Matiye

Nawər Menekin a tala Yesu Kiristu,

Matiye

mata lalaɓu

Jem a liɓ deftere cah

Matiye ma lalaɓ deftere cah, hidi ta zəɗ ngaz Yesu. Yesu ti wəla Matiye, mandala mata həl kəzəɗ a je biriw dəwan (9:9). Ka dawən tik, Matiye ti lapigi a Yesu kepic kepic, zlim tik maparam ɗere Levi (Mak 2:14). Ndirigi a ngarigi ka dawən Yesu mata va tik a wəzləv za, Matiye cah ti həl kəzəɗ ane liɓlay Mesopotami, ti ceɗeten labar Yesu a ndiri ta nin.

Ndirigi a ngarigi ɗere, Matiye ti lalaɓ Nawər Menekin cah a ndiri Yahudiyagi. Ti may ndiri toku ka sən ta ninek ninek, Yesu aɗa, Kiristu, Hidi ma bit ndirigi, ndiri Yahudiyagi mata pu ta daka a məndan cekw. A tala sin, a nja ka nəf baray pana pana tane ka deftere Ci lap Dabawəzləv tete Ndirigi. Baray titoku a ləwigi a tala Yesu, aza Matiye a ceɗ kaɗ ninek ninek, kən ma ɗiya mandala Yesu ta nja a talalay, ti ɗiya kap wa nja ndiri mata lalaɓ ta a liɓ deftere Ci lap Dabawəzləv.

Ane deftere ngacah, Matiye ti lalaɓ labar pana pana, Yesu mata ceɗeten a ndirigi. Yesu ti ngareten a ndiri mangar Dabawəzləv a mar ta, ka njigi a nja siki a talalay a wacah (ɓawama 5–7), aza a ngareten a ndiri ma va ka ceɗi labar tik, kən pana pana ma va ka təɗaha a tala tan (ɓawama 10). A ngar ɗere a ma ma ngaɓ ngaɓ, wa nja Dabawəzləv ta nja ka mar lay (ɓawama 13), aza a ngareten a ndiri tik, ka njigi a nja siki tete cele tan (ɓawama 18). A ngareten ɗere ka puwi pic, Dabawəzləv ta va ka həl bay a vere ndiri kərap (ɓawama 24–25).

Kən ma ɗiya ka dawən ka dawən a liɓ deftere Matiye:

Labar a tala mbu Yesu, a tala Zan ma nja ka ɗiya batisma a ndirigi, ɓaw a tala Gudul mata mbəlam ka bebeɗ Yesu (ɓawama 1:1–4:11).

Kəzəɗ pana pana, Yesu mata ɗiyu ane liɓlay Galili (ɓawama 4:12–18:35).

Yesu ti sliɗ a liɓlay Galili za, ka va a liɓlay Zeruzalem (ɓawama 19 ege 20).

Yesu ti nja ane liɓlay Zeruzalem, aza ndirigi ta nin ti pəm ta za (ɓawama 21–27).

Dabawəzləv ti mbəla Yesu a civi za, aza Yesu ti ɗaf həra tik a ndirigi (ɓawama 28).

Səban Yesu təɗ ka dehen talan ngaz

(Luk 3:23-38)

¹Yesu *Kiristu wər1:1 A nja na ngar: Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday., dehen talan ngazigi aɗa *Abəraham ege bay *David. Yo zlim dehen Yesu Kiristu kərap wa nja mata mbuwigi ka dawən ka dawən aɗa: 1:1 Rom 1:3-4; 2Ti 2:8; Mat 20:30-31

²Abəraham á mbu *Izak, Izak á mbu *Zakob. Zakob á mbu Yahuda tete geleminigi. 1:2 Gen 21:2-3; 25:26; 29:32–30:24³Yahuda á mbu Fares ɓaw Zara. Mamən Fares ege Zara aɗa Tamar. Fares á mbu Esirom, Esirom á mbu Aram, 1:3 Gen 38:29-30; Rut 4:18-22⁴Aram á mbu Aminadab, Aminadab á mbu Nason, Nason á mbu Salmon, ⁵aza Salmon á mbu Bowaz. Mamən Bowaz aɗa *Rahab. Bowaz á mbu Obed. Rut aɗa mamən Obed. Obed á mbu *Yesa, 1:5 Rahab: Jos 2:1-24; Ruth ege Bowaz: Rut 1–4⁶Yesa á mbu bay David.

Bay David acin á mbu *Salomon. Mamən Salomon aɗa wərti Uri kamatakan. 1:6 Mamən Salomon: 2Sa 11–12⁷Salomon á mbu Robowam, Robowam á mbu Abiya, Abiya á mbu Asaf, 1:7 2Ch 13:1-23⁸Asaf á mbu Zozafat, Zozafat á mbu Zoram, Zoram á mbu Oziyas, 1:8 2Ch 13:23–21:20; 26:1⁹Oziyas á mbu Zowatam, Zowatam á mbu Akaz, Akaz á mbu Ezekiyas, ¹⁰Ezekiyas á mbu Manase, Manase á mbu Amon, Amon á mbu Zoziyas, 1:10 2Ch 29:1–33:25¹¹aza Zoziyas á mbu Yekoniya tete geleminigi. Mandala Yekoniya tete geleminigi mata njigi ane liɓlay tan *Isirayila, ndiri ta liɓlay *Babilon ti ya ngazli ndiri toku ka va a liɓlay tan. 1:11 2Ch 34:1–36:21

¹²Mandala ndiri Isirayilagi mata yigi a liɓlay Babilon toku za, Yekoniya ti mbu Salatiyel, Salatiyel á mbu Zorobabel, ¹³Zorobabel á mbu Abiyud, Abiyud á mbu Eliyakim, Eliyakim á mbu Azor, ¹⁴Azor á mbu Sadok, Sadok á mbu Akim, Akim á mbu Eliyud, ¹⁵Eliyud á mbu Eleyazar, Eleyazar á mbu Matan, Matan á mbu Zakob, ¹⁶Zakob acin mátá mbu *Zozef. Zozef toku zelen Mari. Mari aɗa ma mbu Yesu. Yesu toku aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday. 1:16 Luk 1:27

¹⁷Ndiri ma mbuwigi ka dawən ka dawən toku, tar ka Abəraham za təɗ ka bay David, doku guɓ a tala foɗ. Aza daka bay David za təɗ ka pic, ndiri Babilonigi mata ngazli ndiri Isirayilagi a liɓlay tan za, ndirigi ti mbuwigi ka dawən ka dawən a nimin, doku guɓ a tala foɗ. Aza ɗere doku guɓ a tala foɗ ti mbuwigi a nimin ka dawən ka dawən təɗ ka Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday.

Labar wa nja Yesu Kiristu mata mbu

(Luk 2:1-7)

¹⁸Tá nja ca, hi zlimi acin, wa nja Yesu *Kiristu mata mbu. Hidi maparam ɗaha, zlim tik *Zozef. Sin áɗa ma mbiz Mari ma va ka mbu Yesu. A ngazli kəsəm kese kun. Ama pic takan, sin ti ɗa liɓi áka *Miɗ Dabawəzləv za. 1:18 Luk 1:35¹⁹Zozef ma mbiz Mari toku, sin kula hidi ma nja ka kaw *mazuko Dabawəzləv zləra səsəray. Wərti tik mata ɗa liɓi wa nja ngatoku, a may ka gəgar labar tik hirre ka zlaɗen weli a tala Mari kun. Ti may ka pəɗ zləra tik ka sin za, manja ɗiya ma. ²⁰Ta ɓənu wa toku, ka pəɗ zləra tik a nin za, njoɗ *mazlən Dabawəzləv ti ya a vuɗu a micin tik. *Mazlən Dabawəzləv toku a ngaren: «Wa Zozef, dehen bay *David, a njá ka pəɗ zləra ku ka wərti toku za kun. A ngazl kən ku, a nja ka ɓən pele pele a nja ngatoku kun. Wərti ku toku a wanigi a wapah kun, sembe *Miɗ Dabawəzləv áɗa ma ɗiya kərti ta liɓ tik. ²¹A va ka mbu kərtapa, aza ha va ka ca zlim tik Yesu. Sin á va ka bit ndiri tik za ka *ma ngav ngav mata ɗiya ta.» 1:21 Dir 130:7; Mat 1:25; Luk 1:31; Kmy 4:12

²²Kən toku ti ɗiya wa nja ngatoku, ka nja kap wa nja Dabawəzləv mata ngar á pakam makatəf tik kaɗ. Dabawəzləv á ngar:

²³«Kərtaza mangar a janigi a wapah kun,

ta va ka ɗiyu ka ɗa liɓi.

A va ka mbu kərtapa,

aza a va ka ci zlim tik Emanuyel.»

Yo, zlim Emanuyel toku a nja na ngar «Dabawəzləv a daba min tokon.» 1:23 Esa 7:14

²⁴Zozef mata fuɗuh za, ti ɗiya kən kərap wa nja mazlən Dabawəzləv mata ceɗen toku. Dəɓ kaɗ ka wərti tik Mari, ngazl kən tik. ²⁵Zozef ti nəpigi a wərti tik manja wanigi a sin kúlá ka pic mbu tik. Pic mbu tik mata sla za, Mari ti mbu kərtapa acin. Zozef acin ca zlim tik Yesu. 1:25 1:21

Ndiri ma səni kən áka gəmzla za

^1-2Yesu ti mbu ane liɓlay Betilehem ta liɓlay Yahudiya. Mandala tik *Herod áɗa ma həl bay tane liɓlay Yahudiya toku. Ane madabalay ndiri maparam ɗaha. A nja ka səni kən kahay kahay áka gəmzlagi tá wəzləv kaɗ. Pic takan ti ləmi yəwən gəmzla. Gəmzla toku a ɗafeten, bay ma mar *ndiri Yahudiyagi ti mbu. Mata sən ta wa toku za, sliɗ vigi a liɓlay Zeruzalem. A ngareten a ndiri ta nin: «Ane madabalay min ti ləma yəwən gəmzla. Gəmzla toku ti ɗaf kini, bay ma mar ndiri Yahudiyagi ti mbu. Yo hi ceɗ kini, kərti ma va ka nja ka bay toku a mbu a liɓlay siki? Min ti yaha a madabalay za ka səbanu.» 2:1-2 Luk 2:4-7; bay ndiri Yahudiyagi: Mat 27:11

³Bay Herod mata zlimi labar toku za, nəv tik ti zlər gəvba səray. Sin ti pərət, kərti toku ta gəl za, a va ka gwaɗ ta ka bay kaɗ.2:3 Kərti toku ta gəl za, a va ka gwaɗ ta ka bay kaɗ: Ləwa ngacah, ti lalaɓ a nin ka jan ka zleɓ di ka zlimi ninek ninek. Ndiri ta liɓlay Zeruzalem toku kərap, labar toku ti pələk talan tan ɗere. ⁴Njoɗ bay Herod wəla *mangarama madədayigi kərap ta *je Dabawəzləv tete *maləm Yahudiyagi. Mata ɓasi talan kaɗ, neh ta, a ngareten: «Hi ceɗ ka, Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday a va ka mbu a liɓlay siki?» ⁵Ndiri toku a ngareten acin: «A va ka mbu ane liɓlay Betilehem ta liɓlay ku cah, ngam *makatəf Dabawəzləv ta vina cekw ti ceɗ lay mbu tik zaba. Ndah labar mata lalaɓu a liɓ deftere Dabawəzləv, ti ngar:

⁶“Ndirigi ti ci liɓlay Betilehem ta liɓlay Yahudiya

ka liɓlay mekedirek.

Azama a daba liɓlay Yahudiyagi kərap,

liɓlay ma sligi a sin ɗa ɗakun.

Ngam ane liɓlay Betilehem toku,

bay a va ka mbu a nin.

Bay toku a va ka mar *ndiri Yahudiyagi,

Dabawəzləv mata mbat ta ka nja ka ndiri tik.”» 2:6 Mic 5:1; 2Sa 5:2; Zan 7:42

⁷Ndirigi mata ceɗeten wa toku za, bay Herod acin wəla ndiri ma yigi a madabalay toku za. A wəla tegi á ɓoh. Mata yigi za, a ngareten: «Gəmzla ma pizlaha a həra hini toku, a pizlaha a pic siki? Hi ceɗ ka səka, kata ka sən pic mbu kərti toku.» ⁸Mata ceɗeten pic tik za, bay Herod takana toku a ngareten: «Hi sliɗ, hine va a liɓlay Betilehem, hine va neheha kərti ma mbu toku. Hin ta janu za, hine cəɓaha a wacah ka ceɗ ka səka, kata ka va a zləra ɗa ka səban tik ɗere.»

^9-10Bay Herod mata ceɗeten wa toku za, sliɗ vigi acin. Ta vi ka vigi, ləmi gəmzla takana mata ləma ta a madabalay. Mata ləma ta za, a ɓeɓeligi kahay kahay. Gəmzla toku a va á gibe tan za, sinigi mátá səba ta acin. Vigi vigi, kedirek ti ləmi gəmzla toku ti gar rək a tala jik, kərti toku ta nja a nin. ¹¹Tuhigi ane jik, va jani kərti toku ege mamən. Gbərəwigi kaɗ ka səban tik. Zləri gabal tan kaɗ ka vəleten kula kən menekin. Ɓawi kən ma kiɓe kiɓe melenge, mangar səkəm tik toy toy, vəleten, aza ɓawi vəna pay, ta nja ka ri ta za ka nji ninek, vəleten, aza acin ɓawi urdi, zlim tik *mir, vəleten ɗere. ¹²Mata səbani kərti toku za, sliɗ va tanigi acin. A vuɗu sini yaha a micin tan. Dabawəzləv a ngareten áka sini toku za: «Hi njá ka cəɓ baba a zləra bay Herod ka ceɗen kun. Hine bəl katəf maparam ka va hini ita.» Mata zlim ta wa toku za, bəli katəf maparam ka cəɓa tan a liɓlay tan.

Bay Herod ege kərti ma mbu

¹³Ndiri ma nja ka səni kən áka gəmzla za mata sliɗ, mata va tan ita za, a vuɗu, sini yaha a micin *Zozef. A ləma *mazlən Dabawəzləv a jakwar tik, a ngar: «A sliɗ za, ma ɓaw kərti ku cah ege mamən, ma va ku a liɓlay *Ezip. Ngam bay *Herod a va ka gər kərti ku cah ka pəm za. Ma nəpay ku a nin, aza pic tik ti sla wər, ta va ka ngaroh a nimin, hoh ka cəɓay ku ka ya ita.» ¹⁴Zozef mata zlimi wa nja ngatoku za, sliɗ a vuɗu tik səɓ, ɓaw kərti tik ege mamən kərti, va tik a liɓlay Ezip. ¹⁵Ti nja a nin, nja nja kúlá ka pic məc bay Herod. Kən toku ti ɗiya wa nja ngatoku, ka nja kap wa nja Dabawəzləv mata ngar á pakam *makatəf tik kaɗ. Ti ngar: «Kati wəla kərti ɗa, ka ya tik a liɓlay Ezip za.» 2:15 Osé 11:1

¹⁶Yo, Zozef mata va tik a liɓlay Ezip za, kedirek bay Herod ti sənu zaba, ndiri ma nja ka səni kən áka gəmzla za ti kəɓ ta. A bas nəv kahay kahay acin. Njoɗ ti zlən ndiri maparam ka vigi a liɓlay Betilehem, ɓaw á liɓlay maparamigi ngiɗ ta nin. A ngareten: «Hi sliɗ, hine va a liɓlay titoku. Hine pəm wəri kərtapagi ta nin ma mbuwi səɓacah, təɗ ka viya səray kərap za.» Herod mata ngareten a ndirigi, ka pəmi wəri kərtapa təɗ ka viya səray toku, ngam mandala ndiri ma nja ka səni kən áka gəmzla za, mata vigi a zləra tik za, sin ti neh ta pic mbu Yesu. Aza sinigi ti ceɗeten pic mbu tik áka gəmzla ma pizlaha a həra tan toku za.2:16 Aza sinigi ti ceɗeten pic mbu tik áka gəmzla ma pizlaha a həra tan toku za: Ləwa ngacah, ti lalaɓ a nin ka jan ka zleɓ ka zlimi ninek ninek. Bay Herod acin nəf nəf wan mbu kərti toku, mbeh ka təɗ viya səray acin. ¹⁷Herod mata pəm wəri toku za, ti ɗiya acin kap wa nja *Zeremi, *makatəf Dabawəzləv mata ngar. ¹⁸Ti ngar:

«A sleri wəla a liɓlay Rama.

A pari wəla, aza a hanigi a tiweɗ məc hidi.

*Rasel a han a tala wəri tik.

A may ndirigi ka bərəp nəv tik kaɗ kun,

ngam wəri tik ti məcigi.» 2:18 Jer 31:15-16

¹⁹Pic takan bay Herod ti məc acin. Gara Zozef tete je tik wər, egi a wilin a liɓlay Ezip. Vuɗu mata ya kaɗ, *mazlən Dabawəzləv ti ləwen áka sini za, ²⁰a ngaren: «A sliɗ acin, ma ɓaw kərti cah ege mamən, ma cəɓay ku a liɓlay *Isirayila. Bay Herod tete ndiri maparam, ma gəri kərti cah ka pəm za, ti məcigi acin.» ²¹Zozef takana dəɓ kaɗ ka kərti toku ege mamən kərti, ngazl, sliɗ va tik a liɓlay Isirayila. ²²Mata təɗigi a liɓlay Isirayila za, ti zlimi, Arkilawus aɗa bay ane liɓlay Yahudiya acin. Arkilawus toku kərti bay Herod ma məc toku. Mata zlimi wa nja ngatoku za, ti pərət ka nja a liɓlay Yahudiya toku. A vuɗu ti sini a nimin. Ti ngaren ka va tik a liɓlay, bay Galili mata maru. Sliɗ va tik acin ka lay toku, ²³va la je tik a liɓlay, zlim tik Nazaret.

Kən toku ti ɗiya kap wa nja labar, makatəf Dabawəzləv gi mata ceɗ ta a tala Yesu. Ti ngarigi: «Ndirigi a va ka ci zlim tik ka hidi Nazaret.» 2:23 Luk 1:26; 2:39, 51; Zan 1:46

Labar Zan ma nja ka ɗiya batisma

(Mak 1:1-8; Luk 3:1-18; Zan 1:19-28)

¹Mandala Yesu ta nja a wilin a liɓlay Nazaret, Zan ma nja ka ɗiya *batisma a ndirigi sliɗ va a daba donu ta liɓlay Yahudiya. A ca wəla a nin, a ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi. ²A ngareten: «Hi bu nəv hini za, ngam Dabawəzləv wər mbeh ka ya ka mar lay!» 3:2 4:17; Luk 3:3

³Kamatakan *Ezay, *makatəf Dabawəzləv, ti ləwa a tala Zan toku zaba. Á ngar:

«Hidi maparam a ca wəla a daba donu, a ngar:

“Hi ker ma ngav ngav tane nəv hini kaɗ,

ka pu Maday tokon,

Dabawəzləv ta va ka zlənaha,3:3 Hidi maparam a ca wəla a daba donu, a ngar: Hi ker ma ngav ngav tane nəv hini kaɗ, ka pu Maday tokon: Ləwa ngacah ti lalaɓ a nin ka jan ka zleɓ di ka zlimi ninek ninek.

wa nja hin ta nja ka gar katəf sək sək,

aza ka zləzlaɗ tik za ka pu hidi maday,

ma va ka yaha á nin za.”» 3:3 Esa 40:3

⁴Gar Zan toku wər a lukut ma ba ba ta soson zlokomo a kəsəm, aza a slapat bokula a madaba. A nja ka ham wayəp ɓaw ka ndap ɓoɓom. 3:4 2Ro 1:8⁵Njoɗ ndiri maparam ta liɓlay Zeruzalem, tete ndiri ta liɓlay maparam ma pana pana bay Yahudiya mata maru, ɓaw ndiri ma mbeh mbeh ta mazlən zungoh Zurdun, sinigi kərap mata zlimi labar tik za, vigi a zləra tik. ⁶Mata təɗigi za, a ceɗi *ma ngav ngav tan kpay kpay kaɗ, aza Zan ti ɗiyaten batisma a liɓ zungoh Zurdun acin.

⁷Ndiri *Farisagi tete ndiri *Sadukigi pe a vigi a zləra tik ka jan batisma. Zan takana mata ləma ta za, tar ka ngəz ta, a ngareten acin: «Hin ndiri ma nja ka ɗiyi tireh wa nja mgbeslke cicah, na hini, hi nja ka ɓənu, hin ti jan batisma wər, kita Dabawəzləv ma va ka yaha ɗaha a tala hini baba kun ta. Yaw, nayi ma ceɗ hini acin wa nja ngatoku yi? 3:7 12:34; 23:33; 24:1-51⁸Səwan hi ɗiya kəzəɗ menekin, ndirigi ka sən ta á nin za, hin ti bu nəv hini zaba duze. ⁹Na hini, hi nja ka ɓənu, aza ka ngar ɗere: “Na kini wər, Dabawəzləv ti bit micin kini zaba, ngam *Abəraham ta kamatakan doku kini ta.” Ama ta ceɗ hini, ngatoku a təɗ gəga ka bit hini za ɗakun. Hi ləma, ko gugunigi wa nja ngacicah, Dabawəzləv ti may ka mbaɗ ta ka səban Abəraham wər, a va ka mbaɗ ta səɓ ɗere. 3:9 Luk 1:54-55; Zan 8:39; Rom 2:28-29; 4:12

¹⁰«Yo ta ceɗ hini, tá nja cah, kita Dabawəzləv wər mbeh ka fara gbəmgbalay. Dabawəzləv a va ka ɓas kita ndiri mangar a ɗiyi menekin kun, wa nja ndirigi ta nja ka bəli pay, mangar a mbu mambambu ma nekw nekw kun a madaba tik kaɗ, aza ka cef a kuhu. 3:10 7:19

¹¹«Gara kata wər, ta ɗiya hini batisma a yəm, ndirigi ka sən ta á nin za, hin ti bu nəv hini zaba. Ama gara hidi ma va ka yaha ka dangaz ɗa wər, má day za ka kata, aza ta təɗ gəga ka nja ka balam tik, ka pəɗ kərap ta ngaz tik kaɗ kun. Na tik wər a va ka ɗiya hini batisma a *Miɗ Dabawəzləv, aza a va ka ɓas hini kita ɗere.3:11 Deftere ta ma girek a ngar: A va ka ɗiya hini batisma a kuhu3:11 Luk 3:16¹²Kita tik a va ka nja wa nja hidi ma ɓaw kaslak a zləra ka bom ndirimi. Ta bomu za, a va ka ɓaw ndirimi ka sek a debin, aza sagway tik ka cef a kuhu. Yo gara kita tik, a va ka ɓas kita toku a kuhu mangar a micin kun ko a pu.» 3:12 Jer 13:24; Mat 13:30

Batisma Yesu

(Mak 1:9-11; Luk 3:21-22)

¹³Pic takan Yesu sliɗ a liɓlay Galili za, va zungoh Zurdun. Va a zləra Zan, Zan ka ɗiyen *batisma a nin. ¹⁴Gara Zan wər, ti salar ka ɗiyen batisma. A ngaren a Yesu: «A slambeɗemi há va ka ɗiya ka batisma ɓa. Yaw ha ya acin a zləra ɗa cah a nja siki?» ¹⁵Ama Yesu a ngaren: «A njá ka ɓən a nja ngatoku kun, a ɗiya ka batisma tik səɓ. Hati ɗiya ka wər, ni va ka ɗiya kən kərap, wa nja nəv Dabawəzləv ta may acin.» Zan mata zlimi wa toku za, ti yawu acin, aza ti ɗiyen batisma tik. 3:15 5:17; 28:19¹⁶Yesu mata jan batisma za, ya tik a liɓ yəm za. Njoɗ wəzləv ti zlər, aza a ləma *Miɗ Dabawəzləv a jemaha á wəzləv kaɗ, wa nja ɓaram aza ti nja a tala tik. 3:16 wəzləv ti zlər: Esa 63:19; Ezé 1:1-3; Zan 1:51; Kmy 7:56¹⁷Sin zlimi mongurom Dabawəzləv, a ngaren á wəzləv kaɗ: «Gawla cah aɗa zlim Kərti ɗa. Ta mayu kahay kahay, nəv ɗa ɗewerakun a sin.» 3:17 Esa 42:1; Dir 2:7; Mat 12:18; 17:5

Gudul ege Yesu

(Mak 1:12-13; Luk 4:1-13)

¹Ka dawən tik, *Miɗ Dabawəzləv ti ngazl Yesu, tep a daba donu. A tepu a nin, *Gudul ka mbəlamu ka bebeɗ. 4:1 Hib 2:18; 4:15²Yesu ti wan a nin wan wom foɗ. Aza ko a pic, ko a vuɗu, a ham kən ham kun. Metis a ngacen a Yesu acin. 4:2 Exo 34:28; Mat 6:16-17

³Njoɗ Gudul, ma nja ka bebeɗ hidi, ti sənu zaba, metis a ngacen a Yesu. Va a zləra tik, a ngaren acin: «Hoh Kərti Dabawəzləv duze wər, a ngaren a guguni cah, mata mbaɗ ka kən ham, ma hamu.» ⁴Yesu a ngaren: «Ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv: “Kən ham a kaw micin hidi á gindik kun, kən má day za aɗa labar, ma nja ka yaha á pakam Dabawəzləv kaɗ, labar toku á nja ka kaw micin hidi.”» 4:4 Deu 8:3

⁵Kedirek Gudul ngazlu, tep a liɓlay Zeruzalem, liɓlay Dabawəzləv. Mata təɗigi za, tepu a tala *je Dabawəzləv, ka ma ɗew ɗew tik. ⁶A ngaren acin: «Tá nja cah, hoh Kərti Dabawəzləv duze wər, a mbir á tala jik cah kaɗ ka hayək ka saf. Ngam ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv:

“Dabawəzləv a va ka ngareten a *mazlən tegi

ka puwoh, kən ka nja manja həloh.

A va ka kalawohigi,

ngaz ku ka nja manja pusoɗ ka gugun.”» 4:6 Dir 91:11-12

⁷Yesu mata zlimu za, a ngaren: «Ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv ɗere: “A njá ka geh nəv Cehw Dabawəzləv kun ta.”» 4:7 Deu 6:16⁸Kedirek Gudul ti ngazlu a tala caɗak ma ɗew ɗew. Mata təɗigi a nin za, njoɗ ɗafen liɓlayigi ta talalay, bayigi ta mar ta kərap, lap a gənan ta nin. 4:8 5:1⁹A ngaren: «Yo, tá nja cah hati dəɓ gbərəw a gibe ɗa, ka voh ka wər, ta va ka vəloh liɓlay titoku kərap hoh ka mar ta.»

¹⁰Yesu a ngaren acin: «Hoh Gudul cah, a sliɗ, ma va ku a watoku za. Ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv: “A voh Cehw Dabawəzləv á gindik, aza ma həl kəzəɗ tik á gindik ɗere.”» 4:10 Deu 6:13; 5:9¹¹Gudul mata mbəlamu, mbəlam mbəlam ka bebeɗu wa toku za, a jan katəf kun, ɓaw ker kaɗ, sliɗ tá va tik acin. Njoɗ *mazlən Dabawəzləv gi ti vigi a zləra Yesu, ti zleɓeten.

Tar kəzəɗ Yesu

(Mak 1:14-15; Luk 4:14-15)

¹²Ka dawən tik, ndirigi ti kawi Zan ma nja ka ɗiya *batisma, aza ti pek ta a je fərsəna. Yesu mata zlimi labar tik za, sliɗ va tik á liɓlayigi ngiɗ pana pana ta liɓlay Galili. 4:12 14:3¹³Mata təɗ a nin za, a nja a liɓlay Nazaret, mata gəl a nin kun. Sliɗ va njay tik a liɓlay maparam, zlim tik Kaparnahum ta mazlən mitil ta Galili. Liɓlay tik aka hayək Zabulon ege Neftali za. 4:13 Zan 2:12¹⁴Ti ɗiyu wa nja ngatoku ka nja kap wa nja *Ezay, *makatəf Dabawəzləv mata lalaɓu kamatakan. Ezay toku ti ngar: 4:14 Esa 8:23–9:1

¹⁵«Wa, hin ndiri ta ka hayək Zabulon,

ɓaw ta ka hayək Neftali,

ma la la ta mazlən katəf, ma va á tala mitil

tá pala zungoh Zurdun za,

ma zli wəla a bay Galili.

Hin *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun,

hi zlimi labar, ta va ka ceɗ hini:

¹⁶Hin ndiri ma nja ka nja a liɓ kpizli,

hi va ka ləma lay ma kəngay kazaway.

Hin ndiri ta ka lay ma zikwit zikwit,

mamən məc ta nja a nin,

hi va ka ləma lay ma kəngay,

ti pizlaha a həra hini ta.» 4:16 Luk 1:79

¹⁷Yo, Yesu mata nja a liɓlay Kaparnahum toku acin, tar ka ceɗeten labar tik a ndirigi. A ngareten: «Hi bu nəv hini za, ngam tá nja cah Dabawəzləv wər mbeh ka ya ka mar lay!» 4:17 3:2; 4:23; 6:10; 10:7

Yesu tete ndiri ma kawi kilif

(Mak 1:16-20; Luk 5:1-11)

¹⁸Pic takan Yesu sliɗ, va tik a mazlən mitil ta Galili. Ta təlan á mazlən mitil kaɗ toku, ləma ndiri səray ma kawi kilif, hidi ege gelemin. Zlim tan Simon ta nja ka wəla ta Piyer, sin ege gelemin Andire. A fiyi kwise tan a liɓ yəm ka kaw kilif. ¹⁹Yesu mata ləma ta za, a ngareten: «Tá nja cah, hi ker kaw kilif kaɗ acin, hi ya, hine səba ka. Ta va ka teɗ hini ka ndiri ma va ka wəla ndiri maparam, ka yigi ka səba katəf ɗa.» ²⁰Njoɗ sinigi dəɓ kaɗ ka kwise tan, ker kaɗ, səbi Yesu acin. 4:20 8:21-22

²¹Yesu va gibik kedirek, ləma ndiri maparam a nimin səray, hidi ege gelemin, zlim tan Zak ege Zan, wəri Zebede. Egi ane liɓ kambawal tete cine tan Zebede, a njəɗi kwise tan ma pər pər. Yesu mata ləma ta za, wəla ta, a ngareten: «Hi ya, hine səba ka.» ²²Njoɗ sinigi dəɓ kaɗ ka kambawal ɓaw cine tan, ker kaɗ, sliɗigi səbi Yesu acin.

Yesu tete ma dal daligi ta liɓlay pana pana

²³Yesu sliɗ, va á liɓlay ngiɗ ma pana pana ta liɓlay Galili. Va ane *je janga Yahudiyagi ta liɓlay titoku. A ceɗeten labar Dabawəzləv a ndiri ta nin. A ceɗeten Nawər Menekin wa nja Dabawəzləv ta va ka mar lay. Aza a bit ndiri ma dal daligi tete vidiligi pana pana. 4:23 9:35; 4:17²⁴Zlim tik a gi acin, gbam liɓlay Siri ɗere. Ndiri ta liɓlay Siri toku mata zlim ta za, dahi ndiri nja dal a kəsəm pana pana a zləra tik acin. A dahi ndiri nja masərəf a kəsəm, bazla bazlagi tete ma gbərəw gbərəwigi. Yesu ti bit ta za kərap.

²⁵Yo, Yesu ta nja ka sliɗ ka va za, ndirigi a nja ka səba tegi zurra á zal za. Ndiri toku a yahigi á liɓlay Galili za, aza maparam ti yahigi á liɓlay zlim tik Liɓlay Guɓ Təɓa Təɓa za. Həndan ti yahigi á liɓlay Zeruzalem za ɓaw á liɓlay maparamigi ta liɓlay Yahudiya. Aza maparam ɗere ti yahigi á pala zungoh Zurdun za.

Labar, Yesu mata ceɗu a tala caɗak5:0 Labar tik tar ka ɓawama jeɓin za təɗ ka ɓawama cesireɗ.

(Luk 6:20-49)

¹Yesu ti ləma ndirigi pe ti ɓasigi a jakwar tik. Mata ləma ndiri toku za, tapay tik a tala caɗak, njay tik a nin. Ndiri ta zəɗ ngaz tik vigi a zləra tik. 5:1 4:8; 14:23; 15:29; 17:1; 28:16²Yesu tar ka ceɗeten labar pana pana acin.

Nəv hidi mata nja guɗum a tala mazlən ta wəzləv

(Luk 6:20-23)

³Yesu a ngar:

«Ndiri ma sən tegi, sembe tan gəc á nəv za, nəv tan mata nja guɗum,

ngam a va ka njigi a daba ndiri, Dabawəzləv ta mar ta. 5:3 Esa 57:15; 61:1

⁴Ndiri ma nja ka hanigi a tireh ta talalay, nəv tan mata nja guɗum,

ngam Dabawəzləv a va ka sakwat tiweɗ tan kaɗ. 5:4 Dir 126:5

⁵Ndiri ma gəci talan tan kaɗ, nəv tan mata nja guɗum,

ngam Dabawəzləv a va ka vəleten lay ka mar ta, wa nja sin mata ngar. 5:5 Dir 37:11

⁶Ndiri ma nja ka may ta, ka ɗiya kən wa nja nəv Dabawəzləv ta may a nəv ma takan,

nəv tan mata nja guɗum,

ngam Dabawəzləv a va ka vəleten sembe ka ɗiya kən toku, wa nja mata may ta.

⁷Ndiri ma nja ka safi saha celegi, nəv tan mata nja guɗum,

ngam Dabawəzləv a va ka saf saha tan ɗere. 5:7 18:33; Zak 2:13

⁸Ndiri ma mari nəv ma barən barən, nəv tan mata nja guɗum,

ngam a va ka ləmi Dabawəzləv a həra tan. 5:8 Dir 24:3-5

⁹Ndiri ma nja ka lapi ndirigi kaɗ ka nji nja menekin, nəv tan mata nja guɗum,

ngam Dabawəzləv a va ka wəla ta ka wəri tik. 5:9 Hib 12:14

¹⁰Ndiri mangar a si beni a zləra ndirigi, a tala ta nja ka ɗiyi kən,

wa nja Dabawəzləv ta may, nəv tan mata nja guɗum,

ngam a va ka njigi a daba ndirigi, Dabawəzləv ta mar ta. 5:10 1Pi 3:14

¹¹«A picah ndirigi ti ro hini, ti ɗiya hini beni, ɓaw ti ceɗi ma pana pana ka mban hini ma kahay, ngam hin ta nja ka səba katəf ɗa wər, nəv hini mata njay tik guɗum səɓ. 5:11 10:22; Luk 6:22¹²Hi ɓeɓel, aza nəv hini mata nja guɗum, ngam kula mazlən maday a pu hini a wəzləv. Hi ləma, ko *makatəf Dabawəzləv gi ma həli kəzəɗ pəpəla ka hini, ti ɗiyaten beni wa sin ɗere.» 5:12 2Ch 36:16; Mat 23:30; Luk 6:23; Kmy 7:52; Hib 11:32-38; Zak 5:10

Nja ndiri ma səbi katəf Yesu wa nja kətəf ɓaw wa nja pitirla

(Mak 9:50; Luk 14:34-35)

¹³Yesu a ngar: «Hin ndiri ma səba katəf ɗa, nja hini ta daba ndiri ta talalay wa nja kətəf ma nja ka ninek wili. Yaw pic takan kətəf ti mbaɗay tik ka nja ləlah ləlah acin wər, ha va ka ɗiyu acin a nja siki ka nja mgbeɗew mgbeɗew a nimin? Kən ma va ka həl a sin ɗa baba kun, sey ka zer za, aza ndirigi ka vigi á tala tik. 5:13 Mak 9:50

¹⁴«Hin ndiri ma səba katəf ɗa, nja hini ta daba ndiri ta talalay ɗere wa nja lay ma kəngay. Hi ləma, liɓlay ma la la ta ka ma kpam a ɓoh á ɓoh kun, a nja ka nja gbivve a gbəmgbalay. ¹⁵Yo, hidi ma nja ka mbəl pitirla, aza ka jəɓ tasaw a tala tik ɗaha vu? Ɗa ɗakun. A nja ka mbəl pitirla toku za ɓa, ka ɗeru ka lay ma kpam, ndiri ta jik toku kərap ka ləmi lay kəngay kəngay. 5:15 Mak 4:21; Luk 8:16¹⁶Hin ndiri ma səba katəf ɗa acin, hi njá ka ɓoh kun. Nja hini ta daba ndirigi mata nja wa nja pitirla, ta nja ka mbəl ta za ka kəngay lay. Hi ɗiya kəzəɗ menekin, ndirigi ka ləma ta, aza a va ka foli Cehw hini Dabawəzləv ta wəzləv.» 5:16 Efe 5:8; Fil 2:15; 1Pi 2:12

Yesu ege mazuko Dabawəzləv

¹⁷Yesu a ngar: «Yo, hi njá ka ɓənu, *mazuko Moyiz ɓaw labar, *makatəf Dabawəzləv gi mata jəkwan hini, ta ya ka pas ta kaɗ kun. Ta ceɗ hini, kati ya azal ɓa ka səba tik ninek ninek, ndirigi ka səni diri pala madaba ma tik. 5:17 3:15; 7:12; 22:40; Rom 3:31¹⁸Yo, ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, tala hayək ege wəzləv a wilin wa nja ngacah wər, ko kən kedirek a ndata a liɓ mazuko Dabawəzləv a pəsər kun. Kən kərap a va ka ɗiya wa nja mazuko Dabawəzləv toku ta ngar. 5:18 Zak 2:10¹⁹Mata nja wa nja ngatoku, hidi ma feh mazuko Dabawəzləv, ko ma takan ta liɓ mazuko Dabawəzləv gi kərap, aza a jəkwaneten a ndirigi ka feh mazuko toku ɗere, hidi tik a va ka nja ka hidi ma gəc gəc a daba ndiri, Dabawəzləv ta mar tegi. Ama hidi ma kaw mazuko Dabawəzləv kərap zləra səsəray, aza a jəkwaneten a ndirigi ka kaw ta wa sin ɗere, a va ka nja ka hidi maday a daba ndiri, Dabawəzləv ta mar tegi. ²⁰Yo ta ceɗ hini acin, hin ti may ka nja a daba ndiri, Dabawəzləv ta mar ta wər, sey hi vəl talan hini kərap, ka ɗiya kən wa nja Dabawəzləv ta may. Vəl talan hini toku ka nja day za ka na *maləmigi ɓaw na ndiri *Farisagi.»

Hi njá ka basen nəv a colo hini kun!

²¹Yesu a ngar a nimin: «Hin ti sən *mazuko, Moyiz mata ceɗeten a doku tokon kamatakan. Mazuko toku a ngar: “A njá ka ndəv teli kun. Ko nayi ma ndəv teli, kita tik a va ka ɓas.” 5:21 Exo 20:13; Lev 24:17²²Gara na ɗa wər, ta ceɗ hini, hati basen nəv a coloh, kita ku a va ka ɓas. Hati ngaren a coloh: “Ndukun talan ku ɗa ɗakun,” a va ka ɓasi kita ku a gibe ndiri madəday. Aza hati ngaren a coloh: “Hoh wəya,” a va ka fiyohigi a liɓ kuhu, mangar a micin kun. 5:22 1Za 3:15

²³«Yo, a picah hati va *je Dabawəzləv, ka vəlen kən a Dabawəzləv, aza talan ku ti ɗasl, coloh a bas nəv a hoh, ²⁴ma ɗer kən ku kese kaɗ, ma va a zləra tik, hine zer ma hini kaɗ kay, aza acin a ɓaw kən ku, ma vəlen a Dabawəzləv acin. 5:24 6:14-15

²⁵«A picah hidi ti fiyoh ka kita, hin ta va ka sliɗ ka va á katəf ngiɗ ka ɓas kita tik, ma gar kaɗ, hine cəba ma tik. Akun a va ka tepoh a zləra ma ɓas kita. Aza ma ɓas kita toku a va ka vəloh a zləra soji, aza soji toku a va ka fiyoh a je fərsəna. 5:25 Luk 12:58-59²⁶Yo ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, a je fərsəna toku, ha yaɓ dala kərap kap kap wa nja mata zlohigi ɗakun wər, a ficikohigi kaɗ kun.» 5:26 18:34

Hi njá ka wan a wərti maparam kun!

²⁷Yesu a ngar: «Hin ti sənu wa nja mazuko tokon ta ngar. A ngar: “A njá ka wan a wərti maparam kun. Wərti ɗere ta njá ka wan a wapah maparam kun.” 5:27 Exo 20:14²⁸Ama gara na ɗa, ta ceɗ hini, ko nayi ma ɗiya mendireɗ ka may wərti hidi maparam a həra á gindik, ti wanigi a wərti toku zaba á nəv za. 5:28 Job 31:1; 2Pi 2:14²⁹Yo ta ceɗoh, a picah həra ku tá zləra zəm ti bebeɗoh ka ɗiya kən ma ngav ngav, ma cafu kaɗ, ma zimbiru gədək. Səwan hoh ka nja a həra fəlaw takan, á tala ka ficikohigi a liɓ kuhu a kəsəm ku tem tem. 5:29 18:8-9; Mak 9:43-47³⁰Yo a picah, zləra ku tá zləra zəm ti bebeɗoh ka ɗiya kən ma ngav ngav wər, ma tawu kaɗ, ma ficiku gədək. Səwan hoh ka nja a zləra takan, á tala hoh ka va a liɓ kuhu a kəsəm ku tem tem.»

