Roma

Ɗerewel, Pol mata lalaɓeten

a ndiri ta liɓlay

Roma

Jem a liɓ ɗerewel cah

Mandala Pol ta lalaɓ ɗerewel cah, sin ane liɓlay Korintu, a ɗa muluk ma makaɗ tik.

Ti lalaɓ ɗerewel cah ka va a zləra ndiri Ekilesiya ta liɓlay Roma. Mandala tik liɓlay Roma toku liɓlay maday ta talalay kərap, ngam maday bayigi ma mar lay kərap a nin. Pol a talan tik a gər ka va ka fəɗ ndiri Ekilesiya ta liɓlay toku, mátá lalaɓeten ɗerewel cah ka ceɗeten sin a va ka vay ka hizl ta (1:11-15; 15:22-24).

A liɓ ɗerewel cah Pol a lalaɓeten Nawər Menekin a ndiri Romagi wa nja sin ta nja ka ceɗeten a ndirigi kərap. A ɗafeten wa nja Dabawəzləv a may ka bit ndirigi za kərap.

Wa nja ɗerewel cah mata wak ka dawən ka dawən:

Kamatakan ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun a may ta ka sən Dabawəzləv ninek ninek kun, mátá njigi ka calambəlay tik. Gara ndiri Yahudiyagi ti mbəlam ta ka njigi ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv áka səba mazuko Moyiz za, ama a təɗigi gəga ka səba tik kun. Wa toku «ko nayi ti ɗiya ma ngav ngav aza a təɗigi gəga ka jani miseh maday, Dabawəzləv mata ngar a va ka vəleten kun» (3:23). Ka dawən tik acin Dabawəzləv ti zlər yəwən katəf áka Yesu Kiristu za. Ti zləna Yesu ka məc ka zlaɗ ma ngav ngav ta talan ndirigi kərap za. Dabawəzləv a may ka bit ndirigi a menekin tik sin mata ɗiya áka Yesu toku za. Ko nayi ma ca talan ka menekin tik toku, a va ka nja ka hidi ma kap ta gibe tik acin (ɓawama 1–5).

Ma ngav ngav pana pana a nja ka mar hidi. Ama Pol a ngareten a ndiri Roma cah, hidi mangar Miɗ Dabawəzləv a kəsəm tik, sembe tik ɗaha ka bəren ngaz a ma ngav ngav ka wəla. Aza kən ma va ka təɗ gəga ka wak hidi tik ege Dabawəzləv za ɗa baba kun (ɓawama 6–8).

Aza Pol a ləwa a tala ndiri Yahudiyagi wa nja mata buwi dawən a menekin Dabawəzləv, ngam a may ta ka yək menekin tik áka Yesu za ɗakun, a may ta ka səba mazuko Moyiz tutu. Ama pic takan na tan ɗere a va ka yəki menekin tik, ngam Dabawəzləv a va ka ker ndirigi, sin mata mbat ta kamatakan, ka lekwigi za ɗakun (ɓawama 9-11).

Ka way way ɗerewel tik Pol a ngəz ndiri mangar a ci talan ka menekin Dabawəzləv ka səbi dara ndiri ta talalay baba kun, ama ka vəli talan tan a zləra Dabawəzləv aza ka nji nja menekin tete ndirigi (ɓawama 12–15).

Aza Pol a fəɗ ndiri pana pana ta liɓlay Roma. Ɗerewel cah, Pol á lalaɓu a zləra tik kun, ti ngaren a hidi maparam, zlim tik Tertiyus ka lalaɓu (ɓawama 16).

Hin ti may ka zlimi labar ta liɓ ɗerewel Romagi cah ninek ninek wər, hine janga labar a tala Adamu ɓaw a tala mazuko Moyiz a zakay ane ka Pala madaba ləwagi.

Pol a fəɗ ndiri Ekilesiya ta liɓlay Roma

¹Kata Pol, ma həl kəzəɗ Yesu *Kiristu á lalaɓ ɗerewel cah ka va a zləra ndiri Kiristu ta liɓlay Roma. Dabawəzləv ti wəla ka, kata ka nja ka *makatəf Yesu, aza ti mbat ka ka va ka ceɗ Nawər Menekin tik a ndirigi. 1:1 Kmy 9:3-15; 26:16; Gal 1:15-16²Nawər Menekin toku, Dabawəzləv ti ceɗ tokon daka məndan cekw á pakam *makatəf tegi kaɗ. Labar tik, hidi a nja ka jan tokon a liɓ deftere tik. 1:2 3:21; 1Pi 1:10-12^3-4Hidi ti sənu, Nawər Menekin toku a ləwa a tala Kərti tik Maday tokon Yesu Kiristu. Tá nja cah acin Dabawəzləv ti zləna Kərti tik toku. Ti mbu ka hidi memilin ka səban bay *David. Aza sin Kər Dabawəzləv nja miseh maday ɗere. Mandala mata mbəlaha ka məc za, Miɗ Dabawəzləv ti ɗaf tokon acin sin Kərti Dabawəzləv nja miseh maday. 1:3-4 Mat 1:1; 20:30-31; Kmy 13:33; 2Ti 2:8

⁵Áka Yesu Kiristu toku za, Dabawəzləv ti ɗiya ka menekin, kata ka nja ka makatəf Yesu. Ti teɗ ka ka makatəf tik kata ka va ka ceɗ labar tik a ndirigi ka liɓlay ka liɓlay, ndirigi ka ci talan ka sin aza ka kawi labar tik zləra səsəray. Dabawəzləv ti vəl ka kəzəɗ ngatoku a zləra ka gi zlim Kiristu. 1:5 11:13; 15:15-18; Gal 1:1; 2:7, 9⁶Ti zlən ka kata ka ceɗ labar toku lap a hini ndiri ta liɓlay *Roma ɗere, ngam sin ti wəla hini ka nja ka ndiri Yesu Kiristu.

⁷Yo ta fəɗ hini ninek ninek, hin ndiri ta liɓlay Roma, Dabawəzləv mata may. Sin ti wəla hini, hini ka nja ka ndiri tik. Vay tokon Dabawəzləv ege Maday tokon Yesu Kiristu mata vəl hini nja menekin aza mata ker micin hini fonna. 1:7 nja menekin: 5:1; 15:33; 16:20; 1Ko 7:15

Pol a may ka va a liɓlay Roma ka janigi tete celegi ta nin

⁸Yo ta may ka ceɗ hini pəpəla a zakay wa nja ta nja ka fol Dabawəzləv ɗa kepic kepic a tala hini kərap áka Yesu *Kiristu za. Ta fol Dabawəzləv a tala hini ngam ndiri ta talalay kərap a nja ka nəfi ca talan hini hin ta nja ka cu ka Kiristu. 1:8 16:19; 1Te 1:8^9-10Kepic kepic kata ta nja ka dəkəɓ Dabawəzləv, ta nja ka ɗasl talan ka hini. Ta nja ka dəkəɓu, sin ti may wər, ácah ka ker ka katəf acin kata ka vay ka hizl hini. Yo, labar kata mata ceɗ hini cah, ta mban ma ɗakun. Ko Dabawəzləv, kata ta nja ka ɗiya kəzəɗ tik a nəv ma takan ka ceɗ Nawər Menekin a tala Kərti tik, sin má ti sənu, ta zlay talan ka hini ɗakun. 1:9-10 15:23; Kmy 19:21; Efe 1:16¹¹Ta may kwet kata ka vay, mini ka jan tokon həra, aza kən, *Miɗ Dabawəzləv mata vəl ka, mini ka wak tokon tete hini ka zleɓ hini ka jan sembe na səba katəf Dabawəzləv day za. ¹²Kən ta may ka ngar hini wər, ta vay za hidi ka zleɓ kəsəm tokon kəsəm kəsəm ka dihec kaɗ ka katəf Dabawəzləv. Ta may hini ka jan sembe a zləra ɗa, aza kata ka jan sembe a zləra hini ngam min tokon kərap, mi jan tokon sembe áka ca talan tokon ka Kiristu.

¹³Galamayigi ta may hini ka sənu wa nja kata mata may kwet ka vay ka hizl hini. Duze, kati mbəlam cəɓ pe ka vay, ama kúlá a picah ta jan katəf kun, kən pana pana ti tak ka. Kati may ácah ka ɗiya kəzəɗ ɗa a daba hini wa nja ta nja ka ɗiyu a daba ndiri maparam ta talalay. Kati may, áka kəzəɗ ɗa toku, ndiri maparam ta liɓlay hini ka ci talan ninek ninek ka Yesu ɗere wa nja ndiri ta liɓlay maparam mata ca ta. 1:13 1Ko 9:19-22¹⁴Dabawəzləv áɗa ma vəl ka kəzəɗ toku a zləra, kata ka va a zləra ndirigi ma pana pana. Kata ka va a zləra ndiri ma ɓen ɓenigi ɓaw a zləra ndiri ma nja ɓenigi. Aza ɗere, kata ka va a zləra ndiri ma səni kən ɓaw a zləra ndiri manja səni kən. 1:14 Kol 3:11¹⁵Mata nja wa nja ngatoku acin, kati may kwet ka tepey Nawər Menekin a zləra hini ta liɓlay *Roma ɗere.

Hidi ma ca talan ka menekin Dabawəzləv, sin hidi ma kap ta gibe Dabawəzləv

¹⁶Nəv ɗa ɗewerakun ka ceɗeten Nawər Menekin kpay kpay kaɗ a ndirigi, ngam Nawər Menekin toku, sembe Dabawəzləv a nin. A va ka bit ndiri kərap ma ci talan ka sin. A va ka bit *ndiri Yahudiyagi pəpəla zakay, aza a va ka bit ndiri kərap mangar Yahudiyagi ɗakun ɗere. 1:16 2:9; Kmy 13:46; 2Ti 1:8; 1Ko 1:18, 24¹⁷Nawər Menekin toku a ceɗeten a ndirigi kpay kpay kaɗ wa nja Dabawəzləv ta nja ka ɗiyu ka ca ndirigi ka ndiri ma kap ta gibe tik. Ndirigi ka njigi ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv wər, sey ka ci talan ka menekin Dabawəzləv. Katəf həndan ɗa ɗakun. Hi ləma, ko a liɓ deftere Dabawəzləv ti lalaɓ ta: «Hidi ma ca talan ka Dabawəzləv, Dabawəzləv a va ka ɗiyu ka hidi ma kap ta gibe tik. Aza hidi toku a va ka nja a vere ko a pu.» 1:17 3:21-30; 4:1-25; 10:4-13; Hab 2:4; Gal 3:9-12; Fil 3:9; Hib 10:38

Ndiri ta talalay cah a mari weli maday a talan tan, a tala kən ma ngav ngav ta nja ka ɗiya ta

¹⁸Tá nja cah Dabawəzləv ta wəzləv ti ɗaf tokon, a bas nəv acin a tala ndiri ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav pana pana, aza ma nja ka salarigi ka yək ma tik. Ndiri toku, a kən ta nja ka ɗiya ta, a nja ka taki ndiri maparam kaɗ ka njigi manja sən labar ma duze a tala Dabawəzləv. 1:18 2:5, 8; Efe 5:6; 2Te 2:12¹⁹Katəf ti zlər ka səni Dabawəzləv, Dabawəzləv a talan tik áɗa ma zlər katəf tik kaɗ. Ama a may ta ka səni Dabawəzləv kun. 1:19 Job 12:9; Dir 19:2-5; Kmy 17:27-28; 1Ko 1:21²⁰Duze, hidi ma ləma Dabawəzləv a həra tik ɗa ɗakun. Ama daka ka tar tar lay, Dabawəzləv ti zlər katəf kaɗ ba, ndirigi ka sən ta áka kən mata tətaru za. Ka sən ta, sin Dabawəzləv duze, aza sembe tik ɗaha ko a pu. Mata nja wa nja ngatoku acin, ma ta va ka jok ta ka jani bit micin tan á nin za ɗaha baba kun.

²¹Ndiri toku ti sən ta, Dabawəzləv wər ɗaha, ama a ca ta ka Maday tan səka ka ngarigi: «Dabawəzləv kini» ata ɗakun. Aza a fol ta ɗakun ɗere. Ɓən tan gədək ka na Dabawəzləv. Ndukun talan tan ti gbirzliliɓ, aza a səni kən kun ɗere. 1:21 Efe 4:17-18²²A zləra tan ti ɓenigi, aza ti mbaɗigi ka wəya. 1:22 1Ko 1:19-20²³Dabawəzləv ma mar miseh maday ɓaw mangar a məc kun ko a pu, a səban ta ɗakun. Ti ndəni foto kən ma nja ka məc wa nja foto hidi memilin, foto vikinigi, kən sosonigi ɓaw kən ma vigi á wan. Ti sləni kəni toku kərap ka voh ta, ɓawi diri Dabawəzləv, ker azal kaɗ. 1:23 Deu 4:16-18; Dir 106:20

²⁴A tala ngatoku acin Dabawəzləv ti pisek ta, ti ker ta ka ɗiyay ma ngav ngav tan, nəv tan ta may. Wa toku a nja ka ɗiyi kən weli kəsəm kəsəm. ²⁵Labar ma delele, Dabawəzləv mata ceɗu, ti bu ta zaba ka mban ma. A nja ka vohi kən ma ndən ndən a zləra, keri Dabawəzləv ma ndən kən titoku azal kaɗ manja fol. Səwan hidi ta fol tokon Dabawəzləv kepic kepic ko a pu. *Amen. 1:25 9:5

²⁶Mata ɗiya ta wa nja ngatoku acin, Dabawəzləv ti pisek ta, aza ti ker ta ka ɗiyay kən weli tan wa nja mendireɗ ta nəv tan ta may. Wərtigi a nja ka wanigi tete cele wərti tan. 1:26 1Ko 6:9²⁷Aza wa sin ɗere wapahigi a nja ka keri wərti kaɗ ka wanigi tete cele wapahi tan. Ta nja ka ɗiya ta wa nja ngatoku, a nja ka ɗiyi kən weli. Wa toku a nja ka dahi kita a tala tan a kən tan ma ngav ngav. 1:27 Lev 18:22; 20:13

²⁸Mata salarigi ka nja manja sən Dabawəzləv ɓaw ka nja manja səban tik toku, Dabawəzləv ti pisek ta, aza ndukun talan tan ti cəkwasl acin, a nja ka ɗiyi kən ma nja ka məna ndirigi. ²⁹Nəv tan wek a kən ma ngav ngav pana pana. A nja ka ɗiyi mendireɗ ka kən ndirigi. A nja ka ɗiyi tireh. A nja ka sərəhigi. A nja ka ndəvi teli. A nja ka slakamigi tete medike tan. A nja ka kəɓi ndirigi. A nja ka ɗiyi zevilen. A nja ka ləwigi a tala ndirigi 1:29 Gal 5:19-21; 2Ti 3:2-4³⁰ka zəm ma daba tan. A nja ka mbaɗigi ka calambəlay Dabawəzləv. A nja ka gəri ma ndirigi hirre. A nja ka gəli talan tan za, aza ka ɗiya pəla pəla. Kepic kepic a nja ka gəri katəf pana pana ka ɗiya ma ngav ngav. A zlimi ma cine tan ege mamən tan kun. ³¹Ɓən na ɗiya ma ngav ngav aɗa ta nəv tan tutu. Kən ta nja ka ngarigi: «Mi va ka ɗiyu,» a ɗiya ta ɗakun. A ngəmi talan tete ndirigi ɗakun. Aza saha ndirigi a həleten kun. ³²Ndiri ma nja ka ɗiyi kən maɗa ngatitoku, ti sən ta, deftere Dabawəzləv a ngar, Dabawəzləv a va ka zla kita tan ka lekw ta za. Azama a ɗiyay ma ngav ngav tan səɓ. Aza day za ɗere, celen tan ti ɗiya ma ngav ngav wa nja sinigi, a nja ka ngarigi: «Ninek ta.»

Ndiri Yahudiyagi tete ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, Dabawəzləv a va ka ɓas kita tan a katəf tik

¹Gara na hini acin, ngami ɗagi, hin ma nja ka caf colo hini, hi ngav talan hini a zləra hini. Ngam a picah, ko hoh nayi, hati caf coloh, aza ha ɗiya ma ngav ngav ɗere, hati da kita Dabawəzləv a tala ku. Ko ha va ka jok ma ka ngar a ndata a ndata ka bit talan ku, nep ha jan bit talan ku kun. 2:1 Dir 50:16; Mat 7:2²Hidi ti sən tokon, Dabawəzləv ta nja ka ɓas kita ndiri ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav titoku, ninek sin ka ɓasu wa sin. ³Na hini acin, hin ta nja ka caf colo hini ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav titoku, aza hini a talan hini, hine ɗiyu, yo hin ta ɓən wər, hi va ka bit ka kita Dabawəzləv vu? ⁴Mala hi ɓənu, Dabawəzləv a va ka bit hini, ngam sin hidi menekin vu? Hin ti ɓən wa toku wər, a nja na ngar, menekin, Dabawəzləv ta nja ka ɗiyu, hin ti cu ka kən kahay. Aza sin ta nja ka saf saha hini aza ta nja ka ɓərəs tete hini, hin ti cu ka kən kahay ɗere. Yo ta ceɗ hini, Dabawəzləv wər a nja ka ɗiya hini menekin, ko nayi ka jan katəf ka bu nəv tik za. 2:4 Kmy 17:30; 2Pi 3:9, 15⁵Ama na hini, ndukun talan hini toy toy, aza hine may ka bu nəv hini za ɗakun. Mata nja wa nja ngatoku, Dabawəzləv a va ka ɓas hini kita. Yo ta ceɗ hini, a pic, Dabawəzləv ta va ka kaf na tik acin ka ɓas kita hini, kuhu tik a va ka ya pok á zlimi. Kita tik, Dabawəzləv a va ka ɓasu a katəf tik, 2:5 ɓas kita: Esa 2:11-21⁶aza ko nayi a mazlən kəzəɗ tik mata ɗiyu. 2:6 1Ko 3:13-15; 2Ko 5:10; Efe 6:8; Mat 16:27⁷Ndiri ma nja ka vəli nəv tan ka ɗiya menekin, a nja ka ɗiya ta, Dabawəzləv ka fol ta, aza ka fiyeten miseh maday, ɓaw ka jani micin manja way. Ndiri ngatoku, Dabawəzləv a va ka vəleten micin manja way duze. ⁸Ama na ndiri ma salari ma Dabawəzləv, aza a səbi kula katəf kun ɓaw ma nja ka mayi tireh, na tan wər, Dabawəzləv a va ka bas nəv ka sinigi kazaway. ⁹Ta ceɗ hini, ndiri ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav a va ka si beni kahay kahay. Beni tik, *ndiri Yahudiyagi á va ka sa ta pəpəla zakay, aza *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun a va ka sa ta ɗere. ¹⁰Gara ndiri ma nja ka ɗiyi menekin, Dabawəzləv a va ka fol ta, aza a va ka fiyeten miseh maday. A va ka jani nja menekin ɗere. Yahudiyagi á va ka jani kəni toku pəpəla zakay, aza *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun a va ka jan ta ɗere, ¹¹ngam səban ndirigi kərap a həra Dabawəzləv takanna. 2:11 Kmy 10:34; Kol 3:25; 1Pi 1:17; Zak 2:1

¹²Hi ləma, *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun a səni *mazuko, Dabawəzləv mata vəlen a Moyiz a zləra ɗakun. Na tan, ti ɗiyi ma ngav ngav wər, a va ka lekwey tan səɓ. Dabawəzləv a va ka ɓaw mazuko Moyiz toku ka ɓaseten kita a sin kun. Gara na ndiri Yahudiyagi wər, ti səni mazuko Moyiz. Aza ti ɗiyi ma ngav ngav wər, Dabawəzləv a va ka ɓaseten kita wa nja mazuko Moyiz ta ngar. 2:12 Mat 7:21¹³Ta ceɗ hini, Dabawəzləv a nja ka ca hidi ka hidi ma kap ta gibe tik a tala mata zlimi mazuko Moyiz á gindik kun, awu sey hidi toku ka ɗiya kəzəɗ wa nja mazuko toku ta ngar ɗere.

