnɛɛ zaa N naŋ tere noɔre ko yɛ. 15 N ba leɛ boɔlɔ yɛ gbaŋgbaare, bonzuiŋ gbaŋgbaa ba bɔŋ a bon na o neŋkpoŋ naŋ erɛ. A lɛ puoriŋ, N boɔlɔ yɛ la bamine, bonso, bon na zaa N naŋ woŋ N Saa zie, N e la ka yɛ bɔŋ a zaa. 16 Yɛnee naane da kaa iri Ma, kyɛ Maa la da kaa iri yɛ, a eŋ yɛ ka yɛ gaa te wɔŋ wɔmɔ, ka a yɛ wɔmɔ na maŋ bebe, ka a Saa pãã ko yɛ boma na zaa yɛ naŋ sɔre N yuori eŋɛ. 17 N tere la nɔe ama zaa ko yɛ ka yɛ nɔnɔ taa. 18 “Ka a donɛɛ wa kyiire yɛ, yɛ bɔŋ velaa ka ba daŋ de la wẽɛ̃ a kyiiri Ma. 19 Ka yɛnee da waa a donɛɛ deme, a donɛɛ na nɔnɔ la omeŋɛ deme. Kyɛ a naŋ e a ŋaa, yɛ ba e a donɛɛ deme, kyɛ Maa la kaa iri yɛ a yi a donɛɛ poɔ. Lɛ la so ka a donɛɛ kyiire yɛ. 20 Yɛ leɛ teɛre a yelbiri N naŋ da yeli ko yɛ, ‘Gbaŋgbaa zaa ba zuo o neŋkpoŋ’. Ka ba naŋ da dɔgre Ma, ba meŋ na dɔgre yɛ la. Ka ba naŋ da tu N yelbiri, ba meŋ na tu la yɛ yelbiri. 21 Kyɛ, ba na e la a yɛlɛ ama zaa ko yɛ a N yuori zuiŋ, bonzuiŋ, ba ba bɔŋ a sobɔ na naŋ toŋ Ma. 22 Ka Maa da ba wa yeli yɛlɛ ko ba, ba da kon taa yelbieri. Kyɛ pampana ŋa, ba ba taa sori ka ba sɔgle ba yelbebe. 23 A neɛ na naŋ kyiire Ma, meŋ kyiire la N Saa. 24 Ka Maa da ba toŋ a ba poɔ, a tomɔ na neɛ naŋ daŋ ba toŋ, ba da kon taa yelbieri. Kyɛ pampana ŋa ba nyɛ la kyɛ meŋ kyiire Ma ane N Saa zaa. 25 Kyɛ ama zaa e la ka a yelbiri na tõɔ̃ tu a lɛ ba naŋ ŋmaa biŋ a ba nɔbinnaa poɔ, ‘Ba ba taa sori ka ba kyiire Ma’. 26 “Kyɛ ka a Sonsoŋnɔ wa te wa, Onɔ la ka N na toŋ yɛ zie a yi a Saa zie, a yelmeŋɛ Seɛ naŋ yi a Saa zie, Onɔ la na di N danseɛ. 27 Kyɛ yɛ meŋ na di la danseɛ, bonzuiŋ yɛ be la N zie a piiluu saŋ zaa.

16

1 “N yeli la a yɛlɛ ama ko yɛ, ka yɛ ta ŋmɛ gbɛɛ. 2 Ba na iri yɛ la bare a senagɔgre poore. Yelmeŋɛ, saŋ kaŋ waara la ka neɛ zaa wa ko yɛ, o na teɛre ka o tonɔ la tomɔ korɔ Naaŋmen. 3 Ba na e la a yɛlɛ ama ko yɛ bonzuiŋ ba ba bɔŋ a Saa bee Maa. 4 Kyɛ N daŋ yeli la a yɛlɛ ama ko yɛ, ka a saŋ wa te ta, yɛ na tõɔ̃ teɛre la ka N da kpãã yɛ la. N daŋ ba yeli a yɛlɛ ama ko yɛ a piiluu saŋ, bonzuiŋ N da be la yɛ zie. 5 “Kyɛ pampana ŋa, N gɛrɛ la a sobɔ naŋ toŋ Ma zie, kyɛ yɛ kaŋ zaa ba soorɔ Ma, ‘Yeŋ la ka Fo gɛrɛ?’ 6 Kyɛ N naŋ da yeli a yɛlɛ ama ko yɛ zuiŋ la, ka posaŋna kpoŋ kpɛ yɛ. 7 Kyɛ N yeli la yelmeŋɛ ko yɛ: A waa la velaa a ko yɛ N naŋ gɛrɛ. Ka Maa ba gaa, a Sonsoŋnɔ kon wa yɛ zie. Kyɛ ka Maa gaa, N na toŋ O la yɛ zie. 8 Ka Onɔ wa, O na nyare la a donɛɛ deme zuri a yelbebe, ne yeltoruŋ, ne sɛrɛɛ diu yɛlɛ poɔ. 9 O na nyare la ba zu a yelbebe yɛlɛ poɔ, bonzuiŋ ba ba sage de Ma. 10 O na nyare la ba zu a yeltori yɛlɛ poɔ, bonzuiŋ N gɛrɛ la N Saa zie, kyɛ yɛ kon leɛ nyɛ Ma zaa. 11 O na nyare la ba zu a sɛrɛɛ diu yɛlɛ poɔ, bonzuiŋ a donɛɛ ŋa zikaara nyɛ la o sɛrɛɛ diu. 12 “N taa la yɛlɛ yaga a na yeli ko yɛ, kyɛ yɛ kon tõɔ̃ tuori de a zaa pampana ŋa. 13 Kyɛ ka Onɔ, a