Hi njá ka gam wərti hini za kun!

(Mat 19:9; Mak 10:11-12; Luk 16:18)

³¹Yesu a ngar a nimin: «Mazuko tokon a ngar ɗere: “Wapah ti may ka gam wərti tik za, mata lalaɓen ɗerewel na gam tik a zləra, di ka wakigi za.” 5:31 Deu 24:1; Mat 19:7; Mak 10:3-4³²Ama gara na ɗa, ta ceɗ hini, a picah wərti a wanigi a wapah maparam kun, aza zelen ti gamu səɓ, a nja na ngar, sin ti bebeɗ wərti tik toku ka ɗiya ma ngav ngav, ngam a va ka va a zəɗ wapah maparam. Aza wapah ma ngazl wərti, zelen mata gamu za toku, sin ti ɗiya ma ngav ngav ɗere.» 5:32 19:9; Mak 10:11-12; 1Ko 7:10-11

Hi njá ka nəf meɗ ka pakam hini kun!

³³Yesu a ngar: «Yo, hin ti sən *mazuko, Moyiz mata ceɗeten a doku tokon kamatakan. Mazuko toku a ngar: “Hati meɗi, a njá ka bu meɗ ku za kun. Ma ɗiya kən tik, wa nja hoh mata meɗ səɓ a gibe Dabawəzləv.” 5:33 Lev 19:12; Nom 30:3³⁴Ama gara na ɗa wər, ta ngar hini, hi njá ka wəla meɗ ka pakam hini kun. Hi njá ka meɗ a lay tá wəzləv kaɗ kun, ngam sin lay, Dabawəzləv ta nja a nin ka mar ndirigi. 5:34 Esa 66:1; Kmy 7:49³⁵Aza hi njá ka meɗ a tala hayək kun, ngam lay jak ngaz Dabawəzləv. Hi njá ka meɗ ɗere a liɓlay Zeruzalem kun, ngam liɓlay tik, liɓlay Dabawəzləv, bay maday. 5:35 Dir 48:3³⁶Hi njá ka meɗ ko a talan hini kun ɗere, ngam hi təɗ gəga ka zlambaɗ yəm soson talan hini za, ka nja barən barən, akun milin milin kun. ³⁷Səwan, ha ɗiya kən toku kun wər, ma ngar: “Awu, katá ɗiyu ɗakun.” Hati ɗiya kən toku, aza ma ngar səɓ: “Ha, katá ɗiyu.” A njá ka wəla meɗ acin ka pakam ku kun, ngam kən ngatoku, *Gudul á nja ka vəlen a hidi a pakam.» 5:37 2Ko 1:17-19

Hidi ti neh kən a zləra ku, ma vəlen!

(Luk 6:29-30)

³⁸Yesu a ngar: «Hin ti sənu wa nja mazuko tokon ta ngar. A ngar: “Hidi ti ngaɓ həra ku, ma ngaɓ həra tik za ɗere. Ti kpesl ndin ku kaɗ, ma kpesl ndin tik kaɗ ɗere.” 5:38 Exo 21:24³⁹Ama gara na ɗa wər, ta ngar hini, hidi ma nja ka ɗiya hini tireh, hi njá ka nda dəwa tik kun. A picah, hidi ti pəmoh ka dukurum tá pala zləra zəm, ma buwen tá pala zlaɓay, mata pəmoh a nimin a nin. 5:39 Rom 12:17⁴⁰Hidi ti may ka fiyoh ka kita, aza ka sər lukut ku táda za mekedirek, ma sər maday, ma japen a nimin a nin. 5:40 1Ko 6:7; Hib 10:34⁴¹Aza hidi maday ti may ka takoh a sembe, ka ɓawenu kən tik ka tep gaɓ kəcah, ma ɓawu, ma tepenu tep tep gaɓ gədək. ⁴²Hidi ti dəkəɓ kən a zləra ku, ma vəlen. Hidi ti neh dəwa a zləra ku, ma vəlen səɓ.»

Hi ɗiyaten menekin a calambəlay hini!

(Luk 6:27-28, 32-36)

⁴³Yesu a ngar: «Hin ti sənu ɗere wa nja mazuko tokon ta ngar. A ngar: “A may coloh, aza ma feh calambəlay ku.” 5:43 Lev 19:18; Mat 22:39; Mak 12:31; Luk 10:27⁴⁴Ama gara na ɗa wər, ta ngar hini, hi may calambəlay hini. Aza hine dəkəɓ Dabawəzləv, ka ker micin ndiri ma nja ka ɗiya hini tireh fonna. 5:44 Exo 23:4-5; Rom 12:20; 1Pi 2:20-23; ka dəkəɓ Dabawəzləv: Luk 6:28; 23:34; Kmy 7:60; Rom 12:14; 1Ko 4:12; 1Pi 3:9⁴⁵Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku, hi va ka nja ka wəri Cehw hini Dabawəzləv ta wəzləv. Ngam Dabawəzləv a wel hidi á wel ko takan kun. A nja ka pat lay ninek a tala ndiri ma tireh, wa nja ta nja ka patu a tala ndiri menekin. A nja ka zaten van a ndiri ma nja ka ɗiyi tireh, wa nja ta nja ka zaten a ndiri ma nja ka ɗiyi, kən Dabawəzləv ta may. 5:45 Efe 5:1⁴⁶Yo, a picah hine may sey ndiri, hin ta nja ka ngəm talan tete sinigi á gindik wər, aza hine may ndiri maparam səka ɗakun, Dabawəzləv ka vəl hini mazlən acin vu? Awu, Dabawəzləv a va ka vəl hini mazlən a nin kun. Ko *dəwanigi, ma nja ka mohi kən ndirigi, na tan ɗere a nja ka mayi ndiri, ma nja ka ngəmi talan tete sinigi. ⁴⁷A picah hine fəɗ sey vuno hini á gindik, hine ɓənu wər, hi ɗiya kula kən vu? Awu wa sin kun, ko ndiri mangar a səbi katəf Dabawəzləv kun a nja ka fəɗi vine tan wa sin ɗere. ⁴⁸Na hini acin, hin ma nja ka səba katəf ɗa, hine ɗiya kən kərap a nəv ma barən wa nja Cehw hini Dabawəzləv ta wəzləv ta nja ka ɗiya kən kərap a nəv ma barən.» 5:48 Lev 19:2

Hi njá ka vəleten kən a nja motokon kir kir kun!

¹Yesu a ngar: «A picah hine ɗiya menekin a hidi, ngam hin ta səba katəf Dabawəzləv, hi njá ka ɗiyu kir kir, ndirigi ka fol hini kun. Ngam hin ti ɗiyu, ka gər fol a zləra ndirigi wər, Cehw hini Dabawəzləv ta wəzləv a va ka vəl hini mazlən baba kun. 6:1 23:5

²«A picah hin ti may ka vəleten kən a nja motokonigi, hi njá ka ca wəla á ca a zakay kama ka vəlen kun, wa nja ndiri maparam ta nja ka ɗiya ta, ka gəri fol a zləra celen tan. Na tan, ko a *je janga Yahudiyagi, ko á katəf ngiɗ, a nja ka ɓawi kən ka vəleten a nja motokonigi, ndirigi ka sleri wəla ka fol ta. Ama ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, sinigi wər, ti jani mazlən tan zaba. ³Gara na hini wər, hin ta va ka vəleten kən a nja motokonigi, hi vəlen á ɓoh, ko ngama ku hoh mata may ka nja manja ləma. ⁴Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku, Cehw hini tane wəzləv ma nja ka ləma kən, hidi ta nja ka ɗiyu á ɓoh, a va ka vəl hini mazlən a nin.»

Labar a tala dəkəɓ Dabawəzləv

(Luk 11:2-4)

⁵Yesu a ngar: «Hin ta va ka dəkəɓ Dabawəzləv, hi njá ka ɗiyu, wa nja ndiri maparam ta nja ka ɗiya ta kun. Na tan ta nja ka dəkəɓi Dabawəzləv, a nja ka garigi á gar a *je janga Yahudiyagi, aza a nja ka dəkəɓi Dabawəzləv ɗere á lay ɓas ndirigi ngiɗ, ndiri kərap ka ləma ta aza ka fol ta. Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, gara na tan wər, wa nja ndirigi ta nja ka fol ta toku, ti jani mazlən tan zaba. ⁶Ama gara na hini ma səbi katəf ɗa, hin ti may ka dəkəɓ Dabawəzləv wər, hine tuh a jik, hine pek mejijik tik kaɗ, aza hine dəkəɓ Cehw hini ta wəzləv, ma mbeh ta jakwar hini ka lay ma ɓoh ɓoh hin ta nja a nin toku. Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku, Dabawəzləv ma nja ka ləma kən, hin ta nja ka ɗiyu á ɓoh, a va ka vəl hini mazlən a nin.

⁷«Hin ta va ka dəkəɓ Dabawəzləv, kana hi vəjəɗ ma pele pele wa nja ndiri manja ci talan ka Dabawəzləv ta nja ka ɗiya ta. Ndiri toku a nja ka ɓən ta, Dabawəzləv a va ka yək dəkəɓ tan a tala ta nja ka vəjəɗi ma pe. ⁸Ama ta ceɗ hini, kana hi ɗiyu ɗere wa nja sinigi. Ngam daka hi tar ka dəkəɓ Dabawəzləv kese kun, Cehw hini Dabawəzləv ti sən kən ma sen a zləra hini zaba, hin mata may ka dəkəɓu. 6:8 6:32; Luk 12:30⁹Tá nja cah ta ceɗ hini acin wa nja hin ta va ka dəkəɓ Dabawəzləv. Hin ta va ka dəkəɓu, hine ngar:

Vay kini tane wəzləv,

Hoh aɗa ma barən, ndiri kərap mata folohigi! 6:9 Ezé 36:23

¹⁰Hoh aɗa bay, a ya ma mar kini!

Kən, hoh ta mayu, ndiri mata ɗiya ta

a talalay a wacah,

wa nja ta nja ka ɗiya ta ane wəzləv. 6:10 4:17; 7:21; 12:50; 18:14; 21:31; 26:39-42; Mak 3:35; 14:36; Luk 22:42; Zan 4:34; 6:38-40; Kmy 21:14

¹¹A vəl kini kən ham na liɓi kini a picah. 6:11 6:24-34

¹²A zer *ma ngav ngav kini kaɗ,

wa nja min ta nja ka zer na cala kini

ma nja ka ɗiya kini ma ngav ngav. 6:12 6:15

¹³A njá ka keren katəf a *Gudul ka bebeɗ kini,

ka ɗiya ma ngav ngav kun,

ma ngazla kini a liɓ zləra Gudul za.

[Hoh áɗa ma mar lay kərap, ma mar sembe

ɓaw miseh maday ko a pu. Amen.] 6:13 10:16-25; 24:3-28; Zak 1:12-15; Zan 17:15; 2Te 3:3; 2Ti 4:18

¹⁴«Yo ta ceɗ hini, hin ti zer ma ngav ngav, ndirigi mata ɗiya hini kaɗ, Cehw hini Dabawəzləv ta wəzləv a va ka zer ma ngav ngav hini kaɗ ɗere. 6:14 5:24; Luk 6:37; Efe 4:32¹⁵Ama hi zer ma ngav ngav, ndirigi mata ɗiya hini kaɗ kun wər, Cehw hini Dabawəzləv a va ka zer ma ngav ngav hini kaɗ kun ɗere.» 6:15 18:35

Labar a tala ɗiya sumay ka fol Dabawəzləv

¹⁶Yesu a ngar: «Hin ta va ka ɗiya sumay ka fol Dabawəzləv, hi njá ka ngaɗ həra za wa nja ndiri maparam ta nja ka ɗiya ta kun. Na tan a nja ka ngaɗi həra tan za, ndirigi kərap ka sən ta a nin, a ɗiyi sumay. Ama ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, sinigi wər ti jani mazlən tan zaba, ngam ndirigi a fol ta. 6:16 Esa 58:5; Mat 4:2; 9:14-15; 17:21; Mak 2:18; 9:29; Luk 2:37; 4:2; 5:33; 18:12; Kmy 13:2-3; 14:23; 2Ko 6:5; 11:27¹⁷Gara na hini ma səbi katəf ɗa, hin ta va ka ɗiya sumay, hine pan həra hini ninek ninek kaɗ, aza hine pəz ɗawa ka talan hini. ¹⁸Hine ɗiyu wa nja ngatoku, ndirigi ka nja manja sən ta, hine ɗiya sumay. Sey Cehw hini Dabawəzləv ma nja ka ləma kən, hin ta nja ka ɗiyu á ɓoh, á va ka sənu á gindik. Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku, Dabawəzləv a va ka vəl hini mazlən tik.»

Labar a tala ɓas gənan

(Luk 12:33-34)

¹⁹Yesu a ngar: «Hin ma səba katəf ɗa, ta ceɗ hini, hi njá ka zlay talan ka ɓas gənan a tala hayək a wacah kun. Ngam gənan a tala hayək a wacah, nimi a va ka hamu za, gozu a va ka zəmu, akun mahəl a va ka kap jik ka həl gənan toku za. 6:19 Zak 5:2-3²⁰Ta ceɗ hini, səwan hi ɓas gənan hini maparam tane wəzləv ɓa. Gənan ta nin toku, ko nimi, ko gozu a ngavu ɗakun. Aza mahəl ɗere a jan katəf ka kap jik ka həl tik za ɗakun. 6:20 19:21; Mak 10:21; Luk 12:33²¹Kata mata ngar hini wa nja ngatoku, ngam ka lay, hin ta nja ka ɓas gənan hini a nin, nəv hini a nin ɗere.»

Labar a tala nja ndiri Kiristu ta ka lay ma kəngay

(Luk 11:34-36)

²²Yesu a ngar: «Hin ti sənu, həra tokon a nja ka kəngay nja tokon, wa nja pitirla ma nja ka kəngay lay. A picah həra ku a ləma lay kwerek kwerek wər, nja ku a va ka nja ka lay ma kəngay ɗere. ²³Ama həra ku a ləma lay ninek ninek kun wər, nja ku kərap a liɓ kpizli ɗere. Aza wa sin ɗere na diri lay ma kəngay na Dabawəzləv ta nəv hidi. Lay ma kəngay toku ti mbaɗ ka lay ma zikwit zikwit wər, hidi tik a liɓ kpizli duze.»

Kən kərap, Dabawəzləv á nja ka vəl hini

(Luk 16:13; 12:22-31)

²⁴Yesu a ngar: «Hin ti sənu, hidi ma nja ka wak zləra za, ka həl kəzəɗ ndiri səray ɗa ɗakun. A va ka may hidi ma takan, aza a va ka feh hidi həndan. A va ka kaw kəzəɗ hidi ma takan zləra səsəray ka həlu, aza kəzəɗ hidi həndan a va ka kawu a sabaray. Yo aza acin wa sin ɗere, hidi takan ka wak zləra za, zləra həndan ka həl kəzəɗ Dabawəzləv, zləra həndan ka ɓas gənan, a va ɗakun. 6:24 6:11

²⁵«A tala ngatoku ta ngar hini, hi njá ka ɓən pele pele a tala kən ndap kun. Aza hi njá ka ɓən pele pele ɗere a tala lukut kəsəm hini kun. Ngam micin hidi a sla a kən ndap kun, aza kəsəm hidi a sla a lukut kun. 6:25 Fil 4:6; 1Pi 5:7²⁶Hi ləma, salak ma nja ka mbirigi á wəzləv a bizigi ɗakun, aza a ɓasi kən ham a debin kun. Yaw azama a seni kən gadəbəlak tan kun, ngam Cehw hini Dabawəzləv ta wəzləv á nja ka vəleten kən ham. Mata nja wa nja ngatoku acin, yaw a bilike micin hini, hidi memilin azal vu? 6:26 10:29-31; Luk 12:6-7²⁷Hin ta nja ka ɓən pele pele wa nja ngatoku, Dabawəzləv ti may ka wət micin hini a picah za wər, hi va ka zlan wan tik za vu? Awu, ko wan takan a zlan za ɗakun.

²⁸«Aza ɗere hi nja ka ɓən pele pele a tala lukut fi kəsəm hini kemi? Hi ləma wa nja pay ta donu ta nja ka fofonigi ninek. A həli kəzəɗ kun, aza a bi lukut kun ɗere. ²⁹Hin ti sənu, bay *Salomon ta kamatakan bəbay hidi, ma mar lukut kəsəm kahay kahay. Azama a daba lukut tik kərap, ko lukut takan ma ngəm wa nja fofon pay titoku ɗa ɗakun. 6:29 1Ro 10^30-31Yo hi ləma, fofon a nəp pe kun. Hidi ti ləma a picah ɗewerakun, a gbəm ti yaɓ, aza kuhu ka riyu za. Ko mata nja wa nja ngatoku, Dabawəzləv má a nja ka ngəm ta ka fofon menekin, yo a bilike hini, hidi memilin acin vu? Dabawəzləv a va ka fi hini lukut menekin. Yo mata nja wa nja ngatoku acin, hi nja ka ɓən pele pele a tala kən ndap hini, a tala yəm sa hini, ɓaw a tala lukut kəsəm hini ka raw kemi? Ta ceɗ hini, hi ca talan ka Dabawəzləv ninek ninek kese kun. 6:30-31 14:31³²Sese ɓən ngatitoku, ndiri manja ci talan ka Dabawəzləv á nja ka ɓən ta. Gara na hini wər, Cehw hini Dabawəzləv ta wəzləv ɗaha. Aza ko a pu talan tik ɗesle ka hini ka vəl hini kən kərap ma sen a zləra hini. 6:32 6:8³³Ta ceɗ hini, hi vəl talan hini ɓa a Dabawəzləv ka mar hini, aza hine ɗiya kən kərap wa nja sin ta may. Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku wər, kən kərap ma sen a zləra hini, Dabawəzləv a va ka vəl hini acin. 6:33 1Ro 3:11-14; Dir 37:4-5

³⁴«Tá nja cah ta ceɗ hini acin, hi njá ka ɓən pele pele a tala kən ta gibik kun. Pic tik ti sla wər, kama hini ka jəwayay hini acin a liɓ tik, aza ɓən maparam a va ka ya hini a pic tik, hini ka sənu acin ka ɗiya a nja siki. Ko pic siki a beni tik pana ta nja ka daha a tala ndirigi. A tala ngatoku ɓən hini ta njá ka ton a kese ka nja hini ta gbəm kun.» 6:34 Exo 16:4, 19-20

Hi njá ka caf colo hini kun!

(Luk 6:37-38, 41-42)

¹Yesu a ngar a nimin: «Hi njá ka caf colo hini kun! Hin ti caf colo hini wər, Dabawəzləv a va ka ɓas hini kita. 7:1 Zak 4:11-12; 1Ko 4:5²A va ka sla kita hini kap kap wa nja hin mata caf colo hini. Ko hi ɗiyaten kən a colo hini wa siki. Ta ceɗ hini, hin ti vəlen kən a hidi, Dabawəzləv a va ka slu á sla. Ta slu za, a va ka vəl hini kap wa nja hin mata vəlen a hidi toku. 7:2 Mak 4:24; Rom 2:1; 14:10-12

³«Na ku, coloh ti ɗiyoh *ma ngav ngav kedirek, ha nja ka ɗasl talan a nin. Aza ma ngav ngav maday, hoh mata ɗiyu, ha ɗasl talan a nin səka ɗakun, mi ma həl mi? ⁴Coloh ti ɗiyoh ma ngav ngav kedirek, ha nja ka ngəzu njoɗ. Yo aza na ku, ma ngav ngav maday hoh mata ɗiyu, ha ngəz talan ku səka ɗakun, mi ma həl mi? 7:4 Deftere ta ma girek ka baray 3-4 a ngar: «Ha ca həra ka saf kisiɓit mekedirek tane həra coloh a tala mi? Azama pay maday tane həra ku ha ləmu ɗakun. Hoh ka ngaren a coloh: “Ta ɓawa kisiɓit mekedirek tane həra ku kaɗ,” azama pay maday ane həra ku.»⁵Yo ta ngar hini acin, hin ndiri ma nja ka jozli ma cicah, hi ngəz talan hini a ma ngav ngav maday, hin mata ɗiyu a zakay, di hini ka təɗ gəga acin ka ngəz colo hini ma ɗiya ma ngav ngav mekedirek.

⁶«Hi njá ka ɓaw kula kən menekin, Dabawəzləv mata vəl hini a zləra, ka vəleten a ndiri maɗa həzagi kun, ngam a va ka cəɓ hini a talan ka ɗiya hini tireh. Aza hi njá ka ɓaw kula kən menekin ka vəleten a ndiri maɗa vegedemigi kun ɗere, ngam a va ka njak ta a ngaz ka ngav za.»

Hi dəkəɓ kən kərap, hin mata may a zləra Dabawəzləv, aza hi va ka janu!

(Luk 11:9-13)

⁷Yesu a ngar: «Hi dəkəɓ kən a zləra Dabawəzləv, a va ka vəl hini. Hine gər kən a zləra tik, hi va ka janu. Aza hine wəlu ɗere, a va ka zla hini wəla. 7:7 Jer 29:12-14; Mat 18:19; 21:22; Mak 11:24; Zan 14:13-14; 15:7; 16:24; Zak 1:5; 1Za 5:14-15⁸Ngam ko nayi ma dəkəɓ kən, a va ka vəlen. Ko nayi ma gər kən, a va ka janu. Aza ko nayi ma fəɗ idida, a va ka zleten wəla.

⁹«Yo, cin wərigi ɗaha a daba hini a wacah. Kərti ti dəkəɓ gəda a zləra cin, a va ka ɓaw gugun, ka vəlen ka hamu vu? ¹⁰Ti dəkəɓ kilif a zləra tik, a va ka ɓaw wən ka vəlen vu? ¹¹Yo na hini acin, hin ti mbu a liɓ *ma ngav ngav, ama hin ti sən ka ɓaw kula kən menekin, ka vəleten a wəri hini. Yaw a bilike Cehw hini ta wəzləv azal acin vu? Ta ceɗ hini, hin ti dəkəɓ kən a zləra tik, a va ka vəl hini kula kən menekin. 7:11 Zak 1:17

¹²«Kən menekin, hin ta may ndirigi ka ɗiya hini, hine ɗiyaten ɗere. Hin ti ɗiyu wa toku, a nja na ngar, hin ti ɗiya kap kap wa nja deftere *Moyiz mata ngar, ɓaw wa nja *makatəf Dabawəzləv mata ngarigi.» 7:12 5:17; Rom 13:8-10; Gal 5:14

Labar a tala gara medikiɗ ma tenw ege ma fonna

(Luk 13:24)

¹³Yesu a ngar: «Yo ta ceɗ hini, gara medikiɗ səray ɗaha, takan ma tenw, takan ma fonna. Na hini, hin ma səba katəf ɗa, hi tuh áka gara medikiɗ ma tenw. Gara medikiɗ ma fonna wər, katəf tik ma varra. Ndirigi pe a nja ka vigi á katəf toku, ama katəf tik a nja ka tep hidi ka lay lekw. ¹⁴Ama gara medikiɗ ma tenw wər, katəf tik a nja ka tep hidi a gibe Dabawəzləv ka jan diri micin. Yo ta ceɗ hini, katəf tik toy toy ka səba, aza ndirigi pe a ləma ta ka vigi á nin za ɗakun.» 7:14 Kmy 14:22

Makatəf Dabawəzləv a nja ka sən áka kəzəɗ tik ta nja ka ɗiyu

(Luk 6:43-44)

¹⁵Yesu a ngar: «Ndiri maparam a nja ka ngarigi: “Min *makatəf Dabawəzləv ta,” azama a nja ka mbani ma. Yo ta ceɗ hini, hine kaw talan hini a sinigi. Ta va ka vayigi ka lap a daba hini, a va ka njigi tete’w kaɗ, wa nja tumuk mangar a gərəsigi ɗakun, ama ka dawən tik ka ɗiyi tireh wa nja movolum. 7:15 Deu 13:2-4; Mat 24:11, 24; Kmy 20:29; 2Ko 11:13-15; 2Pi 2:1; 1Za 4:1¹⁶Yo, sese ndiri ngatitoku, hi va ka sən ta áka kəzəɗ tan za, ta nja ka ɗiya ta. Hi ləma, hidi ma nja ka dəm gorbok a pay gedikiɗ ɗa ɗakun. Yo aza ɗere, hidi ma nja ka dəm bus a pay nden ɗa ɗakun. 7:16 12:33; Zak 3:12^17-18Pay menekin a mbu mambambu ma kpososok sok kun. Aza pay ma ngav ngav a mbu mambambu ma nekw nekw kun. Pay menekin a nja ka mbu mambambu ma nekw nekw, aza pay ma ngav ngav a nja ka mbu mambambu ma kpososok sok. 7:17-18 Gal 5:19-23¹⁹Pay mangar a mbu mambambu ma nekw nekw kun, sey ka bəl a madaba tik kaɗ, aza ka dawən tik ka cef a kuhu. 7:19 3:10; Luk 3:9; Zan 15:2, 6²⁰Wa toku acin, hin ta va ka ləma kəzəɗ makatəf Dabawəzləv gi, hi va ka sənu á nin za, sinigi diri makatəf Dabawəzləv gi vu, mala makatəf ma mbani ma vu?»

Hi ɗiya kən, Dabawəzləv ta mayu, di hini ka nja a daba ndiri, sin ta mar ta!

(Luk 13:25-27)

²¹Yesu a ngar: «Yo ta ceɗ hini, ndiri ma nja ka wəla kigi: “Maday, Maday” a ma á gindik, á va ka njigi a daba ndiri, Dabawəzləv ta mar ta ɗakun. Ndiri ma va ka njigi a daba ndiri, Dabawəzləv ta mar ta toku wər, sey ndiri ma nja ka ɗiyi kən, Vay Dabawəzləv ta may ɗere. 7:21 6:10; 7:24-27; 21:28-31; Rom 2:13; Zak 1:22-25; 2:14-26²²A pic Dabawəzləv ta va ka ɓas kita, ndiri pe a va ka ngar kigi: “Maday, min ti ceɗ labar ma yaha á zləra Dabawəzləv za a ndirigi áka zlim ku za. Min ti gam *masərəf a kəsəm ndirigi áka zlim ku za. Aza min ti ɗiya ɓan ɓan kən ɗere pana pana áka zlim ku za.” ²³Ama ta va ka ngareten a ndiri toku kpay kpay kaɗ: “Tete’w bay ɗa, ta sən hini ko kedirek kun. Hi sliɗ, hine va hini a jakwar ɗa a watoku za, hin ma nja ka ɗiya ma ngav ngavi cah.”» 7:23 25:12; 2Ti 2:19

Labar a tala jik sərayigi

(Luk 6:47-49)

²⁴Yesu a ngar acin: «Yo ta ceɗ hini, hidi ma zlimi labar ɗa toku, aza ma ɗiyu wa sin, sin kiɓe kiɓe hidi nja ndukun talan, ma la je tik a tala hohoy. 7:24 7:21²⁵Mata ndən za, pic takan van tar ka za, za za kahay kahay, aza yəm ti pe a zungoh kəcak kəcak, miɗ ti ca a sembe, nep je tik a gom kun, ngam ti ndənu ninek a tala hohoy ka lay ma kpam. ²⁶Ama gara hidi ma zlimi labar ɗa, kata mata ceɗ toku, aza a ɗiyu wa sin kun, sin kiɓe kiɓe wəya hidi manja ndukun talan, ma la je tik a mazlən zungoh a tala vəkaɗ. ²⁷Pic takan van tar ka za, za za kahay kahay, yəm ti pe a zungoh kəcak kəcak, miɗ ti ca a sembe, aza njoɗ je tik ti gom vaɗas vaɗas.»

²⁸Yesu mata way ka ceɗ labar titoku kərap za, janga tik ti pələk talan ndiri ma ɓas ɓas ta nin, 7:28 11:1; 13:53; 19:1; 26:1; Mak 1:22; Luk 4:32; 7:1²⁹ngam janga tik toku, wa nja na *maləmigi ɗakun. Ma tik a ndəv ka lay kahay kun.

Yesu ege kwala kwala

(Mak 1:40-45; Luk 5:12-16)

¹Yesu a jemaha á tala caɗak kaɗ, aza ndiri pe a səba ta. ²Kedirek kwala kwala maparam ti ya a zləra Yesu, gbərəw kaɗ a gibe tik, a cen zləra. A ngaren: «Maday, kati sənu, hati may wər, sembe ku ti təɗ gəga ka yaɓ kwala kwala a kəsəm ɗa kaɗ kata ka nja kwizen kwizen.» ³Yesu takana zak zləra dos a kəsəm tik, a ngaren acin: «Kati mayu. Tá nja cah kwala kwala ta kəsəm ku mata yaɓ kaɗ.» Mata ngaren wa nja ngatoku za, njoɗ kəsəm tik ti goh. ⁴Yesu a ngəzu acin, a ngaren: «A zlimi ninek ninek. Kən kata mata ɗiyoh toku, kana ha va ceɗeten a ndirigi. Sey a sliɗ, ma va a zləra *mangarama ta *je Dabawəzləv, ma va ɗafen kəsəm ku. Mangarama ta ləma kəsəm ku za, ma ɓaw kən soson, ma faten a Dabawəzləv acin wa nja *mazuko Moyiz mata ngar, ndiri kərap ka sən ta á nin za acin, kwala kwala ku ti yaɓ.» 8:4 Lev 14:2-32; Mat 12:16; Mak 7:36; Luk 17:14

Hidi ma həl kəzəɗ ida maday soji

(Luk 7:1-10)

⁵Yesu sliɗ va a liɓlay Kaparnahum. Mata təɗ a nin za, hidi maparam ɗaha, mohuloy ta liɓlay *Roma, maday soji, yaha a zləra tik. A dəkəɓu ka zleɓen, a ngaren: ⁶«Maday, hidi ma nja ka həl kəzəɗ tane ida ɗa, ma wan wan ita. Sin ti gbərəw, aza a sa beni kahay kahay.» ⁷Yesu a ngaren acin: «Yo, hati may wər, ta va ka vay ka bitu za.» ⁸Maday soji a ngaren: «Ta təɗ gəga hoh ka yaha ida ɗa ɗakun. Hati ngar a ma səɓ á gindik, ma həl kəzəɗ ɗa ka sliɗ ka dal tik za, a va ka sliɗ səɓ kap wa nja ma ku. ⁹A ləma, kata a talan ɗa, cali ɗagi má day za ka kata, ɗaha, aza ta nja ka zlimi ma tan ɗere. Aza ɗere, sojigi maparam, kata aɗa maday tan. Kati ngaren a soji takan ta daba tan: “A sliɗ ma va a wata,” a va ka va. Aza kati ngaren a soji maparam ɗere: “A ya a wacah,” a va ka yaha. Kati ngaren a ma həl kəzəɗ ɗa: “A ɗiya kəzəɗ ngata a ndata,” a va ka ɗiyu. Yaw hoh ɗere, hoh hidi maday, hati ngar a ma səɓ á gindik, ma həl kəzəɗ ɗa ka sliɗ ka dal tik za, a va ka sliɗ.8:9 Yaw, hoh ɗere hidi maday, hati ngar a ma səɓ á gindik, ma həl kəzəɗ ɗa ka sliɗ ka dal tik za, a va ka sliɗ: Labar ngacah, ti lalaɓ a nin ka jan ka zleɓ ka zlimi ninek ninek» ¹⁰Yesu mata zlimi labar maday soji toku za, ti guɗum nəv tik kahay kahay. A ngareten a ndiri ma səba ta acin: «Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, daka nja ɗa a daba hin *ndiri Isirayilagi, Dabawəzləv mata mbat ta ka nja ka ndiri tik, ta jan hidi ma zer nəv tik yac a Dabawəzləv kaɗ wa nja mohuloy hidi cah ɗakun. ¹¹Yo ta ceɗ hini, ndiri maparam a va ka yahigi á madabalay za ɓaw á wərəm kaɗ, a va ka tuhigi ka lay, Dabawəzləv ta maru ka njigi tete *Abəraham, *Izak ɓaw *Zakob, aza ka zəmi wili á lap tete sinigi. 8:11 Esa 25:6¹²Ama ndiri, Dabawəzləv mata mbat ta kamatakan ka təɗigi ka lay, sin ta maru, aza mata bazli ma tik, a təɗigi baba a nin kun. A va ka ficik ta a lakwat ka njigi a liɓ kpizli. A liɓ kpizli toku, a va ka hanigi aza a va ka wərnigi.» 8:12 13:42, 50; 22:13; 24:51; 25:30

¹³Yesu a ngaren a maday soji takana acin: «A sliɗ ma va ku ita. Ta va ka ɗiya kən hoh mata ngar, ngam hati ca talan ka kata.» Mata ngar wa nja ngatoku za, njoɗ ma həl kəzəɗ maday soji toku ti bit acin ka gbərəw tik za. 8:13 9:22; 9:29; 15:28

Yesu tete ma dal daligi

(Mak 1:29-34; Luk 4:38-41)

¹⁴Yesu sliɗ va ita Piyer, va jan sikwilen Piyer toku ma wərti wərti a dal, ma wan wan, kəsəm tik kwet. 8:14 1Ko 9:5¹⁵Yesu va a zləra tik, dos zləra ka zləra tik. Njoɗ kəsəm wərti toku ti maɗ. Sliɗ za acin, a ta wili ka vəlen a Yesu.

¹⁶Lay mata va ka nja lah lah, ndiri maparam a dahi bazla bazligi pe a zləra Yesu ka bit za. Yesu ti gam masərəfigi a kəsəm tan za áka ləwa ta pakam tik kaɗ. Ti bit ndiri ma dal daligi za kərap ɗere. ¹⁷Yesu ti ɗiyu wa nja ngatoku ka nja kap wa nja labar *Ezay, *makatəf Dabawəzləv mata ceɗu kamatakan. Ti ngar ka Yesu: «Kən ma nja ka ham kini a kəsəm, ti zlaɗu zaba, aza ti bit kini ka dal kini zaba.» 8:17 Esa 53:4

Ndiri ma mayi ka səba katəf Yesu

(Luk 9:57-62)

¹⁸Yesu ləma ndiri ma ɓas ɓas pe a jakwar tik. Mata ləma ndiri toku za, a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik, ka zləna tan á pala məndar mitil za. ¹⁹Njoɗ *maləm Yahudiyagi ti ya a zləra tik, a ngaren: «Maday, ko ha va kúlá ka lay siki, ni va ka lap a hoh.» ²⁰Yesu a ngaren acin: «A ɓən ninek ninek a zakay. Hati sənu, bəlwayigi, je wan tan ɗaha, aza vikin ɗere, je wan tan ɗaha. Gara kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za wər, je wan ɗa ɗa ɗakun.» 8:20 2Ko 8:9

²¹Hidi maparam ta zəɗ ngaz Yesu a ngaren a nimin: «Maday, a ker ka katəf, kata ka va ka məɗa vay kaɗ kway di kata ka yaha ka səboh.» 8:21 4:20, 22; 9:9; 19:21; Mak 1:18, 20; 2:14; 10:21; Luk 5:11, 28; 18:22; Zan 1:43; 21:19, 22²²Yesu takana a ngaren acin: «A ya, ma səba ka səɓ. Ma ker memicigi 8:22 Memici toku a nja na ngar «Ndiri mangar a jani micin ta zləra Yesu kun.» kaɗ, mata məɗi cala memici tan.»

Sembe Yesu day ka yəm ege vilvili

(Mak 4:35-41; Luk 8:22-25)

²³Yesu jem a liɓ kambawal, aza ndiri ta zəɗ ngaz tik ti lapigi tete sin. ²⁴Njoɗ vilvili ti ya, a ca day day a tala yəm viviv viviv. Yəm a kəz gingiɓ gingiɓ, aza a ha a sembe a liɓ kambawal. Gara Yesu wər, ti wan filen. ²⁵Ndiri ta zəɗ ngaz tik mata ləma ta za, yəm a gər ka məɗ kambawal kaɗ, vigi a zləra Yesu, a fuɗuh ta za, a ngareten: «Ala Maday, ala Maday, min a wilin kun, a bit kini za!» ²⁶Yesu a ngareten acin: «Hi pərət wa nja ngacah kemi? Hi ca talan ka kata ninek ninek kese kun dey.» Sliɗ za, ndul ta ndul vilvili toku, aza a ngaren a yəm ka kəz baba kun. Njoɗ ti kaw kaɗ ba. 8:26 Dir 89:10; Mat 14:30-32²⁷Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu mata ləmi kən toku za, ti pələk talan tan. A ngarigi: «Wa ndiri ɗa, gawla cah wər nayi na? Hi ləma, ko miɗ ege yəm a zlimi ma tik dey.»

Yesu tete ndiri ma mbaɗ mbaɗ səray

(Mak 5:1-20; Luk 8:26-39)

²⁸Yesu ti təɗ a pala məndar a liɓlay Gadarena acin. Njoɗ ndiri ma mbaɗ mbaɗ səray ma nja ka wanigi a civi ti yahigi á civi za, janigi tete Yesu. Tireh tan ninékun, ko hidi takan ma nja ka yaha á katəf toku ɗa ɗakun. ²⁹Mata ləmi Yesu za, a pari wəla day day, a ngareten: «Hoh Kərti Dabawəzləv cah, kən ma lap kini tete hoh mi? Hati ya ka tes kini kesin njoɗ za vu?» 8:29 Mak 3:11; 1Ko 15:24

³⁰Gaɓ gədək tete sinigi, vegedemigi pe a nin, a ngufi lay. ³¹*Masərəf ta kəsəm ndiri toku a caten zləra a Yesu acin, a ngareten: «Hati may ka gam kini a kəsəm ndiri cah za wər, a zlən kini, mini ka va a kəsəm vegedem titoku.» ³²Yesu a ngareten acin: «Hi sliɗ, hine va!» Njoɗ vok yahigi a kəsəm ndiri toku za, vigi a kəsəm vegedem titoku. Mata vigi a nin za, vegedemi toku kərap a sigi, si si á kəsəm caɗak kaɗ, sirif a liɓ mitil, lekwigi a nin.

³³Ma mari vegedemigi mata ləma ta wa nja ngatoku za, ca kaɗ pəpəp pəpəp si tanigi ita. Ti va ceɗeten labar kən ma ɗiya toku kərap a ndirigi, lap a kən ma ɗiya a tala ma mbaɗ mbaɗigi ma səray titoku. ³⁴Ndiri ta liɓlay toku mata zlim ta za, sliɗ vigi kərap ka va ka janigi tete Yesu. Mata jan ta za, a ngareten acin: «Mine takwanoh, a sliɗ, ma va ku a liɓlay kini za.»

Yesu ti təɗ gəga ka bit hidi ka dal za, aza ka zer ma ngav ngav hidi kaɗ ɗere

(Mak 2:1-12; Luk 5:17-26)

¹Yesu sliɗ jem a liɓ kambawal, zlan yəm, cəɓa tik a liɓlay tik. ²Kedirek ndiri tane liɓlay tik toku ti ɓawi ma gbərəw gbərəw maparam a lay wan tik tep ta a zləra Yesu. Yesu mata sənu za, ndiri toku ti ci talan ka sin, a ngaren a ma gbərəw gbərəw toku acin: «Kərti ɗa, a suk nəv ku kaɗ, tá nja cah, *ma ngav ngav ku ti zer.» 9:2 Luk 7:48; Dir 103:3; Zan 9:2³*Maləmigi ta nin mata zlim ta wa toku za, a ngarigi á liɓ za: «Kay gawla cah a ceɗ ma ma tireh ka Dabawəzləv a ma mata ngar toku.» ⁴Njoɗ Yesu ti sən ɓən tan zaba. A ngareten: «Hi ɓən, ɓən ma ngav ngav maɗa ngatitoku kemi? ⁵Kən maday aɗa siki, ka ngaren a hidi “Ma ngav ngav ku ti zer kaɗ ba” akun “A sliɗ za, ma va ku”? ⁶Ama ta may, hini ka sənu, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta mar sembe a tala hayək a wacah ka zer ma ngav ngav ndirigi kaɗ.» Yesu mata ləwa wa toku za, a ngaren a ma gbərəw gbərəw takana toku acin: «A sliɗ za, ma ɓaw lay wan ku, ma va ku ita.» 9:6 Zan 5:36⁷Njoɗ gawla toku caw sliɗ za, ɓaw lay wan tik, tá va tik ita. ⁸Ndiri ma ɓas ɓas ta nin mata ləma ta za, a pərətigi. Aza a foli Dabawəzləv acin. A ngarigi: «Kay Dabawəzləv a nja ka ɗiya kən menekin kun va. Ti vəlen sembe a hidi memilin ka ɗiya ɓan ɓan kən duze.»