¹⁴Gara *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun acin, a səni mazuko Moyiz ɗakun. Ama ko sinigi a sən ta ɗakun, pic maparam a nja ka ɗiyi kən kiɓe kiɓe mazuko Moyiz ta ngar. Ta nja ka ɗiya ta wa nja ngatoku, ngam nəv tan ti sənu ka ɗiya kən menekin. Ko a zlimi mazuko Moyiz kun, ¹⁵ama ta nja ka ɗiya ta, a nja na ngar Dabawəzləv ti ɗiyu ane nəv tan. Aza ɓən tan a sligi a mazuko toku ɗere. Ngam a tala mi, ti ɗiyi ma ngav ngav wər, a nja ka sən ta á nəv tan za, ti ɗiyi ma ngav ngav, aza ko ti ɗiyi menekin wər, a nja ka sən ta á nəv tan za, ti ɗiyi menekin. ¹⁶A pic, Dabawəzləv ta va ka ɓas kita ndirigi áka Yesu *Kiristu za, kən titoku kərap a va ka far a gbəmgbalay. Dabawəzləv a va ka ɓas kita a tala ɓən ndirigi ma ɓoh ɓoh. Nawər Menekin, ta nja ka ceɗeten a ndirigi, á ngar wa sin. 2:16 2:6; 1Ko 4:5

Diri ndiri Dabawəzləv wər a sən səka á lakwat za ɗakun, sey á nəv za

¹⁷Na hini hin *ndiri Yahudiyagi, hi ɓən acin a nja siki? Na hini hi nja ka ca zlimi hini toku ka kula kən mangar a ɓaw a talan kun. Hi nja ka ngar: «Dabawəzləv ti vəl kini *mazuko tik, aza kən kərap a va a katəf tik ta.» Hi nja ka gəl talan hini ɗere ka ngar: «Min ndiri Dabawəzləv, 2:17 9:4; Esa 48:1¹⁸mine sən kən, Dabawəzləv mata may, ndirigi ka ɗiya ta. Mazuko mata vəlen a Moyiz a zləra a nja ɗaf kini kula katəf.» ¹⁹Yo hin mata sən kəni toku za acin, hi nja ka ngar: «Min kwerek kwerek ka lah wələfigi, aza min wa nja lay ma kəngay ɗere na ndiri ta liɓ kpizli. 2:19 Mat 15:14²⁰Min ti təɗ gəga ka janga ndiri mangar ndukun talan tan a zlər kun, aza ka janga ndiri mangar a jani sembe a liɓ labar Dabawəzləv kese kun.» Hi nja ka ngar: «Mazuko Moyiz ti jəkwan kini kən kərap, aza ti jəkwan kini ka sən ma ma delele.»

²¹Kay, na hini ma sən kən titoku kərap acin, hi nja ka janga ndirigi, ama hine janga talan hini səka kwayi? Hi nja ka ngar: «Həl ninek kun,» ama hine həlay hini. 2:21 Mat 23:3-4; Zan 7:19²²Hi nja ka ngar: «Ka wan a wərti hidi ninek kun,» aza hine gəru. Hi nja ka ngar: «Mine may ka slən zuko ɗakun,» ama hi nja ka həl kən ta je tik. ²³Hi nja ka ngar: «Dabawəzləv ti vəl kini mazuko Moyiz a zləra,» aza hi nja ka gəl talan a sin. Azama hine ɗiya kən, mazuko Moyiz ta ngar kun. A tala ngatoku hi nja ka da weli a tala Dabawəzləv. ²⁴Ta ceɗ hini, hin ta nja ka ɗiya kən titoku wa toku, a nja na ngar hi ngav zlim Dabawəzləv kap wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv. Ti lalaɓ ta: «A tala kən, hin ndiri Yahudiyagi ta nja ka ɗiyu, ndirigi ta ka səban pana pana a ceɗ ma ma tireh ka Dabawəzləv.» 2:24 Ezé 36:20

²⁵Hin *Yahudiyagi, hi nja ka *zla məmən kaɗ, ngam hi nja ka ngar: «Mini aɗa diri ndiri Dabawəzləv.» Hin ti kaw mazuko Moyiz zləra səsəray wər, zla məmən hini kaɗ toku a va ka nja ka kula kən duze. Ama hine kaw mazuko Moyiz zləra səsəray kun wər, zla məmən hini kaɗ a va ka nja ka kən kahay. 2:25 1Ko 7:19; Gal 5:3²⁶Gara na hidi mangar a zla məmən kun, aza a ɗiya kən wa nja mazuko Dabawəzləv mata vəlen a Moyiz a zləra ta ngar, a həra Dabawəzləv ti zla məmən. 2:26 Gal 5:6²⁷Ta ceɗ hini, hidi mangar a zla məmən kun aza a ɗiya kən wa nja mazuko Moyiz ta ngar ege hidi mangar ti zla məmən, aza ti sən mazuko Moyiz, ama a kawu zləra səsəray kun, hidi ma ɗiya mazuko Moyiz toku, ko a zla memən kun, á va ka fiyu ka kita. ^28-29Hi ləma, diri ndiri Dabawəzləv wər a nji səka dawən dawən á gindik kun. Diri ndiri tik ma kpen kpen wər, a nja ka njigi á nəv za. Sinigi səka aɗa ndiri ma zli məmən kaɗ kun, ama sinigi aɗa Dabawəzləv mata zlambaɗ nəv tan za. Ka zla məmən wa nja mata lalaɓ ta a liɓ mazuko Moyiz á gindik kun, sey ka zla məmən á nəv za, a Miɗ Dabawəzləv. Diri ndiri Yahudiyagi acin wər a gəri fol a zləra ndirigi ɗakun, Dabawəzləv á nja ka fol ta. 2:28-29 9:6; Jer 4:4; Fil 3:2-3; Kol 2:11

Dabawəzləv hidi menekin tutu

¹Yo, mata nja wa nja ngatoku, ka nja ka səban *Yahudiyagi, kən menekin acin vu? Aza ka *zla məmən ɗere, a zleɓ hidi vu? ²Hayin, ta ceɗ hini, kəni toku, kən menekin na ngar a pakam kun. Pəpəla a zakay, Dabawəzləv ti ɓaw labar tik, ti vəleten a *ndiri Yahudiyagi a zləra. 3:2 9:4; Dir 147:19-20³Yo min tokon ti sənu, mata jani labar toku za, ndiri maparam ta daba tan a kaw ta a zləra səsəray kun. Mata salarigi ka kaw labar toku, hin ta ɓənu acin, kən Dabawəzləv mata ngar a va ka ɗiyu, a va ka bu ma tik za vu? 3:3 9:6; 11:29; Nom 23:19; 2Ti 2:13⁴Awu, a bu ma tik ko a pu kun. Dabawəzləv wər a va ka ɗiya kən tik kap wa nja mata ngar. Ko ndiri kərap a mbani ma, a va ka ɗiyay kən tik kap wa nja mata ngar səɓ. A liɓ deftere tik ti lalaɓ ta:

«Hoh Dabawəzləv, ha nja ka ləwa,

aza ndirigi a nja ka sən ta,

ma ta pakam ku ma ma delele.

Ko ndirigi ti fiyohigi ka kita,

kita a kawoh kun,

ngam mban ma ɗaha a pakam ku kun.» 3:4 Dir 51:6

⁵Tátoku hidi a va ɓən ka ngar acin: «Kən ma ngav ngav hidi ta nja ka ɗiya tokon a nja ka ɗaf tokon, Dabawəzləv wər, pana ka min tokon, a ɗiya ma ngav ngav səka ɗakun, nəv tik barən barən tutu. Aza ti ɓas tokon kita a tala ma ngav ngav tokon wər, ninek kun. Ngam ma ngav ngav tokon má, á nja ka ɗaf miseh maday tik.» Yo kən, kata mata ceɗu toku, sin ɓən hidi memilin səɓ. 3:5 9:14⁶Ama ta ceɗ hini, wa nja ta ɓən ta toku kun. Ta nja takana, Dabawəzləv a ɗiya kən ma ngav ngav wər, macah a təɗ gəga ka ɓas kita ndiri ta talalay kun.

⁷Hidi maparam a va ka ɓən ka ngar a nimin: «Mban ma tokon a nja ka ɗafeten a ndirigi, Dabawəzləv wər, a mban ma səka ɗakun, a nja ka ləwa ma ma delele. Aza sin a va ka ɗiya tokon kita a tala mban ma tokon wər, ninek kun. Ngam mban ma tokon toku má, á nja ka ɗaf miseh maday tik.» ⁸Aza ndiri maparam a va ka ngarigi: «Səwan hidi ta ɗiyay ma ngav ngav tokon, ndirigi ka sən ta á nin za, Dabawəzləv wər hidi ma ɗiya kən a katəf tik.» 3:8 6:1

Yo kati sənu, ndiri maparam a nja ka zəmi madaba ɗa ka ngarigi, katá ngar wa sin ta. Ndiri ma nja ka buwi ma ɗa wa nja ngatoku, Dabawəzləv a va ka ɓaseten kita kap kap wa nja ma ngav ngav tan mata ɗiya ta.

Hidi ma kap ko takan ɗaha a gibe Dabawəzləv kun

⁹Yaw tá nja cah acin, min *ndiri Yahudiyagi, min day ka ndiri maparam vu? Awu, kati ceɗ hini zaba, Yahudiyagi tete ndiri maparam a nja ka ɗiyi *ma ngav ngav ɓire ɓire. 3:9 1:18–2:24; 3:23¹⁰Ko a liɓ deftere Dabawəzləv ti lalaɓ ta:

«Hidi ma nja ka ɗiya kən

wa nja nəv Dabawəzləv ta may

ko takan ɗa ɗakun. 3:10 Dir 14:1-3

¹¹Hidi nja ndukun talan ɗa ɗakun,

hidi ma nja ka may ka sən Dabawəzləv ɗa ɗakun.

¹²Ndiri kərap ti keri katəf Dabawəzləv kaɗ ba.

Sinigi kərap ti ngavi talan tan.

Hidi ma nja ka ɗiya menekin ko takan ɗa ɗakun.

¹³Pakam tan caway caway ka pisek ndirigi,

aza ma tan ɗere kepel kepel ka kəɓ ndirigi.

Tala gana tan wa nja ndərəzl, 3:13 Dir 5:10; 140:4

¹⁴ma ta pakam tan, ma ma les tutu. 3:14 Dir 10:7

¹⁵Zləra tan caway caway ka pəm ndirigi za. 3:15 Esa 59:7-8

¹⁶Lay ta nja ka vigi a nin, a nja ka ngav ta za

lap a ndiri ta nin kərap.

¹⁷A səni nja menekin tete ndirigi ɗakun.

¹⁸Aza a pərətigi a Dabawəzləv ko kedirek kun.» 3:18 Dir 36:2

¹⁹Yo labar toku ti lalaɓ a liɓ deftere *mazuko, Dabawəzləv mata vəleten ndiri Yahudiyagi a zləra ka nja ka na tan səɓ. Yo aza acin, ko hidi takan ma va ka ɓoh talan tik ka bit ka kita Dabawəzləv za ɗa ɗakun. Dabawəzləv a va ka ɓas kita ndiri ta talalay kərap. ²⁰Aza ko hidi takan ma va ka ngar: «Dabawəzləv a va ka ca ka ka hidi ma kap ta gibe tik, ngam kati ɗiya kən a katəf tik wa nja mazuko tik ta ngar,» ɗa ɗakun. Səba mazuko wər, a bit hidi səka ɗakun, ngam mazuko wər a nja ka wak kən ma ngav ngav ege kən menekin za tutu. 3:20 Job 4:17; Dir 130:3; 143:2; Rom 4:15; Gal 2:16; 3:22

Səba mazuko a va ka bit tokon a gibe Dabawəzləv kun, sey menekin Dabawəzləv áka Kiristu za

²¹Min ti sən tokon acin, *mazuko, Dabawəzləv mata vəlen a Moyiz a zləra a zleɓ hidi ka nja ka hidi ma kap ta gibe Dabawəzləv kun. Ama tá nja cah Dabawəzləv ti zlər katəf maparam. Ko deftere tik ɓaw *makatəf tegi ti ləwigi a tala yəwən katəf toku. 3:21 1:2, 17²²Tá nja cah Dabawəzləv a ca ndirigi ka ndiri ma kap ta gibe tik a tala kəzəɗ menekin, Yesu *Kiristu mata ɗiyu. Hidi ma ca talan ka menekin tik toku, Dabawəzləv a nja ka cu ka hidi ma kap ta gibe tik. Katəf ngatoku, Dabawəzləv ti zləru kaɗ ba na *ndiri Yahudiyagi á gindik kun, na ndiri kərap. A zləra Dabawəzləv wər, ndiri kərap takanna, 3:22 2:11; 3:9; 10:12; 11:32²³ko nayi ti ɗiya ma ngav ngav, aza a təɗigi gəga ka jani miseh maday, Dabawəzləv mata ngar a va ka vəleten kun. 3:23 5:2, 12; 8:18-20; Gen 3:19²⁴Ama Dabawəzləv ti den kiye tan. Áka kəzəɗ Yesu Kiristu za, ti bit ta za a liɓ ma ngav ngav tan, aza ti ca ta ka ndiri ma kap ta gibe tik, ngam nəv tik a may wa sin. 3:24 5:17; Efe 2:8; Tit 3:7²⁵Dabawəzləv ti ɓaw Kiristu, ti vəl ka məc, ɓeɓiz tik ti kwar kaɗ aza Dabawəzləv ti fetey tik a nin ngam sin a bu dawən kun. Ti ɗiyu wa nja ngatoku, ndirigi ka sən ta, sin hidi ma ɗiya kən a katəf tik. Hi ləma, kamatakan, ma ngav ngav, ndirigi ta nja ka ɗiya ta, Dabawəzləv a ca həra tik a nin kun, 3:25 Efe 2:13; Kol 1:20; Hib 9:12-14; 1Za 1:7; Kzl 1:5; 5:9; nja menekin: 5:1; 2Ko 5:18-21; Efe 2:14-16; Kol 1:20; menekin Dabawəzləv: 1:17; 3:3-4²⁶a nja ka ɓərəsay tik kaɗ. Ama tá nja cah wa sin baba kun. A tala ma ngav ngav, ndirigi ta nja ka ɗiya ta, Dabawəzləv ti ɓasen kita tik a Kiristu a talan. Mata ɗiyu wa nja ngatoku, ti ɗafeten a ndirigi, a may ma ngav ngav səka ɗakun. Sin hidi ma kap, aza a may ka ca ndiri ma ci talan ka kita Kiristu toku ka ndiri ma kap ta gibe tik.

²⁷Yo, mata nja wa nja ngatoku acin, hidi ma va ka jan fol ngam a səba mazuko Moyiz ɗaha baba kun. Aza hidi ma va ka may ka gəl talan tik a kəzəɗ menekin sin ta nja ka ɗiyu ɗaha baba kun ɗere. Sey hidi ka ca talan ka menekin Dabawəzləv tutu. 3:27 3:1, 21, 31; 8:2²⁸Hi ləma, Dabawəzləv a nja ka yək ndirigi a tala ta nja ka ɗiyi kən wa nja mazuko Moyiz ta ngar kun, a nja ka yək ndiri ma nja ka ci talan ka menekin tik. 3:28 Gal 2:16²⁹Ngam Dabawəzləv wər, sey na ndiri Yahudiyagi ma mari mazuko tik á gindik kun, na ndiri kərap. 3:29 3:22; 4:11-12

³⁰Duze, Dabawəzləv wər takan, aza na ndiri kərap. *Yahudiyagi ti ci talan ka menekin Dabawəzləv wər, Dabawəzləv a va ka ca ta ka ndiri ma kap ta gibe tik. Ko na *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun wa sin ɗere. Ti ci talan ka menekin Dabawəzləv wər, Dabawəzləv a va ka ca ta ka ndiri ma kap ta gibe tik.

³¹Yo mata nja wa nja ngatoku, ka ca mazuko Moyiz acin ka kən kahay vu? Awu, wa sin kun. Labar, kata mata may ka ceɗ hini wər, mazuko Moyiz kula kən, ama kəzəɗ tik pana. 3:31 6:15; 8:2-4

Abəraham hidi ma kap ta gibe Dabawəzləv, ngam ti ca talan ka menekin Dabawəzləv

¹Yo tátoku mata nja wa nja ngatoku acin, sey hidi ka ləwa tokon a tala doku tokon *Abəraham ta kamatakan. ^2-3A liɓ deftere Dabawəzləv ti lalaɓ ta: «Abəraham ti ca talan ka Dabawəzləv, Dabawəzləv mátá cu ka hidi ma kap ta a gibe tik.» Ta nja takana Dabawəzləv a cu ka hidi ma kap ta gibe tik a tala kəzəɗ menekin mata ɗiyu, macah Abəraham a va ka gəl talan tik. Ama Dabawəzləv a saf kəzəɗ hidi ta nja ka ɗiyu səka ɗakun. 4:2-3 Zak 2:214:2-3 Gen 15:6; Gal 3:6; Zak 2:23

⁴Hidi ti sən tokon, hidi ma həl kəzəɗ a va ka jan mazlən lay ɓərət tik, a janu səka kahay kun. ⁵Ama a gibe Dabawəzləv wər, wa sin kun. Dabawəzləv ta nja ka ɗiyen a hidi ka cu ka hidi ma kap ta gibe tik, a ɗiyu səɓ a menekin tik, a ɗiyu a tala kəzəɗ hidi toku kun. Kən Dabawəzləv ta may wər, sey hidi ka ca talan ka menekin tik á gindik, sin ma nja ka zer ma ngav ngav ndirigi kaɗ.

⁶Bay *David ɗere ti ləwa a tala ndiri mangar Dabawəzləv ti ca ta ka ndiri ma kap ta gibe tik manja ləma kəzəɗ tan a zakay. A ngar, nəv ndiri toku guɗum kazaway. David toku ti ngar ane liɓ deftere Dabawəzləv: 4:6 Dir 32:1-2

⁷«Hidi mangar

Dabawəzləv ti zer *ma ngav ngav tik kaɗ ba,

aza tireh ta nəv tik ɗere, Dabawəzləv ti məɗ kaɗ ba,

nəv tik mata nja guɗum.

⁸Hidi mangar

Vay tokon Dabawəzləv a nəf ma ngav ngav tik,

mata ɗiyu ɗakun,

nəv tik mata nja guɗum.»

⁹Bay David mata va ka ngar wa toku acin, a ngar a tala ndiri *Yahudiyagi ma zli məmən kaɗ á gindik vu? Awu a ngar a tala ndirigi kərap.