yelmeŋɛ Seɛ wa wa, O na beɛle yɛ la eŋ yelmennoŋ zaa poɔ. O kon yeli Omeŋɛ yɛlɛ, kyɛ O na yeli ko yɛ la a bon na zaa O naŋ woŋ, a kanne ko yɛ a bon na naŋ na wa. 14 O na ko Ma la eŋno, bonzuiŋ O na de la bon na naŋ e N soobo, a manne a ka a sãã ko yɛ. 15 Boma zaa a Saa naŋ taa, e la N soobo. Lɛ la so ka N da yeli ka a Seɛ na de la bon na naŋ e N soobo, a manne a ka a sãã ko yɛ. 16 “A kon kɔɔre, kyɛ yɛ kon leɛ nyɛ Ma, a la boreŋ, a kon kɔɔre kyɛ ka yɛ na leɛ nyɛ Ma, bonzuiŋ N gɛrɛ la a Saa zie.” 17 O tutuuribo mine pãã da yeli la ko taaba, “Boŋ yɛlɛ la a ŋaa ka O yele korɔ te, ‘A kon kɔɔre, kyɛ yɛ kon nyɛ Ma, a la boreŋ, a kon kɔɔre kyɛ ka yɛ na leɛ nyɛ Ma,’ ane ‘Bonzuiŋ N gɛrɛ la a Saa zie’?” 18 A lɛ poɔ, ba da yeli la, “Boŋ la a ŋaa ka O yeli, ‘a kon kɔɔre’? Te ba bɔŋ a lɛ O naŋ yeli tɛgɛ.” 19 Yesu da nyɛ la ka ba boɔrɔ ka ba soore O a tɛgɛ. Lɛ la so ka O yeli ko ba, “Yɛ soore la taaba ne lɛ N naŋ yeli, ‘A kon kɔɔre, kyɛ yɛ kon nyɛ Ma, a la boreŋ, a kon kɔɔre kyɛ ka yɛ na leɛ nyɛ Ma’? 20 N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, yɛ na koŋ la kyiri ŋmenaa kõɔ̃, kyɛ ka a donɛɛ deme kyellɛ. Yɛ na nyɛ la posaŋnaa, kyɛ a yɛ posaŋnaa na leɛ la noɔ. 21 Pɔgɔ naŋ dɔgrɔ bie maŋ taa la posaŋnaa, bonzuiŋ a o saŋ ta la. Kyɛ ka onɔ wa dɔg baare, o maŋ yinni la a o yelferaa, bonzuiŋ o kyellɛ la ne o naŋ dɔge bie a teŋɛ zu. 22 A lɛ poɔ, pampana ŋa yɛ taa la posaŋnaa. Kyɛ N na leɛ nyɛ yɛ la ka yɛ sukyie kyellɛ. Kyɛ neɛ zaa kon bɔŋ iri a yɛ kyelloo bare. 23 A bebiri na poɔ, yɛ kon leɛ bɔŋ sɔre Ma yɛlɛ zaa. N sereŋ yeli la yelmeŋɛ ko yɛ, N Saa na ko yɛ la bon na zaa yɛ naŋ sɔre N yuori eŋɛ. 24 A wa te ta pampana ŋa, yɛ da ba sɔre bon zaa N yuori eŋɛ. Yɛ sɔre, kyɛ yɛ na nyɛ la ka yɛ noɔ tõɔ̃ paale ta. 25 “N yeli la a yɛlɛ ama ko yɛ ne sokpaga, kyɛ a saŋ waara la ka N kon leɛ yeli yɛlɛ ne sokpaga ama, kyɛ N na kanne la N Saa yɛlɛ kperaa lɛ. 26 A bebiri na poɔ, yɛ na sɔre la sɔroo N yuori eŋɛ. Kyɛ N ba yeli ko yɛ ka N na sɔre la a Saa a yɛ zuiŋ. 27 Bonso, a Saa meŋɛ nɔnɔ yɛ la, bonzuiŋ yɛ nɔŋ Ma la kyɛ sage de ka N yi la Naaŋmen zie. 28 N yi la a Saa zie wa kpɛ a donɛɛ poɔ. A la boreŋ, N bare la a donɛɛ a kyɛ leɛ gɛrɛ a Saa zie.” 29 Ka O tutuuribo yeli ko O, “Nyɛ, pampana ŋa Fo yeli la yɛlɛ kperaa lɛ, kyɛ Fo ba leɛ yeli yɛlɛ ne sokpaga. 30 Pampana ŋa te nyɛ la ka Fo bɔŋ bon zaa, kyɛ ka a ba seŋ ka neɛ zaa soore Fo sooroo zaa. A ŋaa la vɛŋ ka te sage de ka Fo yi la Naaŋmen zie.” 31 Ka Yesu da leɛ yeli ko ba, “Yɛ pãã sage de la pampana ŋa bee? 32 Yɛ kyɛllɛ, a saŋ waara la kyɛ wa meŋ, ka yɛ na tage yaare, ka kaŋ zaa gɛrɛ o yiri kyɛ bare Ma N yoŋ. Kyɛ ane lɛ zaa, N ba e N yoŋ, bonso a Saa be la N zie. 33 “N yeli la a yɛlɛ ama ko yɛ, ka yɛ na tõɔ̃ taa `maaroŋ N eŋɛ. A donɛɛ poɔ, yɛ na taa la yelfere. Kyɛ yɛ kyellɛ. N tõɔ̃ la a donɛɛ.”