Yesu ege Matiye

(Mak 2:13-17; Luk 5:27-35)

⁹Yesu sliɗ, va tik a lay maparam. Ta va ka va á katəf ngiɗ, ləma *dəwan maparam, zlim tik Matiye, ma nja nja a biriw tik. Va a zləra tik, aza a ngaren: «A sliɗ za, ma səba ka!» Matiye takana caw sliɗ za, aza a səbu acin. 9:9 8:21-22

¹⁰A dawən tik Yesu ti va ita Matiye toku, a zəm wili a nin. Celen dəwan tegi pe tete ndiri maparam ma nja ka ɗiyi kən ma ngav ngav ti yahigi a nin ɗere. A zəmi wili tete Yesu ɓaw ndiri ta zəɗ ngaz tik acin. 9:10 11:19; Mak 2:15; Luk 5:29; 7:34; 15:1-2; 19:7

¹¹Kedirek ndiri *Farisagi ti ləma ta zaba, aza a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz Yesu: «Maday hini a nja ka zəm wili tete dəwanigi, ɓaw ndiri maparam ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav toku kemi?» ¹²Njoɗ Yesu ti zlimi zaba. A ngareten acin a ma ma ngaɓ ngaɓ: «Yo, tá nja cah wər doktor a nja ka zleɓen a ndiri ma ɓelen ɓelen vu? Awu, a nja ka zleɓen a ndiri ma dal daligi. ¹³Yo, kata ɗere wa sin, ta ya a talalay ka gər ndiri nja nəv ma barən kun. Kati ya ka gər ndiri ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav ka bit ta za. Hi ɓən a tala labar, Dabawəzləv mata ngar a liɓ deftere tik. Ti ngar: “Ta may ndirigi ka safi saha ndirigi á tala ka fat ki kən soson.”» 9:13 Osé 6:6; Mat 12:7; Luk 19:10

Mazuko Yesu a lapigi a mazuko ndiri Farisagi ɗakun

(Mak 2:18-22; Luk 5:33-39)

¹⁴Kedirek ndiri ta zəɗ ngaz Zan ti vigi a zləra Yesu. A ngareten: «Min tete ndiri *Farisagi mi nja ka ɗiya sumay a pic maparam. Yaw aza acin ndiri ta zəɗ ngaz kugi a ɗiyi sumay səka ɗakun wər, mi ma həl mi?» 9:14 6:16-17; 11:18-19; Luk 7:33-34¹⁵Yesu a ngareten acin a ma ma ngaɓ ngaɓ: «Hi zlimi labar, ta va ka ceɗ hini toku. Hidi ma ngazl wərti ti wəla ndirigi ka zəmi wili, aza hidi ma ngazl wərti toku a wilin a daba tan wər, ndiri toku a va ka denigi kese vu? Awu, a denigi ɗakun. Ama pic takan ti ɓawi hidi ma ngazl wərti toku a daba tan za wər, a pic tik ndiri toku a va ka denigi, aza a va njigi manja zəm wili acin.» 9:15 Ma ma ngaɓ ngaɓ toku, Yesu a ləwa a talan tik. Mandala sin a wilin a daba ndiri ta zəɗ ngaz tik wər, sinigi ka ɗiyi sumay acin kemi?9:15 22:2; 25:10; Zan 2:1-12; 3:29; Kzl 19:7

¹⁶Yesu a ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a nimin. A ngar: «Hidi ma nja ka ɓaw yəwən yar ka mbaw kafən lukut a sin, ɗa ɗakun. Ngam ta mbaw a nin za, lukut tik a va ka pər ka va donu donu. ¹⁷Yo hi ləma ɗere, hidi ma nja ka dok mbazla ka gbəmgbah səla ɗa ɗakun, ngam mbazla toku ta va ka basa a wərəm, a va ka zlər gbəmgbah səla gəvba səray za. Mbazla a va ka zer ka hayək, aza kən ma va ka ɗiya a səla tik ɗa baba kun. Hin ti sənu ninek ninek, hidi a nja ka dok mbazla ka yəwən səla. Wa toku səla a va ka zlər ka ngav mbazla ɗakun.»

Kərti Zayirus ege wərti ma dos zləra ka lukut Yesu

(Mak 5:21-43; Luk 8:40-56)

¹⁸Mandala tik Yesu ta ləwaten a ndirigi a wilin, hidi maday maparam ta daba *ndiri Yahudiyagi yaha a zləra tik, gbərəw a metikisem a gibe tik, a ngaren: «Kərti ɗa ti məc a kancah. A ya, ma ɗiya zləra ku a tala tik, mata mbəlaha za.» ¹⁹Yesu mata zlimi wa toku za, sliɗ səbu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik.

^20-21Kedirek wərti maparam ti va á dawən Yesu za. Ti təɗ viya guɓ a tala səray a nja ka gbay kən kepic kepic. A ɓən á liɓi za: «Ko kati dos zləra ka lukut tik á gindik, ta va ka bit.» Va acin á dawən Yesu za, va dos zləra ka mazlən lukut tik. 9:20-21 Lev 15:25-27; Mat 14:36; Mak 5:27; 6:56; Luk 6:19; 8:44²²Njoɗ Yesu bu a zal zal, ti ləmu. A ngaren acin: «Kərti ɗa, a suk nəv kaɗ. Hati ca talan ka kata, hati bit.» Njoɗ ɓeɓiz ta kəsəm wərti toku ti kaw. 9:22 8:13; Mak 5:34; 10:52; Luk 7:50; 8:48; 17:19; 18:42; Kmy 3:16

²³Kedirek Yesu ti təɗ ita hidi maday ta daba ndiri Yahudiyagi toku acin. Mata təɗ za, jan ndiri ma hani kərtaza ma məc toku, a ci kən. Aza ndiri maparam a pari han. ²⁴Yesu a ngareten: «Hi sliɗ, hine va a watoku za. Kərti cah a məc kun, a wanay tik.» Ndiri mata zlim ta wa toku za, a ca ta, a haray ma wəya tik. 9:24 Zan 11:11-13²⁵Yesu gam gam ndiri kərap a lakwat. Tuh acin a je kərti ma məc məc toku, kawu ka zləra, aza kərti toku caw sliɗ za. 9:25 Mak 5:41²⁶Ndirigi mata ləma ta za, labar tik a gi á liɓlay ngiɗ kərap.

Yesu ege wələfigi səray

²⁷Yesu ti sliɗ tik ka lay toku za, a va á katəf ngiɗ acin. Ta va ka va á katəf toku, wələfigi səray a səba ta. A sleri wəla, a ngarigi: «Hoh dehen bay *David, a saf saha kini səka!» 9:27 20:29-34

²⁸Yesu mata təɗ ita za, wələf toku ti vigi a zləra tik. Yesu a ngareten acin: «Hin ta ɓənu wər, kati təɗ gəga ka bit hini ka wələf hini za vu?» A ngareten: «Hayin, hati təɗ gəga Maday.» ²⁹Njoɗ Yesu dos zləra ka həra tan, a ngareten: «Hin ti ca talan ka kata, tá nja cah, ta va ka ɗiya hini kən, wa nja hin mata may.» 9:29 8:13³⁰Njoɗ həra tan ti zlər kwerek kwerek, a ləmi lay acin. Yesu a ngəz ta acin, a ngareten: «Kana hi va ceɗeten a ndirigi.» 9:30 12:16; Mak 7:36³¹Mata vigi za, a njigi tete’w kaɗ kun, a gəgari labar Yesu á liɓlay ngiɗ. 9:31 Mak 7:36

Yesu ege ɓaɓa

³²Ndiri toku mata sliɗ, mata va tan za, ndiri maparam ti dahi ɓaɓa a zləra Yesu. *Masərəf á taku kaɗ ka nja manja ləwa. 9:32 12:22-24³³Yesu gam *masərəf ta kəsəm tik toku za, aza njoɗ gawla toku tar ka ləwa acin. Ndiri ma ɓas ɓas mata ləma ta wa toku za, kən toku ti kpas talan tan. A ngarigi: «Kay kən ngatoku a ɗiya kese a liɓlay tokon *Isirayila cah ɗakun.» ³⁴Ama ndiri *Farisagi a ngarigi: «Bay masərəf á vəlen sembe ka gam masərəf a kəsəm ndirigi za ta.» 9:34 10:25; 12:24, 27; Mak 3:22; Luk 11:15, 19

Kən zəm ɗaha pe, ma ɓas tik gəc

³⁵Yesu a zlan á liɓlay mekedirek ngiɗ ɓaw á liɓlay madəday ngiɗ pana pana kərap. A ceɗeten labar a ndirigi a *je janga Yahudiyagi. A ceɗeten Nawər Menekin a ndirigi wa nja Dabawəzləv ta va ka mar lay. Aza a bit ndiri ma dal daligi tete vidiligi kərap. 9:35 4:23³⁶Yesu mata ləma ndiri ma ɓas ɓas pe toku za, saha ndiri toku a həlen kahay kahay. Ngam ndiri toku ti dangarigi, aza a pərətigi wa nja tumuk ma lekw lekwigi, mangar ma mar tik ɗaha a tala tan kun. 9:36 Nom 27:17; Ezé 34:5; Zac 10:2; Mat 14:14; 15:32; Mak 8:2³⁷Yesu mata ləma ta za, a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin a ma ma ngaɓ ngaɓ: «Kən zəm kahay kahay a donu, ama ndiri na ɓas tik ka va ita gəc. ³⁸A tala ngatoku hi dəkəɓ hidi nja kən zəm ta donu toku, mata zləna ndiri maparam a nimin, ka ɓas kən zəm tik toku ka va ita.»

Kəzəɗ ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ma guɓ a tala səray

(Mak 3:13-19; 6:7-13; Luk 6:12-16; 9:1-6)

¹Pic takan Yesu wəla ndiri ta zəɗ ngaz tik ma guɓ a tala səray, ɓas ɓas ta kaɗ. Aza ɓaw miseh maday tik, fi fiyeten ka jani sembe ka gam masərəf ta kəsəm ndirigi za, ka bit ma dal daligi ɓaw vidiligi kərap. ²Zlim *makatəf Yesu gi ma guɓ a tala səray, Yesu mata wəla ta toku aɗa: Simon a zakay, mata ca zlim tik Piyer, ege gelemin Andire, aza Zak ege gelemin Zan, wəri Zebede, 10:2 Zan 1:40-44; Kmy 1:13³aza ndiri maparam Filip, Bartelemi, Tomas, Matiye sin *dəwan, Zak kərti Halfe, Tade, ⁴Simon *Zelot ɓaw Yahuda Isikariyot, ma va ka ɗaf zləra ka Yesu, ndirigi ka kaw ta za.

⁵Yesu acin a zlən makatəf ma guɓ a tala səray titoku ka va a zləra ndirigi. A ngareten: «Ndiri mangar Yahudiyagi kun, hi njá ka va a liɓlay tan kun. Aza liɓlayigi, bay *Samari ta maru, hi njá ka va a nin kun ɗere. 10:5 Luk 10:4-1210:5 Luk 10:33⁶Sey hine va a zləra *ndiri Isirayilagi ma lekw lekwigi wa nja tumuk. 10:6 Jer 50:6; Mat 15:24; Kmy 13:46⁷Hine va ceɗeten: “Tá nja cah, Dabawəzləv wər mbeh ka ya ka mar lay.” 10:7 4:17⁸Hi va, hine bit ma dal daligi za, hine mbəla ndiri ma məc məc a civi za, hine zəɗ kwala kwalagi kaɗ, aza hine gam *masərəf a kəsəm ndirigi za. Sembe na ɗiya kəni toku, hin ti janu kahay, aza hin ɗere, hi njá ka neh mazlən ka ɓasay gənan hini a sin kun. ⁹Hin ta va ka sliɗ ka va, hi njá ka ɓaw dala melenge, dala ma barən, dala suloy a zləra kun, ko kən maparam ka jan kən ham a sin, hi njá ka ɓaw kun. ¹⁰Hi njá ka ɓaw gabal ka va muluk a sin kun, ko lukut səray, ko kərap hi njá ka va a sin kun. Aza ko təlay ɗere, hi njá ka kaw a zləra kun. Hi njá ka ɓaw kəni toku a zləra ka va a sin kun, ngam hidi ma nja ka həl kəzəɗ wər, ninek ka jan mazlən lay ɓərət tik ka lay, ta nja ka həl kəzəɗ a nin. 10:10 1Ko 9:14; 1Ti 5:18

¹¹«Hin ta va ka təɗ a liɓlay mekedirek, akun a liɓlay maday, hine gər hidi ma va ka yək hini ida tik zləra səsəray. Hine nja səɓ a nin təɗ ka pic, hin ta va ka sliɗ, ka va hini gibik gibik. ¹²Hin ta va ka təɗ ka gara medikiɗ hidi, hine fəɗ ta idida, hine ngareten: “Soko hini, nja menekin mata nja tete hini.” ¹³Ndiri tane ida toku ti yəki fəɗ hini a nəv menekin wər, fəɗ hini a va ka nja ka kən kahay kun. Ama a yəki fəɗ hini toku kun, nja menekin, hin mata ngareten a va ka nja a daba tan kun. 10:13 Luk 2:14¹⁴A liɓlay mangar ndiri njijik ta nin a yəki hini ɗakun wər, aza a zlimi ma hini ɗakun ɗere, hine sliɗ, hine va hini a nin za. Hin ta va ka sliɗ ka va hini za, hine tih girbitil ta ka ngaz hini kaɗ.10:14 Kmy 13:51¹⁵Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, a pic, kita Dabawəzləv ta va ka ya gbəmgban, kita ndiri ma salari ma hini toku a va ka nja day za ka na ndiri ta liɓlay *Sodom ɓaw ta liɓlay *Gomor.» 10:15 Gen 18:20; 19:1-29; Mat 11:24

Beni ma va ka təɗaha a tala ndiri Kiristu

(Mak 13:9-13; Luk 21:12-19)

¹⁶Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik a nimin: «Hi zlimi, ta zlən hini wa nja wəri tumuk ka va a daba ndiri ma tireh maɗa movolumigi. Hine nja ka ndiri nja ndukun talan ma zlər zlər, ɓaw ka ndiri ma tete’w, mangar a ɗiyi ma ngav ngav kun. 10:16 Deftere ta ma girek a sla ndiri nja ndukun talan ma zlər zlər a wən, aza ndiri ma tete’w mangar a ɗiyi ma ngav ngav kun a ɓaram.10:16 Luk 10:3¹⁷Hi kaw talan hini ninek ninek. Ndiri maparam a va ka kaw hini ka tep a gibe ndiri ma ɓasi kita. A va ka rəba hini lakwatay a *je janga tan Yahudiyagi. 10:17 24:9-14; Mak 13:9-13; Luk 21:12-19; Zan 16:1-410:17 Kmy 5:40; 2Ko 11:24¹⁸A va ka tep hini a gibe masara ma mari lay ɓaw a gibe bayigi ka ɓas hini kita, a tala hin ta səba katəf ɗa. Yo ta ceɗ hini, hin ta va ka nja a liɓ zləra madəday titoku ɓaw a gibe *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun, hi va ka jan katəf acin ka ceɗeten kpay kpay kaɗ, hine səba katəf ɗa. 10:18 Kmy 24–26¹⁹Ndirigi ta va ka kaw hini, ka tep a gibe ma ɓasi kita wa toku, hi njá ka ɓən pele pele a tala labar, hin ta va ka ceɗeten kun, aza ka ngar: “Haya tátoku kata ka ləwa a nja siki?” ata ɗakun. A pic tik labar, hin ta va ka ceɗeten, a va ka vay a pakam hini. 10:19 Luk 12:11-12²⁰Labar tik a va ka yaha áka ɓən hini za ɗakun, *Miɗ Cehw hini Dabawəzləv á va ka peɗ hini a liɓ liɓi.

²¹«Ta ceɗ hini, ndiri maparam a va ka ɓawi gelemin tan ma səbi katəf ɗa, ka vəl a liɓ zləra ndiri maparam ka pəm ta za. Cin wərigi a va ka ɗiya ta wa sin ɗere tete wəri tan ma səbi katəf ɗa. Wərigi ɗere a va ka basi nəv a cine tan ɓaw a mamən tan ma səbi katəf ɗa. A va ka ɓaw ta ka vəl ta a liɓ zləra ndiri maparam ka pəm ta za. 10:21 Mic 7:6; Mat 10:35; Luk 12:52-53²²Kati sənu, ndiri kərap a va ka feh hini a tala hin ta səba katəf ɗa. Ama ta ceɗ hini, hidi ma va ka ɓərəs kaɗ a liɓ beni toku təɗ ka way way tik, Dabawəzləv a va ka bitu za. 10:22 5:11; Zan 15:18

²³«Yo, ndirigi ta va ka gər hini, ka ɗiya hini tireh, hine sliɗ hini a liɓlay toku za, hine si hini a liɓlay maparam. Ama ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, hi va ka mgbi liɓlay *Isirayilagi kərap ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi ɗakun. Kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka cəɓaha ka jan hini, hini a wilin a ceɗeten. 10:23 16:28; Kmy 8:1

²⁴«Yo tá nja cah, ta neh hini, kərti mangar a sən ma kese kun, a va ka nja day ka cin vu? Aza hidi ma nja ka həl kəzəɗ ida hidi a va ka nja day ka hidi njijik toku vu? Awu, ɗa ɗakun. 10:24 Luk 6:40; Zan 13:16; 15:20²⁵Kən ti həlen a cin wərigi wər, yo azal wəri tik acin vu? Aza kən ti həlen a hidi njijik wər, yo azal a tala hidi ma həl kəzəɗ tida tik acin vu? Hi ləma, kata hidi njijik, ti ca kigi ka Belzebul, bay masərəf. Yo, mata nja wa nja ngatoku, hin ndiri tane ida ɗa, a va ka ro hini day za ka na ɗa.» 10:25 9:34

Hi njá ka pərət a ndirigi kun!

(Luk 12:4-9)

²⁶Yesu a ngareten a nimin: «Ta ceɗ hini acin, hi njá ka pərət a ndirigi kun. Ɓən ta nəv ndirigi kərap, a va ka sla ka fara a gbəmgbalay. Ma ma nja ka ləwa á ɓoh, a va ka sla ka sən za. 10:26 Mak 4:22; Luk 8:17²⁷Labar, kata mata ceɗ hini á ɓoh, hine fara a gbəmgbalay ndirigi ka zlim ta. Aza labar kata mata ceɗ hini a zlimi zlimi, hine gar ka lay ma kpam ka ca wəla tik, ndirigi ka zlim ta. ²⁸Hi njá ka pərət a ndiri ma nja ka pəmi hidi za kun. Na tan a təɗigi gəga ka lekw ziziwit hini za ɗakun. Hi pərət a Dabawəzləv ɓa ma təɗ gəga ka pəm hidi za, aza ɓaw ka lekw ziziwit tik za, ɓaw ka fi a liɓ kuhu ɗere. 10:28 Hib 10:31²⁹Yo, hin ti sənu, vikin madabaday a nja ka səkəm ta səray dala takan. Ko mata njigi fiɗiɗiɗ wa toku, ti ndəv takan kaɗ wər, Cehw hini Dabawəzləv ti sənu zaba. ³⁰Aza na hini ɗere, ko soson talan hini kərap má, Dabawəzləv ti nəf ta zaba. 10:30 Luk 21:18³¹Mata nja wa nja ngatoku acin, hi njá ka pərət kun, Dabawəzləv wər a nja ka gar a tala hini. Hi ləma, ko vikin pe, talan Dabawəzləv a zlay a nin kun, yaw a bilike hini, hidi memilin acin vu?

³²«Yo, ta ceɗ hini, hidi ma səba katəf ɗa, aza ma ceɗu kpay kpay kaɗ a gibe ndirigi: “Ta nja ka səba katəf Kiristu ta,” kata ɗere, ta va ka ceɗu kaɗ a gibe Vay ta wəzləv: “Gawla cah, hidi ɗa.” 10:32 Kzl 3:5³³Gara hidi ma ceɗ kpay kpay kaɗ a gibe ndirigi: “Ta sənay ka Kiristu səka ɗakun ta,” kata ɗere ta va ka ceɗu kaɗ a gibe Vay ta wəzləv: “Ta sənay ka gawla cah ɗakun.”» 10:33 Mak 8:38; Luk 9:26; 2Ti 2:12

Yesu ti da kpal a talalay

(Luk 12:51-53; 14:26-27)

³⁴Yesu a ngar: «Hin ta ɓənu wər, kati ya a talalay ka da nja menekin a ndirigi vu? Awu, ta ceɗ hini, kati ya ka da nja menekin a ndirigi ɗakun. Ta da həl ɓa. 10:34 Luk 2:14³⁵Kati ya, kərti ege cin ka ngəmi talan kun. Kərtaza ege mamən ka ngəmi talan kun. Aza wa sin ɗere wərti danakway ege mamən zelen tik ka ngəmi talan kun. 10:35 Mic 7:610:35 10:21; 24:10; Mak 13:12; Luk 21:16³⁶Ta ceɗ hini, hidi ma səba katəf ɗa, ndiri tane ida tik səɓ a va ka njigi ka calambəlay tik. ³⁷Yo gara na hidi ma may cin ege mamən day ka kata, a təɗ gəga ka səba katəf ɗa ɗakun. Aza hidi ma may wəri tik day ka kata, a təɗ gəga ka səba katəf ɗa ɗakun. 10:37 Deu 13:7-10; 33:9; Mat 19:29; Mak 10:29; Luk 18:29³⁸Hi ləma, hidi mangar a may ka sa beni, wa nja kata ta va ka su ka *məc ka pay ma zlamba zlambay kun, aza a səba ka ɗakun, hidi tik a təɗ gəga, ka nja ka hidi ma səba katəf ɗa ɗakun. 10:38 16:24-25; Mak 8:34-35; Luk 9:23-24; Zan 12:25-26³⁹Yo, ta ceɗ hini, hidi ma may ka bit micin tik a tala hayək a wacah, ta sla za a va ka lekw diri micin tik ta zləra Dabawəzləv. Gara hidi ma vəl micin tik ka lekw, a tala ta səba katəf ɗa wər, ta sla za, a va ka jan diri micin tik ta zləra Dabawəzləv.»

Mazlən na hidi ma yək hidi ma səba katəf Dabawəzləv

(Mak 9:41)

⁴⁰Yesu a ngar a nimin «Ta ceɗ hini, hidi ma yək hini zləra səsəray, hin ma səba katəf ɗa, hidi tik ti yək ka ɗere. Aza hidi ma yək ka, ti yək Vay Dabawəzləv ma zləna ka ɗere. 10:40 18:5; Mak 9:37; Luk 9:48; Zan 13:20; Gal 4:14⁴¹Hidi ma yək *makatəf Dabawəzləv zləra səsəray, ngam sin *makatəf Dabawəzləv, a va ka jan mazlən tik wa nja na makatəf Dabawəzləv ɗere. Hidi ma yək hidi ma kap ta gibe Dabawəzləv zləra səsəray, ngam sin hidi ma kap a gibe Dabawəzləv, a va ka jan mazlən ɗere wa nja na hidi ma kap ta gibe Dabawəzləv. ⁴²Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, hidi ma vəlen ko yəm ka sa, a hidi talan tələf ta daba ndiri ta zəɗ ngaz ɗa, ngam sin hidi ta zəɗ ngaz ɗa, hidi tik a va ka jan mazlən tik duze.»

¹Yesu a ceɗeten kən pana pana toku a ndiri ta zəɗ ngaz tik ma guɓ a tala səray, ka sən ka ɗiyi kəzəɗ tik. Mata ceɗeten wa toku za acin, sliɗ va á liɓlay ngiɗ, ma mbeh mbeh pana pana ta nin, ka va ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi, aza ka jəkwaneten kən ɗere. 11:1 7:28

Labar Yesu a tala Zan ma nja ka ɗiya batisma

(Luk 7:18-35)

²Zan ma nja ka ɗiya *batisma a je fərsəna. Sin ti zlimi labar a tala kən, *Kiristu ta nja ka ɗiyu. Mata zlimi za, zlən ndiri ta zəɗ ngaz tik maparam ka vigi a zləra Yesu. 11:2 14:3³A ngareten: «Hi va, hine neheha. Hine ngaren wisike: “Hoh aɗa hidi ma va ka yaha, min ta pu vu, mini ka pu hidi həndan vu ta?”» Ndiri ta zəɗ ngaz Zan mata vigi a zləra Yesu za, ti neh ta wa sin. 11:3 Zan 1:15, 27; 3:31; 11:27⁴Yesu a ngareten acin: «Hi va, hine ceɗen a Zan, labar hin mata zlimi a zləra ɗa, ɓaw kən hin mata ləma, kata mata ɗiyu. ⁵Hin ti ləma wələfigi a ləmi lay a nimin, ndiri ma jabanigi kamatakan a vigi á gar sək sək, mbəlah kwala kwalagi ti yaɓ, mbədənigi a zlimi lay, aza ndiri ma məc məc a mbəlahigi a civi za, aza ta ceɗ Nawər ɗa Menekin, ndiri talan tələf ka zlim ta. 11:5 Esa 35:5-6; 26:19; 61:1; Luk 4:18⁶Hi va ceɗen a Zan ɗere, hidi mangar nəv tik səray səray kun, ti zer nəv tik yac kaɗ ba ka ca talan ka kata, nəv tik a va ka nja guɗum.» ⁷Ndiri ta zəɗ ngaz Zan mata zlim ta wa nja ngatoku za, sliɗ tá va tan.

Ka dawən tik, Yesu a ceɗeten labar a ndiri ma ɓas ɓas a tala Zan, a ngareten: «Mandala hin mata va ka saf Zan a daba donu wər, hi va cu ka nayi? Hi ɓənu wər, hi va ka ləma hidi ma nja ka jəv ma, wa nja miɗ ta nja ka dongos ndirimi vu? ⁸Hi ɓənu wər, hi va ka ləma hidi a lukut səwavan a kəsəm vu? Ama hi janu wa sin kun. Ngam ndirigi ma nja ka fiyi lukut səwavan a njigi səka a daba donu, wa nja Zan kun, a nja ka njigi tete bay á lap. ⁹Yo hin mata va za acin, hi ca kən hini, hi va ka saf nayi? Hi ɓən wər, hi va ka ləma *makatəf Dabawəzləv vu? Hayin, Zan toku *makatəf Dabawəzləv duze. Aza ta ceɗ hini, Zan toku day ka makatəf Dabawəzləv gi kərap. ¹⁰Ngam a tala mi, sin aɗa makatəf Dabawəzləv, Dabawəzləv mata ngar a liɓ deftere tik, a va ka zlənaha pəpəla ka kata. Ti ngar ka sin:

“Ta zlənay makatəf ɗa pəpəla ka hoh

ka ceɗeten labar ɗa kese a ndirigi kaɗ.

A va ka ceɗeten ka buwi nəv tan za,

di ka yəkohigi zləra səsəray.” 11:10 Mal 3:1; Exo 23:20; Mak 1:2; Luk 1:76

¹¹«Yo, ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, a daba ndiri ma mbuwigi a tala hayək a wacah, kúlá a picah, ko hidi takan ma sligi a Zan ɗa ɗakun. Ama tá nəp cah, ko hidi kahay wa nja ndiri ma tem, ti yək Dabawəzləv, sin ka maru ka həl bay ane nəv tik, sin day ka Zan toku. ¹²Daka a pic tik Zan mata tar ka ceɗeten labar tik a ndirigi, aza kúlá a picah, labar wa nja Dabawəzləv ta va ka mar lay, a gi a sembe gbam lay, aza ndiri maparam a mbəlam ta a sembe tan kərap, ka nja a daba ndiri Dabawəzləv, ta va ka mar ta. ¹³Hi ləma, makatəf Dabawəzləv gi kərap ti ləwigi, aza deftere *Moyiz ti ləwa ɗere wa nja Dabawəzləv ta va ka mar lay. Ti ləwigi kúlá ka pic, Zan mata ya. ¹⁴Yo hin ti yək labar ɗa wər, hi va ka sənu, Zan aɗa *Eli, mata ngarigi kamatakan, a va ka cəɓaha. 11:14 1Ro 17:1; Mal 3:23; Mat 17:12-13; Mak 9:13¹⁵Tá nja cah acin, hidi ma mar zlimi ka zlimi tik, mata sləku a talan ninek ninek! 11:15 13:9, 43; Mak 4:9, 23; 7:16; Luk 8:8; 14:35

¹⁶«Yo tá nja cah, ta va ka sla hini, hin ndiri ma səɓacah a kən maparam. Hin kiɓe kiɓe wərigi ma tari kəsəm tan kəsəm kəsəm, ka ɗewer a gbəmgban lumo. Ta ɗewerigi, maparam njay tan tete’w kaɗ, a mbal ta ka cek səka ɗakun. A tala ngatoku, celegi a ndul ta, a ngareten: ¹⁷“Min ti kpaw eremnde, aza hi dara kwayi? Min ti slaslaw han memici, aza hi ceku kwayi?” ¹⁸Yo ta ceɗ hini, mandala Zan mata ya za, hin ti ɗiya kən kiɓe kiɓe na wəri toku ɗere. Zan a ham kula kula kən kun, aza a sa movu ɗakun. Aza hin ti ngar ka sin: “Gawla toku bazla bazla ta.” 11:18 9:14; Mak 2:18; Luk 5:33¹⁹Gara kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, kata mata ya za, ta nja ka ham kən ham, aza ta nja ka sa kən sa, wa nja ndiri ma tem. Aza hin ti ngar ka kata: “Gawla cah hidi ma hom hom, aza a nja ka jaɓ wəya ka kən sa. A nja ka kaw ngama tete *dəwanigi, ɓaw tete ndiri ma nja ka ɗiyi kən ma ngav ngav ta.” Yo azama ta ceɗ hini, kəzəɗ min mata ɗiyu a Zan toku, a nja ka sən á nin za, ɓən Dabawəzləv wər, ɓən ma kap.» 11:19 9:10; 11:2

Ngəz a ndiri ta liɓlay pana pana

(Luk 10:13-15)

²⁰Yesu tar ka ngəz ndiri tane liɓlay pana pana, sin mata ɗiya ɓan ɓan kən a nin. Ti ngəz ta, ngam ti ləmi ɓan ɓan kən pe sin mata ɗiyu, aza a buwi nəv tan za ɗakun. ²¹A ngar: «Wa hin ndiri ta liɓlay Korajin, ɓaw hin ndiri ta liɓlay Betisayda, ta ceɗ hini, saha maday a va ka yaha a tala hini. Ta nja takana, ɓan ɓan kən, kata mata ɗiyu a liɓlay hini, ta ɗiyu a liɓlay Tir ege Sidon wər, macah ndiri ta nin a va ka həli ta səná sən, ka hanigi a tala *ma ngav ngav tan, daka a məndan cekw, aza ka buwi nəv tan za. 11:21 Tir ege Sidon: Esa 23:1-16²²Ta ceɗ hini a pic, kita Dabawəzləv ta va ka ya gbəmgban, kita hini a va ka nja day za ka na tan. ²³Yaw aza na hini, hin ndiri ta liɓlay Kaparnahum, tátoku hi ca talan hini acin wər ka nayi? Ta ceɗ hini kaɗ, pic takan Dabawəzləv a va ka gəc hini, gəc gəc təɗ ka lay nja memicigi. Ta nja takana ɓan ɓan kən, kata mata ɗiyu a liɓlay hini, ta ɗiyu a liɓlay *Sodom wər, macah liɓlay tik a va ka nja kúlá a picah a wilin. 11:23 Esa 14:13, 15²⁴Ta ceɗ hini, a pic, kita Dabawəzləv ta va ka ya gbəmgban, kita hini a va ka nja day ka na ndiri ta liɓlay Sodom.» 11:24 10:15; Luk 10:12

Nəp na ndiri nja dongol a talan

(Luk 10:21-22)

²⁵Mandala tik Yesu a fol Dabawəzləv, a ngaren acin: «Vay, hoh aɗa Maday, ma mar wəzləv ege hayək. Ta foloh, ngam ndiri mangar ndukun talan tan a zlər kun, hati zlər nəv tan zaba ka zlimi ma ku. Aza na ndiri ma ɓen ɓen tete ndiri nja ndukun talan ma zlər zlər, hati gbirzliliɓ ndukun talan tan kaɗ ba. 11:25 Esa 29:14; 1Ko 1:18-29²⁶Hayin Vay ta foloh, ngam hati may kəni toku ka nja wa sin.»

²⁷Yesu mata fol Dabawəzləv za, a ngareten a ndirigi acin: «Vay ti vəl ka kən kərap a zləra, kata ka maru. Aza ko hidi takan ma sən nəv ɗa ɗa ɗakun. Sey Vay á gindik á sən nəv ɗa. Aza ɗere, ko hidi takan ma sən nəv Vay ɗa ɗakun. Sey kata, Kərti tik áɗa ma sən nəv tik á gindik, tete ndiri maparam, kata mata may ka ceɗeten. 11:27 28:18; Zan 1:18; 3:35; 10:15; 13:3; 17:2

²⁸«Na hini, hi nja ka mbəlam kwet ka səba mazuko pana pana, ka jan bit micin hini á nin za. Mazuko ngatitoku ɓilik ɓilik a talan hini, wa nja dongol aza a dangar hini. Hi ya a zləra ɗa, ta va ka ɓaw dongol ma ɓilik ɓilik ta talan hini toku kaɗ, hini ka jan nəp. 11:28 Esa 28:12²⁹Hine yəku, kata ka nja ka Maday hini, aza hine jəkwan kən kərap a zləra ɗa. Kata hidi ma tete’w, ma den kiye hidi, aza ta kaf talan ɗa za ɗakun. Hin ti ya a zləra ɗa, hi va ka nja nja menekin, aza kən ma va ka pələk talan hini ɗa baba kun. 11:29 Jer 6:16³⁰Kən, ta va ka ngar hini, hini ka ɗiyu, a va ka nja ninek a zləra hini, aza kəzəɗ, ta va ka vəl hini, a va ka day ka talan hini ɗakun.»

Labar a tala pic nəp ndiri Yahudiyagi

(Mak 2:23-28; Luk 6:1-5)

¹Pic takan, a *pic nəp ndiri Yahudiyagi, Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik a zlanigi á liɓ biz maparam, ta nja ka wəla ta bile. Ta vigi toku, ndiri ta zəɗ ngaz tik, metis a ngaceten, a kar ta ka ham. 12:1 Deu 23:25-26²Kedirek ndiri *Farisagi ti ləma ta zaba, a ngareten a Yesu acin: «Maday, *mazuko tokon a ngar, ka həl kəzəɗ a pic nəp, ninek kun. Yaw aza acin, ndiri ta zəɗ ngaz kugi a kari kən ham toku a pic nəp wər kemi?» 12:2 Exo 20:8-10³Yesu a ngareten acin: «Hin ti janga labar bay *David, mata lalaɓ ta kamatakan a liɓ deftere Dabawəzləv. Pic takan metis ti ngacen David toku tete ndiri ma njigi tete sin, aza kən ham ɗaha a zləra tan kun. 12:3 1Sa 21:2-7; Lev 24:5-9⁴David tuh a *je Dabawəzləv acin, ɓaw biret mata ɗer ta kaɗ ka na Dabawəzləv. Mata ɓawu za, hamu tete ndiri ma njigi tete sin. Yo, azama mazuko Dabawəzləv a ngar: “Biret na Dabawəzləv toku wər, ndirigi tem tem ka ham ta ɗakun. Sey *mangaramagi ta je Dabawəzləv ka ham ta á gindik ta.” Aza ko David mata ham biret na Dabawəzləv toku, Dabawəzləv má a ngaren səka ɗakun. Yo, azal kən ham, ndiri ta zəɗ ngaz ɗa mata kar ta toku acin vu?12:4 Aza ko David mata ham biret na Dabawəzləv toku, Dabawəzləv má a ngaren kun. Yo, azal kən ham, ndiri ta zəɗ ngaz ɗa mata kar ta toku acin vu? Ləwa ngacah ti lalaɓ a nin ka jan ka zleɓ di ka zlimi ninek ninek.⁵Aza a nimin ɗere, hin ti ti jangu a liɓ deftere Moyiz wa nja mangaramagi a nja ka ɗiyay kəzəɗ tan a je Dabawəzləv ko a pic nəp. Ko ta nja ka ɗiya ta wa sin, Dabawəzləv a ngareten kun. 12:5 Nom 28:9-10⁶Ama ta ceɗ hini, kata a talan ɗa, day ka je Dabawəzləv. ⁷Yo aza hi sən pala madaba ma maparam ta liɓ deftere Dabawəzləv kun vu? Dabawəzləv ti ngar: “Ta may ndirigi ka safi saha ndirigi á tala ka fat ki kən soson.” Ta nja takana, hi sən pala madaba ma ngatoku za, macah hi va ka nja manja ɓaseten kita a ndiri mangar a ɗiyi ma ngav ngav kun. 12:7 9:13⁸Yo ta ceɗ hini kaɗ, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za aɗa ma təɗ gəga ka sla kəzəɗ na pic nəp.»

Yesu ege hidi nja zləra ma məc məc

(Mak 3:1-6; Luk 6:6-11)

⁹Ka dawən tik Yesu sliɗ, va tik a *je janga Yahudiyagi. 12:9 Mak 2:27-28¹⁰Mata tuh za, jan hidi maparam a nin, zləra tik ma takan ti məc. Ndiri ta jik toku a nehi Yesu acin, a ngareten: «A liɓ mazuko tokon wər, ninek ka bit hidi a pic nəp vu?» Mata nehi Yesu wa nja ngatoku, a may ta, ka joken ma a Yesu a madaba ka ngarigi: «Gawla cah a pas mazuko tokon kaɗ.» ¹¹Njoɗ Yesu a ngareten acin: «Yo a picah, hidi ta daba hini a mar tumuk, aza tumuk tik ti ndəv a wili ma kpəm a pic nəp wər, nja tik a va ka jem ka ɓawa kən tik za ɗakun vu? 12:11 Luk 13:15-16; 14:5¹²Yo, hin ta ɓənu wər, hidi memilin ege kən soson, maday aɗa siki? Hidi memilin aɗa maday ɗakun vu? Yo, mata nja wa nja ngatoku acin, hidi ti may ka saf saha celen a pic nəp, mazuko tokon a taku kaɗ kun.» ¹³Yesu a ngaren a gawla nja zləra ma məc məc toku acin: «A zak zləra ku.» Gawla toku kaf zləra tik, zak. Njoɗ zləra tik ninek ninek acin wa nja pala həndan. ¹⁴Ndiri *Farisagi takana mata ləma ta wa toku za, sliɗ va tan a lakwat, va ɓasi kaɗ kəsəm kəsəm ka cəbi ma, ka jan katəf ka pəm Yesu za. 12:14 Zan 5:16, 18

Yesu aɗa Hidi, Dabawəzləv mata mbatu

¹⁵Kedirek Yesu ti zlimi zaba, ndiri *Farisagi a gər ta ka pəm za. Mata zlimi za, sliɗey tik ka lay toku za. Ndiri pe ti səba ta. Ti bit ma dal daligi kərap. ¹⁶Mata bit ta za, a ngəz ta, a ngareten: «Hi njá ka va ka ceɗeten kəzəɗ ɗa a ndirigi, ka sən kigi za kun.» 12:16 8:4; 9:30; Mak 7:36

¹⁷Ti ɗiyu wa nja ngatoku ka nja kap wa nja labar, *Ezay *makatəf Dabawəzləv ta kamatakan mata ngar. Sin ti ngar, Dabawəzləv a ngar: 12:17 Esa 42:1-4

¹⁸«Ndah hidi ma həl kəzəɗ ɗa, kata mata mbatu.

Ta mayu kahay kahay, nəv ɗa ɗewerakun ka sin.

Ta va ka zlən *Miɗ ɗa a kəsəm tik.

A va ka ceɗeten a ndiri ta liɓlay pana pana,

wa nja ta nja ka ɓas kita ndirigi a katəf tik. 12:18 3:17

¹⁹A va ka gaɓəzigi ko a hidi takan kun.

A va ka zlər ma kaɗ ka slakam day day kun.

A va ka mbu ma á katəf ngiɗ kun.

²⁰Ti jan ndiri mangar sembe tan ɗa ɗakun

wa nja ndirimi mangar miɗ ti tənəs kaɗ ba,

a pərən ta kaɗ kun.

Ndiri mangar a ci talan

ka Dabawəzləv ninek ninek kun,

wa nja pitirla mangar mbeh ka micin,

a micin ta kaɗ kun.

A va ka ɗiya kən wa nja ngatoku kúlá ka pic,

ndirigi ta va ka sən ta,

a nja ka ɗiya kən a katəf tik.

²¹Aza ndiri ta liɓlay pana pana kərap

a va ka ci talan ka sin.»

Yesu a jan sembe ka gam masərəf a zləra nayi?