Yo kati ceɗ hini zaba, Dabawəzləv ti ca Abəraham ka hidi ma kap ta gibe tik, ngam Abəraham ti ca talan ka menekin tik. ¹⁰Kən ngatoku a ɗiya acin a pu? Mandala tik Abəraham ti *zla məmən kaɗ ba vu, a zlu kese kun vu? Min tokon ti sənu, mandala tik a zla məmən kese kaɗ kun. ¹¹Daka Abəraham a zla məmən kese kaɗ kun, Dabawəzləv ti cu ka hidi ma kap ta gibe tik ngam Abəraham ti ca talan ka sin. Ka dawən tik acin mátá ngaren ka zla məmən kaɗ. Mata ngaren ka zla məmən toku, sin a talan tik ka sənu á nin za, Dabawəzləv ti ɗiyu ka hidi ma kap ta gibe tik. Mata nja wa nja ngatoku acin, Abəraham ti nja ka cin ndiri mangar a zli məmən kaɗ kun ma nja ka ci talan ka menekin Dabawəzləv. Ndiri toku, Dabawəzləv a nja ka ca ta ka ndiri ma kap ta gibe tik wa nja mata ca Abəraham ɗere. 4:11 Gen 17:9-11; Gal 3:7; Rom 2:28-29¹²Aza Abəraham cin ndiri ma zli məmən kaɗ ɗere. Ama a daba ndiri ma zli məmən kaɗ toku, maparamigi wəri tik kun. Wəri tik wər aɗa ndiri ma nja ka səbi dangaz tik ka ca talan ka menekin Dabawəzləv wa nja sin mata cu mandala a zla məmən kese kun.4:12 Mat 3:9

Ndiri ma ci talan ka menekin Dabawəzləv a va ka jani kən, Dabawəzləv mata ngar ka vəleten

¹³Dabawəzləv ti ngaren a *Abəraham ɓaw a dehen tegi a va ka vəleten talalay kərap ka mar ta. Kən Dabawəzləv mata ngar a va ka vəlen a Abəraham toku, a may ka vəlen a tala mata səba *mazuko tik kun. A may ka vəlen, ngam mata ca talan ka menekin Dabawəzləv, aza Dabawəzləv mátá cu ka hidi ma kap ta gibe tik. 4:13 Gen 12:7; 22:17¹⁴Hi ləma, Dabawəzləv ti ngar a va ka vəl tokon kən a tala menekin tik. Ka dawən tik acin, ti ɓaw kən tik vəlen a hidi ma səba *mazuko Moyiz á gindik wər, a va ka nja wa nja a vəlen mazlən tik kun vu? Ti nja wa sin wər, mata ngar a va ka vəl tokon a tala menekin tik, a mbanay ma tik. Aza hidi ma ɗasl talan ka menekin tik a ca talan kahay. Ama ta ceɗ hini, wa sin kun. Dabawəzləv wər a nja ka vəl kən a tala menekin tik. 4:14 Gal 3:18¹⁵Ka səba mazuko mata vəlen a Moyiz a zləra a zleɓ hidi ko kedirek ka jan menekin tik kun. Səba mazuko Moyiz a nja ka bas nəv Dabawəzləv a tala hidi azal ɓa, ngam hidi ma va ka səba mazuko tik ninek ninek ɗa ɗakun. Ama mazuko ɗa ɗakun wər, hidi ma va ka ngav tik ɗa ɗakun ɗere. 4:15 3:20; 5:13, 20; 7:7-13; Gal 3:19

¹⁶A tala ngatoku acin Dabawəzləv mátá ngar a va ka vəleten kən a ndiri ma ci talan tan ka menekin tik. Kən tik ti may ka vəleten a nəv menekin, manja neh mazlən a nin, aza a may ka vəleten a dehen Abərahamigi kərap. A va ka vəleten a *ndiri Yahudiyagi ma səbi mazuko Moyiz á gindik kun, a va ka vəleten ɗere a ndiri ta ka səban pana pana ma ci talan ka menekin tik wa nja Abəraham. Abəraham aɗa vay tokon kərap, 4:16 Gal 3:7^17-18wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv. Ti lalaɓ ta Dabawəzləv a ngaren a Abəraham: «Kati coh ka cin ndiri ta ka səban pana pana ta talalay.» Aza ti ngaren a nimin ɗere: «Səban kugi a va ka njigi pe kahay kahay wa nja gəmzla.» Abəraham ti ca talan ka Dabawəzləv ma nja ka mbəla ndirigi a civi za, ɓaw ma nja ka ngar a ma á gindik, aza kən ka ɗiyay tik. Ko labar, Dabawəzləv mata ceɗen toku ti pələk talan tik, talan tik səɓ genna a nin. Wa toku sin ti nja acin ka cin ndiri ta ka səban pana pana, kap wa nja Dabawəzləv mata ngaren kamatakan. 4:17-18 Gen 15:5; 17:4-5; 2Ko 1:9; Hib 11:12, 19¹⁹Mandala Dabawəzləv ta ləwen toku, Abəraham mbeh ka təɗ viya bələk. Ti sənu a va ka jan kərti baba kun. Aza wərti tik *Sara ɗere mokodol. Ama Abəraham a cay talan tik səɓ ka labar Dabawəzləv, 4:19 Gen 17:1-6; Hib 11:11²⁰ngam sin ti sənu, a va ka jan kərti wa nja mata ngaren. A gaɓəz a tala tik kun, aza a dangar a lay pu tik kun ɗere. Mata ca talan ka Dabawəzləv wa toku, ti jan sembe, aza a folay Dabawəzləv tik. ²¹Ti sənu, Dabawəzləv a mar sembe ka ɗiya kən mata ngar a va ka ɗiyu. 4:21 Gen 18:14; Luk 1:37²²Abəraham mata ca talan ka Dabawəzləv wa toku, Dabawəzləv ti cu acin ka hidi ma kap ta gibe tik.

²³Yo mata lalaɓ ta a liɓ deftere, Dabawəzləv ti lapigi a Abəraham, a lalaɓen a sin á gindik kun, 4:23 10:9; 15:4²⁴a min tokon ɗere. Hidi ti ca tokon talan ka Dabawəzləv ma mbəla Maday tokon Yesu a civi za wər, Dabawəzləv a va ka ca tokon ka ndiri ma kap ta gibe tik ɗere. ²⁵Yesu toku, Dabawəzləv ti ɓawu aza ti vəlu a liɓ zləra ndiri ma tireh ka pəm ta za a tala ma ngav ngav tokon. Ka dawən tik ti mbəla a civi za, min tokon ka jan ka nja ka ndiri ma kap ta gibe tik acin. 4:25 Esa 53:4-5, 10; Rom 8:32-34; 1Ko 15:17

Yesu ti lap tokon kaɗ ba tete Dabawəzləv

¹Tá nja cah acin, hidi ti sən tokon, Dabawəzləv ti ɗiya tokon ka ndiri ma kap ta gibe tik a tala ca talan tokon hidi mata cu ka sin. Hidi ti jan tokon nja menekin a Dabawəzləv áka kən, Maday tokon Yesu *Kiristu mata ɗiyu za. 5:1 3:21-30; nja menekin: 3:25-26²Yesu ti zlər tokon katəf kaɗ, Dabawəzləv ka ɗiya tokon menekin tik, ngam min tokon a ca talan ka sin. Aza menekin Dabawəzləv toku a nja ka vəl tokon sembe ka gar toy toy. Nəv tokon ɗewerakun acin, ngam talan tokon genna ka miseh maday, Dabawəzləv ta va ka wak tokon. 5:2 menekin Dabawəzləv: 6:14 ; 2Ko 6:1; 12:9; Gal 1:6; 5:4; Efe 2:5-8; 1Pi 1:10-11; 4:13-14; 5:10, 12; miseh maday: Rom 3:23; 5:2; 8:17-18; 8:17-18; 9:23; 1Ko 2:7; 2Ko 3:18; 4:17; Kol 1:27; 3:4; 1Te 2:12; 2Ti 2:10; 1Pi 5:1³Aza ko a liɓ beni nəv tokon ɗewerakun, ngam hidi ti sən tokon zaba, hidi ti ɓərəs tokon a liɓ beni wər, ni va ka ɓərəs tokon ko mi ɗere. 5:3 Zak 1:2-3, 12; 1Pi 1:5-7⁴Aza ɓərəs ɗere a nja ka vəlen sembe a hidi ka dihec kaɗ ninek ninek. Hidi ma nja ka dihec ninek ninek, dihec tik toku á nja ka vəlen ɓərəs, talan tik ka nja genna ka kən, Dabawəzləv mata ngar a va ka vəlen. ⁵Aza talan tokon mata nja genna ka kən ta zləra Dabawəzləv toku, ni va ka jan tokon duze. Ngam Dabawəzləv ti ɗaf tokon zaba, menekin tik ti wek ma nəv tokon a *Miɗ tik mata vəl tokon. 5:5 8:39; Dir 22:6; Hib 6:19

⁶Hi ləma, kamatakan hidi mata nja tokon a liɓ ma ngav ngav, sembe tokon ti gəc ka ɗiya menekin. Mandala tik Kiristu ti məc a tala tokon. A məc ka pic Dabawəzləv mata slu. 5:6 1Pi 3:18⁷Yo hidi ti sən tokon, ko a picah cala tokon a səba mazuko ninek ninek, ama a va ka nja toy toy kazaway hidi ka yək məc a tala tik. Gara na cala tokon ma nja ka ɗiya menekin tutu, ko hidi maparam a va ka yək məc a tala tik vu ásəɗ. Ama cala tokon ma tireh wər, ko hidi takan ma va ka may ka məc a tala tik ɗa ɗakun. ⁸Ama na Kiristu wər, wa sin kun. Sin ti məc a tala tokon mandala min tokon a wilin a liɓ ma ngav ngav. Wa toku Dabawəzləv ti ɗaf tokon á nin za wa nja sin ta may tokon kahay kahay. 5:8 Zan 3:16⁹Yesu ti məc a tala min tokon, ɓeɓiz tik ti kwar kaɗ, aza Dabawəzləv ti ca tokon ka ndiri ma kap ta gibe tik. Yo, mata nja wa nja ngatoku acin, min ti sən tokon ninek ninek, á pat Kiristu a va ka gar a tala tokon a gibe Dabawəzləv, Dabawəzləv ka nja manja ɓas tokon kita. 5:9 1:18; 1Te 1:10¹⁰Kamatakan hidi ti nja tokon ka calambəlay Dabawəzləv. Ama áka məc Kərti tik za, Dabawəzləv ti lap tokon kaɗ tete sin. Tá nja cah Dabawəzləv mata lap tete min tokon kaɗ, hidi ti sən tokon ninek ninek, Kərti tik ma mbəl a civi za a va ka bit tokon ka kita Dabawəzləv za. 5:10 2Ko 5:18-20; Kol 1:20-22¹¹Aza ngacah á gindik kun. Nəv tokon ɗewerakun ɗere, ngam Dabawəzləv ti ca tokon ka ngami tik. Maday tokon Yesu Kiristu áɗa ma zer ma ta walan tokon a Dabawəzləv kaɗ ka lap tokon tete sin. 5:11 8:31

Labar a tala Adamu ege Kiristu

¹²Kamatakan *Adamu aɗa ma tar *ma ngav ngav ka ɗiya. Wa toku a tala sin ma takan toku *ma ngav ngav ti ya a talalay, aza ma ngav ngav ti daha məc. Mamən məc ti gbam talalay kərap aza a pəm ndirigi, ngam ndirigi kərap a nja ka ɗiyi ma ngav ngav. 5:12 Gen 2:17; 3:19; Rom 6:21, 23; 7:9-10¹³Mandala ma ngav ngav ege mamən məc ta pəmi ndirigi wa nja ngatoku, Dabawəzləv a vəl *mazuko tik a zləra Moyiz kese kun. Aza Dabawəzləv ɗere a kaw ma ngav ngav ndirigi a nəv kun, ngam a vəleten mazuko tik kun. 5:13 4:15¹⁴Azama məc a nja ka məc ndirigi səɓ, tar ka Adamu za təɗ ka *Moyiz, ngam ma ngav ngav ɗaha a talalay. Ko ma ngav ngav, ndirigi mata ɗiya ta a təɗ wa nja na Adamu ma salar ma Dabawəzləv kun, azama ti məcigi.

Ka dawən Adamu, viya pe, Dabawəzləv ti zləna *Kiristu. Hidi ta ɓən tokon a tala Adamu ma kiɓe kiɓe Kiristu acin.5:14 1Ko 15:21-22, 45-49¹⁵Menekin, Dabawəzləv ta nja ka ɗiya tokon áka Yesu *Kiristu za day, a sligi a ma ngav ngav Adamu kun. Hayin duze, ndirigi pe a nja ka məcigi a tala ma ngav ngav na hidi ma takan mata ɗiyu toku. Ama tá nja cah, áka kəzəɗ hidi ma takan maparam Yesu Kiristu za, Dabawəzləv ti vəleten menekin tik zlan a dawən a ndiri pe. Min tokon ti təɗ gəga ka jan menekin Dabawəzləv toku kun, ama Dabawəzləv ti saf saha tokon, aza ti vəl tokon səɓ. ¹⁶Gara menekin, Dabawəzləv mata ɗiya tokon toku acin, sembe tik day, a sligi a ma ngav ngav, Adamu mata ɗiyu ɗakun. A tala kən ma ngav ngav, hidi ma takan mata ɗiyu toku, ndirigi kərap ti jani kita na məc. Ama menekin, Dabawəzləv ta nja ka vəleten a ndirigi ti day. Ko ndirigi ti ɗiyi ma ngav ngav pe kahay kahay, menekin Dabawəzləv a va ka bəreten ngaz a kən titoku ka wəla, aza a va ka ɓaseten kita baba kun. ¹⁷Hayin duze, a tala hidi ma takan mata ɗiya ma ngav aɗa ndirigi mátá nja ka məcigi. Ama a tala hidi ma takan maparam acin, Yesu Kiristu, ndirigi ti jani micin. Ndiri mangar Dabawəzləv a vəleten menekin tik zlan a dawən, aza a ca ta ka ndiri ma kap ta gibe tik, a va ka jani micin mangar a way kun áka Yesu toku za, aza a va ka mari lay. 5:17 ka mar lay: Mat 19:28; 1Ko 6:2-3; 2Ti 2:12; Kzl 20:4, 6

¹⁸Tá nja cah acin, a tala ma ngav ngav hidi ma takan toku mata ɗiyu, Dabawəzləv ti ɓaseten kita a ndiri kərap ka məc. Aza wa sin ɗere, a tala menekin, Yesu Kiristu mata ɗiyu, Dabawəzləv a va ka bit ndirigi kərap ka kita ta talan tan za, aza ka vəleten micin. ¹⁹A tala Adamu ma salar ka yək ma Dabawəzləv toku, ndirigi pe ti njigi ka ndiri ma nja ka ɗiya ma ngav ngav. Aza ɗere, a tala Yesu ma zlimi ma Dabawəzləv, ndiri pe a va ka njigi ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv.

²⁰Min ti sən tokon, á zal ma ngav ngav Adamu mata ɗiyu, Dabawəzləv ti vəlen mazuko tik a Moyiz a zləra. Ti vəlen a zləra, ma ngav ngav ka jan ka fəfəl ka va gibik gibik. Ama ta ceɗ hini, ma ngav ngav a fəfəl ka va gibik gibik wər, menekin, Dabawəzləv ta nja ka vəleten a ndirigi, a fəfəl ɗere day za ka ma ngav ngav. 5:20 4:15²¹Ma ngav ngav, sembe tik ɗaha ka pəm ndirigi za. Ama sembe menekin Dabawəzləv day, a sligi a sembe ma ngav ngav kun. Menekin Dabawəzləv a nja ka ca tokon ka hidi ma kap ta gibe tik, ngam mini ka jan tokon micin mangar a way kun áka Maday tokon Yesu Kiristu za. 5:21 6:23

Min tokon wa nja ndiri ma məc məc a gibe ma ngav ngav

¹Yo tátoku mata nja wa nja ngatoku acin, hidi a va ka ngar: «Səwan hidi ka ɗiyay tokon *ma ngav ngav tokon, kama menekin Dabawəzləv ka fəfəl a tala tokon day za acin vu?» 6:1 3:5-8, 31; 5:20²Kay awu, wa sin kun. Tá nja cah min tokon wa nja ndiri ma məc məc a gibe ma ngav ngav. Yo aza acin hidi ka ɗiyay ma ngav ngav tokon a nja siki? 6:2 6:6; 7:4³Min tokon ti sənu zaba, min tokon kərap ma jan *batisma, hidi ti lap tokon tete Yesu *Kiristu ɗakun vu? Batisma toku a nja na ngar, hidi ti məc tokon tete Yesu. 6:3 Gal 3:27; Kol 2:12; Tit 3:5; 1Pi 3:21; Mat 28:19⁴Mandala ndiri ta ɗiya tokon *batisma, ti məɗ tokon kaɗ ba tete sin. Ama Vay tokon Dabawəzləv ti mbəla Kiristu a civi za. A sembe tik má day za ka kən kərap ti vəlen yəwən micin. Min tokon mata lap a sin a liɓ məc tik toku acin, ngam mini ka jan tokon yəwən micin ɗere ka nja tokon yəwən nja acin. 6:4 2Ko 5:14-15, 17; Gal 6:15; Kol 3:1-5, 10

⁵Tá nja cah acin, min tokon ti lap tete sin a liɓ məc. Mata nja wa nja ngatoku, hidi a va ka mbəla tokon a civi za wa nja sin ɗere. 6:5 Fil 3:10-11⁶Min ti sən tokon, mata va ka kpawi Yesu ka pay ma zlamba zlambay ka məc, wa nja ti kpawi min tokon a nin ɗere. Dabawəzləv ti ɗiyu wa nja ngatoku ka lekw nja tokon ta kamatakan za, aza acin ma ngav ngav ka mar tokon baba kun. 6:6 Gal 5:24⁷Ngam hidi ti məc, ma ngav ngav a maru baba kun.

⁸Yo Kiristu mata va ka məc, min tokon ti məc tete sin takanna. A tala ngatoku, hidi ti sən tokon, hidi a va ka nja tokon a vere tete sin ɗere. ^9-10Hidi ti sən tokon, Kiristu ti məc cəɓ takan á gindik. Ti mbəla a civi za, aza sembe məc ɗaha baba a tala tik kun. Áka məc tik toku, ti bəren ngaz a kən ma ngav ngavigi ka wəla ba. Micin ta maru acin, a mar ka na Dabawəzləv. 6:9-10 Kmy 2:27; Hib 9:25-28; 1Pi 3:18¹¹Na tokon ɗere wa sin. Mi saf talan tokon wa nja ndiri ma məc məc a gibe ma ngav ngav, aza ma ngav ngav a va ka ɗiya tokon ko mi ɗakun. Gara micin min tokon ta maru a tala lap tokon tete Yesu Kiristu, mi mar tokon ka na Dabawəzləv. 6:11 Gal 2:19; 1Pi 2:24

¹²Mata nja wa nja ngatoku, hi njá ka may ma ngav ngav ka nja hini a talan baba kun. Viren kəsəm hini ma va ka wəra, hi njá ka hənu kun, sin ka bebeɗ hini a mendireɗ kən ta tala lay ma ngav ngav kun. ¹³Hi njá ka vəl talan hini ka ɗiya ma ngav ngav kun, aza hi njá ka keren katəf ka mar hini kun ɗere. Səwan hi vəl talan hini a Dabawəzləv azal ɓa wa nja ndiri ma mbəlahigi a civi za. Hi vəl talan hini kərap a liɓ zləra Dabawəzləv, Dabawəzləv ka zleɓ hini ka ɗiya kən sin ta mayu. 6:13 12:1¹⁴Tá nja cah acin ma ngav ngav á mar hini baba kun, ngam *mazuko Moyiz a mar hini ɗakun. Sey menekin Dabawəzləv aɗa mar hini á gindik. 6:14 5:2; Gal 5:18; 1Za 3:6

Ndiri ma ɗiyi kəzəɗ Dabawəzləv

¹⁵Yo, mata nja wa nja ngatoku, hidi maparam a va ka ɓənu ka ngar: «*Mazuko Moyiz á mar ka baba kun, menekin Dabawəzləv aɗa ma mar ka. Sey kata ka ɗiyay *ma ngav ngav ɗa acin.» Kay awu, wa sin kun. 6:15 6:1¹⁶Hin ti sənu, hidi tane ida hidi, ti vəl talan tik a njijik, njijik toku á maru ɗakun vu? Aza wa sin ɗere na *ma ngav ngav. Hin ti vəl talan hini a zləra tik, ma ngav ngav toku á mar hini. Aza zaya zaya ma ngav ngav toku a va ka pəm hini za. Ama hin ti vəl talan hini ka ɗiya kən, Dabawəzləv mata ngar, Dabawəzləv á va ka mar hini, aza a va ka ɗiya hini ka ndiri ma kap ta gibe tik. 6:16 Zan 8:34; 2Pi 2:19

¹⁷Yo hidi ta fol tokon Dabawəzləv acin. Kamatakan, hin balam kən ma ngav ngav. Ama tá nja cah hin ti yək labar ma ɗaf tokon katəf Dabawəzləv, ndirigi mata ceɗ hini, aza hine səbu a nəv menekin. 6:17 Zan 8:32¹⁸Dabawəzləv ti bit hini ka ma ngav ngav zaba. Aza hin ti vəl talan hini a zləra tik wa nja balam, hini ka ɗiya kən wa nja sin ta may. 6:18 1Pi 2:24

¹⁹Kata mata sla hini a balam toku, ka zleɓ hini, hini ka zlimi ninek ninek. Ngam sembe hini gəc a wilin. Kamatakan hin ti vəl talan hini kərap ka ɗiya kən weli. Wa toku hin ti ɗiya kən pana pana mangar Dabawəzləv a may kun. Yo tá nja cah hi vəl talan hini kərap ka ɗiya kən, Dabawəzləv ta may. Wa toku hi va ka nja ka ndiri Dabawəzləv acin.