17

1 Yesu naŋ da yeli ama baare la, ka O leɛ gbole kaa sazu kyɛ puori: “Saa, a saŋ ta la. Eŋnɛ a Fo Bidɔɔ, ka Fo Bidɔɔ meŋ tõɔ̃ eŋnɛ Fo. 2 Fo ko O la faŋ gaŋ nensaala zaa, ka O tõɔ̃ ko nobɔ na zaa Fo naŋ ko O nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare. 3 Kyɛ ŋa la a nyɔvore naŋ kon bɔŋ baare: ka ba bɔŋ Fo, a Naaŋmen yelmeŋɛ yenaa yoŋ, ane Yesu Kristo Fo naŋ da toŋ. 4 N da eŋnɛ Fo la a teŋɛ zu. N baare la a tomɔ Fo naŋ ko Ma ka N toŋ. 5 Kyɛ pampana ŋa, Saa, eŋnɛ Ma ne Fomeŋɛ ane a eŋno na N naŋ da taa ne Fo kyɛ ka a donɛɛ pãã da piili. 6 “N e la ka Fo yuori sãã ko balaŋ Fo naŋ ko Ma, naŋ yi a donɛɛ poɔ. Ba da e la Fo soobo ka Fo da de ba ko Ma, kyɛ ba da tu la Fo yelbiri. 7 Pampana ŋa, ba bɔŋ la ka bon na zaa Fo naŋ ko Ma yi la Fo zie. 8 Bonso, N ko ba la a yelbie na Fo naŋ ko Ma, ka ba sage de a zaa. Ba da bɔŋ la velaa ka N yi la Fo zie, kyɛ ba sage de la ka Fõõ la toŋ Ma. 9 N puoro korɔ ba la. N ba puoro korɔ a donɛɛ deme, kyɛ balaŋ zaa Fo naŋ ko Ma la, bonso, ba e la Fo soobo. 10 N deme zaa e la Fo deme, kyɛ ka Fo deme zaa meŋ e N deme. Kyɛ N nyɛ la eŋno a ba eŋɛ. 11 N ba leɛ be a donɛɛ poɔ, kyɛ bana be la a donɛɛ poɔ. N waara la Fo zie. Sakyerete, are gu balaŋ Fo naŋ ko Ma a Fo yuori poɔ, ka ba tõɔ̃ waa bonyenaa a na te naŋ waa bonyenaa. 12 N naŋ da be a ba zie a donɛɛ poɔ, N da gu ba la velaa a Fo yuori eŋɛ. Balaŋ Fo naŋ ko Ma, N gu ba la, ka ba kaŋ zaa da ba bɔre wɛ, ka a saŋ-baro bidɔɔ yoŋ naane. A e la lɛ ka a Ŋmaabo tõɔ̃ tu. 13 “Kyɛ pampana ŋa, N waara la Fo zie. Kyɛ N yeli la a yɛlɛ ama a donɛɛ poɔ, ka ba na tõɔ̃ nyɛ a N noɔ ka a paale ta a ba poore poɔ. 14 N da ko ba la a Fo yelbiri. Kyɛ a donɛɛ da kyiire ba la, bonzuiŋ, ba ba e a donɛɛ deme, a na lɛ N meŋ naŋ ba e a donɛɛ sobɔ. 15 N ba puoro ka Fo iri ba bare a donɛɛ poɔ, kyɛ ka Fo are gu ba ka ba ta be a efaare sobɔ zie. 16 Ba ba e a donɛɛ deme, a na lɛ N meŋ naŋ ba e a donɛɛ sobɔ. 17 Iri ba biŋ ka ba waa Fo toɔre a yi a Fo yelmeŋɛ zuiŋ. A Fo yelbiri e la yelmeŋɛ. 18 A seŋ lɛ Fo naŋ toŋ Ma a donɛɛ poɔ, N meŋ toŋ ba la a donɛɛ poɔ. 19 A ba zuiŋ la ka N iri Mmeŋɛ biŋ ka N waa Fo toɔra, ka N na tõɔ̃ iri ba biŋ ka ba meŋ waa Fo toɔre a yi a yelmeŋɛ zuiŋ. 20 “N ba puoro korɔ a balaŋ yoŋ. Kyɛ N puoro la korɔ balaŋ naŋ na sage de Ma a yi ba toɔlɔ poɔ. 21 N puoro la ka ba zaa e bonyenaa, a na Fõõ Saa meŋ naŋ be N poɔ, kyɛ ka N meŋ be Fo poɔ. N puoro la ka ba meŋ tõɔ̃ waa bonyenaa Te poɔ, ka a donɛɛ na tõɔ̃ sage de ka Fõõ la toŋ Ma. 22 N ko ba la a eŋno na Fo naŋ ko Ma, ka ba na tõɔ̃ waa bonyenaa a na Te naŋ waa bonyenaa: 23 N be la ba poɔ, ka Fo meŋ be N poɔ. Vɛŋ ka ba meŋ tõɔ̃ e bonyenaa a te ta ba tao, ka a donɛɛ tõɔ̃ bɔŋ ka Fõõ la toŋ Ma, a kyɛ bɔŋ ka Fo da nɔŋ ba la a seŋ lɛ Fo naŋ nɔŋ Ma. 24 “Saa, N boɔrɔ la balaŋ zaa Fo naŋ ko Ma, ka ba meŋ be zie na N naŋ be, ka ba na tõɔ̃ nyɛ N eŋno, a eŋno na Fo naŋ ko Ma, bonso, Fo nɔŋ Ma la kyɛ ka a donɛɛ pãã piili. 25 “Satoraa, ne a lɛ zaa a donɛɛ naŋ da ba bɔŋ Fo, kyɛ Maa da bɔŋ Fo la. Kyɛ balaŋ naŋ sage de Ma da bɔŋ la ka Fõõ la da toŋ Ma. 26 N vɛŋ la ka ba bɔŋ Fo yuori, kyɛ na vɛŋ ka ba bɔŋ o. N e la lɛ ka a nɔmmo na Fo naŋ taa N zie, na tõɔ̃ be a ba poɔ, kyɛ ka N meŋ tõɔ̃ be a ba poɔ.”