(Mak 3:22-30; Luk 11:14-23)

²²Kedirek ti dahi hidi maparam, nja masərəf a kəsəm, a zləra Yesu. *Masərəf toku ti ɗiya gawla toku ka wələf, aza ka ɓaɓa. Yesu ti bit gawla toku za, a ləma lay acin, aza a sən ləwa ɗere. 12:22 9:32-34²³Ndiri kərap ma ɓas ɓas ta nin, kən toku ti pələk talan tan. A ngarigi ka Yesu: «Kay gawla cah a ɗiya kən ngacah a nja siki? Kaɗakun sin aɗa dehen bay *David, hidi ta pu tokon cah vu?» 12:23 20:30-31²⁴Ndiri *Farisagi mata zlim ta wa toku za, a ngarigi: «Awu, sin kun. Gawla toku, ta nja ka gam *masərəf toku, Belzebul, bay masərəf á vəlen sembe ta.» 12:24 10:25²⁵Njoɗ Yesu ti sən nəv tan zaba. A ngareten a ma ma ngaɓ ngaɓ acin: «Hin ti sənu, a liɓlay ma takan, ndiri madədayigi a mgbərawi kəsəm tan kəsəm kəsəm wər, liɓlay tik a va ka pas njoɗ. Aza a liɓlay mekedirek, akun ida hidi, ndirigi a həligi kəsəm kəsəm wər, liɓ je tik a va ka pas njoɗ ɗere. ²⁶Yo aza acin wər, bay masərəf ti gam cala masərəf tik a zləra tik wər, kəzəɗ tik a va ka va gibik gibik vu?

²⁷«Yo gara kata acin, hin mata ngar, bay masərəf á vəl ka sembe ka gam masərəf toku wər, gara na coloh hini acin wər, nayi ma vəleten sembe ka gam masərəf acin yi? Kay kəzəɗ, coloh hini ta nja ka ɗiya ta toku má, a ɗaf hini, kən hin mata ngar ka kata toku, duze kun. ²⁸Ta ceɗ hini kaɗ, *Miɗ Dabawəzləv áɗa ma vəl ka sembe, kata ka gam masərəf a kəsəm ndirigi za. Aza Dabawəzləv ta nja ka vəl ka sembe ka gam masərəf a kəsəm ndirigi toku, a ɗiyu, ka ɗaf hini á nin za, sin ti tar ka mar liɓlay hini. 12:28 Luk 17:21²⁹Hin ti sənu, hidi maparam ma nja ka jem ida hidi nja sembe, ka moh kən tik, ɗa ɗakun. Sey sin ka jaw gawla toku kaɗ a zakay, kama di ka zlaɗ kən tane ida tik kərap za acin. 12:29 Esa 49:24

³⁰«Ta ceɗ hini, hidi mangar mine ngəm talan a sin kun, calambəlay ɗa. Aza hidi mangar a zleɓ ka ka kəzəɗ ɗa ɗakun, a nja ka pas kəzəɗ ɗa kaɗ. 12:30 Mak 9:40; Luk 9:50³¹Yo, ta ceɗ hini kaɗ, hidi ma ɗiya *ma ngav ngav, ko hidi ma ceɗ ma ma tireh ka Dabawəzləv, Dabawəzləv a va ka zerenu *ma ngav ngav tik kərap kaɗ. Ama gara hidi ma ceɗ ma ma tireh ka Miɗ Dabawəzləv, ma ngav ngav tik a va ka zer kaɗ kun. 12:31 12:24³²Hidi ma ceɗ ma ma ngav ngav ka kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, Dabawəzləv a va ka zerenu ma ngav ngav tik toku kaɗ ɗere. Ama gara hidi ma ceɗ ma ma ngav ngav ka *Miɗ Dabawəzləv, ma ngav ngav tik toku a va ka zer kaɗ kun, tar səɓacah, aza ko kúlá a pu.»

Hidi menekin ege hidi ma tireh, a nja ka sən áka ləwa ta pakam tik kaɗ

(Luk 6:43-45)

³³Yesu a ngar a ma ma ngaɓ ngaɓ: «Hin ti sənu, pay menekin a nja ka mbu mambambu ma nekw nekw. Aza pay ma ngav ngav wər, mambambu tik ninek kun ɗere. Pay kərap, hidi a nja ka sənu, pay tik ninek wər, áka mambambu tik za. 12:33 7:16-18³⁴Gara na hini, wa sin ɗere, nəv hini a nja ka sən áka ləwa ta pakam hini za. Hin ndiri ma tireh maɗa mgbeslke cicah, hi təɗ gəga ka ceɗ ma menekin kun, ngam a tala mi, nəv hini wa nja elek. 12:34 3:7³⁵Hi ləma, hidi menekin a nja ka ləwa ma menekin, ngam nəv tik ninek. Hidi ma tireh a nja ka ləwa ma ma ngav ngav, ngam nəv tik tireh. ³⁶Ta ceɗ hini kaɗ, a pic Dabawəzləv ta va ka ɓas kita ndirigi, a va ka neh ndirigi takan takan, a tala ma ma hirre mata ləwa tegi kərap. 12:36 Zak 3:6-10³⁷Dabawəzləv ta va ka ɓas kita hini, a va ka sla tik áka ləwa ta pakam hini kaɗ, ka zla hini kita, akun ka ca hini ka hidi ma kap.»

Ɓan ɓan kən a tala Zonas

(Mak 8:11-12; Luk 11:29-32)

³⁸Kedirek *maləm Yahudiyagi ɓaw ndiri *Farisagi maparam a ngareten a Yesu: «Maday, mine may hoh ka ɗiya kini ɓan ɓan kən, mini ka sən á nin za, Dabawəzləv á zlənoh duze.» 12:38 16:1-4; Mak 8:11-1212:38 Zan 6:30; 1Ko 1:22³⁹Yesu a ngareten acin: «Gara hin ndiri ma səɓacah, hin ndiri ma tireh, aza hi nja ka buwen dawən a Dabawəzləv. Yo tá nja cah, hine may kata ka ɗiya hini ɓan ɓan kən, hini ka ləma. Ama nep ta ɗiya hini ɓan ɓan kən maparam, hini ka ləma ko takan kun. Sey ka kəray səɓ a ɓan ɓan kən, Dabawəzləv mata ɗiyu a tala *Zonas. ⁴⁰Zonas ti nja vuɗu makaɗ aza pic makaɗ a liɓ kilif maday. Wa sin ɗere, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka nja a civi vuɗu makaɗ, pic makaɗ. 12:40 Zon 2:1; Mat 27:63

⁴¹«Yo, hin ti sənu, Zonas toku ti va a zləra ndiri ta liɓlay *Ninive ka ceɗeten labar Dabawəzləv. Ndiri Ninivigi toku mata zlim ta za, ti mbəzli ma ngav ngav tan kaɗ. Ta ceɗ hini, a pic, Dabawəzləv ta va ka ɓas kita ndirigi, ndiri Ninivigi toku a va ka yigi ka fi hini ka kita, hin ndiri ma səɓacah. Ngam na tan, mata zlimi labar Zonas za, ti mbəzli ma tan kaɗ, aza ti buwi nəv tan zaba. Ama na hini, hine zlimi ma ɗa ka bu nəv hini za ɗakun, azama kata day ka Zonas tik. 12:41 Zon 3:5⁴²Aza a nimin a pic, Dabawəzləv ta va ka ɓas kita ndirigi, bay wərti ta madabalay a va ka ya ka fi hini ka kita, hin ndiri ma səɓacah. Ngam na tik, mata zlimi za, bay *Salomon a mar ndukun talan menekin, ti sliɗ ka lay ma gədək za, ka ya ka zlimi labar tik. Ama na hini, hine may ka yək labar ɗa ɗakun, azama kata day ka Salomon tik.» 12:42 1Ro 10:1-10

Cəɓa masərəf ma səray

(Luk 11:24-26)

⁴³Yesu a ngar a nimin: «Ta ceɗ hini, *masərəf ta nja ka yaha a kəsəm hidi za, a nja ka va á daba donu ngiɗ, kwak a wata, kwak a wata, ka gər lay nja. Ta gər lay, gər gər za, a janu ɗakun, ⁴⁴a va ka ngar: “Kay, ta va ka cəɓay ɗa, ka va ka lay nja ɗa, kata mata nja a nin kamatakan.” Ta cəɓa za, a va ka jan lay nja tik ta kəsəm gawla toku ánimin. Ti zlaɗ kwen kwen ɗere, aza ti ɗiya ninek ninek. ⁴⁵Ta janu wa toku za, a va ka cəɓ ka va donu, ka va ka ngazla cala masərəf tegi maparam cesireɗ, mangar tireh tan day ka sin. Ta yigi za, a va ka vigi sərdək a kəsəm gawla toku, ka njigi ka lay menekin toku. Ti nja wa toku, mbaɗ gawla toku a va ka nja day ka ta məndan cekw. Yo ta ceɗ hini, na hini, hin ndiri ma səɓacah, kən ma va ka təɗaha a tala hini a va ka nja wa nja na gawla toku ɗere.» 12:45 2Pi 2:20

Labar a tala mamən Yesu ɓaw gelemin Yesu gi

(Mak 3:31-35; Luk 8:19-21)

⁴⁶Mandala Yesu ta ləwaten a ndirigi, mamən Yesu tete gelemin Yesu gi ti təɗahigi. Ma gar garigi á lakwat za. A yahigi a zləra tik. [⁴⁷Hidi maparam a ngaren: «Maday, mocoh ɓaw golomocogi a lakwat, a gərohigi.»] ⁴⁸Yesu a ngaren a hidi toku acin: «Tá nja cah, ta va ka ceɗ hini, may ɓaw galamayigi, hini ka sən ta.» ⁴⁹Yesu ɗaf zləra acin ka ndiri ta zəɗ ngaz tik, a ngar: «May ɓaw galamayigi aɗa ndiri ngacicah. ⁵⁰Ta ceɗ hini, ko nayi ma ɗiya kən, wa nja Vay ta wəzləv ta may, sin aɗa may ɓaw galamayigi.» 12:50 6:10

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala hidi ma kwih sesin kən

(Mak 4:1-9; Luk 8:4-8)

¹A pic tik Yesu sliɗ ita tik za, va a mazlən mitil. Nja kaɗ ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi. ²Ndirigi pe ti ɓasahigi a zləra tik. Mata ləma ndiri toku ti day, jemey tik acin a liɓ kambawal, a tala ndiri ta va ka mbireɗ ta, njay tik á nin za ka ceɗeten labar Dabawəzləv. Gara ndiri ma ɓas ɓas kərap wər a mazlən mitil. ³Yesu a ceɗeten labar pe a ma ma ngaɓ ngaɓ pana pana acin. A ngar: «Hi zlimi tá nja cah. Pic takan hidi maparam ti va donu ka kwih sesin kən ka lay biz tik. ⁴Tá kwihu, sesin kən maparam ti ndəvigi á katəf ngiɗ. Vikin ya bəl za. ⁵Sesin kən maparam ti ndəvigi á da gugun ngiɗ. Njoɗ ti təvigi, ngam hayək ta madaba tik gəc. ⁶Kalalan mata va ka gar, pic a ta kahay kahay, ti kwaligi huyok, ngam zemi tik a jan ka za kúlá kaɗ kun. ⁷Aza tá kwihu ɗere, sesin kən maparam ti ndəvigi á liɓ gedikiɗ ngiɗ. Gedikiɗ toku mata gəl za, ti mbireɗ kən zəm toku. ⁸Sesin kən maparam ti ndəvigi acin ka kula lay biz menekin. Mata təvigi za, ti gəligi ninek, aza ti mbuwigi ninek ninek. Maparam ti mbuwi wa nja nəv ta may, maparam ti mbuwi ninek ninek, maparam ti mbuwi kedirek a ndata.» ⁹Yesu mata way ka ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ toku a ndirigi za, a ngareten acin: «Hi zlimi labar kata mata ceɗ hini toku. Hidi ma mar zlimi ka zlimi tik, mata sləku a talan ninek ninek.» 13:9 11:15

Ndiri maparam, ndukun talan tan ti gbirzliliɓ ka zlimi labar Dabawəzləv

(Mak 4:10-12; Luk 8:9-10)

¹⁰Kedirek *ndiri ta zəɗ ngaz Yesu vagi a zləra Yesu, aza a ngareten: «Ha ceɗeten labar a ndiri toku áka ma ma ngaɓ ngaɓ za kemi?» ¹¹Yesu a ngareten: «Na hini, Dabawəzləv ti zlər ndukun talan hini zaba, hini ka sən ɓən ta nəv Dabawəzləv, wa nja sin ta va ka mar lay. Gara na tan wər, ndukun talan tan a zlər kun. ¹²Hi ləma, hidi ma yək labar Dabawəzləv, Dabawəzləv a va ka zlər ndukun talan tik a nimin day za, ka zlimi ninek ninek. Hidi manja yək labar tik, ko mekedirek tik mata zlimu kamatakan, Dabawəzləv a va ka ɓawu za. 13:12 25:29¹³A tala ngatoku kata mátá ləwaten a ma ma ngaɓ ngaɓ. Hi ləma ndiri toku, həra tan ɗaha, aza a ləmi lay kun. Zlimi tan ɗaha, aza a zlimi lay kun, aza a səni kən kun. ¹⁴Yo ndiri ngatitoku, labar, *Ezay *makatəf Dabawəzləv ta kamatakan mata ngar, ti nja kap kap, wa nja nja tan ta nja ka njigi. Ezay ti ngar:

“Hi va ka zlimu a zlimi,

ama hi va ka sənu ɗakun.

Hi va ka saf a həra,

ama hi va ka ləmu ɗakun. 13:14 Esa 6:9-10; Zan 12:40; Kmy 28:26-27

¹⁵A tala mi, ndiri toku

ti suki zlimi tan kaɗ ba,

ka njigi manja zlimi lay.

Ti peki həra tan kaɗ ba,

ka njigi manja ləma lay.

Aza ndukun talan a zlər kun,

ka njigi manja yək ma ɗa a nəv tan.

Mata ɗiyi kən titoku kərap,

ka njigi manja cəɓahigi a zləra ɗa,

kata ka bit ta za!”

¹⁶«Yo gara na hini acin, hin ndiri ta zəɗ ngaz ɗa, nəv hini mata nja guɗum. Ngam kən pana pana, Dabawəzləv ta nja ka ɗiyu, həra hini a ləma, aza zlimi hini a zlimu. ¹⁷Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, a vina cekw *makatəf Dabawəzləv gi tete ndiri ma kap ti may ta kwet ka ləma kən, hin ta nja ka ləmu ma səɓ səɓ cah, aza ko a ləma ta ɗakun. Ti may ta kwet ɗere ka zlimi kən, hin ta nja ka zlimu ma səɓ səɓ cah, aza ko a zlim ta ɗakun.» 13:17 1Pi 1:10-12

Nəv ndirigi wa nja hayək ma pana pana foɗ

(Mak 4:13-20; Luk 8:11-15)

¹⁸Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: «Hi zlimi, tá nja cah, ta va ka ceɗ hini pala madaba ma ma ngaɓ ngaɓ a tala hidi ma kwih sesin kən ka lay biz tik toku kpay kpay kaɗ, hini ka zlimi ninek ninek.

¹⁹«Ndiri mangar a zlim ta á zlimi wa nja Dabawəzləv ta va ka mar lay, aza a sənay ta ninek ninek kun, sinigi wa nja katəf, sesin kən mata yaɓ a nin toku, aza a jan ka təv kun. Njoɗ *Gudul ti ya ɓaw labar Dabawəzləv tane nəv tan za.

²⁰«Ndiri maparam wər, nəv tan wa nja da gugun, sesin kən mata yaɓ a nin toku. Mata zlimi labar Dabawəzləv za, njoɗ ti yək ta a ɓeɓel a nəv, ²¹ama a keri labar Dabawəzləv toku ka za zemi ane nəv tan kun. A yək ta na wan kedirek á gindik. Beni ti ya a tala tan wər, aza ndirigi ti ɗiyaten tireh a tala mata yəki labar Dabawəzləv, a va ka keri səba katəf Dabawəzləv njoɗ kaɗ.

²²«Gara nəv ndiri maparam ɗere wa nja da gedikiɗ, sesin kən mata yaɓ a nin toku. Ndiri toku ti zlimi labar Dabawəzləv. Ama kedirek, a ɓənigi a tala kən pana pana ta tala hayək, aza mendireɗ ɓas gənan a həleten. Kəni toku mata vigi a nəv tan wa toku, a nja ka taki labar Dabawəzləv ta nəv tan kaɗ. Aza ndiri toku a ɗiyi kəzəɗ ma nja ka va a nəv Dabawəzləv kun. 13:22 1Ti 6:9-10²³Yo gara ndiri maparam acin nəv tan wa nja kula lay biz menekin, sesin kən mata zləka a nin toku. Ndiri toku a nja ka zlimi labar Dabawəzləv, aza a nja ka sən ta. A nja ka həli kəzəɗ wa nja Dabawəzləv ta may, ko nayi a sembe tik. Hidi maparam a mbəlamu a sembe tik kahay kahay mata janu. Hidi maparam ɗere a sembe tik má dey dey. Aza hidi maparam ɗere a sembe tik mekedirek wa nja sesin takana ma mbu pana pana titoku.»

Hidi nja lay biz ege calambəlay tik

²⁴Yesu a ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a ndirigi, a ngar: «Hi zlimi, Dabawəzləv ta nja ka mar lay a nja ka ɗiyu, wa nja hidi nja lay biz. Nja biz toku ti zləka sesin kən menekin a liɓ biz tik. ²⁵Pic takan a vuɗu, ndirigi mata wanigi kərap kaɗ, calambəlay gawla toku caw caw yaha, zləka zləka biler á liɓ kən zəm toku ngiɗ. Sliɗ tá va tik acin.

²⁶«Kən zəm mata təv za, mata gəl za, ti da sefteli talan. Njoɗ ndirigi ti sən ta acin, biler ane liɓ tik. ²⁷Ndiri ma nja ka həli kəzəɗ gawla nja lay biz toku mata ləmi bileri toku za, sliɗ va ceɗeten. A ngareten: “Wa Maday, hati zləka kula sesin kən a liɓ biz ku. Yo bileri toku a təvigi acin a nja siki?” ²⁸A ngareten: “Calambəlay ɗa áɗa ma tes ka wa toku.” Ndiri toku a ngareten: “Hati may mini ka va ka caf bileri toku kaɗ vu?” ²⁹Gawla nja lay biz toku a ngareten acin: “Awu, hi keru. Hin ta va ka caf biler ka hayək wər, hi va ka cafu a kən zəm tik. ³⁰Hi keru, mata njigi a kesin kúlá ka pic, kən zəm ta va ka ɓas ka va ita. A pic tik ta va ka ngareten a ndirigi ma va ka vigi ka bəl kən zəm ɗa: Hi bəl biler tane liɓ tegi kaɗ kay, aza hine capu ka lay ma takan ka cef a kuhu. Aza acin ka dawən tik hine ɓaw kən zəm menekin ka sek a debin ɗa.”» 13:30 3:12; Kzl 14:14-15

Lay, Dabawəzləv ta nja ka maru, a tar a kən maday kun

(Mak 4:30-32; Luk 13:18-21)

³¹Yesu a ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam. A ngar: «Hi zlimi! Lay, Dabawəzləv ta nja ka maru, a nja ka tar kedirek a ndata, wa nja hidi ma ɓaw ndirimi gorbok aza ma zləku ka lay biz tik. 13:31 17:20; Luk 17:6³²Ndirimi gorbok toku fiɗiɗiɗ, sin áɗa ma gəc ka ndirimi kənigi ta talalay cah kərap. Ama gorbok tik mata gəl za, day ka pay maparamigi kərap. A nja ka mbaɗ ka pay maday ma hir hir, aza vikinigi a nja ka yigi ka bi je tan a nin.» 13:32 Ezé 17:23

³³Yesu a ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a nimin. A ngar: «Gara lay, Dabawəzləv ta nja ka maru, a nja ka tar zaya zaya, wa nja wərti ma ɓaw *njozl ta biret ka gaɓ a liɓ masəf reta buhu ka bas hipipipip kərap za.» 13:33 1Ko 5:6; Gal 5:9

Yesu a nja ka ləwa a ma ma ngaɓ ngaɓ tutu

(Mak 4:33-34)

³⁴Yesu ti ceɗeten labar titoku kərap a ndiri ma ɓas ɓas. Kən mata ngar toku, a ceɗeten a ma ma ngaɓ ngaɓ. A ceɗeten a ma ma kwizlin kwizlin səka ɗakun, sey a ma ma ngaɓ ngaɓ tutu. 13:34 13:10-17³⁵Mata ɗiyu wa nja ngatoku, ti nja kap wa nja *makatəf Dabawəzləv ta kamatakan mata ngar. Ti ngar:

«Ta va ka ləwaten a ndirigi áka ma ma ngaɓ ngaɓ za.

Ta va ka ceɗeten kən kərap mangar ma ɓoh ɓoh

daka ka tar tar lay.» 13:35 Dir 78:2

Pala madaba ləwa a tala ndirimi ege biler

³⁶Yesu ker ndiri ma ɓas ɓas kaɗ, sliɗ va tik ita acin. Ndiri ta zəɗ ngaz tik sliɗ vigi a zləra tik. A ngareten: «A ceɗ kini pala madaba ma a tala biler ma nja a liɓ biz cah.» ³⁷Yesu a ngareten acin: «Hidi ma zləka kula sesin kən menekin toku aɗa kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za. ³⁸Lay biz toku, talalay. Kula sesin kən menekin aɗa ndiri ma yək ta, Dabawəzləv ka mar ta. Biler aɗa ndiri mangar *Gudul á mar ta. ³⁹Calambəlay ma zləka biler tik aɗa Gudul. Pic ɓas kən zəm tik aɗa pic, talalay ta va ka way. Aza ndiri ma ɓasi kən zəm áɗa *mazlən Dabawəzləv gi. ⁴⁰Ta ceɗ hini, a pic talalay ta va ka way, a va ka nja wa nja ta nja ka ɓasi biler ka cef a kuhu. 13:40 7:19; Zan 15:6⁴¹A pic tik kata, Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka zləna mazlən ɗagi ka va ka ɓas ndiri ma nja ka bebeɗi celen tan, ka ndəv a liɓ *ma ngav ngav, ɓaw ndiri maparam ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav kərap. A va ka ɓawa ta za ka lay, Dabawəzləv ta maru za, 13:41 24:31; Mak 13:27⁴²aza a va ka tep ta ka ficik a liɓ kuhu ma hiɗ hiɗ. A nin, ndiri toku a va ka hanigi, aza a va ka wərnigi. 13:42 8:12⁴³Gara ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv acin, a va ka zlawi kəngay kəngay ka lay, Cine tan Dabawəzləv ta maru.

«Yo, hin ma mar zlimi ka zlimi tik, hine slək labar toku a talan ninek ninek!» 13:43 Dan 12:3; Jug 5:31; Mat 11:15

Dabawəzləv ta nja ka mar lay, ninek tik ɗewerakun

⁴⁴Yesu a ngar: «Ta ceɗ hini, Dabawəzləv ta nja ka mar lay, ninek tik wa nja kula gənan ma ɓoh ɓoh ta ka lay biz hidi maparam. Hidi maparam á va janu. Mata janu za, nəv gawla toku ɗewerakun, ɓoh azal kaɗ, aza va ka ber kən tik kərap mata maru za, ka ya ka səkəm lay biz gawla toku, ngam kula gənan a nin. 13:44 Fil 3:7-14

⁴⁵«Yo, Dabawəzləv ta nja ka mar lay, ninek tik ɗere wa nja kula kən menekin má day za ka kən kərap. Hidi maparam ma nja ka ɗiya filiw ka gər kən menekin á va janu. ⁴⁶Mata janu za, va ka ber kən tik mata maru kərap za, ka jan dala ka va ka səkəm tik.»

Yesu a sla way talalay a hidi ma kaw kilif

⁴⁷Yesu a ngar a nimin: «Dabawəzləv ta nja ka mar lay, a nja ka ɗiyu wa nja hidi ma ɓaw kwise maday, ka fi a liɓ yəm ka kaw kilif pana pana. ⁴⁸Kwise tik ta nja wek za, ndiri ma kawi kilif a nja ka ngazla ta a bəramajəjən, ka njigi kaɗ ka wəl kilif ta nin. A nja ka ɓawi kilif menekin ka sek a liɓ gabal, aza kən mangar kula kula kənigi ɗakun ka zer za. ⁴⁹Yo ta ceɗ hini, a pic talalay ta va ka way, a va ka nja wa sin ɗere. *Mazlən Dabawəzləv gi a va ka vigi ka kpal ndiri ma tireh a daba ndiri menekin za. ⁵⁰A va ka ɓawi ndiri ma tireh ka tep ta ka fi a liɓ kuhu ma hiɗ hiɗ. A nin ndiri toku a va ka hanigi, aza a va ka wərnigi.» 13:50 8:12

Maləm ma təɗ gəga ka jəkwaneten kən a ndirigi

⁵¹Yesu a neh ndiri ta zəɗ ngaz tik, a ngareten: «Hin ti zlimi labar, kata mata ceɗ hini toku kərap vu?» A ngarigi: «Hayin, min ti zlimu.» ⁵²Yesu a ngareten acin: «Ta ceɗ hini acin, *maləm ma sən mazuko Dabawəzləv, aza ma ca talan ka Dabawəzləv, sin ka maru, maləm tik ti təɗ gəga ka jəkwaneten mazuko ta vina cekw a ndirigi aza ɓaw yəwən labar, kata mata jəkwan hini ɗere.» 13:52 Deftere ta ma girek a ngar: Maləm tik wa nja njijik ma nja ka ɓaw yəwən kən ɓaw kafən kən a debin tik.

Ndirigi Nazaret tete Yesu

(Mak 6:1-6; Luk 4:16-30)

⁵³Yesu mata way ka ceɗ labar tik kərap a ma ma ngaɓ ngaɓ za, sliɗ va tik a nin za, 13:53 7:28⁵⁴va tik ka liɓlay Nazaret, mata gəl a nin. Mata təɗ a nin za, a ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi a *je janga Yahudiyagi ta nin. Ndiri kərap mata zlimi labar, Yesu ta ceɗ toku za, ti pələk talan tan. A ngarigi: «Kay, gawla cah a jan ndukun talan na ceɗ labar wa nja ngatoku a ki? Kula ndukun talan menekin na ɗiya ɓan ɓan kən toku, a jan a zləra nayi? 13:54 Zan 7:15⁵⁵Min ti sənu, cin áɗa ma nja ka zla pay cah, aza Mari ɗere, mamən kun vu? Geleminigi aɗa Zak, *Zozef, Simon ɓaw Yahuda. 13:55 Zan 6:42⁵⁶Aza geleminigi ma kərta kərtaza kərap egi a liɓlay tokon a wacah ɗakun vu? Yo aza acin, a jan kula ndukun talan menekin na ceɗ labar titoku a ki?» ⁵⁷Yo, kən ma pələk talan tan toku, á tak ta kaɗ ka njigi manja ci talan ka Yesu. Yesu a ngareten acin: «Yo, *makatəf Dabawəzləv ti va ka ceɗ labar, ko a ndiri tane ki, a nja ka yəki ma tik. Ama makatəf toku ti təɗ ane lay zla məməɗ tik, ɓaw ane ida tik, ndiri ta nin a yəki ma tik kun.» 13:57 Zan 4:44⁵⁸Ndiri ta liɓlay tik mata salarigi ka ca talan ka Yesu toku, Yesu ɗere a ɗiya ɓan ɓan kən pe a nin kun.

Labar a tala Zan ma nja ka ɗiya batisma

(Mak 6:14-29; Luk 9:7-9)

¹Pic takan *Herod, ma mar liɓlay Galili ti zlimi labar a tala Yesu. ²Mata zlimi za, ti ngareten a maslay tegi: «Yesu toku aɗa Zan ma nja ka ɗiya *batisma. Sin ti mbəlaha a civi zaba. Mata mbəlaha a civi za toku aɗa mátá jan sembe ka ɗiya ɓan ɓan kən acin.» 14:2 16:14

^3-4Mata ngar wa nja ngatoku, talan tik ti ɗasl ka kən mata ɗiyen a Zan, mandala Zan a wilin a vere. Mandala tik bay Herod toku ti ngazl wərti gelemin, zlim tik Filip. Wərti toku, zlim tik Herodiyas. Mata ngazlu za, Zan takana ti ngaren: «Hoh mata ngazl wərti golomocoh toku, kən weli, aza Dabawəzləv a may wa sin kun.» A tala Zan mata ngaren wa nja ngatoku, bay Herod ti kaw Zan, aza ti jawu kaɗ, ti fiyu a je fərsəna. 14:3-4 Lev 18:16; 20:21; Luk 3:19-20⁵Ti may ka pəmu za, ama a pərət a *ndirigi. Ngam ndiri ti ci Zan ka *makatəf Dabawəzləv. 14:5 21:26; Mak 11:32; Luk 20:6

⁶Kedirek pic dara mbu bay Herod ti sla. A pic tik kərti Herodiyas, kərtaza a dara a gibe ndiri kərap ma yigi ka dara. Kərti toku ti guɗum nəv bay. ⁷A tala sin, sin gbor meɗ á pakam tik kaɗ, aza a ngaren a kərti toku acin: «Kən kərap, hoh mata mayu, ta va ka vəloh.» ⁸Kərti toku mata zlimi wa toku za, sliɗ va ceɗen a mamən wa nja bay toku mata ngaren. Mamən a ngaren acin: «A va, ma ngaren mata vəloh talan Zan.» Kərti toku mata va za, a ngaren a bay: «Kən ta may wər, ta may talan Zan ma nja ka ɗiya batisma. Ma fiyu a liɓ tasaw.» ⁹Mata dəkəɓ kən toku, nəv bay ti hamen kahay kahay. Ama ti ɗiya kən, nəv kərti toku mata may, ngam ti gbor meɗ á pakam tik kaɗ zaba a vere ndiri ma yigi ka dara toku. ¹⁰Bay takana zlən soji acin ka va ka tawa talan Zan. Njoɗ soji toku sliɗ va je fərsəna, ¹¹va tawa talan Zan, daha a liɓ tasaw. Ɓaw vəlen a kərti takana toku. Sin yək, tep acin a zləra mamən.

¹²Ndiri ta zəɗ ngaz Zan mata zlim ta za, sliɗ vigi, va ɓawi viren kəsəm Zan, məɗ kaɗ. Ka dawən tik, sliɗ va ceɗeten a Yesu kən ma ɗiya a tala Zan.

Kən ham na ndirigi wujine jeɓin

(Mak 6:30-44; Luk 9:10-17; Zan 6:1-15)

¹³Yesu mata zlimi labar a tala Zan toku za, sliɗ va jem a liɓ kambawal, ka zlan yəm ka va a daba donu ka lay ma selel selel. Njoɗ ndiri maparam ti sən ta, Yesu ti va tik. Sinigi sliɗigi ka liɓlay tan pana pana ker kaɗ, a pəparigi a ngaz ka səba ta. 14:13 15:32-39¹⁴Yesu mata jemaha a liɓ kambawal kaɗ, jan ndiri toku ma ɓas ɓas pe a nin. Saha ndiri toku a həlen kahay kahay. A bit ndiri ma dal daligi, mata da ta. 14:14 9:36

¹⁵Pic mata va ka nja mbeh ka tuk, ndiri ta zəɗ ngaz tik vigi a zləra tik, a ngareten: «Maday, pic a tukay tik kaɗ, aza hoh a wilin ha həl kəzəɗ. Ndah, min tokon a daba donu a wacah, ka lay ma selel selel. Səwan a ker ndiri cah kaɗ, mata vigi á liɓlay ngiɗ, mata va gəray ta kən ham!» ¹⁶Yesu a ngareten acin: «Ka vigi ka gər kən ham kemi? Hin a talan hini, hi ɓaw kən ham á liɓ zləra hini kaɗ, hine vəleten!» ¹⁷A ngareten: «Maday, kən ham ɗaha a zləra kini ɗakun. Sey biret jeɓin ege kilif səray səɓ á gindik.» ¹⁸Yesu a ngareten: «Hi ɓawaha, hine daha a zləra ɗa a wacah.» Ndiri toku va da ta. ¹⁹Yesu a ngareten a ndiri ma ɓas ɓas titoku ka njigi kaɗ a tala kisiɓit. Mata njigi kaɗ, Yesu takana ɓaw biret ma jeɓin ege kilif ma səray, kaf həra wəzləv wəzləv, ngaren soko a Dabawəzləv. Ɓaw biret takana wak wak za, ɓaw vəleten a ndiri ta zəɗ ngaz tik, ka waketen a ndiri toku. Ɓaw ta, va wak waketen. ²⁰Ndiri toku kərap ti ham ta, ham ham wek wek, fəna ma fəna tik. Mata wekigi za, cap capi ma fəna biret toku, sek sek ane gezleber, gbaw gbaw gezleber guɓ a tala səray. 14:20 2Ro 4:43-44²¹Ndiri ma hami biret toku, ti təɗ wujine jeɓin, manja nəf wərtigi tete wərigi a nin.

Yesu ege Piyer a tala yəm

(Mak 6:45-52; Zan 6:16-21)

²²Njoɗ Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: «Hi sliɗ, hine va jem kese a liɓ kambawal, ka zlan ka va pala məndar. Gara na ɗa wər, ta va ka wayay fəɗ ɗa tete ndiri ma ɓas ɓasigi a zakay.» ²³Ndiri mata cakwayigi kərap za, sliɗ va tik acin a tala caɗak, ka voh Dabawəzləv a nin. Vuɗu ti janu a nin, sin á gindik. 14:23 5:1; Luk 5:16²⁴Gara ndiri ta zəɗ ngaz tik egi a liɓ kambawal a vigi a daba daba yəm. Miɗ a ca a sembe, a kəz kambawal ka cəɓa ta a zal zal. ²⁵Tapəlakway mata nda lay za, Yesu acin a va a ngaz á tala yəm nap, nap, nap, ka va á zləra tan za. 14:25 Job 9:8²⁶Ndiri ta liɓ kambawal mata ləmi hidi a yaha á tala yəm toku, a pərətigi kahay kahay. A ngarigi: «Haya ndiri ɗa, mamən məc tá ya toku.» Aza a pari wəla acin. 14:26 Luk 24:37²⁷Njoɗ Yesu a ngareten acin: «Hi pərət kun, hine suk nəv hini kaɗ! Kata səɓ.» ²⁸Piyer a ngaren acin: «Maday, a nja ka hoh duze wər, a ngar ka, kata ka vay a ngaz a zləra ku.» ²⁹Yesu a ngaren: «A yaha!» Piyer takana acin jemaha a liɓ kambawal kaɗ, a va á tala yəm ka va a zləra tik. ³⁰Ama mata ləma za, miɗ a ca a sembe a tala yəm, pərət ti həlen. Njoɗ tar ka va á liɓ yəm kaɗ. Pa’ wəla, a ngar: «Maday, a bit ka za!» 14:30 8:26³¹Njoɗ Yesu njap kawu ka zləra, a ngaren: «Kay na ku, ha ca talan kese ninek ninek ka kata ɗakun. Liɓ ku a həloh er er kemi?» 14:31 6:30; 8:26; 16:8; 17:20; Luk 12:28³²Sinigi jemigi səray tan a liɓ kambawal. Njoɗ miɗ takana ti kaway tik kaɗ ba. ³³Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ta liɓ kambawal mata ləma ta wa toku za, gbərəwigi kaɗ a gibe Yesu, a ngareten: «Kay, hoh Kərti Dabawəzləv duze dey.» 14:33 16:16; 27:54; Mak 15:39

Yesu tete ma dal daligi ta liɓlay Genezaret

(Mak 6:53-56)

³⁴Kedirek Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik ti təɗigi a bəramajəjən acin, a liɓlay ma mbeh mbeh ta liɓlay Genezaret. ³⁵Ndiri ta nin ti sən ta zaba Yesu. A gəgari labar ya tik ka lay ka lay, aza ndirigi a dahi ma dal daligi kərap a zləra tik. ³⁶A caten zləra a Yesu, ndiri ma dal daligi toku, ka jani ka dosi zləra, ko ka mazlən lukut tik səɓ á gindik. Aza ko nayi ma dos zləra ka lukut tik toku, ti jan bit. 14:36 9:20

Labar a tala mazuko Dabawəzləv ɓaw a tala mazuko ndiri ma ndim ndim

(Mak 7:1-13)

¹Ndiri *Farisagi ɓaw *maləm Yahudiyagi a sliɗigi a liɓlay Zeruzalem za, vigi a zləra Yesu, a ngareten: ²«A ləma Maday, ndiri ta zəɗ ngaz ku a nja ka zəmi wili manja pan zləra kaɗ wa nja mazuko doku tokon ta ngar. Yo, a səbi mazuko doku tokon səka ɗakun wər, a tala mi?» 15:2 23:25; Luk 11:38-39³Yesu a ngareten acin: «Yo, na hini acin, hi salar mazuko Dabawəzləv kaɗ ka ɗiya mazuko doho hini kemi? ⁴Hi ləma, Dabawəzləv a ngar: “A zlimi ma cehw ege mocoh,” aza a ngar ɗere, “Hidi ma ra cin ege mamən, sey ka pəm za.” 15:4 Exo 20:12; 21:17⁵Ama na hini, hi nja ka ngar, hidi ti may ka ɓaw kən ka zleɓen a cin ege mamən a sin wər, ta sla za, a va ka ɓaw kən mata may ka vəlen a cin ege mamən toku ka ngar acin: “Ta va ka vəlen a Dabawəzləv.” ⁶Hi ca kən hini ninek. Azama hin ta nja ka ɗiya wa nja ngatoku, hi nja ka ngav labar Dabawəzləv za a kəzəɗ, hin ta nja ka jəkwaneten a ndiri toku. ⁷Na hini wər, hin ndiri ma jozli ma. Labar, *Ezay mata ceɗu a tala hini, duze dey! Ti ngar:15:7 Esa 29:13

⁸“Dabawəzləv a ngar:

Ndiri toku a nja ka may kigi a ma á gindik,

ama a vəl ki nəv tan ma duze kun.

⁹Voh, ta nja ka voh kigi, a nja ka voh kigi kahay.

Ngam a nja ka jəkwaneten kən a ndirigi

a ɓən hidi memilin á gindik,

ka ngar: ‘Na Dabawəzləv ta.’”»

Kən ma nja ka dəbəl hidi a nja ka yaha á nəv hidi za

(Mak 7:14-23)

¹⁰Ka dawən tik Yesu a wəla ndirigi ka yigi a zləra tik. Mata yigi za, a ngareten: «Hi zlimi labar ɗa ta va ka ceɗ hini toku, aza hine sləku a talan. ¹¹Kən, hidi ta nja ka hamu ka va liɓ liɓi, a dəbəl hidi a həra Dabawəzləv ko kedirek kun. Labar ma nja ka yaha á pakam hidi kaɗ áɗa ma nja ka dəbəl hidi ɓa.» 15:11 Kmy 10:15; 1Ti 4:4; Tit 1:15

¹²*Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu a vigi a jakwar Yesu acin, a ngareten: «Hati sənu, labar hoh mata ceɗu toku, ti bas nəv *Farisagi kazaway vu?» ¹³Yesu a ngar acin: «Ndiri toku wa nja pay mangar Vay ta wəzləv a ngəɓu ɗakun. Pay mangar Vay a ngəɓu ɗakun, a va ka caf kaɗ. ¹⁴Hi ker ndiri toku kaɗ mata ɗiyay kən tan wa nja nəv tan ta may. Sinigi a talan tan má wələfigi, aza a nja ka lahi cala wələf tan. Yo, a picah wələf ti lah cala wələf tik, a va ka ndəvigi səray tan á wili kaɗ kun vu?» 15:14 23:16, 24; Luk 6:39; Rom 2:19

¹⁵Piyer a ngaren acin: «Maday, a ceɗ kini pala madaba ma ma nja ka dəbəl hidi toku.» ¹⁶Yesu a ngareten: «Hin ɗere, ndukun talan hini ti suk vu? ¹⁷Hi zlimi acin, ta ceɗ hini, kən, hidi ta nja ka hamu ka va liɓ liɓi, a dəbəl hidi səka a həra Dabawəzləv kun. Sey a va ka kəray ka mamən gadəbəlak, aza kedirek ka ca kaɗ. ¹⁸Ama ləwa ma nja ka yaha á pakam hidi za, a nja ka yaha a nəv tik. Aza ngatoku acin á nja ka dəbəl hidi. ¹⁹Hi ləma, ɓən kən ma ngav ngav a nja ka yaha á nəv hidi za ka bebeɗu ka ɗiya ma ngav ngav. A nja ka bebeɗ hidi ka ndəv teli, ka wan a wərti maparam, ka ɗiya kən weli, ka həl, ka mban ma, aza ka zəm madaba ndirigi. 15:19 Gal 5:19-21²⁰Ta ceɗ hini, kən ma pana pana titoku á nja ka dəbəl hidi. Ama hidi ti zəm kən manja pan zləra kaɗ wa nja mazuko doku tokon ta ngar, ngatoku wər a dəbəl hidi səka ɗakun.»