²⁰Kamatakan, hin mata nja ka balam ma ngav ngav toku, menekin Dabawəzləv a tak hini kaɗ kese kun. ²¹Mandala hin ta ɗiya kən ma ngav ngav toku, hi jan mi a nin mi? Tá nja cah weli a həl hini a tala kən titoku, ngam kən titoku a va ka da məc a talan hini. 6:21 7:5; 8:6, 13; Zak 1:14-15²²Ama tá nja cah hin ti bit ka ma ngav ngav toku zaba. Hin ti mbaɗ ka ma həl kəzəɗ Dabawəzləv, aza hin ndiri Dabawəzləv acin. Ka way way tik, hi va ka jan micin manja way. ²³Ta ceɗ hini, mazlən hidi ma nja ka ɗiya ma ngav ngav aɗa məc. Ama na hidi ma njigi á lap a Maday tokon Yesu Kiristu, mazlən tik aɗa micin manja way. Ko a təɗ gəga ka jan tik kun, Dabawəzləv a va ka vəlen səɓ a nəv menekin. 6:23 5:21

Mazuko Moyiz á mar tokon baba kun

¹Galamayigi ta ləwa hini, a hini ma sən mazuko tokon za. Yo, hin ti sənu, mazuko ka mar hidi wər, sey hidi tik a vere. ²A picah, wərti ida zelen, aza zelen a məc kese kun, mazuko a nja ka taku kaɗ ka nja manja wanigi a wapah maparam. Ama zelen ti məc wər, a va ka va tik a zəɗ wapah maparam, mazuko a taku kaɗ baba kun. 7:2 1Ko 7:39³Gara wərti ma ker zelen kaɗ ka va a zəɗ wapah maparam, aza zelen a wilin a vere, wərti tik a ɗiya kən ma ngav ngav. Ama zelen ti məc wər, katəf ɗaha sin ka va tik a zəɗ wapah maparam, mazuko a taku kaɗ baba kun, aza a ɗiya ma ngav ngav kun ɗere.

⁴Yo aza acin wa sin ɗere na min tokon galamayigi. Min tokon ti məc tete *Kiristu á lap, aza *mazuko Dabawəzləv mata vəlen a Moyiz a zləra á mar tokon baba kun. Tá nja cah Kiristu, Dabawəzləv mata mbəla a civi za, á mar tokon acin, ngam min tokon ka nja nja menekin ma va ka guɗum nəv Dabawəzləv. 7:4 6:4; Gal 2:19

⁵Kamatakan hidi a nja ka ɗiya tokon kən, nəv tokon mata may. Mandala tik mendireɗ tane nəv tokon ti bebeɗ tokon ka ɗiya *ma ngav ngav. Mazuko Moyiz mata tak ɗiya ma ngav ngav za, mendireɗ ti fəfəl day za, aza ti bebeɗ tokon day za ka ɗiya ma ngav ngav a nimin. Wa toku ti tep tokon ka məc. 7:5 6:21⁶Ama Dabawəzləv ti bit tokon ka mazuko toku zaba, tá nja cah hidi ti nja wa nja ma məc məc a gibe mazuko toku. Hidi a ɗiya tokon kəzəɗ Dabawəzləv áka yəwən katəf, Miɗ tik ta nja ka ceɗ tokon. Miɗ tik toku a nja ka zleɓ tokon. Mazuko Moyiz á mar tokon ka ɗiya kəzəɗ tik wa nja ta kamatakan baba kun. 7:6 6:7; 8:2-4; 2Ko 3:6

Labar a tala mazuko Moyiz ɓaw a tala kən ma ngav ngav

⁷Yo tátoku, mata nja wa nja ngatoku acin, *mazuko, Dabawəzləv mata vəlen a *Moyiz wər, kən *ma ngav ngav vu? Kay awu, wa sin kun. Dabawəzləv ti vəl mazuko toku ka sən kpal menekin ege ma ngav ngav za. Hi ləma, mazuko Moyiz ti ngar, ka ɗiya mendireɗ ka kən hidi ɗakun. Ta nja takana a ngar wa sin kun wər, ta va ka sənu səka, ɗiya mendireɗ, kən ma ngav ngav ata ɗakun. 7:7 4:157:7 Deu 5:21; Gen 2:16-17; 3:6⁸Ama kata mata sənu za, mendireɗ wər kən ma ngav ngav, njoɗ ma ngav ngav ti tar ka ɗiya kəzəɗ tik a tala ɗa, mendireɗ kən pana pana ti tar ka bebeɗ ka acin. Ta nja takana cah mazuko ɗa ɗakun wər, macah ma ngav ngav a va ka həlen kən a hidi ko kedirek kun. 7:8 1Ko 15:56⁹Kamatakan mandala ta sən mazuko Moyiz kese kun, kən ma pələk talan ɗa ɗa ɗakun, ta cuko kata a vere. Ama kata mata sən mazuko za, ma ngav ngav ti tar ka mar ka, 7:9 5:13¹⁰aza ti ngav nja ɗa, kata wa nja hidi ma məc məc acin. Wa toku mazuko, Dabawəzləv mata vəlen a Moyiz, ndirigi ka bitigi a sin, ti pəm ka zaba. 7:10 Lev 18:5¹¹A tala mi, kata mata zlimi labar a tala mazuko Moyiz toku za, ma ngav ngav tar ka ɗiya kəzəɗ tik acin a tala ɗa. Ti bebeɗ ka kata ka ɗiya kən, mazuko toku mata taku kaɗ, aza ka dawən tik ti pəm ka bisl zaba a mazuko toku. 7:11 Gen 3:13

¹²Tá nja cah acin, mazuko Moyiz a yaha á zləra Dabawəzləv za. Labar ta liɓ mazuko kərap, Dabawəzləv á ceɗu. Labar tik kap duze aza a ɗaf katəf menekin. 7:12 1Ti 1:8¹³Yo mata nja wa nja ngatoku, mazuko mangar kən menekin toku aɗa ma həl ka acin kata ka məc vu? Kay awu, wa sin kun. Ma ngav ngav azal ɓa aɗa ma pəm ka za. Ma ngav ngav toku ti ɓaw mazuko, mangar kən menekin, ti zlambaɗu ka kən ma tireh ma pəm ka za. Wa toku tireh ma ngav ngav ti fara a gbəmgbalay. Aza min ti sən tireh ma ngav ngav maday kazaway, ngam ti ɓaw mazuko menekin ka pəm tokon a sin.

¹⁴Hidi ti sən tokon, mazuko Moyiz a yaha á zləra Dabawəzləv za. Ama na ɗa, kata hidi memilin manja sembe á nəv za ka səba tik. Ma ngav ngav ti mar ka zaba, kata wa nja balam ma ber ber. 7:14 Dir 51:7¹⁵Kən ta nja ka ɗiyu, ta sənay ka ɗakun, ngam kən, ta nja ka may ka ɗiya, ta ɗiyu ɗakun, aza kən mangar ta may ka ɗiya ɗakun, sin aɗa ta nja ka ɗiyu. 7:15 Gal 5:17¹⁶Gara mazuko a may hidi ka ɗiya ma ngav ngav kun. Aza kati ɗiya ma ngav ngav, mangar katá may kun wər, kati sənu acin, mazuko a ɗiya kula kən, ngam áka sin za, kati sənu kati ɗiya ma ngav ngav. ¹⁷Yo ma ngav ngav ta nja ka ɗiyu toku, kata a zləra ɗa á ɗiyu ɗakun, ma ngav ngav ta nəv ɗa á nja ka bebeɗ ka ka ɗiya tik. ¹⁸Kati sənu, ɗiya menekin ɗaha a nəv tokon hidi memilin kun, ngam ko kati may ka ɗiya menekin kwet wər, ta təɗ gəga kun. 7:18 Gen 8:21; Fil 2:13¹⁹Menekin, kata mata may ka ɗiya, ta ɗiyu ɗakun. Ta nja ka ɗiya ma ngav ngav azal ɓa mangar ta may ka ɗiya ɗakun. ²⁰Yo tá nja cah acin ta ɗiya kən mangar ta may ka ɗiya ɗakun toku, a nja na ngar, kata a zləra ɗa á ɗiyu ɗakun, ma ngav ngav ta nəv ɗa á nja ka bebeɗ ka ka ɗiya tik.

²¹Yo tátoku min tokon ti sən pala madaba ma tik acin. Gara na ɗa wər, kati may kwet ka ɗiya menekin. Ama ta nja ka ɗiya ma ngav ngav azal ɓa. ²²Aza kata a talan ɗa, kati may kwet ka səba mazuko, Dabawəzləv mata vəlen a Moyiz, ²³ama á nəv ɗa za, kən ma nja ka tak ka kaɗ ɗaha, kata ka nja manja ɗiya kən ta mayu. Kən ta nəv ɗa toku a nja ka bebeɗ ka, kata ka ɗiya ma ngav ngav, aza kata ka nja ka balam kən ma ngav ngav. 7:23 Gal 5:17; Zak 4:1; 1Pi 2:11^24-25Tátoku acin kata a talan ɗa, ta nja ka may ka ɗiya kən, mazuko, Dabawəzləv mata may. Ama gara nəv ɗa wər, a nja ka ɗiya kən, ma ngav ngav mata may. Kay tá nja cah nja ɗa saha saha. Tátoku, nayi ma va ka ngazla ka a liɓ ma ngav ngav toku za yi? Aza nayi ma va ka moha ka a liɓ zləra məc za yi? Kay ta fol Dabawəzləv a nəv ɗa kərap, ngam sin ti ngazla ka ane za. Ti ngazla ka áka Maday tokon Yesu *Kiristu za. 7:24-25 1Ko 15:57

Miɗ Dabawəzləv a mar tokon acin

¹Tá nja cah ndiri ma nja ka njigi tete Yesu Kiristu á lap, Dabawəzləv a va ka ɓaseten kita ka lekw micin tan baba kun. 8:1 1:18; 5:1²Kən *ma ngav ngav ma nja ka tep hidi ka məc a təɗ gəga ka ɗaf sembe tik baba a tala tokon kun, ngam *Miɗ Dabawəzləv ti bit tokon a liɓ zləra tik zaba. Miɗ Dabawəzləv toku a nja ka vəl tokon micin a min tokon ma nja á lap a Yesu Kiristu. 8:2 3:27; 7:7-11³Gara *mazuko Moyiz wər a təɗ gəga ka ɓaw sembe *ma ngav ngav ta tala tokon kaɗ kun. A tala mi, min tokon hidi memilin, sembe ta nəv tokon za gəc ka ɗiya kən, mazuko toku ta ngar. Aza kən mangar mazuko toku a təɗ gəga ka ɗiya tik kun, Dabawəzləv wər, ti ɗiyu. Dabawəzləv ti zləna Kərti tik ma sliw takan ka yaha a talalay ka nja wa nja min tokon hidi memilin ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav. Ti ya ka məc ka bəren ngaz a ma ngav ngav ka wəla. Áka məc tik toku, Dabawəzləv a ɗaf tokon ti ɓas kita na ma ngav ngav tokon zaba a talan tik. 8:3 Gal 4:4; Fil 2:7-8; 2Ko 5:21⁴Dabawəzləv ti ɗiyu wa toku, min tokon ka təɗ gəga acin ka ɗiya kən wa nja mazuko Moyiz ta ngar. Ngam ma ngav ngav ta nəv tokon a mar tokon baba kun, Miɗ Dabawəzləv á mar tokon acin. 8:4 6:22; 7:4; 13:10; Gal 5:16, 25

⁵Hidi ma nja ka ɗiya kən wa nja nəv tik ta may, ɓən tik ka kən ta nəv tik toku tutu. Hidi ma nja ka ɗiya kən wa nja Miɗ Dabawəzləv ta may, ɓən tik kərap a tala kən, Miɗ Dabawəzləv ta may. ⁶Hidi ma nja ka ɓən kepic kepic a tala kən, nəv tik ta nja ka may ka ɗiya, a bebeɗ məc a tala tik. Ama gara hidi ma nja ka ɓən a tala kən, Miɗ Dabawəzləv ta nja ka may, Dabawəzləv a va ka vəlen micin ɓaw nja menekin. 8:6 6:21; Gal 6:8⁷Hi ləma ndiri ma nja ka zlayi talan ka ɗiya kən wa nja nəv tan ta may, sinigi calambəlay Dabawəzləv. Sese ndiri maɗa ngatoku a ɗiyi kən wa nja mazuko Dabawəzləv ta may kun. Aza ko ti may ta ka ɗiya, a təɗigi gəga ka ɗiya tik kun. ⁸Ndiri ma nja ka ɗiyi kən, nəv tan ta may tutu, a va ka ngəmi talan tete Dabawəzləv kun.

⁹Ama na hini, hine ɗiya kən, nəv hini ta mayu ɗakun. Hi nja ka ɗiya kən, Miɗ Dabawəzləv ta may, ngam Miɗ Dabawəzləv a kəsəm hini. Gara hidi mangar a jan Miɗ Dabawəzləv, *Kiristu ta nja ka vəlen kun, Kiristu á maru ɗakun. 8:9 1Ko 3:16¹⁰Kiristu ane nəv hini wər, Miɗ Dabawəzləv á vəl hini micin, ngam Dabawəzləv ti ɗiya hini ka ndiri ma kap ta gibe tik. Ko hi va ka məc a tala ma ngav ngav, micin hini ɗaha səɓ. 8:10 Gal 2:20; 1Za 3:24¹¹Miɗ Dabawəzləv ma mbəla Kiristu a civi za ɗaha a nəv hini duze duze wər, hi va ka sənay kən hini, Dabawəzləv a va ka mbəla hini a civi za ɗere. A va ka mbəla hini za a sembe Miɗ tik ta kəsəm hini toku. 8:11 2Ko 4:14

¹²Galamayigi, tá nja cah acin kən, nəv tokon ta may, hidi ta njá ka ɗiya tokon baba kun. Səwan hidi ta ɗiya tokon kən, Miɗ Dabawəzləv ta may. 8:12 6:18¹³Hin ti ɗiya kən, wa nja nəv hini ta may wər, hi va ka məc. Ama hin ti keren katəf a Miɗ Dabawəzləv ka bəreten ngaz a ma ngav ngav ta nəv hini ka wəla, hi va ka nja a vere manja məc. 8:13 Gal 6:8; Efe 4:22-24¹⁴Ndiri kərap ma səbi katəf, Miɗ Dabawəzləv ta nja ka ɗafeten, ndiri toku wəri Dabawəzləv. 8:14 1Za 2:29–3:1¹⁵Miɗ Dabawəzləv, min tokon mata janu, a ca ndirigi ka balam min tokon ka pərət baba kun. A nja ka ɗiya tokon ɓa ka wəri Dabawəzləv tida tik. A nja ka zlər tokon katəf ko nayi ka ngaren a Dabawəzləv: «Vay.» 8:15 Mak 14:36; Gal 4:5-7¹⁶Aza ɗere Miɗ Dabawəzləv toku a ceɗ tokon kpay kpay kaɗ á nəv za, min tokon wəri Dabawəzləv. ¹⁷Mata nja, min tokon wəri Dabawəzləv toku, hidi a va ka jan tokon kən kərap mata ngar a va ka vəleten a wəri tik. Kən tik hidi a va ka jan tokon tete Kiristu á lap. Wa nja hidi ta nja ka sa tokon beni tete sin á lap toku, hidi a va ka wak miseh maday tik tete sin á lap ɗere. 8:17 5:12; Gal 4:7; Fil 3:10-11

Labar a tala miseh maday, Dabawəzləv ta va ka fi tokon

¹⁸Hidi ti sənu, miseh maday, Dabawəzləv ta va ka fi tokon, ninek kazaway. Beni hidi ta sa tokon ma səɓ səɓ cah, kən kahay, ngam a sligi a miseh maday toku kun. 8:18 2Ko 4:17¹⁹Aza kən kərap ta talalay, Dabawəzləv mata tətaru, a naɓərigi ka ləma wəri Dabawəzləv a miseh maday toku. 8:19 Kol 3:4; 1Za 3:2²⁰Hi ləma, kən ma tətar kərap ti mbaɗigi ka kən ma nja ka lekw. Mata mbaɗigi ka kən ma nja ka lekw toku, sinigi á may ta ɗakun. Dabawəzləv ti pəɗ zləra tik ka kəni toku za. Ama kəni toku ti sən ta, pic takan, Dabawəzləv a va ka bit ta za, talan tan genna ka pic tik acin. 8:20 Gen 3:17-19²¹Duze, Dabawəzləv a va ka bit kəni toku za ka njigi manja lekw, aza ka njigi ka balam məc baba kun. Miseh maday, Dabawəzləv ta va ka fiyeten a wəri tik, a va ka wak ta tete sinigi. Aza kən ma va ka həleten ɗa baba kun. ²²Hidi ti sən tokon, tá nja səɓ cah kən ta talalay pana pana kərap a kemehigi wa nja wərti ta nja ka kemeh a demegiɗ ka mbu. ²³Aza kən mata tətaru a talalay á kemehigi á gindik kun, min tokon ɗere. Dabawəzləv ti vəl tokon Miɗ tik ma nja ka ɗaf tokon, kən maparam maday ɗaha, Dabawəzləv a wilin ka vəl tokon. Ama tá nja cah min tokon a wilin a pu tokon kwet, wa nja hidi ta va ka nja tokon ka wəri Dabawəzləv tida tik, aza wa nja ta va ka bit kəsəm tokon ka məc za. 8:23 2Ko 5:2-5²⁴Min tokon ti sənu, Dabawəzləv ti bit tokon zaba, aza mine ca talan tokon a nin. Ama hidi a ləma kese a həra tokon kun, mine pu tokon səɓ, mini ka jan tokon ka ləma pic takan. Yo a picah, hidi ti ləma tokon zaba wər, hidi a va ka pu mi baba mi? 8:24 2Ko 5:7; Hib 11:1²⁵Gara kən mangar hidi a ləma tokon a həra tokon kun, sin aɗa hidi ta nja ka gar kaɗ ka pu tik. 8:25 2Ko 4:18

²⁶*Miɗ Dabawəzləv a nja ka zleɓ tokon, ngam sembe tokon gəc. Hidi a sən tokon ka dəkəɓ Dabawəzləv a katəf tik kun. A tala ngatoku Miɗ Dabawəzləv a talan tik a nja ka dəkəɓ Dabawəzləv meze na tokon. Na tik, a nja ka vəl nəv tik kərap ka dəkəɓ Dabawəzləv, aza dəkəɓ tik day ka ləwa ta pakam. ²⁷Dabawəzləv a nja ka sənu ɗere, kən, Miɗ tik ta nja ka may ka dəkəɓu, ngam ti sən nəv ndirigi. Miɗ tik a nja ka dəkəɓ Dabawəzləv na ndiri tik wa nja Dabawəzləv ta may. 8:27 Dir 139:1