18

1 Yesu naŋ da yeli a yɛlɛ ama wa baare, O da yi gaa la te gaŋ a Kɛderon bagbɛre ne O tutuuribo. A gaŋne na poɔ, tuu da bebe la, ka Onɔ ane O tutuuribo gaa te kpɛ a be. 2 Kyɛ Gyudas naŋ da iri de O ko ba, da bɔŋ la a zie ŋa, bonso, Yesu ne O tutuuribo da maŋ laŋ la taa a be. 3 Lɛ la ka Gyudas da de sogyare ane zikaareba naŋ yi a puoru neŋkponni ane a Farasi deme zie a gaa ne a tuu poɔ. Ba da taa la vũũ, ne kaneane, ane zɔɔzɔɔ boma. 4 Yesu naŋ da bɔŋ yɛlɛ zaa naŋ na wa O zie, O da yi la a soore ba, “Aŋ la ka yɛ boɔrɔ?” 5 Ka ba leɛ yeli ko O, “Yesu naŋ yi Nazarɛt.” Ka Yesu da yeli ko ba, “Maa la Onɔ.” (Ka Gyudas, a neɛ na naŋ iri de Yesu ko ba, meŋ da are be ane ba.) 6 Yesu naŋ da yeli, “Maa la Onɔ,” ka ba da leɛ gaa puoriŋ a te le a teŋɛ soɔ. 7 A lɛ puoriŋ la, ka O leɛ soore ba, “Aŋ la ka yɛ boɔrɔ?” Ka ba yeli, “Yesu naŋ yi Nazarɛt.” 8 Ka Yesu da leɛ yeli, “N yeli ko yɛ la ka Maa la Onɔ. Ka yɛnee wa boɔrɔ Ma, yɛ vɛŋ ka a nobɔ bama gɛrɛ ba gaa zie.” 9 O da yeli la a ŋaa ka a yelbie na O naŋ da yeli tõɔ̃ tu: “Balaŋ zaa Fo naŋ ko Ma poɔ, N ba bɔre kaŋ zaa.” 10 Kyɛ Simon Pita naŋ da taa soɔ, da tage o la voɔ a kyɛ ne a puoru neŋkponni zusobɔ tontonɔ doroŋ toori ŋmaa bare. A tontonɔ ŋa yuori da la Malkos. 11 Ka Yesu pãã yeli ko Pita, “De fo soɔ su a kpaa eŋɛ. N ta nyu a kɔp na a Saa naŋ ko Ma bee?” 12 Lɛ la ka a sogyare ane ba neŋkpoŋ ane a Gyu deme zikaareba pãã da nyɔge Yesu a `leŋ. 13 A piiluu, ba da taa O la wa ne a Annas zie, bonso, onɔ da la a Kaiyafas dẽɛ̃-saa. Kaiyafas da la a puoru neŋkponni zusobɔ a yuoni na poɔ. 14 Kaiyafas meŋ da la a neɛ na sobɔ naŋ da wuli a Gyu deme ka a seŋ la ka nembonyenaa kpi nobɔ yaga zuiŋ. 15 Simon Pita ane a tutuuro kaŋ da tu la Yesu. A puoru neŋkponni zusobɔ da bɔŋ la a tutuuro ŋa, lɛ la so ka o da kpɛ a puoru neŋkponni zusobɔ davoro ne Yesu. 16 Kyɛ Pita da are la a yeŋ poɔ dendɔre eŋɛ. Ka a tutuuro na a puoru neŋkponni zusobɔ naŋ bɔŋ da leɛ wa a wa yeli yɛlɛ ko a pɔglee naŋ guuro a dendɔre, kyɛ pãã taa Pita kpɛ ne. 17 A pɔglee naŋ guuro a dendɔre da yeli la ko Pita, “Fo meŋ ba e a dɔɔ ŋa tutuuro kaŋ bee?” Ka o yeli, “Maa naane.” 18 A zie da erɛ la ɔɔre, ka a tontoneba ane a zikaareba da are peɛle vũũ ba naŋ mare ka ba uori. Pita meŋ da be la a ba poɔ a uoro omeŋɛ. 19 Ka a puoru neŋkponni zusobɔ pãã soore Yesu a O tutuuribo ane O wuluu yɛlɛ. 20 Ka Yesu da leɛ yeli ko o, “N yeli la yɛlɛ kperaa lɛ ko a donɛɛ deme. N da maŋ wullo la a senagɔg poɔ ne a Ŋmen Yiri poɔ, a benee a Gyu deme naŋ maŋ laŋ taa. N da ba sɔgle yeli yɛlɛ zaa. 21 Boŋ la so ka fo soore Ma? Soore balaŋ naŋ woŋ bon na N naŋ yeli ko ba. Kyɛllɛ, ba sereŋ bɔŋ la bon na N naŋ yeli.” 22 Yesu naŋ da yeli ama la ka a zikaara kaŋ naŋ are peɛle O da de o nu a fale O, a yeli, “A ŋaa la ka Fo na sage ko a puoru neŋkponni zusobɔ bee?” 23 Ka Yesu da leɛ yeli, “Ka Maa wa yeli yelfaa, di a yelfaa ŋa danseɛ. Kyɛ ka Maa wa yeli velaa, boŋ la so ka fo ŋmɛ Ma?” 24 Ka Annas da e ka ba `leŋ O a taa O gaa ne Kaiyafas, a puoru neŋkponni zusobɔ zie. 25 Simon Pita da are peɛle la a vũũ uoro. A lɛ ka ba da yeli ko o, “Fo meŋ ba e a O tutuuro kaŋ bee?” Ka o da kyiire kyɛ yeli, “N ba poɔ ba poɔ.” 26 Ka a puoru neŋkponni zusobɔ tontonɔ kaŋ, naŋ da e a dɔɔ na Pita naŋ da ŋmaa o toori bare yideme sobɔ, da yeli, “N da ba nyɛ fo ane O a tuu poɔ?” 27 A lɛ poɔ, ka Pita da leɛ kyiiri. A pare na poɔ la, ka nɔdaa da koŋ. 28 Ka ba pãã da taa Yesu yi ne Kaiyafas zie, a gaa ne a zikaara yiri, kyɛ a da e la baguo pipi saŋ. Kyɛ ba da ba kpɛ a zikaara yiri poɔ, bonzuiŋ ba da ba boɔrɔ ka ba waa dɛgre ka ba na tõɔ̃ di a Gaŋ Baro Tigri. 29 Ka Pailat pãã da yi wa a ba zie a soore, “Boŋ yɛlɛ la ka yɛ kyaare ne a dɔɔ ŋa?” 30 Ka ba da leɛ yeli ko o, “Ka Onɔ da ba waa efaare sobɔ, te da kon taa O wa ne fo zie.” 31 Lɛ la ka Pailat da yeli ko ba, “Yɛ de O yɛmenne a di O sɛrɛɛ a yi yɛ nɔbinnaa poɔ.” A lɛ poɔ ka a Gyu deme da yeli ko o, “Te ba taa sori ka te ko neɛ zaa.” 32 A e la lɛ ka a tõɔ̃ tu a yelbiri Yesu naŋ da yeli, ka a wuli a kũũ na tɔ O naŋ na kpi. 33 Ka Pailat pãã da leɛ kpɛ o yiri poɔ a boɔle Yesu a soore O, “Fo e la a Gyu deme Naa bee?” 34 Ka Yesu da leɛ yeli ko o, “Fomeŋɛ teɛroŋ la aŋa, bee nobɔ mine la yeli N yɛlɛ ko fo?” 35 Ka Pailat da leɛ yeli, “N e la Gyu neɛ bee? A Fomeŋɛ teŋɛ deme ane a ba puoru neŋkponni ninderebe la iri de Fo a ko ma. Boŋ la ka Fo da e?” 36 Ka Yesu da leɛ yeli, “N naaloŋ ba yi a donɛɛ ŋa poɔ. Ka N naaloŋ da yi a donɛɛ ŋa poɔ, N tontoneba na zɔɔ faa Ma la ka ba ta iri de Ma ko a Gyu deme. Kyɛ pampana, N naaloŋ ba yi kyɛ.” 37 A lɛ poɔ, ka Pailat soore O, “Ka lɛ Fo e la Naa?” Ka Yesu da leɛ yeli, “A waa la lɛ fo naŋ yeli, bonso N e la Naa. A ŋaa zuiŋ la ka ba dɔge Ma, ka N wa a donɛɛ poɔ a di danseɛ ko a yelmeŋɛ. Neɛ zaa naŋ be a yelmeŋɛ poɔ, wono la N kɔkɔre.” 38 Ka Pailat da soore O, “Boŋ la a yelmeŋɛ?” O naŋ da yeli a yɛlɛ ama baare la ka o da leɛ yi gaa a Gyu deme zie a te yeli ko ba, “N ba nyɛ saŋnaa zaa O yɛlɛ poɔ. 39 Kyɛ yɛ taa la a koroŋ zaa eroŋ ka N bare nempigra kaŋ ko yɛ a Gaŋ Baro Tigri saŋ. A lɛ poɔ, yɛ boɔrɔ la ka N bare a ‘Gyu Deme Naa’ ko yɛ bee?” 40 Lɛ la ka ba zaa da leɛ yeli gboligboli, “A dɔɔ ŋa naane! Bare Barabas ko te!” Kyɛ Barabas da waa la fafaara.