Yesu ege wərti ta ka səban maparam

(Mak 7:24-30)

²¹Yesu sliɗey tik a liɓlay toku za, va tik a liɓlay ma mbeh mbeh ege liɓlay Tir ɓaw liɓlay Sidon. ²²Kedirek wərti maparam, səban Kanana ta liɓlay toku, ti va a zləra tik. A ca wəla, a ngaren: «Maday, hoh dehen bay *David, a saf saha ɗa! Kərtaza ɗa ɗaha, *masərəf a kəsəm tik. A nja ka sa beni kahay kahay.» 15:22 20:30-31²³Gara Yesu wər a ləwen kun, njay tik tete’w. Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu mata ləma ta za, vigi a zləra Yesu, a ngareten: «Maday, səwan a ɗiyen kən mata may, aza mata va tik za, ngam a səba hidi a slakam.» ²⁴Yesu a ngareten: «Gara na ɗa wər, Vay ti zləna ka sey a zləra *ndiri Isirayilagi á gindik, ma lekw lekwigi wa nja tumuk.» 15:24 10:6; Rom 15:8²⁵Wərti toku mata zlimi wa toku za, ti ya səɓ njoɗ, gbərəw a gibe Yesu, a ngaren: «Maday, a zleɓ ka.» ²⁶Yesu a ngaren a ma ma ngaɓ ngaɓ acin: «Wərti cah, a ker wərigi kaɗ, mata weki a zakay, ngam ka ɓaw gəda wərigi, ka fiyen a həza15:26 Ndiri Yahudiyagi a nja ka wəli ndiri ta liɓlay maparam həzagi., ninek kun.» ²⁷Wərti toku mata zlimi wa toku za, a ngaren acin: «Duze Maday. Ama ko həzagi má a nja ka felemi kən ma nja ka ndəvaha á mazlən pakam maday tan kaɗ.» ²⁸Yesu a ngaren acin: «Kay wərti cah, hati ca talan ka kata duze. Tá nja cah, kən kərap a va ka ɗiya wa nja hoh mata mayu.» Mata ngaren wa nja ngatoku za, njoɗ kərti tik ti bit acin. 15:28 8:13

Yesu tete ndiri ma dal dal ta Galili

²⁹Yesu sliɗ tik a liɓlay toku za, va tik a mazlən mitil ta Galili. Tap a tala hohoy, njay tik a nin. 15:29 5:1³⁰Ndiri pe a vigi a zləra tik. Ti vigi tete ndiri ma nja ka jabanigi, wələfigi, vidiligi ɓaw ɓaɓagi tete ndiri maparamigi nja dal a kəsəm pana pana. Ɓawi ma dal dal titoku, cagi á gibe Yesu za. Yesu a bit ta za acin. ³¹Ndirigi ti ləma ta, ɓaɓagi a ləwigi, vidiligi tete ndiri ma jabanigi ti bitigi, aza wələf a ləmi lay. Ndirigi mata ləmi kən ngatoku za, ti kpas talan tan. A ngarigi: «Kay, a ɗiya a nja siki?» Tar ka foli Dabawəzləv *ndiri Isirayilagi.

Kən ham na ndiri wujine foɗ

(Mak 8:1-10)

³²Kedirek Yesu wəla ndiri ta zəɗ ngaz tik, a ngareten: «Saha ndiri cah a həl ka. Ti təɗ wan makaɗ, min tokon tete sinigi, aza kən ham tan ti way. Aza ta may ka ngareten, ka cəɓigi ita tan manja hami kən ham a zakay kun, ngam a va ka ndəvigi a mazləzla katəf.» 15:32 14:13-2115:32 9:36³³Ndiri ta zəɗ ngaz tik a ngareten: «Ndah, min tokon a daba donu a wacah. Hidi a va ka jan tokon kən ham tik acin a ki ka wek ndiri pe wəga ngatoku?» ³⁴Yesu a ngareten acin: «Biret ta nja a zləra hini wər nu?» A ngareten: «Biret cesireɗ á gindik, ɓaw kilif ma fiɗiɗiɗ kedirek.» ³⁵Yesu mata zlimi wa toku za, a ngareten a ndiri ma ɓas ɓas ka njigi kaɗ acin. ³⁶Mata njigi kaɗ, Yesu ɓaw biret cesireɗ ege kilif takana toku, ngaren soko a Dabawəzləv. Wak wak za, ɓaw vəleten a ndiri ta zəɗ ngaz tik, ka waketen a ndirigi. Ɓaw ta, wak waketen acin. ³⁷Ndiri toku kərap ti ham ta, ham ham wek wek, fəna ma fəna tik. Mata ham ta za, cap capi ma fəna tik kaɗ, gezleber cesireɗ. ³⁸Ndiri ma ham ta ti təɗ wujine foɗ, manja nəf wərtigi tete wərigi a nin. ³⁹Ka dawən tik, Yesu a way fəɗ tik tete ndiri ma ɓas ɓas. Mata va tan za, Yesu jem acin a liɓ kambawal, sliɗ tá va tik a liɓlay Magadan.

Farisagi ɓaw Sadukigi tete Yesu

(Mak 8:11-13; Luk 12:54-56)

¹Pic takan ndiri *Farisagi tete *Sadukigi sliɗ yigi a zləra Yesu. Mata yigi za, a ngareten: «Ha ɗiya a sembe Dabawəzləv wər, a ɗiya kini ɓan ɓan kən maparam, mini ka sən tik.» Mata ngareten wa nja ngatoku, a may ta ka sən zal ma tik á nin za. 16:1 12:38-39; Luk 11:16, 29-3016:1 Zan 6:30²Ama Yesu a yək ma tan kun, tar ka ləwaten a ma ma ngaɓ ngaɓ, a ngar: [«Na hini, hin ta nja ka ləma wəzləv cuɗom sukuh sukuh, hi nja ka ngar, van a va ka za ɗakun. ³Aza hin ta nja ka ləma wəzləv cuɗom gbəma, hi nja ka ngar, van a va ka za ta. Kay, gara kən ta wəzləv wər, hin ti sən sla tik ninek ninek. Ama gara kən pana pana ma nja ka ɗiya azal a daba hini cah, hine sən sla pala ma daba ma tik səka ɗakun, mi ma həl mi?] ⁴Gara hin ndiri ma səɓacah, hin ndiri ma tireh, aza hi nja ka buwen dawən a Dabawəzləv. Na hini, hine may kata ka ɗiya hini ɓan ɓan kən, hini ka ləma. Ama nep ta ɗiya hini ɓan ɓan kən maparam, hini ka ləma ko takan kun. Sey ka kəray səɓ a ɓan ɓan kən Dabawəzləv mata ɗiyu a tala *Zonas.» Yesu mata ngar wa nja ngatoku za, ker ta kaɗ, sliɗ tá va tik.

Ngəz a tala janga ndiri Farisagi ɓaw na Sadukigi

(Mak 8:14-21)

⁵Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik a zlanigi á pala məndar za. Ndiri tik, talan tan ti zlay ka ɓaw biret ka va a sin. ⁶Yesu a ngareten a ma ma ngaɓ ngaɓ acin: «Hi kaw talan hini ninek ninek a *njozl ta biret ndiri *Farisagi ɓaw na *Sadukigi!» 16:6 Luk 12:1⁷Ndiri ta zəɗ ngaz tegi mata zlim ta wa toku za, a ngarigi kəsəm kəsəm: «Mata ngar tokon wa nja ngatoku, ngam biret ɗaha a zləra tokon ɗakun.» 16:7 Mak 6:52⁸Njoɗ Yesu ti sən ɓən tan zaba, a səni ma ma ngaɓ ngaɓ, sin mata ngar a tala njozl ta biret toku kun. A ngareten acin: «Hi ngar kəsəm kəsəm: “Biret ɗaha a zləra kini ɗakun” wər, kemi? Kay, hi ca talan ninek ninek ka kata kese kun. 16:8 14:31⁹Ndukun talan hini a zlər kese kun vu? Kati ɗiya ɓan ɓan kən a vere hini, aza talan hini ti zlay səɓ njoɗ vu? A pic tik, kata mata waketen biret jeɓin ka vəleten a ndiri wujine jeɓin, hin a nin kun vu? Mata ham ta za, ma fəna tik, hin mata capu, gezleber nu? 16:9 14:20¹⁰Aza a pic tik, kata mata waketen biret cesireɗ za ka vəleten a ndiri wujine foɗ, aza ma fəna tik ɗere, hin mata capu, gezleber nu? 16:10 15:37¹¹Yo, tá nja cah acin, a nja a nja siki, hini ka nja manja zlimi pala madaba ma tik a tala njozl ta biret, kata mata ngar hini cah? Na ɗa, ta ləwa hini səka a tala biret kun. Yaw, ta ceɗ hini a nimin acin: Hi kaw talan hini a njozl ta biret ndiri Farisagi ɓaw na Sadukigi.»

¹²Njoɗ ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ti sən ta acin, Yesu a ləwa a tala njozl na ta biret kun, a may ka bəteten yəm a zlimi kaɗ a tala janga, ndiri Farisagi ɓaw Sadukigi ta nja ka jangi ndirigi.

Yesu aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday

(Mak 8:27-30; Luk 9:18-21)

¹³Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik vigi a liɓlayigi ma mbeh ta liɓlay Kaysariya Filipi. Mata təɗigi a nin za, a neh ndiri ta zəɗ ngaz tik acin, a ngareten: «Kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ndirigi a ngarigi ka kata wər, kata nayi? Hi ceɗ ka səka.» ¹⁴A ngareten: «Ndiri maparam a ngarigi, hoh aɗa Zan ma nja ka ɗiya batisma. Ndiri maparam ɗere a ngarigi, hoh aɗa *Eli, *makatəf Dabawəzləv ta kamatakan. Aza ndiri maparam ɗere a ngarigi hoh aɗa *Zeremi, *makatəf Dabawəzləv, akun makatəf Dabawəzləv maparam ta daba makatəf Dabawəzləv gi ta vina cekw ta.» 16:14 14:2; 17:10-13; Mat 21:11¹⁵Yesu mata zlimi wa toku za, a ngareten a ndiri tik acin: «Yo, hin a talan hini acin wər, hi ca ka ka nayi? Hi ceɗ ka səka.» ¹⁶Simon Piyer a ngaren: «Hoh aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday. Aza hoh Kərti Dabawəzləv, nja micin ma nja way.» 16:16 14:33; Zan 1:49; 11:27¹⁷Yesu a ngaren: «Hoh Simon, kərti Zan, labar hoh mata ləwa toku, ndirigi á ceɗohigi ɗakun. Vay ta wəzləv áɗa ma vəloh a pakam. Tá nja cah, nəv ku mata nja guɗum. ¹⁸Ta ceɗoh kaɗ, hoh aɗa Piyer, a nja na ngar “pəpəlah.” A tala pəpəlah toku, ta va ka ɗiya Ekilesiya ɗa a nin. Ta ceɗ hini, ko mamən məc ti may ka pasu kaɗ, a pasu ɗakun. 16:18 Luk 22:32; Zan 1:42; 21:15-17; Efe 2:20¹⁹Aza hoh Piyer, ta va ka vəloh lekile, hoh ka zlər medikiɗ na va ka lay, Dabawəzləv ta maru. Kən, hoh ta va ka ngareten a ndirigi a tala hayək a wacah, ka ɗiya ta, Cehw Dabawəzləv ta wəzləv a va ka gar a nin. Aza kən, hoh ta va ka ngareten a ndirigi, ka nja manja ɗiya ta a tala hayək a wacah, Cehw Dabawəzləv ta wəzləv a va ka yaw ma ku, ka nja səɓ wa sin ɗere.» 16:19 Luk 11:52; Mat 18:18; Zan 21:15-17

²⁰Yesu a ngəz ndiri ta zəɗ ngaz tik acin, a ngareten: «Kana hi va ceɗeten a ndirigi ka sən kigi za, kata Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday.» 16:20 17:9

Məc Yesu ɓaw mbəla tik a civi za

(Mak 8:31–9:1; Luk 9:22-27)

²¹A pic tik Yesu tar ka ceɗeten ma a ndiri ta zəɗ ngaz tik ka zlim ta ninek ninek. A ngareten: «Ta ceɗ hini, ko mata ɗiya wa siki, ta va ka va a liɓlay Zeruzalem. A nin gəbataligi, madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv ɓaw *maləmigi a va ka ɗiya ki beni kahay kahay, aza a va ka pəm kigi za. Ama ta məc za, wan səray ma makaɗ tik, Dabawəzləv a va ka mbəla ka a civi za.» 16:21 17:22-23; 20:17-19; 26:2

²²Piyer takana mata zlimi wa nja ngatoku za, ngazlu a mazlən mazlən. A ngaren: «Kay Maday, ta njá ka nja wa nja ma ku toku kun! Dabawəzləv mata jenu za!» ²³Yesu bu za, a ngaren a Piyer: «A sliɗ, ma va ku a jakwar ɗa a watoku za! Hoh *Gudul hidi. Gara hoh wər, ha gər ka bebeɗ ka, ka ndəv a liɓ ma ngav ngav ka ker kən Dabawəzləv mata may kaɗ. Ma hoh mata ceɗu toku, Dabawəzləv á vəloh pakam kun, ɓən ngatoku, ɓən hidi memilin.»

²⁴Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: «Ta ceɗ hini, hidi ma may ka səba ka wər, mata ker kən həra tik ta may kaɗ, mata kəməsay kəsəm tik kaɗ ka sa beni, wa nja kata ta va ka su ka *məc ka pay ma zlamba zlambay, aza mata səba ka acin. 16:24 10:38-39; Luk 14:27; 17:33; Zan 12:25-26; 1Pi 2:21²⁵Yo, hidi ma may ka bit micin tik a tala hayək a wacah, ta sla za, a va ka lekw diri micin tik ta zləra Dabawəzləv. Ama gara hidi ma vəl micin ka lekw a tala ta səba katəf ɗa wər, ta sla za, a va ka jan diri micin tik ta zləra Dabawəzləv. ²⁶Yo a picah hidi ti jan kən kərap ta talalay a wacah, aza ka dawən tik ti lekw diri micin tik ta zləra Dabawəzləv wər, a va ka həlay mi acin mi a kən ta talalay mata janu toku? Gənan wər ti təɗ gəga ka bat micin hidi a gibe Dabawəzləv vu? Awu, a təɗ gəga kun. ²⁷Ta ceɗ hini, ko nayi, ta va ka vəlen mazlən kəzəɗ tik mata ɗiyu a tala hayək a wacah. Ta va ka vəlen a pic, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka yaha a miseh maday Vay tete mazlən tegi. 16:27 Dir 62:13; Job 34:11; Mat 7:23-27; 13:41; 25:31-46; Luk 13:27; Zan 5:29; Rom 2:6; 1Ko 3:13-15; 1Pi 1:17; 2Ti 4:14; Kzl 22:12²⁸Yo ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, ndiri maparam ta daba hini a wacah a va ka ləma kigi a zakay, kata, Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka yaha ka nja ka bay, aza di ka məcigi.» 16:28 10:23; 24:34; Mak 9:1; 13:30; Luk 9:27; 21:32

Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik makaɗ a tala caɗak

(Mak 9:2-13; Luk 9:28-36)

¹Ka dawən wan koh, Yesu ngazl Piyer, Zak ɓaw Zan, gelemin Zak, tapigi a tala caɗak ma cim. Ndiri maparam ɗahagi a nin kun, sinigi taya taya. 17:1 5:1²Kedirek Yesu ti wəkay tik a həra tan za. Mazəra tik a zlaw titiw titiw wa nja pic, lukut ta kəsəm tik ti zlambaɗ ka lukut ma barən ma tel tel. 17:2 2Pi 1:16-18; Kzl 1:16³Njoɗ ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ma makaɗ toku ti ləmi ndiri maparam səray ma nji kamatakan, *Moyiz ege *Eli. A ləwigi tete Yesu acin. ⁴Piyer a ngaren a Yesu acin: «Maday, nəv kini ɗewerakun, hidi ka nja tokon a wacah. Hati may wər, ta va ka la mabəla makaɗ, takan na ku, takan na Moyiz, aza takan na Eli.» ⁵Piyer ta ləwa a wilin, njoɗ gazlavay ti ba kəlak a tala tan, aza a zlaw titiw titiw. A zlimi mongurom Dabawəzləv á liɓ gazlavay toku kaɗ. A ngar ka Yesu: «Gawla cah aɗa zlim Kərti ɗa. Ta mayu kahay kahay, nəv ɗa ɗewerakun a sin. Hine zlimi ma tik!» 17:5 3:17

⁶Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu mata zlimi mongurom toku za, ɓeɓiz tan ti zer, gbərəwigi kaɗ ka hayək, ɓaw talan tuk kaɗ kaɗ. ⁷Yesu va a jakwar tan, dos zləra ka sinigi, a ngareten: «Hi sliɗ za, hi pərət kun!» ⁸Sinigi kafi həra za, a ləmi hidi maparam kun, sey Yesu á gindik.

⁹Sinigi sliɗigi acin ka jemahigi a tala caɗak toku kaɗ. Ta jemahigi kaɗ, Yesu a ngəz ta, a ngareten: «Kən, hin mata ləma toku, kana hi va ceɗeten a ndirigi, təɗ ka pic, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka mbəla a civi za.» 17:9 16:20

¹⁰Tar ka nehi Yesu acin, a ngareten: «Yaw Maday, *maləmigi a ngarigi, sey Eli ka yaha pəpəla a zakay kama *Kiristu, Dabawəzləv mata mbatu ka bit ndirigi ka yaha acin, ata ɗakun vu?» 17:10 Mal 3:23-24; Mat 16:14¹¹Yesu a ngar: «Ngatoku wər duze, Eli a va ka ya pəpəla a zakay. Ta ya za, a va ka ceɗeten a ndirigi ka buwi nəv tan za, ka səbi katəf Dabawəzləv ninek ninek. ¹²Yo, ta ceɗ hini, tá nja cah Eli wər, ti ya zaba. Ama gara ndirigi wər, a sən ta ɗakun. Ti ɗiyaten ma ngav ngav wa nja nəv tan ta may. Yo, ta ceɗ hini, wa nja mata ɗiyaten beni a Eli toku, a va ka ɗiya kigi beni, kata, Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za ɗere.» 17:12 11:14; Luk 1:17; Zan 1:21¹³Njoɗ ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ti sən ta acin, Yesu mata ləwaten a tala Eli toku, a ləwaten a tala Zan ma nja ka ɗiya batisma.

Yesu ege kərtapa nja masərəf a kəsəm

(Mak 9:14-29; 9:37-43)

¹⁴Yesu tete ndiri ma makaɗ ta zəɗ ngaz tik toku ti jemahigi a tala caɗak kaɗ, vigi a zləra ndiri ma ɓas ɓas. Mata təɗigi za, njoɗ hidi maparam ti ya gbərəw a gibe Yesu, ¹⁵a ngaren: «Maday, a ya ma saf saha kərti ɗa cah. Sin ti mbaɗ, aza a sa beni kahay kahay. Pic maparam a nja ka ndəv a liɓ kuhu, pic maparam a nja ka va ka ndəv a liɓ yəm. ¹⁶Kati tepu a zləra ndiri ta zəɗ ngaz ku, ama a mbay ta ka bit tik za ɗakun.» ¹⁷Yesu mata zlimi wa toku za, a ngar acin: «Kay hin ndiri cah, hi ca talan ka Dabawəzləv kun, ndukun talan hini toy toy. Hini ka yək labar ɗa ninek ninek wər, hidi ka nja tokon tete hini a nimin pic nu? Aza kata ka ɓərəs tete hini ɗere pic nu? Hi ɓawa kərti toku, hine daha a zləra ɗa a wacah!» 17:17 Deu 32:5, 20¹⁸Mata da ta za, Yesu ndul ta ndul *masərəf takana toku. Njoɗ masərəf ti ya kəsəm kərti toku zaba, ti bit acin.

¹⁹Ka dawən tik ndiri ta zəɗ ngaz Yesu vagi a zləra Yesu, a ngareten: «Na kini acin, mi təɗ gəga ka gam masərəf a kəsəm kərti toku səka ɗakun toku, mi ma həl mi?» ²⁰Yesu a ngareten: «Hi sən gam tik kun toku, ngam hi ca talan ka Dabawəzləv ninek ninek kun. Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, hin ti zer nəv hini yac kaɗ a Dabawəzləv wər, ko ca talan hini ka Dabawəzləv ti nja kedirek a ndata wa nja ndirimi gorbok, muk gəga. Hi va ka ngaren a caɗak wəga ngatoku: “A sliɗ a watoku za, ma va ngiɗ a wata,” a va ka sliɗ ka va. Wa toku acin, kən ma va ka kpas talan hini ɗa ɗakun. 17:20 13:31; 14:31; 21:21; Mak 11:23; Luk 17:6 [²¹Ta ceɗ hini, sesin masərəf maɗa ngatoku ka gam za wər, sey ka dəkəɓ Dabawəzləv, aza ka ɗiya sumay.]»

Məc Yesu ɓaw mbəla tik a civi za mata ceɗ ma səray tik

(Mak 9:30-32; Luk 9:43-45)

²²Pic takan Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik kərapigi ane liɓlay Galili. Yesu a ngareten acin: «Ta ceɗ hini, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ndiri maparam a va ka kaw kigi ka vəl kigi a liɓ zləra ndiri maparam. 17:22 16:21²³Ndiri toku a va ka pəm kigi za. Ama ta məc za, ka wan səray ma makaɗ tik Dabawəzləv a va ka mbəla ka a civi za.» Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu mata zlim ta wa toku za, nəv tan a hameten kahay kahay.

Cap dala ta je Dabawəzləv

²⁴Pic takan, Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik sliɗ vigi a liɓlay Kaparnahum. Mata təɗigi a nin za, ndiri ma nja ka capi dala na *je Dabawəzləv vigi a zləra Simon Piyer, a neh ta, a ngareten: «Maday hini a nja ka vəl cap ta je Dabawəzləv vu, a vəlu ɗakun vu?» 17:24 Exo 30:13²⁵A ngareten: «Hayin, a nja ka vəlu.» Piyer sliɗ va tik ita acin. Mata təɗ ita za, njoɗ Yesu ti ləwen pəpəla. A ngaren: «Wa Simon, gara cap bay wər, ndiri tida tik á nja ka vəl ta vu, ndiri ta liɓlay tik vu?» ²⁶Piyer a ngaren: «Ndiri ta liɓlay tik á nja ka vəl ta, ndiri tida bay səka ɗakun.» Yesu a ngaren acin: «Hayin duze, yaw kata Kərti Dabawəzləv ka vəl cap a je Dabawəzləv acin kemi? ²⁷Ama ko mata nja wa nja ngatoku, ta may ka bas nəv ndiri ma capi dala toku kun. A va zungoh, ma fi ngaləm a liɓ yəm. Ci kilif hoh ta va ka kawu, ma zlər pakam tik za. Ha va ka jan dala a pakam kilif toku. Ma ɓawu, ma vəleten. Dala tik a va ka nja gəga ka yaɓ cap ɗa ɓaw na ku.»

Hidi maday ta daba ndirigi, Dabawəzləv ta mar ta aɗa nayi?

(Mak 9:33-37; Luk 9:46-48)

¹Kedirek ndiri ta zəɗ ngaz Yesu sliɗ vagi a zləra Yesu, a ngareten: «Hidi maday ta daba ndiri, Dabawəzləv ta mar ta wər, áɗa nayi?» 18:1 Luk 22:24²Yesu mata zlimi za, wəla kərti, ɗer á gibe tan za, ³a ngareten: «Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, sey hini ka zlambaɗ nja hini za, ka nja wa nja na wərigi, akun hi va ka nja a daba ndiri, Dabawəzləv ta mar ta ɗakun. 18:3 19:14; Mak 10:15; Luk 18:17⁴Hidi ma gəc talan tik kaɗ, ka nja wa nja kərti cah, sin á va ka nja ka hidi maday ta daba ndiri, Dabawəzləv ta mar ta. 18:4 23:12⁵Yo ta ceɗ hini, hidi ma yək kərti wa nja kərti cah zləra səsəray, a tala ta nja ka səba katəf ɗa, hidi tik ti yək ka zləra səsəray ɗere.» 18:5 Luk 10:16

Labar ngəz a tala kən ma nja ka bebeɗ ndirigi ka ɗiya ma ngav ngav

(Mak 9:42-48; Luk 17:1-2)

⁶«Ta ceɗ hini, hidi ma ɓən ka bebeɗ hidi takan a daba ndiri talan tələf ma ci talan ka kata, ka ker katəf ɗa kaɗ, səwan mata kəreten lagun a hidi toku ka wəla, aza mata gwaɗ ta á liɓ yəm maday kaɗ ka məc a nin. ⁷Haya ndiri ɗa, nja ta talalay cah ti ngav, ngam kənigi ma nja ka bebeɗ ndirigi ka ker səba katəf Dabawəzləv kaɗ ɗaha. Aza kənigi ma nja ka bebeɗ ndirigi ka ker səba katəf Dabawəzləv kaɗ toku a va ka nja ɗaha ko a pu. Ama gara hidi ma va ka ɗiya kən ka ndəv hidi a liɓ katəf Dabawəzləv kaɗ wər, a va ka jan beni maday a zləra Dabawəzləv.»

⁸Yesu a ngareten a ma ma ngaɓ ngaɓ acin: «Yo a picah zləra ku akun ngaz ku ti bebeɗoh ka ɗiya kən ma ngav ngav wər, ma tawu kaɗ, ma ficiku gədək. Səwan hoh ka jan diri micin ta zləra Dabawəzləv a zləra ku ma takan, akun a ngaz ku ma takan, á tala ka ficikohigi a liɓ kuhu a zləra ku səray tik, akun a ngaz ku səray tik. Kuhu tik, kuhu mangar a micin kun ko a pu. 18:8 5:29-30⁹Yo a picah həra ku ti bebeɗoh ka ɗiya kən ma ngav ngav wər, ma cafu kaɗ, aza ma zimbiru gədək. Səwan hoh ka jan diri micin ta zləra Dabawəzləv a həra ku ma takan, á tala ka ficikohigi a liɓ kuhu a həra ku səray tik.»

Ka feh ndiri talan tələf kun

(Luk 15:3-7)

¹⁰Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: «Hi njá ka saf talan tələf hidi18:10 Ma girek a nja ka ləwa a tala wərigi, ama a may ka ləwa a tala ndiri talan tələf. ta daba hini wa nja kən kahay kun. Ta ceɗ hini, *mazlən Dabawəzləv gi ma nja ka pu ta, ma gar garigi a jakwar Vay ta wəzləv ko a pu. 18:10 Zan 10:11-15 [¹¹Hi ləma kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, kati ya a talalay ka bit ndiri ma lekw lekwigi za.]

¹²«Yo tá nja cah hi zlimi labar, ta va ka ceɗ hini toku, aza hine ɓən a tala tik. Hidi maparam ɗaha, á mar tumuk bələk. Pic takan tumuk tik ma takan mátá pin, mátá lekw. Njoɗ sin dəɓ kaɗ ka tumuk tik ma wom dərfatakan atama dərfatakan, ker kese a zləra cala ma mar tegi, sliɗ va ka gər ma takan ma lekw toku. ¹³Va gər gər, ti janu. Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, mata janu za acin, ti ɓeɓel kahay kahay a tala tumuk tik ma takan toku. Ti ɓeɓel day za a tala ma takan toku, ka ma wom dərfatakan atama dərfatakan, mangar a lekwigi ɗakun toku.» ¹⁴Yesu mata way ma ma ngaɓ ngaɓ toku za, a ngar a nimin: «Wa nja gawla toku mata gər tumuk tik ma takan, ma lekw toku, Cehw hini tane wəzləv wa sin ɗere. A may talan tələf hidi ko takan ka lekw za ɗakun.» 18:14 6:10

Labar a tala coloh ma ɗiya ma ngav ngav

¹⁵Yesu a ngar a nimin: «A picah coloh ti ɗiyoh ma *ngav ngav wər, a va a zləra tik, ma va ceɗu ma ngav ngav tik mata ɗiyoh toku kaɗ. Ma ceɗen sey hin a sin səray səray. Ti zlimi ma ku wər, hati zleɓen ka səba katəf Dabawəzləv tik azal nimin a lay tik. 18:15 Lev 19:17; Gal 6:1¹⁶Ama ti salar ka yək ma ku, ma ɓaw hidi takan akun səray, hini ka va ka ləwa tete sin a tala ma ngav ngav tik toku, ka ɗiya wa nja deftere Dabawəzləv ta ngar. A ngar: “Hidi ti ɗiya ma ngav ngav, ma tik ka cəba wər, sedewa ka nja səray akun makaɗ.” 18:16 Deu 19:15; Zan 8:17; 2Ko 13:1; 1Ti 5:19¹⁷Yo coloh toku ti salar ka yək ma sedewagi toku ɗere, ma va ceɗ kaɗ acin a gibe ndiri Ekilesiya ka ngəz ta. Sin ti salar ka yək ngəz ndiri Ekilesiya ɗere, ma safu acin wa nja hidi mangar a ca talan ka Dabawəzləv kun ɓaw wa nja *dəwan mangar ndirigi a ngəmi talan tete sin kun. 18:17 Tit 3:10

¹⁸«Yo ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, kən hin ta va ka ngareten a ndirigi a tala hayək a wacah ka ɗiya ta, Cehw hini Dabawəzləv ta wəzləv a va ka gar a nin. Aza kən hin ta va ka ngareten a ndirigi ka nja manja ɗiya ta a tala hayək a wacah, Cehw hini Dabawəzləv ta wəzləv a va ka yaw ma hini ka nja səɓ wa sin ɗere. 18:18 16:19; Zan 20:23

¹⁹«Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek ɗere, ndiri səray ta daba hini a tala hayək a wacah ti lapi ma tan kaɗ ka dəkəɓ Dabawəzləv á lap ko a tala kən mi, Vay tane wəzləv a va ka vəleten kən mata dəkəɓ ta toku. 18:19 7:7²⁰A tala mi, ndirigi səray, ko makaɗ, ti lapigi kaɗ áka zlim ɗa za, ta va ka nja a daba tan.»

Ka zer ma ngav ngav coloh kaɗ cəɓ nu? 18:20 28:20

²¹Njoɗ Piyer sliɗ va a zləra Yesu, a ngaren: «Wa Maday, tátoku cala ɗa ti ɗiya ka ma ngav ngav wər, cəɓ aza cəɓ, cəɓ aza cəɓ, kata ka zerenu kaɗ cəɓ nu? Kata ka zerenu cəɓ cesireɗ kaɗ wər, wa siki?» ²²Yesu a ngaren: «Awu, wa sin kun. Sey hoh ka zerenu cəɓ wom cesireɗ cəɓ cesireɗ. 18:22 Gen 4:24²³Yo tá nja cah acin, ta va ka ceɗoh a ma ma ngaɓ ngaɓ wa nja Dabawəzləv ta nja ka mar lay. Dabawəzləv a nja ka ɗiya kəzəɗ tik wa nja bay maparam. Pic takan bay toku a wəla ndiri ma həli kəzəɗ tane ida tik, ka pəm lisafi gənan tik. 18:23 25:19²⁴Ta tar ka pəm lisafi gənan tik toku, njoɗ ti dahi hidi ma həl kəzəɗ tik maparam a zləra tik. Bay toku a səbu a dala miliyon pe. ²⁵Gawla toku ti zəm gənan toku zaba, kən na pəl tik ɗa baba kun. Maday tik mata zlimi wa toku za, a ngareten a ndirigi: “Hi ngazl gawla cah, hine va ber za ka balam, aza hine ɓaw wərti tik, hine beru ɓaw wəri tik, ɓaw kən sin ta maru kərap ka jan gənan ɗa azal lay tik.” ²⁶Gawla nja dəwa ta liɓ tik toku mata zlimi wa toku za, gbərəw a metikisem a gibe maday tik, a cen zləra, a ngaren: “Maday, a naɓər ka, á naɓər kun. Ta va ka yaɓohu zaya zaya, a va ka way.” ²⁷Maday tik toku saf saha tik, dəɓ kaɗ ka dəwa tik toku kərap, keren, ka nja manja yaɓu, sliɗ tá va tik acin. 18:27 Luk 7:42

²⁸«Gawla, maday tik mata keren dəwa toku mata ya a lakwat za, janigi ege cala ma həl kəzəɗ tik, a səbu a gabal guɓ. Kawu ka wəla, a ɓərətu gənaw gənaw, a ngaren: “A yaɓaku dəwa ɗa ta liɓ ku!” ²⁹Gawla toku mata zlimi wa toku za, gbərəw a metikisem kaɗ, a cen zləra, a ngaren: “A naɓər ka, á naɓər kun, ta va ka yaɓohu zaya zaya, a va ka way.” ³⁰Ama nep, a may kun. Njap kaw gawla toku, fi a je fərsəna kúlá ka pic, mata yaɓenu dəwa tik kərap. ³¹Cala ma həl kəzəɗ tegi maparamigi mata ləma ta wa toku za, nəv tan ti hameten kahay kahay. Va ceɗeten a maday tan kən kərap gawla toku mata ɗiyu. ³²Maday tan mata zlimi labar tik za, wəlu, a ngaren: “Hoh ma həl kəzəɗ ɗa cah, tireh ku ninékun. A ləma, dəwa ɗa kərap ta liɓ ku cah, kati keroh, ngam hati ca ka zləra. ³³Yaw macah ha va ka saf saha coloh ɗere, wa nja kata mata saf saha ku cah ɗakun vu?” 18:33 5:7³⁴Hidi maday toku ti bas nəv kazaway, dəɓ kaɗ ka sin ɗere, fi a je fərsəna ka sa beni kúlá ka pic mata yaɓenu dəwa tik kərap.» 18:34 5:26

³⁵Ka dawən tik Yesu a ngar: «Yo ta ceɗ hini kaɗ acin, a picah hin ti salar ka zer ma ngav ngav colo hini a nəv hini kərap kaɗ wər, Vay tane wəzləv ɗere, a va ka salar na hini ɗere.» 18:35 6:12, 15; Efe 4:32; Kol 3:13; Zak 2:13

Wapah ege wərti ta njá ka waki za kun!

(Mak 10:1-12)

¹Yesu mata way ka ceɗ labar toku za, sliɗey tik a liɓlay Galili toku za, va tik a liɓlay maparam ta liɓlay Yahudiya, mangar á pala zungoh Zurdun za. 19:1 7:28; Luk 9:51²Ndiri pe a səba ta ka va a liɓlay toku ɗere. Aza a nin, a bit ma dal daligi ta daba tan.

³Kedirek ndiri *Farisagi maparam ti yigi a zləra Yesu ka gər zal ma tik ka sən. A ngareten: «Wa Maday, mazuko tokon a ngar kemi? Ko wərti a ɗiya ma ngav ngav mi wər, katəf ɗaha, zelen ka gam tik za vu?» ⁴Yesu a ngareten: «Hin ti sən kən mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv. Ti lalaɓ ta: Ka tar tar lay wər, Dabawəzləv ma tətar kənigi, ti tar wapah ege wərti. 19:4 Gen 1:27⁵Aza ti ngar: “A tala ngatoku, wapah ka kpal je tik ka na cin ege mamən za ka va ka lapay tan ege wərti tik, sini səray tan ka njigi ka kəsəm ma takan acin.” 19:5 Gen 2:24; Efe 5:31⁶Wa toku sinigi səray tan pana pana baba kun, kəsəm tan takan acin. Dabawəzləv áɗa ma lap wapah ege wərti ka njigi á lap, a tala ngatoku wapah ege wərti tik ka waki za ɗakun.» ⁷Ndiri Farisagi mata zlim ta wa toku za, a ngareten a Yesu acin: «Yo mata nja wa nja ngatoku acin, *Moyiz mátá ngar, hidi ti may ka gam wərti tik za, mata lalaɓen ɗerewel a zləra di ka wakigi za kemi?» 19:7 5:31⁸Yesu a ngareten: «Moyiz mata ker hini katəf ka gam wərti hini za a ɗerewel toku, ngam nəv hini toy toy kazaway ka zlimi ma Dabawəzləv. Ama kamatakan ka tar tar lay wər, a nja wa sin kun. ⁹Na ɗa ta ceɗ hini, a picah wərti a wanigi a wapah maparam kun, aza zelen ti gamu səɓ, aza ti ngazl maparam, ti ɗiya ma ngav ngav.» 19:9 5:32; Luk 16:18

¹⁰*Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu mata zlim ta wa toku za, a ngarigi: «Yo ti nja wa nja ngatoku a tala nja wapah ege wərti wər, səwan ka nja manja ngazl wərti ɓile ɓile.» 19:10 1Ko 7:1¹¹Yesu a ngareten: «Labar cah, pala maday ndirigi a va ka sən ta ɗakun. Sey ndiri mangar Dabawəzləv ti zlər ndukun talan tan zaba, á va ka zlim ta. ¹²Ta ceɗ hini, kən maparamigi pana pana ɗaha ma nja ka tak wapahigi kaɗ, ka njigi manja ngazl wərti. Wapah maparamigi kəsəm tan ti məc daka a liɓ mamən tan kaɗ, a tala sin a ngazli wərti ɗakun. Wapah maparam ma la lagi, a tala sin a ngazli wərti ɗakun. Wapah maparamigi a may ta ka ngazli wərti ɗakun, ngam ti mayi ka həl kəzəɗ Dabawəzləv a nəv ma takan, Dabawəzləv ka jan ka mar lay. Yo hidi ma təɗ gəga ka yək labar, kata mata ceɗ toku, mata yəku.»

Yesu tete wərigi

(Mak 10:13-16; Luk 18:15-17)

¹³Kedirek ndiri maparam ti dahi wəri ma fiɗiɗiɗ a zləra Yesu, Yesu ka ɗiya zləra tik a tala tan, aza ka dəkəɓ Dabawəzləv a tala tan micin tan ka nja fonna. Ndiri ta zəɗ ngaz tik mata ləma ta za, a nduli ndiri ma dahi wəri toku, a ngareten: «Hi sliɗ, hine va hini a watoku za.» ¹⁴Yesu mata zlimi wa toku za, a ngareten: «Hi njá ka gam wərigi a jakwar ɗa za kun, hi ker ta kaɗ, mata yigi a zləra ɗa. Ta ceɗ hini ndiri ma mari nəv maɗa wəri cah, á va ka njigi ka ndiri, Dabawəzləv ta mar ta.» 19:14 18:3¹⁵Yesu ɗiya zləra tik a tala tan acin, micin tan ka nja fonna. Ka dawən tik sliɗ, va tik ka lay toku za.