²⁸Hidi ti sən tokon, ndiri ma nja ka mayi Dabawəzləv, kən ma va ka təɗ a tala tan kərap, a va ka zleɓeten ka katəf Dabawəzləv. A va ka zleɓeten a ndirigi, Dabawəzləv mata wəla ta wa nja mata ɓənu. 8:28 Job 2:10; Efe 1:11²⁹Hi ləma ndirigi, Dabawəzləv mata mbat ta a məndan cekw, ti mbat ta ka mbaɗigi wa nja zlim Kərti tik. Ti may, Kərti tik ka nja ka meze maday a daba geleminigi pe. 8:29 Kol 1:18; Hib 1:6³⁰Ndiri Dabawəzləv mata mbat ta kamatakan toku, ti wəla ta kərap acin, aza ti ɗiya ta ka ndiri ma kap ta gibe tik. Aza ti fiyeten miseh maday tik ɗere. 8:30 1:7; 5:2; 2Te 2:13-14

Kən ma va ka tak Dabawəzləv kaɗ ka nja manja may tokon ɗa ɗakun

³¹Yo tátoku mata nja wa nja ngatoku acin, hidi ka ngar tokon kemi? Hidi ti sən tokon ninek ninek, Dabawəzləv a pu tokon wər, ko ndiri maparam a ɗiya tokon tireh, kən ma va ka həl tokon ɗa ɗakun. 8:31 Esa 50:8-98:31 Dir 118:6³²Dabawəzləv ti ɓaw zlim Kərti tik, ti zlənaha. A ɗeru kaɗ ka na tik á gindik kun. Ti zləna ka məc a tala tokon kərap. Ti ɓaw Kərti tik, ti vəl tokon. Yo a bilike kən maparamigi azal vu? 8:32 5:8; Zan 3:16

³³Min tokon ndiri Dabawəzləv mata mbat ta. Hidi ma va ka təɗ gəga ka fi tokon ka kita a gibe Dabawəzləv ɗa ɗakun, ngam Dabawəzləv a talan tik á ca tokon ka ndiri ma kap ta gibe tik. ³⁴Aza hidi ma va ka təɗ gəga ka ɓas tokon kita a gibe Dabawəzləv ɗa ɗakun ɗere. Yesu *Kiristu a talan tik ti məc a tala tokon, aza kən maday za ɗere, ti mbəla a civi za. Ta nəp cah ma nja nja á zləra zəm Dabawəzləv za, aza a dəkəɓ Dabawəzləv a tala min tokon. 8:34 4:25; Kmy 2:33; Hib 7:25; 1Za 2:1

³⁵Tá nja cah acin wa nja Kiristu ta may tokon toku, kən mi ma va ka təɗ gəga ka kpal tokon tete sin za mi? Kən ma va ka kpal tokon tete sin za acin beni vu? Kən ma nja ka kpas talan tokon vu? Tireh, ndirigi ta nja ka ɗiya tokon vu? Metis vu? Motokon vu? Kən ma va ka jan tokon mevilizim vu? Akun məc acin vu? Min ti sən tokon, ko kəni toku kərap a tala tokon, a təɗigi gəga ka tak Kiristu kaɗ, ka nja manja may tokon kun. 8:35 2Ko 5:14³⁶Gara kəni toku wər, ɗaha a tala tokon wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv. Ti lalaɓ ta:

«A tala min ta nja ka səba katəf ku, Dabawəzləv,

kepic kepic məc a nja ka təɗ kini.

A gibe ndirigi, min wa nja kən soson,

ndirigi ta nja ka fat ta za.»

8:36 Dir 44:23; 2Ko 4:11³⁷Yo ko mata nja wa nja ngatoku, kəni toku a təɗigi gəga ka kpal tokon za tete Dabawəzləv kun. Dabawəzləv ma nja ka may tokon a va ka vəl tokon sembe azal ɓa ka bəreten ngaz a kəni toku ka wəla, mini ka nja tokon ka wapah ma zlər zlər. 8:37 1Za 5:4-5³⁸Wa nja Dabawəzləv ta may tokon toku, kati sənay kən ɗa, ko kən mi ma va ka kpal tokon a sin za acin ɗa ɗakun. Ko məc, ko nja tokon ta tala hayək a wacah, ko *mazlən Dabawəzləv gi, ko masərəfigi, ko kənigi ma səɓ səɓ cah, ko kənigi ma va ka ɗiya á pat, ko ndiri madədayigi, 8:38 Efe 1:21; 1Ko 3:22; 15:24; 1Pi 3:22³⁹ko kən tane wəzləv, ko kən tane wili kuhu, aza ko kənigi Dabawəzləv mata tətaru kərap a təɗ gəga ka kpal tokon za tete Dabawəzləv kun. A tala mi, Dabawəzləv a may tokon ko a pu. Áka Maday tokon Yesu Kiristu za, ti ɗaf tokon wa nja ta may tokon. 8:39 5:5; Zan 3:16; 2Ko 13:13; Efe 1:4; 2:4; 1Te 1:4; 2Te 2:16

Dabawəzləv a nja ka mbat hidi wa nja nəv tik ta may

¹Labar, ta va ka ceɗ hini toku ma ma duze a tala səban ɗa *ndiri Isirayilagi. Ta mban ma ɗakun, ngam *Kiristu á mar ka. Aza kata talan ɗa, nja *Miɗ Dabawəzləv a kəsəm, kati sənu, labar, ta va ka ceɗ hini toku, ta mban ma ɗakun. ²Nəv ɗa a kuɗay ka ninékun, aza a tərgəɗ ka kepic kepic, 9:2 Exo 32:32³a tala səban ɗa, ndiri Isirayilagi. Ta nja takana, Dabawəzləv a va ka zla ka wəla wər, ta may ácah, sin ka bit səban ɗagi za, ka pisek kata a talan ɗa, aza ka kpal ka a jakwar *Kiristu za. ⁴Hi ləma, səban ɗa titoku ndiri Isirayilagi. Dabawəzləv ti mbat ta kamatakan ka njigi ka wəri tida tik, aza ti fiyeten miseh maday tik. Ti *zla wəla həza kaɗ ka lap tete sinigi cəɓ pe. Aza ti vəleten *mazuko tik a zləra. Ti ceɗeten wa nja ta va ka voh ta. Aza ti ngareten: «Ta va ka vəl hini kən pana pana kata mata cu kaɗ.» 9:4 wəri tik: Exo 4:22; Osé 11:1; miseh maday: Exo 16:10; 24:16-17; 40:34-35; zla wəla həza: Gen 17:7; Exo 24:7-8; mazuko tik: Exo 20-24; a va ka vəl kən: 3:2, 4; 4:13, 17; Gal 3:6, 14⁵Səban ɗa titoku, *Abəraham, *Izak aza *Zakob aɗa dehen tan. Aza Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday, ma mbaɗ ka hidi memilin, a mbu ka sesin tan ɗere. A tala kən titoku kərap, hidi ta fol tokon Kiristu, sin Dabawəzləv ma mar kən kərap. Hidi ta folu ko a pu. *Amen. 9:5 15:8; Exo 3:6, 15; Kiristu: Mat 1:1; Rom 1:3-4

⁶Yo, tá nja cah acin, kən Dabawəzləv mata ngar ka ɗiyaten cah, a va ka ɗiyaten kun vu? A va ka ɗiyu. Ama a daba ndiri Isirayilagi, sinigi kərap aɗa ndiri Dabawəzləv kun. 9:6 3:3-4; 2:28-29⁷Hidi ti sən tokon, wəri Abərahamigi, Dabawəzləv ti mbat ta tem kun. Ti ngaren a Abəraham kamatakan: «Wəri, kata mata ngar ka vəloh, a va ka njigi ka sese kərti ku *Izak.» 9:7 Gen 21:12; Mat 3:9⁸Dabawəzləv mata ngar wa nja ngatoku, a nja na ngar wəri, Abəraham mata janu, maparamigi wəri Dabawəzləv kun. Sey wəri mata ngar ka vəlen áka Izak za aɗa diri wəri tik á gindik. 9:8 Gal 3:7; 4:23⁹Ngam Dabawəzləv ti ngaren a Abəraham a va ka vəlen Izak toku. Ti ngaren: «Pic cəɓa ɗa ta va ka cəɓaha, ta va ka jan wərti ku *Sara a kərti a dawən. A va ka mbu kərtapa ta.» 9:9 Gen 18:10, 14

¹⁰Na *Rebeka ɗere baba wa sin, Dabawəzləv a mbat sey kərti tik ma takan á gindik. Rebeka toku, wərti doku tokon Izak. A ɗa liɓ meheli. 9:10 Gen 25:21-23; Rom 11:6^11-12Dabawəzləv ti ngaren: «Tizi na ku, ma va ka ləma həra pic pəpəla, a va ka nja ka ma gəc gəc ka ma səray tik ta.» Dabawəzləv mata ngar wa nja ngatoku, a ngar a ɓən tik. Ta ngar wa toku, wəri toku a mbuwigi kese a liɓ kaɗ kun. Aza kəzəɗ menekin ta va ka ɗiya ta, ko kəzəɗ ma ngav ngav, hidi ma sən tik kese ɗa ɗakun. Dabawəzləv ti ɗiyu wa nja ngatoku, ndirigi ka sən ta, sin a nja ka ɗiya kən, nəv tik ta may. Dabawəzləv ta nja ka mbat hidi, a mbatu na kəzəɗ, hidi tik ta nja ka ɗiyu ɗakun, a nja ka mbatu na ɓən tik səɓ. ¹³Ane liɓ deftere Dabawəzləv ka lay maparam ti lalaɓ ta a nimin, Dabawəzləv ti mbat meze mekedirek a daba wəri toku, ti ngar: «Kati mbat *Zakob, aza kati feh *Ezaw!» 9:13 Mal 1:2-3

¹⁴Yo tátoku acin, Dabawəzləv mata ɗiya kən wa nja ngatoku, a zləra hini a ɗiya kən a katəf tik kun vu? Ama ta ceɗ hini, ti ɗiya kən a katəf tik. 9:14 3:5; Deu 32:4¹⁵Kamatakan Dabawəzləv tik ti ngaren a *Moyiz: «Ta nja ka ɗiyen menekin a hidi wa nja nəv ɗa ta may, aza ta nja ka saf saha hidi wa nja nəv ɗa ta may.» 9:15 Exo 33:19; Mat 20:1-15¹⁶Yo, mata nja wa nja ngatoku acin, Dabawəzləv ta nja ka mbat hidi, a nja ka mbatu wa nja hidi tik ta mayu ɗakun, aza wa nja ta ɓərəs a sembe tik kərap ka ɗiya kəzəɗ kun ɗere. A nja ka mbatu səɓ, wa nja nəv tik ta may ka saf saha tik. 9:16 Efe 2:8¹⁷Ko a tala bay *Firaw tane *Ezip ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv, Dabawəzləv ti ngaren: «Kati mbatoh ka teɗoh ka hidi maday, ndirigi ka səni miseh maday ɗa áka hoh za, aza zlim ɗa ka gi gbam talalay kərap.» 9:17 Exo 9:16¹⁸A tala ngatoku, hidi ti sən tokon acin, Dabawəzləv a nja ka saf saha hidi, wa nja sin ta may, aza a nja ka suk ndukun talan ndiri həndan kaɗ, wa nja sin ta may ɗere. 9:18 Exo 4:21; 7:3; 9:12; 14:4; 1Pi 2:8

Dabawəzləv a nja ka bas nəv a ndiri maparam, aza a nja ka saf saha ndiri maparam

¹⁹Hidi maparam a va ka ngar acin: «Dabawəzləv á mar tokon, sin a nja ka ɗiya kən wa nja nəv tik ta may a tala tokon, yo a nja ka mgbet hidi acin baba kemi? Ngam hidi ti sən tokon, hidi ma va ka təɗ gəga, ka tak tik kaɗ ka nja manja ɗiya kən, nəv tik ta may, ɗa ɗakun.» ²⁰Hoh hidi ma ngar wa nja ngatoku, hoh nayi acin yi ka ngaren a Dabawəzləv wa nja ngatoku? A picah siwili ma ndən ndən a nja ka zlər ma kaɗ ka ləwa ka ngaren a hidi ma ndən tik: «Ha ndən ka wa sin kemi» ata vu? 9:20 Esa 29:16; 45:9²¹Hidi ti sən tokon, hidi ma nja ka ndən kən pana pana, a nja ka ndənu, wa nja nəv tik ta may. Ti may a həzəɓ ma takanna ka ndən bəlbəl ɓaw ka ndən hərzləɗ a sin, a va ka ndənay kən tik səɓ. 9:21 Jer 18:6; 2Ti 2:20²²Gara Dabawəzləv wər, a nja ka ɗiya kəzəɗ tik wa nja ngatoku ɗere. Áka ndiri maparam za a nja ka ɗaf tireh tik ɓaw sembe tik. Ndiri toku ti basi nəv Dabawəzləv aza ti təɗigi gəga ka lekwey micin tan za. Ama Dabawəzləv a nja ka kaw ɓərəs tete sinigi. 9:22 2:4, 8²³Aza áka ndiri maparam za acin, Dabawəzləv a nja ka ɗaf wa nja sin ta nja ka wak miseh maday tik zlan a dawən. Ti saf saha ndiri toku, aza ti wəla ta daka məndan cekw ka wak miseh maday tik tete sinigi. 9:23 5:2²⁴Min tokon aɗa ndiri mata wəlaha toku. Ti wəla ndiri ta ka səban *Yahudiyagi á gindik kun, ti wəla səban maparam ɗere. 9:24 1:16; 10:12²⁵Kən toku ti ɗiya kap wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere *makatəf Dabawəzləv, zlim tik Hoze. Ti lalaɓ ta, Dabawəzləv a ngar:

«Ndiri mangar kamatakan ndiri ɗa ɗakun,

ta va ka wəla ta ka ndiri ɗa.

Səban ndiri mangar ta may ta kamatakan kun,

ta va ka wəla ta acin ka Tabəwa ɗagi. 9:25 Osé 2:25; 1Pi 2:10

²⁶Ka lay, ndirigi mata ngareten kamatakan:

“Hin ndiri Dabawəzləv kun,”

tá nja cah a va ka ngareten acin:

“Hin wəri Dabawəzləv ma nja ka vəl micin.”» 9:26 Osé 2:1

²⁷Aza *Ezay makatəf Dabawəzləv ti ləwa a tala *ndiri Isirayilagi, ti ngar:

«Ko ndiri Isirayilagi mata nji pe kahay kahay

wa nja vəkaɗ ta zungoh,

Dabawəzləv a va ka bit ndiri ta daba tan

sey kedirek ndata á gindik. 9:27 Esa 10:22-23

²⁸Ta ceɗ hini, Dabawəzləv a va ka ya njoɗ

ka ɓas kita ndiri ta talalay wa nja mata ngar.»

²⁹Ezay toku ti ngar a tala ndiri Isirayilagi kamatakan ɗere:

«Ta nja takana, Vay tokon Dabawəzləv

ma bat kən kərap a sembe,

a saf saha tokon, ka ker ma fəna ndiri maparam

ta daba tokon kaɗ kun wər,

macah hidi a va ka lekw tokon kərap

wa nja ndiri ta liɓlay *Sodom ɓaw ta liɓlay *Gomor.» 9:29 Esa 1:9

Ndiri Isirayilagi a ɓən ta mazuko Moyiz á va ka tep ta a gibe Dabawəzləv

³⁰Yo tátoku, hidi ti sən tokon acin, *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, aza mangar a gər ta ka njigi ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv kun, tá nja cah Dabawəzləv ti ɗiya ta ka ndiri ma kap ta gibe tik, ngam mata ci talan ka menekin tik. 9:30 10:20³¹Gara *ndiri Yahudiyagi wər, ti gəri katəf ka nja ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv áka *mazuko Moyiz, ta nja ka səba ta za, ama ti lekwi katəf. 9:31 10:2-3³²Mata lekwi katəf toku, ngam a ci talan ka menekin Dabawəzləv kun. Ti may ta ka nji ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv áka kəzəɗ tan za ta nja ka ɗiya ta. Mata njigi manja yək menekin, Dabawəzləv mata ɗiyu áka Yesu za, Yesu ti mbaɗ ka gugun talacakun tan acin. Aza gugun toku ti ndaten talacakun, ti ndəvigi, 9:32 4:4-5³³kap wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv. Ti lalaɓ ta, Dabawəzləv a ngar:

«Ta va ka ɗer gugun ma nja ka nda talacakun a ndirigi

a liɓlay *Siyon.

Gugun tik, gugun maday ma nja ka ter hidi.

Gara hidi ma ca talan ka gugun toku wər,

Gugun toku a bu dawən a sin kun ko a pu.» 9:33 Esa 8:14; 28:16; 1Pi 2:6-8

¹Galamayigi, gara na ɗa, kata mata may á nəv za wər, Dabawəzləv ka bit ndiri ɗa səban Isirayilagi za. Ta dəkəɓ Dabawəzləv kahay kahay a tala ngatoku. 10:1 9:1-3²Kati sənu, a may ta ka səbi katəf tik a nəv ma takan. Ama kən ta ɗiya ta, a sənay ta kula katəf na va a zləra tik kun. 10:2 Kmy 22:3³Dabawəzləv a nja ka ca ndirigi ma ci talan ka menekin tik ka ndiri ma kap ta gibe tik. Ama na tan a sən ta ɗakun. Ti may ta ka njigi ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv áka kəzəɗ tan za. Mata ɓən ta wa nja ngatoku acin, ti salari kula katəf, Dabawəzləv mata may. 10:3 1:17⁴Hi ləma, *Kiristu mata ya za, səba mazuko Moyiz a zleɓen a hidi baba ka katəf Dabawəzləv kun. Sey ndiri ma ci talan ka menekin, Dabawəzləv mata ɗiya áka Kiristu za, á nja ka njigi ka ndiri ma kap ta gibe tik acin. 10:4 Gal 3:24-25

Dabawəzləv a nja ka bit ndiri ma ci talan ka menekin tik

⁵Galamayigi, ndiri ma may ta ka njigi ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv áka səba *mazuko, Dabawəzləv mata vəlen a *Moyiz, Moyiz ti ngar ka sinigi: «Hidi ma va ka kaw mazuko cicah zləra səsəray, a va ka jan bit micin tik á nin za.» 10:5 Lev 18:5; Gal 3:12⁶Gara na ndiri ma may ta ka njigi ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv a tala ta nja ka ci talan ka menekin tik wər, labar Dabawəzləv ti ngar pana ka sinigi: «Kana hi ɓən á liɓ za ka ngar: “Nayi ma va ka tap a wəzləv yi?” ata ɗakun,» (*Kiristu ti ya wəzləv kaɗ zaba). 10:6 Deu 30:12-14⁷«Aza kana hi ɓən á liɓ za ka ngar ɗere: “Nayi ma va ka jem a liɓ civi yi?” ata ɗakun,» (Kiristu ti mbəla a civi za a daba memicigi). ⁸Deftere Dabawəzləv a ngareten a ndiri toku azal ɓa: «Labar Dabawəzləv mbeh a jakwar ku, ane nəv ku, aza a tala gana ku ɗere.»