19

1 Ka Pailat pãã da de Yesu a tere ka ba fɔbe O. 2 A sogyare da wuo la goore zupile a de vɔgle O zu eŋɛ. Ba meŋ da de la kpare vaelɔt a su O, 3 kyɛ da yeli, “Te puori Fo la, Gyu deme Naa!” Ba pãã da ŋmɛ O la ne ba nuuri. 4 A puoriŋ la ka Pailat da leɛ yi wa a yeli ko ba, “Nyɛ, N taa O la waara ne yɛ zie, ka yɛ na tõɔ̃ bɔŋ ka N ba nyɛ saŋnaa zaa O zie.” 5 Yesu pãã da yi la wa a vɔgle a goore zupile, kyɛ meŋ su a kpare vaelɔt. Ka Pailat yeli ko ba, “Nyɛ a dɔɔ!” 6 A puoru neŋkponni ninderebe ane a zikaareba naŋ wa nyɛ O la ka ba yeli gboligboli, “Kpa O! Kpa O!” Kyɛ ka Pailat da yeli ko ba, “Yɛnee, yɛ de O gaa te kpa! Maa eŋ, N ba nyɛ saŋnaa zaa O zie.” 7 Ka a Gyu deme da leɛ yeli ko o, “Te taa la nɔbinna kaŋ, kyɛ a te nɔbinnaa ŋa poɔ a seŋ ka O kpi, bonzuiŋ, O maale la Omeŋɛ ka O e a Naaŋmen Bidɔɔ.” 8 Pailat naŋ da woŋ a ŋaa la, ka dambẽɛ̃ da kpɛ o yaga. 9 O da leɛ kpɛ la a sɛrɛɛ diu die a te soore Yesu, “Yeŋ ka Fo yi?” Kyɛ Yesu da ba leɛ yeli yɛlɛ zaa. 10 Ka Pailat pãã da yeli ko O, “Fo ba yele yɛlɛ zaa korɔ ma bee? Fo ba bɔŋ ka N taa la faŋ na vɛŋ ka ba kpa Fo, kyɛ meŋ taa faŋ na bare Fo?” 11 Ka Yesu da leɛ yeli, “Fo da ba taa faŋ zaa N zu, ka ana ba yi a sazu wa. A lɛ poɔ, a neɛ na sobɔ naŋ iri de Ma ko fo taa la saŋna kpoŋ yelbieri poɔ.” 12 A yi a lɛ poɔ gɛrɛ, ka Pailat da moɔrɔ ka o bare Yesu. Kyɛ ka a Gyu deme da duori ba kɔkɔe a yele, “Ka fõõ wa bare a dɔɔ ŋa ka O gɛrɛ, fo ba e a Siiza ba! Neɛ na zaa naŋ boɔrɔ ka o wuli ka o e la naa, yeli yɛlɛ kyaare ne Siiza!” 13 Pailat naŋ da woŋ a yelbie ama, ka o da taa Yesu yi wa ne a te zeele a sɛrɛɛ diu zie, a zie na ba naŋ maŋ boɔle ka Kusiri Foɔla, kyɛ a Hibiru kɔkɔre poɔ la ka ba boɔlɔ o Gabata. 14 A Gaŋ Baro Tigri kyɔgroo bebiri da la, a gbaŋgbaŋ saŋ. Ka Pailat yeli ko a Gyu deme, “Yɛ nyɛ a yɛ naa.” 15 Ka ba da ŋmɛ kpɛlle kyɛ yeli, “De O gɛrɛ ne! De O gɛrɛ ne! Kpa O!” Ka Pailat da soore ba, “N kpa a yɛ naa a dagara zu?” Ka a puoru neŋkponni ninderebe leɛ yeli, “Te ba taa naa zaa ka Siiza naane!” 16 Lɛ la ka Pailat da iri de O ko ba, ka ba kpa O a dagara zu. 17 Ka Yesu da tuo O dagara a da do ne a zie na ba naŋ maŋ boɔle ka a zuŋmama zie (kyɛ a Hibiru kɔkɔre poɔ, ba da boɔlɔ la a zie ŋa Gɔlgɔta). 18 A be la ka ba da kpa O ane nobɔ bayi. Ka ba zaa bayi be Yesu lombori eŋɛ, kyɛ ka Yesu be ba senselensoɔ. 19 Pailat da ŋmaa la ŋmaabo kaŋ mare a dagara zu ka a ŋmaabo yeli: YESU NAŊ YI NAZARƐT, A GYU DEME NAA. 20 Gyu deme yaga da kanne la a ŋmaabo aŋa, bonzuiŋ, a be ba naŋ kpa Yesu da peɛle la Gyɛrosalɛm, kyɛ ba de ŋmaa ne la Hibiru, Grik ane Latin kɔkɔe. 