Labar a tala bəbay hidi

(Mak 10:17-31; Luk 18:18-30)

¹⁶Pic takan hidi maparam va a zləra Yesu, a ngaren: «Wa Maday, a ceɗ ka səka, kata ka ɗiya kən menekin siki ka jan micin mangar a way kun?» ¹⁷Yesu a ngaren acin: «Ha neh kata a tala kən menekin hoh ta va ka ɗiyu kemi? Hidi menekin wər, takan á gindik, sin aɗa Dabawəzləv. Yo, hati may ka jan micin mangar a way kun ta zləra tik, a kaw mazuko tik zləra səsəray.» ¹⁸Gawla toku a ngar: «Mazuko siki, Maday?» Yesu a ngaren acin: «A njá ka ndəv teli kun, a njá ka wan a wərti maparam kun, a njá ka həl kun, a njá ka mbanen ma a coloh a madaba kun, 19:18 Exo 20:12-16; Lev 19:18¹⁹yo, aza a zlimi ma cehw ege mocoh, aza ma may coloh wa nja hoh ta may talan ku.» 19:19 22:39²⁰Gawla toku mata zlimi wa toku za, a ngaren acin: «Maday, mazuko ngatitoku kərap, kati kaw ta zaba zləra səsəray. Yo, kata ka ɗiya acin kən mi baba mi?» ²¹Yesu a ngaren: «Hati may ka nja ka hidi ma kaw mazuko Dabawəzləv zləra səsəray duze wər, a sliɗ ma va ɓaw kən ku kərap, hoh ta maru, ma beru za, aza ma ɓaw dala tik, ma vəleten a nji motokonigi. Hati ɗiya wa toku wər, ha va ka jan diri gənan a zləra Dabawəzləv. Aza ma ya səba ka acin.» 19:21 6:20; 8:21-22; Luk 12:33²²Gawla toku mata zlimi wa toku za, nəv tik ti hamen, ngam sin a mar gənan kahay kahay, aza sliɗ tá va tik. 19:22 Dir 62:11

²³Mata va tik za, Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: «Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, toy toy kazaway na bəbayigi ka təɗ ka lay, Dabawəzləv ta maru. ²⁴Hin ti sənu, gara zlokomo ka tuh áka buh batal wər, toy toy kazaway, ama ta ceɗ hini, bəbay hidi ka təɗ ka lay, Dabawəzləv ta maru, toy toy tik day za.» ²⁵Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu mata zlimi labar toku za, ti pələk talan tan kazaway. A ngarigi: «Yo, mata nja wa nja ngatoku acin wər, nayi ma va jan bit micin tik acin yi?» ²⁶Yesu ca həra ka sinigi, a ngareten: «Hidi ma va ka bit talan tik a zləra tik ɗa ɗakun. Ama gara Dabawəzləv wər, kən ma nja ka pələk talan tik səka, ɗa ɗakun.» 19:26 Zac 8:6; Luk 1:37

²⁷Piyer a ngaren a Yesu acin: «Maday, hati sənu, gara na kini wər, min ti ker kən kini kərap á zal ka səboh. Yo, tá nja cah acin, ni va ka jan mazlən kən mi?» ²⁸Yesu a ngareten: «Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, a pic, Dabawəzləv ta va ka ɗiya yəwən hayək, kata, *Hidi ma yaha á zləra tik za, ta va ka nja ka kula lay nja menekin ka mar lay. Aza a pic tik, na hini, hin ndiri ma guɓ a tala səray, ma nja ka səba ka, hi va ka nja ka lay nja bay guɓ a tala səray ɗere, aza hi va ka ɓas kita na səban *ndiri Isirayilagi pana pana guɓ a tala səray. 19:28 25:31; Luk 22:30; 1Ko 6:2; Kzl 3:21²⁹Ta ceɗ hini kaɗ, hidi ma sliɗ ka je tik za, ka ker geleminigi kaɗ, ka ker cin ege mamən kaɗ, aza ka ker wəri tik kaɗ, ɓaw ka ker lay biz tik kaɗ, a tala ta səba katəf ɗa, ta sla za, a va ka jan kəni toku kərap a nimin bələk bələk. Aza a va ka jan micin mangar a way kun ɗere. 19:29 10:37³⁰Yo ta ceɗ hini, tá nja cah tala gana ndiri pe ɗaha, ama ta sla za, a va ka njigi ka zal zal ndirigi. Tá nja cah zal zal ndirigi ɗaha, ama ta sla za, a va ka njigi ka talan.» 19:30 20:16; Mak 10:31; Luk 13:30

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala ndiri ma həli kəzəɗ a liɓ biz hidi

¹Yesu a ləwa a nimin a ngar: «Yo, tá nja cah ta va ka ceɗ hini wa nja Dabawəzləv ta nja ka mar lay. Ta va ka slu a hidi nja lay biz maparam. Pic takan hidi toku sliɗ va gbəma, ka gər ndiri ma va ka zleɓeten a lay biz tik. Mata va gəru za, ti jan ta. ²Ti ləwigi tete ndiri toku, a ngareten: “Hi va hine biz ka na ɗa. Ta va ka yaɓ hini gabal takan na kəzəɗ hini wa nja ndiri ta nja ka yaɓeten a ndiri ma nja ka ɗiyi kəzəɗ pic pic.” Ndiri toku ti yaw ta, sliɗ vigi acin. ³Mata va ka nja pic ma məɗ tepi a zer gadangar kaɗ, gawla nja lay biz toku sliɗ va gbəmgban lumo a nimin, va jan ndiri maparam a nin, a nəpi kahay. ⁴Mata ləma ta za, a ngareten a ndiri toku: “Hi va, hine biz ka na ɗa ɗere. Ta va ka yaɓ hini dala a katəf tik.” ⁵Sinigi sliɗ vigi acin. A pic debe pic, hidi nja lay biz toku va a nimin a lakwat, va jan ndiri maparam, a nəpi kahay. Sin zlən ta ɗere ka vigi a liɓ biz tik ka həl kəzəɗ tik. Pic mata nga wəla kaɗ, va jan maparamigi, zlən ta wa sin. ⁶Mata va ka nja pic gənaw a gam ita, sin va a lakwat a nimin, va gbəmgban lumo, jan ndiri maparam ɗere a nimin. A ngareten: “Hine zlay talan pic pic wa nja ngatoku manja kəzəɗ kemi?” ⁷Ndiri toku a ngareten: “Mi jan hidi ma ngar kini ka həl kəzəɗ tik kun.” Njoɗ gawla toku a ngareten: “Ninek, hi sliɗ hine va, hine biz ka na ɗa ɗere.”

⁸«Pic mata tuk za, hidi nja biz toku a ngaren a maday ma həl kəzəɗ tik: “A wəla ndiri ma həli kəzəɗ a liɓ biz ɗa, aza ma yaɓetenu dala tan. Ndiri kərap ma yaɓeten ka dawən ka dawən, tar ka zal zal ndirigi za, yaɓ yaɓ təɗ ka ndiri ma tari kəzəɗ pəpəla.” 20:8 Lev 19:13; Deu 24:15⁹Ndiri ma həli kəzəɗ ka zal zal tik yigi, a yək ta ko nayi gabal gabal. ¹⁰Vəl vəl təɗ ka ndiri ma tari kəzəɗ pəpəla, gabal gabal gbam sinigi. Ndiri ma tari kəzəɗ pəpəla a ɓən ta, a va ka jani dala pe day za ka na ndiri həndan. Ama sinigi kərap, ti jan ta səɓ takanna. ¹¹Ndiri ma tari kəzəɗ pəpəla mata ləma ta za, a basi nəv a tala hidi nja biz toku. ¹²A ngareten: “Kay Maday, a nja wa siki? Na kini min ti tar kəzəɗ pəpəla. Min ti həl kəzəɗ pic pic ɗere aka pic ma wine wine, aza min ti dangar kazaway. Gara na ndiri toku, a həli kəzəɗ kedirek a ndata. Yo, ha yaɓ kini dala tik takanna acin kemi?” ¹³Gawla nja biz toku a ngaren a hidi takan ta daba tan: “Ngama ɗa, a ləma, ta kəɓoh kun, ngam hoh a talan ku, hati yawu ka həl kəzəɗ pic pic na jan gabal takan wa nja kata mata ngaroh toku, ɗakun vu? ¹⁴Tá nja cah acin a ɓaw mazlən ku ma va ku ita. Gara na ɗa wər, katá may ka yaɓeten a ndiri ma yi ka zal zal takanna wa nja kata mata yaɓen a hoh. ¹⁵Ha ɓən wər, ta təɗ gəga ka ɗiya kən a gənan ɗa, wa nja nəv ɗa ta may kun vu? Ha sərəh acin, ngam ta nja ka vəl wa nja mbana vu?”» ¹⁶Ka dawən tik Yesu a ngareten: «Yo, wa nja kata mata ceɗ hini toku, hin ti zlimi acin, ta sla za, zal zal ndirigi a va ka njigi ka talan. Aza ta sla za, tala gana ndirigi a va ka njigi ka zal zal ndirigi.» 20:16 19:30

Yesu a ceɗu kaɗ ma makaɗ labar tik, a va ka məc, aza Dabawəzləv a va ka mbəla a civi za

(Mak 10:32-34; Luk 18:31-34)

¹⁷Yesu a tap ka va a liɓlay Zeruzalem, aza ndiri maparam ti səba ta. Ta vigi toku, Yesu dəɓ kaɗ ka ndiri ta zəɗ ngaz tik ma guɓ a tala səray, kpal ta za pana, 20:17 16:21; 27:26-31¹⁸a ngareten: «Hi zlimi, tá nja cah hidi va tokon a liɓlay Zeruzalem. Min tokon ta təɗ a nin za, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ndiri maparam ta nin a va ka kaw kigi, ka vəl a liɓ zləra *mangarama madədayigi ta *je Dabawəzləv, ɓaw a zləra *maləmigi. Sinigi á va ka zli kita ɗa ka pəm kigi za. ¹⁹A va ka vəl kigi a liɓ zləra *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun. Ndiri toku a va ka ra kigi, a va ka pəm kigi a lakwatay, aza a va ka kpaw kigi ka pay ma zlamba zlambay. Ama ta məc za, wan səray, ma makaɗ tik ta va ka mbəlay ɗa a civi za.»

Kana hi ca talan hini ka hidi maday!

(Mak 10:35-45)

²⁰Aza njoɗ wərti Zebede tete wəri tik ma sərayigi sliɗ vigi a zləra Yesu. Wərti toku gbərəw kaɗ a metikisem a gibe Yesu, ka cen zləra ka neh kən. ²¹Yesu mata ləmu za, a ngaren: «Ha may mi, a zləra ɗa mi?» A ngar: «A pic, hoh ta va ka nja ka bay, ta may hoh ka ɓaw wəri ɗa cicah, ka njigi a jakwar ku, hini ka mar lay tete sinigi, ma takan á zləra zəm ku za, ma takan á zlaɓay ku za.» ²²Yesu a ngareten acin: «Kay na hini wər, hine sənay kən, hin mata dəkəɓu toku kun. Hi va ka mbay ka sa beni wa nja kata ta va ka su vu?» Njoɗ sinigi a ngarigi: «Hayin, ni va ka mbayu.» 20:22 26:39; Mak 14:36; Luk 22:42; Zan 18:11²³Yesu a ngareten acin: «Hayin, duze, hi va ka sa beni wa nja kata. Yo gara na hidi ma va ka nja á zləra zəm ɗa za, ɓaw hidi ma va ka nja á zlaɓay ɗa za wər, katá va ka mbat ta səka ɗakun. Vay a talan tik á va ka mbat ndiri ma va ka njigi ka lay, sin mata ɗiyaten kaɗ.» 20:23 Kmy 12:2

²⁴Ma fəna ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ma guɓ mata zlim ta wa toku za, basi nəv a tala wəri Zebede toku. ²⁵Njoɗ Yesu wəla sinigi tem tem tan ka yigi a zləra tik. Mata yigi za, a ngareten acin: «Hin ti sənu, bayigi ta talalay cah a nja ka mari ndirigi a həra piren. Aza ndiri madədayigi a ɗafi miseh maday tan a ndirigi. ²⁶Ama gara na hini wər, hin ndiri ta zəɗ ngaz ɗa, hi njá ka ca talan hini wa nja na bayigi toku kun! Ta ceɗ hini, hidi ma may ka nja ka hidi maday a daba hini, sey sin ka nja ka hidi ma həl kəzəɗ hini. 20:26 23:11; Mak 9:35; Luk 9:48²⁷Aza hidi ma may ka nja ka talan a daba hini, sey sin ka gəc talan tik kaɗ a gibe hini wa nja balam. ²⁸Hi ləma, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za ɗere, ta ya a talalay ka nja ka hidi maday, ndirigi ka həli kəzəɗ ɗa ɗakun, kati ya ɓa ka nja ka ma həl kəzəɗ ndirigi, aza ɓaw ka vəl micin ɗa ka bat talan ndirigi pe.» 20:28 Esa 53:12; 1Ko 6:20; 7:23; Gal 1:4; 1Ti 2:5-6; 1Pi 1:18-19

Yesu ege wələfigi səray

(Mak 10:46-52; Luk 18:35-43)

²⁹Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik sliɗigi a liɓlay Zeriko za, ka va tan a gibik. Ndiri pe ti səba ta. 20:29 9:27-30³⁰Wələfigi səray ma nja njagi a mazlən katəf. Ti zlimi ta a zləra ndirigi, Yesu a yaha a wacah za. Tar ka pari wəla, a ngarigi: «Maday, hoh dehen bay *David, a saf saha kini səka.» 20:30 1:1; 9:27; 12:23; 15:22; 21:9, 15; 22:41-46; Mak 10:47-48; 11:10; Luk 1:32, 69; 2:11; 18:38-39; Zan 7:42³¹Ndiri ma ɓas ɓas a ndul ta, a ngareten: «Hi pek ma hini a watoku kaɗ.» Ama wələfi toku a wilin ɓe ɓe, a paray wəla tan səɓ day day, a ngarigi: «Maday, hoh dehen bay David, a saf saha kini səka ta.» ³²Yesu takana mata zlimi wa toku za, gar kaɗ, a wəla ta. Mata təɗigi a zləra Yesu za, a ngareten acin: «Hi may kata ka ɗiya hini mi?» ³³A ngareten: «Aw *vay, a zlər kini həra kini za, mini ka ləma lay.» ³⁴Yesu saf saha tan acin, aza ɗiya zləra tik ka həra tan. Njoɗ wələf ma səray titoku həra tan ti zlər acin, a ləmi lay kwerek kwerek, sliɗigi za, a səbi Yesu.

Va Yesu a liɓlay Zeruzalem

(Mak 11:1-11; Luk 19:28-40; Zan 12:12-19)

¹Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik mbeh ka təɗigi a liɓlay Zeruzalem. Sinigi a wilin ane liɓlay Betifaze a kəsəm caɗak, zlim tik *Oliv. A nin Yesu mbat ndiri ta zəɗ ngaz tik səray acin, ka zlən ta a gibik. ²A ngareten: «Hi sliɗ, hine va a liɓlay ta gibe hini toku. Hin ta təɗ za, hi va ka jan njenw njenw ma kər kər a kərti a zəɗ. Hine maslu, hine daha a zləra ɗa a wacah. ³Hidi maparam ti ləwa hini a tala kən, hin ta va ka ɗiyu toku, hine ngaren: “Maday kini á gəru ka tap ta,” aza a va ka ker hini katəf njoɗ, hini ka daha.»

⁴Kən toku ti ɗiya ka nja kap wa nja labar, *makatəf Dabawəzləv mata ceɗu kamatakan. Ti ngar:

⁵«Hi ngareten a ndiri ta liɓlay *Siyon:

Hi ləma, bay hini a yaha.

A yaha a nəv menekin,

ma nja nja a dawən njenw njenw,

a nja na ngar, kərti njenw njenw.» 21:5 Esa 62:11; Zac 9:9

⁶Ndiri səray toku sliɗ vigi acin. Ti ɗiyi kən kərap wa nja Yesu mata ceɗeten toku. ⁷Ngazli njenw njenw toku ege kərti tik ka va a zləra Yesu. Ɓawi lukut ta kəsəm tan, mbuk mbuk a dawən njenw njenwigi toku. Yesu tap rap nja a dawən tik acin. ⁸Ndiri maparam pe ɓawi lukut tan, mbuh mbuh ta a katəf, Yesu ka va a tala tik wa nja bay. Ndiri həndan bac baci vediɗ, mbuh mbuh ta a katəf ɗere. 21:8 2Ro 9:13⁹Ndiri tá gibe Yesu ɓaw tá zal za a sleri wəla, a ngarigi: «Hidi ta fol tokon gawla cah, dehen bay *David. Vay tokon Dabawəzləv mata ker micin gawla, ma yaha áka zlim tik cah za fonna. Hidi ta fol tokon Dabawəzləv ta wəzləv, ma mar miseh maday.» 21:9 Dir 118:26; 148:1; Mat 20:30-31

¹⁰Yesu mata təɗ a liɓlay Zeruzalem za, ndiri ta nin ti sliɗigi za hur, a ngarigi: «Gawla toku wər nayi?» ¹¹Ndiri maparam a ngarigi: «Sin Yesu, *makatəf Dabawəzləv tane Nazaret ta liɓlay Galili.» 21:11 16:14; 21:46; 26:68; Luk 7:16

Yesu ane je Dabawəzləv

(Mak 11:15-19; Luk 19:45-48; Zan 2:13-22)

¹²Kedirek Yesu tuh a *je Dabawəzləv, va jan ndiri ma beri kən a nin, tete ndiri ma səkəmi kən titoku ka vəlen a Dabawəzləv. Mata ləma ta za, a wəteten gam kərap a lakwat. Ɓaw tabəl na ndiri ma zlambaɗi dala lap a lay nja na ndiri ma beri ɓaram, gwaɗ gwaɗ kərap kaɗ. ¹³A ngareten acin: «Dabawəzləv a ngar a liɓ deftere tik: “Je ɗa aɗa jik, ndiri ta va ka voh kigi a nin.” Ama na hini, hin ti mbaɗay kən hini ka je ɓoh mahəligi.» 21:13 Esa 56:7; Jer 7:11

¹⁴A je Dabawəzləv toku, wələfigi tete ndiri ma jabanigi ti vigi a zləra Yesu, aza Yesu ti bit ta kərap za. ¹⁵Madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv tete *maləmigi ti ləmi ɓan ɓan kən, Yesu mata ɗiyu toku, aza ti zlimi ta, wərigi a pari wəla, ti ngarigi: «Hidi ta fol tokon Yesu cah, sin dehen bay *David.» Ndiri madədayigi mata zlimi ta wa sin za, ti basi nəv. 21:15 20:30-31¹⁶A ngareten a Yesu: «Hati zlimi kən mata ngarigi a tala ku toku vu?» Yesu a ngareten: «Ha, kati zlimi. Ta ceɗ hini, ane liɓ deftere Dabawəzləv ti lalaɓ ta, ndirigi ti ngareten a Dabawəzləv: “Hati jəkwaneten a wəri ma si wa ɓaw a wəri ma ɗar ɗar ka folohigi.” Yo hi jangu labar ngatoku ɗakun vu?» 21:16 Dir 8:3

¹⁷Ka dawən tik acin Yesu ker ta kaɗ, sliɗey tik a liɓlay Zeruzalem za, va tik a liɓlay Betani, va wanay tik a nin.

Yesu ege sikiɗ

(Mak 11:12-14, 20-24)

¹⁸Ka gbəma tik, Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik sliɗ ka cəɓay tan a liɓlay Zeruzalem. Metis a ngacen a Yesu acin. ¹⁹Sin ləma sikiɗ a mazlən katəf, va ka saf tik. Mata va za, kəɗan kəɗan, a jan mambambu a nin kun, sey vediɗ tik ma gidiv gidiv á gindik. Mata ləma wa toku za, a ngaren: «Hoh sikiɗ cah, ta ngaroh, nep ha mbu baba kun ko a pu!» Njoɗ sikiɗ toku ti kwal huyok. 21:19 Luk 13:6²⁰Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ti ləma ta, aza kən toku ti kpas talan tan kahay kahay. A ngareten a Yesu: «Wa Maday, sikiɗ cah a kwal njoɗ huyok cah a nja siki?» ²¹Yesu a ngareten: «Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, hin ti zer nəv hini yac a Dabawəzləv, aza nəv hini a nja səray səray kun wər, hi va ka təɗ gəga ka ɗiya kən, wa nja kata mata ɗiyu a sikiɗ toku. Aza ko ɓan ɓan kən day za ka ngatoku, hi va ka ɗiyu. Ko hin ti ngaren a caɗak cah má: “A sliɗ a watoku za, ma va gom a liɓ yəm!” a va ka sliɗ ka va səɓ. 21:21 17:20; Luk 17:6²²Ta ngar hini, kən kərap, hin ta nja ka dəkəɓu a zləra Dabawəzləv, hin ti zer nəv hini yac kaɗ a Dabawəzləv wər, Dabawəzləv a va ka vəl hini kən tik duze.» 21:22 7:7

Nayi ma zləna Yesu yi?

(Mak 11:27-33; Luk 20:1-8)

²³Yesu tuh a *je Dabawəzləv, aza a ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi. Kedirek madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv tete gəbataligi ta daba Yahudiyagi yahigi a zləra tik. A ngareten: «Nayi ma vəloh katəf ka ɗiya kən titoku yi? Aza nayi ma zlənoh yi?» ²⁴Yesu a ngareten: «Yo, tá nja cah, kata ɗere, ta va ka neh hini a tala kən takan. Hin ti cek ka kap, wa nja ta va ka neh hini wər, kata ɗere, ta va ka ceɗ hini hidi ma vəl ka katəf ka ɗiya kəni toku.» ²⁵A ngareten acin: «Nayi ma zləna Zan ka ɗiya *batisma yi? Dabawəzləv vu? Ndirigi vu? Hi ceɗ ka hidi tik.» Sinigi tar ka ləwigi kəsəm kəsəm acin. «Yaw, tátoku min tokon ti ngar: “Dabawəzləv á zlənaha” wər, a va ka ngar tokon: “Yaw, mata nja wa nja ngatoku, hi yək ma Zan kwayi?” ²⁶Aza ɗere min tokon ti ngar: “Ndirigi á zləna ta” wər, ni va ka pərət tokon a ndiri ta va ka ɓas tokon a talan, ngam sinigi a ngarigi, Zan wər, *makatəf Dabawəzləv.» 21:26 14:5²⁷Cek tik mata pələk talan tan za, a ngarigi acin: «Mi sənay kini hidi ma zləna ɗakun, Maday.» Yesu a ngareten: «Yo ninek, kata ɗere ta ceɗ hini hidi ma vəl ka katəf ka ɗiya kəni toku kun.»

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala wəri səray

²⁸Yesu a ngareten a madəday *mangaramagi ta *je Dabawəzləv ɓaw a gəbataligi ta daba ndiri Yahudiya acin: «Yo, tá nja cah ta va ka ceɗ hini ma ma ngaɓ ngaɓ maparam, hini ka ɓən ninek a tala tik. Hidi maparam ɗaha, a mar wəri kərtapa səray. Pic takan, cin wəri toku a ngaren a ma takan acin: “Kərti ɗa, a picah ma va donu ka biz!” 21:28 7:2121:28 Luk 15:11²⁹Kərti toku a ngar: “Vay, ta va ka va ɗakun.” Nəp kedirek, sin həl ta səná sən, sliɗ va acin a donu ka biz. ³⁰Cin a ngaren a kərti ma səray tik: “Kərti ɗa, a picah ma va donu ka biz!” Kərti toku a ngaren: “Yaw vay, ta va ka va,” aza a va ɗakun. ³¹Yo, tá nəp toku acin a daba wəri ma səray titoku, nayi ma ɗiya kən, wa nja nəv cin ta may yi?» A ngarigi: «Kərti ma ci tik toku aɗa ma ɗiya kən, nəv cin ta may.» Yesu a ngareten acin: «Hin ndiri ma ci talan hini ka ndiri madədayigi cah, ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, *dəwanigi ma nja ka mohi kən ndirigi, tete ɓeremigi ma nja ka wanigi a wapah hirre, a va ka njigi a daba ndiri Dabawəzləv ta mar ta pəpəla ka hini. 21:31 6:10³²Ngam Zan ti ya a zləra hini, ti ceɗ hini katəf ma kap, hini ka səbu, aza hi yəku ɗakun. Gara dəwanigi tete ɓeremigi wər, ti yək ta. Ko hin mata ləma wa nja ndiri toku mata mbəzli ma ka yək ta, na hini wər, hine may ka mbəzl ma kaɗ ka yəku səka ɗakun.» 21:32 Luk 7:29-30

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala ndiri ma puwi pay mambambu

(Mak 12:1-12; Luk 20:9-19)

³³Yesu a ngareten: «Tá nja cah, ta va ka ceɗ hini ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a nimin. Hidi maparam ɗaha, ngəɓ ngəɓ pay ma nja ka mbuwigi ka ham a liɓ biz tik. Mata ngəɓ za, cak cak mgbaw kaɗ a gedikiɗ, aza la la wili kpəm a nin, ta mbu za ka ɗic ma na na tik a nin nin. Aza la la je gəba a nin ɗere ka pu pay titoku. Mata way kəzəɗ tik kərap za, ɓaw vəl a zləra ndiri maparam ka pu ta acin. Gara sin takana wər, sliɗ va tik ka ɗa muluk acin. 21:33 Esa 5:1-2

³⁴«Pic dəm mambambu tik mata sla za, nji pay takana zlən ndiri ma həl kəzəɗ tik a zləra ndiri ma puwi payi tik toku, ka mbateten ma na na tik səka. ³⁵Ndiri ma həli kəzəɗ mata təɗigi za, ndiri ma puwi pay titoku njap kaw ta. Ma takan ti sləbaten lakwatay, aza həndan ti pəm ta filen za, aza ma makaɗ tik ti nda ta a gugun. 21:35 22:6³⁶Nji pay toku cəɓ, zlən ndiri ma həli kəzəɗ tik maparamigi acin a nimin, day ka mata zlən tegi ka ma ci tik. Ndiri ma puwi pay toku ti ɗiyaten beni, wa nja mata ɗiyaten a ndiri ma ci tik. ³⁷Ka way way tik, gawla nji pay toku dəɓ kaɗ acin ka zlim kərti tik, zlənu. A ngar wər: “Ta ləmi kərti ɗa cah za, a va ka zlimi ma tik.” Kərti tik toku sliɗ va. ³⁸Ndiri ma puwi pay takana mata ləmi kərti tik toku za, a yaha, a ngarigi kəsəm kəsəm: “Ndah, hidi ma va ka pas payigi cah ti ya acin. Nima tokon ka kaw kon ka pəm za, hidi ka mar tokon pay mambambu toku acin.” ³⁹Njoɗ vagi njap kawi kərti toku, ngazl ta á dawən gedikiɗ za, va pəm ta za acin.» 21:39 Hib 13:12

⁴⁰Yesu mata way ka ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ toku za, a ngareten a ndiri ma ɓas ɓas acin: «Tátoku na hini, hin ta ɓənu wər, hidi nji pay toku ta ya za, a va ka həleten mi, a ndiri ma puwi pay toku acin?» ⁴¹A ngareten: «Ta ya za, a va ka den kiye ndiri ma tireh titoku kun, a va ka pəm ta za ɗere. Aza a va ka ɓaw pay tik ka vəleten a liɓ zləra ndiri maparam ka pu ta. Ndiri ta va ka vəleten pay titoku, sinigi wər, pic mambambu pay toku ti sla ka dəm wər, a va ka mbateten na tik.» 21:41 22:7

⁴²Yesu a ngareten acin: «Labar maparam ta liɓ deftere Dabawəzləv ɗaha, aza hin ti jangu ɗakun vu? Labar tik a ngar:

“Gugun, ndiri ma ndeɓi beden mata ficik ta toku,

Dabawəzləv ti mbatu ka gugun menekin nja sembe.

Ngatoku aɗa kəzəɗ, Dabawəzləv mata ɗiyu.

Aza a həra tokon, kən tik ti nja ka ɓan ɓan kən.” 21:42 Dir 118:22-23

⁴³«Ta ceɗ hini, gara gugun mata ficik ta toku, hidi ma va ka va, a ləma gugun toku kun, a va ka nden talacakun, ka ndəv a tala tik ka kap kolom micin tik za. Aza gugun toku ti gom a tala hidi wər, a va ka jaɗu za ɗere. [⁴⁴A tala ngatoku, ta ceɗ hini, ta sla za, hi va ka nja ka ndiri, Dabawəzləv ta mar ta baba kun. A va ka mar ndiri maparam, ma va ka ɗiyi kəzəɗ wa nja nəv Dabawəzləv ta may.]» 21:44 Dan 2:34-35, 44-45⁴⁵Mangarama madədayigi ta je Dabawəzləv tete *Farisagi mata zlimi labar toku za, ti sən ta, Yesu a ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ titoku a tala tan. ⁴⁶A tala ngatoku acin, a gəri katəf ka kaw Yesu za. Ama a pərətigi a ndiri ma ɓas ɓas, ngam ndirigi a ca ta, Yesu *makatəf Dabawəzləv. 21:46 21:11; 26:4-5

Wili dara na ngazl wərti

(Luk 14:15-24)

¹Yesu a ləwaten a ndirigi a nimin a ma ma ngaɓ ngaɓ. A ngareten: ²«Dabawəzləv ta nja ka mar lay, a nja ka ɗiya wa nja bay maparam, ma ta wili ka ɗiya dara na ngazl wərti a kərti tik. 22:2 9:15³Mata ta wili, ta ta za, zlən ndiri, ma nja ka həli kəzəɗ tik ka va ka wəla ndirigi, mata ceɗeten ka yigi ka zəm wili dara toku. Ama ndiri toku a may ka yigi ɗakun. ⁴Sin cəɓ zlən ndiri ma həli kəzəɗ tegi maparam a nimin ka wəla ta. A ngareten: “Hi sliɗ, hine va a zləra ndiri, kata mata wəla ta ka zəmi wili. Hine ngareten wisike: Maday kini ti fat zla ɓaw bopu ma gop gopigi. Tá nja cah, wili a həla kuhu kaɗ, fəna zəm tik acin. Hi yaha ka ɗiya dara cah acin.” ⁵Mata sliɗigi ka va ka ceɗeten a ndiri toku wa toku, ndiri toku a ci talan səka ka ləwa tan kun. Ko nayi sliɗ va tik, ka va ka həlay kəzəɗ tik. Hidi maparam sliɗ va tik a donu, maparam sliɗ va tik ka ɗiya filiw. ⁶Ndiri maparam ti kawi ndiri ma vigi ka wəla ndiri toku, ti ɗiyaten beni, aza ti pəm ta za. 22:6 21:35⁷Bay mata zlimi wa toku za, ti bas nəv, zlən soji tegi ka va ka pəm ndiri ma pəmi ndiri toku za, aza acin ka cef liɓlay tan a kuhu. 22:7 21:41⁸Mata zlən soji toku za, a ngareten a ndiri ma həli kəzəɗ tik maparamigi: “Tá nja cah, wili dara ti həla kaɗ ba. Ama ndirigi, kata mata wəla ta ka zəm tik, a təɗigi gəga ka zəm tik kun, ngam a zlayi talan ka ɗiyay kən tan hirre. ⁹Hi sliɗ acin, hine va á mazləzla katəfigi ngiɗ, aza ndiri kərap, hin ta va ka jan tegi a nin, hine ngareten mata yigi ka zəm wili dara cah.” ¹⁰Ndiri ma həli kəzəɗ tik sliɗ vigi acin. Ndiri kərap mata jan ta a mazləzla katəf toku, ko ndiri ma tireh, ko ndiri menekin, ti ɓas ta səɓ kərap kaɗ, aza ti ngazla ta ka zəm wili toku. Wa toku, jik ti wek acin.

¹¹«Bay acin sliɗ va ka saf ndiri ma zəmi wili dara toku. Ləma hidi maparam ane daba tan toku manja lukut dara a kəsəm. 22:11 Kzl 19:8¹²A ngaren: “Ngama, ha tuha a nja siki ka ya je a wacah, manja lukut dara a kəsəm cah?” Gawla toku tete’w njay tik. ¹³Bay toku a ngareten a ndiri ma həl kəzəɗ tegi acin: “Hi jaw zləra tik ɓaw ngaz tik kaɗ, hine ficiku a lakwat a liɓ kpizli. Ane liɓ kpizli toku, a va ka jan beni a nin, a va ka han, aza a va ka wərna.”» 22:13 8:12

¹⁴Yesu mata way ka ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ toku za, a ngar: «Dabawəzləv ti wəla ndiri pe, ama ndiri mata mbat ta, sey kedirek a ndata.»

Hi vəlenu jomorgol a masara, aza hine vəlenu na Dabawəzləv ɗere!

(Mak 12:13-17; Luk 20:20-26)

¹⁵Ndiri *Farisagi mata zlim ta wa toku za acin, lapigi kaɗ ka jan ka gər zal ma Yesu ka sən. ¹⁶Zləni ndiri ta zəɗ ngaz tik tete ndiri bay *Herod acin, ka vigi a zləra Yesu ka neh ta, ko a va ka ngar kemi wər. Mata təɗigi a zləra Yesu za, a ngareten: «Maday, min ti sənu, na ku ha mban ma ɗakun, aza ha nja ka jəkwaneten kən a ndirigi a katəf tik. Ha nja ka ceɗeten ka nji nja menekin wa nja Dabawəzləv ta may. Na ku, ha pərət a ma ndirigi ta nja ka ɓən ta ɗakun, aza ko hidi tik mata njay tik wa siki, ha ca həra ku a nin kun. ¹⁷Yaw Maday, tá nja cah, ma ceɗ kini ɓən ku səka. Gara *mazuko Dabawəzləv ta ngar wər, ninek mini ka yaɓen jomorgol a masara *Roma ma mar lay kərap vu, ninek kun vu?» ¹⁸Njoɗ Yesu ti sən ɓən tan ma ngav ngav zaba. A ngareten acin: «Hin ndiri ma jozli ma cicah, hi gər ka sən zal ma ɗa acin kemi? ¹⁹Hi ɗaf ka dala hin ta nja ka yaɓ jomorgol a sin.» Aza ɓawi dala, vəleten. ²⁰Yesu a ngareten acin: «Həra nayi ege zlim nayi ta ka dala cah?» ²¹A ngarigi: «Na masara Roma ma mar lay kərap.» Yesu a ngareten: «Yawa ninek. Mata nja wa nja ngatoku, hi yaɓenu jomorgol a masara Roma, wa nja mata ngar, aza hine vəlenu na Dabawəzləv, wa nja mata ngar ɗere.» 22:21 Rom 13:7²²Mata zlim ta wa nja ngatoku za, a ngarigi: «Kay, gawla cah a sən cek ma kwet kun va!» Keri Yesu kaɗ, sliɗ tá va tan acin.

Ndiri ma məc məc a va ka mbəlahigi a civi za

(Mak 12:18-27; Luk 20:27-40)

²³A pic tik səɓ, ndiri *Sadukigi maparam ti yigi a zləra Yesu. Sadukigi toku a nja ka ngarigi, ndiri ma məc məc a va ka mbəlahigi a civi za ɗakun ta. 22:23 Luk 20:27²⁴Mata yahigi za, a nehi Yesu ka sən zal ma tik, a ngareten: «Maday, *Moyiz ti ngar: “A picah hidi ti ngazl wərti, aza məc ti həlen manja ker wərigi á zal, gelemin mata mən wərti tik toku, ka jan ka mbu wərigi a dangaz gelemin ma məcay tik za toku ta.” 22:24 Deu 25:5-6; Gen 38:8²⁵Yo Maday, hidi maparam ti nja a daba kini a wacah tete gelemin ma kərta kərtapagi cesireɗ. Tizi ngazl wərti, məcay tik manja jan kərti. Zərmba mən wərti toku, ²⁶məcay tik manja jan kərti ɗere. Aza Təmbaya ɗere wa sin. Aza ma fəna tegi kərap wa sin. ²⁷Mata məcigi kərap za, məc həlen a wərti toku ɗere. ²⁸Yo, mata nja wa nja ngatoku acin, a pic, ndiri ma məc məc ta va ka mbəlahigi a civi za, wərti toku acin a va ka nja ka wərti nayi? Ngam ndiri toku cesireɗ tan ti ngazl ta.» ²⁹Yesu a ngareten: «Ta ceɗ hini, ɓən hini gəc ka sən pala madaba kən, hin mata ngar toku. Na hini, hi sən labar ta liɓ deftere Dabawəzləv kun, aza hi sən sembe Dabawəzləv kun ɗere, mátá kpas talan hini. ³⁰Hi zlimi, ta ceɗ hini a pic, ndiri ma məc məc ta va ka mbəlahigi a civi za, wapah a va ka ngazli wərti baba kun, aza wərtigi ɗere a va ka vigi a zəɗ wapah ɗakun. A va ka njigi səɓ wa nja *mazlən Dabawəzləv gi ta wəzləv. ³¹Yo, gara ndiri ma məc məcigi, ma va ka mbəlahigi a civi za toku, hin ti sən labar, Dabawəzləv mata ngar a liɓ deftere tik. ³²A ngar: “Kata aɗa Dabawəzləv *Abəraham, *Izak ɓaw *Zakob.” A nja na ngar a həra Dabawəzləv wər, doku tokonigi toku ma məcigi za kamatakan, tá nja cah egi a vere. Ngam gara Dabawəzləv wər, na ndiri ma məc məc səka ɗakun, Dabawəzləv na ndiri ta vere.» 22:32 Exo 3:6³³Ndiri ma ɓas ɓas mata zlim ta wa nja ngatoku za, a ngarigi: «Kay gawla cah a sən ma kwet kun va!»

Mazuko Dabawəzləv meze maday

(Mak 12:28-34; Luk 10:25-28)

³⁴Ndiri *Farisagi mata zlim ta za, Yesu ti ter ndiri *Sadukigi a ma, ɓasigi kaɗ acin. ³⁵*Maləm takan ta daba tan, a may ka sən zal ma Yesu, ko a va ka ngar a nimin kemi wər. A ngaren acin: ³⁶«Wa Maday, *mazuko Dabawəzləv meze maday ta daba mazukogi kərap aɗa siki?» ³⁷Yesu a ngaren: «Ndah mazuko tik meze maday: “A may Cehw Dabawəzləv a nəv ku ma takan, a ndukun talan ku kərap, aza ma vəl talan ku a zləra tik.” 22:37 Deu 6:4-5³⁸Ngacah aɗa mazuko Dabawəzləv meze maday aza kula tik ɗere. ³⁹Mazuko Dabawəzləv meze maday ma səray tik aɗa: “Ma may coloh wa nja hoh ta may talan ku!” 22:39 Lev 19:18; Mat 5:43; 19:19; Rom 13:9; Gal 5:14; Zak 2:8⁴⁰Hidi ti kaw mazuko ma səray cah zləra səsəray, a nja na ngar, ti kaw kən kərap, *Moyiz mata ngar a liɓ deftere tik, ɓaw kən *makatəf Dabawəzləv gi mata jəkwaneten a ndirigi.» 22:40 5:17; Rom 13:10

Kiristu, dehen bay David

(Mak 12:35-37; Luk 20:41-44)

⁴¹Ndiri *Farisagi wər, a wilin egi ma ɓas ɓas a nin. Yesu a ngareten acin: 22:41 20:30-31⁴²«Hi ɓən kemi a tala Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday? Sin wər dehen nayi?» A ngareten: «Sin dehen bay *David.» ⁴³Yesu a ngareten acin: «Yo, ti nja wa sin wər, hi ceɗ ka acin, David mátá wəlu áka Miɗ Dabawəzləv za: “Maday ɗa” a ngar a tala mi? Hin ti sənu, David a talan tik ti ngar a tala Kiristu toku:

⁴⁴“Dabawəzləv ti ngaren a Maday ɗa,

A njay ku á zləra zəm ɗa za,

mini ka mar lay a hoh kúlá ka pic,

ta va ka vəloh calambəlay kugi a zləra,

hoh ka bəreten ngaz ka wəla.” 22:44 Dir 110:1; Kmy 2:33-35; 1Ko 15:27; Hib 1:13; 8:1

⁴⁵Hi ləma, bay David a talan tik má ti wəla Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa toku, “Maday ɗa.” Yaw aza acin ka nja ka dehen toku wər, a nja a nja siki?»

⁴⁶Yesu mata neh ta wa nja ngatoku za, ko hidi takan ma sən cek tik ɗa ɗakun. Daka a pic tik za acin, ko hidi takan ma cəɓ ka neh Yesu a tala kən pana pana ɗa baba kun. 22:46 Mak 12:34; Luk 20:40

Hi kaw talan hini a maləmigi tete Farisagi!

(Mak 12:38-40; Luk 11:43-44, 46; 20:45-47)

¹Ka dawən tik Yesu a ngareten a ndiri ma ɓas ɓas, ɓaw a ndiri ta zəɗ ngaz tik: ²«Gara *maləmigi tete ndiri *Farisagi wər, kəzəɗ tan aɗa ka ceɗeten *mazuko Moyiz a ndirigi. ³Mata nja wa nja ngatoku, hi zlimi ma tan, aza hine ɗiya kən kərap, sinigi ta va ka ceɗ hini. Ama ta ceɗ hini, kən ta nja ka ɗiya ta, kana hi ɗiyu səka. Ngam kən ta nja ka jəkwaneten a ndirigi, sinigi a talan tan má a ɗiya ta ɗakun. 23:3 Rom 2:21-23⁴A nja ka ngareten a ndirigi ka ɗiyi kən ma nja ka kpas talan tan wa nja dongol ma ɓilik ɓilik ta nja ka zizeleten a hidi a talan. Aza sinigi a talan tan a dosi zləra ko kedirek a nin səka ɗakun. ⁵Yo ta ceɗ hini, kəfa mekedirek ta nja ka doki labar Dabawəzləv a nin, ndiri cah a nja ka ɗiya ta ka nja ka kəfa maday. Aza miseh ta nja ka njəɗ ta ka lukut tan, a nja ka cim zətətət təɗ ka hayək. Kən kərap ta nja ka ɗiya ta, a nja ka ɗiya ta, ndirigi ka fol ta. 23:5 Exo 13:9; Deu 6:8; Mat 6:1⁶Ndirigi ta nja ka wəla ta ka zəmi wili dara, a nja ka gəri kula lay nja menekin ka njigi a nin ka ci talan tan ka ndiri madəday. Aza a *je janga Yahudiyagi a nja ka gəri lay ma kpam ka njigi rip a nin, ndirigi ka ləma ta. ⁷Ka lay ɓas tan ɗere, a nja ka may ta, ndiri ka dəɓigi gbərəw kaɗ ka fəɗ ta, aza ka wəla ta “Maday”.