Yo labar Dabawəzləv toku aɗa labar ma takanna, hidi ta nja ka ceɗeten tokon a ndirigi. Labar toku a ngar, Dabawəzləv a may ndirigi ka ci talan ka menekin tik mata ɗiyu áka Yesu za. ⁹Tá nja cah acin, hidi ma ceɗu kpay kpay kaɗ a gibe ndirigi, «Yesu aɗa Maday,» aza ma yəku ane nəv tik ɗere, Dabawəzləv ti mbəla Yesu toku a civi za, Dabawəzləv a va ka bit hidi tik za. 10:9 1Ko 12:3; Fil 2:11¹⁰Hidi ti vəl nəv tik ka ca talan ka Dabawəzləv, hidi toku, Dabawəzləv ti ɗiyu ka hidi ma kap ta gibe tik. Aza hidi ti ngar a pakam tik kaɗ, «Kiristu aɗa Maday,» Dabawəzləv ti bitu. ¹¹Ngam labar Dabawəzləv a ngar a tala Kiristu toku: «Ko nayi ma ca talan ka gugun toku, gugun toku a bu dawən a sin kun ko a pu.» 10:11 9:33¹²Yo mata nja wa nja ngatoku acin, ko *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, ko Yahudiyagi, a həra Dabawəzləv səɓ takanna. Sinigi kərap, Dabawəzləv aɗa Maday tan. A nja ka ɗiyaten menekin a ndiri kərap ma nja ka wəli zlimi tik a pakam tan kaɗ. 10:12 3:22¹³Ko a liɓ deftere Dabawəzləv ti lalaɓ ta: «Hidi ma va ka wəla zlim Vay tokon Dabawəzləv áka pakam tik kaɗ, a va ka bit.» 10:13 Joë 3:5

¹⁴Yo hidi ka nəf Dabawəzləv áka pakam tik kaɗ, a va ka mbayu ɗakun, sey hidi tik ka ca talan ka Dabawəzləv a zakay. Aza hidi ka ca talan ka Dabawəzləv, sey ka zlimi labar tik a zakay ɗere. Aza ka zlimi labar tik, sey hidi ka ceɗen a zakay. ¹⁵Yo a zləni hidi ma va ka ceɗen labar kun wər, nayi ma va ka va ka ceɗen acin yi? Hidi ti va wər, kən tik a va ka nja kap wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv: «Nəv ndirigi a va ka nja ɗewerakun a hidi ma va ka ceɗeten Nawər Menekin.» Yo, ta nja cah ndirigi ti vigi, ti ceɗeten zaba.10:15 Yo, ta nja cah ndirigi ti vigi, ti ceɗeten zaba: Ləwa ngacah, ti lalaɓ a nin ka jan ka zleɓ di ka zlimi ninek ninek.10:15 Esa 52:7¹⁶Ama a daba ndiri ma zlimi Nawər Menekin toku, ndiri kərap aɗa ma yək ta ɗakun. Ko *Ezay, *makatəf Dabawəzləv ti ngaren a Dabawəzləv: «Maday, min ti ceɗeten labar ku a ndirigi, aza ndiri toku a yəki ma kini ɗakun.» 10:16 Esa 53:1; Zan 12:38

¹⁷Yo tá nja cah hin ti sənu acin, a picah hidi ma yək Nawər Menekin, hidi tik ti zlimi zaba. Aza hidi ka zlimi Nawər Menekin a tala Kiristu wər, sey ka ceɗen a zakay. 10:17 Zan 17:20

¹⁸Mata nja *ndiri Isirayilagi mata njigi manja ca talan ka menekin Dabawəzləv toku, ngam mata njigi manja zlimi labar tik vu? Min ti sənu, ti zlim ta zaba. Ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv:

«Ndirigi ti sliɗ ti vigi á talalay kərap

ka va ka ceɗeten labar Dabawəzləv.

Labar tik ti gi kúlá ka liɓlay ma gədək gədək.» 10:18 Dir 19:5

¹⁹Labar Dabawəzləv mata gbam talalay wa nja ngatoku, a nja na ngar, *ndiri Isirayilagi ti zlim ta ɗere. Yo mata zlim ta za toku, a nja na ngar a sən ta ɗakun acin vu? Ti sən ta, ama a may ta ka yək kun. Moyiz ti ngar ka sinigi kamatakan:

«Dabawəzləv a ngareten:

“Səban mangar kula kula səbanigi ɗakun,

ta va ka ɗiyu hini ka sərəh tete sinigi.

Səban mangar ndukun tan ɗa ɗakun,

ta va ka ɗiyu, hini ka bas nəv ka sinigi.”» 10:19 Deu 32:21; Rom 11:11

²⁰Ka dawən tik Ezay makatəf Dabawəzləv ti ceɗ ma maparam ma va ka basen nəv ndiri Isirayilagi, ti ngar:

«Dabawəzləv á ngar:

“Ndiri mangar a gər kigi ɗakun, sinigi áɗa ma jan kigi.

Ndiri mangar a gəri kən a zləra ɗa ɗakun,

kati ɗafeten həra ɗa.”» 10:20 Esa 65:1; Rom 9:30

²¹Gara ndiri Isirayilagi wər, Ezay a ngar a tala tan:

«Dabawəzləv á ngar:

“Kepic kepic kati zləreten ndin mis

ka jan ka yigi a zləra ɗa.

Ama ti suki zlimi tan kaɗ ba,

aza ti salari ma ɗa.”» 10:21 Esa 65:2

Dabawəzləv a ca həra a wilin ka ndiri Isirayilagi

¹Yaw mata nja wa nja ngatoku acin, Dabawəzləv ti buweten dawən a ndiri tik *Isirayilagi vu? Kay awu, Dabawəzləv a buweten dawən kun. Ko kata a talan ɗa, kata səban Isirayila ɗere. Kata sesin *Benjamin, aza doku cekwire aɗa *Abəraham. 11:1 Kmy 22:30; 2Ko 11:22; Gal 1:13-14; Fil 3:5²Ndiri *Isirayila, Dabawəzləv mata mbat ta kamatakan ka njigi ka ndiri tik toku, Dabawəzləv a va ka buweten dawən kun. Hin ti sən labar ta liɓ deftere Dabawəzləv mata lalaɓ ta a tala *makatəf Dabawəzləv zlim tik *Eli. Eli toku ti va a zləra Dabawəzləv ka fi ndiri toku, 11:2 11:29; Dir 94:14; Jer 31:37³ti ngaren: «Maday, ndiri toku ti pəmi makatəf kugi za, aza lay ta nja ka fateten kən soson a hoh Dabawəzləv a nin, ti pas ta kaɗ ba. Tá nja cah fəna kata á gindik, aza a gər ka pəm kigi za ɗere.» 11:3 1Ro 19:10, 14, 18⁴Eli mata ngaren wa nja ngatoku toku za, Dabawəzləv a ngaren acin: «Hoh áɗa ma fəna á gindik kun. Ndiri ɗa maparam ɗaha wujine cesireɗ, ta pu ta ɗere. Na tan wər, zuko *Ba’al, ndiri Isirayilagi mata voh ta, sinigi a voh ta səka ɗakun.» ⁵Yo ta ceɗ hini acin, ko tá nja cah wa sin ɗere. Ma fəna ndirigi ɗaha a daba ndiri Isirayilagi, Dabawəzləv mata mbat ta áka menekin tik za ka nja ka ndiri tik. 11:5 9:27⁶Mata mbat ta toku, a tala kəzəɗ tan mata ɗiya ta ɗakun. Ti mbat ta, ngam ti may ka ɗiyaten menekin. Ta nja takana, Dabawəzləv a mbat ta a tala kəzəɗ tan, ta nja ka ɗiya ta, macah menekin, Dabawəzləv mata may ka vəleten, a va ka nja wa nja mazlən kəzəɗ tan. Ama Dabawəzləv a ɗiya menekin tik səɓ, ngam nəv tik á mayu. 11:6 4:5; Gal 3:18

⁷Mata nja wa nja ngatoku, hidi ti sən tokon acin, ndiri Isirayila kərap á jani nja menekin ta gibe Dabawəzləv mata gər ta a kəzəɗ tan toku kun. Sey ndiri maparamigi ta daba tan, Dabawəzləv mata mbat ta a menekin tik á jan ta á gindik. Ma fəna ndiri ta daba tan, ti mbaɗigi ka ndiri nji ndukun talan toy toy, ⁸wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv. Ti lalaɓ ta:

«Dabawəzləv ti gbirzliliɓ ndukun talan tan kaɗ ba.

Ti wələf həra tan kaɗ ba

ka njigi manja ləma lay.

Aza ti pek zlimi tan kaɗ ba ɗere

ka njigi manja zlimi lay.

Kúlá a picah sinigi ndukun talan toy toy a wilin.» 11:8 Esa 29:10; Deu 29:3; Mat 13:14-15

⁹Aza *David a ngar ka sinigi:

«Ácah dara ta nja ka dara ta pana pana

mata mbaɗ ka baya ma her her,

sinigi ka kisigi a nin!

Ti kisigi a nin a va ka nja ninek,

ngam sinigi ka jani mazlən

na kəzəɗ tan ma ngav ngav ta nja ka ɗiya ta! 11:9 Dir 69:23-24; 35:8

¹⁰Həra tan mata wələf kaɗ

ka njigi manja ləma lay,

aza mata njigi saha saha ko a pu!»

Yahudiyagi ti salari ma Dabawəzləv, aza Dabawəzləv ti yək ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun

¹¹Yo *ndiri Yahudiyagi mata ndi talacakun ka katəf Dabawəzləv toku, Dabawəzləv ti ker ta acin mamitor vu? Kay awu, wa sin kun. Ndiri toku mata salarigi ka yək ma Dabawəzləv aɗa Dabawəzləv mátá ker ta kaɗ a zakay ka va a zləra *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun ka bit ndiri toku za. Dabawəzləv ti ɗiyu wa nja ngatoku, Yahudiyagi ka sərəhigi. 11:11 Kmy 13:46; Rom 10:19¹²Hi ləma, mandala *ndiri Isirayila mata salarigi ka yək ma Dabawəzləv, Dabawəzləv ti ɗiyaten menekin a ndiri ta talalay kərap. Aza mandala ndiri Isirayila mata njigi kef kef ka katəf Dabawəzləv, Dabawəzləv ti vəleten menekin tik a ndiri maparam. Yo mata nja wa nja ngatoku wər, pic takan ndiri Yahudiyagi kərap ta va ka cəɓahigi a gibe Dabawəzləv a nimin, menekin, Dabawəzləv ta va ka ɗiyaten a ndiri kərap a va ka fəfəl day za a nimin kun vu?

¹³Yo tá nja cah ta ləwa a hini, hin *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun. Kata a talan ɗa, Dabawəzləv ti teɗ ka ka *makatəf Yesu ka va ka ceɗeten labar tik a *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun. Aza kəzəɗ mata vəl ka a zləra toku nəv ɗa ɗewerakun. 11:13 1:5¹⁴A tala mi, labar Dabawəzləv ta nja ka ceɗeten a *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, ta may ácah, cala Yahudiya ɗagi ta ləma ta za ka sərəhigi tete sinigi. Sin ta va ka sərəhigi ka jan ka bebeɗ ndiri maparam ta daba tan ka səbi katəf Dabawəzləv aza ka jani bit micin tan ɗere. ¹⁵Hi ləma, Dabawəzləv mata ficik ndiri Yahudiyagi kaɗ, ti ɗiyu, ndiri ta talalay ka lapigi tete sin. Yo a pic Dabawəzləv ta va ka lapigi tete ndiri Yahudiyagi a nimin acin, a va ka nja wa nja ndiri ma məc məc ta va ka mbəlahigi a civi za ka jani micin tan.

¹⁶Min ti sən tokon, hidi ti ɓaw kən zəm mata taru ka ɓas, ti vəlen a Dabawəzləv wər, ma fəna kən zəm tegi kərap, Dabawəzləv a va ka ɗiya zləra menekin tik a tala tik ɗere. Aza zemi pay ti nja ka na Dabawəzləv wər, zləra pay kərap na Dabawəzləv ɗere. 11:16 Nom 15:19-21¹⁷Na ndiri Yahudiyagi wa sin ɗere. Dehen tan ti njigi wa nja zemi pay, aza Yahudiyagi acin wa nja zləra pay. Ti ngi zləra pay maparamigi kaɗ ba a nin, aza ti va ngahi zləra pay maparam a donu, ti law ta a nin. Hin *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, hin ti nja wa nja zləra pay maparam mata nga ta a donu ka law a nin toku. Kula kən menekin, Yahudiyagi ta nja ka jan ta, tá nja cah hine janu ɗere. 11:17 Efe 2:11-13¹⁸Ko mata nja wa nja ngatoku, Yahudiyagi mangar wa nja zləra pay mata nga ta kaɗ, hi njá ka saf ta wa nja kən kahay kun, aza hi njá ka gəl talan kun ɗere. Hidi ti sənu, zləra pay á nja ka kaw madəba pay kun, madəba pay á nja ka kaw ca zləra pay ɓa. 11:18 Zan 4:22¹⁹Hidi maparam a va ka ngar acin: «Dabawəzləv ti ngu kaɗ ba, aza ti law ka a dangaz tik ɗakun vu?» ²⁰Hayin, ngatoku wər duze. Ti nga ta kaɗ, ngam a ci talan ka menekin Dabawəzləv kun. Aza na ku, ti lawohigi a dangaz tik ngam hati ca talan ka menekin Dabawəzləv. Ama ta ngaroh, kana ha gəl talan ku za, ma kaw talan ku a Dabawəzləv. 11:20 1Ko 10:12²¹A ləma, ndiri Yahudiyagi mangar diri zləra pay menekin, Dabawəzləv ti nga ta kaɗ. Hoh ta ɓən wər, ha pərət a Dabawəzləv kun wər, a va ka ngohigi kaɗ ɗere kun vu? Na ku má a lawohigi á law.

²²Tá nja cah acin, hidi ti sən tokon wa nja Dabawəzləv ta nja ka ɗiya menekin aza ta nja ka bas nəv ɗere. A nja ka bas nəv a ndiri ma nja ka keri katəf tik kaɗ. Ama gara na ku wər, Dabawəzləv ti ɗiyoh menekin. Menekin tik mata ɗiyoh toku, kana ha buwen dawən acin. Akun a va ka bəloh kaɗ wa nja zləra pay maparamigi ɗere. ²³Gara ndiri Yahudiyagi ta va ka buwi nəv tan za ka ca talan tan ka menekin Dabawəzləv, Dabawəzləv a va ka ɓaw ta ka law a nimin ka pay tik. Dabawəzləv wər ti təɗ gəga ka law ta azal a nimin a lay tik. ²⁴A ləma hoh mangar Yahudiya ɗakun, hoh wa nja zləra pay ta daba donu kahay. Dabawəzləv ti bəloh aza ti lawoh ka pay menekin. Azama min ti sən tokon, ndirigi a ngi zləra pay ta donu ka law ka pay menekin kun. Ama Dabawəzləv ti ɗiyu wa sin, yo a bilike ka law Yahudiyagi mangar diri zləra pay menekin azal a nimin ka lay nja tan vu?

Dabawəzləv a va ka bit ndiri Yahudiyagi ɗere

²⁵Galamayigi, ta may ka ceɗ hini labar ma ɓoh ɓoh ka bəta hini yəm a zlimi hini kaɗ, hini ka nja manja saf talan hini wa nja ndiri ma ɓen ɓen. Ta ceɗ hini, ndiri maparam ta daba *ndiri Isirayilagi ndukun talan tan ti gbirzliliɓ. Mata gbirzliliɓ kaɗ toku, ngam Dabawəzləv ti may *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, sin mata mbat ta kərap ka jan ka ci talan ka menekin tik ɗere. Yo ndiri toku ta va ka ci talan ka menekin Dabawəzləv za, ndiri Isirayilagi a va ka cəɓahigi ka ci talan tan ka menekin Dabawəzləv ɗere acin. 11:25 Mat 24:14; Zan 10:16²⁶A pic tik Dabawəzləv a va ka bit ndiri Isirayilagi kərap za wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv. Ti lalaɓ ta:

«Hidi ma va ka bit ndirigi

a va ka yaha a liɓlay *Siyon za.

Tireh, səban *Zakob gi mata ɗiya ta,

gawla toku a va ka zlaɗu kərap a talan tan kaɗ. 11:26 Esa 59:20-21; 27:9; Jer 31:33-34

²⁷*Zla wəla həza ta va ka zlu ka lap tete sinigi kaɗ toku,

aɗa ta va ka zlaɗ *ma ngav ngav tan kərap za.»

²⁸Hi ləma, *ndiri Yahudiyagi ti salarigi ka yək Nawər Menekin a tala Yesu, mátá mbaɗigi ka calambəlay Dabawəzləv acin. Kən ngatoku mata nja wa nja ngatoku toku, hin *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, hini ka jan ka zlimi Nawər Menekin ɗere. Ama Dabawəzləv səɓ a wilin a may ta. Mata may ta toku, ngam ti mbat dehen tan kamatakan. ²⁹Min ti sən tokon, Dabawəzləv ti vəlen kən a hidi wər, a cəɓ ka yəku za ɗakun. Aza ti mbat hidi wər, a cəɓ ka feh hidi toku səka ɗakun. 11:29 3:3-4; 15:8

³⁰Yo na hini, hin mangar Yahudiyagi ɗakun, hin ti salar ka yək ma Dabawəzləv kamatakan. Ama tá nja cah, Dabawəzləv á saf saha hini, ngam Yahudiyagi ti salarigi ka yək labar tik. ³¹Na tan a va ka nja wa sin ɗere. Tá nja cah a salarigi ka yək ma Dabawəzləv, aza Dabawəzləv a saf saha hini. Mata salarigi ka yək ma tik toku, ngam ta sla za, Dabawəzləv ka jan ka saf saha tan ɗere. ³²Hi ləma, Dabawəzləv á ker səban ndiri kərap səɓ, ko nayi ka ɗiya kən tik wa nja nəv tik ta may. Aza mata ker ta ka ɗiyay ma ngav ngav tan wa toku, ka buweten dawən mamitor kun. Awu, ti ker ta ngam a may ka saf saha səban ndiri kərap, ko Yahudiyagi, ko Yahudiyagi ɗakun. 11:32 3:22; Gal 3:22

Labar a tala miseh maday Dabawəzləv

³³Duze, miseh maday Dabawəzləv ti day kazaway. Na tik, ndukun talan tik ɗaha. Ti sən kən kərap. Nayi ma va ka təɗ gəga ka ceɗ kən, Dabawəzləv ta nja ka ɓənu ka ɗiya yi? Aza kən ta nja ka ɗiyu, nayi ma va ka təɗ gəga ka sən tik yi? 11:33 Job 11:7; Dir 139:17³⁴Ko a liɓ deftere Dabawəzləv ti lalaɓ ta:

«Hidi ma sən ɓən Vay tokon Dabawəzləv ɗa ɗakun.

Hidi ma va ka ngaren a Dabawəzləv:

“A ɗiya kən ngata a ndata” ɗa ɗakun. 11:34 Job 15:8; Esa 40:13

³⁵Aza hidi ma va ka vəlen kən a Dabawəzləv

ka jan mazlən a nin ɗa ɗakun ɗere,

ngam kən kərap na tik.» 11:35 Job 41:3

³⁶Dabawəzləv áɗa ma tətar kən kərap. Kən kərap a liɓ zləra tik. Aza kən tik ɗere, a va ka cəɓ a nimin a zləra tik.