21 Ka a Gyu deme puoru neŋkponni ninderebe da yeli ko Pailat, “Ta ŋmaa ka ‘Gyu deme Naa,’ kyɛ ŋmaa ka O da yeli ka O e la a Gyu deme Naa.” 22 Ka Pailat da leɛ yeli, “Bon na N naŋ ŋmaa biŋ, N ŋmaa la biŋ.” 23 A sogyare naŋ da kpa Yesu, da de la O bonsuuri a poŋ ziiri anaare, ka kaŋ zaa taa zibonyenaa. Kyɛ ka a O kparo naŋ kyɛre da ba taa seɛro, ba naŋ da ŋmɛ o a yi a zusoɔ te tɔ a pare. 24 Lɛ la ka ba yeli ko taaba, “Yɛ ta vɛŋ ka te kyeɛre o. Yɛ vɛŋ ka te molle bɔŋ neɛ na sobɔ naŋ na taa o.” Ama zaa da e la ka a tu lɛ a Ŋmaabo naŋ yeli, “Ba poŋ la N bonsuuri bamenne poɔ, kyɛ molle iri N kparo meŋ.” Ama la ka a sogyare da e. 25 A Yesu dagara pare la ka O ma ane O ma yɔɔ, Maria naŋ da e Klɛopas pɔgɔ, ane Maria Magdalena da are. 26 Yesu naŋ da nyɛ O ma ane a tutuuro O naŋ da nɔŋ, ka ba are a be, O da yeli la ko O ma, “Pɔgɔ, nyɛ fo bidɔɔ.” 27 O pãã da yeli la ko a tutuuro, “Nyɛ fo ma.” A yi a gogo na poɔ kyɛ gɛrɛ, a tutuuro na da de o la kpɛ ne a omeŋɛ yiri. 28 A lɛ puoriŋ, Yesu naŋ da bɔŋ ka a yɛlɛ zaa baare la, ka a Ŋmaabo meŋ na tõɔ̃ tu la, ka O da yeli, “Kõɔ̃ nyuuri kpɛ Ma la.” 29 Kyɛ yuori ne dãã miiruŋ da be la be, ka ba da de sɔpɔ a buri a dãã miiruŋ poɔ, a yagle hesop tambir wogi eŋɛ a de turi eŋ Yesu noɔre eŋɛ. 30 Yesu naŋ da wa nyu a dãã miiruŋ ŋa la, ka O da yeli, “A baare la.” A lɛ poɔ, ka O da suli O zu a vɛŋ ka O seɛ yi. 31 A kyɔgroo bebiri da la, ka a bieo daare na e a Sabat bebikpoŋ kaŋ. A Gyu deme da ba boɔrɔ ka a eŋgama be a dagara zu a Sabat bebiri. Lɛ la so ka ba da sɔre Pailat, ka o vɛŋ ka ba kare ba gbɛɛ a de a ba eŋgama a sigi ne. 32 Ka a sogyare pãã da wa a danwẽɛ̃ sobɔ zie ane a ayi sobɔ zie, balaŋ ba naŋ da kpa a dagara zu ne O, a te kare ba gbɛɛ. 33 Kyɛ ba naŋ da wa ta Yesu zie, a nyɛ ka O faa kpi, ba da ba kare O gbɛɛ. 34 Kyɛ a sogya kaŋ da de la kyɔlmɔ a kyɔge ne O lombori eŋɛ, ka zẽẽ ane kõɔ̃ da deɛ kyiri. 35 A neɛ na sobɔ naŋ nyɛ a ŋaa, da di la a danseɛ, ka o danseɛloŋ e yelmeŋɛ. O bɔŋ la ka o yele la a yelmeŋɛ, ka yɛ meŋ na sage de. 36 Bonso, a yɛlɛ ama e la ka a Ŋmaabo tõɔ̃ tu: “A O kɔbɔ kaŋ zaa kon bɔŋ ka.” 37 Ka a Ŋmaabo kaŋ meŋ da leɛ yele: “Ba na nyɛ la a Onɔ sobɔ ba naŋ kyɔge.” 38 A puoriŋ la ka Gyosɛf naŋ yi Arematea da sɔre Pailat ka o ko o sori ka o tõɔ̃ de Yesu eŋgan gaa ne. Gyosɛf da e la Yesu tutuuro kaŋ, kyɛ o da sɔgle la a yɛlɛ, bonso, o da zoro la a Gyu deme dambẽɛ̃. Pailat da sage la. Lɛ la ka Gyosɛf da wa de a Yesu eŋgan. 39 Ka Nikodemus meŋ da wa, a neɛ na sobɔ naŋ da wa Yesu zie a tensoɔ saŋ. O da taa la more ne alo kãã wa ne, ka a ta kilori lezɛre ne pie ne anaare. 40 Ka ba da de Yesu eŋgan a villi pɔge o ne pɛmpeɛle ne a kãã nyuuri. Ama la ka a Gyu deme da maŋ e a ba saakomloŋ poɔ a ũũ a ba kũũ. 41 A zie na poɔ ba naŋ kpa Yesu, tuu da be la be. A tuu ŋa poɔ la, ka yabogi paala kaŋ da be, ka ba da ba ũũ neɛ zaa. 42 A da e la a Gyu deme kyɔgroo bebiri; lɛ la so ka ba da gaale Yesu a be, bonso a yabogi ŋa meŋ da peɛle la.