⁸«Gara na hini, hin ndiri ta zəɗ ngaz ɗa wər, ta ceɗ hini hi njá ka may ndirigi ka ngar hini “Maday, Maday” kun, ngam hin kərap takanna, aza Maday hini sey takan á gindik. 23:8 Zan 13:13⁹Ndiri ta tala hayək a wacah, hi njá ka wəla ta “vay” kun, ngam Cehw hini takan á gindik, sin aɗa Dabawəzləv ta wəzləv. ¹⁰Hi njá ka may ndirigi ka wəla hini “bay” kun ɗere, ngam bay hini sey takan á gindik. Sin aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday. ¹¹Hidi maday ta daba hini, mata njay tik ka ma həl kəzəɗ hini azal ɓa. 23:11 20:26-27; Mak 9:35; 10:43-44; Luk 9:48; 22:26¹²Ta ceɗ hini, hidi ma gəl talan tik za, Dabawəzləv a va ka gəcu kaɗ, aza hidi ma gəc talan tik kaɗ, Dabawəzləv a va ka kafu za.» 23:12 Dir 75:8; Mat 18:4; Luk 1:52; 14:11; 18:14

Yesu a ndul maləmigi ɓaw Farisagi

(Luk 11:39-42, 52)

¹³Yesu a ngareten a *maləmigi tete a ndiri *Farisagi: «Haya hin maləmigi ɓaw Farisagi, hin ndiri ma jozli ma. Ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. Ndiri ma may ta ka njigi a daba ndiri, Dabawəzləv ta mar ta, hine kereten katəf kun. Hin a tala hini má, hine may Dabawəzləv ka mar hini kun. Aza acin ndirigi ma may ta ka nji ka ndiri Dabawəzləv ta mar ta, hi nja ka tak ta kaɗ. [¹⁴Haya hin maləmigi ɓaw Farisagi, hin ndiri ma jozli ma. Ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. Hi nja ka moh kən wərtigi ta mazləzlalay kərap za, aza nəp kedirek hi nja ka voh Dabawəzləv, voh voh zlan a dawən, ndirigi ka ca hini ka kula ndiri menekin. A tala hin ta nja ka ɗiya wa nja ngatoku, Dabawəzləv a va ka ɓas hini kita day za ka na ndiri kərap.]

¹⁵«Haya hin maləmigi ɓaw Farisagi, hin ndiri ma jozli ma. Ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. Na hini, hi nja ka təlan á talalay ngiɗ kərap, ko ka zlan mitil maday ka gər hidi ma va ka yək labar hini, hin ta nja ka ceɗu, aza ka səba janga hini. Hin ta janu za, janga hini toku á nja ka mbaɗ hidi tik ka ɗiya ma ngav ngav, cəɓ səray day za ka na hini, aza ka tepu a kuhu.

¹⁶«Haya hin maləmigi ɓaw Farisagi. Hin nja ka jəka gibik á gibe ndiri za, azama hin a talan hini, hini wələf. Yo ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. Na hini, hi nja ka ngar: “Hidi ti meɗ a *je Dabawəzləv, a meɗey tik səɓ kahay, a həl kən kun. Ama hidi ti meɗ a melenge, mangar səkəm tik toy toy tane je Dabawəzləv, meɗ tik a va ka nja kahay kun, a va ka həlen.” 23:16 5:34-3723:16 15:14¹⁷Hin wələf manja ndukun talan cicah, hi ceɗ ka səka, kula kən maday acin wər aɗa siki? Melenge tane je Dabawəzləv vu, mala je Dabawəzləv a talan tik ma ɗiya melenge toku ka nja ninek vu? Ta ceɗ hini, je Dabawəzləv a talan tik aɗa meze maday. ¹⁸Na hini, hi nja ka ngar: “Hidi ti meɗ a lay, ta nja ka vəleten kən a Dabawəzləv a nin, a həl kən kun. Ama hidi ti meɗ a kən ta nja ka vəlen a Dabawəzləv, meɗ tik a va ka nja kahay kun, a va ka həlen.” 23:18 Exo 29:37¹⁹Hin wələfi cicah, hi ceɗ ka səka, kula kən maday acin wər aɗa siki? Kən hin ta nja ka vəlen a Dabawəzləv vu, mala lay vəlen kən a Dabawəzləv ma nja ka wək kən toku ka nja ninek vu? Ta ceɗ hini, lay ndirigi ta nja ka vəleten kən a Dabawəzləv aɗa meze maday. ²⁰Yo ta ceɗ hini acin, hidi ma meɗ a lay ta nja ka vəleten kən a Dabawəzləv a nin, ti meɗ ɗere a kən kərap ma ɗer ɗer ta tala tik, mata vəleten a Dabawəzləv. ²¹Hidi ma meɗ a je Dabawəzləv, a meɗ səɓ a je Dabawəzləv ege Dabawəzləv ma mar je tik. 23:21 1Ro 8:13²²Hidi ma meɗ ɗere a lay ta wəzləv, a meɗ ɗere a lay nja, Dabawəzləv ta nja ka nja a nin, aza a meɗ ɗere a Dabawəzləv a talan tik, ma nja nja ta ka lay nja tik toku.

²³«Haya hin maləmigi ɓaw Farisagi, hin ndiri ma jozli ma. Ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. Na hini, a daba kən kərap hin ta maru, hi nja ka ɓaw kən takan a daba kən guɓ ka vəlen a Dabawəzləv. Aza ko a kən ma fiɗiɗiɗigi má ma nja ka ninek wili, hi nja ka ɗiyu wa sin ɗere. Ama kula kən meze maday, *mazuko Dabawəzləv ta nja ka ceɗ hini, hini ka ɗiyu, hin ti ker kaɗ ba. *Mazuko Dabawəzləv ta may wər, hini ka ɗiya kən kərap a katəf tik, hini ka saf saha ndirigi, aza kən hin ta nja ka ngar ka ɗiyu, hini ka kawu zləra səsəray. Kən ngatitoku aɗa kən meze maday a həra Dabawəzləv. A dawən tik ninek ɗere, hini ka ɓaw kən takan a daba kən guɓ, hin ta maru, ka vəlen a Dabawəzləv. 23:23 Lev 27:30; Mic 6:8; Luk 18:12²⁴Na hini, hi nja ka jəka gibik á gibe ndiri za, azama hin a talan hini, hini wələf. Kən mangar kedirek wa nja vərət, hi nja ka ca talan a nin ninek ninek. Ama kən mangar maday wəga zlokomo, hine ca talan a nin kun.23:24 Deftere ta ma girek a ngar: Na hini, vərət ti ndəv ka kən sa hini, hi nja ka ɓawu ka ficik za, ama zlokomo a nin wər, hi nja ka kwit səɓ a sin.23:24 15:14

²⁵«Haya hin maləmigi ɓaw Farisagi, hin ndiri ma jozli ma. Ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. Na hini, hi nja ka pəz dawən kəɗəm sa yəm hini ɓaw dawən kaslak hini, pəz pəz ninek ninek. Ama kən táda za, mangar hidi a ləma ɗakun, hine ca talan a nin ka ngəm tik kun. A nja na ngar, nəv hini wek a mendireɗ, ɓaw a həl kən ndirigi. 23:25 Mak 7:4²⁶Ta ceɗ hini, hin Farisagi wələfi cicah, hi pəz kəɗəm hini táda za, aza dawən tik a va ka nja kwen kwen ɗere! 23:26 Zan 9:40

²⁷«Haya hin maləmigi ɓaw Farisagi, hin ndiri ma jozli ma. Ta ceɗ hini acin, saha maday a va ka ya a tala hini. Hini wa nja ma civi ma barən barən. Ngəm tik ɗewerakun á lakwat za, ama áda za wər, gengirizl ege viren kəsəm ma wəra wəra tutu. ²⁸Hin ɗere wa sin. Ndirigi a nja ka ca hini ka ndiri ma kap, ama nəv hini táda za wek a ma ngav ngav ege jozl ma hini, hin ta nja ka jozlu. 23:28 Luk 16:15

²⁹«Haya hin maləmigi ɓaw Farisagi, hin ndiri ma nja ka jozli ma. Ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. Kamatakan doho hini ti pəmi *makatəf Dabawəzləv gi za, aza na hini acin, hin ti ndən ma civi tan ka ngəm ninek ninek ka ɗasl talan a nin. Aza hin ti ngəm ma civi na ndiri ma ɗiyi kən wa nja Dabawəzləv ta may ɗere. ³⁰Aza hi nja ka ngar: “Ta nja takana mandala doku kini mata pəmi *makatəf Dabawəzləv gi za, ni nja a nin wər, macah ni va ka lap tete sinigi ka pəm ndiri toku za ɗakun.” 23:30 5:12; Kmy 7:52³¹Hin ta nja ka ngar wa nja ngatoku, hin ti sənu, hin dehen ndiri ma pəmi makatəf Dabawəzləv gi toku, aza ma ngav ngav ta nəv hini wa nja na tan. ³²Kay, tá nja cah hi pərən kəzəɗ doho hini acin! ³³Tireh hini ninékun wa nja mgbeslke. Yo tátoku acin, hi va ka bit a nja siki ka nja manja va a liɓ kuhu? 23:33 3:7

³⁴«Hi zlimi acin. Hini ka jan ka pərən kəzəɗ doho hini toku, ta va ka zlən hini makatəf Dabawəzləv maparamigi tete ndiri nja ndukun talan ma zlər zlər, ɓaw ndiri ma nja ka jəkwaneten kən a ndirigi. Hi va ka pəm ndiri maparam ta daba tan za. Ndiri maparamigi, hi va ka kpaw ta ka pay ma zlamba zlambay. Aza ndiri maparam ɗere, hi va ka ləveten pəm a lakwatay ane *je janga hini. Aza hi va ka səba ta ka liɓlay ka liɓlay ta va ka sigi a nin. 23:34 1Te 2:15³⁵Hin ta va ka ɗiyu wa nja ngatoku, kita ndiri ma pəmi ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv za daka kamatakan a va ka cəɓ hini kərap a talan. Ti pəmi ndiri pana pana za, tar ka *Abel, ma ɗiya kən wa nja Dabawəzləv ta may, təɗ ka Zakari, kərti Baraki mata pəm ta za a walan je Dabawəzləv ege lay, ta nja ka fateten kən a soson a Dabawəzləv. 23:35 Gen 4:8-10³⁶Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, kita ndiri ma pəmi ndiri toku kərap za a va ka cəɓaha a tala hini, hin ndiri ma səɓacah.»

Nəv Yesu a hamen a tala ndiri ta liɓlay Zeruzalem

(Luk 13:34-35)

³⁷Yesu a ngar a nimin «Haya hini ndiri ta liɓlay Zeruzalem, hi nja ka pəm *makatəf Dabawəzləv gi za, aza ndiri maparam, Dabawəzləv ta nja ka zləna ta, hi nja ka nda ta a gugun ka pəm za. Hi ləma, kati mbəlamu kwet cəɓ pe ka kəməs hini wa nja mamən gamndak ta nja ka kəməs wəri tik. Aza nep hine may kun. ³⁸Yo, tá nja cah Dabawəzləv a va ka pəɗ zləra tik ka liɓlay hini za, liɓlay tik ka pas kaɗ. 23:38 Ezé 10:18-19; 1Ro 9:7-8³⁹Yo ta ceɗ hini, hi va ka ləma ka baba kun təɗ ka pic, hin ta va ka ngar ka kata: “Dabawəzləv mata ker micin hidi, ma yaha áka zlim tik za fonna.”» 23:39 Dir 118:26

Beni pana pana ma va ka təɗaha a zakay kama talalay ka way

(Mak 13:1-13; Luk 21:5-19)

¹Yesu ya a *je Dabawəzləv za, va tik. Ndiri ta zəɗ ngaz tik vigi a zləra tik acin. A ngareten: «Maday, a ləma je Dabawəzləv ma ndən ndən cah.» ²Yesu a ngareten: «Hayin, kati ləma kəni toku kərap. Yo ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, pic takan jik toku a va ka pas holol kaɗ. Gugun mata cəba ta mesl mesl titoku, ma va ka fəna a tala celen ɗa ɗakun.» 24:2 Luk 19:44

³Nəp kedirek Yesu va njay tik a tala caɗak *Oliv. Ndiri ta zəɗ ngaz tik sliɗ vigi, sinigi á gindik a zləra tik. A ngareten: «Wa Maday, kən titoku a va ka təɗaha a pu? Kən ma va ka ɗaf kini, hoh mbeh ka yaha, kən mi? Aza kən ma va ka ɗaf kini talalay mbeh ka way, kən mi? A ceɗ kini səka.» ⁴Yesu a ngareten acin: «Hi mar talan hini ninek ninek, kana ndiri maparam a kəɓ hini. ⁵Ngam ta ceɗ hini, ndiri maparam pe a va ka yahigi a zlim ɗa, ka mbaɗi talan tan ka kata, ko nayi ka ngar, kata aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday ta. Wa toku a va ka kəɓi ndirigi pe, aza ndiri ɗere a va ka yəki ma tan. 24:5 24:24; 2Te 2:9-10; 1Za 2:18⁶Hi va ka zlimi kəz ləm mbeh a liɓlay hini, ɓaw hi va ka zlimi labar ləm ta liɓlay ma gədək ɗere, hi njá ka pərət kun. Ngam ko ɗiya wa siki, sey kəni toku ka ɗiya a zakay. Ama ta ceɗ hini, ko kəni toku ta ɗiya wa toku za, talalay a va ka way kese njoɗ kun. ⁷Ndiri ta liɓlay maparam a va ka ləmigi tete ndiri ta liɓlay maparam. Bay maparam a va ka tak liɓlay cala bay tik. Metis a va ka həl kahay kahay, aza mamən hayək a va ka kəz gingiɓ gingiɓ a liɓlay pana pana. 24:7 2Ch 15:6; Esa 19:2⁸Yo, kəni toku aɗa ci beni ma va ka yaha a zakay di talalay ka way, wa nja wərti ma va demegiɗ ka mbu.

⁹«Ndiri maparam a va ka kaw hini, ka vəl hini a liɓ zləra ndiri maparam ka ɗiya hini beni, aza a va ka pəm hini za. Ndiri ta ka səban pana pana kərap a va ka feh hini, a tala hin ta səba katəf ɗa. 24:9 10:17-22; Zan 16:1-424:9 5:11¹⁰Mandala tik, ndiri pe a va ka keri katəf ɗa kaɗ. A va ka ɗafi zləra ka celen tan ma səbi katəf ɗa, ka kaw ta za, aza a va ka fehi kəsəm tan kəsəm kəsəm. 24:10 10:35; Luk 12:52-53¹¹Makatəf ma mbani ma a va ka yigi pe, aza a va ka kəɓi ndirigi pe ka yəki ma tan. 24:11 7:15¹²Ma ngav ngav a va ka fəfəl a talalay kahay kahay. A tala ngatoku ndiri maparam pe a va ka mayi kəsəm tan kəsəm kəsəm baba kun. 24:12 2Ti 3:1-5¹³Ama ta ceɗ hini, hidi ma va ka ɓərəs kaɗ a liɓ beni toku, təɗ ka way way tik, Dabawəzləv a va ka bitu za. 24:13 Kzl 13:10¹⁴Yo ta ceɗ hini, ko kən pana pana ta va ka ɗiya wa nja ngatoku wər, talalay a va ka way kese kun. Sey ndirigi ka ceɗi Nawər Menekin, wa nja Dabawəzləv ta nja ka mar lay, gbam talalay, ndiri ta ka səban pana pana kərap ka sən ta a zakay, kama talalay ka way acin.» 24:14 28:19

Beni maday ma va ka təɗaha a tala ndirigi

(Mak 13:14-23; Luk 21:20-24)

¹⁵Yesu a ngareten a nimin: «Ta ceɗ hini, hi va ka ləma kən ma ngav ngav maparam, ndirigi ta nja ka wəla ta kən ma ngav ngav ma vərən. Hi va ka ləmu ma gar gar a *je Dabawəzləv. Ma ngav ngav ma vərən toku, Daniyel, *makatəf Dabawəzləv ti ləwa zaba kamatakan a tala tik. Yo, ko nayi ma janga labar toku, mata ɓənu a tala tik ka zlimi ninek ninek. 24:15 Dan 9:27; 11:31; 12:11¹⁶A pic kən tik ta va ka təɗaha, ndiri ta liɓlay Yahudiya mata si tan a caɗak, ka bit micin tan. ¹⁷Hidi ma nja nja ka lay ɓat tik, ta njá ka ɓənu ka jem ida ka gas kən tik kun, mata si tik səɓ ka bit micin tik. 24:17 Luk 17:31¹⁸Ko hidi ma biz a donu ta njá ka ɓənu ka cəɓ ita, ka ɓaw lukut tik kun, mata si tik səɓ. ¹⁹Ta ceɗ hini, a pic tik wərtigi ma vi liɓi tete mawarigi a va ka kemehigi kahay kahay lay si. ²⁰Yo, ta ngar hini, hi dəkəɓ Dabawəzləv, pic si hini, hin ta va ka si toku, ka nja manja sla ka təra cəcən, ɓaw ka nja manja sla ka pic nəp hini ɗere. ²¹A pic tik, beni tik a va ka nja, kuhu tik pok a zlimi. Beni tik a va ka nja day ka beni, hidi mata su daka ka tar tar talalay təɗ a picah, aza ko a pu beni ma va ka sla a sin ɗa ɗakun ɗere. 24:21 Dan 12:1; Kzl 7:14²²Ama Dabawəzləv ti gac wan beni tik kaɗ ba a tala ndiri, sin mata mbat ta ka nja ka ndiri tik. Ta nja takana, a gac wan beni toku kaɗ kun wər, hidi ma va ka bit ɗa ɗakun.

²³«Yo ta ceɗ hini, a pic tik hidi maparam ti ngar hini: “Ndah Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday tawana cah,” akun “ndah tawana ngiɗ ta,” hi njá ka yək ma tik kun. 24:23 Luk 17:23-24²⁴A tala mi, ndiri ma ci talan tan wa nja Kiristu ɓaw makatəfigi ma mbani ma a va ka pizlahigi a pic tik. A va ka ɗiyi ɓan ɓan kən pana pana ka kəɓ ndirigi. Ti jani katəf wər, ko ndiri, Dabawəzləv mata mbat ta ka nja ka ndiri tik, a va ka mbəlam ta ka kəɓ ta ɗere. 24:24 24:5; 7:15; Kzl 13:13-14²⁵Yo tá nja cah, kati bət hini yəm a zlimi kaɗ ba, kama hini ka sənu acin, wa nja kəni toku ta va ka təɗahigi.

²⁶«Ndirigi ti ngar hini: “Ndah Kiristu tawana daba donu ta,” kana hi va a nin. Aza ti ngar hini: “Tawana ma ɓoh ɓoh a jik cah,” kana hi yək ma tan. ²⁷A pic ya ɗa, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, a va ka gərən kun. A va ka ləma ninek ninek wa nja van ma nja ka zəm wəcəɗ gbam madabalay. 24:27 24:30, 37; 25:31; 1Ko 15:23; 1Te 3:13; 4:15; 2Te 2:1, 8; Zak 5:7-8; 2Pi 3:4; 1Za 2:28²⁸Yo, hin ti sənu, ka lay kən ma məc məc ta nja ka nja a nin, mokodok a nja ka ɓasigi a nin.» 24:28 Job 39:30; Kzl 19:17-18

Cəɓa hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za

(Mak 13:24-27; Luk 21:25-28)

²⁹Yesu a ngareten a nimin: «Ndirigi ta si beni wa nja ngatoku za, njoɗ pic a va ka gbirzliliɓey tik kaɗ. Təra ɗere a va ka zlaw baba kun. Aza kən kərap ta wəzləv nja sembe, ma kawi kən ta nin, a va ka kəzigi. Gəmzlagi a va ka yaɓahigi ka ya kaɗ. 24:29 Esa 13:10; 34:4; Hag 2:6, 21; 2Pi 3:10, 12; Kzl 6:12-14³⁰Ka dawən tik, kən maparam a wəzləv a va ka ɗaf hini, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka pizlaha acin. A pic tik, səban ndiri pana pana ta talalay kərap a va ka hanigi wasa wasa wasa. A va ka ləma kigi, ta va ka yaha á liɓ gazlavay kaɗ a sembe ɓaw a miseh maday ɗa kərap. 24:30 Zac 12:10-14; Dan 7:13-14; Mat 24:27; 26:64; Mak 14:62; Kzl 1:7³¹A va ka zlimi falam maday a gi. Mandala tik, ta va ka zlən mazlən ɗagi ka ɓasi ndiri, kata mata mbat ta, ka madabalay ka madabalay foɗ tik.» 24:31 13:41; falam: 1Ko 15:52; 1Te 4:16

Talalay a va ka way mevilizim

(Mak 13:28-37; Luk 21:29-33; 17:26-30, 34-36)

³²Yesu a ngareten a nimin: «Hi zlimi, ta va ka ceɗ hini ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a tala sikiɗ, hini ka jəkwan kən a nin. Hin ti ləma sikiɗ ti yaɓ, aza a tar ka ca yəwən vediɗ wər, hi nja ka ngar: “Yəm van mbeh,” ata ɗakun vu? ³³Yo, wa sin ɗere, hin ta va ka ləma kən kərap, kata mata ceɗ hini titoku, a ɗiya wər, hi va ka sənu á nin za, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, kati kəməs kəsəm ɗa kaɗ ba ka cəɓaha acin. ³⁴Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, ndiri ta picah a va ka ləmi kən titoku kərap a zakay a həra tan di ka məcigi. 24:34 16:28³⁵Wəzləv ege hayək a va ka lekwigi, ama gara labar ɗa wər, a va ka lekw səka ɗakun, a va ka nja ko a pu.

³⁶«Yo ta ceɗ hini, ko hidi takan ma sən pic ɓaw ler, kəni toku ta va ka ɗiya, ɗa ɗakun. Ko *mazlən Dabawəzləv gi ta wəzləv, ko kata Kərti Dabawəzləv a talan ɗa, ma sən tik ɗa ɗakun. Sey Vay Dabawəzləv á gindik áɗa ma sən tik. 24:36 Kmy 1:7³⁷A pic kata, Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka cəɓaha, kənigi a va ka ɗiya wa nja mandala *Noye mata nja a tala hayək. 24:37 Gen 6:11-13; 7:7-13; 2Pi 3:6³⁸Mandala tik bəlay maday ma kəcak kəcak a ya kese kun, ndirigi a hənay gadəbəlak tan, a say kən sa tan, a ngazlay wərti tan, aza a vəli wəri tan a zəɗ wapah. Ti ɗiya ta wa nja ngatoku, ɗiya ɗiya təɗ ka pic, Noye mata jem a liɓ kambawal tik. ³⁹Ndiri toku mata zlayi talan kaɗ wa nja ngatoku, bəlay maday ti ya acin, talalay kəcak kəcak a yəm, aza ti lekwigi kərap. Yo ta ceɗ hini, a pic, kata, Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka yaha, ndirigi a va ka zlayi talan kaɗ wa sin ɗere. ⁴⁰A pic tik acin, ta va ka jan ndiri səray a bizigi a donu. Ta va ka ɓaw ma takan za, ka ker həndan a nin. ⁴¹Ta va ka jan wərti sərayigi a həzigi. Ta va ka ɓaw ma takan za, ka ker həndan a nin.

⁴²«Yo mata nja wa nja ngatoku acin, ta bət hini yəm a zlimi kaɗ, hi nja a vere, ngam hi sənay pic tik kata, Maday hini, ta va ka cəɓaha ɗakun. 24:42 24:44, 50; 25:13; Mak 13:33, 35; Luk 12:40; 21:36⁴³Hin ti sənu, a picah njijik ti sənu, mahəl a va ka ya ka kap je tik wər, a va ka nja a vere ka taku kaɗ kun vu? 24:43 1Te 5:1-2; 2Pi 3:10; Kzl 3:3⁴⁴Mata nja wa nja ngatoku, ta ngar hini acin, na hini ɗere, hine nja a vere ko a pu, ngam kata, Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka yaha mevilizim.»

Hidi ma həl kəzəɗ ida hidi ka nja a nja siki?

(Luk 12:41-48)

⁴⁵«Hi zlimi, tá nja cah ta va ka ceɗ hini labar a tala hidi maparam ma nja ka həl kəzəɗ ida hidi. A nja ka kaw kəzəɗ tik toku zləra səsəray, aza a nja ka ɗiyu a ndukun talan menekin. Sese hidi ma nja ka həl kəzəɗ maɗa ngatoku, njijik ta va ka sliɗ ka va muluk, a va ka teɗu ka nja ka maday a tala ndiri ma həl kəzəɗ tegi kərap, ka saf ta, aza ler zəm wili ta sla za, ka vəleten kən ham. 24:45 25:21-23⁴⁶Njijik ta paɗa za, ti jan hidi toku a ɗiyey kəzəɗ tik ninek ninek wər, nəv hidi ma saf jik toku a va ka nja guɗum. ⁴⁷Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, njijik toku a va ka vəlen liɓ je tik kərap acin, sin ka safu.

⁴⁸«Ama hidi ma nja ka həl kəzəɗ toku ti nja tireh wər, a va ka ɓən ka ngar: “Kay maday ɗa a va ka yaha ita njoɗ kun,” 24:48 2Pi 3:4⁴⁹aza a va ka tar ka pəm ndiri ta nja ka saf tegi, ka hamay kən ham tik, aza ka say movu tik á ga tete ndiri ma nja ka hayigi. ⁵⁰Ta va ka zlay talan kaɗ ka ɗiya kən wa nja ngatoku, njijik a va ka cəɓaha njoɗ ka janu mevilizim. 24:50 24:42⁵¹Ta janu za, a va ka pəmu, kuhu tik ka ya pok a zlimi, aza a va ka fiyu ka lay, ndiri ma nja ka jozli ma ta nja ka njigi a nin. Ane ka lay toku, a va ka han, aza a va ka wərna.» 24:51 8:12

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala wəri medimigi ma guɓ təɓa təɓa

¹Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: «Ta ceɗ hini, Dabawəzləv ta va ka mar lay, a va ka nja kiɓe kiɓe wəri medimigi ma guɓ təɓa təɓa ma vigi ka lay ngazl wərti. Pic takan, wəri medimigi toku guɓ tan ti ɓawi pitirla tan, ka va ka janigi tete zelen wərti ma ya ka ngazl wərti tik. 25:1 Luk 12:35-36²A daba wəri medimigi ma guɓ təɓa təɓa titoku, jeɓin ndukun talan tan ɗaha, aza ma jeɓin ndukun talan tan ɗa ɗakun. ³Wəri medimigi jeɓin manja ndukun talan titoku a ɓawi ma fəna kalanjir a zləra səka ɗakun. ⁴Gara nja ndukun talan wər, ti ɓawi ma fəna tik a sin. ⁵Mata vi za acin, sinigi pu pu hidi nja wərti cah a katəf, a təɗa ya ɗakun. Ta pu ta toku, wan ti həleten. ⁶A daba daba vuɗu acin, sinigi zlimi mongurom hidi maparam, a ngareten: “Hi sliɗ za, ndah hidi nja wərti ti ya. Hine va jan tete sin.” ⁷Njoɗ wəri medimi titoku ti fuɗuhigi, sliɗigi za, mbəli kuhu ka pitirla tan acin. ⁸Wəri medimi manja ndukun talan takana titoku kalanjir tan ti way ka pitirla tan. A neh ta a zləra celen tan, a ngareten: “Hi vəl kini kalanjir səka ka sek ka pitirla kini, ngam a micinigi.” ⁹Celen tan nja ndukun talan toku a ngareten: “Awu, ni va ka vəl hini ɗakun. A va ka nja gəc hidi ka wak tokon á wak wər. Hi va ka lay ber tik, hine va səkəmay a nin.” ¹⁰Mata zlim ta wa toku za, sliɗ vigi ka va ka səkəm tik. Ta vigi ka səkəm tik acin, njoɗ hidi nja wərti ti təɗaha á zal tan. Mata ya za, wəri medimigi nja pitirla ma mbəl mbəl titoku lap vigi tete sin, tuhigi a je dara ngazl wərti ngama tan, ɓawi mejijik pek kaɗ. 25:10 9:15

¹¹«Nəp kedirek, wəri medimigi ma jeɓinigi takana ti təɗahigi ɗere. A wəli nja wərti acin: “Maday, Maday, a zləra kini mejijik kaɗ!” 25:11 Luk 13:25¹²Hidi nja wərti toku a ngareten acin: “Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, ta sən hini ɗakun.”» 25:12 7:23

¹³Yesu mata way ka ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ a tala wəri medimigi ma guɓ toku za, a ngareten a ndiri ma zlimi labar tik: «Yo, mata nja wa nja ngatoku acin, hi nja a vere, ngam hi sən pic ege ler, kata ta va ka cəɓa ɗakun.» 25:13 24:42

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala ndiri makaɗ ma jani dala ka bu a sin

(Luk 19:11-27)

¹⁴Yesu a ngareten a nimin: «Ta ceɗ hini, Dabawəzləv ta va ka mar lay a va ka nja wa nja hidi maparam ma gər ka va muluk. A pic mata va ka sliɗ ka va tik, wəla ndiri ma həl kəzəɗ tegi ka yigi a zləra tik. Mata yigi za, ɓaw dala wak waketen ka buwigi a sin. 25:14 Mak 13:34¹⁵Ɓaw gabal bələk jeɓin, vəlen a ma takan. Ɓaw gabal bələk səray vəlen a həndan. Aza acin ɓaw gabal bələk takan vəlen a ma makaɗ tik. Ti waketen dala tik wa toku, ko nayi dey dey ka sembe tik, ka va ka bu a sin. Mata waketen dala za, sliɗ va tik a muluk acin. 25:15 Rom 12:6

¹⁶«Hidi ma jan dala gabal bələk jeɓin sliɗ va njoɗ ka va ka ɗiya filiw a sin. Ɗiya ɗiya filiw, aza ti mbir a dawən gabal bələk jeɓin. ¹⁷Aza hidi ma jan dala gabal bələk səray, ti ɗiya filiw a sin ɗere, ɗiya ɗiya, ti mbir a dawən gabal bələk səray. ¹⁸Gara hidi ma jan gabal bələk takan wər, va la la wili za, məɗ məɗu a nin.

¹⁹«Nəp nəp pe, pic takan maday tan ti paɗaha ita ba. Das nja kaɗ acin ka pəm lisafi dala, mata vəleten a zləra ka bu a sin toku. 25:19 18:23²⁰Hidi ma həl kəzəɗ tik mata vəlen gabal bələk jeɓin toku, da dala tik lap ege riba mata janu, vəlen. A ngaren: “Maday, hati vəl ka gabal bələk jeɓin a zləra ka bu a sin. Tá nja cah, ti mbir a dawən gabal bələk jeɓin ɗere.” ²¹Maday tik a ngaren acin: “Kay ɗewerakun, hoh kula hidi ma kaw kəzəɗ ɗa zləra səsəray. Kəzəɗ mekedirek, kata mata vəloh a zləra, hati kawu zləra səsəray. Tá nja cah, ta vəloh kəzəɗ menekin madədayigi acin, hoh ka ɗiyu. A ya ma njay ku a jakwar ɗa a wacah, mini ka ɓeɓel a hoh á lap.” 25:21 24:45-47; Luk 16:10

²²«Hidi ma həl kəzəɗ tik maparam ma jan gabal bələk səray, da dala tik lap ege riba mata janu, vəlen. A ngaren: “Maday, hati vəl ka gabal bələk səray a zləra ka bu a sin. Tá nja cah ti mbir a dawən gabal bələk səray ɗere.” ²³Maday tik a ngaren acin: “Kay ɗewerakun, hoh kula hidi ma kaw kəzəɗ ɗa zləra səsəray. Kəzəɗ mekedirek, kata mata vəloh a zləra, hati kawu zləra səsəray. Tá nja cah ta vəloh kəzəɗ menekin madədayigi acin, hoh ka ɗiyu. A ya ma njay ku a jakwar ɗa a wacah, mini ka ɓeɓel a hoh á lap.”

²⁴«Kedirek acin hidi ma həl kəzəɗ tik ma jan gabal bələk takan ti ya ɗere, vəlenu dala tik ciɓe ciɓe, a ngaren: “Maday, kati sənu, hoh hidi ma tireh. Ha nja ka gekey beke ku a kən ndirigi. Ka lay mangar ha dəɓ a nin kun, ha nja ka taku za səɓ. Aza ka lay mangar ha zləka kən zəm a nin kun, ha nja ka va ka ɓasay kən ku səɓ. ²⁵A tala ngatoku kata mátá pərət, kata mátá la wili za, aza kata mátá məɗ dala ku a nin. Ndah a yək kən ku acin.” ²⁶Maday tik a ngaren acin: “Hoh masəfay ma kpat kpat cah. Hati ngar, ka lay mangar ta dəɓ a nin kun, ta nja ka taku za, aza ka lay mangar ta zləka kən a nin kun, ta nja ka ɓas kən zəm tik ka nja ka na ɗa ta. ²⁷Yo ta nja takana, a pic tik ha sənu za, ha va ka bu a sin kun wər, macah ha vəlen a hidi maparam ka bu a sin kwayi? Macah kata mata paɗa za cah, kata ka janu ti mbir a dawən kun vu?” ²⁸Maday toku ti bas nəv acin, a ngar: “Hi yək dala gabal bələk ta zləra tik toku za, hine japen a hidi ma jan gabal bələk jeɓin. ²⁹Ngam hidi ma jan kən a zləra Dabawəzləv, aza a bu a sin, Dabawəzləv a va ka japen a nimin a tala tik ka va gibik gibik, aza a va ka mar kən pe kahay kahay zlan a dawən. Ama hidi ma jan kən a zləra Dabawəzləv, aza a bu a sin kun, ko mekedirek tik mata janu, Dabawəzləv a va ka ɓawu za. 25:29 13:12; Mak 4:25; Luk 8:18; 19:26³⁰Gara masəfay hidi ma nja ka ham gəda kahay cah, hi gamu ka va a lakwat, mata nja ane liɓ kpizli. A nin a va ka sa beni, a va ka han, aza a va ka wərna.”» 25:30 8:12

Ndiri ma ɗiyi kən menekin ege manja ɗiya ta a pic way talalay

³¹Yesu a ngareten: «Ta ceɗ hini, a pic, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka yaha a miseh maday ɗa tete *mazlən Dabawəzləv gi kərap, ka nja ka kula lay nja bay. 25:31 16:2725:31 Deu 33:2; Zac 14:5; Mat 16:27; 19:28; 1Te 3:13; Yah 14³²A pic tik səban ndiri pana pana ta talalay kərap a va ka ɓasigi a gibe ɗa. Aza ta va ka kpal ndiri pana pana za, wa nja ma mar ta nja ka kpal tumuk a daba gənawigi za. ³³Ta va ka ngareten a ndiri ma ɗiyi kən wa nja Dabawəzləv ta may ka njigi á zləra zəm ɗa za, aza ta va ka ngareten a ma fəna ndiri maparam ka njigi á zlaɓay ɗa za. ³⁴Aza kata bay tan, ta va ka ngareten a ndiri tá zləra zəm ɗagi za: “Hi ya mbeh mbeh a jakwar ɗa, Vay Dabawəzləv ti vəl hini menekin tik. Hine ya, hine nja ka lay, Dabawəzləv ta maru. Daka ka tar tar lay, sin ti kəməs hini lay cah kaɗ ba. Hi ya, hine nja acin a nin. ³⁵Ngam kamatakan, metis ti ngac ka, aza hin ti vəl ka kən ham. Maram ti ngac ka, aza hin ti vəl ka yəm sa. Kati nja ka muluk a daba hini, aza hin ti yək ka zləra səsəray. 25:35 Esa 58:7³⁶Kati nja kəsəm ánimin, aza hin ti fi ka lukut. Kati dal, aza hin ti gar a tala ɗa ninek ninek. Ti fi kigi a je fərsəna, aza hin ti ya ka saf ka a nin.” ³⁷Ndiri tá zləra zəm ɗa za, ma ɗiyi kən wa nja Dabawəzləv ta may, a va ka ngarigi acin: “Maday, mi jan tokon tete hoh a pu? Hati ngar, metis ti ngacoh, aza min ti vəloh kən ham, maram ti ngacoh, aza min ti vəloh yəm sa, ³⁸hati nja ka muluk a daba kini, aza min ti yəkoh zləra səsəray ta, hati nja kəsəm ánimin, aza min ti fiyoh lukut, ³⁹hati dal, aza hati nja a je fərsəna, min ti vay ka safoh ta. Yo Maday, kən titoku kərap, min ti ɗiyoh acin a pu? Na kini, mi sənay kini səka ɗakun.” ⁴⁰Sinigi ta va ka ngar kigi wa nja ngatoku, kata ma mar ta, ta va ka ngareten: “Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, kən menekin kərap, hin mata ɗiyaten a ndiri talan tələf ma səbi katəf ɗa, hi ɗiyen a kata a talan ɗa.” 25:40 Pro 19:17; Mat 10:40, 42; 12:50; 28:10

⁴¹«Ka dawən tik, kata bay tan ta va ka ngareten a ndiri tá zlaɓay ɗagi za: “Hi sliɗ hine va hini a jakwar ɗa a watoku za. Dabawəzləv ti pisek hini zaba. Hine va a liɓ kuhu mangar a micin kun ko a pu. Kuhu toku ti ɗiya ta ka na *Gudul tete mazlən tegi. 25:41 Yah 7; Kzl 20:10, 15⁴²Kata mata ngar hini wa nja ngatoku, ngam metis ti ngac ka, aza hi vəl ka kən ham kun. Maram ti ngac ka, aza hi vəl ka yəm sa ɗakun. ⁴³Kati nja ka muluk a daba hini, aza hi yək ka zləra səsəray kun. Kati nja kəsəm ánimin, aza hi fi ka lukut kun. Kati dal, aza ti fi kigi a je fərsəna, aza hi ya ka saf ka ɗakun.” ⁴⁴Ndiri tá zlaɓay ɗagi za toku a va ka ngar kigi acin: “Maday, mi jan tokon tete hoh a pu? Hati ngar kini, metis ti ngacoh, aza mi vəloh kən ham kun, maram ti ngacoh, aza mi vəloh yəm sa kun, hati nja ka muluk a daba kini, aza mi yəkoh zləra səsəray kun, hati nja kəsəm ánimin a daba kini, aza mi fiyoh lukut kun ta. Hati dal, aza ti fiyohigi a je fərsəna aza hati ngar, ni vay ka safoh kun ta. Yo kən titoku a ɗiya acin a pu? Na kini, mi sənay kini səka ɗakun.” ⁴⁵Kata bay tan, ta va ka ngareten: “Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, hin mata salar ka ɗiyen menekin a ndiri talan tələf, hi salar ka ɗiyen a kata ɗere.” ⁴⁶Yo ndiri maɗa ngacicah a va ka vigi ka lay sa beni, mangar beni tik a way kun ko a pu. Gara ndiri ma ɗiyi kən wa nja Dabawəzləv ta may wər, a va ka jani micin mangar a way kun.» 25:46 Dan 12:2; Zan 5:29; Zak 2:13

Ndiri madəday a cəbi ma tan kaɗ ka pəm Yesu za

(Mak 14:1-2; Luk 22:1-2; Zan 11:45-53)

¹Yesu mata way ka ceɗeten labar titoku kərap za, a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: 26:1 7:28²«Hin ti sənu *dara Pasəka wər mbeh. Fəna wan səray, dara tik ka ɗiya. Ane ka dara toku, a va ka kaw kigi, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za ka vəl kigi a liɓ zləra ndiri maparam ka kpaw kigi ka pay ma zlamba zlambay.» 26:2 16:21

³Kedirek madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv ɓaw gəbataligi ta daba Yahudiyagi ɓasigi kaɗ ita Kayif, mangarama meze maday. ⁴Ti cəbi ma tan kaɗ ba ka kawi Yesu a dabaray ka pəm za. 26:4 21:46⁵Mata ɓənigi, ɓən ɓən za, a ngarigi: «Kay səwan hidi ta njá ka kaw tokon ka dara toku kun, akun ndirigi a va ka ɓas tokon a talan.»

Wərti ma seken urdi a Yesu á talan kaɗ

(Mak 14:3-9; Zan 12:1-8)

⁶Yesu ane liɓlay Betani ida hidi maparam, zlim tik Simon. Gawla toku kwala kwala kamatakan. 26:6 Luk 7:37-38⁷Ma nja njagi, a zəmi wili ege Yesu. Kedirek wərti maparam ti ya a urdi a kəfa tik. Urdi tik, ninek tik day ka maparamigi. Va a zləra Yesu, ɓaw urdi toku, seken a Yesu á talan kaɗ ka hənu. ⁸*Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu mata ləma ta za, ti basi nəv, a ngarigi: «Kay, a ngav urdi tik za kemi? ⁹Ta nja takana a va ka ngav urdi toku za ɗakun, səwan hidi ber tokon za, ka jan dala pe a nin ka zleɓeten a nja motokonigi ɗakun vu?» ¹⁰Njoɗ Yesu ti zlimi kən mata ngarigi toku. A ngareten: «Hi njá ka dangar wərti toku kun. Sin ti ɗiya ka kula kən menekin. ¹¹Na hini, hi va ka dudos tete nja motokonigi ka vəleten kən ko a pu. Gara na ɗa wər, hidi a va ka dudos tokon tete hini pic pe baba kun. 26:11 Deu 15:11¹²Mata sek ka urdi a kəsəm toku, kata ka va civi a sin. ¹³Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, ka lay ka lay a talalay kərap, ndirigi ta va ka ceɗi Nawər Menekin, a va ka nəfi kəzəɗ wərti cah mata ɗiya ka, aza zlim tik a va ka gi gbam talalay.»