Hidi ta fol tokon Dabawəzləv ma mar miseh maday ko a pu. *Amen. 11:36 16:27; 1Ko 8:6

Labar a tala nja ndiri Kiristu ta tala hayək

¹Galamayigi, Dabawəzləv ti ɗiya tokon menekin tik kahay kahay. A tala ngatoku ta ceɗ hini acin, hi vəl talan hini a liɓ zləra tik, sin ka mar hini á gindik. Hine ɓaw talan hini, hine vəlen a Dabawəzləv, wa nja hin ta nja ka vəlen kən soson a Dabawəzləv ka vohu a sin. Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku, a nja na ngar, hine voh Dabawəzləv a katəf tik wa nja nəv tik ta may. 12:1 6:13; 1Pi 2:5²Hi njá ka səba dara ndiri ta talalay cah kun. Hi keren katəf a Dabawəzləv mata zlambaɗ ndukun talan hini za, hini ka nja yəwən nja. Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku, hi va ka sən kən, Dabawəzləv ta mayu acin. Hi va ka sən ɗiya menekin, hi va ka sən kən ma va a nəv Dabawəzləv, aza hi va ka sən kula katəf menekin ɗere. 12:2 Efe 4:22-24; 1Te 5:21

³Dabawəzləv ti ɗiya ka menekin, aza ti teɗ ka ka *makatəf Yesu. A tala ngatoku ta ngar hini acin takan takan, a picah hidi təɗ gəga ka nja ka hidi maday kun, ta njá ka ɗiya pəla pəla ka ngar: «Kata hidi maday» ata ɗakun. Hine saf talan hini a zakay. Ko nayi, Dabawəzləv ti vəlen sembe ka ca talan ka sin. Hati may ka sla talan ku acin, ma slu a kəzəɗ hoh ta nja ka ɗiyu áka ca talan ku toku.12:3 1:5; Mat 20:26; 1Ko 12:11, 28; Efe 4:17

⁴Min ti sən tokon, kəsəm tokon hidi memilin, kən ma law law a nin pana pana. Aza ko kən siki ta kəsəm tokon a kəzəɗ tik ta nja ka ɗiyu. 12:4 1Ko 12:27⁵Aza na min tokon ma səba katəf Kiristu wa sin ɗere. Min tokon pe, ama min tokon ti mbaɗ ka kəsəm ma takan. A tala mi, min tokon takan tete Kiristu. Aza min tokon wa nja kən pana pana ta kəsəm ma law law ɗere, ko nayi a kəzəɗ tik ta nja ka ɗiyu ka zleɓ celen. ⁶Ko nayi ti jan sembe *Miɗ Dabawəzləv na ɗiya kəzəɗ tik pana pana a sin. Mata nja wa nja ngatoku, ko nayi mata həl kəzəɗ acin a sembe Miɗ Dabawəzləv, Dabawəzləv mata vəlen toku. A picah Dabawəzləv ti vəloh sembe Miɗ tik ka ceɗ labar ma yaha á zləra tik za, ma ceɗu ka sligi a ca talan tokon. 12:6 1Ko 12:4-11; 12:27–14:40; 1Pi 4:10-11⁷Hidi ma jan sembe Miɗ Dabawəzləv ka zleɓ celegi, mata zleɓ celegi a nəv ma takan. Hidi ma jan sembe Miɗ Dabawəzləv ka jəkwaneten kən a ndirigi, mata jəkwaneten a nəv ma takan. 12:7 Kmy 6:1-3; 2Ko 9:5, 7⁸Hidi ma jan sembe Miɗ Dabawəzləv ka zleɓ celegi ka ɓərəsigi ka katəf Dabawəzləv, mata zleɓeten a nəv menekin. Hidi ma may ka vəlen kən a hidi, mata vəlen a nəv ma barən. Hidi maday ta daba ndiri Ekilesiya mata kaw kəzəɗ tik zləra səsəray. Aza hidi ma nja ka saf saha ndirigi, mata ɗiyu a nəv menekin.

⁹Hi njá ka may ndirigi a ma ma kukuɗ ta pakam á gindik kun, hine may ta a nəv menekin. Hine ceh kəsəm hini a kəzəɗ ma ngav ngav, aza hine ɗiya kən menekin tutu. 12:9 2Ko 6:6; 8:24; 1Ti 1:5; 1Pi 1:22; 1Ko 13:4-7¹⁰Hin ndiri Ekilesiya, hine may kəsəm hini kəsəm kəsəm wa nja hi mbu a liɓ ma takan. Ko nayi mata gəc talan tik kaɗ ka ngar: «Mana day ka kata.» 12:10 14:15; Zan 13:14-15; Gal 5:13; 6:3, 10; Efe 4:2; Fil 2:2-3¹¹Hi njá ka nja ka masəfay kun. Hine keren katəf a Miɗ Dabawəzləv ka wek nəv hini, ka ɗiya kəzəɗ Maday tokon Kiristu. 12:11 8:9; Gal 5:25; Kzl 3:15¹²Nəv hini mata nja ndezlezl ndezlezl a ca talan genna ka kən hin ta puwu a zləra Dabawəzləv. Hine ɓərəs a liɓ beni, aza hine zer nəv hini yac kaɗ ka dəkəɓ Dabawəzləv kepic kepic. 12:12 5:2-3; 8:24-25; Mat 24:13, 22; Luk 18:1; 1Ko 10:13; 1Te 2:14¹³Hin ti ləma colo hini ma səba katəf Kiristu a weɗek ngam kən ɗaha a zləra tik kun, hine zleɓen. Muluk ma nja ka vayigi ita hini, hine yək ta zləra səsəray. 12:13 Gal 6:10; Hib 13:2¹⁴Ndiri ma nja ka ɗiya hini tireh, hine dəkəɓ Dabawəzləv mata ker micin tan fonna. Hi njá ka dəkəɓ Dabawəzləv ka ngav ta za kun, hine dəkəɓu ka ɗiyaten menekin ɓa. 12:14 Mat 5:44¹⁵Hati ləma ndirigi a ɓeɓeligi, ma ɓeɓel ɗere. Hati ləma ndirigi a liɓ saha aza a hanigi, ma han ɗere. 12:15 Job 30:25; 1Ko 12:26; 2Ko 11:29¹⁶Hine nja nja menekin kəsəm kəsəm, aza hine saf ndirigi kərap takanna. Ko ti vəloh kəzəɗ mekedirek ka ɗiya, a njá ka kaf talan za kun, ma ɗiyu. A njá ka ca talan ku ka hidi ma ɓen ɓen ma sən kən kərap kun. 12:16 Pro 3:7; 1Ko 1:10-11, 19-20, 27-28; 8:1

¹⁷Hidi ti ɗiya hini ma ngav ngav, hi njá ka nda dəwa tik kun. Hine mar talan hini ninek ninek ka ɗiya menekin a gibe ndirigi kərap. 12:17 Pro 20:22; 1Ko 6:7; 1Te 5:15; 1Pi 3:9¹⁸Á cah, sembe hini ti teɗ wər, hi vəl talan hini ka nja nja menekin tete ndirigi kərap. ¹⁹Kula galamayigi, hidi ti ɗiya hini tireh, hi njá ka may ka nda dəwa tik a zləra hini kun. Sey Dabawəzləv á gindik á va ka bas nəv ka nda dəwa tik. Ngam ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv:

«Vay tokon Dabawəzləv a ngar:

“Hidi ma ɗiya ma ngav ngav a celen,

katá va ka ɓasen kita ka pəl dəwa tik.”» 12:19 Deu 32:35; Mat 5:39

²⁰Na hini, hi ɗiyay menekin hini səɓ wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv. Ti lalaɓ ta:

«Calambəlay ku ti gər yəm sa, ma vəlen.

Ko a gər kən ham, ma vəlen.

Hati ɗiya wa nja ngatoku, weli a va ka həlen.» 12:20 Pro 25:21-22; Mat 5:44

²¹Tá nja cah acin hi njá ka keren katəf a *ma ngav ngav ka ca hini ka balam tik kun. Hi ɗiya menekin ɓa, hini ka bəreten ngaz a ma ngav ngav ka wəla.

Ndiri Kiristu mata ɗiyi kən, wa nja bay ta mayu

¹Ta ceɗ hini, hin kərap, hi zlimi ma ndiri madədayigi ma mari lay. Dabawəzləv áɗa ma teɗ ndiri madədayigi toku. Miseh maday, ndiri toku ta mar ta, Dabawəzləv áɗa ma fiyeten. 13:1 Kmy 5:29; Tit 3:1; 1Pi 2:13-14; Kzl 13; 20:413:1 Pro 8:15-16²Hidi ma salar ka yək ma, ndiri madəday ma mari lay ta ngar, ti salar ka yək ma Dabawəzləv ɗere. Aza hidi ma salar ka yək ma Dabawəzləv, a gər kita a tala tik. ³Min tokon ti sənu, hidi ma nja ka ɗiya menekin a pərət a ndiri ma mari lay kun. Sey ndiri ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav á nja ka pərətigi. Hidi mangar a may madəday ma mari lay ka basen nəv kun, mata ɗiyay menekin tik, aza ma mari lay a va ka fol ta. 13:3 1Pi 2:14; 3:13⁴Ndiri madədayi toku, Dabawəzləv ti teɗ ta ka zleɓeten ndirigi ka ɗiya menekin. Gara hidi ma nja ka ɗiya ma ngav ngav, a va ka pərət a ndiri madəday ma mari lay, ngam Dabawəzləv ti vəleten sembe ka ɓas kita. Ta nja ka ɓaseten kita a ndirigi ka ɗiyaten beni, a nja ka ɗiya ta, ngam ndirigi ka sən ta, Dabawəzləv a nja ka bas nəv a ndiri ma tireh. ⁵Mata nja wa nja ngatoku, sey min tokon ka zlimi ma ndiri madəday ma mari lay acin kama Dabawəzləv ka nja manja bas tokon nəv. Aza hidi ta nja ka zlimi ma tan ɗere, ngam á nəv tokon za, min tokon ti sənu, ngatoku aɗa katəf menekin. 13:5 2:15

⁶Ndiri madəday ta nja ka mari lay wa toku, a nja ka ɗiyi kəzəɗ na gəl liɓlay, aza a nja ka ɗiyi kəzəɗ Dabawəzləv ɗere. A tala ngatoku aɗa min tokon ta nja ka cap jomorgol. ⁷Kən ndiri ma mari lay mata neh ta a zləra hini, hine vəleten acin. Hine capenu jomorgol a masara ma mar lay. Hin ti səkəma kən a liɓlay maparam, hine bat kən, hin mata səkəma toku á bat a zləra dəwan ɗere. Ndiri madədayigi pana pana ma mari miseh maday, hine gəc talan hini kaɗ ka yaw ma tan. 13:7 Mat 22:21

A may coloh wa nja hoh ta may talan ku!

⁸Hidi ti vəl hini dəwa, hine yaɓenu njoɗ za. Ama dəwa maparam ɗaha ma fəna a tala hini, a way ka yaɓ kun. Dəwa tik aɗa hini ka may colo hini ko a pu. Hi ləma hidi ma nja ka may celen ti kaw *mazuko, Dabawəzləv mata vəlen a Moyiz kərap zləra səsəray. 13:8 Zan 13:34; 1Ko 13; 16:14; Gal 6:10⁹Ngəz ta liɓ deftere Dabawəzləv a ngar:

«A njá ka wan a wərti maparam kun,

aza wərti ɗere ta njá ka wan a wapah maparam kun!

A njá ka ndəv teli kun!

A njá ka həl kun!

Mendireɗ ku ta njá ka va ka kən ndirigi kun!»

Yo ngəz ngatitoku lap a ma fəna ngəz maparamigi kərap a may ka ngar: «A may coloh wa nja hoh ta may talan ku.» 13:9 Deu 5:17-21; Lev 19:18; Mat 22:34-40; Gal 5:14; Zak 2:8-13¹⁰Hidi ma nja ka may celen, a ɗiyen ma ngav ngav kun ko a pu. Tá nja cah acin hidi ma may celen áɗa ma kaw mazuko Moyiz kərap zləra səsəray.

¹¹Hi ɗiyu wa nja ngatoku, ngam hin ti sən kən ma va ka təɗaha. Hi fuɗuh za acin ngam pic tik ti sla, Dabawəzləv mbeh ka bit tokon za. Pic tik gədək baba, wa nja hidi mata tar ka ca talan ka Yesu kamatakan kun. 13:11 1Te 5:5-813:11 Efe 5:14-16; 1Ko 7:29-31¹²Tá nja cah vuɗu ti way, aza pic a da talan acin. Mata nja wa nja ngatoku, ma ngav ngav, hidi ta nja ka ɗiya tokon a vuɗu, hidi ta njá ka ɗiyu baba kun. Hidi ta kəməs kəsəm kaɗ ka həl kəzəɗ ninek ninek a pic acin ka bəreten ngaz a kən ma ngav ngavigi ta vuɗu ka wəla. 13:12 Efe 5:11; 6:11, 13; 1Za 2:8¹³Hidi ta ɗiya tokon kən a katəf tik, ngam min tokon ndiri ta ka lay ma kəngay. Hi njá ka jaɓ wəya ka kən sa ka hay ka ɗiya kən weli kun. Hi njá ka wan a wərtigi hirre kun, aza wərti ɗere ta njá ka wan a wapah hirre kun. Hi njá ka ɗiya kən weli kun. Hi njá ka slakam kəsəm kəsəm kun, aza hi njá ka sərəh ka kən ndirigi kun. 13:13 Luk 21:34; Efe 5:18¹⁴Kən, nəv hini ta may, hi njá ka ɓən a tala tik kun ngam tá ka mar hini. Hi keren katəf a Maday tokon Yesu *Kiristu ka mar hini ɓa. 13:14 Fil 2:5; Kol 3:15

Ko nayi a va ka ceɗ kən mata ɗiyu a gibe Dabawəzləv

¹Yo hin ti ləma colo hini ti nja kef kef ka katəf Dabawəzləv, hine kawu zləra səsəray. Ko hin ti saf wa nja sən kən tik gəc ka na hini, hi njá ka gaɓəz kun. 14:1 1Ko 8:1-13; 9:22; 10:23-33; Kol 2:16, 20-22; 1Ti 4:4-5; Hib 13:914:1 15:7²A picah, hidi maparam a nja ka ɓənu ka ngar: «Ko kən mi ninek ka zəm. Ta va ka zəmay kən ɗa.» Ama gara hidi ma kef kef ka katəf Dabawəzləv wər, a nja ka ngar: «Kati ham virenigi hirre, a va ka ngav nja ɗa. Səwan ta va ka zəm vediɗ wili tutu.» 14:2 Dan 1:8; 1Ko 10:25-28³Yo hidi mangar a wel kən á wel ka zəm kun ta njá ka misen a celen ma nja ka zəmay vediɗ wili tik kun. Aza hidi ma nja ka zəm vediɗ wili ɗere ta njá ka caf hidi ma nja ka zəm kən hirre kun. Ngam Dabawəzləv ti yəku zləra səsəray. ⁴Gara hidi ma nja ka ləwa ma ngav ma ngav ka celen wa toku, a ca kən tik gawla toku ma həl kəzəɗ ida tik vu? Sey hidi ma mar gawla toku á va ka təɗ gəga ka ngaren: «Kən hoh ta ɗiyu ngacah ninek. Kən hoh ta ɗiyu ngacah ninek kun.» Ama ta ceɗ hini, hidi hoh ta cafu toku a ndəv a liɓ ma ngav ngav kun, ngam Maday tik Dabawəzləv ma mar sembe a pəpayu.

⁵Hidi maparam a nja ka ngar: «Pic kərap ɓire ɓire.» Ama hidi maparam a nja ka ngar: «Pic ngata day ka maparamigi.» Yo, ko nayi mata sənay kən tik a ɓən tik. 14:5 Gal 4:10⁶Hidi ma ca pic takan a daba pic maparamigi ka kula pic menekin a nja ka ɗiyu ka fol Dabawəzləv. Hidi mangar a wel kən á wel ka zəm kun a nja ka ɗiyu ɗere ka fol Dabawəzləv, ngam a nja ka ngaren soko a Dabawəzləv a tala wili tik. Aza hidi ma nja ka zəmay vediɗ wili tik a nja ka ɗiyu ɗere ka folay Dabawəzləv tik, aza a nja ka ngaren soko a Dabawəzləv a tala wili tik ɗere. 14:6 1Ti 4:3-5

⁷Hi ləma, nja tokon a tala hayək a wacah, hidi a mar talan tokon kun. Aza min tokon ti məc, hidi a ngəɗ məcay tokon kun. 14:7 2Ko 5:14-15; Gal 2:19-20⁸Min tokon a vere wər, hidi nja tokon ka fol Maday tokon Kiristu. Min tokon ti məc ɗere, hidi məc tokon ka fol Maday tokon *Kiristu. A tala ngatoku ko min tokon a vere, ko min tokon a vere ɗakun, Maday tokon Kiristu səɓ áɗa ma mar tokon. ⁹Kiristu a tala tik ti məc, aza ti mbəlaha a civi za, ka nja ka Maday ndiri ta vere, ɓaw ka nja ka Maday ndiri ma məc məc ɗere.

¹⁰Mata nja wa nja ngatoku acin, na hini hi nja ka caf colo hini baba a wilin kemi? Aza ɗere hi nja ka saf colo hini wa nja kən kahay kemi? Min tokon kərap hidi a va ka gar tokon a gibe Dabawəzləv, aza Dabawəzləv a va ka ɓas kita tokon. 14:10 2:6¹¹Ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv:

«Vay tokon Dabawəzləv a ngar:

“Ta ceɗ hini kaɗ, hini ka sənu ninek ninek:

Ndiri kərap a va ka yigi takan takan

ka nja gbərəw a metikisem a gibe ɗa.

Aza ko nayi a va ka ngar a pakam tik ka kata:

Hoh aɗa Dabawəzləv duze.”» 14:11 Esa 45:23-24

¹²Mata nja wa nja ngatoku acin, a nja na ngar ko nayi, kən mata ɗiyu kərap, sin á va ka ceɗey kən tik a zləra tik a gibe Dabawəzləv. 14:12 Gal 6:5

Kana ha ɗiya kən ma va ka bebeɗ coloh ka ɗiya ma ngav ngav

¹³Yo, tá nja cah acin kana hidi ngar tokon: «Mana a nja ka ɗiya kən ma ngav ngav.» «Mana a nja ka ɗiya kən menekin ta.» Səwan ma ɓənu á nəv za ka ngar: «Ta va ka kaw talan ɗa, kana kata ka ɗiya kən ma va ka bebeɗ cala ɗa ka ndəv a liɓ ma ngav ngav, mala ka ker katəf Dabawəzləv kaɗ.» 14:13 1Ko 10:32; 1Za 2:10¹⁴Kata Pol kati sənu, kən həva ɗaha a talalay kun, ngam Maday tokon Yesu a talan tik ti ɗaf ka wa nja ngatoku. Ama hidi ma ɓənu, kən ngacah kən həva, a va ka nja a zləra tik ka kən həva duze. 14:14 14:23; Mat 15:11; Kmy 10:15; Tit 1:15¹⁵A picah hati zəmu, ha va ka bebeɗ coloh ka zəm tik ɗere, aza a va ka ɓənu acin, ti ɗiya ma ngav ngav. Hati bebeɗu wa toku, aza liɓ tik a həlen, a nja na ngar ha ɗiya kən a nəv menekin na may coloh kun. Ta ceɗoh, kana ha bebeɗ coloh a kən ham hoh ta nja ka zəmu, sin ka lekw diri micin tik. Ngam *Kiristu ti məc a tala gawla toku ɗere. 14:15 1Ko 8:1, 11-13; 13:1-13; Gal 6:10¹⁶Hati sənu, kən hoh ta va ka ɗiyu, a zləra ku ha ɗiya kən ma ngav ngav kun. Ama ndirigi ti saf ta, ha ɗiya kən ma ngav ngav wər, a njá ka ɗiyu kun! ¹⁷Gara min tokon mangar Dabawəzləv a mar tokon wər, kən ndap ege kən sa kula kən a həra tokon kun. Kula kən menekin ɗaha pana, *Miɗ Dabawəzləv ta nja ka vəl tokon. Sin aɗa hidi ka ɗiya tokon kən wa nja Dabawəzləv ta may, hidi ka nja tokon nja menekin á lap, aza hidi ka ɓeɓel tokon. Kən ngatitoku day ka kən ham ɓaw ka kən sa. 14:17 Mat 6:31-33; 1Ko 8:8; Gal 5:22-24¹⁸Hidi ma həl kəzəɗ Kiristu wa nja ngatoku, a va ka guɗum nəv Dabawəzləv, aza ndirigi a va ka fol ta.