20

1 A koseɛra piilu daare baguo pipi saŋ, a zie naŋ da ba vɛle sɛre, Magdalena Maria da gaa la a yabogi zie a te nyɛ ka ba da vu a yabogi noɔre kuuri bare. 2 Lɛ la ka o zo gaa Simon Pita ane a tutuuro na Yesu naŋ da nɔŋ zie a da yeli ko ba, “Ba iri la a Daŋna a yabogi poɔ, kyɛ te ba bɔŋ zie na ba naŋ biŋ O!” 3 Lɛ la ka Pita ane a tutuuro na kaŋ da yi te gɛrɛ a yabogi zie. 4 Ba zaa bayi da laŋ zoro la, kyɛ a tutuuro na kaŋ da zoro zuo la Pita a daŋ ta a yabogi zie. 5 O da gũũ la nyɛ a pɛmpeɛle naŋ da gaŋ be, kyɛ o da ba kpɛ. 6 Ka Simon Pita naŋ da be a puoriŋ wa ta be, o da gũũ kpɛ la a yabogi poɔ a nyɛ a pɛmpeɛle ka a gaŋ a be. 7 Ka a pɛne ba naŋ da villi ne o zu meŋ da bebe. A pɛne ŋa da puuli la omeŋɛ a gaŋ o yoŋ. 8 A lɛ pãã, ka a tutuuro na naŋ da de wẽɛ ̃ ta a yabogi zie meŋ da kpɛ. O da nyɛ la kyɛ sage de. 9 (A saŋ na, ba da ba bɔŋ a Ŋmaabo naŋ yeli ka a fere la ka O leɛ iri yi a kũũ poɔ.) 10 A tutuuribo pãã da leɛ gaa la ba yie poɔ. 11 Kyɛ Maria da are la a yabogi zie kono. O naŋ da kono la, ka o gũũ kaa a yabogi poɔ 12 a nyɛ malkere ayi naŋ su bompeɛle, ka ba da zeŋ a be Yesu eŋgan naŋ da be. Ka kaŋ zeŋ a zu zie, kyɛ ka kaŋ meŋ zeŋ a gbɛɛ zie. 13 Ka ba da soore o, “Pɔgɔ, boŋ la so ka fo kono?” Ka o da leɛ yeli ko ba, “Ba de la n Daŋna gaa ne zie kaŋa, kyɛ N ba bɔŋ a zie na ba naŋ biŋ O.” 14 O naŋ da yeli a ŋaa la ka o da leɛ a nyɛ ka Yesu are a be, kyɛ o da ba bɔŋ ka Yesu la. 15 Ka Yesu da soore o, “Pɔgɔ, boŋ la so ka fo kono? Aŋ la ka fo boɔrɔ?” O da teɛre ka a tuu sobɔ la, ka o da yeli ko O, “Neŋkpoŋ, ka fõõ da de O gaa ne zie kaŋ, yeli ko ma be fo naŋ biŋ O, ka N te de O gaa ne.” 16 Ka Yesu da yeli ko o, “Maria.” Ka o da leɛ kyɛ yeli ko O, “Rabone!” (A wuli ka Wuliwullo). 17 Ka Yesu da yeli ko o, “Ta tɔ Ma, bonso, N ba do N Saa zie sɛre. Gaa N yɔɔmine zie a te yeli ko ba ka N duoro la N Saa ane yɛ Saa zie, ane N Naaŋmen ne yɛ Naaŋmen zie.” 18 Maria Magdalena da gaa la a tutuuribo zie a te yeli ko ba ka o nyɛ la a Daŋna, ka O yeli a yɛlɛ ama ko o. 19 A bebiri na meŋɛ, naŋ da e a koseɛra piilu daare, a zimaane saŋ, a tutuuribo da laŋ la taa, ka a dendɔe zaa pɔge a Gyu deme dambẽɛ̃ zuiŋ. Ka Yesu da wa are a ba senselensoɔ kyɛ yeli ko ba, “`Maaroŋ be yɛ zie.” 20 O naŋ da yeli ama baare la, ka O wuli ba O nuuri ane O lombori. A tutuuribo poore da pɛle la yaga ba naŋ da nyɛ a Daŋna. 21 Ka Yesu pãã da leɛ yeli ko ba, “`Maaroŋ be yɛ zie. A na a Saa naŋ toŋ Ma, N meŋ tonɔ yɛ la.” 22 O naŋ da yeli a ŋaa baare la, ka O da voore eŋ ba, kyɛ yeli ko ba, “Yɛ de a Sekyerete. 23 Ka yɛnee wa iri neɛ zaa yelbebe bare, yɛ iri la ba yelbebe bare ko ba. Kyɛ ka yɛnee wa de neɛ zaa yelbebe biŋ, ba yelbebe biŋ la.” 24 Kyɛ Tomas, ba naŋ boɔlɔ ka Dedomɔs, a pie ne bayi kaŋ, da ba be a tutuuribo zie a saŋ na Yesu naŋ da wa. 25 Lɛ la ka o tututaaba da yeli ko o, “Te nyɛ la a Daŋna!” Ka o da yeli ko ba, “See ka N nyɛ a piimbie `lego a O nuuri poɔ, a de n nubiri a toŋ a be a piimbie naŋ da be, a de n nu a eŋ O lombori na poɔ. Ka lɛ naane, N kon sage de.” 26 A bebie anii daare puoriŋ, a tutuuribo da leɛ laŋ la taa a yiri poɔ, ka Tomas da be a ba zie. Ane lɛ zaa a dendɔe zaa naŋ da pɔge, Yesu da wa la a wa are a ba senselensoɔ, a yeli, “`Maaroŋ be yɛ zie.” 27 Ka O pãã da yeli ko Tomas, “De fo nubiri eŋ kyɛ. Nyɛ N nuuri. Iri fo nu a eŋ N lombori. Bare a fo basagdeu, kyɛ sage de.” 28 Ka Tomas da leɛ yeli ko o, “N Daŋna ane n Naaŋmen!” 29 Ka Yesu yeli ko o, “Tomas, fo naŋ nyɛ Ma zuiŋ la ka fo sage de. Maaloo be la balaŋ zaa naŋ ba nyɛ kyɛ sage de zie.” 30 Yelmeŋɛ, Yesu da toŋ la tonseɛle manno mine yaga a O tutuuribo zie, kyɛ a da ba ŋmaa biŋ a gane ŋa poɔ. 31 Kyɛ ama zaa ŋmaa la biŋ ka yɛ na sage ka Yesu e la a Kristo a Naaŋmen Bidɔɔ, kyɛ ka yɛnee wa sage de, yɛ na taa la nyɔvore a O yuori eŋɛ.