Dala, Yahuda mata ber Yesu a sin

(Mak 14:10-11; Luk 22:3-6)

¹⁴Ka dawən tik, hidi takan ta daba ndiri ma guɓ a tala səray ta zəɗ ngaz Yesu, zlim tik Yahuda Isikariyot, sliɗ va a zləra *mangarama madədayigi ta je Dabawəzləv. ¹⁵A ngareten a ndiri toku: «Hi va ka vəl ka mi, kata ka ɗaf hini zləra ka Yesu, hini ka kawu za?» Ndiri toku mata zlim ta za, ɓawi dala nəf nəf gabal wom makaɗ, ɓaw vəleten. 26:15 Exo 21:32; Zac 11:12; Zan 11:57; 13:2¹⁶Tar a pic tik acin, Yahuda a məmar pic tik, ta va ka sla kap ka ɗaf zləra ka Yesu, ka kaw ta za.

Wili dara Pasəka

(Mak 14:12-21; Luk 22:7-14, 21-23; Zan 13:21-30)

¹⁷Ci pic na dara ndiri ma nja ka hami biret manja bas ti sla acin. *Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu vagi a zləra Yesu, a ngareten: «Wa Maday, ha may mini ka va ka toh wili *dara Pasəka a ki?» 26:17 Exo 12:1-20¹⁸A ngareten: «Hi va a liɓlay tá gibik toku a zləra hidi maparam. Hin ta təɗ za, hine ngaren: “Maday kini á zlən kini a zləra ku ka ngaroh wisike: Pic ɗa mbeh ka sla. Ni va ka vay, mini ka zəm wili dara Pasəka tete ndiri ta zəɗ ngaz ɗa ita ku ta.”» ¹⁹Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu sliɗ, va ɗiyi kən, wa nja Yesu mata ngareten. Mata təɗigi a zləra gawla toku za, ti ti wili dara Pasəka a nin.

²⁰Pic mata tuk kaɗ, Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik njagi kaɗ acin, a zəmi wili. 26:20 Zan 13:2, 21-30²¹Ta zəmi wili toku, Yesu a ngareten: «Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, hidi takan ta daba hini a va ka ɗaf zləra ka kata, ka kaw kigi za.» ²²Sinigi mata zlim ta wa nja ngatoku za, nəv tan a hameten kahay kahay. Ko nayi a ngar: «Ha ngar ka kata vu, Maday?» «Ha ngar ka kata vu, Maday?» ²³Yesu a ngareten acin: «Hidi min ta zəm wili a sin a liɓ kefek ma takan, sin á va ka ɗaf zləra ka kata, ka kaw kigi za. 26:23 Dir 41:10²⁴Hayin duze, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka məc wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv a tala ɗa. Yo gara hidi ma va ka ɗaf zləra ka kata toku wər, a va ka sa beni kazaway. Ta nja takana, səwan a mbuwaha a liɓ mamən kaɗ kun.» 26:24 Dir 22:7-8, 16-19; Esa 53:9²⁵Yahuda ma va ka ɗaf zləra ka sin mata zlimi wa nja ngatoku za, a ngaren acin: «Ha ngar ka kata acin vu, Maday?» Yesu a ngaren: «Ha, ta ngar ka hoh.»

Kəsəm tik ege ɓeɓiz tik

(Mak 14:22-26; Luk 22:15-20; 1Ko 11:23-25)

²⁶Ta zəmi wili, Yesu ɓaw biret, ngaren soko a Dabawəzləv, aza wak wak za, ɓaw vəleten a ndiri ta zəɗ ngaz tik. A ngar: «Ngacah aɗa kəsəm ɗa. Hi ɓawu, hine hamu.» 26:26 1Ko 10:16²⁷Aza ɓaw kən sa a kop tik, ngaren soko a Dabawəzləv, aza vəleten. A ngareten: «Hi ɓawu, hin kərap hine su. ²⁸Ngam ngacah aɗa ɓeɓiz ɗa ma va ka kwar kaɗ ka zer *ma ngav ngav ndiri pe. Áka ɓeɓiz ɗa toku za, Dabawəzləv a va ka *zla wəla həza kaɗ, ka lap ndirigi tete sin. 26:28 Exo 24:8; Jer 31:31; Hib 7:22; 9:15-20²⁹Ta ceɗ hini kaɗ, ta va ka sa kən sa maɗa ngacah baba kun. Sey a pic, hidi ta va ka sa tokon kərap a nimin ka lay, Vay ta maru.»

³⁰Yesu mata ngareten wa toku za, dəɓigi kaɗ ka dirfi kpaw ka fol Dabawəzləv. Sliɗ va tan a tala caɗak *Oliv acin. 26:30 Luk 22:39; Zan 18:1

Yesu ege Piyer

(Mak 14:27-31; Luk 22:31-34; Zan 13:36-38)

³¹Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: «A vuɗu cah, hi va ka si hin kərap za, ka ker kata á gindik, ngam Dabawəzləv á ngar a liɓ deftere tik: “Ta va ka pəm ma mar za, aza tumuk tegi a va ka cakwayigi hirre ta.” 26:31 Zac 13:7; Mat 26:56; Zan 16:32³²Yo, ta ceɗ hini, ndiri ta pəm kigi za, aza ta va ka mbəlaha a civi za, katá va ka təɗ pəpəla a liɓlay Galili, hini ka ya ka jan ka a nin.» 26:32 28:7, 16

³³Piyer a ngaren a Yesu acin: «Ko ndiri kərap ti buwohi dawən ka kerohigi kaɗ wər, na ɗa wər, ta keroh səka kaɗ kun.» ³⁴Yesu a ngaren: «Ta ceɗoh kaɗ ninek ninek, a vuɗu cah, daka gamndak a ca wəla kese kun, ha va ka ngar ka kata a vere ndirigi cəɓ makaɗ, ha sən ka ɗakun ta.» 26:34 Luk 22:33-34; Zan 13:36-3826:34 26:75³⁵Piyer a ngaren acin: «Ko ni va ka məc a hoh, ta va ka bu ma ɗa za ɗakun, ta va ka ngar səɓ, kati sənoh.» Aza ma fəna *ndiri ta zəɗ ngaz Yesu gi kərap a ngarigi wa sin ɗere.

Yesu ane Gecemane

(Mak 14:32-42; Luk 22:39-46)

³⁶Kedirek Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik ti təɗigi ka lay, zlim tik Gecemane. Mata təɗigi za, Yesu a ngareten acin: «Hi nja kese a wacah. Ta va ka va a ngiɗ a wata, ka cen zləra a Dabawəzləv.» 26:36 Luk 5:16; Hib 5:7-8³⁷Aza ngazl Piyer ɓaw wəri Zebede ma səray, vigi tete sin. Mata vigi za, Yesu a nəna a pərət, aza nəv tik a kwir. ³⁸A ngareten: «Beni, ta va ka su cah, a tərgəɗ ka a nəv ka pəm ka za. Hi nja kese a wacah, aza hidi ka nja tokon a vere á lap.» ³⁹Mata ngareten wa toku za, sliɗ va gaɓ kəcah, gbərəw kaɗ, tes mazəra ka hayək. A cen zləra a Dabawəzləv, a ngaren: «Aw Vay, a va ka jan wər, a njá ka ker ka ka sa beni ma va ka ya a tala ɗa toku kun. Yo Vay, a njá ka ɗiya kən, nəv ɗa mata may kun, a ɗiya kən, nəv ku ta may.» 26:39 6:10; 20:22; Zan 18:11; Hib 10:9

⁴⁰Mata cen zləra a Dabawəzləv za, cəɓ va a zləra ndiri ta zəɗ ngaz tik ma makaɗ takana. Va jan ta, a wanigi. Sin fuɗuh Piyer za, a ngaren: «Hi jan ka ɓərəs kaɗ, hidi ka nja tokon a vere á lap ko kedirek kun vu? ⁴¹Yo ta ngar hini, tá nja cah hi nja a vere acin, aza hine dəkəɓ Dabawəzləv, *Gudul ka nja manja bebeɗ hini, hini ka ɗiya ma ngav ngav. Gara ɓən hidi memilin wər, a nja ka may ka ɗiya kən, Dabawəzləv ta may, ama Dabawəzləv a zleɓen kun wər, a təɗ gəga kun.» 26:41 Efe 6:18; Hib 2:18

⁴²Yesu cəɓ va a nimin ma səray tik ka cen zləra a Dabawəzləv. A ngaren: «Aw Vay, ha may səɓ, kata ka sa beni toku wər, a ɗiyu wa nja nəv ku mata may, ta va ka zlimi ma ku.» ⁴³Mata dəkəɓ Dabawəzləv za, cəɓ va a nimin a zləra ndiri takana toku, jan ta, a wanigi. Talan həra tan kərap tikirik tikirik. ⁴⁴Yesu ker ta kaɗ, cəɓ va cen zləra a Dabawəzləv ma makaɗ tik wa takana a nimin. 26:44 2Ko 12:8

⁴⁵Aza cəɓa a nimin a zləra tan. Mata ya za, a ngareten acin: «Hine wanay hini a wilin ɓe ɓe vu? Kay, ler ɗa ti sla. Kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, a va ka kaw kigi ka vəl kigi a liɓ zləra ndiri ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav. 26:45 Zan 12:23; 13:1; 17:1⁴⁶Ndah hidi ma va ka ɗaf zləra ka kata ka kaw kigi za, a yaha. Hi sliɗ, nima tokon ka ɗiya kən, Vay Dabawəzləv mata may.»

A kawi Yesu za

(Mak 14:43-50; Luk 22:47-53; Zan 18:3-12)

⁴⁷Yesu ta ləwa a wilin toku, njoɗ Yahuda ta daba ndiri ta zəɗ ngaz tik ma guɓ a tala səray ti təɗaha. A yahigi tete ndiri pe, a waz maday a zləra ɓaw təlay. Madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv tete gəbataligi ta daba Yahudiyagi á zləna ta, ka kawi Yesu. ⁴⁸Aza Yahuda ma va ka ɗaf zləra ka Yesu ti ceɗeten a ndiri toku zaba: «Hidi, kata ta va ka fəɗu wa nja ngama ɗa, sin aɗa hidi, hin ta gəru. Hine kawu.» ⁴⁹Mata təɗigi ka lay toku za, Yahuda va njoɗ a zləra Yesu, a fəɗu ninek ninek, a ngaren: «Soko Maday.» ⁵⁰Yesu a ngaren acin: «Ngama, a ɗiya kən, hoh mata ya ka ɗiya tik.» Njoɗ ndirigi vigi a zləra Yesu, njap kaw ta. ⁵¹Hidi takan ma səba Yesu fak waz maday tik, fi bəl a hidi ma nja ka həl kəzəɗ ida mangarama meze maday ta je Dabawəzləv, pəɗa zlimi tik, ti taw. ⁵²Njoɗ Yesu a ngaren: «A təm waz ku ka je tik. Ngam hidi ma nja ka ɓaw waz maday a zləra, ka pu talan tik a sin, ta sla za, waz maday á va ka lekw micin tik za. 26:52 Gen 9:6⁵³Ta ceɗoh, ta nja takana cah, kati may wa sin wər, ta va ka dəkəɓ Vay ka zleɓ ka, aza sin a va ka zləna ka mazlən tegi njoɗ pe kahay kahay, ka pu kigi. ⁵⁴Yo kati ngaren a Vay wa nja ngatoku wər, kən kərap mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv ma va ka ɗiya a tala ɗa, a va ka ɗiya acin a nja siki? A va ka ɗiya ɗakun. Ama ti lalaɓ ta ko ɗiya wa siki, sey kəni toku ka ɗiya wa sin a tala ɗa.»

⁵⁵Yesu a ngareten a ndirigi ma yigi ka kaw ta toku acin: «Na hini, hin ti yaha a waz maday ɓaw a təlay ka kaw ka wər, kata mahəl ma zla wəla hidi vu? Kepic kepic ta nja ka janga ndirigi a *je Dabawəzləv, yo aza hi kaw ka mandala tik kwayi? 26:55 Luk 19:47⁵⁶Ama mata ɗiya wa nja ngatoku, ka nja kap wa nja labar, *makatəf Dabawəzləv mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv.» Njoɗ ndiri ta zəɗ ngaz tik kərap ker ta kaɗ, tá si tan. 26:56 Mat 26:31; Luk 24:46

Yesu tete madəday Yahudiyagi ma ɓasi kita

(Mak 14:53-65; Luk 22:54-55, 63-71; Zan 18:13-14, 19-24)

⁵⁷Ndiri ma kawi Yesu toku tepi Yesu a zləra Kayif, *mangarama meze maday ta je Dabawəzləv. *Maləmigi tete gəbataligi ti ɓasigi a nin ɗere. ⁵⁸Gara Piyer wər a səba Yesu á zal za təɗ a mandarida mangarama meze maday toku. Va a nin, njay tik tete ndiri ma puwi je mangarama ka saf kən, ta va ka həleten a Yesu.

⁵⁹Madəday mangaramagi ɓaw gəbataligi ma ɓasi kita ta daba ndiri Yahudiyagi kərap a gəri hidi ma va ka mbanen ma a Yesu a madaba, ka jani katəf ka zla kita tik ka pəm za acin. ⁶⁰Aza ndiri pe a mbaneten ma a madaba ka fiyu ka kita, ama ko kən ma ngav ngav kedirek mata ɗiyu, a jan ta ɗakun. Nəp kedirek acin, ndiri səray sliɗigi za, ⁶¹a ngarigi: «Min ti zlimi, sin ti ngar, ti təɗ gəga ka pas *je Dabawəzləv kaɗ ka ndən maparam a liɓ wan ma makaɗ ta.» 26:61 27:40; Zan 2:19; Kmy 6:14⁶²Mangarama meze maday mata zlimi wa toku za, sliɗ za, a ngaren a Yesu: «A ləma, ndiri ta ngari ka hoh toku, ha ceketenu səka ɗakun vu?» ⁶³Ama gara Yesu wər, tete’w njay tik. Mangarama maday toku a ngaren a nimin: «Ta ngaroh a zlim Dabawəzləv nja micin ma nja way, hoh ka meɗi: Hoh Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday wər, aza hoh Kərti Dabawəzləv duze wər, a ceɗ kini səka.» 26:63 tete’w: Esa 53:7; Mat 27:12-14; Kərti Dabawəzləv: Mat 14:33; 27:40, 43; Luk 22:70⁶⁴Yesu a ngaren acin: «Hayin, hati ceɗ kaɗ ba, kata səɓ. Yo ta ceɗ hini kaɗ, daka a picah hi va ka ləma ka, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ma nja nja á zləra zəm Dabawəzləv ma mar sembe. Hi va ka ləma ka ɗere, ta yaha á zləra Dabawəzləv za á liɓ gazlavay kaɗ.» 26:64 Dan 7:13; Mat 22:44; 24:30; Mak 13:26; Luk 21:27⁶⁵Mangarama maday mata zlimi wa nja ngatoku za, dəɓ kaɗ ka lukut kəsəm tik, ngwah pər za, ngam ti bas nəv. A ngar: «Gawla cah ti ceɗ ma ma tireh kazaway a tala Dabawəzləv. Aza hini a tala hini, hin ti zlimi ɗere wa nja mata ceɗ ma ma tireh a tala Dabawəzləv toku. Ma ngatoku muk səɓ gəga, mine may ndiri maparam ka ya ka fi tik ka kita baba kun. 26:65 pər lukut: Nom 14:6; Esd 9:3; ceɗ ma ma tireh a tala Dabawəzləv: Lev 24:16; Zan 19:7⁶⁶Yo tátoku acin wər, hi may ka ɗiyen mi a gawla cah mi?» A ngarigi: «Gedeni ti kawen a mazlən ma ba, sey ka pəm za.»

⁶⁷Njoɗ ndirigi toku tar ka tifeten gedeni a həra. Ɓəc ɓəci zləragi kaɗ, a pəm ta. Ndiri maparam a pəm ta a zləra cigiɗ, 26:67 Esa 50:6; 53:5⁶⁸aza a ngareten: «Hoh Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa cah, hati sən hidi ma pəmoh toku vu? A ceɗ kini səka.» 26:68 21:11

Piyer a ngar: «Ta sən Yesu ɗakun.»

(Mak 14:66-72; Luk 22:56-62; Zan 18:15-18, 25-27)

⁶⁹Piyer a wilin ma nja nja a mandarida *mangarama meze maday ta je Dabawəzləv. Kedirek wərti maparam ma nja ka həl kəzəɗ ida mangarama toku ya a zləra tik, a ngaren: «Hoh ɗere, hi nja ka nja a Yesu, gawla ta liɓlay Galili cah.» ⁷⁰Ama Piyer ti buwen dawən a Yesu a gibe ndirigi kərap. A ngaren: «Ta zlimey ka kən, hoh mata ngar toku kun.» ⁷¹Sliɗ va tik ka gara medikiɗ. Kedirek wərti maparam ma ɗiya kəzəɗ ida mangarama toku ti ləma Piyer zaba. A ngareten a ndiri ta nin: «Gawla cah ɗere ti njigi a Yesu ta liɓlay Nazaret.» ⁷²Piyer mata zlimi wa toku za, gbor meɗ, a ngar: «Ta sənay ka gawla toku kun.» ⁷³Kedirek ndirigi ta nin sliɗ vigi a zləra Piyer, a ngareten: «Hayin duze, hoh a daba celen gawla cah. Min ti sənoh áka ləwa ta pakam ku kaɗ.» ⁷⁴Piyer takana gbor meɗ a nimin, a ngar: «Tete’w bay ɗa, ta sənay ka gawla toku kun. Kati mban ma wər, Dabawəzləv mata ɓas ka kita.» Piyer ta ləwa wa nja ngatoku, njoɗ gamndak ti ca wəla. ⁷⁵Mata zlimi ca wəla gamndak za, njoɗ talan tik ti ɗasl acin ka labar, Yesu mata ceɗen cah. Ti ngaren: «A vuɗu cah, gamndak a ca wəla kese kun, ha va ka ngar ka kata a vere ndirigi cəɓ makaɗ, ha sən ka ɗakun ta.» Piyer mata ɗasl talan ka labar, Yesu mata ceɗen toku za, sliɗ va tik a lakwat, aza a par han acin a tiweɗ məc hidi. 26:75 26:34

Məc Yahuda

(Mak 15:1; Luk 23:1-2; Zan 18:28-32)

¹Gbəma cekw cekw, madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv kərap ɓaw gəbataligi ta daba ndiri Yahudiyagi lapi ma tan takan kaɗ, ka pəm Yesu za. ²Jaw jaw ta kaɗ, tep ta a gibe Pilat, masara ma mar lay ka ɓasen kita.

³Kedirek Yahuda ma ber Yesu za ti zlimi labar a tala Yesu zaba, ti ɓasi kita tik ka pəm za. Mata zlimi wa toku za, a həl ta səná sən acin, va ɓaw dala mata ber Yesu a sin gabal wom makaɗ toku, tepetenu a mangarama madəday ɓaw a gəbataligi. 27:3 26:15⁴A ngareten: «Kati ɗiya ma ngav ngav maday. Kati ber hidi mangar a ɗiya ma ngav ngav kun ka pəm za.» Ndiri toku a ngareten: «Yo, na kini mi ta nin mi? Sey hoh.» ⁵Yahuda mata zlimi wa toku za, dəɓ kaɗ ka dala toku, ficik a je Dabawəzləv, sliɗ tá va tik. Mata va tik za, va ɓərət wəla tik za.

⁶Mangarama madədayigi dəɓ kaɗ ka dala mata ficik toku ɓaw. A ngarigi kəsəm kəsəm: «Dala cah ɓeɓiz hidi memilin ti kwar a tala tik, aza mazuko kini ti taku kaɗ ba, ka lap tik kaɗ ka dala maparam, mata vəleten a Dabawəzləv.» 27:6 Deu 23:19⁷Lapi ɓən tan kaɗ, ɓawi dala toku, səkəmi lay biz a zləra mbəzla a sin. Ti səkəmi lay biz toku ka məɗ mohuloy hidigi a nin. ⁸A tala sin, ko kúlá a picah a nja ka wəli zlim lay biz toku «lay ɓeɓiz.» ⁹Kən toku ti ɗiya kap, wa nja *makatəf Dabawəzləv, zlim tik *Zeremi mata ngar. Ti ngar: «*Ndiri Isirayilagi ti kərayi səkəm gawla toku a dala gabal wom makaɗ. Ti ɓawi dala tik, 27:9 Zac 11:12-13; Jer 32:8-9¹⁰aza ti səkəmi lay biz a zləra mbəzla a sin. Ti ɗiya ta wa nja Dabawəzləv mata ngar ka ka ɗiyu.»

Yesu a gibe Pilat

(Mak 15:2-15; Luk 23:3-5, 13-25; Zan 18:33–19:16)

¹¹Yesu ma gar gar a gibe Pilat, masara ma mar lay. A neh Yesu acin, a ngaren: «Hoh aɗa bay *ndiri Yahudiyagi duze vu?» Yesu a ngaren: «Hayin, wa nja hoh mata ngar toku səɓ.» 27:11 2:2; 27:29, 37, 42; Mak 15:2, 9, 12, 18, 26, 32; Luk 23:3, 37-38; Zan 1:49; 12:13; 18:33, 39; 19:3, 15, 19, 21¹²Njoɗ *mangarama madədayigi ɓaw gəbataligi a mbaneten ma pana pana a madaba ka fi ta ka kita. Ama Yesu tete’w njay tik kaɗ. 27:12 Zan 19:9; Mat 26:63¹³Pilat a ngaren acin: «Ha zlimi ndirigi ta fiyohigi ka kita toku səka ɗakun vu? A fiyohigi a tala kən pana pana.» ¹⁴Gara Yesu wər, tete’w njay tik, a ceketen ma ko kedirek kun. Mata njay tik tete’w kaɗ toku, ti pələk talan masara toku.

¹⁵Ka wan ka wan, *dara Pasəka ta nja ka ɗiya, Pilat a nja ka ficik hidi takan a je fərsəna kaɗ, ndirigi ta nja ka may ta ka ficik kaɗ. ¹⁶A pic tik hidi maparam ma tireh a je fərsəna, zlim tik Yesu Barabas. Ko nayi ti sən gawla toku. ¹⁷Pilat neh ndiri ma ɓas ɓas acin, a ngareten: «Hi may kata ka ficik hini nayi kaɗ acin yi? Kata ka ficik hini Yesu Barabas27:17 A nja na ngar «Yesu kərti Abas». kaɗ vu, kata ka ficik hini Yesu, ta nja ka wəla ta Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday kaɗ vu?» ¹⁸Ti sənu, madəday Yahudiyagi a nja ka sərəhigi a Yesu, aɗa mátá fi ta ka kita a gibe tik toku.

¹⁹Pilat a wilin ma nja nja ka lay ɓas kita toku. Wərti tik zlən hidi maparam a zləra tik ka va ka ngaren: «Wərti ku á zləna ka, kata ka ya ka ceɗoh. A ngar: “A njá ka dosen zləra a gawla toku a kəsəm kun, ngam sin hidi ma kap ta. A vuɗu cah, kati sini a tala tik, aza sini tik ti kpas talan ɗa kazaway.”» 27:19 Luk 23:47

²⁰Madəday mangaramagi tete gəbataligi a naɓəri ndiri ma ɓas ɓas acin ka ngareten a Pilat, ka ficik Barabas kaɗ, aza ka pəm Yesu za. 27:20 Kmy 3:13-14²¹Kedirek Pilat a neh ta a nimin, a ngareten: «A daba ndiri ma səray cah, hi may kata ka ficik hini nayi kaɗ yi?» A ngarigi: «A ficik kini Barabas kaɗ.» ²²A ngareten: «Yo, Yesu ta nja ka wəla ta Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday wər, kata ka ɗiya mi acin a sin mi?» Ndiri kərap a ngarigi: «A kpawu ka pay ma zlamba zlambay, mata məc.» ²³Pilat a neh ta acin, a ngareten: «Wa ndiri cah, hi ceɗ ka kən ma ngav ngav mata ɗiyu, kata ka kpawu ka pay ma zlamba zlambay ka məc toku, a ɗiya kən mi?» Cəɓ a pari wəla a nimin, a ngarigi: «Ala a kpawu ka pay ma zlamba zlambay, mata məc ta.» ²⁴Kedirek Pilat ti sən zaba, ləwa tik ta ləwaten, a zleɓ ko kedirek kun. A pərəni slakam tan day day. Mata ləma wa nja ngatoku za, ɓaw yəm, pan pan zləra tik a gibe ndirigi kaɗ, aza a ngareten: «Hin ta va ka pəm gawla toku za, ma ɗa səka a nin kun, ngatoku sey a zləra hini acin.» 27:24 Deu 21:6-9; Dir 26:6²⁵Ndiri kərap a ngarigi: «Min ta va ka pəm gawla toku za, mini á va ka yək ma tik a tala kini tete wəri kini.» 27:25 Kmy 5:28²⁶Kedirek Pilat dəɓ kaɗ ka Barabas, ficik kaɗ. Aza dəɓ kaɗ ka Yesu acin, ləv ləveten pəm a lakwatay za, vəleten a ndiri maparamigi a zləra, ka va ka kpaw ta ka pay ma zlamba zlambay ka məc. 27:26 20:19

Sojigi a miseten a Yesu

(Mak 15:16-20; Zan 19:2-3)

²⁷Soji Pilat ɓawi Yesu tep tegi ida Pilat acin. Sojigi kərap ɓas ɓasigi a tala tik. ²⁸Mata ɓasigi kaɗ za, ɓawi lukut tik, sər sər kaɗ, ɓawi lukut mepirin wa nja na bay, fiyeten a Yesu kəsəm. 27:28 Luk 23:11²⁹Ɓawi gedikiɗ acin, ba ba tegi za, təpəten a talan wa nja mitolol bay. Aza ɓawi təlay wa nja təlay bay, vəleten a zləra. Ti ɗiya ta wa nja ngatoku ka miseten. Gbərəwigi kaɗ a metikisem a gibe tik acin, a ngareten: «Soko na ku, bay *Yahudiyagi.» 27:29 27:11³⁰Tif tifeten gedeni a kəsəm, ɓawi təlay takana, a pəm ta ka talan. 27:30 26:67³¹Mata miseten wa toku za, səri lukut mepirin toku kaɗ, aza ɓawi lukut tik, fiyetenu azal a kəsəm. Dəɓ kaɗ ngazl ta acin ka va ka kpaw ta ka pay ma zlamba zlambay.

Yesu ma kpaw kpaw ka pay

(Mak 15:21-32; Luk 22:26-43; Zan 19:17-27)

³²Sojigi a tepi Yesu ka pəm za acin. Ɓawi pay ma zlamba zlambay vəleten a Yesu ka ɓawu, ka va ka kpaw ta a nin.27:32 Ɓawi pay ma zlamba zlambay vəleten ka ɓawu, ka va ka kpaw ta a nin: Ləwa ngacah ti lalaɓ a nin ka jan ka zleɓ di ka zlimi ninek ninek. Ta vigi á katəf ngiɗ, janigi tete hidi maparam ta liɓlay Sirene, zlim tik Simon. Aza a ngareten: «Sey hoh ka zleɓen a gawla cah a lay ɓaw pay kpaw tik səka.» ³³A vigi təɗ ka lay, zlim tik Golgota. Golgota toku a nja na ngar, lay tik kiɓe kiɓe kokulom talan hidi memilin. ³⁴Mata təɗigi ka lay toku za, ɓawi movu ma gaɓ gaɓ a kən ma tireh na hay hidi, vəleten a Yesu ka su. Yesu mata təlu za, ker kaɗ, a may ka sa ɗakun. ³⁵Dəɓigi kaɗ ka Yesu, kpaw ta ka pay ma zlamba zlambay acin. Mata kpaw ta ka pay za, ɓawi lukut ta kəsəm tik, fiyi caca ka sən ta, a va ka wak ta a nja siki. Mata fi ta za, wak waki kən tan kəsəm kəsəm za acin. 27:35 Dir 22:19³⁶Njagi kaɗ ka pu ta acin.

³⁷Aza ɓawi kən maparam, lalaɓ lalaɓ ma mata ɓaseten kita a tala tik. Ti lalaɓ ta: «Yesu cah bay Yahudiyagi.» Aza acin kpaw ta ka ma fəna pay tá tala tik kaɗ. 27:37 27:11³⁸Dəɓigi kaɗ ka mahəligi səray ma zli wəla hidi, kpaw ta a jakwar Yesu, ko nayi ka pay ma zlamba zlambay tik, həndan á zləra zəm tik za, həndan á zlaɓay tik za. 27:38 Esa 53:12

³⁹Ndiri ma yigi á nin za a miseten a Yesu aza a ra ta. 27:39 Dir 22:8; 109:25⁴⁰A ngareten: «Hoh ma gər ka kap je Dabawəzləv kaɗ, ka ndən tik azal a nimin a liɓ wan makaɗ cah, yaw tá nja cah, a bit talan ku səka za acin muk! Hoh Kərti Dabawəzləv duze wər, a jema ku ka pay toku kaɗ.» 27:40 26:61, 63⁴¹Aza madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv, *maləmigi ɓaw gəbataligi a miseten ɗere. ⁴²A ngarigi kəsəm kəsəm: «Sin ti sən bit ndirigi, yo aza a sən bit talan tik səka ɗakun cah wər, mi ma həl mi? Sin bay *ndiri Isirayilagi duze wər, mata jemey tik səɓ səɓ toku ka pay toku kaɗ mini ka ləma. Min ti ləma, ti jemey tik kaɗ ba wər, ni va ka ca talan ka sin acin. 27:42 27:11⁴³Sin ti ca talan ka Dabawəzləv, aza ti ngar, sin Kərti Dabawəzləv. Yo tá nja cah, Dabawəzləv a mayu wər, ta bitu za acin.» 27:43 Dir 22:9; Mat 26:63⁴⁴Mahəligi ma səray mata kpaw ta a jakwar tik a ra ta wa sin ɗere.

Məc Yesu

(Mak 15:33-41; Luk 23:44-49; Zan 19:28-30)

⁴⁵Mata nja pic debe pic, pic a zlaw baba kun, talalay kərap ti gbirzliliɓ. Ti nəp, nəp nəp təɗ ka pic ma biz tar a yigi ita. 27:45 Amo 8:9⁴⁶Mandala tik acin Yesu pa’ wəla day day, a ngar: «Eli Eli, lama sabakətani?» a nja na ngar «Dabawəzləv ɗa, Dabawəzləv ɗa, ha bu ka dawən kemi?» 27:46 Dir 22:1⁴⁷Ndiri maparam ma njigi a nin mata zlim ta za, a ngarigi: «Hi zlimi, a wəla *Eli, makatəf Dabawəzləv ta kamatakan.» ⁴⁸Njoɗ hidi takan ta daba tan ti si, va ɓaw kakinah jup ka movu ma ɓilekw. Mata jup za ceɓ ka pay, vəlen a Yesu ka seɓu. 27:48 Dir 69:22⁴⁹Ndiri maparam a ngarigi: «Hidi ta pu tokon acin ka saf, ko Eli a va ka yaha ka bitu za wər.» ⁵⁰Yesu pa’ wəla a nimin, aza məcay tik acin.

⁵¹Njoɗ gwada ma zen zen ta *je Dabawəzləv ma nja ka pəla lay, Dabawəzləv ta nja ka nja a nin kaɗ, ti pər á daba daba kaɗ kuraɗ səray, daka a wərəm kaɗ kúlá kaɗ. Mamən hayək tar ka kəz. Gugun madədayigi a wakigi, 27:51 Exo 26:3; Hib 10:19-20⁵²aza ma civigi a zlərigi fonna. Ndiri ma səbi katəf Dabawəzləv pe ma məc məcigi a mbəlahigi a civi za, ⁵³aza a yahigi a civi za. Yesu mata mbəla a civi za, ndiri toku sliɗ va tan a liɓlay Zeruzalem, liɓlay Dabawəzləv, aza ndirigi pe ti ləma ta.

⁵⁴Sojigi tete maday tan ma puwi Yesu ti ləmi mamən hayək ma kəz gingiɓ gingiɓ toku ɓaw kən maparamigi pana pana kərap ma ɗiya ɗere. Mata ləma ta wa nja ngatoku za, a pərətigi kahay kahay, a ngarigi: «Kay gawla cah Kərti Dabawəzləv duze kun va ndiri ɗa!» 27:54 14:33; 26:63; Mak 15:39

^55-56Aka lay toku wərti maparamigi pe a nin. Garay tan gaɓ gəcah, aza a ləma ta, wa nja Yesu ta məc toku ɗere. A daba wərti titoku Mari ta liɓlay Magədala, ɓaw Mari maparam mamən Zak ege *Zozef, aza ɓaw mamən wəri Zebede. Mandala Yesu mata sliɗ a liɓlay Galili za, wərti toku ti səba ta ka zleɓeten.

Yesu a civi

(Mak 15:42-47; Luk 23:50-56; Zan 19:38-42)

⁵⁷Pic mata va ka nja mbeh ka tuk, hidi maparam ta liɓlay Arimate ti va. Hidi tik, zlim tik *Zozef, bəbay hidi, aza hidi ta zəɗ ngaz Yesu ɗere. 27:57 Deu 21:22-23⁵⁸Sin sliɗ va a zləra Pilat, aza a ngaren: «Kati ya ka neh katəf ka ɓaw memici cah ka va ka məɗ kaɗ.» Pilat a ngareten a sojigi: «Hi va, hine ɓawu, hine vəlen.» ⁵⁹Zozef mata yək za, ɓaw yəwən yar ma barən paɗ paɗ a sin, ⁶⁰va məɗ a civi, sin mata rahay kən tik. Civi toku yəwən civi, a rahi gudungul wa nja bədəm kamatakan. Ɓaw gugun maday acin, gwaɗ gwaɗ pek ma civi toku kaɗ. Sliɗ tá va tik acin.

⁶¹Ta ɗiyu wa nja ngatoku, Mari ta liɓlay Magədala ege Mari maparam egi a nin ɗere. Ma nja njagi á gibe ma civi za.

Sojigi a puwi ma civi

⁶²Ka gbəma *pic nəp ndiri Yahudiyagi, madəday *mangaramagi tete *Farisagi sliɗ vagi a zləra Pilat. ⁶³A ngareten: «Maday, talan kini a ɗasl ka ləwa, Yesu mata ngar mandala sin a wilin a vere. Gawla ma nja ka mban ma toku ti ngar: “Wan səray, ma makaɗ a va ka mbəlaha a civi za ta.” 27:63 12:40⁶⁴Yo, mata nja wa nja ngatoku, a zlən sojigi, mata vigi ka pu ma civi toku təɗ ka wan ma makaɗ. Akun ndiri ta zəɗ ngaz tik a va ka yigi ka həl memici toku za. Aza a va ka mbaneten ma a ndirigi ka ngarigi: “Ti mbəla tik a civi zaba.” Ti nja wa nja ngatoku, a va ka kəɓ ndirigi day za acin ka ta məndan cekw.» 27:64 28:13⁶⁵Pilat mata zlimi wa toku za, a ngareten: «Yo ninek, ndah sojigi, hi lap tete sinigi, hine va, mata puwi ma civi tik ninek ninek, wa nja hin ta may.» ⁶⁶Sinigi sliɗ vigi acin a ma civi toku. Ɓawi gugun mata peki ma civi a sin toku, sləraɓ sləraɓ ninek kaɗ. Ɓawi sojigi gar ka pu tik acin.

Mbəla Yesu a civi za

(Mak 16:1-10; Luk 24:1-12; Zan 20:1-10)

¹*Pic nəp ndiri Yahudiyagi mata way za, ka gbəma tik a pic dəmas, lay mata pat za, Mari ta liɓlay Magədala ɓaw Mari maparam sliɗ vigi ka saf ma civi Yesu. ²Mata təɗigi za, njoɗ mamən hayək a kəz gingiɓ gingiɓ. *Mazlən Dabawəzləv yaha á wəzləv kaɗ, ɓaw gugun ta ma civi toku, gwaɗ gwaɗ a ngiɗ ngiɗ za, aza rap njay tik a tala tik acin. ³Mazlən Dabawəzləv toku a zlaw titiw titiw, wa nja van ta nja ka zəm. Lukut ta kəsəm tik bəzl tewek tewek. ⁴Sojigi ma puwi ma civi toku a nanigi kam kam kam, ti pərətigi kazaway. Ɓeɓiz tan tem ti zer cekweler, aza wa nja ndiri ma məc məcigi. ⁵Njoɗ *mazlən Dabawəzləv a ngareten a wərti titoku acin: «Hin wər, hi pərət kun. Kati sənu, hi gər Yesu, ndiri mata kpaw ta ka pay ma zlamba zlambay cah. ⁶Ɗaha a wilin a wacah ɗakun, Dabawəzləv ti mbəla a civi zaba, tá nja cah a vere. Ti mbəla tik zaba, wa nja sin mata ngar. Hi ya, hine tuh, hine saf lay mata mbuh ta a nin, ɗaha a nin baba kun. 28:6 16:21⁷Aza tá nja cah hi si lalan, hine va ceɗeten a ndiri ta zəɗ ngaz tik. Hine ngareten: “Yesu ti mbəla a civi zaba, a vere. A va ka təɗ pəpəla a liɓlay Galili, hini ka va ka janu a nin ta.” Ndah labar, kata mata ceɗ hini toku kap duze.» 28:7 26:32

⁸Wərti toku mata zlim ta wa nja ngatoku za, pərət ti həleten, aza a ɓeɓeligi kahay kahay. Njoɗ sliɗigi a ma civi za, sigi ka va ka ceɗi labar toku a ndiri ta zəɗ ngaz Yesu. ⁹Ta vigi á katəf ngiɗ, janigi tete Yesu. Yesu a ngareten: «Soko hini, wərtigi.» Wərti toku gbərəwigi kaɗ a gibe tik, kawi ngaz tik. A səban ta. ¹⁰Yesu a ngareten: «Hi pərət kun. Hi va hine ceɗeten a galamayigi, mata vigi a liɓlay Galili, a va ka jan kigi a nin.» 28:10 12:50; Zan 20:17

¹¹Wərti toku a vigi a wilin a mazləzla katəf, njoɗ sojigi maparam ma puwi ma civi toku sliɗ vigi a liɓlay Zeruzalem, vagi a zləra madəday *mangaramagi, a ceɗeten kən kərap ma təɗaha. ¹²Madəday mangaramagi mata zlim ta wa toku za, ɓasigi kaɗ tete gəbataligi, cəbi cəbi ma tan kaɗ za, ɓawi dala pe, vəleten a sojigi toku. ¹³A ngareten: «Hine va ceɗeten a ndirigi: “A vuɗu cah, min mata wan kaɗ, ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ti ya həli kəsəm Yesu zaba.” 28:13 27:64¹⁴Aza ko Pilat, masara ma mar lay ta zlimi wa toku za, ni va ka va a zləra tik ka bərəp ma tik kaɗ ka nja manja ɗiya hini ma.» ¹⁵Soji toku mata zlim ta wa toku za, yəki dala, aza va ɗiyi kən wa nja mata ngareten. Aza kúlá a picah *ndiri Yahudiyagi a ngarigi: «Yesu a mbəla a civi za ɗakun, ndiri ta zəɗ ngaz tik á həl ta.»

Way ləwa Yesu a liɓlay Galili

(Mak 16:14-18; Luk 24:36-49; Zan 20:19-23; Kmy 1:6-8)

¹⁶*Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu guɓ a tala takan sliɗ vigi a liɓlay Galili, va tapigi a tala caɗak ka lay, Yesu mata ceɗeten, ka vi ka jan ta a nin. Mata təɗigi za, va jani Yesu acin a nin. 28:16 5:1; 26:32; 28:10¹⁷Gbərəwigi kaɗ a metikisem, a səban ta. Ndiri maparam ta daba tan, nəv tan səray səray. 28:17 14:31¹⁸Yesu va a zləra tan, a ngareten: «Dabawəzləv ti fi ka miseh maday tik, kata ka mar kən kərap ta wəzləv ɓaw a tala hayək a wacah. 28:18 Dan 7:14; Mat 11:27¹⁹Tá nja cah hi sliɗ, hine va á talalay ngiɗ, a daba səban ndiri pana pana ta talalay kərap. Hine kəməs ta ka njigi ka ndiri ta zəɗ ngaz ɗa. Hine ɗiyaten *batisma a zlim Vay, a zlim Kərti tik, ɓaw a zlim *Miɗ tik. 28:19 səban pana pana kərap: 10:5-6; 24:14; Mak 16:15; Luk 24:47; batisma: Mat 3:15; Mak 16:16; Kmy 2:38; 8:36; 1Ko 1:13-16; Efe 4:5; Zan 3:22; 4:1-2; Rom 6:3-4; Cin, Kərti ɓaw Miɗ: 2Ko 13:13²⁰Aza hine jəkwaneten kən kərap, kata mata ceɗ hini, ka ɗiya ta. Aza ta ceɗ hini kaɗ, hini ka sənu ninek ninek, ta va ka nja tete hini ko a pu təɗ ka pic, talalay ta va ka way.» 28:20 1:23; 5:2-7, 27; 11:28-30; 18:20