¹⁹Mata nja wa nja ngatoku, hidi ta mbəlam tokon acin a sembe tokon kərap, hidi ka nja tokon nja menekin kəsəm kəsəm, aza hidi ka ɗiya tokon kən ma va ka zleɓ tokon ka gəl ka katəf Dabawəzləv. ²⁰Hi njá ka pas kəzəɗ Dabawəzləv kaɗ a tala kən ham kun. Ta ceɗ hini, ko kən zəm siki ka zəm ninek. Ama hati zəm viren aza coloh ma zəm tik ɗere, liɓi tik a həlen, ngam a cu ka kən həva, hati ɗiya ma ngav ngav. ²¹Yo a picah hati sənu, kən maparam maɗa zəm viren, ko sa movu, akun kən maparamigi, a va ka bebeɗ coloh ka səba dangaz ku, aza nəv tik ka həlen wər, ma keru kaɗ. 14:21 1Ko 8:13²²Hati ɓənu ninek ka zəm viren, aza ninek ka sa movu, a nja ka gaɓəz tete ndirigi pele pele a tala tik kun. Ma ɗiyay kən ku na talan ku á gindik a gibe Dabawəzləv. Hati ɓən ka ɗiya kən, aza liɓ ku a həloh kun wər, nəv ku a va ka nja guɗum a gibe Dabawəzləv. ²³Ama hidi ti sənu a nəv tik ka ham kən ninek kun, aza a zəmu a nəv səray səray, Dabawəzləv a va ka ɓasen kita, ngam a ɗiya kən wa nja mata sənu ka ɗiya ɗakun. 14:23 14:14

Hidi ta ɗiya tokon kən ma va ka zleɓ cala tokon ka katəf Dabawəzləv

¹Min tokon ma səɓ səɓ ka katəf Dabawəzləv, hidi ta zleɓeten a ndiri mangar kef kefigi ka katəf Dabawəzləv. Hidi tá njá ka ɗiya tokon kən na talan tokon á gindik kun, 15:1 14:1-2; 1Ko 8:1-2; 10:23-24²sey min tokon ka ɗiya kən ma va ka va a nəv cala tokon, aza ma va ka zleɓen ka va gibik gibik ka katəf Dabawəzləv. ³Hin ti sənu, *Kiristu ti ɗiya kən sey na talan tik á gindik kun. Sin ti ngar wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere a tala tik:

«Dabawəzləv, dirni, ndirigi mata rohigi a sin,

A ri kata səɓ ɗere.» 15:3 Dir 69:10

⁴Yo ta ceɗ hini, kən mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv daka kamatakan ti lalaɓ ta ka zlər ndukun talan tokon za. Ti lalaɓ ta ka vəl tokon ɓərəs, aza ka bərəp nəv tokon kaɗ ngam min tokon ka ca talan genna ka kən menekin, Dabawəzləv ta may ka vəl tokon. 15:4 1Ko 10:11; 2Ti 3:16⁵Tá nja cah acin ta dəkəɓ Dabawəzləv ma nja ka vəl tokon ɓərəs, ɓaw ka bərəp nəv tokon kaɗ toku, mata zleɓ hini, hini ka nja nja menekin a nəv ma takan. Wa toku hi va ka səba dangaz Yesu Kiristu acin. 15:5 12:16; Fil 2:2-5⁶Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku, hi va ka fol Dabawəzləv, Cine Maday tokon Yesu Kiristu á lap a nəv ma takan.

Ndiri kərap ta tala hayək mata foli Dabawəzləv

⁷Yo tá nja cah acin hin *ndiri Yahudiyagi tete *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, hi yək kəsəm hini kəsəm kəsəm wa nja *Kiristu mata yək hini. Hine ɗiyu wa nja ngatoku, hini ka gəl zlim Dabawəzləv. 15:7 14:1⁸Ta ceɗ hini, Kiristu ti ya ka zleɓeten a *ndiri Yahudiyagi wa nja Dabawəzləv mata ngareten a dehen tan ta vina cekw. Wa toku ti sən ta acin, Dabawəzləv wər a mban ma ɗakun. 15:8 Mat 15:24; Kmy 3:25-26⁹Aza ti ya ɗere, *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun ka sən ta, Dabawəzləv a saf saha tan, aza ka gəli zlim tik. Ndiri toku a va ka fol ta ka nja wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv. A nin, bay *David a ngar:

«A tala ngatoku ta va ka foloh

a daba ndiri ta ka səban pana panagi.

Ta va ka coh dirfi ka gəl zlim ku.» 15:9 Dir 18:50

¹⁰Aza ti lalaɓ ta ɗere:

«Ndiri ta ka səban pana panagi,

Hi ɓeɓel á lap tete ndiri, Dabawəzləv mata mbat ta.» 15:10 Deu 32:43

¹¹Ti lalaɓ ta a nimin ɗere:

«Hin ndiri kərap ta ka səban pana pana,

hi fol Vay tokon Dabawəzləv.

Hin kərap ta talalay, hi cen zləra.» 15:11 Dir 117:1

¹²Aza *Ezay, makatəf Dabawəzləv ti lalaɓ a tala Yesu, a ngar:

«Hidi ta ka səban *Yesa a va ka yaha.

Ta ya za, a va ka mar ndiri ta ka səban pana pana.

Ndirigi ta ka səban pana pana toku

a va ka ca talan tan genna ka sin.» 15:12 Esa 11:10

¹³Tá nja cah acin, ta dəkəɓ Dabawəzləv ma nja ka zleɓ ndirigi ka ca talan genna ka sin ka vəl hini ɓeɓel wek a nəv ɓaw nja menekin zlan a dawən áka ca talan hini hin mata cu ka sin. Wa toku, *Miɗ Dabawəzləv a va ka vəl hini sembe, hini ka ca talan hini genna ka sin ko a pu. 15:13 5:1-2; 8:14-16, 24-28; 12:12

Pol a ləwa a tala kəzəɗ tik

¹⁴Yo galamayigi, kata talan ɗa kati sənu, hi nja ka ɗiya kən a nəv ma barən. Hin ti sən katəf Dabawəzləv kwet, aza hin ti təɗ gəga ka jəkwaneten kən a colo hini. ¹⁵Ko kata mata sənu wa nja ngatoku za, kati ngəz hini a ma pana pana a liɓ ɗerewel cah ngam kati may talan hini ka ɗasl ka kəni toku. Kata mata ngəz hini wa nja ngatoku, ngam Dabawəzləv a menekin tik ti vəl ka kəzəɗ toku a zləra. 15:15 1:5¹⁶Dabawəzləv toku ti teɗ ka, kata ka həl kəzəɗ Yesu *Kiristu a daba səban pana pana *mangar Yahudiyagi ɗakun. Kata ta nja ka ceɗeten Nawər Menekin ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta nja ka ɗiya kəzəɗ wa nja na *mangarama ta je Dabawəzləv. Ta nja ka ɓaw ndiri ta ka səban pana pana toku ka vəlen a Dabawəzləv a zləra ka guɗum nəv tik a sin. Aza *Miɗ Dabawəzləv a nja ka kəməs ta ka njigi ka kula ndiri tik. 15:16 Fil 2:17¹⁷Yo tá nja cah acin ta fol talan ɗa a tala kəzəɗ Dabawəzləv, min ta nja ka ɗiyu a Yesu Kiristu á lap. ¹⁸Kəzəɗ ngatoku, Kiristu áɗa ma vəl ka sembe kata ka ɗiya tik. Ka sin kun, ta va ka jan ka fol talan ɗa ɗakun. Sin áɗa ma zleɓ ka, *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun ka vigi a gibe Dabawəzləv, aza ka ɗiyi kən, Dabawəzləv ta may. Ti zleɓ ka a liɓ kəzəɗ ɗa ɓaw a liɓ ləwa ɗa ta nja ka ləwaten. 15:18 2Ko 3:5¹⁹Ti zleɓ ka a ɓan ɓan kən pana pana a gibe ndirigi, aza ti zleɓ ka a sembe Miɗ Dabawəzləv ɗere. Mata zleɓ ka wa nja ngatoku, kata mátá jan sembe acin ka va a zləra ndiri ta liɓlay pana pana kərap ka ceɗeten Nawər Menekin a tala Kiristu, tar a liɓlay Zeruzalem za kúlá a liɓlay Iliri ngiɗ. 15:19 Mak 16:17; 2Ko 12:12²⁰Kata mata va ka ceɗeten Nawər Menekin a tala Kiristu, ta ceɗeten Nawər tik sey a ndiri mangar a zlim ta kese kun. Ta may ka ceɗeten a ndiri mangar hidi həndan ti ceɗeten zaba ɗakun, ngam ta may ka geh da wandən cala mandala ɗakun. 15:20 1Ko 3:10-12; 2Ko 10:15-16²¹Kati ɗiyu wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv:

«Ndiri mangar a zlimi labar a tala gawla toku kese kun,

a va ka ləmi gawla toku.

Aza ndiri mangar labar tik a təɗ kese a zlimi tan kun,

a va ka sən ta.» 15:21 Esa 52:15

Pol a may ka va ka hizl ndiri ta liɓlay Roma

^22-23Ti təɗ viya pe, ta nja ka may ka vay ka hizl hini, ama ta jan katəf a zləra kəzəɗ toku kun. Yo tá nja cah kati way kəzəɗ ɗa acin a liɓlay cicah. 15:22-23 1:9-13²⁴Ta va ka vay acin, ngam ta may ka va a liɓlay Esipaniya ta gibe liɓlay hini. Ta vay za, mini ka nəp tokon tete hini kedirek. Nja ɗa, ta va ka nja a daba hini, nəv ɗa a va ka nja ɗewerakun. Aza a pic ta va ka sliɗ ka va gibik a liɓlay Esipaniya, ta may hine ka vəl ka kən a zləra, kata ka ɗa muluk a sin. ²⁵Ama tá nja cah ta va ka va a liɓlay Zeruzalem a zləra ndiri Dabawəzləv ta nin a zakay kama kata ka vay. Ta va ka va ka zleɓeten, 15:25 Kmy 19:21; 20:22; 24:17²⁶ngam ndiri ta liɓlay Masedəwan ɓaw ta liɓlay Akay ti capa ki dala a zləra, kata ka tepeten. A capeten dala tik a nja motokonigi ta daba ndiri Dabawəzləv ta liɓlay Zeruzalem. 15:26 1Ko 16:1; 2Ko 8:1–9:2; Gal 2:10²⁷Sinigi a zləra tan á ɗiyay kən tan səɓ. Ama mata ɗiya ta wa nja ngatoku ninek ka zleɓeten a *ndiri Yahudiyagi. A tala mi, kamatakan Yahudiyagi ta liɓlay Zeruzalem ti zleɓeten a *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun ɗere, ti ceɗeten wa nja Dabawəzləv ta nja ka ɗiya menekin a ndirigi. Yo mata nja wa nja ngatoku, *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, ninek ka zleɓeten a ndiri Yahudiyagi acin a kən mata mar ta ɗere. 15:27 1Ko 9:11

²⁸Yo tá nja cah acin ta va ka va a liɓlay Zeruzalem ka tep dala mata cap kigi a zləra kata ka tep a nin toku. Ta tep za, ta va ka vay ita hini za kama kata ka va a liɓlay Esipaniya. ²⁹Kati sənu, ta vay ita hini za, *Kiristu a va ka ɗiya tokon menekin tik zlan a dawən.

³⁰Galamayigi ta ngar hini a zlim Maday tokon Yesu Kiristu, hi dəkəɓ Dabawəzləv a tala ɗa. Miɗ Dabawəzləv a nja ka zleɓ tokon hidi ka may kəsəm tokon kəsəm kəsəm. A tala ngatoku ta ngar hini, hini ka zleɓ ka, hidi ka dəkəɓ tokon Dabawəzləv a nəv ma takan a tala ɗa. 15:30 2Ko 1:11; Efe 6:18-19; Kol 4:3; 2Te 3:1-2³¹Hi dəkəɓ Dabawəzləv ka bit ka a zləra ndiri ta liɓlay Yahudiyagi za mangar a ci talan ka Yesu ɗakun. Hi dəkəɓ Dabawəzləv ɗere, kən, ta va ka tepu a liɓlay Zeruzalem, nəv ndiri Dabawəzləv ta nin ka guɗum a nin. 15:31 Kmy 21:10-11; 1Te 2:14-15³²Wa toku Dabawəzləv ti may wər, ta va ka təɗay acin a liɓlay hini a ɓeɓel a nəv, aza kata ka jan nəp a daba hini. 15:32 1:7³³Tá nja cah Dabawəzləv ma nja ka vəl nja menekin, mata nja tete hini kərap. *Amen. 15:33 1Te 5:23

Pol a fəɗ ndiri Ekilesiya ta liɓlay Roma

¹Yo tá nja cah ta dəkəɓ hini, hi kaw galamay tokon ma wərti wərti Febe zləra səsəray. A nja ka həl kəzəɗ a daba ndiri Ekilesiya ta liɓlay Kenkire. 16:1 Kmy 18:18²Sin ta təɗay a zləra hini za, hine kawu zləra səsəray áka zlim Maday tokon Kiristu za. Hine yəku wa nja ndiri Dabawəzləv ta nja ka ɗiya ta. Ko kən ti sen a zləra tik, hine vəlen. Wərti toku ti zleɓ ndiri Ekilesiya kahay kahay, aza ti zleɓ kata a talan ɗa ɗere.

³Ta fəɗ Pirisil ege zelen Akilas. Mi nja ka həl kəzəɗ Yesu Kiristu tete sinigi á lap. 16:3 Kmy 18:2, 18-19, 26⁴Kamatakan kata mata sa beni mbeh ka məc a zləra ndirigi, ti gər ka lekwi micin tan a dangaz ɗa. Ta ngareten soko soko pe a tala menekin tan mata ɗiya kigi. Katá ngareten soko soko pe á gindik kun, ndiri ta liɓ Ekilesiya pana pana *mangar Yahudiyagi ɗakun ti ngareten soko ɗere. ⁵Ta fəɗ ndiri Ekilesiya ma nja ka vigi ita tan ka lap a nin ka voh Dabawəzləv.

Ta fəɗ kula ngama ɗa Epanetu. Sin aɗa ci hidi ma ca talan ka *Kiristu ane liɓlay, bay Azi mata maru kərap. 16:5 1Ko 16:15, 19; Kol 4:15; Flm 2⁶Ta fəɗ Mari ma nja ka zleɓ hini kahay kahay a liɓ kəzəɗ. ⁷Ta fəɗ vəna ɗagi Andəranikus ege Zuniyas. Mi nja kamatakan tete sinigi a je fərsəna. Sinigi ndiri ma səɓ səɓ ta daba *makatəf Yesu gi. Aza sinigi ɗere á ci talan ka Kiristu pəpəla ka kata.

⁸Ta fəɗ kula ngama ɗa Ambiliyatus, min ta nja ka səba katəf Maday tokon Kiristu a sin. ⁹Ta fəɗ Urbanu, min ta nja ka həl kəzəɗ Kiristu a sin. Ta fəɗ kula ngama ɗa Sitakis ɗere. ¹⁰Ta fəɗ Apeles. Ti sa beni a tala Kiristu, ama a bu dawən kun. Ta fəɗ ndiri tane ida Aristobul. ¹¹Ta fəɗ vəna ɗa Hirodiyon. Ta fəɗ ndiri tane ita Narsis ma səbi katəf Maday tokon Kiristu. ¹²Ta fəɗ Tirefen ege Tirefos ma nja ka həli kəzəɗ Maday tokon Yesu. Ta fəɗ Persid, kula ngama tokon ma wərti wərti. Sin ti həl kəzəɗ Kiristu kahay kahay. ¹³Ta fəɗ Rufus, Kiristu mata mbatu. Ta fəɗ mamən ma kaw ka kamatakan zləra səsəray wa nja may mbu ka. 16:13 Mak 15:21¹⁴Ta fəɗ Asinkiret, Filegen, Hermes, Patərobas, Hermas ɓaw cele tan maparamigi ma njigi tete sinigi. ¹⁵Ta fəɗ Filolog ege Zuli, Nere ege gelemin ma wərti wərti aza Olimpas ɓaw ndiri Dabawəzləv gi kərap ma njigi tete sinigi.

¹⁶Hin kərap ta watoku hi fəɗ kəsəm hini kəsəm kəsəm ninek ninek. Yo, ndiri Kiristu ta liɓ Ekilesiya gi pana pana kərap a fəɗ hini ɗere. 16:16 1Ko 16:20; 2Ko 13:12; 1Te 5:26; 1Pi 5:14

Pol a ngəz ndiri ta liɓlay Roma

¹⁷Galamayigi ta ceɗ hini, hi kaw talan hini a ndiri ma nja ka gaɓəzigi a tala labar Dabawəzləv hin mata jəkwanu. Ta nja ka gaɓəzigi wa nja ngatoku a nja ka dahi kpal a daba ndirigi, aza a nja ka bebeɗi ndirigi ka lekwi katəf Dabawəzləv za. Mata nja wa nja ngatoku, hine ceh kəsəm hini a sinigi acin. 16:17 Mat 7:15; 2Te 3:6; Tit 3:9-10; 2Za 10¹⁸Sese ndiri maɗa ngatoku a həli kəzəɗ na Maday tokon *Kiristu ɗakun, a nja ka həli na gadəbəlak tan á gindik. A nja ka ləwi ma ma kukuɗ ka kəɓ ndiri ma nja ka yəki ma njoɗ njoɗ. 16:18 Fil 3:19; Kol 2:4¹⁹Gara na hini wər, ndirigi kərap ti sən ta wa nja hin ta nja ka zlimi ma Maday tokon. A tala ngatoku nəv ɗa ɗewerakun a hini. Ta may ɗere hini ka nja ka ndiri ma kwerek kwerek ka sən ɗiya menekin. Aza hini ka nja ka ndiri ma nja ka cehi kəsəm tan a ɗiya ma ngav ngav. 16:19 1:8²⁰Tá nja cah Dabawəzləv ma nja ka vəleten nja menekin a ndirigi, mbeh ka lekw micin *Gudul ’wihwit za. A va ka vəl hini a zləra, hini ka bəren ngaz ka wəla.

Maday tokon Yesu mata vəl hini menekin tik. 16:20 1:7

²¹Ngama ɗa Timote, min ta nja ka həl kəzəɗ a sin a wacah a fəɗ hini. Vəna ɗagi Lusiyus, Zazon ɓaw Sasipater a fəɗ hini ɗere. 16:21 Timote: Kmy 16:1

²²Tá nja cah kata Tertiyus ma lalaɓ hini ɗerewel cah wa nja Pol mata ngar, ta fəɗ hini ɗere a zlim Maday tokon Kiristu.

²³Gayus a fəɗ hini. Kata Pol ta nja ka wan ida tik, aza ndiri Ekilesiya a nja ka lapigi ita tik. Erastus ma nja ka kaw dala ta liɓlay cah ɓaw galamay tokon Kartus a fəɗ hini ɗere. 16:23 Erastus: 2Ti 4:20 [²⁴Maday tokon Yesu Kiristu mata vəl hini menekin tik a hini kərap. Amen.]

Hidi ta fol tokon Dabawəzləv ma mar miseh maday

²⁵Hidi ta fol tokon Dabawəzləv. Ti təɗ gəga ka vəl hini sembe, hini ka səba katəf tik manja buwen dawən, wa nja Nawər Menekin ta ngar. Nawər Menekin toku, kata ta nja ka ceɗeten a ndirigi toku, a ləwa a tala Yesu *Kiristu. Kamatakan Nawər Menekin toku a fara gbəmgbalay, ndirigi ka sən ta kese kun. 16:25 Efe 1:9; 3:4-5; Kol 1:26²⁶Ama tá nja cah Dabawəzləv mangar a məc kun ko a pu ti fara kən ma ɓoh toku a gbəmgbalay ba acin áka deftere *Makatəf tegi mata lalaɓ ta. Ngam Dabawəzləv ti ngar a may ndirigi ka lay ka lay ka zlimi labar a tala menekin, sin mata ɗiyu. A may sinigi ka yək ta a nəv ma takan aza ka ca talan ka menekin tik toku. 16:26 1:2, 5

²⁷Hidi ta fol tokon Dabawəzləv acin ko a pu. Sin á gindik aɗa ma sən kən kərap. Hidi ta folu áka Yesu Kiristu za. *Amen.16:27 11:36; Fil 4:19-20; 1Ti 1:17; Yah 25; Kzl 4:11