21

1 A lɛ puoriŋ, Yesu da leɛ wuli la Omeŋɛ a ko O tutuuribo a Tebɛreas mane noɔre. A ŋaa la ka O da sãã ba zie: 2 Simon Pita, Tomas ba naŋ boɔlɔ ka Dedomɔs, Nataneɛl naŋ yi Kana a Galili poɔ, Zɛbɛde bidɔbɔ, ane tutuuribo mine bayi da laŋ la taa. 3 Ka Simon Pita da yeli ko ba, “N gɛrɛ la zomnyɔgebo.” Ka ba da yeli ko o, “Te meŋ na gaa ne fo la.” Lɛ la so ka ba yi gaa a te kpɛ a gbori daadaa. Kyɛ a tensoɔ na poɔ, ba da ba nyɔge zomɔ zaa. 4 Kyɛ a baguo saŋ naŋ wa ta la, ka Yesu da are a mannoɔre, kyɛ a tutuuribo da ba bɔŋ ka Yesu la. 5 Ka Yesu da yeli ko ba, “N pɔlbilii, yɛ taa la bondirii bee?” Ka ba da leɛ yeli ko O, “`M`m.” 6 Ka O da yeli ko ba, “Yɛ lɔɔ a nɛte a gbori doroŋ, kyɛ yɛ na nyɛ la a mine.” Ba naŋ e a lɛ, ba da ba tõɔ̃ tage a nɛte, bonzuiŋ a zomɔ da zuo la. 7 Lɛ la ka a tutuuro na Yesu naŋ da nɔŋ da yeli ko Pita, “A Daŋna la!” Simon Pita naŋ da woŋ ka a Daŋna la, ka o da de o kparo su, (bonso o da yaa o la bare) kyɛ vare kpɛ le a kõɔ̃ poɔ. 8 Ba tututaaba da tu ne la a gbori bile a tage a nɛte naŋ paale ne zomɔ, bonso ba da ba be tɔɔre ne a teŋɛ. (A da ta la mitari lezaanaare ne pie ne a mannoɔre.) 9 Ba naŋ wa ta a mannoɔre la, ka ba nyɛ saala ka a dire vũũ, ka zomɔ be a zu ane boroboro. 10 Ka Yesu da yeli ko ba, “Yɛ wa ne a zomɔ mine yɛ naŋ deɛ nyɔge.” 11 Simon Pita da yi la a kõɔ̃ poɔ kyɛ tage a nɛte wa ne a teŋɛ. A nɛte da paale la ne zombɛrɛ kɔɔ ne lezaayi ne pie ne ata. Ane a lɛ zaa a naŋ da waa yaga, a nɛte da ba kyeɛre. 12 Ka Yesu yeli ko ba, “Yɛ wa di baguo bondirii.” Kyɛ a tutuuribo kaŋ zaa da ba taa sukyiri a na soore O, “Aŋ la Fo?” Ba zaa da bɔŋ la ka a Daŋna la. 13 Yesu da wa la a wa de a boroboro ko ba kyɛ da leɛ de a zomɔ ko ba. 14 A ŋaa da la a bota saŋ Yesu naŋ da sãã a O tutuuribo zie O naŋ da yi kuuni poɔ. 15 Ba naŋ da di a baguo bondirii wa baare la ka Yesu da yeli ko Simon Pita, “Simon, Gyona bidɔɔ, fo sereŋ nɔŋ Ma la gaŋ a bama zaa bee?” Ka o da yeli ko O, “Oo, Daŋna, Fo bɔŋ ka N nɔŋ Fo la.” Ka Yesu da yeli ko o, “Guoli N pebilii.” 16 Ka Yesu da leɛ yeli ko o a boyi saŋ, “Simon, Gyona bidɔɔ, fo sereŋ nɔŋ Ma la?” Ka o da yeli ko O, “Oo, Daŋna, Fo bɔŋ ka N nɔŋ Fo la.” Ka O da yeli ko o, “Kaara N peere.” 17 A bota saŋ la ka O da yeli ko o, “Simon, Gyona bidɔɔ, fo nɔŋ Ma la?” Ka Pita poɔ da saŋ, bonzuiŋ O da yeli ko o la a bota saŋ, “Fo nɔŋ Ma la?” Ka o da yeli ko O, “Daŋna, Fo bɔŋ la bon zaa. Fo bɔŋ ka N nɔŋ Fo la.” Ka Yesu da yeli ko o, “Guoli N peere. 18 N sereŋ yele la yelmeŋɛ korɔ fo, fo naŋ da waa pɔlbilee, fo da maŋ su la fo boma a gaa zie na zaa fo naŋ boɔrɔ. Kyɛ ka fõõ wa kore, fo na tẽɛ̃ la fo nuuri ka neɛ kaŋ su fo boma a de fo wẽɛ̃ ka fo gaa benee fo naŋ ba boɔrɔ.” 19 Yesu da yeli la a ŋaa ka a wuli a kũũ na tɔ o naŋ na kpi a eŋ Naaŋmen. O naŋ da yeli a ŋaa wa baare la ka O da yeli ko o, “Tuuro Ma.” 20 Pita naŋ da leɛ, o da nyɛ la a tutuuro na Yesu naŋ da nɔŋ ka o tuuro ba. Onɔ la a sobɔ naŋ da dɛlle Yesu a zimaane bondirii saŋ kyɛ soore, “Daŋna, aŋ la na iri de Fo ko ba?” 21 Pita naŋ da wa te nyɛ o la, ka o da soore Yesu, “Daŋna, kyɛ a dɔɔ ŋa meŋ?” 22 Ka Yesu da yeli ko o, “Ka Maa boɔrɔ ka o bebe kyɛ gu lɛ saŋ N naŋ na leɛ wa, boŋ meŋ la ana fo zie? See ka fo tuuro Ma.” 23 A ana zuiŋ la ka a yelbiri ŋa yaare a yɔɔmine poɔ ka a tutuuro ŋa kon kpi. Kyɛ Yesu da ba yeli ka o kon kpi, kyɛ O da yeli la, “Ka Maa boɔrɔ ka o bebe kyɛ gu lɛ saŋ N naŋ na leɛ wa, boŋ meŋ la ana fo zie?” 24 A tutuuro ŋa la dire a yɛlɛ ama danseɛ kyɛ ŋmaa a yɛlɛ ama biŋ. Te bɔŋ la ka o danseɛloŋ e la yelmeŋɛ. 25 Yesu meŋ da toŋ la ton-yaga mine. Ka ba naŋ da ŋmaa a zaa bonyen, bonyen biŋ, N teɛre la ka a donɛɛ zaa da kon taa zie ka ba na tõɔ̃ biŋ a gama ama ba naŋ ŋmaa. Amen.